Barcamp #6 - Zjawisko Open Source

Slide 2: Zjawisko „open source software” oraz rodzaje licencji stanowiących podstawę jego rozpowszechniania. Problem „zarażania” oprogramowania tworzonego w firmach licencjami typu open source.

Slide 3: 1. Wstęp  Czym są i co chronią prawa autorskie? • majątkowe prawa autorskie; • osobiste prawa autorskie;  Komu i w jakim zakresie przysługują prawa autorskie do programu komputerowego?  majątkowe prawa autorskie - pracodawca (producent oprogramowania) albo programista;  osobiste prawa autorskie – programista (znacznie ograniczone);

Slide 4: 2. Co podlega ochronie prawnoautorskiej w odniesieniu do programów komputerowych?  Ochronie prawnoautorskiej nie podlegają (elementy wolne programu komputerowego): • Idee, • Pomysły, • Algorytmy, Wyrok w sprawie Computer Associates International Inc. v. Altai, • Zasady, 1992 • Procedury; (sprawa Altai)  Ochronie prawnoautorskiej podlegają:  Wszelkie formy wyrażania programów komputerowych, ich realizacje [w tym kod źródłowy (source code), kod maszynowy, kod wynikowy (object code)];

Slide 5: 3. Treść majątkowych praw autorskich do programu komputerowego  Zwielokrotnianie programu (trwałe i czasowe);  Modyfikacje programu, jako twórcze albo nietwórcze zmiany w warstwie jego kodów;  Rozpowszechnianie programu;  przy użyciu nośników materialnych;  bez użycia nośników materialnych programu (np.. on-line);  najem i użyczenie programów (marginalne znaczenie);  Ograniczenia majątkowych praw autorskich do programu (art. 75 pr. aut.);

Slide 6: 4. Dozwolona dekompilacja programu komputerowego  Problem dostępu do idei i zasad programu;  Dozwolona dekompilacja jako zabezpieczenie przed ochroną quasi-patentową;  Pojęcie dekompilacji (zwielokrotnienie kodu, tłumaczenie formy);  Dopuszczalność dekompilacji służącej stworzeniu konkurencyjnego programu;

Slide 7: 5. Ochrona patentowa programów komputerowych  Praktyka w różnych państwach w zakresie patentowania programów komputerowych (USA, UE);  Praktyka Europejskiego Urzędu Patentowego (patenty na paski postępu, akceptowanie płatności przy użyciu karty kredytowej); Konwencja monachijska z 1973 r. (patenty na programy komputerowe, metody biznesowe implementowane za pomocą komputera);  Projekt dyrektywy Unii Europejskiej o patentach na wynalazki wdrażane za pomocą komputera – stanowisko Polski;  Praktyka polskiego Urzędu Patentowego;  Komu zależy najbardziej na patentowaniu programów komputerowych (umowy wzajemne między największymi producentami)?  Zagrożenia dla firm softwareowych związane z patentowaniem programów komputerowych;

Slide 8: 6. Wieloznaczność pojęcia „open source”  Oprogramowanie z jawnym kodem źródłowym, eksploatowane w przewidziany licencją sposób;  Rodzaj licencji (licencja open source, zwana też licencją typu open source);  Pojęcie zbiorcze, równoznaczne z „open content”,czyli np. wolne teksty, muzyka, fotografie etc.;

Slide 9: 7. Oprogramowanie błędnie utożsamiane z open source (oprogramowanie własnościowe „closed source”)  freeware  nieodpłatne użytkowanie,  zakaz wprowadzania modyfikacji i dalszego rozpowszechniania w zmienionej formie,  kod źródłowy nie jest udostępniany,  zazwyczaj ograniczenie obszaru eksploatacji do użytku prywatnego;  shareware  koncepcja marketingowa,  możliwość wypróbowania programu przed podjęciem decyzji o jego zakupie,  brak decyzji o nabyciu praw eksploatacyjnych po upływie określonego terminu skutkuje zablokowaniem możliwości korzystania z programu;

Slide 10: 8. Oprogramowanie błędnie utożsamiane z open source (c.d.)  public domain software  programy, co do których wygasły autorskie prawa majątkowe (w praktyce takie programy nie istnieją);  programy, co do których autorzy zrzekli się praw autorskich lub zaniechali ich wykonywania (programy tworzone na amerykańskich uczelniach);  shared source software  licencja Microsoftu,  prawo do korzystania, zwielokrotniania i zmieniania programu wyłącznie dla celów niekomercyjnych,  komercyjne korzystanie dopuszczalne tylko wówczas, gdy prowadzi do zapewnienia kompatybilności sprzętu, oprogramowania ze środowiskiem Windows;

Slide 11: 9. Ruch open source i propagatorzy tej idei  lata 70-te XX w.: AT&T system operacyjny UNIX, Uniwersytet Berkeley w Californi;  Richard Stallman:  od 1982 r. prace nad dostępnym wraz z kodem źrodłowym systemem GNU (rekursywny akronim: GNU is Not Unix);  1983 r. zakłada Free Software Foundation, która opracowuje treść GNU General Public License; celem FSF jest tworzenie i rozpowszechnianie „wolnych” (nie darmowych!!!) programów;

Slide 12: 10. Ruch open source i propagatorzy tej idei (c.d.)  lata 90-te XX w.: rozwój wolnego oprogramowania i Internetu, powstają LINUX, Apache, MySQL;  Eric Raymond i Bruce Perens  1998 r. Zakładają Open Source Initiative, jest to organizacja non- profit, która „certyfikuje” licencje, które swą treścią odpowiadają GPL;  Dalszy rozwój wolnego oprogramowania: udział IBM, Novell, Sun, Oracle; Mozilla;

Slide 13: 11. Definicje open source software  Open Source Definition – twórca: OSI:  dowolne i nieograniczone zwielokrotnianie i redystrybuowanie programu,  brak opłat za wykorzystanie programu, możliwe jest pobieranie innych opłat (VAS);  udostępnienie kodu źródłowego;  nieograniczone możliwości dalszego rozwijania programu, wprowadzania zmian i dystrybucji zmienionego programu, pod warunkiem udostępnienia go na takiej samej licencji;  licencje nie mogą wprowadzać żadnych ograniczeń oraz wpływać na eksploatację innych programów;  Free Software Dedinition (FSD) – twórca: FSF:  wykorzystanie programu komputerowego w dowolnym celu;  analizowanie programu i wykorzystanie go do własnych potrzeb;  licencjonowanie zintegrowanych wolnych programów z programami licencjonowanymi na „klasycznych zasadach”;  niemożność narzucenia programowi własnościowego statusu przez powołanie się na wkład autorski;

Slide 14: 12. Podstawowe licencje typu open source  standardy opracowane przez OSI; Licencje pośrednie  certyfikacja (znak certyfikacyjny OSI certified); open source  lista licencji typu open Non- source; copyleft copyleft licencje licencje

Slide 15: 13. Licencje copyleft  pojęcie stanowi obrazową opozycję wobec założeń copyright;  obowiązek rozpowszechniania modyfikacji programu na warunkach copyleftowej licencji wraz z treścią licencji;  jeżeli program wykorzystuje składnik chroniony copyleft, powinien podlegać jej warunkom;  GNU GPL jako najbardziej rozpowszechniona licencja copyleft;

Slide 16: 14. Licencja GNU GPL (General Public License)  najbardziej liberalna w zakresie swobody wykorzystania programu;  najbardziej restryktywna w zakresie ograniczeń nakładanych na licencjobiorców;  twórca FSF, oparta na prawie USA;  może znaleźć zastosowanie do każdego programu;  udostępnienie programu do korzystania na czas nieoznaczony;  zalecenie, by na początku kodu źródłowego wskazywać „informacje o statusie” programu;  brak odpowiedzialności licencjodawcy z tytułu gwarancji, rękojmi, deliktów  do programu należy dołączyć treść licencji;  rozpowszechnianie programu w kodzie maszynowym musi być połączone z udostępnieniem kodu źródłowego;

Slide 17: 15. Licencja GNU GPL (General Public License) c.d., GNU LGPL, CeCILL  Skutki naruszenia licencji GNU GPL  wygasają automatycznie prawa nabyte na podstawie licencji GNU GPL;  dalsza eksploatacja programu oznacza naruszenie praw autorskich i uprawnia licencjodawcę do dochodzenia przewidzianych w takich przypadkach roszczeń, w tym roszczeń odszkodowawczych;  GNU LGPL – Lesser General Public License i Library General Public License;  Licencja CeCILL;

Slide 18: 16. Licencje pośrednie – między copyleft a non-copyleft  Charakterystyka – konieczność odrębnej analizy każdej takiej licencji;  często zapewniają pewne przywileje producentom (np. wykorzystywanie w komercyjnych produktach elementów wolnościowych);  Przykłady:  Mozilla Public License;  Netscape Public License;  Q Public License;

Slide 19: 17. Non-copyleft licencje  Berkeley Software Dystribution (BSD)  stworzona przez pracowników naukowych z Berkeley University (pierwsza licencja BSD opracowana w 1979 r.);  prawo decydowania, czy modyfikacjom nadać status „wolnościowy”, czy „własnościowy”;’  prawo integrowania wolnego oprogramowania z własnościowym;  szczególna atrakcyjność dla firm softwareowych;  wzór dla licencji: Apache, Python;  Wątpliwości FSF co do kwalifikacji części licencji non-copyleft jako licencji open source

Slide 20: 18. Zawarcie indywidualnej umowy licencyjnej na bazie GNU GPL  oferta ad incertas personas udzielenia niewyłącznego prawa do korzystania z programu (każdy może ściągnąć program i z niego korzystać);  dopuszcza się zawarcie umowy poprzez zaakceptowanie wzoru umowy lub dorozumiane jej zawarcie poprzez rozpowszechnianie programu lub jego modyfikacji;  korzystanie z programu dla własnych potrzeb nie oznacza zawarcia umowy licencyjnej, inaczej na gruncie CeCILL;  nie udziela się sublicencji, za każdym razem jest to licencja pierwotna;  użytkownik nabywa prawo do niewyłącznego i nieodpłatnego korzystania z programu;  użytkownik ma obowiązek udostępniania adaptacji na zasadach GNU GPL, dostarczenia wraz z nimi kodu źródłowego lub złożenia oferty jego udostępnienia, poinformowania o modyfikacji oraz jej dacie;  licencja określa pola eksploatacji: kopiowanie, dystrybucja, modyfikowanie;

Slide 21: 19. Zagrożenia dla firm softwareowych związane z wykorzystywaniem programów open source  brak możliwości sprzedaży programu zmodyfikowanego wykorzystującego moduły rozpowszechniane na bazie GPL;  brak gwarancji jakości, rękojmi;  konieczność udostępnienia kodu źródłowego;  tworzenie hybryd z programami udostępnianymi na GPL jest nielegalne;  wykorzystanie programów na GPL przy tworzeniu kodu strony internetowej – konieczność ujawnienia kodu strony;

Slide 22: 20. Skutki prawne naruszenia licencji open source  stosuje się prawo tego kraju, w którym dochodzi się ochrony;  stronami umowy licencyjnej są zawsze: podmiot praw; autorskich (producent) oraz końcowy użytkownik;  naruszenie uprawnia do dochodzenia od naruszającego; wszelkich roszczeń wynikających z prawa autorskiego;  wysokie koszty procesu;

Slide 23: 21. Sprawy sądowe w UE o naruszenie warunków licencji open source  Harald Welte i organizacja gpl-violations.org:  organizacja ma 100 % skuteczności  cele gpl-violations.org: • podnoszenie publicznej świadomości w zakresie naruszania licencji GNU GPL • wywieranie presji na naruszycielach warunków licencji GNU GPL; • wspieranie osób występujących przeciwko naruszycielom warunków licencji GNU GPL;  casus Fortinet UK Ltd.;  casus Sitecom Germany GmbH;  casus D-Link;  sprawy zakończone ugodami

Slide 24: 22. Sposoby czerpania zysków z tworzenia i dystrybucji open source  Dystrybucja  udostępnienie na serwerze – ściąganie przez witryny internetowe - dystrybutor powinien uzyskać prawo do publicznego udostępniania programu;  udostępnianie na nośnikach danych: CD, DVD i innych;  Na dystrybutorze spoczywa obowiązek udostępnienia programu wraz z kodem źródłowym oraz treścią licencji;  Value-Added Services: serwis, doradztwo, szkolenia, podręczniki, przeniesienie własności nośnika, gwarancja jakości na program;

Slide 25: 23. Pomoc kancelarii  doradztwo w zakresie wyboru software na optymalnej licencji,  analiza rodzaju i warunków licencji;  doradztwo w zakresie łączenia oprogramowania wolnościowego i własnościowego;  pomoc w opracowaniu własnej licencji, zgodnej z licencją pierwotną;  doradztwo w sytuacjach, gdy doszło do naruszenia przez firmę licencji open source

Slide 26: Zakończenie  Podsumowanie Kancelaria Prawna  Pytania Renata Urowska i Wspólnicy ul. Staszica2/7  Prowadzenie:  Krzysztof Jarosiński tel. 061 847 38 48  Marcin Błaszyk biuro@urowska.com.pl www.urowska.com.pl

Slide 27: IT Poznań  Grupa na GoldenLine: IT Poznań Integracja wielkopolskiego środowiska IT

Slide 28: Źródła:  J. Barta, R. Markiewicz, Oprogramowanie open source w świetle prawa. Między własnością a wolnością, wyd. 1, Kraków 2005, Wolters Kluwer Polska – OFICYNA (dawniej: Kantor Wydawniczy Zakamycze);  P.Podrecki (red.), Prawo Internetu, wyd. 2, Warszawa 2007, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis;  Z. Okoń, Fenomen open source, Prawo Teleinformatyczne 2007, nr 3, s. 40 i nast.  http://gpl-violations.org  http://creativecommons.pl  http://www.opensource.org/