• Like
Ligjerata 7
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

Published

teknologjia informative

teknologjia informative

Published in Technology
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
No Downloads

Views

Total Views
878
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0

Actions

Shares
Downloads
54
Comments
0
Likes
1

Embeds 0

No embeds

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. Teknologji Informative
  • 2. 7.1 Karakteristikat e Databazës (Baz ës së të dhënave )
    • Të dhënat ruhen në tab ela , të cilat kanë rreshta dhe kolona. Databaza mund të ketë shumë tabela, ku çdo tabelë ruan të dhëna për gjëra të ndryshme
    • Çdo rresht në tabelë përmban të dhëna për ndodhi ose instanc a të gjërave në interes
    • Databaza përmban të dhëna dhe relacione
  • 3. Të dhënat në tabela
  • 4. Relacionet ndërmjet tabelave
  • 5. Disa konventa
    • Emrat e Tabelave janë të shënuara me shkronja të mëdha :
      • STUDENT, CLASS, GRADE
    • Emrat e kolonave janë të shënuara me një shkrronjë të madhe në fillim, dhe emrat e përbëra shënohen me shkronja të mësha në fillim të çdo fjale:
      • Term, Section, ClassNumber, StudentName
  • 6. Databaza krijon informacion
    • Të dhëna = Fakte dhe ndodhi të regjistruara/verifikuara
    • Informa c ion i = Njohuri të nxjerra nga të dhënat
    • Databaza përmban të dhëna, por në atë mënyrë që mund të nxjerrim informata nga të dhënat
    • Të dhënat në tabelat STUDENT, CLASS and GRADE mund të prodhojnë informacione për secilin student
  • 7. Shembuj të databazave
  • 8. Komponentat e Sistemit të Databazës: Microsoft Access
  • 9. MS Access në detaje
  • 10. Ap likacionet , DBMS dhe SQL
    • Apli k a c ion et janë programe kompjuterike me anë të cilave punojnë përdoruesit
    • Sistemi për Menaxhim të Databazës - Database Management System (DBMS) krijon, proceson dhe administron databazën
    • Structured Query Language (SQL) është një gjuhë standarde e databazave që përdoret nga të gjitha DMBS-et komerciale
  • 11. Çfarë është MS Access?
    • MS Access është DBMS plus gjenerues aplikacionesh :
      • DBMS krijon, proceson dhe administron MS Access databazën
      • Gjeneruesi i aplikacionit përfshin komponentat pyetësore, të formave dhe raporteve
      • DBMS makina e M S Access DBMS quhet Jet , e cila nuk shitet si produkt i veçantë
    • MS Access 2000 dhe më vonë mund të përdoren si gjenerues aplikacionesh për MS SQL Server DBMS
  • 12. Sistemet e Databazave të klasit Enterprise
  • 13. D BMS Produ kte më të njohura
    • Microsoft Access
    • Microsoft SQL Server
    • IBM DB2
    • Oracle Corporation ORACLE
    • Sybase
    • Informix
    • Ingress
    • Dhe mos e anashkaloni MySQL
  • 14. Databaza
    • D ataba za është koleksion vetë-përshkrues me tabela të integruara
    • Tabelat quhet të integr uara sepse ato përmbajnë të dhëna për relacionet ndërmjet rreshtave me të dhëna
    • Databaza quhet vetë-përshkruese pasiqë përmban përshkrim të vetvehtes
    • Të dhënat vetë-përshkruese quhen metadata , që janë të dhëna për të dhënat
  • 15. Metadata Tabelë tipike
  • 16. Përmbajtja e Databazës
    • Tab ela
    • Metadata
    • Inde kse
    • Stored procedures
    • Triggers
    • Të dhëna sigurie
    • Të dhëna për Backup
  • 17. Tre tipe të dizajnit të Databazës
    • 1. Nga të dhënat ekzistuese
      • Analizimi i tabelave dhe tekst fajlleve të ndryshme
      • Nxjerrja e të dhënave nga databaza ekzistuese
      • Dizajni me anë të normalizimit
      • 2. Zhvillimi i ri i Sistemeve
      • - Krijohet modeli i të dhënave për nevojat e aplikacionit
      • - Transformimi i modelit të të dhënave në dizajn të databazës
      • 3. Ridizajnimi i Databazës
      • - Migrimi i databazës në databazë të re
      • - Integrimi i dy apo më shumë databazave
  • 18. Dizajnimi i databazës nga të dhënat ekzistuese
  • 19. Importimi i të dhënave : Një apo dy Tabela ? Kjo është një vendim-marrje e rëndësishme, bazohet në rregullat e normaliz imit
  • 20. Dizajnimi i Databazës duke zhvilluar sistem/aplikacion
  • 21. Dizajnimi i Databazës me anë të ridizajnimit të databazës ekzistuese
  • 22. Structured Query Language - SQL
    • Structured Query Language (SQL) u zhvillua nga IBM në fund të viteve 1970.
    • SQL është bërë standard nacionnal në SHBA nga American National Standards Institute (ANSI) në 1992 [ SQL-92 ].
    • Verzioni më i ri [ SQL3 ] ekziston dhe inkorporon disa koncepte të orientuara në objekte, por nuk përdoret gjërësisht nga DBMS produktet komerciale .
  • 23. SQL si Nëngjuhë e të dhënave
    • SQL nuk është gjuhë e plotë programore si C, C#, edhe Java.
    • SQL ëshë nëngjuhë për të dhëna për krijimin dhe procesimin e të dhënave dhe meta të dhënave (metadata) të databazës .
    • SQL është i gjithëpranishëm në DBMS produktet komerciale të klasave - enterprise .
  • 24. SQL DDL dhe DML
    • SQL formulimet/pyetësorët mund të ndahen në dy kategori :
      • Data definition language (DDL) formulime
        • Për krijimin e tabelave, relacioneve, dhe strukturave tjera .
      • Data manipulation language (DML) formulimet .
        • Për pyetësor dhe modifikim të të dhënave
  • 25. Gjuhët e databazave
    • Gjuha për definimin e të dhënave - Data Definition Language (DDL)
      • I mundëson DBA o se përdoruesit të përshkruaj dhe emërojë entietete, atribute dhe relacione të nevojshme për aplikacionin .
      • CREATE, ALTER, DROP.
  • 26. Gjuhët e databazave
    • Gjuha për Manipulimin e të dhënave- Data Manipulation Language (DML)
    • Ofrom operacione për manipulim bazik të të dhënave në databazë .
      • DML procedurale - iu mundëson përdoruesve saktësisht se si ti manipulojnë të dhënat .
      • DML jo procedurale - iu mundëson përdoruesve në çfarë gjendje nevojiten të dhënat dhe jo në çmënyrë duhet të nxirren nga baza .
      • INSERT, UPDETE, DELETE.
  • 27. Funksionet e DBMS
    • Ruajtja, nxjerrja dhe përditësimi i të dhënave .
      • Duhet tju mundësoj përdoruesve të ruajnë nxjerrin dhe ti përditësojnë/ndryshojnë të dhënat në databazë .
    • Katalog për qasje nga përdoruesi .
      • Duhet të mundësoj katalogimin e të dhënave ku përshkrimet e elementëve të të dhënave do të ruhen dhe që janë të qasshme nga ana e përdoruesit .
  • 28. Funksionet e DBMS
    • Mbështetje e transakcioneve
      • Duhet të shërbejë si mekanizëm që ose të gjitha përditësimet që korespondojnë me një transakcion të dhënë janë kryer ose asnjë prej tyre nuk është kryer .
    • Shërbime për kontrollin e konkurencës
      • Duhet të shërbejë si mekanizëm që mundëson që databaza është përditësuar korrektësisht atëherë kur përdorues të sh u mëfishtë e përditësojnë databazën në mënyrë konkurente .
  • 29. Funksionet e DBMS
    • Shërbimet e rigjenerimit (recovery services)
      • Duhet të shërbejë si mekanizëm për rigjenerimin e databazës në raste kur dëmtohet databaza në mënyra të shumta .
    • Shërbimet e autorizimit
      • Duhet të shërbejë si mekanizëm që do të sigurojë se vetëm persona të autorizuar mund ti qasen databazës .
  • 30. Funksionet e DBMS
    • Mbështetje për komunikimin e të dhënave
      • Duhet ë jetë në gjendje të integrohet me softverët për komunikim .
    • Shërbimet e integritetit
      • Duhet të shërbejë si mekanizëm që do të mundësojë se edhe të dhënat e databazës edhe ndryshimet ndaj të dhënave të pasojnë rregulla të caktuara .
  • 31. Komponentat e DBMS
    • Procesuesi i pyetësorëve
    • Menaxhuesi i databazës (DM)
    • Menaxhuesi i fajllave
    • DML preproces uesi
    • DDL kompajleri
    • Menaxhuesi i katalogut
  • 32. Modeli Relacional-Terminologjia
    • Kemi pranuar një apo më shumë tabela me të dhëna.
    • Të dhënat duhet të ruhen në databazë të re.
    • PYETJE : A duhet që të dhënat të ruhen ashtu si i kemi pranuar, ose duhet që të njëjtat të transformohen për tu ruajtur ?
  • 33. Sa tabela ? A duhet ti ruajmë këto dy tabela kështu si janë, ose duhet ti kombinojmë ato në një tabelë në databazën tonë të re ?
  • 34. 7.2 Modeli Relacional
    • Futet në përdorim në 1970
    • Krijuar nga E.F. Codd
      • Ai ishte një inzhiner i IBM
      • Modeli shfrytëzon fushën e matematikës e quajtur si “ algjebra relacionale ”
    • Tani përdoret si model standard për DBMS produktet komerciale
  • 35. Terminet e rëndësishme të Modelit Relacional
    • Entity - Entiteti
    • Relation - Relacioni
    • Functional Dependency – Varshmëria funksionale
    • Determinant - Përcaktues
    • Candidate Key – Çelës kandidat
    • Composite Key – Çelës i përbërë
    • Primary Key – Çelës primar
    • Surrogate Key – Çelës surogat
    • Foreign Key – Çelës i jashtëm
    • Referential integrity constraint – Rregulla e integritetit referencial
    • Normal Form – Forma normale
    • Multivalued Dependency – Varshmëria shumëvlerëshe
  • 36. Enti teti - përsëritje
    • E ntit eti është diçka që mund të identifikohet e që përdoruesit mund ta hetojnë/gjurmojnë :
      • Klientët
      • Kompjuterët
  • 37. Rela cioni
    • Produktet relacionale të DBMS i ruajnë të dhënat e entiteteve në relacione, të cilat janë tipe speciale të tabelave
    • R ela c i oni është tabelë dydimensionale që i posedon këto karakteristika :
      • Rreshtat përmbajnë të dhëna për entitetin
      • Kolonat ruajnë të dhëna për atributet e entitetit
      • Të gjithë entitetet në kolonë janë të të njëjtit tip
      • Secila kolonë ka emër unik
      • Qelitë e tabelës kanë vlera të veçantë
      • Rradhitja e kolonave është e parëndësishme
      • Rradhitja e rreshtave është e parëndësishme
      • Dy rreshta nuk mund të jenë identike
  • 38. Një relacion
  • 39. Relacion me vlera me gjatësi të ndryshme
  • 40. Tab elat që nuk janë relacione : Të hyra të shumëfishta për një qeli
  • 41. Tab elat që nuk janë relacione : : Tab elë me rradhitje të kërkuar të rreshtave
  • 42. Terminologji Alter n ative
    • Edhe pse jo të gjitha tabelat janë relacione, terminet tabelë dhe relacion përdoret në mënyrë të këmbyeshme Këto termine janë ekuivalente :
  • 43. Varshmëria funksionale
    • Varshmëria funksionale ndodh kur vlera e një atributit(teve) përcakton vlerat e atributit(teve) tjetër :
        • StudentID  EmriStudentit
        • StudentID  ( NrKampusit , NrDhomes , Pagesa )
    • Atributi në anën e majtë të varshmërisë funksionale quhet përcaktues (d eterminant )
    • Varshmëritë funksionale mund të bazohen edhe në ekuacione :
      • Totali = Sasia X Çmimi
      • (Quantity, UnitPrice)  ExtendedPrice
      • ( Sasia, Çmimi )  Totali
    • Varshmëritë funksionale nuk janë ekuacione!
  • 44. Varshmëritë funksionale nuk janë ekuacione!
          • ObjectColor  Weight
          • ObjectColor  Shape
          • ObjectColor  (Weight, Shape)
  • 45. Përcaktuesit e përbërë
    • Përcaktuesit e përbërë : Përcaktues i një varshmërie funksionale që përbëhet nga më shumë se një atribut
    • (StudentName, ClassName)  (Grade)
    • (EmriStudentit, Lënda)  (Nota)
  • 46. Rregullat e varshmërisë funksionale
    • Nëse A  (B, C), atëherë
    • A  B edhe A  C
    • Nëse (A,B)  C, atëherë as A edhe as B nuk përcakton C vetëvetiu
  • 47. Varshmëritë funksionale në tabelën SKU_DATA
  • 48. Varshmëritë funksionale në tabelën SKU_DATA SKU  (SKU_Description, Department, Buyer) SKU_Description  (SKU, Department, Buyer) Buyer  Department
  • 49. Varshmëritë funksionale në tabelën ORDER_ITEM
  • 50. Varshmëritë funksionale në tabelën ORDER_ITEM (OrderNumber, SKU)  (Quantity, Price, ExtendedPrice) (Quantity, Price)  (ExtendedPrice)
  • 51. Çelsat
    • Një çelës është një kombinim i një apo më shumë kolonave që përdoret për identifikim të rreshtave në relacion
    • Çelësi i përbërë është çelës që përbëhet nga dy apo më shumë kolona
  • 52. Çelësi kandidat dhe primar
    • Çelësi kandidat është çelës që përcakton të gjitha kolonat tjera të relacionit
    • Çelësi primar është çelës kandidat i zgjedhur si primar
      • Ka një dhe vetëm një çelës primar për një relacion
      • Çelësi primar mund të jetë çelës i përbërë
      • Çelësi primar ideal është i shkurtërm numerik dhe që nuk ndryshon kurrë
  • 53. Çelësat surrogat
    • Çelësi surrogat është një kolonë artificiale e shtuar në relacion që të shërbejë si çelës primar :
      • E shton DBMS
      • I shkurtër, numerik dhe nuk ndryshon kurrë - çelës primar ideal !
      • Ka vlera artificial që nuk kanë kuptim për shfrytëzuesit
      • Normal isht fshihet në forma apo raporte
  • 54. Çelësat surrogat
    • SHËNIM : Çelësi primar është i nënvizuar :
    • RENTAL_PROPERTY pa çelës surrogat :
    • RENTAL_PROPERTY ( Street , City , State/Province , Zip/PostalCode , Country , Rental_Rate)
    • RENTAL_PROPERTY me çelës surrogat :
      • RENTAL_PROPERTY ( PropertyID , Street, City,
      • State/Province, Zip/PostalCode, Country, Rental_Rate)
  • 55. Çelësat e jashtëm
    • Çelës i jashtëm është çelës primar i një relacioni që vendoset në një relacion tjetër për të formuar link ndërmjet relacioneve :
      • Çelësi i jashtëm mund të jetë kolonë e vetme ose çelës i përbërë
  • 56. Çelësat e jashtëm SHËNIM : Çelësat primar të relacioneve janë nënvizuar dhe çelësat e jashtëm janë në italics : DEPARTMENT (DepartmentName, BudgetCode, ManagerName) EMPLOYEE( EmployeeNumber , EmployeeName, DepartmentName )
  • 57. Rregulla e integritetit regerencial
    • Rregulla e integritetit referencial është fjali që kufizon vlerat e çelësit të jashtëm me vlerat për çelsin primar ekzistues në relacionin korespondues
    • Çelësi i jashtëm me rregullën e integritetit referencial
    • SHËNIM : Çelësi primar i relacionit është nënvizuar dhe çelësi i jashtëm është në italics :
    • SKU_DATA ( SKU , SKU_Description, Department, Buyer)
    • ORDER_ITEM ( OrderNumber , SKU , Quantity, Price, ExtendedPrice)
    • Where ORDER_ITEM.SKU must exist in SKU_DATA.SKU
  • 58.
    • PYETJE???
    Thank You!