Hoang anh c-stygia-sothang2-2011
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Hoang anh c-stygia-sothang2-2011

on

  • 325 views

chính sách tỷ giá và những biến động thực sự đằng sau xuất nhập khẩu

chính sách tỷ giá và những biến động thực sự đằng sau xuất nhập khẩu

Statistics

Views

Total Views
325
Views on SlideShare
325
Embed Views
0

Actions

Likes
0
Downloads
1
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

    Hoang anh c-stygia-sothang2-2011 Hoang anh c-stygia-sothang2-2011 Document Transcript

    • NH N ð NH V ðI U HÀNH CHÍNH SÁCH T GIÁ C A NGÂN HÀNG NHÀ NƯ C VI T NAM TRONG NĂM 2010 ThS. Ph m Th Hoàng Anh Khoa Ngân hàng- H c vi n Ngân hàng NCS. Khoa Kinh t , ð i h c OSAKA, Nh t B nDi n bi n t giá USD/VND năm 2010 v n ti p t c là m t v n ñ gây s chú ý ñ c bi t c a cácnhà ho ch ñ nh chính sách, các nhà nghiên c u cũng như gi i ñ u tư khi nó liên t c có nh ngbi n ñ ng, gây nên nh ng b t n v kinh t vĩ mô, gây xáo ñ ng th trư ng. ð bình n thtrư ng ngo i h i, Ngân hàng Nhà nư c (NHNN) ñã th c thi r t nhi u chính sách, bi n phápnhư ñi u ch nh t giá bình quân liên ngân hàng (2 l n), cung ng ngo i t ra th trư ng (m cdù d tr ngo i h i c a qu c gia không ñư c d i dào), và ñ c bi t là ki m soát ch t ch thtrư ng vàng khi ban hành Thông tư 22 v qu n lý huy ñ ng và cho vay b ng vàng ñ i v i cáct ch c tín d ng (TCTD). Trong bài vi t này, tác gi khái quát l i di n bi n t giá, nguyênnhân và nh ng bi n pháp ng phó c a NHNN ñ h nhi t th trư ng ngo i h i trong năm2010. ð ng th i bài vi t cũng ñưa ra m t s ñánh giá chung v ho t ñ ng ñi u hành chínhsách t giá trong năm 2010, và m t s gi i pháp ñi u hành chính sách t giá năm 2011 nh mgi m thi u nh ng tác ñ ng tiêu c c c a s bi n ñ ng b t thư ng trong giá USD t i n n kinht .1. Di n bi n t giá USD/VND, nguyên nhân và nh ng bi n pháp can thi p c a NHNNVi t Nam trong năm 2010T giá USD/VND năm 2010 v n ti p t c là m t v n ñ gây s chú ý ñ c bi t c a các nhàho ch ñ nh chính sách, các nhà nghiên c u cũng như gi i ñ u tư khi nó liên t c có nh ng di nbi n b t thư ng, gây nên nh ng b t n v kinh t vĩ mô. Th m chí ngay c khi t giá USD tdo n ñ nh th p hơn t giá NHTM (vào th i ñi m gi a năm 2010) thì nó cũng ch a ñ ngnhi u nguy cơ trong ng n h n. M t trong nh ng ñ c ñi m c a di n bi n t giá trong nh ngnăm g n ñây, ñ c bi t là năm 2010, ñó là s liên thông m t thi t gi a giá vàng th gi i, giávàng trong nư c và t giá USD trên th trư ng t do. C m i khi giá vàng th gi i tăng ñ ygiá vàng trong nư c tăng, th m chí là tăng nhanh hơn giá vàng th gi i là th trư ng ngo i h it do l i d y sóng. Nhưng ñi u ñó không có nghĩa là s tăng lên c a giá vàng th gi i lànguyên nhân khi n cho t giá USD tăng m nh lên m c k l c 21.500, mà chính là nh ng b t n n i t i v kinh t vĩ mô như thâm h t thương m i ngày càng tăng trong khi d tr ngo ih i khá m ng, l m phát tăng cao lên m c 2 con s 1, vư t xa m c d báo là 7-8%. Nh ng b t n di n ra liên t c và ngày càng tăng cao ñã làm suy gi m ni m tin c a ngư i dân vào giá tr1 Ch s giá tiêu dùng trong 11 tháng năm 2010 tăng 9,58% so v i tháng 12/2009; và tăng 11,09% so v i cùng kìnăm 2009 – Ngu n GSO
    • c a VND cũng như làm suy gi m ni m tin c a th trư ng vào kh năng gi i quy t các b t nñó c a các cơ quan h u quan. Chính vì ni m tin b gi m sút nên khi giá vàng tăng ñ y giáUSD tăng thì tâm lý ñ xô mua các tài s n này khi n cho VND ngày càng tr nên m t giá. Hình 1. Di n bi n t giá USD/VND trên các th trư ng t 11/2009-12/2010 Ngu n: www.sbv.gov.vn, www.vietcombank.com.vn Hình 2. M t s ch tiêu kinh t vĩ mô có tác ñ ng t i t giá trong năm 2010 (a) XK, NK và cán cân thương m i (b) V n ñăng kí m i và th c hi n FDI (Tr.USD) (Tr.USD) (c) D tr ngo i h i c a Vi t Nam (T (d) Tăng trư ng tín d ng n i t , ngo i t USD) Ngu n: GSO, B k ho ch và ð u tư, NHNN, Th ng kê TCQT c a IMF
    • Di n bi n t giá USD trên th trư ng năm 2010 có th ñư c chia thành ba giai ño n tùy thu cvào m i quan h gi a t giá trên th trư ng t do và trên th trư ng chính th c.1.1. Giai ño n 1- Quý 1 năm 2010: Giá USD trên th trư ng t do giao d ch m c cao hơnt giá chính th cSau khi NHNN th c thi nhi u bi n pháp ki m soát m nh th trư ng ngo i h i cu i năm 20092,t giá USD/VND trên th trư ng t do ñã d n h nhi t, tuy nhiên, chênh l ch t giá trên thtrư ng t do và chính th c v n m c khá cao, kho ng 1000VND trên m t USD giao d chcho ñ n nh ng ngày ñ u tháng 2. Ngày 10/2, NHNN b t ng phá giá VND thêm 3,3% t17.941 lên m c 18.544. ð ng thái này c a NHNN vào nh ng ngày giáp T t, th i ñi m ngu ncung ngo i t thư ng d i dào ñã giúp cho giá USD trên th trư ng t do ti p t c gi m xu ngvà sát v i t giá giao d ch c a các NHTM vào cu i quý 1 năm 2010 (Hình 1). Tuy nhiên tronggiai ño n này có 2 di n bi n ñáng lưu ý trên th trư ng ti n t và th trư ng ngo i h i ñó là:Th nh t, m c dù ngu n cung ngo i t trong giai ño n này ñư c cho là khá d i dào nhưng tgiá mua USD c a các NHTM ñã tăng nhanh trong tháng 3, và g n như ti m c n sát v i t giábán (ñư c ñ t m c tr n 19.100 VND/USD). Di n bi n này ñư c cho là b t ngu n t vi ccác doanh nghi p có ngu n thu xu t kh u có xu hư ng găm gi USD ñ s d ng khi c n thi t,b i n u g i vào ngân hàng thì lãi su t r t th p (t i th i ñi m ñó là 1% cho các t ch c kinh t ),trong khi lo l ng có th khó ti p c n USD ho c r i ro t giá khi có nhu c u trong tương lai.Th hai, do lãi su t cho vay b ng VND khá cao (14-18%) trong khi lãi su t cho vay b ngUSD l i m c th p (6-7,5%), nên ñã d n ñ n m t hi n tư ng ñó là các doanh nghi p thay vìvay b ng VND l i chuy n sang vay b ng USD v i lãi su t th p hơn và kỳ v ng t giá nñ nh3. Di n bi n này trên th trư ng ti n t ñư c cho là ñã gây ra căng th ng c u ngo i t trênth trư ng ngo i h i trong các quý còn l i c a năm 2010 khi các doanh nghi p ñ n h n ph itr tín d ng ngo i t cho ngân hàng.1.2. Giai ño n 2- Quý 2 năm 2010: USD t do và USD t i các NHTM gi m và r i m c tr nt giá theo quy ñ nh c a NHNNTh trư ng ngo i h i c a Vi t Nam ñã có nh ng chuy n bi n khá tích c c trong tháng 4 saum t th i gian dài căng th ng. T ch m t cân ñ i cung c u ngo i t ñ n nay các NHTM ñãb t ñ u t cân ñ i ñư c cung c u ngo i t và th m chí bán ngo i t cho Ngân hàng Nhà nư c4.Tính thanh kho n c a th trư ng ñư c c i thi n rõ r t, nhu c u mua ngo i t ñư c ñáp ng ñ .Chính vì v y mà giá USD trên th trư ng t do liên t c gi m ngay t ñ u tháng 4, t m c19.300-19.330 xu ng còn 18.950-18.970 t i th i ñi m cu i tháng 4, sau ñó ti p t c n ñ nhm c dư i 19.000 cho ñ n h t tu n 3 tháng 6. Song song v i giá USD trên th trư ng t do, giáUSD t i các NHTM cũng gi m liên t c r i xa m c tr n t giá, theo ñó giá USD gi m t19.050-19.100 xu ng còn 18.950-19.010, và dao ñ ng quanh m c 18.950-18.990 vào th i2 Xem thêm Ph m Th Hoàng Anh (2010), T p chí Khoa h c và ðào t o Ngân hàng s tháng 1+2.3 Trong quý 1, trong khi tín d ng n i t ch tăng trư ng 0,57% so v i tháng 12/2009 thì tín d ng ngo i t l i tăngkhá m nh lên t i 14,07% so v i tháng 12/2009 - Thông tin t báo cáo c a B K ho ch và ð u tư, t i phiên h pChính ph di n ra t 30/3-1/4/2010.4 T ñ u tháng 4 ñ n gi a tháng 5, NHNN ñã mua ñư c t các TCTD hơn 1 t USD b sung vào ngu n d tr .
    • ñi m cu i quý 2 (Hình 1). Di n bi n t giá USD gi m liên t c trong quý 2 ñư c cho là dolư ng cung USD tăng m nh, trong khi c u USD không bi n ñ ng nhi u.V cung USD: Trong giai ño n này lư ng cung USD tăng m nh trên th trư ng ch y u làlư ng “cung o” b t ngu n t m t chênh l ch lãi su t b ng VND và USD quá cao, c ngthêm v i vi c t giá t i NHTM l i tương ñ i n ñ nh nên ñã d n ñ n m t th c t là các doanhnghi p ñi vay b ng USD r i chuy n sang VND. ð ng thái này ñã hình thành nên m t lư ngcung USD “ o” trên th trư ng ngo i h i khi n cho t giá USD gi m m nh trong quý 2 (Hình2d) 5. M t y u t n a góp ph n tăng ngu n cung USD trên th trư ng là do các chính sách vàbi n pháp hành chính liên quan ñ n qu n lý th trư ng ngo i t c a NHNN trong quý 1 (nhưk t h i ngo i t , gi m t l d tr b t bu c ñ i v i ti n g i ngo i t , m r ng ñ i tư ng ñư cvay ngo i t ...). Bên c nh ñó, lu ng v n gi i ngân FDI, lu ng v n ñ u tư gián ti p, và ODAgi i ngân trong quý 1 năm 2010 tăng cao hơn so v i cùng kì năm trư c cũng làm cung ngo it trên th trư ng ngo i h i tăng thêm.V c u USD: Trong khi lư ng cung o USD tăng m nh thì c u USD không có nhi u bi nñ ng. Di n bi n này xu t phát sau khi NHNN cho phép th c hi n cho vay ng n h n theo lãisu t th a thu n, lãi su t huy ñ ng VND có xu hư ng tăng cao dao ñ ng quanh m c 10-10,49%, th m chí lên t i 11,5-11,99% khi n cho ngư i dân có xu hư ng g i ti t ki m VND,ho t ñ ng ñ u cơ vào USD và vàng gi m, làm gi m c u USD trên th trư ng. Thêm vào ñó,vi c ch m d t ho t ñ ng c a các sàn vàng, lãi su t ti t ki m b ng vàng t i các NHTM g nnhư 0%, c ng v i m t lư ng vàng khá l n t i các NHTM ñã khi n cho giá vàng trong nư ccó xu hư ng gi m (th m chí th p hơn giá vàng th gi i) khi n cho ho t ñ ng ñ u tư vào vàngsuy gi m. ði u này góp ph n gi m s c ép ñ i v i c u USD do nhu c u nh p kh u vàng th p.V y ñây là tín hi u m ng hay lo c a n n kinh t Vi t Nam? Hi n tư ng giá USD trên thtrư ng t do xu ng th p và sát v i t giá t i NHTM cho th y thanh kho n c a th trư ngngo i h i Vi t Nam ñã c i thi n ñáng k , các NHTM ñã t cân ñ i ñư c cung c u ngo i t .ði u này cho th y s thành công ph n nào c a NHNN trong vi c ñi u hành chính sách t giátrong th i gian g n ñây, t ñó góp ph n c i thi n ni m tin c a dân chúng vào giá tr c a n i t .Tuy nhiên, hi n tư ng này ch di n ra trong ng n h n do lư ng cung USD o tăng m nh- ti m n nguy cơ tăng t giá khi ñ n th i h n hoàn tr các kho n tín d ng ngo i t .1.3. Giai ño n 3- Quý 3 và 4 năm 2010: USD t do bi n ñ ng m nh vư t giá USD trên thtrư ng chính th c* NHNN b t ng ñi u ch nh t giá bình quân liên ngân hàng tăng thêm 2% vào ngày18/8/2010Sau m t th i gian n ñ nh trong quý 2, giá USD có xu hư ng tăng m nh b t ñ u t cu i tháng6, kéo dài h t tháng 7 và ti p t c tăng trong tháng 8 khi ñ t m c 19.300-19.330 vào ngày17/8- m t ngày trư c khi NHNN b t ng ñi u ch nh t giá bình quân liên ngân hàng lên m c1 USD=18.932VND, tương ñương v i vi c VND gi m giá 2%. Như v y, trong vòng chưa ñ ym t năm NHNN ñã 3 l n ñi u ch nh tăng t giá liên ngân hàng và VND b m t kho ng 10,5%5 Trong 6 tháng ñ u năm 2010, tăng trư ng tín d ng ngo i t tăng 27% trong khi tín d ng n i t ch tăng có 4,6%- Ngu n NHNN
    • giá tr . ð ng thái này c a NHNN ñư c coi là khá b t ng b i vì cơ quan này g n như ñã gi“im l ng” khi giá USD tăng m nh trên th trư ng t do trong su t th i gian qua. Hơn n a,chênh l ch giá USD t do và t i các NHTM th i ñi m này không nhi u, ch m c 200-300VND trên 1 USD giao d ch. Ngay l p t c, trong ngày 18/8 các NHTM ñ u tăng giá niêmy t lên 19.250-19.310 (so v i 19.098-19.100 c a ngày 17/8). Trong khi ñó, giá USD trên thtrư ng t do ñ u bu i sáng 18/8 tăng khá m nh, giao d ch m c 19.400-19.530.V y ñâu là nguyên nhân chính d n ñ n ñ t ñi u ch nh t giá l n này c a NHNN? Li u vi cñi u ch nh t giá l n này là ñ ki m ch nh p siêu như ñ c p c a NHNN? Theo chúng tôi,ñây không ph i là m c ñích chính cho ñ ng thái này c a NHNN b i m t s nguyên nhân sauñây:Th nh t, nh p siêu là m t v n ñ c h u và t t y u, ñ c bi t là ñ i v i nh ng nư c ñangtrong quá trình tăng t c xây d ng cơ s v t ch t kĩ thu t như Vi t Nam. ð gi i quy t tìnhtr ng nh p siêu hi n nay c a Vi t Nam không ph i ch t v n ñ t giá mà t r t nhi u nh ngv n ñ khác v cơ c u kinh t , ch t lư ng s n ph m.Th hai, các nghiên c u v ñi u ki n Marshall-Lerner t i Vi t Nam cho th y, không có m iquan h rõ ràng nào v vi c VND gi m giá v i tăng xu t kh u, gi m nh p kh u và t ñó c ithi n cán cân thương m i. Nguyên nhân là do h s co giãn xu t kh u và nh p kh u c a Vi tNam r t th p, và tác ñ ng c a t giá VND lên giá hàng hóa xu t nh p kh u hàng hóa có m tñ tr nh t ñ nh (3-9 tháng) nên cho dù VND có gi m giá thì cũng không th gi i quy t tìnhhình nh p siêu c a Vi t Nam trong ng n h n m t vài tháng t i, mà th m chí nó có th làm chotình hình thêm x u ñi do giá hàng hóa nh p kh u ñ t hơn, ñ c bi t trong ng n h n. Hình 3. M i quan h gi a t giá th c song phương (RER), ña phương (REER)v i cán cân thương m i (CCTM) - Quí 1/2000-Quí 4/2009 Ngu n: Th ng kê Tài chính qu c t c a IMF và tính toán c a tác giTh ba, trong 7 tháng ñ u năm 2010 cho th y, nh p siêu c a Vi t Nam là 7,26 t USD, tươngñương v i 18,8% kim ng ch xu t kh u (th p hơn nhi u so v i con s m c tiêu c a Chính ph
    • ñưa ra là 20%). Như v y, m c thâm h t thương m i ñó tuy là khá cao (g p ñôi so v i cùng kìnăm 2009) nhưng cũng không ph i là nguyên nhân chính d n ñ n m t cân ñ i cung c u trênth trư ng ngo i h i khi mà các ngu n tài tr như gi i ngân FDI, FII, ODA và ki u h i v ntăng khá t t.N u ki m ch nh p siêu không ph i là m c ñích ng n h n, thì ph i chăng vi c ñi u ch nh tgiá ngày 18/8/2010 ch y u nh m ñ gi i quy t s m t cân ñ i cung c u ngo i t t i th iñi m ñó trên th trư ng ngo i h i, d n ñ n s tăng giá m nh c a USD trên th trư ng t dotrong tháng 7 và 8?Áp l c c u USD trên th trư ng ñã tăng lên ñáng k trong tháng 7 và 8 do m t s nguyên nhânbao g m: Th nh t, có th ñây là th i ñi m ñáo h n các kho n tín d ng ngo i t mà các DNñã vay trong nh ng tháng ñ u năm d n ñ n nhu c u mua USD tr n tăng; Th hai, do nhuc u nh p kh u cu i năm thư ng tăng cao nên các doanh nghi p có xu hư ng gom mua USDñ phòng trư ng h p khan hi m ngo i t ; Th ba, t gi a tháng 6, NHNN ñưa ra yêu c uki m soát ch t tín d ng ngo i t , h n ch c p ngo i t dùng ñ nh p kh u nh ng m t hàngthi t y u mà trong nư c ñã s n xu t ñư c. Chính vì v y, nhà nh p kh u thu c di n b h n chcó th ñã tìm cách gom ngo i t nh m tránh khó khăn khi ti p c n v n trong tương lai, khi ncho c u USD tăng lên; Th tư, lãi su t USD có xu hư ng tăng lên6, trong khi NHNN ñang yêuc u các NHTM ñ ng thu n gi m lãi su t VND khi n cho ngư i dân có tâm lý l a ch n n mgi USD, d n ñ n c u USD tăng lên; Th năm, các báo cáo kinh t th gi i g n ñây cho th yn n kinh t toàn c u chưa có d u hi u h i ph c rõ ràng và n ñ nh khi n cho USD tăng giátrên th trư ng th gi i do ñây v n là kênh trú n an toàn. Có th di n bi n USD trên thtrư ng th gi i ñã tác ñ ng t i tâm lý c a gi i ñ u tư trong nư c, d n ñ n nhu c u USD tăngcao trong 1-2 tu n tr l i ñây. Ngoài ra, khi giá USD có xu hư ng tăng cao thì ngư i dân l iñ xô ñi mua USD do lo s USD tăng lên n a ho c ñ ñ u tư.Trong khi c u v USD có xu hư ng tăng cao thì ngu n cung USD s n có trên th trư ngdư ng như không ñư c d i dào. M c dù cán cân t ng th là th ng dư7 do ngu n v n FDI, FII,ki u h i d i dào nhưng lư ng USD (hay ngo i t nói chung) s n có lưu thông trên th trư nghay t i các NHTM (ngu n cung USD s n có) l i h n ch b i l 8: (i) Các doanh nghi p xu tkh u có ngu n thu ngo i t không mu n bán ngo i t cho ngân hàng do e ng i không th mual i n u có nhu c u vào cu i năm, khi n cho lư ng cung USD s n có không th tăng; (ii) bênc nh kênh chuy n ti n chính th c qua h th ng ngân hàng, kênh chuy n ti n phi chính th cqua th trư ng t do r t phát tri n. Chính vì v y, m c dù lư ng ki u h i trong 6 tháng ñ u nămư c tính kho ng 3,6 t USD nhưng không hoàn toàn chuy n qua ngân hàng nên lư ng cungngo i t ti n m t c a ngân hàng b h n ch .Nh ng di n bi n v cung- c u ngo i t t i th i ñi m ñó cho th y, ñ ng thái ñi u ch nh t giángày 18/8 c a NHNN nhi u kh năng nh m m c ñích ng n h n trư c m t ñó là khơi thông6 T i th i ñi m này, nhi u NHTM tăng lãi su t huy ñ ng USD lên t i 5,2%7 Theo báo cáo c a NHNN thì cán cân t ng th trong 6 tháng ñ u năm 2010 th ng dư kho ng 3,4 t USD.8 Theo ư c tính c a WB, ph n “L i và sai sót” trong cán cân thanh toán c a Vi t Nam lên ñ n g n 12,2% GDPvào năm 2009, và ư c tính kho ng 5,9% GDP trong 10 tháng ñ u năm 2010. ði u này cho th y m t kh i lư ngl n ngo i t ñư c găm gi bên ngoài h th ng NHTM.
    • ngu n cung ngo i t t i h th ng ngân hàng, t ñó góp ph n gi m căng th ng trên th trư ngngo i h i, tránh áp l c cho ngu n d tr ngo i h i hi n ñang khá m ng. Thêm vào ñó, nghiênc u c a Ph m T.H. Anh và Nguy n H ng Ng c (2009) v l a ch n chính sách t giá cho th yt giá th c song phương VND và USD t i th i ñi m cu i năm 2009 m c khá th p kho ng0,8, còn t giá th c ña phương là 0,97. ði u ñó có nghĩa là hi n VND b ñ nh giá th c quá cao,gây nh hư ng ñ n s c c nh tranh thương m i qu c t c a Vi t Nam. Vi c ñi u ch nh t giáliên ngân hàng s có th góp ph n ñưa VND v v i giá tr th c v n có c a nó. Ngoài ra, vi cVND gi m giá có th kích thích các nhà ñ u tư nư c ngoài ti p t c gi i ngân.Tuy nhiên, trong b i c nh l m phát nhi u kh năng tăng cao trong tháng 8 do giá xăng d u,giá lương th c, giá thép tăng thì vi c VND gi m giá 2% vào th i ñi m này s có th khi ncho l m phát trong tháng 8 và các tháng cu i năm ngày càng tr nên hi n h u9. Ngoài raVND gi m giá cũng có th khi n n nư c ngoài gia tăng. M c dù vay n nư c ngoài b ngUSD ch chi m 16,6% nhưng do t giá gi a VND và các ngo i t khác như JPY, EUR.. ñ uñư c tính chéo v i USD nên VND h u h t ñ u gi m giá danh nghĩa so v i các ngo i t khác.* NHNN ph n ng trư c s liên thông gi a giá vàng th gi i, giá vàng trong nư c và giáUSD t doT giá th trư ng t do tháng 10 vư t m c 20.000Sau khi NHNN ñi u ch nh t giá liên ngân hàng vào ngày 18/8, giá USD trên th trư ng t dodao ñ ng khá n ñ nh quanh m c 19.500. Tuy nhiên, vào cu i tháng 9, USD trên th trư ng tdo l i b t ñ u bư c vào m t ñ t tăng giá m i và kéo dài cho ñ n t n cu i tháng 10. Giá USDtrên th trư ng t do liên t c tăng m nh và vư t m c 20.000 vào ngày 19/10. M c dù cácNHTM v n niêm y t giá USD là 19.490-19.500, nhưng h u h t các doanh nghi p ñ u ph ich u thêm m t m c ph phí khi n cho m c giá th c t ph i tr cũng g n như m c giá trên thtrư ng t do. Di n bi n này cho th y cung c u trên th trư ng ngo i h i ñang có d u hi ucăng th ng th c s ch không ph i là “cân b ng” hay “mua ròng ngo i t ” như công b ngày8/10 c a NHNN. Hình 4. Giá vàng trong nư c (tr.VND/ch ) và giá h p ñ ng VND-NDF (USD/VND)Ngu n: “Vietnam-Implications of rating downgrade”- Standard Chartered Bank9 Th c t cho th y, l m phát các tháng cu i năm 2010 tăng r t m nh m t ph n b t ngu n t vi c t giá USD tăng,ñưa l m phát c năm 2010 lên m c 2 con s (kho ng 10,5-11%).
    • S tăng m nh c a c u USD t i th i ñi m này là do m t s nguyên nhân sau ñây: Th nh t, dogiá vàng trong nư c có th i ñi m chênh l ch v i giá vàng th gi i t 800.000-1.000.000 ñ ngñã thúc ñ y ho t ñ ng kinh doanh chênh l ch giá gom USD nh p l u vàng nư c ngoài vbán, khi n cho c u USD tăng m nh. Ho t ñ ng này ñã t ng di n ra vào ñ u tháng 11 năm2009 làm cho giá USD th trư ng t do tăng v t, d n ñ n ñ ng thái phá giá VND 5,16% vàongày 26/11/2009. Th hai, trong tháng 8 và 9, Vi t Nam liên t c tái xu t vàng (tháng 8: 774tri u USD, tháng 9: 450 tri u USD, 9 tháng: 2,78 t USD). M c dù các doanh nghi p khá“ñư c giá” trong tháng 8, 9 khi xu t vàng, nhưng t ñó cho ñ n nay giá vàng liên t c tăng kl c. N u ph i nh p vàng l i ph c v cho nhu c u trong nư c thì s khó tránh kh i các doanhnghi p ph i gom nhi u ngo i t hơn ñ mua vàng. Th ba, nh p siêu v n ti p t c gia tăngtrong các tháng cu i năm. Ngoài ra, áp l c gom mua USD tr n cho các kho n tín d ngngo i t (v n ñã tăng m nh trong quý 1, 2, và th m chí ti p t c tăng trong quý 3) cũng gâys c ép t i t giá t i th i ñi m này. Trong khi c u USD tăng m nh thì ngu n cung trên thtrư ng dư ng như l i b h n ch do ngu n FDI gi i ngân trong tháng 8 và 9 có xu hư ng gi m.Không nh ng th , các doanh nghi p XNK có ngu n thu ngo i t có xu hư ng n m gi USDkhông mu n bán l i cho ngân hàng do lo ng i t giá tăng vào cu i năm, khó có th mua vào.Thêm vào ñó, m c dù lư ng ki u h i trong 9 tháng có xu hư ng tăng nhưng lư ng ki u h ichuy n qua và bán l i cho các NHTM không nhi u, ch chi m dư i 3% t ng lư ng mua ngo it c a các NHTM.Trư c di n bi n này, NHNN ñã tuyên b s không ñi u ch nh t giá trong ng n h n, nhưng hs s m cung ng m t lư ng USD nh t ñ nh cho các NHTM nh m ñáp ng nhu c u nh p kh ucác m t hàng thi t y u. Tuy nhiên, t i th i ñi m này lư ng cung ng ngo i t c a NHNN rath trư ng s khó có th gi i t a s căng th ng USD hi n t i do lư ng d tr ngo i h i ñangkhá m ng10. Không nh ng th , NHNN ñã ban hành Thông tư 22/2010 v qu n lý huy ñ ng vàcho vay b ng vàng ñ i v i các TCTD. Theo quy ñ nh c a Thông tư này, k t ngày 29-10,TCTD s ch ñư c phép huy ñ ng v n b ng vàng thông qua phát hành gi y t có giá, thay vìhình th c phát hành s ti t ki m vàng trư c ñây. Ngoài ra, ngân hàng s ch ñư c phép chokhách hàng vay v n b ng vàng ñ s n xu t (ch tác) và kinh doanh vàng trang s c. Vi c chovay ñ s n xu t và kinh doanh vàng mi ng hoàn toàn b c m. Ngoài ra, TCTD s không ñư cphép chuy n s v n huy ñ ng b ng vàng thành VND và các hình th c b ng ti n khác ñ kinhdoanh (trư c ñây, ngân hàng ñư c phép chuy n 30% s vàng này thành ti n ñ b sung vàongu n v n cho vay). Thông tư này ñư c kì v ng s khi n cho các NHTM s không có cơ sñ tăng lãi su t huy ñ ng vàng v n ñư c xem như là m t trong nh ng nguyên nhân khi n chongư i dân có tâm lý tích tr vàng, t o nên chênh l ch l n gi a giá vàng trong nư c và giávàng qu c t , t ñó gây căng th ng trên th trư ng ngo i t t do. ði u này có th s giúp thuh p chênh l ch gi a giá vàng trong nư c và qu c t , t ñó gi m căng th ng trên th trư ngngo i t .10 T i H i ngh nhóm tư v n các nhà tài tr cho Vi t Nam di n ra vào ngày 7-8/12/2010, IMF cho bi t lư ng dtr ngo i h i c a Vi t Nam tháng 9/2010 ch tương ñương kho ng 1,8 tháng nh p kh u – m t m c khá m ngtrong b i c nh nh p siêu có xu hư ng gia tăng.
    • T giá th trư ng t do vư t m c 21.000 trong tháng 11/2010 song song v i vi c giá vàngtrong nư c và giá vàng th gi i l p k l cðà tăng giá m nh c a USD trong tu n cu i tháng 10 ñư c ti p n i trong nh ng ngày ñ u c atháng 11 b ng vi c ch m m c 21.000 vào ngày 4/11 (Hình 1). Bi n ñ ng này ñã ñ y chênhl ch gi a giá USD trên th trư ng t do và giá tr n theo quy ñ nh c a NHNN ñã lên ñ n1.300-1.500VND/1USD giao d ch trong tu n ñ u tiên c a tháng 11. Trư c nh ng di n bi nñ y ph c t p c a giá USD trên th trư ng t do, trong bu i h p báo sáng 4/11, y ban giámsát tài chính cho bi t, Chính ph tái kh ng ñ nh s không phá giá t gi cho ñ n cu i năm.Thêm vào ñó, ñ h nhi t t giá trên th trư ng ngo i t t do, Chính ph d ki n bơm m nhngo i t ph c v vào các ngành s n xu t lương th c th c ph m, phân bón… ph c v nhu c unh p kh u thi t y u (d ki n kho ng 200-500 tri u USD). Th trư ng t do ph n ng khá tíchc c trư c thông báo này ñư c khi giá USD trên th trư ng t do gi m t m c ñ nh 21.000(bu i sáng) xu ng còn 20.700-20.800 (vào ñ u bu i chi u), r i xu ng m c 20.400, th m chícó lúc ch còn 20.300.Tuy nhiên, vi c giá vàng th gi i trong phiên giao d ch ngày 8/11/2010 lên m c ñ nh1.420USD/1 ounce ñã khi n cho giá vàng trong nư c tăng theo. L i d ng ñi u này, nhi u c ahàng vàng ñã tăng m nh giá mua- bán, t o s khan hi m hàng gi t o ñ ñ y chênh l ch gi agiá vàng trong nư c và th gi i lên m c k l c 1,8 tri u ñ ng trong bu i sáng ngày 9/11. Cùngv i ñó là giá USD trên th trư ng t do cũng b ñ y lên m c cao k l c 21.350. Trư c schênh l ch quá l n gi a giá vàng trong nư c và th gi i vào cu i bu i sáng ngày 9/11, NHNNñã tuyên b s cho nh p vàng nh m bình n th trư ng vàng cũng như th trư ng ngo i t tdo. ð ng thái này c a NHNN ñã có tác ñ ng khá tích c c t i t i th trư ng vàng và ngo i tt do khi giá vàng gi m t m c ñ nh 38,2 tri u ñ ng/1 lư ng xu ng dao ñ ng quanh m c 36,7tri u ñ ng/lư ng, và xu ng 35,8 tri u ñ ng/1 lư ng vào ngày 12/11. ð ng th i, USD trên thtrư ng t do cũng gi m nh tuy v n duy trì m c khá cao kho ng 21.000-21.500 b i l :(i) ð ng thái c a NHNN ti p t c cho phép m t s DN nh p vàng không h n ch th i gian cóth khi n cho giá vàng trong nư c sát v i giá th gi i, nhưng nó khó có th khi n cho thtrư ng ngo i t gi m nhi t b i vì các doanh nghi p có gi y phép nh p kh u vàng s ph i gomUSD ñ nh p; (ii) Nh ng căng th ng trên th trư ng ngo i t không th gi i quy t ch b ng thông ñi p scung ngo i t , mà chính là s lư ng ngo i t mà NHNN có th cung ra bao nhiêu khi màlư ng d tr ngo i h i hi n nay là khá m ng.(iii) Tâm lý lo s VND ngày càng m t giá c ng v i l m phát có xu hư ng tăng cao ñã khi ncho ngư i dân n m gi vàng và ngo i t thay vì VND cũng khi n cho th trư ng ngo i tnóng hơn bao gi h t. (iv) Nh p siêu tăng m nh trong tháng 11 lên m c cao nh t k t tháng 2/2010 cũng là nguyênnhân tăng s c ép t i t giá cho dù các ngu n tài tr cho thâm h t thương m i năm 2010 cótăng m nh.
    • (v) Các doanh nghi p nư c ngoài có xu hư ng chuy n l i nhu n kinh doanh vào cu i nămcũng có th khi n cho c u USD tăng, làm cho t giá khó gi m.Như v y, s bi n ñ ng m nh v i nhi u tr ng thái khác nhau c a USD trong năm 2010 ñã gâynên b t n cho n n kinh t ñ ng th i khi n cho các m t cân ñ i vĩ mô như tình tr ng nh psiêu, l m phát... ngày càng tr nên tr m tr ng và khó ki m soát hơn. C th , l m phát khôngth ñ t m c tiêu khi lên t i 2 con s trong năm 2010, còn thâm h t thương m i trong 11 thángnăm 2010 (n u lo i b xu t kh u vàng ư c tính kho ng 2,8 t USD) cũng lên t i 13,6 t(tương ñương v i 21,2% t ng kim ng ch xu t kh u), vư t m c tiêu 13,5 t USD nh p siêucho c năm 2010.2. ðánh giá chung v ho t ñ ng ñi u hành chính sách t giá c a NHNN trong năm 2010và gi i pháp cho năm 20112.1. ðánh giá chung v ho t ñ ng ñi u hành chính sách t giá năm 2010Trư c nh ng di n bi n c a t giá năm 2010, NHNN ñã có m t s chính sách, bi n pháp nh mh n ch nh ng căng th ng trên trên th trư ng ngo i h i như:(i) ði u ch nh nâng t giá bình quân liên ngân hàng 2 l n: t 17.941 lên 18.544 vào ngày11/2/2010 (tương ñương v i vi c VND b phá giá 3,3%), và t 18.544 lên 18.932 và ngày18/8/2010 (tương ñương v i vi c VND b phá giá 2%);(ii) NHNN yêu c u ki m soát ch t tín d ng ngo i t , h n ch c p ngo i t dùng ñ nh p kh unh ng m t hàng thi t y u mà trong nư c ñã s n xu t ñư c;(ii) Tuyên b s n sàng bơm ngo i t cho n n kinh t , và cung ng ñ ngo i t ñ nh p kh unh ng m t hàng thi t y u mà trong nư c chưa s n xu t ñư c;(iv) Ban hành Thông tư 22/2010 v qu n lý huy ñ ng và cho vay b ng vàng ñ i v i cácTCTD; ñánh thu su t 10% ñ i v i ho t ñ ng xu t kh u vàng k t ngày 1/1/2011.(v) ð ng th i c p thêm quota nh p vàng cho các DN kinh doanh vàng b c ñ gi m b t căngth ng cung c u làm gi m chênh l ch gi a giá vàng trong nư c và nư c ngoài, v n là m tnhân t thư ng gây nên nh ng b t n trên th trư ng ngo i t t do.Nhìn l i nh ng bi n pháp và cách th c mà NHNN th c hi n trong năm 2010 nh m bình n thtrư ng ngo i h i có th th y m t s ñi m n i b t như sau:Th nh t, trong nh ng năm trư c ñây, NHNN thư ng ch ñi u ch nh t giá khi giá USD trênth trư ng t do cao hơn r t nhi u so v i t giá chính th c (thư ng t 1.000-1.500VND). ði uñó có nghĩa là ch khi s m t cân b ng cung c u trên th trư ng ngo i h i quá căng th ng thìNHNN m i thay ñ i. Tuy nhiên, trong năm 2010, NHNN ñã khá ch ñ ng trong vi c ñi uch nh t giá bình quân liên ngân hàng nh m ng phó v i s bi n ñ ng c a t giá USD. C th ,c 2 l n NHNN ñi u ch nh t giá trong năm 2010 ñ u là nh ng lúc th trư ng ngo i h i t dokhông quá căng th ng, chênh l ch t giá t do và chính th c ch kho ng 300. Tuy nhiên, cóm t v n ñ ñó là NHNN l i ñi u ch nh t giá khá “nh gi t” khi m i l n ch ñi u ch nh t 2-3%. Chính ñ ng thái phá giá d n d n t ng bư c, ch không phá giá m nh m t l n l i khi ncho các nhà ñ u tư (ñ c bi t là nhà ñ u tư nư c ngoài), cũng như các doanh nghi p lo ng i khi
    • ti n hành gi i ngân v n ho c nh p kh u hàng hóa ph c v cho ho t ñ ng s n xu t kinh doanh.Chính vì v y, các nhà ñ u tư nư c ngoài hay các DN thư ng có tâm lý “trông ch ”, “nghengóng” ñ ng thái c a NHNN v t giá- khi n cho s m t cân ñ i trên th trư ng ngo i t khógi i quy t hơn bao gi h t. C th , ñ i v i các nhà ñ u tư nư c ngoài, vi c gi i ngân trư c vàsau khi phá giá cũng có th khi n cho nhà ñ u tư ñó b thua thi t r t nhi u do t giá bi n ñ ng,th m chí lãi có th s bi n thành l do v n ñ v t giá, khi n cho h “khá ch n ch ” tronggi i ngân11. Trong khi ñó các DN có ngu n thu ngo i t l i mu n “găm gi ” ch giá USD lênm i bán.Th hai, nh m tránh s liên thông gi a giá vàng th gi i, giá vàng trong nư c và t giá USDt do, NHNN ñã th c thi nhi u bi n pháp nh m bình n th trư ng vàng, qua ñó giúp h nhi tth trư ng ngo i h i. Tuy nhiên, có l ñây ch là nh ng bi n pháp t m th i và tình th chkhông ph i là nh ng bi n pháp mang tính lâu dài giúp n ñ nh th trư ng ngo i h i. ði u ñóñư c th hi n khá rõ khi Vi t Nam cũng ñã t ng ñ i m t v i hi n tư ng này vào năm 11/2009.T i th i ñi m ñó, trư c s c ép c a t giá, bên c nh nh ng gi i pháp khác NHNN ñã ph i ñưara m t vài bi n pháp liên quan ñ n th trư ng vàng ñó là c p thêm quota nh p kh u vàng, c msàn vàng ho t ñ ng. Tư ng ch ng nh ng bi n pháp ñó có th ph n nào ngăn ch n s liênthông gi a các th trư ng này nhưng nó l i ti p t c di n ra năm 2010 và gây ra nh ng xáoñ ng khá m nh trên th trư ng ngo i h i t do.Th ba, các thông tin, s li u liên quan ñ n t giá, cung c u ngo i t , lư ng vàng và ngo i td tr trong dân, v n là nh ng thông tin khá nh y c m ñ c bi t trong b i c nh th trư ngngo i t ñang tăng nóng, chưa ñư c nh t quán khi công b gi a các cơ quan qu n lý Nhànư c trong lĩnh v c tài chính ti n t . Chính ñi u này ñã khi n cho ngư i dân m t d n ni m tinvào giá tr VND, làm cho th trư ng càng bi n ñ ng hơn.2.2. M t s gi i pháp v ñi u hành chính sách t giá năm 2011Năm 2011 cũng ñư c ñánh giá s là m t năm mà t giá có th ti p t c bi n ñ ng ph c t p khimà các áp l c gây gi m giá VND (như v n ñ thâm h t thương m i, áp l c l m phát, d trngo i h i m ng) v n không h có d u hi u c i thi n tích c c. Chính vì v y tác gi ñưa ra m ts gi i pháp nh m ñi u hành chính sách t giá năm 2011 ñ t hi u qu cao hơn.Th nh t, v cơ ch ñi u hành t giá: NHNN c n ti p t c ñi u hành t giá theo hư ng linhho t, trong ñó t giá VND c n ñư c xác ñ nh theo m t r ti n t ch ch t, không nên neoVND theo USD. Cơ ch t giá neo ch t vào USD có th phát huy tác d ng trong giai ño nch u s tác ñ ng c a kh ng ho ng tài chính th gi i. ði u này ñã ñư c ch ng minh khi TrungQu c, Venezuela ñ u ñã thay ñ i ch ñ t giá t linh ho t sang neo v i USD trong cu ckh ng ho ng 2007-2009 và ñã ñem l i nh ng tác ñ ng tích c c giúp n n kinh t ph c h inhanh12. Tuy nhiên hi n nay, có th t m th i kh ng ñ nh Vi t Nam ñã thoát kh i “bóng ñen”c a cu c kh ng ho ng nên cơ ch neo t giá USD có th gây tác ñ ng tiêu c c. Chính vì v y,11 Công ty ch ng khoán ngân hàng Sacombank cho bi t: Tháng 12/2010, có 2 qu nư c ngoài m i v i s v n400tr. USD ñang ch gi i ngân vào Vi t Nam. H ñã chuy n ti n vào tài kho n t i m t chi nhánh NH nư cngoài t i TPHCM nh ng chưa gi i ngân do e ng i v t giá có th thay ñ i sau T t nguyên ñán 2011.12 Nghiên c u c a Ph m Th Hoàng Anh (2010) cũng ch ng minh r ng NHNN ñã chuy n d n t ch ñ t giálinh ho t sang ch ñ neo ch t v i USD trong giai ño n kh ng ho ng tài chính toàn c u 2007-2009.
    • m t ch ñ t giá linh ho t d a trên m t r ti n t như ch ñ t giá BBC (Basket- Band-Crawl) có th s là m t s l a ch n t i ưu hơn cho Vi t Nam trong b i c nh kinh t hi n nay13.Th hai, v v n ñ cách th c ñi u ch nh t giá bình quân liên ngân hàng: N u ti p t c ñi uch nh t giá theo hư ng tăng trong năm 2011 thì NHNN c n ph i phá giá m t l n, ñ m nh ñtránh tình tr ng “trông ch ” kh năng phá giá ti p theo c a ngư i dân, doanh nghi p cũng nhưcác nhà ñ u tư. ði u này s tránh ñư c tình tr ng găm gi , ñ u cơ ngo i t c a doanh nghi pvà ngư i dân do kì v ng vào kh năng NHNN s ti p t c ñi u ch nh t giá.Th ba, v ñi u hành chính sách ti n t nh m t o ni m tin c a ngư i dân vào giá tr VND: Cóth th y r ng trong nh ng năm g n ñây, các cơ quan qu n lý ti n t c a Vi t Nam ph i g pkhó khăn khi c g ng làm cân b ng nh ng nhi m v ñươc giao nhi u khi mâu thu n nhau, ñólà ñ m b o tăng trư ng kinh t và n ñ nh giá c . Th c t , Vi t Nam dư ng như th c hi n khát t nhi m v này trong giai ño n trư c năm 2007 do kinh t vĩ mô trong nư c khá n ñ nhth i ñi m ñó. Tuy nhiên, khi h i nh p sâu hơn vào n n kinh t toàn c u (gia nh p WTO vàonăm 2007) c ng v i tác ñ ng c a cu c kh ng ho ng tài chính toàn c u thì Vi t Nam ñã v pph i v n ñ ph i ñ i m t v i s ñánh ñ i gi a tăng trư ng và l m phát. Chính vì v y, trongb i c nh l m phát tăng m nh, th trư ng ngo i h i b t n thì NHNN c n th ng nh t m c tiêuc a chính sách ti n t , nên thiên v n ñ nh vĩ mô nh m ñ t m c l m phát m c tiêu hơn làm c tiêu tăng trư ng kinh t ít nh t là trong giai ño n này. Theo ñó, NHNN c n ñ m b o snh t quán xuyên su t các m c tiêu c a chính sách ti n t như lãi su t, tín d ng, t ng phươngti n thanh toán, t giá. B i vì ch có v y m i có th làm gia tăng ni m tin c a ngư i dân vàogiá tr VND- ñây ñư c coi là m t trong nh ng ñi m m u ch t khi n cho t giá USD liên t cnh y múa trong th i gian v a qua.Th tư, v s ph i h p gi a các cơ quan qu n lý Nhà nư c trong v n ñ tài chính ti n t :NHNN và chính ph c n phát ñi m t thông ñi p minh b ch, nh t quán v ñi u hành chínhsách t giá VND t ñó t o ni m tin cho ngư i dân cũng như các nhà ñ u tư v giá tr VND.ð c bi t, các cơ quan qu n lý trong lĩnh v c tài chính ti n t (Ngân hàng Nhà nư c và y banGiám sát tài chính qu c gia) c n có ti ng nói th ng nh t v các s li u, thông tin và chínhsách ñi u hành khi công khai trư c công chúng.Tài li u tham kh o:1.Ph m Th Hoàng Anh (2009), Ch ñ t giá c a Trung Qu c và Singapore- Kinh nghi m vành ng g i ý cho Vi t Nam, T p chí Ngân hàng, s 11+12.2.Ph m Th Hoàng Anh (2010), Phân tích ñ nh lư ng v thành ph n r ti n t và m c ñ linhho t c a t giá VND, giai ño n 1999-2009, T p chí Khoa h c và ðào t o Ngân hàng, s 1+2.3.Báo cáo “Vietnam-Implications of rating downgrade”- Standard Chartered Bank4.Báo cáo c a World Bank v “Tình hình phát tri n kinh t Vi t Nam”- t i H i ngh nhóm tưv n các nhà tài tr cho Vi t Nam, 7-8/12/2010.5.M t s websites: www.sbv.gov.vn6. www.gso.gov.vn7. www.imf.org13 Xem thêm Ph m Th Hoàng Anh (2009) v ch ñ t giá BBC (Basket-Band-Crwal).