INKLUSIORAKO GIDA Lehen Hezkuntza

2,701 views

Published on

FEVASen materiala Lehen hezkuntzako ikasleekin lantzeko. Oso ona. Beharrezkoa.

Published in: Education
0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
2,701
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
592
Actions
Shares
0
Downloads
31
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

INKLUSIORAKO GIDA Lehen Hezkuntza

  1. 1. HEZKUNTZA INKLUSIORAKO MATERIALEN GIDA: ADIMEN ETA GARAPEN URRITASUNA Lehen hezkuntza LAGUNTZEN DU:
  2. 2. HEZKUNTZA INKLUSIORAKO MATERIALEN GIDA: ADIMEN ETA GARAPEN URRITASUNA Lehen hezkuntza LAGUNTZEN DU:FEVASek (Adimen Urritasuna dutenen aldeko elkarteen Euskal Federazioa) egindako gida.
  3. 3. aurkibideaAURKEZPENA 6SARRERA 11HELBURUAK 15MARKO TEORIKOA 17Inklusiorako Eskubidea 18Adimen Urritasuna 22Autismo Espektroaren Nahasketak 28TUTORETZAK 31INfORMAZIO OSAGARRIA 37LEHEN HEZKUNTZA, jARDUERAK 401) fEVASeko posterra 422) Desberdintasuna bizitzea eta laguntzaren garrantzia sentitzea 443) Oztopoak identifikatuz 464) Desberdina naiz 505) Desberdina da eta nire laguna da 566) Zer gertatzen zaien jakin nahi dugu 607) Berdinak al gara guztiak? 648) Nolako naiz 669) Hitzak garrantzitsuak dira 6810) filmetan errealitatea islatzen al da? 74Beste zenbait material 78
  4. 4. Aurkezpena Aurkezpena Gure ikasgeletan adimen eta garapen urritasuna duten ikasleak ego- Gida honekin adimen urritasunaren ezagutza eskolako erkidegora hurbildu nahi tea ezinbesteko pausoa izan zen inklusiorako bidean. Baina FEVAS- dugu, eta, horretarako, hezkuntzako etapa bakoitzeko ikasleei egokitutako in- ek, adimen eta garapen urritasuna duten seme-alaben familiak formazio garrantzitsua, edukiak eta egokitutako jarduerak bildu ditugu. Kontua elkartzen dituen elkartze mugimendu bezala, lanean jarraitzeko da aniztasuna arazo gisa hartu beharrean, guztien ikasketa aberastuko duenardura dauka gaur egun ere gizartean benetako inklusioa ezinezko bilakatzen errealitate gisa hartzea da. Horrela, guztion artean, ikasketekin zuzenean erla-duten oztopoak kentzen joatea. zionatutako alderdiez gain, elkartasunean, tolerantzian, enpatian eta besteekiko,Lan zaila da hori, inolako zalantzarik gabe. Horregatik FEVASen lehentasunezko desberdinekiko, errespetuan oinarritutako jarreren eta balioen sustapenean oina-ekintzetako bat hezkuntza da. Ondorioz lan talde bat eratu dugu, elkarteetako rritutako kultura bultzatuko duen eskola lortu ahal izango dugu; sentsibilizatukoordezkariek eta hezkuntza alorreko espezialistek osatua, ez ditzagun ahaztu adi- duen eta adimen urritasuna duten pertsonei beste era batera begiratzen eraku-men eta garapen urritasuna duten 1.300 ikasle horiek; haurrek eta gazteek etor- tsiko duen eskola. Hori da gure helburua.kizun hobea izango dute hezkuntza komunitatea eta familiak elkarlanean aritzen FEVASen badakigu, horrela egiaztatu ahal izan dugulako sarri askotan, irakasleakbagara eta norabide berean jarduten badugu. direla gurekin egunero borrokan ari direnak inklusioa lortu ahal izateko. Horre-Asko hitz egiten da adimen urritasuna duten pertsonak hezkuntza sisteman sar- gatik zuen ikasgeletan eta taldeetan gida hau erabiltzeko gonbidapena luzatzentzearen garrantziari buruz, izan ere justiziazkoa da, eta beraientzat oso ona, dizuegu. Guk, behar duzuen laguntza guztia emango dizuegu. Hor duzue.baina oso gutxitan planteatzen da gai hori benetako interesa duen zerbait bezala, Juan Cid, FEVASeko presidenteaikasle guztientzat onuragarria eta aberasgarria izango den zerbait bezala; halaere, uste dugu ikasle guztiek dutela adimen urritasuna ezagutzeko eskubidea. 6 7
  5. 5. Aurkezpena Aurkezpena FEVAS zifratan Adimen urritasuna duten 9.100 pertsona 800 bolondresAdimen Urritasuna duten Pertsonen aldeko FEVASek zerbitzuak eskaintzen dizkie bereElkarteen Euskal Federazioak (FEVAS), Eus- kide diren erakundeei, eta beraien jarduerak 1.160 profesional 7.900 familia 2 zentro 3.000kadiko Autonomia Erkidegoan adimen urri- koordinatzen ditu, talde osoaren intereseitasuna duten pertsonei zerbitzuak eskaintzen dagozkien gaietan ekintzarako irizpideak Lan hastapeneko erabiltzaile Aisia zerbitzuetandizkieten familien elkarteak biltzen ditu. 11 bateratuz. Euskal Federazio honen helburuerakundek eratzen dute eta, ondorioz, alor nagusietakoa gizartea sentsibilizatzea eta gi-honetako Euskadiko antolakuntza sare ga- zarte politiketan eragina izatea da.rrantzitsuena da.ERAKUNDE ELKARTUAK: Arreta Goiztiarreko 3 zentro Eguneko arretarako 37 zentro Hezkuntza bereziko 2 Ikastetxe 69 Egoitza unitate 3 Babes zerbitzu Kontzertaturiko 47 Hezkuntza Unitate 8 9
  6. 6. SA-Aniztasuna ez daikusten gainditubeharreko arazo gisa, rreraguztien ikasketarilaguntzeko baliabideaberasgarri gisabaizik Hezkuntza Inklusiorako Hezkuntzako Materialak(Booth, Ainscow, Black-Hawkins, Vaughen eta Show) 10
  7. 7. Sarrera Sarrera ahal izateko, eman beharreko laguntza Beste alde batetik, ikusten dugu beha- emango duten eta irakasleentzat erabilgarri rrezkoa dela hezkuntzako inklusioa ikasle “Haur guztientzat eta izango diren materialak sortu ditugu, urri- tasunaren errealitatea barne izango duen guztiek urritasunaren inguruan ikasteko haien desberdinta- duten aukera gisa lantzea, horrela desber- hezkuntza sistemaren eraikuntzan aurrera sun guztientzat to- dinak diren pertsonekiko errespetua esku- egiten lagungarri izan daitezen. ratzeko edo garatzeko. Ezin dugu ahaztu kia izango duten etaOrain arte askotan esan da oso garrantzi- ikasleek “urritasunari buruz jakiteko” es- horiek errespetatukotsua dela urritasuna duten ikasleak beste “Desberdintasunean” hez- kubidea dutela, eta irakasleen ardura dela dituzten ikasgelakguztien munduan aritzea, ikasgeletako tea ezagutzea eta onartzea kontzientziazio horretan laguntzea. sortzea denborabizitzako parte izan daitezen eta gizarte da, eta inoiz ez ezkutatzea. Hezkuntzako komunitate osoak ezagutuharremanak eta erabateko garapena in- asko eskatzen duen Ezkutatzen bada baztertu behar duen errealitatea da. Agente guztiekdartuko duen hezkuntzako partaide izan estrategia egokiak garatu behar dituzte erronka da… Aurre-daitezen… Ardura horiek, gehien bat, ikas- egiten da.gelan urritasuna duen ikasleren bat duten hezkuntza sistema gero eta inklusiboa- ra jarraitu behar goa izan dadin.irakasleek izan dituzte. Hala ere, oso gu- Irakasleei, jardunbide inklusiboak mar- dugu borrokantxitan egin da gai horri buruzko gogoeta txan jartzea erraztuko dieten gakoak Urritasunaren inguruan sentsibilizatzeko gure adierazpenekin,urritasunik duen ikaslerik ez zegoen ikas- eta urritasun hori ulertzeko lan pedago-gelatan. eman nahi dizkiegu, adimen eta garapen gikoa aurrera eramateko eta adimen urri- gure irakaskuntza urritasunari buruzko oinarrizko edukiakHori dela eta, Adimen Urritasuna duten eskainiz. Halaber, hezkuntzako etapatan tasuna duten pertsonekin elkarbizitzeko lanarekin eta gurePertsonen aldeko Elkarteen Euskal Fede- zehar, ikasleak sentsibilizatzen eta desber- balio egokiak ezartzeko, hezkuntzako eta- curriculumarekin, pa bakoitzera egokitutako materialak pro-razioak (FEVAS) erabateko konpromisoa dintasunean eta urritasunaren ezagutzan, posatzen ditugu. Azken helburua elkarbi- inklusioa, justiziahartu du eskola inklusibo modeloaren ulerpenean eta onarpenean hezten lagun- zitzara heltzea da, pertsona bakoitza den eta errespetua lortze-garapenarekin. Funtsezkoa da irakasleek duko duten hainbat baliabide aurkezten di-konturatzea zein garrantzitsua den aniz- tugu. Laburbilduz, balioetan oinarritutako bezala aitortu behar dela ulertuz, eta ez ko ahaleginean” izan nahiko lukeen bezala.tasuna, desberdintasuna eta urritasuna hezkuntzaren inguruko kontzientziazioa (Stainback-Stainback, 1999)beraien eguneroko irakaskuntza jardu- sustatuko duten oinarrizko ezagutzak etanean sartzea. Alor horretan aurre egin ikasgelako proposamenak. 12 13
  8. 8. Sarrera Introducción MATERIALESIRAKASLE GUZTIARENTZATHemen aurkezten ditugun HEL-materialak irakasle guztieidaude zuzenduta, berenikasgeletan adimen urri-tasuna duen ikaslerik izanedo ez.Merkatuan dauden hainbatmateriali buruzko proposa-menak biltzen eta eskain-tzen dira; guztiak ere bi- Etapa bakoitzean honako hau biltzen da:laketa eta azterketa sakona o Sentsibilizazio kartelak. buruakegin ondoren aukeratu dira,eta ikasgelan erraz eta uneo- o Ipuinen, irakurketen proposamenak,ro erabili daitezke. bakoitza bere jarduerekin.Jarduera bakoitza, berematerialekin, hezkuntzako o Jolasak.etapetan (haur hezkuntza,lehen hezkuntza eta biga- o Ikus-entzunezko euskarrianrren hezkuntza) pentsatuz dauden materialak, filmak etaorientatu eta diseinatu da; antzezlanak, ikusteko eta aztertzeko.hori dela eta, etapa bakoi-tzerako jarduera egokienak o Hala irizten badiote tutoreek garatuere adierazten ditugu. ditzaketen proposamenak. 14 11
  9. 9. HelburuakHELBURUAKMaterialen erabilerarekinbilatzen ditugun helburuakhonako hauek dira: MARKO • Bermatzea Ikasleak, eskolako pro- zesu osoan, adimen edo garapen urrita- suna duten ikaskideei Tutoretzak lantzean honako hau bilatzen da: o Sentsibilizatzea Gizakien arteko desberdintasunen teorikoa buruzko informazio egokia eta egokitua inguruan. izan dezan bermatzea. o Sentsibilizatzea “Ikusten diren urritasunen” inguruan. • Heztea o Sentsibilizatzea Urritasunen inguruan haien sinto- Adimen edo garapen men arabera (adibidez, jokaera, komunikazioa…). urritasuna duten pertsonekiko jarrera o Planifikatzea Etapa bakoitzerako egokiak diren positiboetan heztea jarduerak planifikatzea eta burutzea, era egituratuan eta (errespetua, tratu eduki argiekin. egokia eta elkarrekiko laguntza, etab.). o Implikatzea Ikasleak jardueraren burutzapenean. o Akordioetara eta jardunbide adostuetara heltzea. 16
  10. 10. Marko teorikoa Marko teorikoaINKLUSIORAKO ESKUBIDEA Ikuspegi inklusiboak aniztasuna irakas- dintasunek ikasteko aukera handiak kuntza-ikasketa prozesua aberastuko eskaintzen dituzte. DesberdintasunakInklusioa, beste ezer baino ge- Eskola inklusiboa honela ulertu behar da: duen elementu gisa eta, ondorioz, giza baliabide doakoa, ugaria eta berriztaga-hiago, eskubidea da, baina argi garapena bultzatuko duen elementu gisa, rria dira”. (Robert Barth 1990, Stainbackdago oso kontzeptu zabala dela, o Ikasketarako eta parte hartzeko oztopoak identi- baloratzea bilatzen du. Inklusioak etenga- eta Stainback-etik hartua, 2004, 26. orr.). fikatzen dituena, ondoren murrizteko, eta, halabereta argitu behar da. Definizio beko hobekuntza prozesuarekin konpro- bi prozesu horiek bultzatzeko baliabideak indartzen Horrela, aniztasuna elkarrekintzak eta ikas-bat baino gehiago bildu eta misoa eta jarrera eskatzen du; hezkunt- dituena. ketak aberasteko aukera gisa onartu ahalkontuan har dezakegu, Patter- zako kulturak, politikak eta jardunbideak izango da. Beharrezkoa da “desberdinta-sonena, adibidez: “Norbanako o Ikasleen beharretan zentratzeaz gain, eskolako aztertzeko eta horien gainean gogoeta egi- suna sozializatzea”, informazioan eta elka-bakoitzak bere balioa duela eta testuinguruaren planteamenduei buruzko gogoeta teko eta oztopoak eta hobetu beharreko rrekintzarako adibide egokietan oinarrituz.taldeko kide dela uste izatean egiten duena. alorrak identifikatzeko esfortzua eskatzenoinarritutako bizitzeko modu du. Inklusioan aurrera egitea errespetu, to-bat da, elkarrekin bizitzeko era. o Ikasle guztiei, aurrera egiteko hezkuntza alorreko lerantzia eta elkartasun jarreretan aurreraInklusioan oinarritutako eskola aukerak eta laguntzak ematen dizkiena. egitea da; balioetan heztea da, baina balio- “Ikasgelan denokikasle guztiak barne, partaide, o Ikasle guztiak ahalik eta irakaskuntza indibiduali- ak, erakusteaz gain, bizi egiten dira; elka- nolabait desberdinaksentituko diren eskola izango zatuenean parte har dezaten prestatzen dituen ikas- rrekin biziz elkarrekin bizitzen ikastea da. garela planteatzea,da”. Horrek esan nahi du ikas- keta giroa eskaintzen duena.le guztiak onartuak izan behar Helburu horiek errealitate bilakatzeko, eta denak berdinak ga- o Aniztasuna arazo gisa ikusi beharrean guztiontzat rela, “Kepa” izan ezik, desio onetan gera ez daitezen, beharrezkoadirela, bakoitzari bere berezita- aberastasun gisa erakusten duena. da Hezkuntza Erkidegoko agente guztiaksuna aitortu behar zaiola, balo- informatzea, sentsibilizatzea eta mentali- planteatzea bainoratu egingo direla, eta guztiek o Hezkuntzako Erkidegoak bere hartzen dituen ba-ere eskolan parte hartuko du- lio inklusiboak garatzen dituena. zatzea, baita ikasleak ere; oso garrantzitsua askoz ere aukera abe-tela, bakoitza bere gaitasunen da aniztasun hori ezagutzeko eta ulertzeko rasgarriagoa da”.arabera. Esan dugun bezala, o Desberdintasunean hezten duena, bakoitzaren be- aukera izatea. rezitasuna ezagutaraziz. (Parrilla, 2005, 121.orr.)FEVASen helburua, irakas- Hori dela eta, oso garrantzitsua da irakas-kuntzari dagokionez, eskola o Aniztasunaren errespetuan, aitorpenean eta balio- leek desberdintasunean hezteko eran-inklusiboa da. an hezten duena. tzukizuna beren gain hartzea. “Desber- 18 19
  11. 11. Marko teorikoa Marko teorikoaHelburua ez da urritasuna ulertzea soilik, Onartu behar dugu inklusioa prozesu bat dela izan ere eskolak aniztasunari erantzutekobeste pauso bat eman behar da: urritasunaduten pertsonekiko balio positiboak ga- “Aniztasunaz hitz erarik egokienak bilatu behar baititu. Horretarako estilo profesionala beharko da, irakas- leek adimen urritasuna duten pertsonekiko jarrera eta ekintza positiboak sor ditzaten;ratzea. Urritasuna duten pertsonak huma- egiteak berdintasunez beharrezkoak dira beraien inklusio jardunbideei buruzko gogoeta egingo duten etanizatuko, errespetatuko eta dignifikatukodituzten balioak; tolerantzia, elkartasuna, hitz egitera garamatza. aurrera egiteko helburuak ezarriko dituzten profesionalak.errespetua eta inklusioa bultzatuko duten Aniztasuna gizakiaribalioak. loturik dagoen berdin-Zalantzarik gabe, ikasle guztiei desberdin- tasunaren adierazpentasunari buruzko informazioa ematea eta “Esperientziarengatik badakigu posible dela ikasle jakin bat baino ez da”.gai hori lantzea, eguneroko jardunaren guztiak ikasgeletan izatea, baldin eta hezitzaileek ho-bidez urritasuna duten pertsonekin nola (Parrilla 2003; 98.orr.)aritu erakustea, oso lagungarri izango da riek hartzeko, adiskidetasuna sustatzeko, curriculumaelkarbizitza sustatzeko, enpatia –bestea- egokitzeko eta praktikak graduatzeko esfor-tzua egitenren tokian jartzeko eta besteak sentitzen FEVASen HEZKUNTZA INKLUSI- badute. Hala ere, erabateko inklusioa ez da beti erra-duena sentitzeko gaitasuna– garatzeko,pertsonak hobeto onartzeko eta, azken BOAREN aldeko apustua egiten dugu, za izaten. Ondorioz, beharrezkoa da helduek haurra hau da, guztiontzako eskola, pertsonafinean, urritasuna duen edozein pertsona- guztiak bere izango dituen eskola, per- baztertzearen bide erraza ez hartzea, gizarte inklusioren bazterketa saihestuko du. tsona horiek era batekoak edo bestekoak egokia lortzeko soluzioak bilatzea baizik”Haurtzarotik balioetan heztea oso ga- izanik ere. Ikasgela eta eskola inklusiboakrrantzitsua da helburu horiek lortu sortzen baditugu, desberdintasunak erres- (Stainback eta Stainback, 1999, Parrillatik hartuta, 2005, 115. orr.)ahal izateko. Horrela, desberdintasunen petatuko dituzten eta desberdin ikustenirakaskuntza-ikasketa prozesua susta- dena baztertuko ez duten gizarte inklu-tzeko lana egiteko orduan irakasleentzat siboak lor ditzakegu. Aniztasuna abe-lagungarri izango diren orientabideak rastasunerako benetako balio gisa hartueman nahi dizkiegu. behar da. 20 21
  12. 12. Marko teorikoa Marko teorikoaADIMEN URRITASUNA CIF 2001ak bi azpi-talde nagusitan anto- latzen du informazioa:Azken bi hamarkadatan aldaketa han- guruan dago. Faktore horiek funtsezkoak 1. FUNTZIONAMENDUA ETAdia ikusi dugu urritasuna ulertzeko eran. izan daitezke aukera berdintasun egoera URRITASUNALaguntzan eta gaitasun funtzionalen be- edo bazterketa egoera izateko. Sistema 1 a) Funtzionamendua:rreskuratzean zentratutako betidaniko horren eraketa zehatza egin ahal izatekoplanteamenduen ordez, urritasuna duten beharrezkoa izango da faktore horiek iden- Norbanako baten elkarrekintzaren (“osa-pertsonek bizitzako alor guztietan parte tifikatzea, haien jokaera aztertzea eta per- sun baldintza” batekin) eta testuingurukohar dezaten, aukera berdintasuna saihesten tsonarekiko berdintasuna edo bazterketa faktoreen alderdi positiboak adieraztenduten oztopoak identifikatzean eta ken- lortzeko orduan duten eragina ikustea. ditu. Bertan sartzen dira Gorputzarentzean oinarritutako beste planteamendu Funtzioak, Gorputzaren Egiturak, Jardue-batzuk ezarri dira. rak eta Parte hartzea.Uste dugu gure gizartea antolatzeko modua “Gure gizartea 1 b) Urritasuna:aldatzen badugu, urritasuna duten pertso- antolatzeko modua Norbanako baten elkarrekintzaren (“osa-nek aurkitzen dituzten oztopoak asko mu- aldatzen badugu, sun baldintza” batekin) eta testuingurukorriztu daitezkeela, kasu askotan desagertuere egin daitezkeela. Gaur egun inklusioa urritasuna duten faktoreen alderdi negatiboak adierazten ditu. Bertan sartzen dira Gorputzaren Fun-bultzatzen da, mugatuagoa den egokitza- pertsonek aurkitzen tzioen eta Gorputzaren Egituren gabeziak,penaren helburuaren gainetik, hori baita dituzten oztopoak Jardueran dauden mugak eta Parte hartze-urritasuna duten pertsonak gizarteratzekoeta gizarte aktiboan parte hartzeko aukera asko murriztu ko zailtasunak.ematen duen faktore nagusia. daitezkeela, kasu 2. TESTUINGURUKO FAKTOREAKUrritasunaren eta Osasunaren Nazioarte- askotan desagertu Norbanako baten bizitzaren eta bizimo-ko Sailkapenaren (CIF, OME-ak 2001ean ere egin daitezkeela” duaren oinarria dira. Bertan Ingurume-onetsia) arabera, urritasuna duen pertsona, narekin eta Pertsonarekin erlazionatutakozenbait faktore elkarrekin aritzen diren in- faktoreek dute eragina. 22 23
  13. 13. Marko teorikoa Marko teorikoa AAIDD-aren iritziz, BOST pREMI- Beraz, eredu teorikoa aldatu egiten da aurreko definizioekin alderatuz. Adimen Urritasunari buruzko Elkar- SA hartu behar dira kontuan definizioa Norbanako baten adimen mugak ez dira nahiko norbait adimen urri- te Amerikarrak (AAIDD) honela aplikatu ahal izateko: dun gisa baloratzeko. Kontuan izan behar da pertsonaren eta ingurua- definitzen du adimen urritasuna: o Funtzionamenduan ematen diren mu- ren arteko elkarrekintza. Inguruari garrantzia ematearen ikuspegi hori “adimen funtzionamenduan zein gak, adin eta kultura berekoen erkidegoko da, baita ere, 1978an Warnock txostenak hartu zuena, hezkuntza, behar egokitze jokaeran, egokitzeko gaita- giro tipikoen testuinguruarekin erlaziona- berezien kontzeptuan sartzean eta behar horien alderdi erlatiboa eta inte- sun kontzeptuzkoetan, sozialetan eta tuz hartu behar dira kontuan. raktiboa azpimarratzean. praktikoetan adierazitakoan, muga esanguratsuak dituen urritasuna. o Baliozko ebaluazioak kontuan izan be- AAIDD-ak kontuan hartzen duen adimen urritasunaren eredu teorikoa honako hau da: Urritasun hori 18 urte bete aurretik har ditu kultur eta hizkuntz aniztasuna, bai eta komunikazioarekin eta zentzume- sortzen da” nekin, trebezia motoreekin eta jokaerare- (Luckasson eta cols) kin erlazionaturiko desberdintasunak ere. 1. Adimen gaitasunak o Mugak, sarri askotan, bat datoz norba- nako baten gaitasunekin.Definizio hori abiapuntutzat hartuta, 2. Jokaerapertsona batek adimen urritasuna izan o Mugak deskribatzeko orduan xede ga- egokitzaileadezan hiru irizpide bete behar ditu: rrantzitsua da beharrezko laguntzen pro- BANAKAKO fila garatzea. 3 . Parte hartzea, LAGUNTZAKo Muga esanguratsuak adimen funtzio- FUNTZIONA- elkarrekintzak,namenduan. o Eman beharreko laguntzak denbora MENDUA gizarteko rolak luzean ematen badira, kasu gehienetano Muga esanguratsuak egokitze jokaeran. urritasuna duen pertsonaren bizitza fun-o Urritasuna 18 urte bete aurretik agertzea. tzionamenduak hobera egingo du. 4. Osasuna 5 . Testuingurua 24 25
  14. 14. Marko teorikoa Marko teorikoaDimentsio bakoitzeko garrantzitsuena 3 . Parte hartzea, interakzioak eta “Inguru erabilerrazen egokitza-laburbilduz: B. Sozialak gizarte rolak: pena eta diseinua ezinbestekoa da1. Adimen gaitasunak: o Interpertsonala Dimentsio honek, norbanakoak erkide- adimen urritasuna duten pertso- o Erantzukizuna goan duen parte hartzea eta bertan bete- nen funtzionamendua hobetzeko”Adimena gaitasun orokor gisa hartzen da,eta haren barruan sartzen dira arrazoiketa, o Autoestimua tzen duen tokia ebaluatzen du.plangintza, arazoen konponketa, kontzep- o Sineskortasuna (engainatua 4. Osasuna (fisikoa, burukoa, etiologia): Kontzeptu berri horretan, bere gaitasune- edo manipulatua izateko aukera)tu abstraktuen pentsamendua, ideia kon- tan muga jakin batzuk dituen pertsonarenplexuen ulerpena, azkartasunez ikastea eta o Xalotasuna Osasunaren Mundu erakundeak eman- funtzionamenduan inguruak duen garran-esperientziatik ikastea. o Arauak jarraitzea dako definizioa kontuan izanik, erabateko tzia aitortzen da. Hau da, atzerapena ez o Legeak betetzea ongizate fisikoa, burukoa eta soziala dela2. Jokaera moldatzailea: o Biktimizazioa saihestea ulertzen da. dago pertsonan edo inguruan, baizik eta pertsonak, bere inguruan aritzeko di-Pertsonek, beraien eguneroko bizitzan C. praktikoak 5. Testuingurua (giroak eta kultura): tuen gaitasunen ondoriozko funtziona-funtzionatzeko ikasi dituzten gaitasun menduan.kontzeptuzkoen, sozialen eta praktikoen m Eguneroko bizitzako jarduerak Dimentsio honek, urritasuna duen pertso- Jatea, transferentzia / mugikorta- nak egunero bizi dituen baldintzak deskri- Pertsonen gaitasunak genetikoki markatu-multzoa da. suna, garbitzea, janztea batzen ditu. Gutxienez hiru maila biltzen rik datoz, baina gaitasun horiek garatzeaKontzeptuzko trebezien, trebezia sozia- dituen Bronfenbrenner-en eredu ekolo- ez da genetikaren kontu soila: testuin-len eta praktikoen ADIBIDEAK: o Eguneroko bizitzako jarduera gikoan oinarritzen da: guruak ere badu eragina. Beraz, ingurua instrumentalak lagungarria edo ez hain lagungarria izan Janariak prestatzea, etxea garbi- • Mikrosistema: hurbileko inguru soziala, daiteke. Inguru erabilerrazen egokitzapena tzea, garraioa, botikak hartzea, di- pertsona, familia eta inguruko beste zen- A. Kontzeptuzkoak eta diseinua ezinbestekoa da adimen urri- rua erabiltzea, telefonoa erabiltzea bait pertsona barne. tasuna duten pertsonen funtzionamendua o Hizkuntza (hartzailea eta adierazlea) o Lanbide hastapeneko trebeziak • Mesosistema: auzokideak, erkidegoa eta hobetzeko. hezkuntza edo laguntza zerbitzuak es- o Irakurketa eta idazketa o Inguru osasungarria izatea kaintzen dituzten elkarteak. Garrantzitsuena, pertsona urritasunaren o D iruarekin erlaziona- gainetik dagoela ulertzea da; beste ezer tutako kontzeptuak • Makrosistema: kultur patroi orokorrak, baino lehen pertsona bat ikusi behar dugu, o Zer egin nahi duten jakitea gizartea, herrialdea edo eragin sozio-poli- bere eskubideak onartu eta garapenerako tikoak. aukerak eskaini. 26 27
  15. 15. Marko teorikoa Marko teorikoaAUTISMOAREN ESPEKTROAREN NAHASKETAK (TEA) 1. Elkarrekiko gizarte elkarrekin- pronominala eta hitzen asmakuntza. tzaren garapenaren nahasketa Aurpegiko adierazpenak, jarrerak edo kei-TEA hitzak dimentsio desberdinen ja- Pertsona batzuengan gizarte isolamendua nuak ulertzeko zailtasunak izan ohi di-rraipena azpimarratzen du, kategoria ikusten dugu; beste batzuk pasibo egoten tuzte; jokaera horiek gizarte elkarrekintzabakarra kontuan hartu beharrean. TEA “Nahasketa neuro-psikia- dira, besteenganako interes gutxi eraku- zailtzen dute. Ez dute hizkuntza erabiltzenduten pertsonengan era kualitatiboan trikoak dira, mota as- tsiz. Pertsona batzuek era arraroan ezar esperientziak konpartitzeko. Zailtasunakaldatzen da gizarte elkarrekintzarako, kotako adierazpen kli- ditzakete gizarte harremanak. Orokorrean, dituzte elkarrizketa bat hasteko edo jarrai-komunikaziorako eta irudipenerako gizartearen arauak ulertzeko eta emozioak, tzeko; ez dituzte txantxak, ironia eta esa- nikoak dituzte eta nerbiogaitasunen multzoa. Ondoren laugarren pentsamenduak eta interesak konpartitze- nahi bikoitzak ulertzen. sistema zentralaren gara-faktorea ere sartu zen: jardueren eta inte- ko zailtasunak izaten dituzte. Ez dituzte 3. Interesen eta jokaeren erreper-resen patroi errepikakorrak. peneko faktore anitzeko ulertzen esanahi bikoitza duten esaldiak, torio mugatuaHorrek esan nahi du TEA duten baina oi- disfuntzioen ondorio zailtasunak dituzte besteen intentzioez ja- betzeko. Hori guztia dela eta, pertsona ho- Pertsona gehienek ez dute ohiko simulazio,narrizko sintoma anitzak dituzten pertso- dira. Zergati organiko rientzat zaila izaten da gizarte harremanak fikzio edo fantasia jolasa garatzen, eta ho-nak aurkituko ditugula: desberdinak dituen adie- ezartzea. rrek asmo mugatzen du besteen emozioak razpen kliniko espektro 2. Ahozko komunikazioaren eta eta intentzioak ulertzeko gaitasuna. Oso zabal horren ezaugarria ahozkoa ez denaren nahasketa zaila egiten zaie gertatu behar dena aurrez ikustea. zenbait funtzio fisio- Pertsona batzuek ez dute inolako hizkun- logikoren eta neuro- tza motarik garatzen; beste batzuk sistema Jokaeraren patroiak errepikakorrak eta erri- tozkoak dira, eta ezohiko objektu bitxiak psikologikoren ukipen alternatiboak edo komunikazio handiga- hurbileko izan ditzakete. Pertsona batzuek nuklearra da” rriak erabiliz komunikatzen dira. interes bereziak izaten dituzte. Horrez gain, Sarri askotan, beraien hizkuntz trebezien ez ohiko sentsibilitatea erakusten dute senti- (Autismo-Europa) era eta edukia desberdinak izaten dira. Ba- menen estimuluen aurrean. Mugimendu es- tzuek ekolalia izan ohi dute, hau da, hi- tereotipatuak izaten dituzte: hegaz egitearen tzen edo esaldien errepikapena; inbertsio itxura, eskuak igurztea, balantza egitea… 28 29
  16. 16. Marko teorikoa TU-Nahasketa horiez gain, TEA duten pertsonek loturiko bigarren mailako sintomak izatendituzte. Ohikoenak honako hauek izaten dira: krisi epileptikoak, elikaduraren nahaske-tak, loaren nahasketak, inpultsibitatea, hiperaktibitatea, adimen urritasuna…Autismoaren jatorria oso argi ez dagoen arren, jatorri biologikoa duen nahasketa delauste da. Baron-Cohen eta Bolton-en arabera, zergati biologikoen artean faktore gene-tikoak, infekzio birikoak eta haurdunaldian edo erditzean gertaturiko zailtasunak daude;horietako edozeinek sor dezake TEA eragiten duen buru kalte arina. Zergati biologikohoriek ez dira haur guztiengan aurkitzen, eta horrek esan nahi du oraindik beste zenbaitfaktore biologiko aurkitu gabe daudela.TEAk eragin handiagoa du gizonezkoen artean (hiru bider gehiago ematen da gizo-nezkoen artean emakumezkoen artean baino), baina emakumeek pronostiko larriagoaizaten dute. Ez dakigu zergatik dauden desberdintasun horiek gizonezkoen eta emaku- toretzakmezkoen artean.Joaquín Fuentesen iritziz (Gipuzkoako Poliklinikako haur eta gazte psikiatria zerbitzukoburua), Euskadin 250 haurretatik 1ek TEA-ren bat erakusten du, kasu arinenetatik hasi etalarrienetaraino. 30
  17. 17. Tutoretzak TutoretzakIkasle talde bakoitzak, bere ezaugarriak etabeharrak ezagutzen dituen irakasle tutorebat du bere eskola bizitza osoan. Tutore “Desberdintasuna ezhorren lana ezinbesteko laguntza da ikas-leen trebakuntza integralerako, izan ere, da bakoitza den iza-hezkuntzako etapa bakoitzean ezaugarri ki errepikaezin ho-edo jokaera desberdinak dituen arren, beti rren adierazpen soila,ere ahalegina egingo baitu ikasgelan har-monia egon dadin helburuen, edukien eta kasu askotan, izaterataldearen sozializazio prozesuaren artean. heldu ahal izanaren,Gure iritziz tutoreen lana prozesu jarrai- izateko aukera ge-tua da eta ikasleei munduaz eta besteez hiago edo gutxiagoduten ikuspegi propioa eraikitzen lagun-du behar die; horrek diziplina anitzeko izatearen eta gizarte,jarduerak burutzea eskatzen du, izan ere, ekonomia eta kulturatutoretzak hezkuntza ekintza eta irakas-kuntza lana osatzen baititu. alorretako ondaree- Tutoreak ikaslea bere ikasketa prozesuan bertan inbolukratzen du ikasgai bakoitzarenUNESCO-ren aurrean aurkeztutako XXI. tan parte hartzeko programan beren beregi biltzen ez diren trebatze eta heltze prozesuaren zenbait alderdimenderako hezkuntzari buruzko Nazioar- adierazpena ere bada” lantzen baititu. Horrela, balioetan hezten du eta ikasleentzat eredu da, erreferente garrantzitsua. Helduak beti dira funtsezko elementua; esaten eta egiten dutena, nolateko Batzordearen txostenaren arabera (Gimeno Sacristán, 1999, López jokatzen duten eta nola zuzentzen diren urritasuna duten pertsonengana, imitatzeko ere-“hezkuntza, bizitza osoan, lau zutabetan oi- Melerotik hartua 2004, 69. orr.) du izango dira ikasle guztientzat. Hau da, haurrek helduengan ikusten dituzten jarre-narritzen da: ezagutzen ikasi, egiten ikasi, rek eta jokaerek zerikusi handia izango dute urritasuna duten pertsonekiko balioakelkarrekin bizitzen ikasi eta izaten ikasi”. ezartzeko orduan. Hori guztia “curriculum ezkutuaren” parte da. Oso garrantzitsuaHorretarako tutorearen lana funtsezkoa da; da argi izatea eta ondorio hori ezagutzea, desberdintasuna onartuko, errespetatuko etaikasleari laguntzen dio hezkuntza prozesu aitortuko duen eredu inklusiborantz aurrera egin ahal izateko.osoan, ezagutzaren eta ikasketaren aldekojarrerak bultzatuz eta sormena, autonomiaeta erantzukizuna sustatuz. 32 33
  18. 18. Tutoretzak TutoretzakTutoretzak oso une egokia dira eskolako rrezkoa da irakasleek, tutoretzen bitartez, Informazioaren eta sentsi-antolakuntzan pertsona eta gizarte mai- ikasleen iritzia ezagutzea, iritzi hori az-lako trebakuntza hedatuko duten zenbait bilizazioaren bidez berezko tertzea eta egituratzea eta eman beharrekogai lantzeko orduan. Hori dela eta, tutore- laguntza sortuko dira ikas- azalpenak ematea. Garrantzitsua da, bai-tza lana, ongi planifikatuta baldin badago, gelako ateak zeharkatzen ta ere, familiari baimena eskatzea edo-oso erabilgarri izan daiteke ikasleak adi- dituzten eta adimen urrita- zein ekintza edo jarduera burutu ahalmen edo/eta garapen urritasunaren ingu- suna duten pertsonentzat. izateko.ruan sentsibilizatzeko. Irakasleei ematen zaien laguntza osatze-Gure esperientziak erakutsi digu irakas- nak ulertzeko eta beraienganako ulermen ko, “sareko” lanaren edo elkarlanarenleek, gai jakin batzuen inguruan, adimen eta arreta giroa sortzeko. ideia gomendatuko genuke. Kasu horre-urritasunaren inguruan, adibidez, sentsi- tan, urritasuna duten pertsonak beraiek, Hau da, tutoretzak eguneroko jardunarenbilizatu ahal izateko eta ideia garrantzi- auto-kudeatzaileen taldeen bitartez, une osagarria dira; ikasleak onespenerakotsuak transmititu ahal izateko, horrekin batzuetan tutoretzetan har dezakete par- prestatu ahal izateko, irakasleek anizta-bat datozen sinesmenak eta jarrerak izan te, beraien esperientziak ezagutarazteko… suna eta urritasuna onartu behar dituzte.behar dituztela, seguru sentitzeaz gain. Auto-kudeatzaileak, adimen urritasuna Ezinbestekoa da irakasleek ikasleak duten pertsona helduak dira, eta aldian be-Horretan laguntzeko oinarrizko ezagutzak motibatzea besteak onar ditzaten. Beraz, hin beraien elkarteetan biltzen dira, komu-emango ditugu, eta baita ikasgela barruan desberdintasunak aurkitzen, ezagutzen eta Adimen edo/eta garapen urritasuna duten nikaziorako trebeziak jasotzeko, pertsonaerabili beharreko zenbait material, ikasleak errespetatzen lagundu beharko diete, gelan pertsonak dauden ikasgeletako ikasleek eta gizarte mailan autonomia handiagoasentsibilizatzeko eta beraien artean urrita- horretarako giro egokia ezarriz. Guztien ezagutzen dute zer den desberdintasuna, lortzeko eta beraien kabuz hitz egiteko etasuna duten pertsonekiko jarrera positiboak errespetuan eta onarpenean hezi behar beraien ideiak sortu dituzte urritasuna erabakitzeko aukerak zabaltzeko. Horrezsortzen laguntzeko. dituzte, elkarlanean eta elkarrekiko lagun- duen pertsonarekin izandako esperien- gain, beraien eguneroko bizitzan eraba-Emaitzak lortzeko oso garrantzitsua da tzan eta erantzukizunean. Komenigarria da tziaren arabera, helduei pertsona horie- kiak hartzen eta pertsona eta hiritar gisaprofesionalek adimen edo/eta garapen urri- informazioaren eta sentsibilizazioaren kin ikusten dieten jarreraren arabera eta beraiei ere dagozkien gai praktikoen ingu-tasuna duten pertsonengan sinestea eta es- bitartez berezko laguntzak sortzea ikas- beraien gurasoen eta ingurukoen iritzia ruan eztabaidatzen ere ikasten dute. Adi-kolan elkarrekintzarako eredu positibo gisa gelako ateak zeharkatzen dituzten eta kontuan izanik. Kasu horretan, ikasleek men urritasuna duten pertsonen elkartee-agertzea, horrela urritasuna duten pertso- adimen urritasuna duten pertsonentzat. beraien informazioa jaso dute, eta beha- tan oso ohikoa da talde horiek eratzea. 34 35
  19. 19. Presentación FEVAS“Aniztasunaz hitz INFOR-egiteak berdintasunezhitz egitera garamatza. MAZIOAniztasuna gizakiariloturik dagoen berdin- Osagarriatasunaren adierazpenjakin bat baino ez da”.(Parrilla, 2003:98). Adimen urritasuna 36 33
  20. 20. Informazio Osagarria Informazio OsagarriaAtAl honetAn hAinbAt libururen etA “Valora la diferencia” ikasgelatik urritasuna lantzeko presta- web gune interesgarriak:hAinbAt web guneren erreferentziA sAr- tu den hezkuntza programa da. jerezko udalak, omad bule- FEVAS Adimen urritasuna duten pertsonen aldeko elkarteen euskal federazioa.tuko dugu, lAgungArri izAn dAitezkeelAko goaren (oficina municipal de Atención a la disCApACidAd) www.fevas.orgirAkAsleek Adimen urritAsunAri etA gArA- bitartez, honako gune honetatik jaitsi daitezkeen programapenAren beste nAhAsketA bAtzuei buruz ge- hauek bultzatzen ditu: FEAPS Confederación española de organizaciones a favor de las personas con discapacidad intelectualhiAgo jAkin dezAten www.feaps.org http://www.omad.jerez.es/index.php?id=11Déjame que te hable de los niños y niñas con autismo de tu Attem Asociación para el tratamiento de personas con alteraciones del desarrollo Oinarrizko premisa honako hau da: www.attem.comescuela. hernández, j; martín, A. y ruíz, b. (2007). madrid: - bazterketa ezaren gehi ekintza positiboaren emaitza gizarte-teleno ediciones, s.l. CERMi Comité español de representantes de personas con discapacidad ratzea da.Liburu hori lagungarri izan daiteke autismoaren espektroko na- www.cermi.eshasketa duten ikasleen aurrean erantzun egokia emateko. Lan horiek lantzeko honako material hauek jaitsi daitezke: Confederación Autismo España - hezitzailearen gidaliburua - guía del educador. www.autismo.org.es/AE/default.htm¡Mírame! Forma de ser. Forma de actuar. Alonso-garcía, j.(2005). madrid: Cepe. - lehen hezkuntzako unitatea - unidad primaria. Creena Centro de recursos de educación especial de navarra. departamento de educación del gobierno de navarra - bigarren hezkuntzako unitatea - unidad secundaria. www.pnte.cfnavarra.es/creena/003Documentacion/descargar.html¡Escúchame! Relaciones sociales y comunicación. Alonso-garcía, j. (2005). madrid: Cepe. - batxilergoko unitatea - unidad bachillerato. Discapnet el portal de la discapacidad¡Atiéndeme! Ocio y aprendizajes. Alonso-garcía, j. (2005). Jarduera gehienak gehiago zentratzen dira sentimen urritasune- www.discapnet.esmadrid: Cepe. tan edo urritasun fisikoetan. inico instituto universitario de integración en la ComunidadAndresen bitartez, garapenaren nahasketa jeneralizatua (GNG- La discapacidad en el cine. Alegre de la rosa, o.m. (2003). inico.usal.esTGD) diagnostikatu zaion kasu errealera hurbiltzeko aukera barcelona. ediciones octaedro.emango diguten hiru liburu. Junta de Andalucía los trastornos generales del desarrollo. una aproximación desde la práctica Liburu horrek Hezkuntza Bereziak zinean izan duen historia la- www.juntadeandalucia.es/educacion/nav/contenido.jsp?pag=/Contenidos/PSE/Actividad física adaptada: El juego y los alumnos con dis- burbiltzen digu. Filmak laukietan agertzen dira sailkatuta. Eta orientacionyatenciondiversidad/educacionespecial/Publicacionescapacidad. ríos hernández, m; blanco rodríguez, A; bonany zinea irakaskuntzarako baliabidea dela kontuan izanik, liburua- ren amaieran zenbait gidoi ditugu, ikasleekin urritasunaren gaia NeeDirectorio. Recursos para la Atención a la Diversidad. Región de Murcia Consejería de educación y Cienciajané, t. y Carol gres, n. (2006). barcelona: paidotribo. www. needirectorio.murciadiversidad.org/Liburu honetan zenbait sentsibilizazio jolas biltzen dira, anizta- landu ahal izateko.sunaren errespeturako bide gisa. Real Patronato sobre Discapacidad www.rpd.es 38 39
  21. 21. Lehen Hezkuntza ACTIVIDAD Lehen Helburua: Lehen hezkuntzako etapan, hiru zikloetan, tutoretzen jardueraren bitartez, ikasleak honako hau lortzea bilatzen da: hezkuntza 1 Ezintasun fisikoak, sentsorialak eta adimenekoak ezagutzea. 2 Pertsona bakoitzari ematen zaion laguntzaren garrantzia ulertzea, pertsona horrek zenbait egoeratan parte hartu ahal dezan. 3 Ikasleen arteko laguntzaren inguruko jardunbide onak garatzea. Etapa honetan ziklo bakoitzaren arabera, adina kontuan izanik, planteatu ditugu jarduerak. Lehen eta bigarren zikloko materialak hirugarren ziklokoetatik bereizita gomendatzen dira. Jarduera proposamen batzuetan irakasleek aukeratu beharreko zenbait aukera eskaintzen dira, talde bakoitzaren ezaugarrien arabera. 6 7
  22. 22. posterra Lehen Hezkuntza ACTIVIDAD Lehen Hezkuntza JARDUERA 1 Adimen urritasunari buruzko identifikaziorako eta gogoetarako posterra (FeVasek egina) Panela aurkeztu behar da, ikasleekin tan adimen urritasuna duten pertsonek bertan ikusten diren irudiei buruz beraiek sentitu duten gauza bera sentitzen hitz egiteko eta gaia, urritasunaren dutela (ez dute ulertzen zer eskatzen zaien) inguruan gogoeta egitera eman- eta oso garrantzitsua dela laguntza ematea go gaituzten irudietan zentratzeko. zailtasun bat gainditu ahal izateko. Uler- Hainbat urritasun identifikatuko tu behar dute pertsonei laguntza egokiak dugu eta pertsona horiei zer gertatzen ematen zaizkien neurrian, ikasgelan eta zaien esan behar dugu. ikastetxean parte hartzeko lana errazten ari garela. Ikasleen iritziak, gogoetak eta beraiek pro- posatzen dituzten ideiak, bildu eta kon- Jardueraren tuan izango dira, eta horietan oinarrituko Ondorioa gara lan egiteko eta ezagutza eraikitzeko. Batzuetan zaila da ikasleek ulertzea zer den Urritasun mota bat baino gehia- adimen urritasuna izatea, eta oso garran- go dago, eta laguntza egokiekin tzitsua da esperientzia zehatzen bitartez ezagutzea. Aukera bat, testu bat beraiek hobeto har dezakete parte. 1 ezagutzen ez duten hizkuntza batean Urritasun duten pertsonekin (alemanez, txinoz…) idaztea izan daite- ke. Sentitu dutenari buruz gogoeta egin ikasteko aukera dugu. daiteke. Irakasleak azal dezake sarri asko- 8 jarduera 43
  23. 23. DesberDintasuna bizitzea Lehen Hezkuntza ACTIVIDAD Lehen Hezkuntza JARDUERA 2eta Laguntzaren garrantzia Desberdintasuna bizitzea etasentitzea laguntzaren garrantzia sentitzea Zenbait jarduera egingo ditugu, desber- Jardueraren dintasuna esperimentatzeko. Zirkuitu Ondorioa bat egin daiteke eta bertan ikasleak, bere zailtasuna esperimentatzeaz gain, ikaskide- ren bati laguntzearekin lotutako funtzioak Zenbait muga bete ahal izango ditu, ikusten diren urrita- sunetatik hasita. esperimentatzea Adibidez, zati bat baino gehiago dituen eta laguntzaren zirkuitu bat egitea: begiak estalita joan, gurpildun aulkian ibili, zeinuen bitartez garrantzia komunikatu… Zirkuitua egiten duten le- baloratzea. hen aldian bakarrik egingo dute. Bigarren ibilbidean laguntza eskatzeko aukera izan- go dute. Gure ustez beharrezkoa da, nolabaiteko urritasunak berarekin dituen zailtasunak esperimentatzeaz gain, laguntzearen ga- 2 rrantziaz jabetzea. Horrela ikasleei erakutsi nahi zaie behar bezalako laguntzekin tra- bak txikiagoak direla, espazioan segurta- sunez mugitu ahal direla, parte hartzeko, komunikatzeko… aukerak dituztela. 10 jarduera 45
  24. 24. oztopoak iDentiFikatuz Lehen Hezkuntza JARDUERA 3 Oztopoak identifikatuz Lehen eta bigarren zikloa Ikasleak kontzientziatu behar dira, o Ipuinaren laburpena: urritasuna eta desberdintasunak Hainbat koloretako borobiltxoak daude, existitzen direla ikus dezaten, baina baina bat laukitxoa da. Borobiltxo guztiak inguruak baldintzatzen duela urri- ate borobiletik sartzen dira etxe handira, tasunak sortzen duen muga. Oso baina laukitxoa kanpoan geratzen da, ezin garrantzitsua da haurtzarotik garbi duelako ate horretatik sartu. izatea pertsona-ingurua elkarrekin- 13 Laukitxoak bere lagun borobiltxoekin tza eta, batzuetan, urritasuna duten sartu nahi du barrura, baina kanpoan ge- pertsonen parte hartzea errazteko ratzen da, luzatuz, okertuz… eta borobil- inguruak aldatzeak duen garrantzia. txoek, barrutik, borobila izan dadin esaten Material gomendatua: diote. Laukitxoa ahalegintzen den arren, “Por cuatro esquinitas de nada”. ezinezkoa da. Borobiltxoek izkinak ebaki- Ruillier, J. (2005). Bartzelona: Edito- tzeko esaten diote, baina laukitxoak ez du rial Juventud, S.A. nahi, min handia egingo liokeelako. Adin gomendatua: 6 urtetik aurrera. Borobiltxoak, denbora luzez hitz egin eta gero, konturatzen dira ez dela laukitxoa al- datu behar dena, atea baizik. Horrela, lau Liburu hau baliagarri izan daiteke desber- izkinatxo mozten dizkiote, besterik gabe, dintasunak, ingurua aldatzearen garran- laukitxoa bere adiskide borobiltxoekin sar- tzia, etab. lantzeko. tu ahal dadin etxe handian. ACTIVIDAD jarduera 47
  25. 25. Lehen Hezkuntza ACTIVIDAD Lehen Hezkuntza JARDUERA 3proposatutako jarduerak Jarduerareno Ipuina kontatu ondoren egin daitezkeen jarduerak: Ondorioa1. Saia zaitezte beste egoera batzuetan pentsatzen. Egoera horietan pertsona batzuekzerbaitetan parte hartu ezinik geratzen dira, beraien ezaugarriak direla eta.Gai honetan beharrezkoa izango da irakasleek adibideak ematea. Adibidez, gurpildun Pertsona batzuek, laukitxoari gertatzen zitzaion bezala, ezin diraaulkian mugitu behar den eta zenbait tokitara sartu ezin den jendea, dendetan Braillealfabetoz markaturiko produkturik ez duten itsuak, hitz egin ezin duen eta SPC sistema,Bliss sistema, hitz konplementatua bezalako komunikaziorako sistema alternatiboak ezdituzten pertsonak, motelagoak izateagatik jolasetatik eta jardueretatik kanpo geratzen ate borobil batetik igaro, ez baitiradirenak, etab.2. Zer egin dezakegu pertsona horiek gainerakoekin jolastu ahal dezaten eta toki sartzen. Ate hori eskolako atea,berberetara joan ahal daitezen?Ikusi behar dugu konponbidea ez dela pertsona baten ezaugarri indibidualak aldatzea, jolasetan parte hartzeko atea… izanhori ezinezkoa izango litzatekeelako, ipuinean gertatzen den bezala, hau da, laukitxoaborobiltxo bilakatzea, eta ezinezkoa da, baita ere, 1,60 m. neurtzen duen pertsona batek daiteke. Konponbidea atea aldatzea1,80 m. neurtzea. Konponbidea inguruan dago; adibidez, ateak handiago egitea, jendeguztia igaro dadin, hau da, oztopo fisikoak zein eta handiagoa egitea da, guztiak sarburukoak saihestuz, gizarte honetan denontzattokia egon dadin. daitezen, jolasaren arauak aldatu3. Ipuina antzeztu ere egin daiteke. behar dira, guztiek parte hartu ahal dezaten. 48 49
  26. 26. DesberDina naiz… Lehen Hezkuntza JARDUERA 4 Desberdina naiz… … Lehen eta bigarren zikloa Talde osoari urritasuna hurbildu behar Kataluniako Down Sindromearen Federa- diogu, urritasunen bat duten protago- zioak sortutako ipuinak dira, sindrome ho- nistak dituzten ipuinak irakurriz. rren berezitasunak ezagutarazteko. Material gomendatuak: Hiru pro- posamen eskaintzen dira, Down sin- o Ipuinen laburpena: Hiru liburu horietan egileak Paulo aurkez- dromea duten ikasleen gaia lantzeko. ten digu, Down Sindromea duen haurra. Proposamen bakoitzean irakurketa bat eta irakurketari buruzko jarduerak “Berezia naiz lagunentzat” proposatzen dira. ipuinak erakusten digu pertsona guztiak Adin gomendatua: 6 urtetik aurrera. trebeak garela gauza batzuetan, baina beste batzuk zailago egiten zaizkigula. Ez dago dena ongi egiten duen inor, eta hoberena, 1. proposamena zerbait egiten ez dakigunean, ikaskideei la- guntza eskatzea da. “Berezia naiz lagunentzat” Sierra I Fa- bra, J. y Caruncho, I. (2003). Bilbo: Giltza. “Zer izango naiz handia naizenean?” Paulok duen ardura da. Polizia, suhiltzaile, “Zer izango naiz handia naizenean?” abokatu, igeltsero, dendari, astronauta… Sierra I Fabra, J. y Caruncho, I. (2003). dira burura etortzen zaizkion lanbideetako 4 Bilbo: Giltza. batzuk. Parke batean gizon zahar batekin “Nire anaiak eta ni” Sierra I Fabra, J. y elkartzen da, eta hark argitzen dizkio bere Caruncho, I. (2003). Bilbo: Giltza. zalantzak. jarduera 51
  27. 27. Lehen Hezkuntza ACTIVIDAD Lehen Hezkuntza JARDUERA 4“Nire anaiak eta ni” “Zer izango naiz handia naizenean?” Azpimarratu pertsona batzuek azkarrago proposatutako jarduerakIñaki Pauloren anaia nagusia da, eta Mikel ikasten dutela eta beste batzuei gehiago 1. Egin gogoeta, ikasleek nagusitan izan Lan egiteko galderak:gazteena, eta liburuan hiru anaia horien kostatzen zaiela. nahi dutenaren inguruan.zenbait abentura kontatzen zaizkigu. 1. Zer da Down sindromea? Azpimarratu behar da, garrantzitsuena, 2. Zer iruditzen zaizue emakumeak izan Down sindromea duten pertsonek, 46 kro- egiten duzun horretarako balio izatea dela zuen erreakzioaz hiru anaiak paseatzera mosoma izan beharrean (23 amarengandikproposatutako jarduerak eta Paulok, gainerako guztiek bezala, lor irten zirenean? jasoak eta 23 aitarengandik jasoak) 47 dituz- dezake. Hitz egin Paulo bezalako pertsona bat ikus-“Berezia naiz lagunentzat” te, hau da, bat gehiago. Aitak edo amak 21 tean izaten ditugun aurreiritziei buruz. 2. Zer iruditzen zaizue emakumeak Pau- zenbakiko bi kromosoma jartzen dituzte, eta,1. Ipuina laburbildu. lorekin duen erreakzioa zabuetan da- 3. Idatzi istorio bat ipuinean aukeratu- ondorioz, bikotearenarekin gehituta, kromo-2. Egin gogoeta Paulok dituen akatsei eta goenean? tako bineta batean oinarrituz. soma gehigarria sortzen dute 21 bikotean.bertuteei buruz. Badago jendea, laguntzeko asmoz, gehiegi Liburuan Down sindromea gaixotasun gisaAzpimarratu behar da Paulok, gainerako babesten duena, eta oraingo honetan Paulok 2. proposamena aurkezten da, baina ikasleei argi utzi beharpertsona guztiek bezala, gauza batzuk behar bezala erreakzionatzen du, zabuen “Inés crece despacio” Helft, C. (2003). zaie ez dela gaixotasuna, eta ezinezkoa delaondo egiten dituela, eta beste batzuk egitea ilaran jarrita, gainerako guztiek bezala. Bartzelona: Ediciones Serres, S.L. sendatzea. Sindromea da, hau da, pertso-gehiago kostatzen zaiola. 3. Zer ikasten du Paulok parkeko gizon Adin gomendatua: 6 urtetik 8 urtera. naren garapenean agertzen diren sintomaPertsona guztiek zerbait ikas dezakegu bes- zaharrengandik? eta zeinu berezi multzoa.te pertsonengandik. Bizitza sentitu eta gozatu behar dela, eta o Ipuinaren laburpena: Liburu horrek Inesen eta bere familiaren Oso garrantzitsua da azpimarratzea Ines harro sentiarazten dizuna egin behar dela.3. Egin zerrenda bat, eta jarri bertan zuek abenturak kontatzen dizkigu. Ines aurkez- bezala Down sindromea duten pertsonak Hau da, gauza bat edo beste eginda ere, zer-ongi egiten dituzuen eta ez hain ongi egi- ten digute, Down sindromea duen neska- gai direla ikasteko eta esfortzuak egiteko. baitetarako balio izatea.ten dituzuen gauzak. toa, jaiotzen denetik nerabe bihurtzen den 41. orrialdean agertzen den esaldia bilduAdibidez: Ona naiz dantzan, futbolean… Ez “Nire anaiak eta ni” arte. Liburu honen bitartez tolerantziaren nahi dugu: “… guk guztiok bezala, izaera,naiz oso trebea txisteak kontatzen, igerian… balioa transmititu daiteke. kualitateak eta akatsak ditu”. 1. Galdetu ikasleei zenbat anai-arrebaJende guztia trebeagoa da gauza batzuetan dituzten; ikasleek ikusi behar dute per-beste batzuetan baino. Hori egiaztatu dai- tsona bakoitza bakarra eta gainerakoteke ikasle guztien zerrendak aztertuta. guztien desberdina dela. 52 53
  28. 28. Lehen Hezkuntza ACTIVIDAD Lehen Hezkuntza JARDUERA 42. Zuen ustez nola erreakzionatuko ze- o Ipuinaren laburpena: proposatutako jarduerak Jarduerarennukete Down Sindromea duen anai-arre-ben bat jaioko balitzaizue? Nuriak bere bizimodua nolakoa den konta- 1. Laburbildu ipuina eta idatzi zuen arre- Ondorioa tzen digu. Badaki besteen desberdina dela, ta deitu duten esaldiak.3. Nor da Roberto? kaletik begiratzen diotelako. Bere familiaz 2. Ezagutzen al duzue Down sindromea Down sindromeaDown sindromea duen pertsona da, 30 ur- hitz egiten digu (gurasoak, Sebastian anaiatekoa. 6 eta 8 urte arteko haurren begiralea eta Elsa arreba). duen haurrik? duten haurren errea- Ez badute ezagutzen, haien esperientzienda eskola espezializatu batean. Hasiera batean hezkuntza bereziko es- kola batean dago eta bertan margo- berri izateko, honako hau azaldu behar litatera hurbiltzera4. Zuen ustez nolakoa izango da orain diegu: beraiek bezala eskolara doazen, jo-Inesen bizitza? tu, musika entzun eta zaldi txikietan lasten duten… PERTSONAK dira.5. Marraztu Ines eta bere familia. ibiltzen da. Baina eskolako zuzendariak erabakitzen du astean behin bere auzoko 3. Zer iruditzen zaizue Nuria bere neba-6. Egin idazlan bat, Ines zuen ikaskidea ikastetxeko lehen hezkuntzako klasera arrebak doazen ikastetxe berera (ohikodela imajinatuz. joan behar duela. Lehenengo egunean ikastetxea) joatea? margotzen aritu ziren, baina badirudi bes- Egin gogoeta pertsona guztiek hezkuntza 3. proposamena jasotzeko duten eskubideari buruz. Mu- te ikasleen gurasoek kexak aurkeztu zituz-¿Quién es Nuria? Cadier, F. (2005). tela, Nuriak ikasgela osoaren maila jaitsiko turreko egoera batzuetan zenbait haurZaragoza: Edelvives. zuelako. Hala ere, hurrengo astean Nuria hezkuntza bereziko ikastetxeetara joatenAdin gomendatua: 6 urtetik 8 urtera. berriro ere ohiko ikastetxera joan zen eta dira, baina orduan ez dute aukerarik izaten oraingo honetan zaldi txikietan ibiltzera urritasunik gabeko ikaskideekin egoteko etaFederación Española de Síndrome de joan ziren. desberdintasunak ikasteko eta ulertzeko.Down de España izenekoak eta Edelvivesargitaletxeak argitaratu dute ipuin hau. Jarduera horretan Nuria besteak baino tre- 4. Ezagutzen al duzue hezkuntza berezikoBertan, Nuriak, Down sindromea duen beagoa zen, eta gainerakoak bere atzetik ikastetxeren batera doan haurrik?neskato batek, eskolan bizi dituen abentu- zihoazen. Esperientzia horren ondoren, Ahalegindu haurrek ezagutzen dituztenrak kontatzen ditu. gainerako haurrak Nuriarengana hurbil- kasuak konta ditzaten. tzen ziren, eta adiskide asko egin zituen. 5. Zein bertute eta akats ditu Nuriak? Orain egunero joaten da gainerako umeak Azpimarratu Nuriak, gainerako pertsona joaten diren ikastetxe berera. guztiek bezala, bertuteak eta akatsak dituela. 54 55
  29. 29. DesberDina Da eta Lehen Hezkuntza JARDUERA 5nire Laguna Da Desberdina da eta nire laguna da Lehen eta bigarren zikloa Aurreko proposamenean bezala, ikasleak proposatutako jarduerak beste urritasun baten sintometara hurbil- Oso egokia iruditzen zaigu 9-11. orrialdee- duko dira, kasu honetan autismora. Lan tan azaltzen diren orientazio jarraibideak egiteko bi proposamen egiten dira. Bi kontuan hartzea ipuina azaltzeko. Idatzi irakurketa gomendatzen dira, errealitate egin beharko dira. horretara hurbiltzeko. Jardueraren 15 1. proposamena Ondorioa “Mi hermano tiene autismo” González, A. y Labat, V. (2008). Madril: Lan Pertsona bakoitzak eta Gizarte Gaietako Ministerioa. bere izaera eta 1 Adin gomendatua: 6 eta 7 urte. berezitasunak ditu o Ipuinaren laburpena: Ipuin honek autismoari buruzko infor- mazio garrantzitsuena jasotzen du, baina 6 eta 7 urteko umeek ulertzeko moduan. Aniztasuna onartzeko material egokia izan daiteke. Ez dira anai-arrebak liburuaren hartzaile bakarrak, izan ere irakurle guz- tientzat erabilgarri izan baitaiteke (ikas- ACTIVIDAD leak, gurasoak, irakasleak). jarduera actividad 57
  30. 30. Lehen Hezkuntza ACTIVIDAD Lehen Hezkuntza JARDUERA 5 2. proposamena galdetzen dionean Louisi “jolastu nahi al duzu, Louis?”, hark erantzuten dio “jolas-“Cuidando a Louis” tu, Louis?”. Kasu horretan komenigarriaEly, L. (2004). Bartzelona: Ediciones Se- izango litzateke Samek honako eredu haurres, S.L. erakustea “bai, jolastu nahi dut”, LouisekAdin gomendatua: 6 urtetik aurrera. erantzun egokia ikas dezan.o Liburuaren laburpena: Komenigarria izaten da, baita ere, ko-Sarrera bat da autismoaren gaira. Louis ize- munikazio sistema alternatiboak edo/etaneko haurra ikasgelara heldu berri da eta handigarriak erabiltzea, hobeto ulertzenikaskide batek eskolan gertatzen dena kon- laguntzeko (adibidez ikusmen laguntzak,tatzen du. Ikaskideek toki bat egiten diote besteentzat ere lagungarri izan daitezkeenberaien bizitzetan eta ikus dezakete futbol piktogramak, besteak beste).partida batek nola bil ditzakeen pertsona Esterotipiei (behin eta berriro errepikatzenguztiak. diren mugimendu ez funtzionalak, hegaz Jarduerarenproposatutako jarduerak egitearen itxurak, balantzaka aritzea…) Ondorioa dagokienez, oso garrantzitsua da guztion1. Zer egin dezakegu gure ikasgelako ikas- artean Louis bezalako pertsonei laguntzeakide batek guk esaten ditugun esaldi ber-berak errepikatzen dituenean (ekolalia)edo era arraroan mugitzen denean (este- beraien ekintza berbideratzen, mugimen- du funtzionalak ikas ditzaten. Gure adiskideak erereotipia)?Ekolaliak, entzuten dutenaren errepika- 2. Zure ustez, zergatik irakasleren baten arau bat saltatzen du ikasleren batekin? Irakasleak ikasle bakoitzaren beharrak eza- pertsona desberdinakpenak dira, eta ohikoak izaten dira autis-moa duten pertsonen artean. Estrategiarikhoberenetakoa gu “modelo” bilakatzea gutzen ditu, eta une jakin batean erabaki dezake komenigarriagoa dela arau bat sal- tatzea. Louisekin adibidez, jolastokira le- izan daitezkeda, hau da, esaldia esatea Louisek esan henago irteten utziz, Samekin futboleanbeharko lukeen bezala. Adibidez, Sam-ek jolasteari lehentasuna emanez. 58 59
  31. 31. zer gertatzen zaien Lehen Hezkuntza JARDUERA 6jakin nahi Dugu. zer gertatzen zaien jakin nahi dugu. Lehen hezkuntzako hirugarren ziklotik aurrera Kontua, adimen urritasunari buruzko pertsonak berez duen zerbait bezala ikus- ideiak hedatu eta argitu ditzakeen irakur- tea, pertsona hori urritasun hori baino ge- keta eskaintzea da. hiago dela kontuan izanik. Material gomendatua: Erabilgarri izan daiteke adimen urritasuna ¿Qué le pasa a este niño? zein garapenaren nahasketak azaltzeko, 16 Ponce, A. (2005). Una guía para conocer beste urritasun mota batzuk azaltzen badi- a los niños con discapacidad. Bartzelona: tu ere. Horretarako, liburuko bi kapitulu- Ediciones Serres, S.L. ren irakurketa eta jardueren proposamena Adin gomendatua: 10 urtetik aurrera. egitea proposatzen dugu. 1 o Ipuinaren laburpena: Liburu hau oso erabilgarria eta irakurta erraza izan daiteke, Miguel Gallardoren irudiei esker. Liburuak haur askok egiten duten galderari erantzun nahi dio, urritasuna aniztasuna- ren ikuspegitik azalduz. Kontua da urri- tasuna arazo bat bezala ikusi beharrean, ACTIVIDAD jarduera actividad 61

×