Innoveer November 2010 3

Innovatie in de praktijk › nr 03 2010 innoveer! Pierre Wind aan de innovatielat › Kenniseconomie in de praktijk › Boot als dvd’tje › 16 pagina’s NEDERLAND KENNISLAND? › Van schoorsteenbouwer tot CO2-specialist‹ Cabin crew prepare for start-up ... !

Energie OnderzoeksubsidieDé snelle route naar energie-innovatievoor de MKB-er met een goed idee.www.agentschapnl.nl/eosT +31 (0) 88 602 92 00

COLOFON Jan Noordegraaf, directeur Synbra Technology in VOORWOORD › 3innoveer! brengt innovatie Etten-Leur, Winnaar MKB Innovatie Top 100in de praktijk. innoveer!verschijnt één keerper kwartaal en wordtgratis verspreid onderondernemers.UitgeverSyntens EenConcept en realisatieScripta Media bvRedactieJan Bakker, René Bastiaans,Bas van den Broek, Ursulavan Kooij, Kasper Marinus,Houk Nolten, Murk Peutz,Herman Poos, SabineSchlooz-van Wijlick, Jan nieuwe GoudenHenk Verburg, Peter vanVuuren, Robin van Wakeren,Viola Wijnands, Debby vanWijngaardenArt directionMarjolein RamsCoverfotoLars van den BrinkBeeldIvo van der Bent, Lars vanden Brink, Jan Dirk van Eeuw FOTOGRAFIE MAMMAL INC.der Burg, Maurits Giesen,Maarten Kools, MammalInc., ShootmediaTraffic E en nieuwe Gouden Eeuw voor Nederland breekt aan. Wishful thinking? Nee, feit. Er is groot elan op het terrein van de bio-based economy. De roep Z ijn er knelpunten? Natuurlijk. Als je innovatieve stappen wilt zetten, dan moet je kennis durven delen. Het volledig mijden van risico is hierbij onmo-Jacqueline KonermannMet medewerking van om verduurzaming van producten wordt wereldwijd gelijk. Samenwerken en co-produceren zijn essentieelMarleen Bakker, Hélène steeds groter en Nederland heeft alles in huis om om nieuwe ontwikkelingen mogelijk te maken. Datde Bruin, Rietje Krijnen, een belangrijke rol te blijven spelen bij de ontwik- is in het bedrijfsleven nog niet vanzelfsprekend.Jacqueline Kuijpers, keling van deze bio-based technologies. De chemie Bedrijfsjuristen dringen in de regel aan om vindingenWillem van Leeuwen, Ruud staat aan de vooravond van een revolutie. In steeds te patenteren, of geheim te houden, waarna er ver-Slierings, Janneke Staats, meer productiesectoren is ‘groen’, dus duurzaam volgens vaak niets mee gebeurt. Verder zullen we dePaula Vos hergebruik, recyclebaarheid en cradle to cradle de maakindustrie van een beter imago moeten voorzien.Aanmeldingen, basis voor productontwikkeling. De kansen voor ons Jonge mensen moeten weer gretig worden om eenadreswijzigingen en land zijn legio: ondanks de achteruitgang van ons echt specialistisch vak te leren. We hebben behoefteopzeggingen technisch onderwijs is het kennisniveau, met name aan een lts en een mts oude stijl. Zonder makerswww.innoveermagazine.nl op de universiteiten, in Nederland nog steeds hoog. komen we niet verder. Ook de overheid kan eenLithografie Verder hebben wij ondanks de fileproblemen een steentje bijdragen door bio-based products aantrekke-Grafimedia Amsterdam goede infrastructuur. Ook kan men positief zijn over lijk te maken. Bijvoorbeeld door duurzame productenDrukwerk de rol die de overheid speelt. Met allerlei grootscha- minder zwaar te belasten, zoals nu met de bijtellingSenefelder MissetAdvertentieverkoop lige initiatieven, waarbij de wetenschap samen met van schone en energiezuinige auto’s gebeurt.Zadkine Media BV het bedrijfsleven werkt aan doorbraken in de pro-010-4369124info@zadkinemedia.nl ductie van innovatieve high performance materialen, -chemicaliën en -processen op basis van biomassa, probeert ze de bio-based economy vooruit te helpen. I n Nederland hebben we, in tegenstelling tot de helaas tanende medische industrie, een bruisende en goed verankerde chemische sector, die de aanjager Verder zijn we een ondernemend land. Nederlanders is van allerlei nieuwe innovatieve producten. Laten we ontdekken graag, vinden graag iets uit. Ook op het die sector vooral in stand houden, dan komt de nieuwe vlak van materialen. Gouden Eeuw eraan.

Laat u inspireren door RFID Advies Praktische workshopsRFID staat voor Radio Frequency IDentification. Deze technologie maakt Verfilmde praktijkcaseshet mogelijk producten, locaties, mensen en dieren draadloos en uniekte identificeren. Benieuwd naar wat RFID uw bedrijf kan opleveren? Slimmere bedrijfsprocessen leiden tot kostenbesparingen: RFID in betonelementen verkort doorlooptijd op de bouwplaats Benieuwd naar de mogelijkheden voor RFID RFID vermindert fouten bij het mengen van veevoeder in úw bedrijf? Bel Syntens 088 444 0 444, Real-time monitoren van geneesmiddelengebruik met RFID vraag naar Said Akdim. Mailen kan ook: said.akdim@syntens.nl, Betere logistieke samenwerking tussen bedrijven: of bezoek een van de RFID workshops. RFID zorgt voor kwaliteit en efficiëntie in de nachtdistributie RFID op bloemencontainers bespaart tijd en kosten Snellere en betere service voor uw klant: Nederland Digitaal in Verbinding (NDiV) stimuleert samenwerken met inzet van ICT, bijvoorbeeld door RFID verbetert samenwerking tussen klant, fietsenmaker toepassing van RFID, in het Nederlandse MKB. Syntens, en fabrikant het innovatienetwerk voor ondernemers, is bij NDiV RFID in SchouwenDuivelandpas biedt toeristen gemak en voordeel eerste aanspreekpunt voor MKB-ondernemers. RFID in raamkozijnen voor maatwerk onderhoud Het Ministerie van Financiën is initiatiefnemer en financier van het project. Meer informatie op www.ndiv.nl.Vanuit het project Nederland Digitaal in Verbinding, waarbij slim digitaalsamenwerken centraal staat, zijn 13 RFID-trajecten begeleid. Bovengenoemdetrajecten zijn verfilmd. U vindt ze per sector op www.ndiv.nl. www.ndiv.nl

› innoveer! gebiedende wijs van: innoveren (innoveerde) 1 (overg.; h. geïnnoveerd) als nieuwigheid INHOUD › 5 invoeren 2 (onoverg.; is geïnnoveerd) zich vernieuwen • (1512) ‹ Fr. innover06 24 37 3 VOORWOORD Jan Noordegraaf, directeur Synbra Technology 6 INNOVATIELAT De BN’er als ondernemer. Hoe innovatief is Pierre Wind? 8 OUTLOOK Tracking and tracing in de wereld van de watersport 13 MIJN TROTS 07 Bijna 200 keer lichter 14 SCHAKELS Van schoorsteenbouwer tot CO2-specialist 16 STELLING ‘Kennis zit bij ondernemers en niet bij hogescholen en universiteiten.’ 17 MIJN TROTS 08 Vlieg op! 18 LEERMOMENT Het onvoorstelbare voorstelbaar; een van de Syntens Breakfast Brieﬁngs 20 AGENDA Het nieuwe samenwerken en andere workshops SPECIAL: NEDERLAND KENNISLAND? 24 MIJN VISIE Arno van Mourik, directeur Airborne International, over maakindustrie en innovatie 29 UPDATE Nieuws en inspirerende tips 32 DOSSIER Succesvolle samenwerkingen tussen hogescholen, universiteiten en het MKB 37 MIJN TROTS 09 Stille zee creëer je zelf 38 COLUMN Angéla Kramers, oud-Dolly Dot

› 6 INNOVATIELAT PIERRE WIND is een energieke alleskunner: › hij is smaakambassadeur, kokoloog, voorvechter van smaaklessen in het onderwijs, rector van de Groene Academie. Mozart in de keuken Bruist Wetenschap Smaakpretpark IK VOEL ME EEN VERNIEUWER, DE BOEL OMDRAAIEN: voorgerecht SAMEN MET MIJN DOCHTER een crea-teur. Ik weet niet of ieder- wordt nagerecht en andersom. STERRE schreef ik het boek Het een die met me heeft samenge- Prachtig. Dat kan alleen maar als Smaakpretpark. Dat is pas in- werkt me even aardig vindt – ik ben je kennis hebt, anders wordt het novatief: samen schrijven met je geen gemakkelijke man – maar ze een zootje. Zo ben ik bijvoorbeeld dochter. Het werd tot het beste vinden me wél allemaal een gozer op zuurkoolijs gekomen. Iemand kinderkookboek van de wereld die bruist van de ideeën. Een inno- zei: ‘Ik lust geen zuurkool.’ ‘Vies uitgeroepen. Andere ideeën liggen vator. Dan moet je een spons zijn, ik bestaat niet’, antwoordde ik, ‘ik ga klaar: ik heb al jaren grote plannen wil alles weten van de wetenschap zuurkool lekker maken.’ In dertig het Smaakpretpark uit te werken van voeding. Als ik vragen heb, bel seconden beslis ik dat het kan. tot een echt park. Het Disneyland ik gerust een hoogleraar voeding Echt bizar. van Scheveningen: spelen bij de en gezondheid op en zeg: ‘Gooz... ik dropfontein, varen in een sui- zit daar mee’ en vraag hem dan het kerbootje, je eigen smaklied en hemd van het lijf. fantastische gerechten maken. Realistisch HET GEVOEL om de eerste te zijn, is heerlijk. Dat was heel erg Dropsoep aanwezig met ‘De grootste keuken IK BEN UIT DE BAARMOEDER van Nederland’, een culinair feest GEROLD om te vernieuwen. Laat voor 9000 kinderen in het ADO mij de Mozart van deze eeuw Den Haag-stadion. De Amsterdam worden op het gebied van voeding. ArenA was mijn eerste wens, maar Ik wil absoluut niet sterven en soms moet je realistisch blijven. vergeten worden, dat is een van Denk groot, maar bekijk het klein de grootste drijfveren voor mijn als het moet: de smaaklessen vernieuwingsdrang. Wie bedenkt er die door 350.000 kinderen in anders in de jaren tachtig drop- Nederland, China en Engeland zijn soep? Ik dus. Net als een sorbet gevolgd, zijn per slot van rekening met basilicum. ook op een zolderkamer begonnen. TEKST MARLEEN BAKKER FOTOGRAFIE JAN DIRK VAN DER BURG

› CV › PIERRE WIND › 1993 introduceert verplichte smaaklessen, inmiddels door 350.000 kinderen gevolgd, in › 7 Nederland, China en Engeland ›1997-2000 presentator De Eetfabriek (NPS), Kookvanjou, Grazend Nederland, Kerst met Wind, De Avond van de Smaak en De Kookplaat › 2009 boek Het Smaakpretpark, dochter Sterre is coauteur, beste kinderkookboek van de wereld › oktober 2010 boek Kokologico, keukengeheimen ontrafeld

› 8 OUTLOOK Boot als dvd’tje van Bol.com Innoveren is niet per se hetzelfde als ‘al het oude overboord’. Dat bewijst het project ‘Tracking recreatieve scheepsvaart’, waar bestaande technologieën zijn samengevoegd. Door het Friese project is een schip geworden als een dvd’tje besteld bij Bol.com: je weet altijd precies waar het zich bevindt.

f› › ›9 riesland heeft ruim 2000 vierkante kilometer aan wateroppervlakte en is daarmee onbetwist de waterrijkste pro- vincie. Het komt niet als een verrassing dat de Friezen ook economisch gezien op water drijven. Watersport is een miljoenenbusiness, evenals jachtbouw. Omdat Nederland ook op het internationale toneel een grote rol speelt als het om jachtbouw gaat, is het zaak de kennis op peil te houden en verder uit te breiden. Kortom: innoveren. Rietpol 10 Het komt wel eens voor dat een schip spoorloos is op een van de waterplas- sen. Een recreant in nood, bijvoorbeeld. Tracking & tracing is vanuit die gedachte ontwikkeld: bepaal de positie van een vaartuig, op elk gewenst moment. Dat kan een watersporter zelf allang, met behulp van kompassen, digitale vaar- of plotterkaarten. Voor iemand aan wal was dit minder makkelijk, terwijl die wens er wel is. Net zoals dat ooit gold voor postorderbedrijven als Bol.com en Wehkamp. De postorderbedrijven (in het geval van de schepen te vergelijken met de persoon aan boord van een schip) wisten jaren geleden al real-time waar een pakketje zich bevond in het bestelproces, maar de klant niet. Daar hebben de Bol.coms van deze wereld verandering in gebracht, zodat de klant (te vergelijken in deze case met de man aan wal die wil weten waar een schip zich bevindt) zijn bestelling ook real- time kan volgen. ‘Als je iemand op het water wilt traceren, kun je niet simpelweg zeggen: we liggen bij rietpol 10 vanaf de kant gezien’, legt Ernst Jan Voerman de vinger nog maar eens op de zere plek. Hij is coördinator bij het Kenniscentrum Jachtbouw. ‘En toch wil je soms weten waar iemand zich bevindt. Omdat je bijvoorbeeld een zeilrace organiseert. Of omdat je boten verhuurt en je wilt weten MARC DE HAAN/HH waar iemand met je boot is gebleven. Nog nijpender wordt het als er medische spoed is en er dus snel hulp moet zijn voor iemand die op het water is.’ ›

› 10 OUTLOOK › DIEPTEMETING › Rijkswaterstaat moet regelmatig dieptekaar- ten updaten omdat de bodem van bijvoorbeeld IJsselmeer en Waddenzee aan verandering onderhevig is. Nu moet daarvoor nog apart onderzoek worden gedaan. Wordt tracking & tracing gekoppeld aan dieptemeters in boten, dan kan die informatie naar een centrale computer worden doorgestuurd. Daardoor komt de meest actuele stand van zo’n gebied in beeld, die weer terug te koppelen is aan boten die het water opgaan. PHOTOLIBRARY Koppelen ‘De vraag om boten te kunnen traceren, De voorbeelden die hij geeft, zijn bleek bij veel bedrijven te leven’, legt voortgekomen uit brainstormsessies die Voerman uit. ‘We zijn vervolgens met het Kenniscentrum Jachtbouw heeft ge- allerlei technieken aan de slag gegaan. houden. Het Kenniscentrum Jachtbouw, Hoe bijvoorbeeld gps (global positioning in 2005 opgezet met Europese subsidie system) te koppelen is aan dataverkeer, en verbonden aan de NHL Hogeschool in zodat de posities automatisch doorge- Leeuwarden. Het doel is om de branche stuurd worden naar één bepaald punt. te helpen de vooraanstaande positie te Welk punt dat is, is afhankelijk van wat behouden die ze nu heeft en zo mogelijk je met die informatie wilt doen. Die kop- verder uit te bouwen. Dat gebeurt door peling van gps met dataverkeer (GPRS BART MUHL/HH kennis te ontwikkelen en toe te passen. of UMTS) is niet nieuw. Veel mobiele Contacten met bedrijven in deze sector telefoons kunnen dat al. De kwestie zijn belangrijk voor het Kenniscentrum was meer: hoe koppelen we vervolgens om nieuwe producten te kunnen ontwik- die informatie weer goed terug voor › kelen of processen efﬁciënter te maken. bepaalde toepassingen.’ ELEKTRISCH VAREN Welke vragen leven er onder waterge- Toen de basis van tracking & tracing Het Kenniscentrum Jachtbouw is bezig met relateerde bedrijven of overheidsorga- er eenmaal lag, is het idee verder een proef rondom elektrisch varen. Door ook nisaties en wat kan een oplossing zijn? uitgewerkt met RAAK SIA-gelden hier weer de tracking & tracing in te zetten is (Regeling Regionale Aandacht en Actie informatie over elektrisch varen te vergelijken voor Kenniscirculatie en de Stichting met traditioneel diesel varen. Gegevens over besparing komen naar boven, maar ook over ‘De vraag om boten Innovatie Alliantie – samenwerkings- snelheid, afgelegde afstand en de CO2-uitstoot. verbanden via het ministerie van te kunnen traceren, Onderwijs). Dat is gebeurd in nauwe Uiteindelijk kan ook zonne-energie op dergelijke boten worden ingezet, en bekeken worden bleek bij veel bedrijven samenwerking met Geosports en of accu’s op die manier op te laden zijn en wat te leven’ Syntens. Syntens heeft in die fase › de resultaten dan zijn.

› › p11 “Dankzij die borgstelling konden we het merk meteen krachtig in de markt zetten” Ondernemen dankzij een borgstellingskrediet De opvallende opmars van Sapph Dress to impress: met grote, spraakmakende billboards werd in 2007 het lingeriemerk Sapph in de markt gezet. Sindsdien verovert Sapph de Nederlandse en Belgische markt. In drie jaar groeide de omzet naar 10,7 miljoen.En het businessplan gaat uit van 33 miljoen omzet in 2013. Nederland en België worden voor Sapph dan ook te klein; het bedrijf kiest voor internationale expansie. Duitsland en Zwitserland zijn als eerste aan de beurt. Het merk heeft alles in zich om, in navolging van bekende Nederlandse merken als G-Star en Mexx, de wereld te veroveren. Voor de introductie van Sapph was veel geld nodig. Oprichter Cor van Schoonhoven legde samen met enkele investeerders 2,6 miljoen euro op tafel. Dat bedrag werd het eerste jaar met name besteed aan reclame en marketing. Daarnaast werd er in 2009 een kredietfaciliteit verstrekt van 2 miljoen euro door Van Lanschot Bankiers; voor de helft daarvan staat de overheid borg. Van Schoonhoven: ‘Dankzij die borgstelling konden we het merk meteen krachtig in de markt zetten, dat was ons anders niet gelukt.’ Wilt u als ondernemer ook investeren? Raadpleeg www.agentschapnl.nl om te zien hoe het ministerie van Economische Zaken u kan ondersteunen bij ondernemingsﬁnanciering. www.agentschapnl.nl/ondernemingsﬁnanciering

› 12 OUTLOOK › ZORG Tracking & tracing zoals het nu in de watersport wordt ingezet, heeft een enorm breed toepassingsgebied. Zoals in de zorg: dementerende ouderen bijvoorbeeld kunnen met een speciaal horloge beter de weg terugvin- den. Op het horloge zijn allerlei technieken in te bouwen, zoals een wegwijzer met instructie. Als het etenstijd is, kan iemand zo zelfstandig de weg vinden naar de eetzaal. HERMAN WOUTERS/HH acquisitie gepleegd onder bedrijven die We dachten dat we overal aan had- Ook de botenverhuur vaart wel bij de iets aan het idee zouden kunnen heb- den gedacht en toen klapte de server gekoppelde technieken. Ernst Jan ben. Geosports is aan de slag gegaan eruit. Met zo’n 20.000 gebruikers was Voerman: ‘De administratie die normaal om toepassingen te bedenken. de toegepaste techniek niet afdoende. gesproken vastzit aan de verhuur is vrij Bovendien was bijvoorbeeld een tele- omvangrijk. Je wilt namelijk wel dat je Zeilrace foonaanbieder niet berekend op een boot op tijd weer terug is. En niet dat er Een van de eerste toepassingen was, zo piekbelasting van al die mensen die iets vervelends mee gebeurt. Voorheen vertelt Dennis Carton van Geosports, de tegelijkertijd in dat gebied die website betekende dit ook een grote inzet van mogelijkheid om online een race met wilden aanspreken via hun smartphone. personeel. Dat is nu verleden tijd. Via boten te volgen. Om uit te leggen hoe Alles ging op zwart. Je wilt natuurlijk een internetsite kun je een bootje huren. het systeem werkt, laat hij de website niet dat zoiets gebeurt, maar het is een Je boekt online, betaalt met iDeal en zien waarop het evenement is terug wijze les geweest.’ krijgt dan een unlockcode. Daarmee kun te kijken. ‘De informatie van de deel- Het overkomt hem nu niet meer. Aan de je een paneeltje op de boot bedienen en nemende boten is ingeladen. Gaan ze webserver zijn hogere eisen gesteld en je kunt gaan varen. Met de tracker kan varen, dan zijn bewegingen van de boten het dataverkeer van bijvoorbeeld boten automatisch de positie van de huurder zichtbaar op het internet. Je kan ze zo die deelnemen aan een race gaat in de worden bepaald. En het systeem is zo volgen vanaf een mobiele telefoon met toekomst via een ander netwerk dan de ingericht dat de huurder automatisch 0 dataverkeer of achter een computer. Je gewone telefoonprovider. een sms krijgt als de huurtijd erop zit. kan ook op de hoogte blijven van nieuw- Het werkt al met al enorm kostenbespa- tjes en zelf reacties toevoegen, ﬁlmpjes Medische hulp rend!’ of foto’s zien. Kortom, een interactief Het toepassingsgebied van tracking in Zowel Voerman als Carton kan einde- geheel. Bij het SKS Skûtsjesilen van recreatieve scheepvaart is inmiddels loos doorgaan met het oplepelen van 2009 zaten we helemaal klaar om het enorm uitgebreid. Carton legde zelf toepassingen die de watersport ten systeem in de praktijk te zien werken. tijdens een van de zeilraces contact met goede kunnen komen. ‘Je hoeft natuur- mensen van het Antonius Ziekenhuis lijk niet te stoppen bij deze tracking & in Sneek. ‘Zo’n toepassing is natuurlijk tracing’, zeggen Voerman en Carton. ‘Je prachtig in medische noodsituaties: je kunt dit verder uitbouwen. Dan moet je kan een boot erg goed lokaliseren en denken aan dieptemeting, energietoe- ‘De toepassing is zo snel ter plaatse zijn om medische passingen en noem maar op. De basis prachtig in medische hulp te verlenen. Dat was vroeger een is gelegd. Hierop kunnen we nog lang noodsituaties’ eindeloos gezoek.’ voortborduren.’

› › ICT MIJN TROTS › 13FOTOGRAFIE IVO VAN DER BENT Bijna 200 keer lichter Zeven jaar geleden sleep- ten we voor een spraak- verstaanbaarheidsmeting een apparaat mee van 25 kilo. Wij hebben die techniek teruggebracht tot software voor op de iPhone, 135 gram. Heel licht dus en bovendien is er geen duur meetap- paraat van €10.000,- nodig. De prijs van onze software mag niet uit de pas lopen met de duurste apps: zo’n 300 tot 1000 dollar. Het belangrijkste van onze innovatie: onze metingen zijn betrouw- baarder dan de huidige. Met een druk op de knop is duidelijk in welke mate een omroepbericht voor het menselijk oor verstaanbaar is. Het klinkt eenvoudig, maar hier hebben we vijftien jaar onderzoek naar gedaan. Onze mentor Herman Steeneken bij07 TNO zelfs al vanaf 1973. In december is het zover: dan brengen we onze meetmethode uit. We richten ons vooral op de VS. Hun claimcultuur betekent voor ons een groeimarkt: na incidentenSANDER VAN WIJNGAARDEN algemeen directeur Embed- is het heel belangrijk omded Acoustics › product het ontwikkelen van meetapparatuur te kunnen aantonen datvoor omroep- en ontruimingsinstallaties › innovatie iSTI, de verstaanbaarheid vanmeetsoftware die spraakverstaanbaarheid meet › verkoop bijvoorbeeld ontruimings-verwacht in 2011 1500 verkopen meest uitgebreide variant ›successen in april 2010 met compagnon Jan Verhave begonnen installaties goed was.en nu al vacatures uitstaan, in december komt iSTI op de markt

Van schoorsteenbouwerp14 › ›tot CO2–specialist TEKST JANNEKE STAATS ILLUSTRATIE SHOOT MEDIADe ondernemer De innovatieadviseurRob Ernst (Array Industries) ‘In 1990 startte ik Array Industries als Niklaas van Hylckama Vlieg (Syntens) ‘In de tuinbouw is men deingenieursbureau. Door de overname van een schoorsteenbouwbe- afgelopen jaren massaal overgestapt op warmtekrachtkoppelingsin-drijf kon ik onze activiteiten uitbreiden van engineering naar ook zelf stallaties. Rob stapte daar op het juiste moment in en leverde hiervoorvervaardigen. Daarna investeerde ik in kennis, onder andere door de het engineeringpakket en het rookgassysteem. Hij is een echteovername van een ingenieursbureau en het behalen van certiﬁcaten ondernemer. Hij kijkt ver vooruit en zag ook op tijd dat de markt zijnop het gebied van lassen. In 2008 raakte ik in gesprek met Niklaas verzadiging nadert. Hij wilde zijn bedrijf niet terugschalen, maar ietsvan Hylckama Vlieg. Ik zag op dat moment dat ik markt zou gaan zoeken in dezelfde sfeer om te kunnen groeien. Rob is zich er sterkverliezen in de utiliteitsbouw, omdat mijn verwachting was dat daar van bewust dat kennis de manier is om het verschil te maken voor jesteeds minder behoefte is aan grotere stalen schoorstenen. Ook de klant. Als innovatieadviseur heb ik hem in contact gebracht met detuinbouwmarkt staat onder druk vanwege de economische recessie. juiste technologiepartner uit ons netwerk, in dit geval TNO. Via mijnDaarom besloot ik mijn blik te richten op de industrie. Door maatop- netwerk wist ik dat binnen TNO onderzoek werd gedaan naar tuin-lossingen te leveren voor een diversiteit aan schoorsteengerelateerde bouw en CO2-scheiding en stelde Rob voor om eens te gaan praten ofproducten, maar vooral door me te specialiseren in CO2-scheiding en daar interessante kennis voor hem ligt. TNO is geïnteresseerd in het-afvangst. Niklaas adviseerde me eens met TNO te gaan praten. Dat MKB. Voor ondernemers die willen innoveren liggen er interessanteheeft enorm veel aan het rollen gebracht. De installaties waar wij nu kansen, want als je als bedrijf investeert in onderzoek verwerf jeaan werken komen als het goed is straks bij de grote energieprodu- rechten voor gebruik in de toekomst. Die voorsprong in technologie iscenten van deze wereld terecht.’ uiteraard gunstig voor de positie ten opzichte van concurrenten.’

› Schoorsteenbouwer wordt CO2-specialist. Dat is in het kort het p15 SCHAKELS verhaal van Array Industries, het bedrijf van ondernemer Rob Ernst. Hij investeerde de winst in kennis en ontwikkelde zich zo tot leverancier van hightech CO2-oplossingen, in samenwerking met partijen als TNO en ECN.De kennispartner Het productEsther Hagen (projectleider TNO) ‘Ik ben de schakel tussen ons TNO en Array Industries werken samen aan onderzoek naar eenonderzoeksteam en Array Industries. Als projectleider moet ik ervoor nieuwe techniek waarmee de energievoorziening in de glastuin-zorgen dat we de vraag van de ondernemer goed begrijpen, zodat bouw efficiënter en schoner wordt. Bij de huidige energievoor-we een onderzoeksprogramma kunnen opstellen. Syntens heeft het ziening is er sprake van een koppeling tussen het produceren vancontact gelegd en de eerste gesprekken begeleid tussen onze afdeling warmte en CO2. Beide zijn nuttig voor de tuinder, maar niet opscheidingstechnologie en Array Industries. Binnen TNO doen we hetzelfde moment: in de nacht is er behoefte aan warmte, overdagvaker co-financieringsprojecten met het MKB. Ondernemers krijgen juist aan CO2. Met de nieuwe techniek wordt het verschil opgehevenhiervoor vanuit de co-financieringsregeling financiële ondersteuning doordat op elk gewenst moment CO2 of warmte kan worden afgeno-van de overheid. Wat bijzonder is aan het project met Array Industries men, zonder dat energie of CO2 verloren gaat.is dat we zeer intensief samenwerken. Rob is buitengewoon betrok-ken. Op zijn initiatief hebben we hier om de week overleg over devoortgang. Zijn bedrijf draagt bij aan het onderzoek door het leverenvan materialen. Als Rob zelf niet over bepaalde kennis beschikt, danneemt hij een medewerker mee die de kennis wel heeft. We zijn nubezig met opschaling van het model. Komende zomer kunnen we deechte toepassing testen. Nog een jaar verder en dan kan de installatie Meer informatie op:commercieel op de markt worden gebracht.’ www.arrayindustries.com

› 16 STELLING › ‘Kennis zit bij ondernemers en niet bij hogescholen en universiteiten RONALD ELBERS eigenaar VSE bv › wat industri- ele automatisering › sinds 1998 (bestaat sinds 1974) › aantal medewerkers 25 ‘K ennis van innovatie komt van het bedrijfsleven. Universiteiten ‘I OLAF KEUR eigenaar Keur ICT › wat mobiele applicaties en softwarepakketten voor bedrijven en instellingen › sinds 2007 › aantal medewerkers 6 k denk dat bedrijfsleven en kennisinstellingen veel van elkaar kunnen leren. FRANK VAN DER CHIJS voorzitter United Brains › wat kennispoort voor MKB › sinds 2005 › aantal medewerkers 18 partijen ‘U nited Brains is een samenwerkings- verband van een groot MURK PEUTZ regiodirecteur Zuid Syntens, innovatienetwerk voor ondernemers ‘K ennis is pas wat waard als er een gebruiker is. Als er iemand is die het nodig 0 en hogescholen komen Er zit ongelofelijk veel kennis aantal kennisinstellingen heeft. “Nice to know” is iets soms met technisch prach- bij ondernemers. Voor een in Zuid-Nederland, onder anders dan “need to know”. tige oplossingen, maar die ondernemer is die kennis van meer TU Eindhoven, Fontys Alles wat mensen bij een leveren niet per se iets op. levensbelang, want alleen Hogescholen, TNO, Philips en kennisinstelling weten, of Producten zijn immers pas met voldoende kennis kun je de ROC’s van Eindhoven en kunnen weten, krijgt waarde echt innovatief als ze een een onderscheidend product Helmond. Onze doelstelling door middel van gebruikers. toegevoegde waarde hebben leveren en dat bepaalt of is de kennis die aanwezig is, In het economisch domein voor de gebruiker en van de je een factuur kunt sturen ter beschikking te stellen aan zijn dat uiteindelijk onder- juiste – dus voor het doel van of niet. Uiteraard is er ook het MKB om zo te kunnen nemers. Niet universiteiten het gebruik – kwaliteit zijn. veel kennis bij hogescholen innoveren. In het eerste jaar valoriseren, maar onderne- Dat is waar het bedrijfsleven en universiteiten. Vaak is dat United Brains bestond mers zetten kennis om in sterk in is. Ondernemers zien het abstractieniveau van kregen we veertig vragen. Nu economische waarde. In de welke nieuwe technische die kennis vrij hoog. Het is krijgen we ruim zeshonderd praktijk lukt dat valoriseren kennis daarvoor in te zetten de taak van de ondernemer vragen per jaar. Ik wil de het beste als ondernemers is. Voor de toepasbaarheid is om hieruit de informatie stelling dus graag nuance- zelf al redelijk innovatief zijn bij universiteiten en hoge- te destilleren die voor zijn ren. Wij merken dat er een én al met de gewenste kennis scholen minder oog. Vanuit bedrijf van belang is. De kloof grote behoefte is aan kennis. bezig zijn. Ondernemers die een theoretisch of puur tussen kennisinstellingen Kennisinstellingen als ho- verdiepende kennis zoeken technisch oogpunt zaken en het bedrijfsleven moet gescholen en universiteiten en over voldoende innova- benaderen, kan voor de overbrugd worden. Nu liggen kunnen die kennis leveren. tievermogen beschikken zijn wetenschap heel mooi zijn, op universiteiten waardevolle En dat komt overigens ook daarom zeer welkom op ’s maar in de praktijk spelen promotieonderzoeken soms het onderwijs ten goede. Bij lands kennisinstellingen.’ meerdere factoren een rol. te verstoffen op de plank. Dat ongeveer een derde van de Wetenschap en ondernemers is doodzonde.’ vragen uit het MKB worden hebben elkaar dus nodig.’ studenten ingeschakeld!’

› › › handel MIJN TROTS › 17FOTOGRAFIE IVO VAN DER BENTFERDIE KEIZER directeur Ware Care Pest Control Vlieg op!(Beuningen) › product ongediertebestrijding › innovatieOn Top Pro, een vliegenvanger in het systeemplafondbedacht en ontwikkeld door het Beuningse bedrijf Ware ‘Vliegen kunnen onzeCare › verkoop met name in Frankrijk, Italië, Benelux, klanten – bakkers, slagersDuitsland, Engeland, Spanje en Tunesië. Beperkte of andere verkopers vanaantallen in Turkije en Noord-Amerika › successen levensmiddelen – nietNominatie Horecava Innovation Award (2008) bij hun verkoopwaar gebruiken. Maar met de08 bestaande vliegenvangers voor aan de wand had een klant van ons problemen: ze nemen kostbare ruimte in en zijn bovendien onsmakelijk voor con- sumenten, dode vliegen aan de muur klevend. Wij hebben de vliegenvangers onzichtbaar gemaakt door ze in systeemplafonds te verwerken. Verder is de toepassing gelijk: we maken gebruik van uv A-licht om de vliegen aan te trekken en een lijmplaat om ze te vangen. Eigenlijk een cosmetische innovatie dus. We waren zelf ook verbaasd dat deze toepassing nog nergens in de wereld beschikbaar was. Uiteindelijk is het een unique selling point geworden. We trekken hiermee klanten aan die vervolgens ook onze andere producten en diensten afnemen ter voorkoming van overlast van plaagdieren. Syntens heeft ons in de opstartfase geholpen met het octrooi, de licenties en de verplichte CE-markering.

› 18 LEERMOMENT › › Met een sterke focus op producenten en ondernemers is de Horti Fair hét platform voor nieuwe producten, uitwisseling van kennis en concreet zaken doen. De Breakfast Brieﬁng Het onvoorstelbare voorstelbaar, informeerde over de waarde van scenarioplanning. ‘Want in deze branche is in elk geval één ding zeker: onzekerheid!’ Het onvoorstelbare voorstelbaar ›

› › › 19 Workshopsleiders Feike Oosterhof (linksboven, Leo van Marrewijk van KP Holland ‘Aan het Oosterhof Organisatieadvies) en Bert de Wild begin van de workshop vroeg ik me af of ik na (Kenlog):‘Bij scenarioplanning gaat het om het deze workshop alle onzekerheden kan tackelen. benoemen van onzekere trends. Als je namelijk Maar nu vraag ik me eerlijk gezegd af of ik al die een redelijke zekerheid hebt, is scenarioplanning onzekerheden wel wil weten. Het maakt je ook niet zo interessant: dan maak je daar een strate- onzeker als je alles ontmaskert wat op je pad zou gie op. kunnen liggen. Als we alles van tevoren hadden Scenarioplanning bestaat uit het benoemen geweten, dan liepen we misschien allemaal nog van twee onzekere trends om daaruit vier toe- in berenvellen… komstbeelden te halen. Een voorbeeld. Op de Natuurlijk biedt scenarioplanning handvatten horizontale as zet je de onzekere energieprijzen bij voorbereiding op de toekomst. En ik denk uit. Aan de linkerkant torenhoge prijzen en aan de dat ik wel een moment vrij ga maken om onze rechterkant “gratis” energie. Op de verticale as onzekerheden eens op een rijtje te zetten. Maar die je er recht doorheen trekt, zet je de onzekere zelf heb ik meer aan de sterkte-zwakteanalyse. regelgeving: van totale overheidsbemoeienis Wat gaat goed? Wat kan beter? Op deze vragen bovenaan tot vrije markt onderaan. Zo schets je kunnen onze medewerkers ook inhoudelijk goed met vier kwadranten vier totaal verschillende en concreet antwoord geven. Soms passen we de scenario’s, die dienen als discussiestuk voor het SWOT-analyse ook toe tijdens de kwartaalbespre- management. kingen. Daar heb ik echt wat aan!’ Het is goed – en leuk – om met een man of tien twaalf scenario’s te schetsen en te bediscus- siëren. Scenarioplanning is een simpel instrument dat een bedrijf beter voorbereidt op de toekomst. En dat levert concurrentievoordeel op. Brancheorganisaties en overheden zetten dit instrument al in om hun achterban voor te lichten of om beleid te maken. Uit hun scenarioplanning kun je overigens ook veel onzekerheden halen en Robbert van Willegen van VGB ‘Binnen het onvoorstelbare meer voorstelbaar maken.’ de Vereniging van Groothandelaren in Bloemkwekerijproducten (VGB) werken we intensief met de visie op het heden en de toekomst van de sierteeltsector. De dynamiek in de sector beïnvloedt niet alleen het perspectief voor de groothandel, maar voor álle ketenpartijen. Ik denk dat scenarioplanning een goed instrument is om de toekomst van onze keten te onderzoeken. Als branchevereniging heb je de verantwoordelijk- heid om de onzekerheden te benoemen. Stel dat de retail echt dominant wordt? Wat betekent dat voor de rolverdeling in de keten? Hoe kunnen we daarop inspelen? Je kunt pas beleid maken en strategie ontwikkelen als je die onzekerheden naar online dossier onderzoekt. En scenarioplanning lijkt mij daarbij www.syntens.nl/ een zinnig middel.’ hortifair TEKST HÉLÈNE DE BRUIN FOTOGRAFIE JAN DIRK VAN DER BURG

› 20 AGENDA › Een aantal workshops en evenementen uitgelicht van de ruim 1000 die Syntens jaarlijks organiseert. › › Kijk voor alle workshops en evenementen in uw regio op www.innoveermagazine.nl. Het nieuwe samenwerken IN ÉÉN DAG een compleet overzicht van praktijkverhalen en kennis op het gebied van slim digitaal samenwerken. Dat krijgt u tijdens de manifestatie ‘Het nieuwe samenwerken, groei-impuls voor het MKB’ op 8 december bij Media Plaza te Utrecht. Naast een plenair programma met inspirerende sprekers delen MKB- ondernemers, die dankzij het project Nederland Digitaal in Verbinding (NDiV) zijn gaan samenwerken, hun ervaringen in 40 praktische workshops. We kijken niet alleen terug, maar ook vooruit: trendwatcher en futuroloog Richard Lamb besluit het evenement met de Trendtalk; wat staat ons in 2022 te wachten op het gebied van elektronisch zakendoen? UTRECHT > 8 DECEMBER De workshops zijn per sector gerangschikt. Kies wat voor u interessant is en meld u aan op www.mkbstaatsamensterk.nl Masterclass toegepaste nanotechnologie We staan aan het begin van een tijdperk waarin nanotechnologie gaat zorgen voor ongekende ontwikkelmogelijkheden. Wilt u op een ongedwongen manier verken- nen hoe u nanotechnologie kunt toepassen in uw eigen bedrijf? Kom dan naar deze masterclass. DELFT > 30 NOVEMBER Slimmer digitaal werken DELFT > 14 DECEMBER Laat u in deze workshop samen met collega-ondernemers gedurende een kort dagdeel inspireren. U ontdekt Entrepreneurial growth sales workshop hoe u met ICT-middelen meerwaarde Hoe werkt het klassieke salesproces nou precies? U krijgt de kans technieken te kunt creëren voor uw klanten en zo uw oefenen en gaat naar huis met nieuwe inzichten en kennis van verkoopprocessen. concurrentiepositie kunt versterken. UTRECHT > 1 december ROERMOND > 14 december 2010

› › ILLUSTRATIE SHOOTMEDIA › 21 Marktintroductie, hoe doe ik dat nu? In deze workshop maakt u een overzichtelijk promotieplan waarin in één oogopslag duidelijk is wat uw toekomstige communicatieactiviteiten zullen zijn en vooral… wat u dus níét gaat doen. ROERMOND > 2 december Dutch Life Sciences & Health Conference Het programma bestaat uit een plenair gedeelte, workshops, een informatiemarkt, een investeerders- forum en de NGI Venture Challenge Award. Alle deelnemers krijgen een SpotMe-device waarmee op een zeer interactieve en efﬁciënte wijze netwerken matchmakingactiviteiten verricht kunnen worden. AMSTERDAM > 8 december Workshop kennismaken met sociale netwerken Twitter, blogs, forums, en beeld en geluid delen via internet zijn ontwikkelingen die u als MKB- ondernemer niet kunt negeren. Maar wat houdt het precies in? Hoe kunt u deze toepassingen slim laten werken voor uw bedrijf? EINDHOVEN > 20 JANUARI 2011 Wie baas is, bakt koek In een grensverleggende workshop leert u om uw eigen mensen zo te sturen dat er daadwerkelijk gebeurt wat u wilt dat er gebeurt. BOSCH EN DUIN > 2 decemberMasterclass foodserviceHoe krijgt u uw product optimaal vermarkt in deprofessionele markt van eten en drinken? Welke Praktijkconferentiesegmenten zijn het meest interessant voor uw product Twente onderneemt duurzaamen hoe bereikt u deze segmenten? De masterclass Jaarlijks no-nonsense event voor ondernemers enbestaat uit in totaal vier middagbijeenkomsten. ondernemende managers in de regio Twente over het leveren van prestaties van ondernemers en kennis-EINDHOVEN > donderdag 20 januari 2011 instellingen die duurzaam ondernemen.EINDHOVEN > donderdag 3 februari 2011EINDHOVEN > donderdag 17 februari 2011EINDHOVEN > donderdag 17 maart 2011 ENSCHEDE > 9 december 2010

Vergroot je succes. Kies voor een topper uit het HBO of universiteit! Dit project is medewww.kennisbruggen.nl gefinancierd met steun van het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling van de Europese Commissie

innoveer! SPECIALp24 › Mijn visie / Van de werkzame beroepsbevolking is een derde hoog opgeleid endit aandeel neemt verder toe / p29 ›Update / De totale uitgaven aan research& development in Nederland bedroegenin 2008 ruim 10 miljard euro. Internationaalgezien is dat gemiddeld / p32 › Dossier /Een steeds groter deel van R&D-uitgavenwordt gedaan door het bedrijfslevenen een relatief kleiner deel dooroverheidsinstellingen / p37 › Mijn Trots/ R&D-bedrijven kenmerken zich door ?een hogere innovatiegraad. Bijvoorbeeld ND LA ISproductinnovaties en meer samenwerking NN KEmet leveranciers / p38 › Column / Van de NLwerkzame beroepsbevolking is een derde

› 24 MIJN VISIE › ›‘Eerst vraag, dan pas innovatie’ Het persbericht in augustus dit jaar was veelzeggend: Airborne International trekt negen miljoen euro uit de kapitaalmarkt aan om de groei en expansie van het Nederlandse bedrijf te versnellen. Airborne wil topspeler worden in Europa op het gebied van de ontwikkeling en productie van composietcomponenten voor industriële toepassingen. Crisis? Hoezo crisis? Directeur Arno van Mourik over innovatie, groei en de noodzaak om de maakindustrie in ons land te behouden. TEKST WILLEM VAN LEEUWEN FOTOGRAFIE MAURITS GIESEN

›NL KE NN IS LA ND ? 25

› 26 › › irborne International heeft zich sinds ontwerpen, bouwen en leveren zou een de oprichting in 1995 ontwikkeld tot zeer robuuste positie kunnen verwer- een toonaangevend design and build- ven.’ bedrijf op het gebied van high-end Dat werd Airborne International. De vezelversterkte kunststoffen. Airbor- kern van het bedrijf werd het ontwikke- ne ontwikkelt en produceert com- len en bouwen van tastbare oplossingen posietproducten voor uiteenlopende voor de klant. De prototype-productie en markten zoals luchtvaart, ruimte- het ingenieursbureau werden samen- vaart, astronomie, olie en gas en gevoegd en het bedrijf verhuisde naar hoogwaardige machine-industrie. Het Ypenburg, aan de rand van Den Haag. bedrijf is de verwezenlijking van een idee van Arno van Mourik en Marco Wat is het geheim van het succes van Brinkman, twee voormalige studen- Airborne? ‘Ons model is heel simpel: ten lucht- en ruimtevaarttechniek. Het er is een technologie-as, de kennis en hoofdkantoor staat in Den Haag en het kunde die je in huis hebt of ontwikkelt bedrijf heeft ook een vestiging in Spanje. waardoor je marktpotentie hebt. Daar- Met het nieuwe kapitaal wordt de eerste naast is er de as van marktevidence. De fabriek ter wereld neergezet voor de composietmarkt is een nieuwe markt. continue vervaardiging van hoogwaar- Ontwerp, materiaalkeuze, bouw, logis- dige thermoplastische composietbuizen tiek, alles is nog geïntegreerd, dit in met een volledig versmolten wand voor tegenstelling tot bijvoorbeeld de staal- de olie- en gasindustrie. markt, die volledig is uitontwikkeld. Dit betekent dat je klanten moet duidelijk Hoe heeft Airborne zich ontwikkeld? maken, bewijzen, dat je het volledige ‘Na ons afstuderen in 1995 startten proces onder controle hebt en een Marco Brinkman en ik een ingenieurs- kwalitatief hoogwaardig product kunt bureau. Toen nog zonder doorwrochte leveren. Daarbij heb je ook de ﬁnanci- strategie, iedereen die advies nodig ele robuustheid nodig. Marktevidence had op het gebied van composieten of bouw je op door projecten te draaien. De geavanceerde machines kreeg dat. We laatste as is cruciaal: Airborne wil een zagen al snel dat je daarmee niet ver enabler zijn voor de klant, een produc- kwam, je moet de producten ook kun- tenbouwer die het de klant mogelijk nen prototypen en uiteindelijk maken. maakt een sprong voorwaarts te maken. Vervolgens zijn we dat gaan doen, we Wij maken bijvoorbeeld kunststof buizen maakten alles wat mogelijk was, vooral die het afhanggewicht voor olieboorplat- voor de olie- en offshoremarkt. De forms met 50 procent kunnen reduce- tweede vijf jaar zijn we ons meer gaan ren. Daardoor kan er twee keer zo diep focussen en werden we een design and worden geboord, of kunnen er twee build-bedrijf puur op het gebied van keer meer buizen aan het schip worden composiet. Dat was best risicovol, we gehangen.’ stootten een belangrijk winstgevend onderdeel af en vergeet niet dat van Maar dan zou je dus in nog veel meer composieten vijftien jaar terug hoge markten kunnen stappen. Zoals wind- verwachtingen bestonden, maar dat er energie. ‘Grappig dat je dit noemt. Want behalve in de vliegtuigindustrie nog bijna dat is nu juist een markt waarin wij die niemand die toegepaste producten kon enabler op dit moment helemaal niet maken. De markt trok een vacuüm. Het zien. Wij kunnen niets toevoegen aan de eerste bedrijf dat producten zou kunnen windmolenindustrie, waardoor zij een

CV› › ARNO VAN MOURIK Samen met studiegenoot Marco Brinkman richtte Van› Mourik in 1995 Airborne op, direct na hun studie Luchtvaart- en Ruimtevaart- MIJN VISIE › 27 techniek. Zij zagen wel wat in composietmaterialen. Vijﬁen jaar na dato wordt het duo door tientallen personeelsleden bijgestaan. ‘Als je in de wereld van de grote jongens speelt, moet je mee kunnen doen’ extra stap kunnen zetten. Deze industrie heeft behoefte aan andere kennis en producten: hoe kun je betere generato- ren bouwen, of traploze overbrengingen realiseren? Composiet draagt hier niets aan bij. Dat is voor ons steeds essenti- eel, wij moeten een wezenlijke bijdrage kunnen leveren.’ Airborne werkt in verschillende markten, zoals luchtvaart, ruimtevaart, astronomie, olie en gas. Hoe krijg je daarin vaste voet? ‘Je moet de goede keus maken, met het businessmodel als uitgangspunt. vervolgens moet je het –gecalculeerde – risico nemen en je productiestructuur en je organisatie op die markt afstemmen. Klanten willen zien dat je tegen hun standaard kunt leveren. General Dynamics accepteert echt geen kwaliteitsfoutjes meer in zijn astronomiesystemen omdat wij nog een jong bedrijf zijn. Als je in de wereld van de grote jongens speelt moet je mee kunnen doen. Anderzijds hebben zij veel tijd en effort gestoken in het borgen van de kwaliteitsprocedures van de producten die wij voor hen maken. Puur co-makership en co-makerdevelopment. Om dat te bereiken moet je heel trans- parant durven werken. Bij iedere com- plicatie in ontwerp of productie zoeken wij daarom contact met onze klant en leggen onze oplossingen voor.’ ? ND LA In Nederland verstaan we onder ken- IS NN niseconomie vooral het ontwikkelen › KE NL

› 28 MIJN VISIE › WAARDEVOLLE INTERACTIE ‘Marco Brinkman en Arno van Mourik vormen een bijzonder team’, zegt Paul Asselbergs, innovatieadviseur bij Syntens. ‘We waren hun allereerste opdrachtgever. Wat op mijn netvlies van kennis. In jullie kennisbedrijf zit tieve industrieën zich makkelijk kunnen gebrand staat, is dat ze steeds op een positieve wijze inspeelden en reageerden op initiatieven duidelijk ook de productiecomponent. vestigen op de plek waar ze het best en ideeën van onze kant. Dat leidde tot waar- ‘Daarmee raak je precies de kern van gedijen. Daar moet ruimte voor worden devolle interactie, die in de beginfase op een de misvatting rond kenniseconomie. gecreëerd, regels moeten wat worden aantal momenten best belangrijk was voor het Technologie in zichzelf vertegenwoordigt versoepeld. Een collega-bedrijf van ons bedrijf en die nu al meer dan vijftien jaar duurt. maar een beperkte waarde. Je bouwt wilde een productielijn bijbouwen en dat Airborne maakt onder meer op een proactieve technologie op omdát het nodig is om hebben ze uiteindelijk niet gedaan. Ze wijze gebruik van de projecten die Syntens te kunnen leveren aan klanten. Eerst zijn uitgeweken naar Amerika, omdat organiseert. In het prille begin hadden wij het gevoel dat Airborne succesvol zou kunnen wor- moet er industriële vraag zijn, er moet ze het met de welstandscommissie niet den. Het is dan ook heel mooi om te zien waar capaciteit gecreëerd worden om aan eens konden worden over het uiterlijk het bedrijf nu staat en welke kansen er liggen die vraag te kunnen voldoen. Het gaat van het gebouw. Je leest met regelmaat in de nabije toekomst’, aldus Asselbergs. om innovatievraag en niet om zoiets dat bedrijven hun R&D-afdelingen in onduidelijks als innovatieaanbod. Als Nederland sluiten. Niet heel verbazing- je de verkiezingsprogramma’s van de wekkend: als je je productiefaciliteit partijen naast elkaar legt en je kijkt verhuist, dan kun je op je vingers natel- inmiddels heeft kunnen zetten? ‘Laten onder het kopje innovatie, dan verstaat len dat de R&D-afdeling vroeger of later we niet te negatief zijn over de overheid. vrijwel iedereen daar scholing onder. volgt.’ Ze bouwt inmiddels wel een effectief Alsof scholing ervoor zorgt dat de instrumentarium op het gebied van industrie dan producten gaat aanbie- Het lijkt alsof in de politiek het beeld ﬁnanciële ondersteuning. Wij hebben den waarvoor innovatie nodig is. Het is ontbreekt van hoe een kenniseconomie van de overheid een uitbreidingskrediet omgekeerd: eerst is er een vraag en die er in de praktijk uit zou zien. ‘Dat is gekregen waarmee we een pilot-lijn moet beantwoord worden in de vorm van juist. Kijk naar de duurzame-energie- konden bouwen om composietbuizen te innovatieve producten. Nu is het zo dat industrie. Daar moeten we naartoe, zegt fabriceren. Daarmee hebben we kunnen innovatie wordt gemeten naar het aantal de politiek. De energie van windmolens, bewijzen dat we competent zijn, waarna universiteiten en kenniscentra. Waar het getijdencentrales, zonnepanelen, noem we investeerders hebben weten aan te om gaat is dat je eerst bedenkt hoe je maar op. De investeringen die moeten trekken. We lossen die lening nu af. Die met innovatie geld kunt verdienen.’ worden gedaan om een infrastructuur push van de overheid is dus echt belang- en productiefaciliteit op te bouwen zijn rijk geweest en ook effectief. Dat zou op Kan de overheid daarin überhaupt wel enorm. Maar Nederland faciliteert die grotere schaal moeten gebeuren. Geen een bijdrage leveren? ‘De overheid investeringen niet. Tegelijkertijd vinden subsidie dus op kennisontwikkeling, moet industriepolitiek voeren als ze de we dat Nederland een kenniseconomie maar mede risico dragen op productie- kenniseconomie wil stimuleren. In de moet hebben, wat een voortrekkersrol investeringen. De maakindustrie moet eerste plaats betekent dat dat ze moet impliceert. Inmiddels is de kennis ver- weer hoog in het vaandel. Ik weet dat erkennen dat de maakindustrie een dwenen naar Denemarken en Duitsland. in China de loonkosten een stuk lager belangrijke rol speelt op het gebied van De verbinding kennis met industrie zijn dan hier, maar ze zullen zeker nog innovatie. Dat betekent verder dat ze wordt niet gelegd. De politieke wil ont- ﬂink stijgen. In ons land moeten meer moet zorgen dat bedrijven die hoog- breekt ook, zo lijkt het.’ bijzondere, hoogwaardige producten waardige producten maken worden worden gemaakt waarbij er meteen voor gefaciliteerd. Subsidie is nog niet eens Wat is er nodig om innovatieve bedrij- moet worden gezorgd dat ze industrieel het voornaamste. Zorgen dat innova- ven de stap te laten maken die Airborne gezien ook op de lange termijn rendabel zijn. Wij zijn druk bezig met de opzet van een volautomatische productielijn ‘De overheid moet industrie- van onderdelen die nu nog met de hand worden gemaakt. Daarmee voorkomen politiek voeren als ze de we dat de loonkosten ook in de toekomst leidend zijn. Zo kun je een tegenwicht bieden aan de economische grootmach- kenniseconomie wil stimuleren’ ten.’

UPDATE › 29CARE2BUSINESSMKB helpt de zorg ‘DE ZORG KAMPT MET GROTE UITDAGINGEN ZOALS STIJGENDE KOSTEN EN EEN DREIGEND TEKORT AAN ARBEIDSKRACHTEN. HIERVOOR ZIJN INNOVATIEVE WIE WINT OPLOSSINGEN NODIG. HET MKB KAN DAAR EEN BELANGRIJKE ROL IN SPELEN, MAAR DAARVAN WORDT NOG TE WEINIG GEBRUIK GEMAAKT’, ALDUS WILLO DE MKB EURLINGS, DIE BIJ SYNTENS HET CLUSTER CARE2BUSINESS AANSTUURT. INNOVATIE ‘Binnen Care2Business brengen we zorgpartijen in contact met bedrijven die producten voor de medische sector ontwikkelen, om samen oplossingen te bedenken voor TOP 100 vraagstukken in de zorg.’ Voor ondernemers is het vaak nog lastig om de speciﬁeke IN 2011? spelregels van deze complexe sector te doorgronden. Daarom ontwikkelde adviseur Martijn Hessels de ‘Care2Business Scan’. Martijn Hessels: ‘Samen met het bedrijf MKB-ondernemingen kunnen zich weer dat een product ontwikkelt, doorlopen we van tevoren het hele traject. Niet alleen inschrijven voor de techniek maar bijvoorbeeld ook juridische aspecten, ﬁnanciering en marketing. innovatief strijdtoneel We gaan na waar men kennis, faciliteiten of kapitaal tekort zou kunnen komen en op www.syntens.nl/ zoeken daar dan oplossingen voor, bijvoorbeeld samenwerking met derden.’ De innovatietop100. Care2Business Scan is op 7 september gelanceerd. Vijftien bedrijven met een sterke businesscase gaan de bijbehorende masterclass doorlopen, deelname aan de scan staat ook voor andere bedrijven open. ? ND LA IS Meer informatie: NN KE Martijn Hessels, martijn.hessels@syntens.nl en Willo Eurlings, willo.eurlings@syntens.nl. NL

› 30 UPDATE Nederlands Moving borders: AT daagt leren van elkaar Apple uit BEDRIJVEN DIE VAN ELKAAR WILLEN LEREN EN TEGELIJKERTIJD GEBRUIK WILLEN MAKEN VAN Ongeveer acht MKB-ondernemers, de lector, docenten en studenten van het lectoraat Technisch Innoveren en DE KENNIS VAN DE HOGESCHOOL Ondernemen van de Hogeschool van IN OKTOBER LANCEERDE het VAN AMSTERDAM, KUNNEN Amsterdam en experts uit het netwerk Nederlandse Ambiance Technology de DEELNEMEN AAN EEN MOVING van Syntens. Dat zijn de ingrediënten van AT-tablet. Het product was al in ontwik- BORDERS ONDERNEMERSKRING. DIT een ondernemerskring. Elke onder- keling toen de iPad uitkwam, maar men PROGRAMMA IS VOORAL GERICHT OP nemerskring wordt geleid door een heeft na lancering van de iPad zorg- ONDERNEMERS IN DE METAAL- EN adviseur van Syntens. Jacques Walinga, vuldig alle bezwaren van het Apple- ELEKTROTECHNISCHE SECTOR IN projectleider van Moving Borders: ‘In apparaat bestudeerd. En ondervangen. NOORD-HOLLAND EN FOCUST OP deze ondernemerskringen brengen we NIET-TECHNISCHE THEMA’S. bedrijven bij elkaar die geen concur- Directeur Eric Schouten: ‘Deze tablet is, renten zijn maar wel voor hetzelfde soort meer dan de iPad, bedoeld voor men- uitdagingen staan. Ze kunnen elkaar sen die er ook echt op willen werken. helpen door met elkaar mee te denken. Daarom draait hij op Windows 7, zodat Daarnaast brengen de experts en de je er met alle Ofﬁce-applicaties op kunt Hogeschool extra kennis in en kunnen werken. Ook heeft hij USB-ingangen zij bijvoorbeeld vervolgonderzoek doen. voor bijvoorbeeld een extern toetsen- Het enige dat we van de bedrijven vragen bord of andere externe hardware. Er zit is een open mind en hun eigen vraag- een grotere harddisk in, hij heeft een stukken.’ Een ondernemerskring duurt camera, en een direct geïntegreerde gemiddeld zes maanden, waarin de 3G-aansluiting, waardoor je met een ondernemers vijf tot zes keer bij elkaar gewone simkaart het internet op komen voor workshops en overleg. Er kunt. Natuurlijk kun je op deze zijn drie ondernemerskringen per jaar: tablet ook gewoon een boek ‘Strategisch Innoveren’, ‘Marktgericht lezen, foto’s kijken en internet- ondernemen’ en ‘Diensteninnovatie’. ten. We hebben goed gekeken naar de iPad, vervolgens goed Belangstellenden kunnen contact opnemen geluisterd naar de bezwaren van met projectleider Jacques Walinga, (088) 444 02 78 of jacques.walinga@syntens.nl gebruikers, en hiervoor oplossingen ontwikkeld. We kiezen hiermee niet frontaal de aanval op Apple, maar spreken met dit apparaat een andere, bredere doelgroep aan.’ De tablet wordt verkocht bij The Phone House en diverse webwinkels.

PHOTOLIBRARY › › 31 MINOR ‘INNOVATIE- CONSULTANTEN’ Al sinds enige jaren heeft de NHL Hogeschool in Leeuwar- den een ‘minor’ (semester) ‘Innovatieconsultant’ voor de vierdejaars. Vanaf 2010 wordt het praktische deel hiervan begeleid Innovatielab door adviseurs van Syntens. Heeft uw bedrijf een idee voor een innovatief Adviseur Robert Witmond initieerde de samenwerking: ‘De product, maar hebt u hulp nodig bij de uitwerking? minor loopt elk jaar van augustus Loopt u tegen een technisch ontwerpprobleem aan? tot december, in 2010 doen er Of hebt u assistentie nodig bij het maken van een 35 studenten aan mee. Het vak model of prototype? Met dergelijke vragen kunt u bestaat uit een theoretisch deel terecht bij het InnovatieLab. Het is speciaal opgezet en praktische opdrachten die voor MKB-ondernemers, maar ook uitvinders, tech- studenten bij bedrijven uitvoeren. nostarters of ingenieursbureaus kunnen er terecht. Ik kwam hiermee in contact toen ik er vorig jaar een bedrijf voor aandroeg. Ik realiseerde me dat Het InnovatieLab is een initiatief van de Hogeschool we bij Syntens veel kennis en van Amsterdam (domein Techniek) en diverse ervaring in huis hebben die de partners waaronder Syntens. In het InnovatieLab studenten kunnen helpen. Wij werken docenten en studenten van verschillende weten waar bedrijven tegenaan engineeringsopleidingen samen met ondernemers kunnen lopen en waar je op moet om technische vraagstukken op te lossen. Zij letten als je een innovatietraject ingaat. De NHL Hogeschool stond hebben een creatieve ruimte tot hun beschikking open voor de samenwerking en met speciale apparatuur voor materiaalonderzoek nu begeleiden drie adviseurs van en ‘rapid prototyping’, waaronder een 3D-printer, Syntens de bedrijfstrajecten. Dit lasersnijder, CNC-freesmachine en een digitale jaar zijn dat er negen. Daarnaast meetbank. geven we gastcolleges en dragen Een succesvol voorbeeld van een vraagstuk dat we externe sprekers aan. Deze via het InnovatieLab werd opgelost is dat van de vorm van samenwerking past prima in de ambities van hoge- PharmaShaker, een apparaat dat medicijnen oplost school en bedrijfsleven om struc- in water. Het werktuigbouwkundig bedrijf dat de tureel kennis uit te wisselen.’ shaker bedacht en bouwde, had hulp nodig voor de Bedrijven in Noord-Nederland ontwikkeling van de elektrotechnische component. die meer willen weten kunnen Syntens-adviseur Jacques Walinga bracht hen in contact opnemen met Syntens- contact met het InnovatieLab. adviseur Robert Witmond (rfm@ syntens.nl) of met NHL Hoge- ? ND U kunt uw eigen vraagstuk via de website school, docent Ton de Winter LA indienen. www.innovatielab.hva.nl IS (dewinter@nhl.nl). NN KE NL

› 32 DOSSIER › › Nederland barst De kunst van de succesvolle initiatieven om de samenwerking tussen hogescholen, van het universiteiten en het MKB te stimuleren. Wat nu nog een zandpad vol hobbels is, moet verzilveren een snelweg naar innovatie worden. TEKST JACQUELINE KUIJPERS FOTOGRAFIE MAARTEN KOOLS portoutﬁts die je koel het oosten van het land: op het Saxion andere MKB Nederland, VNO NCW, houden? Het kan. Het Kenniscentrum Design & Technologie. HBO Raad, TNO en Syntens vertegen- is de allernieuwste Studenten en docenten hebben het woordigd. SIA toetst aspirant-projecten toepassing van zoge- project uitgevoerd samen met een op haalbaarheid, praktisch nut voor de noemde smart mate- aantal MKB-bedrijven in de regio (onder ondernemer(s) en de (blijvende) waarde rials: materialen die meer Capzo International), in het kader voor de kennisinstelling. onder invloed van een van het innovatieprogramma RAAK-SIA ‘Op dit moment hebben wij meer dan prikkel uit de omgeving Materialen in Ontwerp. 300 programma’s goedgekeurd’, vertelt andere eigenschappen Ignace Karthaus. Hij is manager strate- ontwikkelen. Het sportshirt is Dat is RAAK! gische relaties bij Syntens en vanuit die gemaakt van Phase Change Materials, De RAAK regeling (Regionale Aandacht functie betrokken bij SIA. ‘Die pro- die warmte kunnen opslaan en afgeven. en Actie voor Kenniscirculatie) ﬁnan- gramma’s worden onder penvoerder- Naarmate de sporter het warmer krijgt ciert onderzoeksprojecten die de uitwis- schap van een hogeschool uitgevoerd. koelt het shirt verder af, zodat de huid- seling van kennis tussen hogeschool Er zijn 4500 bedrijven en instellingen temperatuur daalt. Kortom: een echte en MKB bevorderen. Het programma bij betrokken, waarvan twee derde uit innovatie voor de sportwereld. wordt uitgevoerd door SIA, de Stichting het MKB. We zijn dus op de goede weg, De wieg van deze innovatie staat in Innovatie Alliantie. Daarin zijn onder maar we zijn er nog niet. Ons doel is het ›

›› › › 33 Uitkomst voor de zorg: de Sprizer HENK JANSSEN directeur/eigenaar Indes, Enschede › product ontwikkelt en produceert innovatieve producten op het gebied van zorg, veiligheid en comfort › aantal medewerkers 35 in Enschede, 22 in China ‘Vorig jaar hebben wij de Sprizer (kort voor Surprise Riser) op de markt gebracht, ofwel het hoog/laag-bed. Een vinding voortgekomen uit trends in de zorg: steeds meer mensen moeten thuis verpleegd worden en de ver- pleging moet, vanuit de Arbo, de patiënt op hoogte verzor- gen. Wij hebben een luchtma- tras ontwikkeld die je tussen de spiraal en de matras legt. Het bestaat uit meerdere lagen, die je naar behoefte vult. In een halve minuut kunnen wij een bed 50 centimeter verhogen. Syntens heeft ons in contact gebracht met de branchevereniging van de thuiszorg. Vervolgens hebben we met Saxion Hogeschool onderzocht welke voordelen een bed moet hebben wil het daadwerkelijk gebruikt gaan worden in de zorg. Op basis hiervan hebben studenten van de Noordelijke Hogeschool Leeuwarden een aantal test- modellen gemaakt. Daar is de Sprizer uit voortgekomen en nu wordt het matras volop in ons bedrijf geproduceerd. Al met al zijn we bijna 10 jaar met de ontwikkeling van dit idee tot product ? bezig geweest. Je ND LA moet soms wel IS NN een lange adem KE hebben.’ NL

› 34 DOSSIER › › Serious revalidatiegame: Vogels! PAUL GROENLAND (FOTO) EN DICK VAN DER PIJL R&D, Focal Meditech, Til- burg › product ontwikkelt, produceert en distribueert innovatieve hulpmiddelen voor mensen met een beperking › aantal medewerkers: 35 ‘Vogels! is een driedimensi- onale revalidatiegame voor ouderen met een halfzijdige verlamming. De techniek hebben wij ontwikkeld: armon- dersteuningen waarvan de beweging driedimensionaal uitleesbaar zijn. Ons idee was om daar een serious game bij te ontwikkelen. Maar daar hebben wij geen verstand van. Dus zijn we met een innovatievoucher naar de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht gestapt. Twee docenten hebben dit direct enthousiast opgepakt en een groep studenten verzameld: afstudeerders Game Design and Development van de HKU en Game and Media Tech- nology van de Universiteit Utrecht. In zes maanden tijd hebben zij Vogels! ontwikkeld. Daarin vertalen de armbe- wegingen van de patiënt zich naar de beweging van het hoofdpersonage, een vogel. Voor de studenten was dit traject een eye-opener. Geen vechtspelletjes, maar een innovatieve game die zinvol gebruikt wordt. Die combina- tie is waar het voor ons om draait.’ Vogels! is tijdens het Festival of Games in Utrecht bekroond met de Diamond Trophy 2010 voor de Beste game van de show.

› › › 35 aantal structurele relaties tussen ken- materialen voor defensie en veiligheid’. succes.’ Indes ontwikkelt en produceert nisinstellingen – met name hogescholen Hierin is de Stichting Nederlandse innovatieve hulpmiddelen voor zorg en – en het MKB verdubbelen van 10.000 Industrie voor Defensie en Veiligheid veiligheid. ‘Wij zijn altijd bezig met de naar 20.000.’ (NIDV) de trekker. In het lab wordt met volgende generatie producten. Daarom Het initiatief voor zo’n project kan gespecialiseerde apparatuur onder- houden we voortdurend contact met vanuit ondernemers komen. Vaak ook zoek gedaan naar composietcilinders hogescholen en universiteiten. Een spelen lectoren van een hogeschool in die grote druk kunnen weerstaan. De deel van de kansen die wij zien voor de projectontwikkeling een initiërende materialen zijn bedoeld voor een nieuw die “spronginnovatie” komt uit lopend rol. Zij hebben de taak bruggen te slaan te ontwikkelen onderzeeër. onderzoek. Want nieuwe technologische tussen bedrijfsleven en hogescholen en Naast de RAAK-regeling zijn er nog ontwikkelingen maken dingen mogelijk formuleren vaak in samenwerking met andere initiatieven die laten zien dat de die voorheen niet mogelijk waren.’ Syntens de programmadoelstellingen overheid, en betrokken partijen, ken- Indes heeft in verschillende RAAK- die zij willen realiseren. Vervolgens nisvalorisatie als een speerpunt zien programma’s geparticipeerd en zet gaan zij gezamenlijk op zoek naar de voor Nederland als kennisland. Denk ook kennisvouchers in om gericht juiste (consortium)partners om dit uit te aan de diverse campussen in den lande onderzoek te ﬁnancieren. Hierin voeren. Wordt een project goedgekeurd waar kennisinstellingen en bedrijfsleven draagt de overheid € 5.000,- bij en de dan gaat het consortium veelal onder letterlijk bij elkaar gaan zitten om kruis- MKB-er € 2.500,-. Overigens stopt leiding van de lector aan de slag. bestuiving te faciliteren. Een voorbeeld de verzilvering van kennis niet bij de ‘De RAAK-projecten geven studenten is de Chemelot Campus in Geleen, landsgrenzen. Maar hoe vind je binnen inkijk in de huidige stand van zaken in verzamelplaats van chemische bedrij- Europa zakenpartners die iets voor jou hun vakgebied, en dat is een belangrijke ven. Andere initiatieven zijn de 3TU- kunnen betekenen? Yvette Aldenhoff, voedingsbodem voor het realiseren experimenten, waarin de Technische directeur van Interface Biomaterials, van innovatie in de toekomst’, aldus Universiteiten van Eindhoven, Twente en dat onderzoek doet naar innovatieve Karthaus. ‘Tegelijkertijd leidt de samen- Delft hun krachten bundelen (www.3TU. toepassingen van polymere materialen: werking van bedrijven en hogescholen nl) en de technologiestichting STW die ‘Syntens heeft ons in contact gebracht tot implementatie van nieuwe kennis in de kennisoverdracht tussen technische met EEN, Enterprise Europe Network. producten en diensten. En het heeft een wetenschappers en gebruikers reali- Dat is een netwerk van 600 organisaties positief effect op de kwaliteit van het on- seert (www.STW.nl). in 40 landen. Op deze manier hebben derwijs en de onderzoeksprogramma’s wij een hernieuwd contact opgebouwd van de hogescholen. Het mes snijdt dus Spronginnovatie met een Ierse onderzoeksgroep en zijn aan twee kanten.’ ‘Wij weten maar zo weinig van wat er te we in contact gekomen met een Duits weten is’, zegt Henk Janssen, directeur/ MedTech-bedrijf waarmee we een haal- Nieuwe onderzeeër eigenaar van Indes in Enschede over baarheidsstudie hebben uitgevoerd.’ Met de RAAK-regeling zijn verschillende waarom hij tijd en geld investeert in innovatielabs ontwikkeld waar studen- zijn contacten met kennisinstellingen. Worsteling ten vragen van ondernemers onderzoe- ‘Je moet open staan voor de kennis en Het verzilveren van kennis stond hoog ken. Zoals het Composietenlab van de deskundigheid van partijen in je om- op de agenda van het deze zomer op- hogeschool INHolland, dat een centrale geving. Sterker nog: die moet je actief geheven Innovatieplatform: ‘Er worden rol speelt in het RAAK-project ‘Nieuwe opzoeken. Dat is een voorwaarde voor kansen gemist om de investeringen in kennisontwikkeling economisch en maatschappelijk te laten renderen.’ En: ‘Investeringen in kennisontwikkeling‘Je moet open staan voor de renderen niet als de benutting van kennis wordt verwaarloosd.’kennis en deskundigheid van De crux zit hem in (het gebrek aan) ? ND interactie tussen kennisinstel- LApartijen in je omgeving’ IS lingen, bedrijfsleven, overhe- NN den en maatschappelijke KE NL

› 36 DOSSIER Verbeteringen in therapie leverkanker YVETTE ALDENHOFF (FOTO) EN LEO KOOLE directeurs/eigenaars van Interface Biomaterials (voorheen Celsus Biomat) op de Chemelot Campus, Geleen › product innovatieve toepassingen van polymere materialen › aantal medewerkers 3 ‘We ontwikkelen onder meer een nieuwe therapie voor de bestrijding van niet-operabele tumoren in de lever. Kort gezegd gaat het om het injecte- ren van polymere bolletjes in het vaatbed van de tumor, die vervolgens door gebrek aan instellingen. Sterker: MKB-ers praten praktijk. ‘Wij komen met ons bedrijf bij bloedtoevoer verschrompelt. over een ‘worsteling’ als ze het heb- honderden mensen met functionerings- Die techniek bestaat al, maar wij werken aan nieuwe eigen- ben over de samenwerking met ken- problemen, zien bij uitstek waar de zorg schappen van het materiaal nisinstellingen. Oorzaak: de cultuur de technologie ontmoet. Dat kruispunt om het op beeld zichtbaar van een hogeschool en met name een is waar innovatie zich op moet richten. te maken voor de arts die de universiteit verschilt wezenlijk van de Want je kunt prachtige complexe behandeling uitvoert. Die ont- MKB-cultuur. Staat voor de MKB-er de sturingssystemen ontwikkelen, maar wikkeling doen wij zelf, maar praktische toepasbaarheid van onder- zonder de link naar de mens heb je een vervolgens trekken we op met zoek voorop, voor de kennisinstelling niet-werkend product.’ de Universiteit Maastricht voor het doen van experimen- draait het om kwalitatief goed onder- ten. Als dat goed verloopt zoek en, daaruit volgend, onderwijs. Twee werelden gaan we naar het Academisch ‘De echte vraagsturing ontbreekt’, zegt Leo Koole van Interface Biomaterials zit Ziekenhuis Maastricht met de Paul Groenland, eigenaar van FOCAL wat dit betreft in een betere positie. Hij vraag of zij met ons die kennis Meditech in Tilburg, gespecialiseerd werkt parttime voor zijn bedrijf en part- willen voort ontwikkelen door in de ontwikkeling en productie van time als hoogleraar aan de Universiteit het op een beperkte groep innovatieve hulpmiddelen voor de zorg. Maastricht. ‘Daardoor kan ik op een patiënten uit te proberen. Het aantrekkelijke voor hen is dat Hij pleit voor een tandem van theorie en informele manier veel kennis delen met zij erover kunnen publice- collega’s en anderen in mijn netwerk.’ 0 ren. Voor onderzoek naar Juist door zijn positie weet hij hoe ver de de grootschalige productie twee werelden uit elkaar liggen. Hij legt van het materiaal hebben we ‘Er valt veel te de vinger op een andere zere plek: ‘In de academische wereld wordt kennis- samenwerking gezocht met de TU Eindhoven en Aken. winnen als we valorisatie niet gewaardeerd, laat staan beloond. Het enige waarop je wordt En met Basic Pharma, een bedrijf hier op de Chemelot Campus, onderzoeken we vaker bij elkaar beoordeeld is het aantal artikelen dat je publiceert. Dat zou moeten veranderen. welke protocollen gelden voor de productie en het transport over de muur Het bedrijfsleven en de kennisinstellingen zijn twee verschillende werelden. van dit nieuwe geneesmid- del. Kortom: we benutten een kijken’ Er valt veel te winnen als we vaker bij elkaar over de muur kijken.’ heel netwerk om van idee tot product te komen.’

› › logistiek MIJN TROTS › 37FOTOGRAFIE IVO VAN DER BENT Stille zee creëer je zelf Stel je voor: een kraan op een schip plaatst een constructie op de zeebodem drie kilometer beneden zich. Dat is ongelooﬂijk nauwkeurig werk. En vooral lastig omdat het schip en de kraan op de golven meedeinen. Tenzij je die bewegingen kunt opheffen en als het ware een stille zee creëert: dat doen wij met actieve deiningcompensatie, de inzetbaarheid van de schepen en kranen stijgt daardoor van 60 naar 90 procent. De bewegingen van het schip en de kraan zetten we supersnel om naar de hijslier, zodat de tonnen- zware last nagenoeg stil blijft hangen. Secundaire hydraulica is onze troef: daardoor zit er geen ver- traging tussen de meet- en regeltechniek. Binnen een tiende van een se- conde reageert de kraan op deining. De beweging van de last wordt enorm09 gereduceerd: drie meter brengen wij terug tot tien centimeter. De meeste kranen hebben nog geen deiningcompensatie, maar wij verwachten dat vrijwel alle constructie- schepen die krijgen.ERIK HESSELS directeur SMST › product diepwaterkranen en ?transporttoepassingen voor de offshore-industrie › innovatie ND LAactieve deiningcompensatie op ultradiep water, pipe handling ISsystems, plet handling systems en pipe lay systems › verkoop NN KEorders voor 18 kranen › successen: product van het jaar NL

› 38 COLUMN › ANGÉLA KRAMERS, tot 1988 zangeres van de Dolly Dots, is yogalerares en mede-oprichtster van de Stichting Sam die zich inzet voor kinderen met het syndroom van Down of met een autistische stoornis. Het is net beeldhouwen n ineens sta je voor de keuze: zo, wat nu? Na het uiteenvallen van de Dolly Dots brak er een totaal nieuwe fase in mijn leven aan. Weg structuur. Het was een prachtige tijd, maar ik was mezelf een beetje kwijtgeraakt. En behalve zingen en dansen kon ik eigenlijk niets. Ik had ooit een opleiding tot receptioniste gevolgd, maar daar wilde ik niet mee verder. Wat ik wel wilde: met mensen werken. Bij de Dolly Dots ging het om entertainen, nu had ik de diepe wens de gevoelskant te ontdekken. Ik volgde massage- en yogaopleidingen, ben daar echt ingedoken: leren, ervaren, praktiseren, overdragen. En hoewel het imago van yoga destijds niet best was een gateway, een poort naar een kwaliteit; houdingen, – geitenwollensokkentypes in een achterafzaaltje – bewegingen en stemgeluiden kunnen je in de energie voelde ik: dít ben ik. van dat dier brengen. Op een vergelijkbare manier brengt de Stichting Sam kinderen in contact met dolﬁj- MAAR OUDE LIEFDE roest niet, dus ook de stem en de nen via een therapie die de persoonlijke ontwikkeling dans kwamen weer in beeld. Samen met twee vrien- sterk stimuleert. Dat werkt echt fantastisch. dinnen ontwikkelde ik Wild Voice: daarbij gebruik je de stem niet zozeer om een herkenbaar lied te zingen, IN HET BOEK beschrijf ik twaalf dieren en hoe je maar meer om expressie te geven aan je gevoel. Zoals die interactie krijgt. Een praktijkboek, maar ook muzikanten interactief kunnen jammen, zo ben ik met een persoonlijk verhaal omdat veel beschrijvingen mensen aan het zingen, soms heel mooi, dan weer samenhangen met periodes in mijn leven. Ik had nooit rauw en hard. De hele wereld komt voorbij in zulke gedacht dat ik het zou kunnen, schrijven, en dat ik het stemsessies. De manier waarop ik nu yogales geef – in zo leuk zou vinden. Het is net beeldhouwen. Je combi- mijn eigen studio of bij www.thehumanacademy.nl – is neert gevoel en techniek, je creëert iets, laat het even anders dan gebruikelijk. Het is energiek, er zit zang en liggen, gaat het verﬁjnen, voegt nog wat toe, totdat je dans in verweven. Het is een soort theater, maar dan denkt: dít is het. En het mooie is dat twee uitersten sterk vanuit de eigen emoties ingezet en gericht op je samenkomen: het gaat over intuïtie, over gevoel, maar gevoel. de wijze waarop ik dat beschrijf is structurerend en ? ND analyserend. Waaruit weer eens blijkt dat die twee LA SINDS ENIGE TIJD ben ik ook bezig een boek te kanten in de mens – structuur en intuïtie, kennis en IS NN schrijven over yoga en de kracht van dieren. Elk dier is gevoel – samengaan. Of beter nog: elkaar versterken. KE NL

VOOROP › RIES VRIEND (rechts) directeur Amsterdam Software › EDWIN NIEMOLLER › › (midden) FBO Director KLM › HOUK NOLTEN (links) innovatieadviseur van SyntensVliegensvlug op de hoogteKlanttevredenheid vliegend vooruit Slim verbinden‘KLM Jet Center verzorgt de grondafhandeling van business- en Juist die verbindingen met andere partijen maakt hetprivéjets in Amsterdam en Rotterdam. Dit is een fijnmazig logistiek systeem zo uniek. De verbinding met de Europeseproces dat direct van invloed is op de klanttevredenheid van jet owner verkeersleiding Eurocontrol zorgt voor de meest ac-en passagier. Amsterdam Software onderzocht de software die de curate vluchttijden en de verbinding met fleet ownersgrondafhandeling ondersteunt, zodat KLM Jet Center de kwaliteit van voor het elektronisch boeken van werkorders en hethaar dienstverlening kon verhogen. Dit leidde tot het systeem “FBO snel afhandelen van facturen. De volgende stap is nogOne”, dat front- en backofficeprocessen integreert. KLM Jet Center meer verbindingen leggen naar partijen in de keten.bracht branchespecifieke kennis in en haar netwerk in de industrie. Syntens fungeert hierbij als klankbord. Bij KLM JetAmsterdam Software het vermogen om partijen slim digitaal met el- Center is er sprake van een echte nichemarkt die wijkaar te verbinden. alleen kunnen bedienen in nauwe samenwerking met de industrie zelf. Door het aangaan van dit partner- ship dienen Amsterdam Software, KLM Jet Center en diverse andere ketenspelers hun eigen maar ook het gemeenschappelijk belang: de klant.’

Innoveer November 2010 3

by houknolten on Jan 23, 2011

Accessibility

Tags

Upload Details

Usage Rights

Statistics

Innoveer November 2010 3 — Document Transcript