Innoveer Augustus 2010

› Innovatie in de praktijk › nr 02 2010 innoveer! › Rick Engelkes aan de innovatielat › Infrarood in de polder › Schoon ondergoed › Frits Barend De redding van de agri › 16 pagina’s CO-CREATIE › Het grote Philips als MKB-denktank › 1 ‹ Exotische koeien in Hollandse grasweide

Bringing ideas to life Philips Applied Technologies Time-to-market versnellen? Process efﬁciency ver- en neem een voorsprong op de concurrentie op beteren? Moeilijke operationele problemen oplos- elk punt van het innovatie proces, van idee tot sen? Philips Applied Technologies helpt marktleiders, markt introductie. snel groeiende bedrijven en start-ups met integrale oplossingen, consultancy en specialistische services. Ervaar snelle resultaten met onze mix van techno- logieën, specialisten en partners om tot creatieve Doe je voordeel met onze 750 in-house experts, en praktische oplossingen te komen. Dit noemen 60 competenties en ruim 40 jaar innovatie ervaring we innovation by combination. Voor meer informatie: Ga naar www.apptech.philips.com of BEL BEN: +31 40 27 48883

COLOFON Bert Terpstra is autoriteit in vernieuwing ‘van bin- VOORWOORD › 3 innoveer! brengt innovatie nenuit’ (www.thehumanacademy.nl). Wat drijft mensen vanuit zichzelf en houdt hen in beweging? Wat in de praktijk. innoveer! bezielt ondernemers, bestuurders en management verschijnt één keer duurzaam en geeft hen zin? Hij ontdoet co-creatie en per kwartaal en wordt sociale innovatie van hun franje en jargon. Niet zacht, gratis verspreid onder wel zinnig, is zijn motto. Dagelijks co-creëert hij met ondernemers. zijn klanten, op zoek naar hun ruimte. Uitgever Syntens Concept en realisatie Scripta Media bv Redactie Jan Bakker, René Bastiaans, Bas van den Broek, Ursula van Kooij, Kasper Marinus, Houk Nolten, Herman Poos, Sabine Schlooz-van Wijlick, Jan Henk Verburg, Peter van Vuuren, Robin van Wakeren, Viola Wijnands, Debby van Wijngaarden Art direction Dankzij Marjolein Rams Coverfoto Lars van den Brink Beeld Ivo van der Bent, Arjan van den Berg, Lars van den de crisis FOTOGRAFIE ARJAN VAN DEN BERG Brink, Jan Dirk van der Burg, Martin Dijkstra, Erik Franssen, Shootmedia Traffic M et de huidige crisis kraakt ons maat- schappelijke, economische, politieke en sociale systeem in al zijn voegen. Wij bevinden macht in handen hielden. En eigenlijk werd dat ook wel tijd. Zij die zich autonoom voelen gaan een frisse, nieuwe relatie aan met hun omge- Jacqueline Konermann ons in een enorm transformatieproces, iets wat ving, ze zoeken anderen om samen mee uit te Met medewerking van sinds 1986 niet meer op een dergelijke wijze is breken, ze kiezen voor ongewone partnerships Marleen Bakker, Irma vertoond. Op dit moment hebben we te maken om nieuwe dynamiek te creëren, ze zoeken Dorenstouter, Jacqueline met een politieke aardverschuiving, jongeren vrije creatieve geesten om hun producten een Kuijpers, Willem van zijn niet meer in de hand te houden, klanten nieuwe impuls en dimensie te geven. Wie denkt Leeuwen, Janneke Staats, blijken niet zo trouw als we dachten dat ze wa- het alleen te kunnen rooien, heeft het mis. Paula Vos ren, marktposities staan onder druk, reputaties Niemand kan het alleen! Dát leert de crisis ons. sneuvelen, veel bedrijven gaan over de kop en Aanmeldingen, adreswijzigingen en opzeggingen opnieuw is er een hausse aan echtscheidingen. Mensen die zich afhankelijk maakten van het oude systeem missen nu de boot, verliezen hun W ie niet uitbreekt blijft ontgoocheld achter. Vrienden zoeken nieuwe vrienden, ideeën zoeken nieuwe dragers, winst zoekt www.innoveermagazine.nl markt, hun klanten of hun baan. Megalomane nieuwe winst, concurrentie taant of loopt dood. Lithografie projecten, absurde schaalvergroting, ongebrei- Vernieuwing komt boven drijven. Noem het co- Grafimedia Amsterdam delde markten geldhonger, het wordt gaande- creatie, sociale innovatie, ’t zijn maar woorden. Drukwerk Senefelder Misset weg allemaal afgestraft. Waar het echt om gaat is een schone lei, frisse Advertentieverkoop lucht, spannende ruimte en bovenal nieuwe Bureau Van Vliet 023-5714745 G elukkig is er ook een keerzijde: op tal van fronten breken mensen uit het krakende systeem en zoeken hun eigen weg. Mensen die perspectieven. Eén ding mag duidelijk zijn: wat niet moet gebeuren zijn de nieuwe kleren van de keizer, geen nieuwe wijn in oude zakken. Je niet langer afhankelijk willen zijn van hen die gaat er geheel voor en niet een beetje! Je meent voor de crisis de wijsheid in pacht hadden en de het oprecht, of je laat het liggen.

Energie Onderzoeksubsidie Dé snelle route naar energie-innovatie voor de MKB-er met een goed idee. www.agentschapnl.nl/eos T +31 (0) 88 602 92 00

› innoveer! gebiedende wijs van: innoveren (innoveerde) 1 (overg.; h. geïnnoveerd) als nieuwigheid INHOUD › 5 invoeren 2 (onoverg.; is geïnnoveerd) zich vernieuwen • (1512) ‹ Fr. innover 13 24 32 3 VOORWOORD Bert Terpstra, oprichter van The Human Academy 6 INNOVATIELAT De BN’er als ondernemer. Hoe innovatief is Rick Engelkes? 8 OUTLOOK Infrarood: hét nieuwe wapen tegen energieverspilling 13 MIJN TROTS 04 De W van wonen en werken 14 SCHAKELS Eindelijk schoon ondergoed! Cover 16 STELLING ‘Als je aan klanten vraagt wat ze willen, kom je nooit tot innovatie’ Quick Response- codes scant u met een 17 MIJN TROTS 05 Beestjes bestrijden met… beestjes! smartphone of webcam, waarna u terechtkomt 18 LEERMOMENT Volhoudbaarheid, 49 staaltjes duurzaam ondernemen bij aanvullende online toepassingen. Via 20 AGENDA Snel resultaat met de Design Pressure Cooker en andere workshops bovenstaande QR-code kunt u meer lezen over de Kamelka-bonbon. Elders in het magazine SPECIAL: CO-CREATIE staan andere QR-codes. Mocht uw computer of 24 MIJN VISIE Philips-man Ben Broers pleit voor verrassende samenwerkingen mobiel niet standaard zijn uitgerust met een QR- 29 UPDATE Nieuws en inspirerende tips reader: er zijn meerdere gratis QR-readers te 32 DOSSIER 1 + 1 = 3. Co-creatie in de praktijk downloaden via internet. 37 MIJN TROTS 06 Lantaarnpaal als kapstok 38 COLUMN Frits Barend

› 6 INNOVATIELAT › › Geen hokjes RICK ENGELKES, vooral bekend als acteur in GTST, was eerder modeontwerper en fotomodel. Engelkes is wars van hokjesdenken. Tegenwoordig legt hij zich vooral toe op produceren. TEKST MARLEEN BAKKER FOTOGRAFIE JAN DIRK VAN DER BURG

› CV › RICK ENGELKES › 1990-1994 Simon Dekker in Goede Tijden Slechte Tijden › 2002 Rick › 7 Engelkes Producties opgericht (maakt producties vanaf 1996) › 2010 Oranje Boven ontvangt nominatie voor Avro Toneel Publieksprijs › 2010 21 november première van Kruimeltje in Efteling (eerste musical van Rick Engelkes Producties) › 2011 Blind Vertrouwen Puzzel Inspiratie ‘AL HEEL SNEL ontdekte ik dat ‘ALS JE JE OGEN MAAR OPEN mijn producties anders zijn dan die HEBT en je laat verrassen, komen van anderen. Dat zag ik vroeger nieuwe ideeën vaak vanzelf. Als ik nooit in, dat realiseerde ik me heel druk ben dan schieten er vaak pas achteraf. Nu sta ik er bewust meerdere plannen door mijn hoofd. bij stil, zit het zelfs opgesloten in In een rustige periode ga ik daar op onze filosofie. Bij Rick Engelkes broeden. Ik heb een kast vol ideeën Producties denken we namelijk die soms lang blijven liggen. Het vanuit doelgroepen: dat is op toneelstuk Extreem! (2009) lag al zich al vernieuwend. De meeste tien jaar te wachten. Tot uiteindelijk theatermakers maken wat ze zelf alle puzzelstukjes van doelgroep, willen en zien wel wie erop afkomt. thema tot regisseur op zijn plek Bij een doelgroep zoek ik een pas- vielen.’ send stuk, de juiste regisseur en het juiste creatieve team. Zo maak ik de puzzel af.’ Kanalen ‘KRUIMELTJE brengen we via verschillende kanalen op de markt, Samenwerken dat is ook zeker een bepaalde ‘IK GELOOF HEEL ERG in samen- vorm van innovatie. De musical werken. Jonge mensen om mij verschijnt voor november in heen inspireren mij. Bovendien Het Efteling Theater, op tv is de heeft iedereen een eigen talent, zo zoektocht naar de hoofdrolspeler kan ik bijvoorbeeld ideeën beden- te zien geweest in Wie wordt ken, iemand anders kan ze weer Kruimeltje?, en we produceren uitschrijven. Bij een scriptschool de dramaserie De Avonturen van hebben we laatst vier thema’s Kruimeltje.’ neergelegd. Ik ben verrast door de verhaalwendingen, leuke vondsten en verbanden.’ Krampachtig ‘WE MAKEN DRAMA voor theater- stukken, tv-programma’s en filmproducties. Maar we willen ons niet te krampachtig vasthouden aan één genre. Behalve toneel doen we ook musical. Het voordeel is dat als je iets niet volledig volgens de regels doet, je vaak nieuwe dingen ontdekt.’

Infrarood: › 8 OUTLOOK › › geen Hollywood, maar polderglorie TEKST JANNEKE STAATS Nog niet zo lang geleden riep infraroodfotograﬁe vooral associaties op met nachtelijke acties van militairen of met rondspiedende beveiligingscamera’s. Tegenwoordig is thermograﬁe, fotograferen met infrarood, hét nieuwe wapen in de strijd tegen warmteverlies in gebouwen.

› THERMOGRAFIE ›9 Met thermografie wordt gekeken waar gebouwen warmte verliezen. De diverse kleuren geven temperatuurverschillen aan. Waar het op de foto wit is, is het het warmst. Daarna volgen geel, oranje, rood, paars en blauw (van warm naar koud). Op de foto is goed te zien, dat de meeste warmte verloren gaat door de ramen en dat het dak goed geïsoleerd is. De motor van de geparkeerde auto rechtsonder loopt waarschijnlijk of heeft net gelopen. m aar liefst 40 procent van het totale energieverbruik in Europa gaat naar verwarming en koeling van gebouwen. Het verbeteren van de isolatie van gebouwen kan dus een enorme energiebesparing opleveren. Goede warmte-isolatie kan in een woning zelfs tot een vermindering van twee derde van de energiekosten voor verwarming leiden. Een techniek die bij het toetsen van isolatie van gebouwen sterk in opmars is, is infraroodthermografie. Met deze meettechniek kan op afstand de temperatuur van een object worden bepaald. Op een warmtebeeld zijn de verschillen in temperatuur zeer nauwkeurig te zien. Infraroodbeelden van een gevel maken bijvoorbeeld zichtbaar waar warmteverlies optreedt of waar koudebruggen of luchtlekken aanwezig zijn. De afstand waarop gemeten wordt, kan vrij groot zijn – er kunnen bijvoorbeeld vanuit een vliegtuig scans worden gemaakt van woningdaken – maar het is ook mogelijk thermografie om in dichte rook mensen te kunnen opsporen en brandhaarden te lokaliseren. In 2009 tijdens de grieppan- demie werden op luchthavens infraroodcamera’s gebruikt om mensen met koorts te detecteren. En bijvoorbeeld in de paardensport wordt thermografie gebruikt om ontstekingen in het lichaam op te sporen. Infrarood in de bouw Op dit moment is er vanuit de bouw grote interesse voor de mogelijkheden van infraroodfotografie. ‘De techniek is bereikbaar geworden voor het midden- en kleinbedrijf’, vertelt Syntens-adviseur Marcel Huismans. ‘Enkele jaren geleden moest je voor een infraroodwarmteca- mera nog honderdduizend euro neerleg- gen. Tegenwoordig kun je een camera aanschaffen voor minder dan vijfduizend euro. Dat biedt kansen.’ Om bedrijven te stimuleren die kansen te benutten riep Syntens in de drie noordelijke provin- SCIENCE PHOTO LIBRARY/ANP om van dichtbij de temperatuurverschil- cies een Infrarood Cluster in het leven len tot in detail te meten. waar twaalf MKB-ondernemers uit de Thermografie is niet nieuw. Het wordt bouwsector deel van uitmaakten. In de al jaren gebruikt, onder andere voor bijeenkomsten van dit cluster deelden militaire toepassing en voor beveiliging TNO en Hanzehogeschool Groningen de en bewaking. De brandweer gebruikt vergaarde kennis op het gebied van ther-

› 10 OUTLOOK › OP DE TRIBUNE › Supportersgedrag is in enige mate voorspel- baar bij voetbalwedstrijden. Dat was de uit- komst van een proef met een infrarood warm- tecamera van TNO bij een voetbalwedstrijd in stadion De Kuip van Feyenoord. In opdracht van de KNVB werd gekeken naar het energieverlies en dat gaf inzichten naar hoe betrokken sup- porters bij de wedstrijd (kunnen) zijn. Dergelijk onderzoek is voor de voetbalbond waardevol om het proces van eventuele escalatie beter in kaart te brengen. MARCEL VAN DEN BERGH/HH PIM RAS/HH mografie en luchtdichtheidsmetingen is, maar dat is niet waar. Vergelijk het met de ondernemers. Jan de Wit, lector met een koortsthermometer. Je kunt bij de Hanzehogeschool en werkzaam vaststellen dat een patiënt koorts heeft, voor TNO, verzorgde het theoretische maar je weet niet of het door griep komt deel. De deelnemende bedrijven orga- of door een infectie. Daarvoor heb je niseerden zelf het praktijkgedeelte door aanvullend onderzoek nodig en vooral gebouwen aan te leveren die gezamen- ook kennis van zaken.’ lijk op locatie met de infraroodcamera konden worden onderzocht. Aanvullende techniek Marcel Huismans organiseerde de Rob Jacobs, Energie Prestatie Adviseur bijeenkomsten samen met zijn collega met ruim achttien jaar ervaring in Nynke Leistra: ‘Het is heel eenvoudig energiebesparing, was een van de geworden om een infraroodcamera aan deelnemers. Hij past thermografie toe in te schaffen, maar daarmee ben je er zijn werk, maar heeft nog geen camera nog niet. Als mij één ding duidelijk is aangeschaft: ‘Ik had zeer hoge verwach- › geworden tijdens de bijeenkomsten is tingen van infraroodthermografie. Ik CANNACHOPPER het wel dat kennis onontbeerlijk is. Op heb bevestigd gekregen dat het een zeer Het nieuwste hightech wapen tegen illegale dit moment heerst bij sommigen het goede techniek is, die ik kan gebruiken marihuanateelt is de cannachopper. Sinds idee dat met infrarood alles mogelijk als ondersteuning. Maar tegelijkertijd april speurt de Nederlandse politie met deze is het me ook duidelijk dat het vooral onbemande minihelikopter naar wietplan- een aanvulling is. Of je gaat eerst zelf tages. Naast een gewone camera, heeft de helikopter ook een zogenaamde cannasniffer kijken wat het probleem is en doet aan boord en een infraroodcamera. De sniffer ‘In de paardensport daarna een controle met infrarood, óf je zuigt lucht uit schoorstenen en afvoerpijpen kijkt eerst met de infraroodcamera en sporen ze er gaat dan zelf controleren wat er precies en herkent eventueel aanwezige wietgeur, de infraroodcamera verraadt hete warmtelampen ontstekingen mee op’ aan de hand is. Het betekent niet dat onder het dak.

› › p11 “Dankzij die borgstelling konden we het merk meteen krachtig in de markt zetten” Ondernemen dankzij een borgstellingskrediet De opvallende opmars van Sapph Dress to impress: met grote, spraakmakende billboards werd in 2007 het lingeriemerk Sapph in de markt gezet. Sindsdien verovert Sapph de Nederlandse en Belgische markt. In drie jaar groeide de omzet naar 10,7 miljoen.En het businessplan gaat uit van 33 miljoen omzet in 2013. Nederland en België worden voor Sapph dan ook te klein; het bedrijf kiest voor internationale expansie. Duitsland en Zwitserland zijn als eerste aan de beurt. Het merk heeft alles in zich om, in navolging van bekende Nederlandse merken als G-Star en Mexx, de wereld te veroveren. Voor de introductie van Sapph was veel geld nodig. Oprichter Cor van Schoonhoven legde samen met enkele investeerders 2,6 miljoen euro op tafel. Dat bedrag werd het eerste jaar met name besteed aan reclame en marketing. Daarnaast werd er in 2009 een kredietfaciliteit verstrekt van 2 miljoen euro door Van Lanschot Bankiers; voor de helft daarvan staat de overheid borg. Van Schoonhoven: ‘Dankzij die borgstelling konden we het merk meteen krachtig in de markt zetten, dat was ons anders niet gelukt.’ Wilt u als ondernemer ook investeren? Raadpleeg www.agentschapnl.nl om te zien hoe het ministerie van Economische Zaken u kan ondersteunen bij ondernemingsﬁnanciering. www.agentschapnl.nl/ondernemingsﬁnanciering

› 12 OUTLOOK › KUNSTONDERZOEK Met infraroodcamera’s zijn de tekeningen en schilderingen onder de waarneembare laag van schilderijen te bekijken. Op die manier krijgen kunst- onderzoekers inzicht in het schilderproces. Hoe verhouden de eerste schetsen zich tot het resultaat? Welke aspecten hebben het proces niet overleefd? Zo had Vermeer in eerste instantie aan de muur achter het melkmeisje nog een schilderij geschilderd en stond er een naaimand op de grond. De uiteindelijk lege achtergrond maakt de compositie echter sterker. MARCO ANSALONI/HH je bepaalde stappen kunt overslaan of zelf een camera aan, maar voorlopig heb hulpmiddelen, zoals vochtmeters, een opeens veel sneller kunt werken. Ik doe ik ook zonder camera veel meer werk endoscoop, rookstaafjes of een rookge- vaak endoscopisch onderzoek, dan ga dan ik aankan. De vraag naar energiead- nerator om uit te zoeken wat precies het ik met een kijkertje in de spouwmuur. vies is tegenwoordig enorm groot!’ probleem is. Nadat er maatregelen zijn Dan kan ik zien of een muur goed of niet genomen door ons of door de aanne- goed is geïsoleerd. En ik kan zien dat In elk busje een camera mer, maken we een nieuwe meting. De 0 daar waar het 100 procent gevuld moet Een andere deelnemer aan het Infrarood warmtebeelden maken voor onszelf en zijn, nog maar 70 procent vulling is. Met Cluster, Roelof Kok, eigenaar van Kok voor onze klanten aantoonbaar dat de de infraroodcamera zie je sneller dat de Voegwerken in Delfzijl, vertelt dat hij in situatie is verbeterd.’ isolatie niet goed is. Nadeel is alleen wel zijn bedrijf de infraroodcamera inmid- Kok vertelt dat thermografische metin- dat de omstandigheden voor infrarood- dels vrijwel dagelijks gebruikt. ‘We gen in combinatie met luchtdichtheids- thermografie ideaal moeten zijn. De onderzoeken luchtlekken die tocht en meting in landen als Duitsland en België buitentemperatuur moet laag zijn en de warmteverlies veroorzaken, door in een vrijwel standaard worden gedaan bij de buitenmuur mag niet vochtig zijn, want ruimte boven- of onderdruk te creëren oplevering van nieuwbouw. ‘Ik denk dat dat beïnvloedt de temperatuur. Als ik en vervolgens de luchtstroom te filmen. dat bij ons ook snel gebruikelijk zal zijn. bij een klus thermografisch onderzoek Dat kan het hele jaar door. Het gaat Het is een zeer doeltreffende manier om wil toepassen, leen ik een camera of erom dat er een verschil is in tempera- bouwfouten te ontdekken bij de ople- schakel iemand uit mijn netwerk in. tuur. We werken veel in opdracht van vering van een gebouw. Als je met de Waarschijnlijk schaf ik op termijn ook woningcorporaties. De infraroodcamera camera door het gebouw loopt, zie je dat is een zeer praktisch hulpmiddel bij het stopcontacten lucht lekken, dat isolatie onderzoeken van bewonersklachten. niet goed is aangebracht of dat vloerver- Waarom ontstaat schimmel op een warming niet werkt. Ik verwacht dan ook ‘Straks ligt in elke bepaalde plek? Waar komt tocht van- dat het gebruik van infraroodcamera’s daan? Als we langskomen, nemen we de komende jaren sterk zal toenemen. aannemersbus zo’n eerst een kijkje met de camera, dat is de Straks ligt in elke bus van een aanne- apparaat’ nulmeting. Daarna gebruiken we andere mer zo’n apparaat.’

› › zorg MIJN TROTS › 13 FOTOGRAFIE IVO VAN DER BENT De W van wonen en werken De zorg zit te springen om kleinschalige woon- ruimte voor cliënten met dagbesteding. Aan de andere kant houden elke week zes boerenbedrijven op te bestaan. Een en een is twee: tover die bedrijven om tot woon- zorgboerderijen en je lost twee problemen op. De bestaande zorg kan beter worden georga- niseerd zonder extra kosten. Mijn project is daar een voorbeeld van. Het is een samenwerking van twaalfmaal vijf Woonerijen: zorgboerderijen waar maximaal 24 cliënten wonen in een kleinschalige woonvorm. Op elk vlak werken de vijf Woonerijen samen, 04 waardoor we kosten besparen. Toch verklaart de bran- che me voor gek. Een zorgboer zei: ik heb al genoeg problemen met één wooninstelling, hoe durf je het voor zestig? Simpel: Syntens advi- JURGEN SCHOLTEN seerde me in de work- oprichter van Adviesbureau BeYondCare voor mens en shop Slimmer Werken omgeving (Arnhem) › product om het concept voor één verbindt ideeën, mensen en instelling uit te werken middelen uit landbouw en en uit te rollen over de zorg met elkaar › innovatie andere instellingen. Een anno 2016:’De Woonerij’ voor schot in de roos! 1320 cliënten, 60 woon-zorgboerderijen in clusters van vijf › verwachting 1-1-2012 eerste cluster van ‘De Woonerij’

p14 › › TEKST JANNEKE STAATS ILLUSTRATIE SHOOT MEDIA De ondernemer De innovatieadviseur Eugène Randag (St. Basics) ‘Het idee voor St. Basics ontstond Houk Nolten (Syntens) ‘Op het gebied van duurzaamheid heeft St. twee jaar geleden. Ik had jaren gewerkt bij onder andere Vroom & Basics het allerhoogste ambitieniveau. Het spreekt me enorm aan dat Dreesmann, waar ik aan de wieg stond van La Place, en ben lid van de ze hun missie zo centraal stellen. Een ander sterk punt is dat Eugène groepsdirectie van de Hema geweest. Het leek me heel leuk om nog een echte teamplayer is. Hij staat open voor meningen van anderen, eens iets heel anders te doen en om een tastbaar product te maken. heeft een groot netwerk en heeft bijvoorbeeld ook een geweldig Met de opkomst van e-commerce zag ik kansen voor schoon en goed contact met de producenten in India en Bangladesh. ondergoed. Van zeer goede kwaliteit, modieus, stijlvol en tegelijkertijd St. Basics heeft een zeer goed inzicht in de productieketen. Op katoen duurzaam. valt een enorme duurzaamheidswinst te behalen, want nergens in In de eerste plaats heb ik mijn eigen netwerk ingezet voor de ontwik- de landbouw wordt zo veel pesticide gebruikt als in de katoenteelt. keling van St. Basics. De innovatiescan van Syntens bevestigde dat Het verschil tussen een “gewone” boxer of een boxer van St. Basics is we op de goede weg waren. Innovatieadviseur Houk is kritisch, snel dus echt groot als het gaat om het gebruik van bestrijdingsmiddelen, en to the point. Conclusie uit de laatste meeting was dat St. Basics gebruik van water en CO2-uitstoot. En ook wat betreft arbeidsomstan- nu op zoek moet gaan naar mogelijkheden om de afzet te vergroten, digheden, want heel veel gewone onderbroeken worden nog altijd bijvoorbeeld via de groothandel. Houk heeft me in contact gebracht door kinderhanden gemaakt. Ik adviseer Eugène nu over de balans met bedrijven die eerder succesvol dezelfde fase hebben doorlopen. tussen de drie p’s van people, planet en proﬁt. Met de p’s van people en Dat zijn inspirerende en leerzame ontmoetingen.’ planet zit het helemaal goed, nu is het tijd voor de p van proﬁt.’

› Met onderbroeken een bijdrage ›leveren aan een betere wereld? p15 SCHAKELS Eugène Randag van St. Basics gelooft er heilig in. ‘Juist met heel gewone, dagelijkse dingen als boxers en shirts kun je iets veranderen.’ Door co-creatie in Nederland, India en Bangladesh ontwikkelde hij een nieuw, innovatief product: schoon en eerlijk herenondergoed! De kennispartner Het product Koen Schuurmans (communicatiebureau Schuttelaar & Partners) Eind 2009 opende de webwinkel www.saintbasics.nl. St. Basics ‘St. Basics heeft bij Schuttelaar & Partners inmiddels een zeer levert rechtstreeks van internet naar brievenbus. Doordat de tussen- grote groep enthousiaste ambassadeurs rondlopen. Het is een mooi handel is weggelaten is de prijs concurrerend ten opzichte van ander product, met een goed verhaal. Wij hebben voor St. Basics onder merkondergoed. Via de 1%CLUB vloeit een deel van het aankoopbe- andere de katoenketen in kaart gebracht. De boxers en shirts van St. drag terug naar Bangladesh, waar lokale ontwikkelingsprojecten mee Basics zijn gecertiﬁceerd volgens de criteria van de Global Organic worden gesteund. Het productieproces voldoet volledig aan de Global Textile Standard. Per productiefase is een certiﬁcering nodig. Ook Organic Textile Standard (GOTS). voor de arbeidsomstandigheden bij het spinnen, het weven en de St. Basics is een initiatief van Eugène Randag en marketingstrateeg fabricage. Nadat we de hele keten in kaart hadden gebracht, kwam Peter van Akkeren, samen met Liesbeth van Berkel (design & styling) de vertaalslag naar de consument, de positionering van het product. en Rob Mooij (artwork). Waar staat St. Basics voor? Wat wil je vertellen? We hebben daarover interessante discussies gevoerd. Het was zoeken naar de balans tussen aan de ene kant het duurzaamheidsverhaal, en aan de andere kant de positionering van het product als stijlvol en modieus. We willen natuurlijk ook laten zien dat ze qua uitstraling niet onderdoen voor Meer informatie op: de bekende merken.’ www.saintbasics.nl

› 16 STELLING › ‘Als je aan je klanten vraagt wat ze willen hebben, kom je nooit tot innovatie’ CHRISTOFFEL WIELDERS JOOST DEKKERS DETLEF LA GRAND MAXIM SCHRAM eigenaar Dutch Amfibious directeur en oprichter innovatieadviseur Syntens directeur RedesignMe Transport Vehicles en Battle of Concepts (Utrecht) (Eindhoven) › wat co-creatie- Splashtours (Rotterdam) › wat › wat online platform voor bureau › sinds 2007 › aantal ontwikkeling en exploitatie crowdsourcing › sinds 2007 › medewerkers 10 amfibiebus › sinds 2007 › aantal aantal medewerkers 4 medewerkers 20 ‘A ls je aan mensen vraagt wat ze willen, zal het overgrote deel binnen de ‘O ns concept is geba- seerd op het idee dat bedrijven of organisaties in ‘A ls je rechtstreeks vraagt aan je klant wat hij wil, kom je waarschijnlijk niet zo ‘H enry Ford zou gezegd hebben: ‘If I’d asked people what they wanted, they gebaande paden blijven. de vorm van een “battle” aan ver. Veel belangrijker is de would have asked for a better Je moet daarbuiten durven hun klanten en potentiële vraag waar de consument horse.’ Eerlijk gezegd geloof treden om daadwerkelijk klanten ideeën vragen om tot behoefte aan heeft. Die be- ik niets van deze uitspraak. tot innovatie te komen. innovatie te komen. Dus ik hoefte kan zich vertalen naar Ik denk niet dat mensen dat Maar tegelijkertijd heb je ben het niet met deze stelling een nieuw product waarvan werkelijk geantwoord zouden als ondernemer wel het eens. Cruciaal is wel dat de de consument zelf niet eens hebben. Maar uiteraard is vertrouwen van je klanten opdrachtgever zijn vraag wist dat het bestond. Dat be- het waar dat de gemiddelde nodig. Zonder klanten kom goed formuleert. Wij bege- tekent dus dat je goed moet consument niet innovatief je immers niet verder met je leiden en adviseren hierbij. luisteren. Je moet kijken is en het bovendien moeilijk vernieuwende ideeën, dan Soms zijn meerdere gesprek- waar mensen mee bezig zijn. vindt te formuleren waar hij blijf je een hobbyist. Je kunt ken nodig om de vraag helder Waar ze last van hebben. En behoefte aan heeft. Slechts 0 pas van innovatie spreken als te krijgen. Per vraag komen dat proberen te doorbreken. een klein deel van de klanten, een idee ook werkelijk iets er zo’n vijftig tot honderd- Een mooi voorbeeld is de de “innovators”, staan zonder oplevert. Als mensen er iets vijftig concepten binnen elektrische fiets die nu aan oogkleppen meteen open mee willen doen. We bouwen die variëren van compleet een gigantische opmars voor interessante nieuwe nu een nieuwe varende bus uitgewerkte 3D-modellen bezig is. Het leek alsof ontwikkelingen. Wij helpen voor Lovers in Amsterdam. tot eenvoudige teksten met mensen de auto verkozen bedrijven te innoveren door Het bedrijf wil die amfibiebus uitleg van het idee. Uit de boven de fiets, maar wat ze vragen neer te leggen bij een het liefst zo snel mogelijk inzendingen zijn gemiddeld eigenlijk wilden was een mix van mensen: “gewone” hebben, maar ze weten ook drie à vier trends te destille- fiets waarbij ze sneller van klanten, medewerkers van dat innovatie tijd kost. Mede ren. De opdrachtgever krijgt A naar B gingen en minder het bedrijf zelf en echte dankzij vertrouwen en flexi- zo inzicht in het vraagstuk, in last hadden van tegenwind. innovators. Door de dialoog biliteit van onze klant kunnen de behoeftes van klanten én Het is een innovatie die niet die dan ontstaat, kom je wij een goed, innovatief in de mogelijke oplossingen.’ letterlijk gevraagd is door de tot bruikbare, innovatieve product leveren.’ klant, maar de behoefte was ideeën.’ er wel degelijk.’

› › › landbouw MIJN TROTS › 17 FOTOGRAFIE IVO VAN DER BENT Beestjes bestrijden met... beestjes! Beestjes bestrijden met andere beestjes. Dat is simpel gezegd wat er gebeurt. Vier jaar zijn we met de ontwikkeling van deze roofmijt bezig geweest. Dutchy’s, zoals wij ze noemen, zijn een natuurlijke bestrijder van parasieten bij pluimvee, volièrevogels en reptielen. Bloedmijt is zo’n parasiet die onder meer de eierlegproductie van kippen remt en ze soms zelfs doodt. Chemische mogelijkheden zijn er bijna niet: verboden door Europese regelgeving. Voor elke honderd kippen heb je een uitzetpunt nodig dat elke zes tot acht weken ververst moet worden. Dat is veel werk. Wij hebben een patroon voor roofmijten ontwikkeld dat biologisch afbreekbaar 05 is. Verwisselen is een kwestie van nieuwe erin duwen, het oude patroon valt eruit. Onze tweede innovatie is een machine die volautomatisch patro- nen vult: wekelijks 10.000 stuks. JOHN EVERS directeur-eigenaar Refona (Westerbork) › product roofmijten, ter Een pluimveehouder bestrijding van parasieten bij pluimvee, volièrevogels en reptielen › innovatie waarschuwde me: “Besef uitzetsysteem Refona Mite Booster › verkoop dit jaar nog 20 tot 30 stallen, 2011: je wel dat als dit werkt, je 150 tot 250 stallen › successen meest innovatieve product van Drenthe 2009, IAD, octrooi aangevraagd een enorme afzetmarkt hebt?” Ik kan me slech- tere waarschuwingen indenken.

› 18 LEERMOMENT › › Volhoudbaarheid › naar online dossier Michel Middendorp, lid van de Vereniging Workshopleider Quirien Verbakel-Veldman Straatmeubilair (organisator van de workshop) ‘Duurzaamheid is in het Zuid-Afrikaans volhoud- ‘Duurzaamheid is iets wat je stap voor stap moet baarheid. Die term vormt een mooie richtlijn voor opbouwen. Je bent er nooit klaar mee, dat heb ik duurzaam ondernemen. Het gaat om de vraag of vandaag weer van dichtbij mogen meemaken. Je en hoe we onze economie kunnen volhouden bij kunt als ondernemer wel zeggen dat je honderd een groeiende wereldbevolking en een afnemen- procent duurzaam werkt, maar morgen is het de beschikbaarheid van energie en grondstoffen. Zie pagina 5 voor weer anders. Daarbij moet je de continuïteit van Er zijn twee soorten bedrijven: duurzame bedrij- informatie over het bedrijf niet uit het oog verliezen. Duurzaam ven en bedrijven die het uiteindelijk niet volhou- deze QR-code ondernemen is noodzakelijk, maar geld verdienen den. Het gaat hier om een echte verandering, het ook. In de workshop leer je hoe je zaken snel en is geen hype. praktisch kunt oppakken en combineren. Iets En voor wie in staat is om kansen te pakken zit waar mijn branchegenoten ook hun voordeel mee er ook goede business in. Niet alleen door te kunnen doen!’ besparen op materiaal- en energiekosten, maar ondernemers kunnen met duurzaamheid ook hun concurrentiepositie verbeteren.’ FOTOGRAFIE ARJAN VAN DEN BERG

› › › 19 In de workshop 49 staaltjes duurzaam ondernemen komen voorbeelden langs van bedrijven die op een duurzame manier succesvol zijn. Ook relevante acties voor in het eigen bedrijf komen aan bod. Franz Friesacher van Falco ‘Wij Ton van Klooster van VelopA: ‘In John van Vilsteren van Samson waren al langer van plan om met de workshop werd een voorbeeld Urban Elements ‘Duurzaamheid ISO 14001 aan de slag te gaan. aangehaald van een meeverend omvat enorm veel aspecten en Deze workshop heeft me laten straatpaaltje. Bij een botsing raakt vandaag heb ik gezien dat we al inzien dat een gestructureerde zowel de paal als de auto minder heel veel doen. Maar ik ben me er duurzaamheidsaanpak noodzake- beschadigd, waardoor er minder bewuster van geworden dat we dat lijk is en heeft voor mij nogmaals vervangen hoeft te worden. Door ook beter aan de markt moeten benadrukt om nu echt met die dit voorbeeld kwam ik op het idee overbrengen: we moeten duur- ISO-norm aan de slag te gaan.’ om een van onze minder goed zaamheid in de etalage zetten.’ lopende producten met een verge- lijkbare redenering te vermarkten als een duurzamer product.’ Meer informatie op: www.syntens.nl/duurzaamondernemen

› 20 AGENDA › Een aantal workshops en evenementen uitgelicht van de ruim 1000 die Syntens jaarlijks organiseert. › › Kijk voor alle workshops en evenementen in uw regio op www.innoveermagazine.nl. Resultaat in één dag MET DE DESIGN PRESSURE COOKER®-aanpak komen MKB’ers samen met ontwerpers snel en tegen geringe kosten tot veelbelovende resultaten. Binnen de thema’s Vrij, Gezond en Groen komen diverse ontwerpvragen aan bod op het gebied van verpakking, productontwikkeling, marketing en communicatie, processen, machines en apparaten. Tijdens de DPC® ligt de focus op korte- termijnresultaten. Voor een goede match met een ontwerpbureau stelt Syntens ondernemers persoonlijk voor aan een aantal ontwerpers met relevante kennis en vaardigheden. Aan het eind van de dag ligt er een concreet voorstel voor een product. Dit kan zijn in de vorm van prototypen of schetsen en tekeningen. BREDA >13 oktober > DPC Vrij Meer informatie op HELMOND > 21 oktober > DPC Gezond www.designpressurecooker.nl BERGEIJK > 23 november > DPC Groen www.mkbdesignbrabant.nl Packaging network event ONTMOET TIEN FAST MOVING CONSUMER GOODS (FMCG)-MERKEN en hun verpakkingsuitdaging voor de nabije toekomst. FMCG-merken opereren in een turbulente wereld die meer dan ooit vraagt om aanpassingen aan omstandigheden. Het instrument hiervoor is innovatie. Deze innovatie wordt niet altijd alleen bij de grote partijen gevonden, maar meer en meer bij kleine gespecia- Wie baas is, bakt koek liseerde partijen en de praktische en slagvaardige samenwerkingsverbanden In een grensverleggende workshop leert waarin zij opereren. De dag is geslaagd wanneer er nieuwe contacten zijn u om uw eigen mensen zo te sturen dat opgedaan en er clusters van bedrijven zijn ontstaan die gericht aan oplossingen er daadwerkelijk gebeurt wat u wilt dat kunnen gaan werken. er gebeurt. UTRECHT > 10 september BOSCH EN DUIN > 16 september

› › ILLUSTRATIE SHOOTMEDIA › 21 Zelf zoeken in octrooidatabanken Weten wat de concurrent maakt? Technische problemen oplossen? Gebruik daarvoor de octrooien van anderen. Stap voor stap leert u gericht te zoeken in meer dan zestig miljoen octrooipublicaties in een vrij toegankelijke internetdatabank. LELYSTAD > 6 oktober ENSCHEDE > 20 oktober Haal meer uit octrooien Bent u bezig met een nieuw product? Laat een ander er niet mee vandoor gaan! Bescherm uw nieuwe product of productieproces. Een goede bescherming van een goede vinding verdient zichzelf dubbel en dwars terug. AMSTERDAM > 4 november EINDHOVEN > 11 november Creative company conference 2010 Op 14 september wordt de Philharmonie in Haarlem omgetoverd tot een zinderende smeltkroes van creativiteit, innovatie en ondernemerschap met internationale topsprekers en interactieve workshops. HAARLEM > 14 september Sociale netwerken Twitter, blogs, forums, beeld en geluid delen via internet: deze ontwikkelingen kunt u als mkb- ondernemer niet langer negeren. Hoe kunt u deze toepassingen slim laten werken voor uw bedrijf? Ontwikkel uw paarse koe Een van de belangrijkste zaken in marketing is MAASTRICHT > 17 november onderscheidend vermogen. In deze workshop leert u buiten de lijntjes te denken en hoe uw bedrijf zich kan onderscheiden van uw concurrenten. Slimmer financieren Om nieuwe producten, processen of diensten in ROTTERDAM > 24 september de markt zetten, hebt u financiering nodig. In deze workshop stapt u met collega-ondernemers in een virtuele helikopter om het financiële landschap te SIAL Parijs verkennen. Van 17 t/m 19 oktober met Syntens naar SIAL 2010 in Parijs? Meer informatie en aanmelden VENLO > 14 september op www.syntens.nl/sial ROERMOND > 22 november

Vergroot je succes. Kies voor een topper uit het HBO of universiteit! Dit project is mede www.kennisbruggen.nl gefinancierd met steun van het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling van de Europese Commissie

innoveer! SPECIAL p24 › Mijn visie / De term co-creatie werd in 2000 geïntroduceerd door C. K. Prahalad en Venkat Ramaswamy in een artikel in Harvard Business Review / p29 › Update / In 1991 startte Linus Torvalds met het programmeren van besturingssysteem Linux. Via internet werd het al snel getest en verbeterd door programmeurs wereldwijd. Co-creatie avant la lettre / p32 › Dossier / Co-creatie kan leiden tot imagoverbetering, tijdsbesparing en lagere kosten / p37 › Mijn Trots / Crowdsourcing is het gebruikmaken van een grote groep mensen voor consultancy, innovatie, IE AT RE beleidsvorming en onderzoek. Internet met al -C zijn forums en sociale netwerken is hiervoor CO het middel bij uitstek / p38 › Column / De term

› 24 MIJN VISIE › › ‘Co-creatie is grenzeloos’ Philips Applied Technologies levert innovatieservices, ook voor MKB-bedrijven die je niet direct met de Eindhovense multinational zou associëren. Een interview over co-creatie met ‘Philipsman’ in hart en nieren Ben Broers: ‘Via social media kom je erachter wat mensen drijft.’ TEKST WILLEM VAN LEEUWEN FOTOGRAFIE ERIK FRANSSEN

› CO -C RE AT IE 25

p › 26 hilips Applied Technologies wordt omschreven als het contractinnovatiecentrum van Philips. Waar komen jullie vandaan? ‘Philips bouwde zijn eigen fabrieken en ontwikkelde daarvoor veel kennis. Die is het gaan samenbren- gen in Philips Applied Technologies. We bundelden dus niet alleen kennis en ervaring om producten te maken, maar ook om ze te ontwikkelen. Aanvankelijk werkten we alleen voor aan Philips geli- eerde bedrijven, aan specifieke Philips- projecten, maar door onze competenties op het gebied van mechatronica, het inpakken van technologie in steeds kleinere producten, van standaardisatie van software en architectuur, groeide ook de interesse buiten de onderneming voor onze knowhow. Enkele jaren geleden › hebben. Verder is het essentieel bij co- creatie dat je je bij het invullen van de wensen van die eindgebruiker niet laat beperken tot de technologie die je zelf in huis hebt. Er is veel meer mogelijk met co-creatie als je toestaat om expertise buiten je gebruikelijke Umfeld binnen te brengen. Co-creatie is voor mij dus niet alleen iets wat je samen met de eindgebruiker doet, maar juist ook met verrassende partners, die de kennis hebben die je zelf niet bezit. De eindgebruiker is een belangrijke schakel in het proces, want je wilt heel nauwkeurig van hem weten wat zijn wensen zijn. Maar er zijn ook momenten in de ontwikkeling van een product waar de eindgebruiker minder of niet bij betrokken is, bijvoorbeeld als het ontwerp technisch wordt vormgegeven.’ › zijn we daarom aan de slag gegaan met Is co-creatie nu wel zo nieuw? ‘Laat ik klanten buiten Philips. Wat wij doen is het bij Philips houden. Vroeger stelde het ondersteunen van een proces dat Philips de technologie centraal. We zijn begint bij een idee en dat eindigt bij een altijd uitgegaan van ons eigen kunnen. markt, waarbij we niet alleen onze ken- Wij hebben iets geweldigs ontwikkeld, nis en ervaring inzetten, maar waarbij zeiden we dan, en dat gaan we aan we in samenwerking met onze klanten de klant verkopen. Een goed product en partners zelf ook nieuwe kennis op- verkoopt zichzelf, was het uitgangspunt. doen om een goed idee zo snel mogelijk Soms werd het een geweldig succes, op de markt te krijgen.’ neem de introductie van de cd. Soms echter zaten we er flink naast, bijvoor- Begrippen als open innovatie, co-cre- beeld bij het Video 2000-systeem in de atie en co-design worden nogal eens jaren zeventig van de vorige eeuw. Het door elkaar gebruikt en de definities was het beste product in de markt, maar zijn ook vrij variabel. Philips Applied het voldeed op dat moment niet aan Technologies combineert open innova- de vraag uit de markt. Nu denken we tie met co-creatie, zo lijkt het. ‘Ik denk eerst: wat wil de klant precies? Neem dat je dat wel zo mag stellen. Open in- het Senseo-apparaat, dat is helemaal novatie betekent voor mij dat je verschil- volgens de klantwens ontwikkeld. De lende organisaties bij elkaar brengt, laatste jaren groeit overal het inzicht dat waarbij je uiteenlopende kwaliteiten aan de klant zoveel mogelijk op zijn per- elkaar toevoegt om een idee te ontwik- soonlijke wensen moet worden bediend. kelen: een plus een is drie. Co-creatie Daarbij komt ook dat we nu de wensen begint bij de eindgebruiker. Hij is ons van de klant optimaal kunnen onderzoe- uitgangspunt. Wat zoekt hij? Waar zit ken. Bijvoorbeeld via panels, onderzoek hij op te wachten? Die wens vertalen op locatie en nu ook via internet en dan we naar een idee dat anderen nog niet specifiek met behulp van de social media

CV › › BEN BROERS (49) ís Philips. Hij begon er ruim 25 jaar geleden als vakantiekracht en is er niet › meer weggegaan. Op dit moment is hij director Customer Relations Management bij Philips MIJN VISIE › 27 Applied Technologies, op de High Tech Campus in Eindhoven. Een divisie waar achthonderd mensen bedrijven helpen innovatieve producten en diensten op de markt te brengen. ‘Laat je niet beperken tot de technologie die je zelf in huis hebt’ kom je er goed achter wat mensen drijft. Vervolgens kun je met behulp van idea- tionsessies de beste ideeën uit je eigen mensen halen om de behoefte van de eindgebruiker te vervullen. Ideeën kunnen heel goed via Facebook of YouTube worden getest.’ Noem eens een voorbeeld van fabel- achtige co-creatie? ‘Schiphol is zeer gericht op innovatie en altijd bezig met klantenonderzoek. Op de luchthaven is zojuist een test gate geopend, waaraan we hebben meegewerkt. Een gate is doorgaans niet erg spannend. Ben je net die geweldig gezellige Schiphollounges met zijn winkels en restaurants gepas- seerd en dan moet je vervolgens in een saaie wachtruimte plaatsnemen. Zelf had Schiphol al zogenaamde labgates ingericht, maar ze waren daarover nog niet tevreden. De luchthaven kwam bij ons terecht, nadat ze had ontdekt dat ze een nieuw concept nodig had, waarin technologie op het gebied van licht, beeld en geluid een rol moest spelen. We hebben samen met Schiphol en Phi- lips Design een geheel nieuw gatecon- cept ontwikkeld met nieuw meubilair, andere routing, opvallende vluchtinfor- matievoorziening, intrigerende verlichting, noem maar op. Een compleet nieuwe experience op basis van wensen IE AT van de reizigers die moeten wachten tot RE -C ze aan boord gaan.’ › CO

› 28 MIJN VISIE › CO-CREATIE, EEN PROCES IN VIER STAPPEN 1 Ben Broers: ‘De eerste stap betreft het verkrijgen van ge- bruikersinzicht: erachter komen Wanneer je bereid bent veel verder ondernemer die in eigen beheer een wat de eindgebruiker wil. Een te gaan in het vervullen van je klant- product had ontwikkeld. Alleen kleefde voorbeeld. Een kantoormeubel- wensen dan gebruikelijk en je bindt je aan dit product een stralingsprobleem fabrikant wil weten hoe de werkplek van de daarvoor aan volstrekt onverwachte waardoor het niet vrijgegeven kon toekomst eruitziet. Ze zoeken contact met partijen, hoe houd je je onderneming worden. Die ondernemer wist niet hoe ons, een partij die uit een heel andere hoek dan nog beheersbaar? Wat zijn de dit probleem op te lossen. Hij had niet komt, maar op het gebied van technologische grenzen? ‘Co-creatie is in principe eens aan ons gedacht, zei hij later, want ontwikkelingen veel expertise in huis heeft. Wij ondervragen de gebruikers van hun producten grenzeloos. Stel dat een modehuis de Philips, dat was toch die grote multinati- heel nauwkeurig: we laten ze op verschillende wensen van zijn klanten onderzoekt en onal? We hebben wat metingen verricht, werkplekken werken, met uiteenlopende ap- daaruit blijkt dat ze elektronica in kle- daarna hebben we hem geadviseerd, hij paratuur, in heel uiteenlopende omgevingen. ding verwerkt willen zien. Of verlichting. maakte wat aanpassingen en vervolgens We laten ze zelfs dagboeken bijhouden.’ Dan is het de vraag of ze die enorme kwam zijn product probleemloos door 2 stap naar een partij die dergelijke alle tests. ’t Was in twee uur verholpen. Al die gegevens leveren een schat elektronica of verlichting levert, willen, Hadden we elkaar niet ontmoet dan aan informatie op, waarmee de tweede stap van conceptcreatie kunnen of durven te maken. Technisch was zijn geweldige vinding op de plank kan worden gezet. Broers: ‘Dit is alles mogelijk. De kunst is om op het blijven liggen. is een brainstormfase, waarin moment dat je de wildste ideeën krijgt We moeten nog meer het vertrouwen mensen meedoen die de gebruikers zeer goed naar aanleiding van je klantenonder- zien te winnen van het MKB, de drem- kennen. Daar kunnen ook eindgebruikers bij zoek, binnen je eigen omgeving en je pel moet lager. Sinds kort hebben we zitten. Hier worden zo veel mogelijk ideeën partneromgeving, alles te combineren op onze Philips Applied Technologies- gegenereerd. De beste ideeën worden dan tot je dat product hebt waar de eind- site een aparte pagina voor het MKB. gevisualiseerd in een schets of een computer- tekening. Daarmee kun je al terug naar de gebruiker op zit te wachten.’ Eenmaal daar wordt men gestimuleerd eindgebruiker met de vraag: zou dit iets voor je om contact op te nemen met mij: “Bel kunnen zijn?’ Jullie richten je juist niet alleen op Ben”. Het is absoluut niet zo dat wij 3 innovatieve grootbedrijven, maar ook kleine bedrijven die een mooi idee heb- ‘In de derde fase wordt een op het mkb. Ik kan me voorstellen dat ben, pushen om dat “wel effe” voor ze werkend prototype gemaakt: een kleinere bedrijven schroom hebben om te ontwikkelen en te vermarkten. De model van iets wat je het begin het grote, logge, vast dure Philips om samenwerking begint met luisteren. van een product zou kunnen noemen. Op dit moment wordt er raad te vragen. ‘Ja, dat is soms zeker Wij helpen ondernemers heel praktisch nog steeds nauwelijks geld uitgegeven. Met dit het geval, terwijl we echt niet log en met de vraag die ze hebben. Is er een prototype gaan we terug naar de eindgebruiker duur zijn. Wij richten ons nadrukkelijk vervolgvraag, dan komt er een vervolg- die het dan kan gaan testen.’ ook op MKB-ondernemers. Vooral daar gesprek.’ 4 zie je dat ze vaak geweldige ideeën op De gebruikerstest. Broers pakt de plank hebben liggen, maar dat ze niet een horloge van grote afmetingen: de knowhow en de middelen hebben ‘Dit is een prototype van een beeldhorloge, bestemd voor om deze om te zetten in een te ver- verstandelijk gehandicapten. Met markten eindproduct. Onlangs kwamen Meer informatie: behulp van icoontjes op het horloge worden we geheel toevallig in contact met een www.apptech.philips.com/mkb ze herinnerd aan de dingen die ze gedurende de dag moeten doen. Gebruikerstesten zijn essentieel, in het geval van dit horloge wees bijvoorbeeld de test uit dat het bandje moest worden aangepast, omdat de doelgroep het anders niet om de pols kreeg.’ ‘Vooral MKB’ers hebben vaak geweldige ideeën op de plank liggen’

Innovatienieuws, -ontwikkelingen en handige workshops: de redactie van innoveer! zet ze voor u op een rijtje. UPDATE › 29 22 september: opening Saxion Fieldlab Vanaf 22 september 2010 kunnen nieuwe technieken voor de zorg getest worden in het volledig uitgeruste Saxion Fieldlab in Enschede. Het Fieldlab is opgericht binnen het Saxion Ken- niscentrum Gezondheid, Welzijn & Technologie. In- novatieve bedrijven krijgen de mogelijkheid om hier hun ontwikkelde technologie te testen om deze vervolgens in real-life omgevingen toe te passen. Ook staat het Fieldlab open voor praktijk- gericht onderzoek, onder- wijsprojecten, trainingen of Dutch Design Week EINDHOVEN > 23 t/m 31 oktober 2010 demonstratietoepassingen. Het lab bestaat uit een aantal ruimtes die virtueel met elkaar in (netwerk) verbinding staan: een gesi- muleerde thuisomgeving, een zorgcentrale en een Zo’n 1500 vormgevers uit binnen- en buitenland laten hun werk zien op het gebied intramurale setting (zoals van industrieel ontwerp, conceptdesign, grafisch ontwerp, textiel & mode, ruimtelijk een ziekenhuis of verzor- ontwerp, fooddesign en designmanagement & trends. Van proces tot product en gingshuis). van industrieel ontwerp tot toegepaste kunst. Tijdens de Dutch Design Week wordt Op 22 september wordt een duurzame verbinding gelegd tussen publiek, bedrijven en ontwerpers door het het Saxion Fieldlab of- uitwisselen van kennis en informatie. Deelnemers zijn zowel gevestigde bureaus en ficieel geopend tijdens de high-profile ontwerpers als talentvolle nieuwkomers en net afgestudeerde desig- themamiddag ‘Technologie dichter bij huis’ in Saxion ners. Enschede. Het programma Op bijna 60 verschillende locaties in en rond Eindhoven zijn honderden evenementen begint om 13.30 uur en er te bezoeken: lezingen, workshops, openingen, productlanceringen, seminars en ex- is een bedrijvenmarkt voor posities. Ook worden de Dutch Design Awards weer uitgereikt. Tenzij anders vermeld innovatieve technologie- zijn de tentoonstellingen gratis toegankelijk. Voor de meeste seminars, workshops, ondernemingen. lezingen en bedrijfsbezoeken is aanmelden verplicht. IE AT RE -C Kijk voor meer informatie op www.dutchdesignweek.nl en www.syntens.nl/ddw CO

1 › 30 UPDATE › Minder schaarse metalen TNO ZOEKT CONTACT met MKB- ondernemers die zijn betrokken bij de productie van schaarse metaalsoorten Eén loket voor en semiconductoren. Het doel hiervan is te zoeken naar alternatieven, om de kennisvragen afhankelijkheid van deze grondstoffen Dit jaar verenigden de slim- te verminderen. meriken van Limburg zich in ‘United Brains Limburg’. Dit De vraag naar bepaalde schaarse netwerk van kennisinstel- metalen zoals bijvoorbeeld neodymium, lingen helpt ondernemers terbium of dysprosium stijgt snel. Dit een partij te vinden die hun heeft alles te maken met de opkomst van kennisvraagstuk het best kan moderne toepassingen in bijvoorbeeld oplossen. In Eindhoven is al sinds 2005 een United Brains- hybride auto’s, platte tv’s, brandstofcel- netwerk actief, met goede len, led’s, chips, mobieltjes, spaarlam- resultaten. pen en zonnepanelen. Voor de fabricage van dit soort producten is de Europese United Brains adviseert industrie volledig afhankelijk van de MKB’ers welke kennisinstel- invoer van metalen uit China en een ling hun ingediende vraag aantal instabiele regio’s. De verwachting het best kan beantwoorden. Deze partij neemt vervolgens is dat dit kan leiden tot grote tekorten. contact op om een offerte uit De oplossing zoekt TNO in de vervanging te brengen. United Brains van de schaarse metalen door minder bewaakt de voortgang en schaarse soorten, elements of hope zal u ook adviseren over de genoemd. mogelijkheid om innovatie- MKB-ondernemers betrokken bij de vouchers in te zetten voor de productie van schaarse metaalsoorten ﬁnanciering. In Eindhoven groeide het aantal vragen in en semiconductoren kunnen voor meer vijf jaar tijd van 140 tot 800. In informatie contact opnemen met Boy Limburg ging United Brains Kodde, manager MKB bij TNO. begin dit jaar van start en zijn de eerste projecten opgestart. Claudia van Oppen, initiatief- nemer in Limburg: ‘Er is zo veel kennis beschikbaar maar ondernemers zien vaak door de bomen het bos niet meer. Met United Brains is er nu een loket voor alle kennisvragen. Zo kost het de ondernemer minder tijd om de juiste partij te vinden en het levert een beter resultaat op.’

Serious › › 31 gaming IN LEEUWARDEN ZIJN GAMES het stadium van de gewone s spelletjes ver voorbij. Leeuwarden wil de gamehoofdstad van Nederland zijn en dat lukt alleraardigst: zo houden veel marktpartijen in de regio zich bezig met serious games, ofwel spellen met een sociaalmaatschappelijk doel. Een van de partijen is Grendel Games. Oprichter Tim Laning: ‘Gametechnieken kun je inzetten om de gezondheidszorg te verbeteren, om mensen te trainen of om de waarde van cultuurhistorisch erfgoed onder de aandacht te brengen. Met games leer je spelenderwijs. Bovendien is het veel goedkoper en leuker dan bijvoorbeeld oefenen in een testlab.’ Een recent ontwikkeld spel dat chirur- gen helpt om beter te opereren werd door Forbes uitgeroepen als een van de Co-creatie top 10 games that change the world. Naast vijf professionele gameontwikkelbedrijven in de regio speelt ook de met studenten NHL Hogeschool een grote rol en houden veel ondernemers in de provincie zich bezig met de serieuze simulaties. Sinds een klein jaar is aan deze par- VIA EEN ‘BATTLE OF CONCEPTS’ kunnen onder- tijen Gameship toegevoegd: een locatie waar de beste apparatuur te vinden nemers studenten en young professionals uitnodigen is op het gebied van onder andere bewegingsregistratie, 3D-modellering om mee te denken over vraagstukken in hun orga- en hoge resolutie camera’s. Ontwikkelaars kunnen deze faciliteiten huren. nisatie. Zo worden bijvoorbeeld nieuwe ideeën voor Daarnaast fungeert Gameship als een informatieloket voor bedrijven die een marketingcampagne of voor productontwikkeling overwegen om games in te zetten en een goede partner zoeken. vergaard. De studenten kunnen hiermee prijzengeld winnen, de ondernemer komt zo aan innovatieve ideeën. Het totale prijzengeld kan per Battle variëren van € 2500,- tot € 10.000,- en wordt verdeeld volgens een standaardverdeelsleutel. Met 7000 ingeschreven meedenkers is Battle of Concepts de grootste denktank van Nederland. Op de website www.battleofconcepts.nl staan talloze succesvolle voorbeelden van co-creatie. Bijvoorbeeld de Battle ‘Ontwerp een nieuwe verpakking voor Prins Petfoods’. Met de ingezonden concepten heeft deze producent een nieuwe verpakkingslijn voor honden- en kattenvoer ontwikkeld. Het was vooral de combinatie van concepten die tot de innovatie heeft geleid. Naast vernieuwende afbeeldingen van verpakkingen waren in de concepten duidelijke trends te herkennen die Prins Petfoods heeft verwerkt in het nieuwe verpak- kingsontwerp. Wil Mulder, commercieel directeur van DAVID MCNEW/ANP Prins Petfoods: ‘Met het behaalde resultaat zijn wij zeer tevreden. Voor een kleinere organisatie is een Battle een snelle en goedkope manier om IE AT aan goede ideeën te komen. We gaan hier RE -C zeker nog een keer gebruik van maken.’ CO

› 32 DOSSIER › RUBRIEK Co-creatie: 1+1=3 Door samen met andere partijen nieuwe activiteiten te ontplooien creeër je meerwaarde naast je bestaande business. ‘Nieuw’ staat hier voor ‘nieuw voor jou’. Deze co-creatie brengt je verder dan je zelf ooit had kunnen komen. Ofwel: 1+1=3. TEKST JACQUELINE KUIJPERS FOTOGRAFIE MARTIN DIJKSTRA ‘Je ziet het pas als je het doorhebt.’ het water deze sector aan de lippen. Dat Als deze Cruijfﬁaanse wijsheid ergens vraagt een nieuwe kijk op het vak van voor opgaat is het voor co-creatie. Zegt tuinder. Hoe kun je waarde toevoegen Joris Craandijk, partner bij Innovative aan je producten? Meer omzet gene- Partners en bedenker van de reren? ‘Tuinders moeten out of the box Beertender. ‘Een goede innovatie is een durven denken’, zegt Craandijk hierover. evolutie voor de gebruiker, maar een ‘Veel mensen zoeken alleen binnen hun revolutie voor de fabrikant. Je moet ken- huidige afzetketen naar innovatiemoge- nis delen, je openstellen voor ander- lijkheden. Maar daar zijn de grenzen van mans oplossingen voor jouw problemen, optimalisatie op een gegeven moment samenwerken, samen iets creëren. En echt bereikt. Daarom zeggen wij: zoek een lange adem hebben. Want alles het in asynchrone relaties, in niet voor staat of valt met de juiste partners. de hand liggende combinaties. Dan stuit Begin daarom op tijd.’ Dat is een mooi je op verrassende nieuwe inzichten. Dat bruggetje naar de tuinbouw. Mede als is het begin van co-creatie.’ gevolg van de economische crisis staat ›

› AAD JONKER waarna het weer de bodem ‘Duurzaam telen is een mede-eigenaar van BiJo wordt ingepompt. In de zomer hot item. Met dit soort Logische Groente. Runt het kan het grondwater dienen als bedrijf samen met zijn zoon koeling. Een prachtmethode, ontwikkelingen lopen we Arno en zijn dochter Elma › die echter één praktisch weer voorop in de wereld’ product biologische radijs, probleem opleverde: in de slasoorten, tomaat, komkom- traditionele glastuinbouw mer, paprika, snijbonen › worden de luchtslurven direct locatie ’s-Gravezande › aantal onder de substraatmatten medewerkers 35 (hoog- met gewassen aangebracht. seizoen) Maar de biologische tuinbouw werkt met aarde. ‘En daar Aad Jonker zit dit jaar op de kunnen geen luchtslurven kop af 45 jaar in de tuinbouw. onder’, zegt Jonker lachend. In die tijd bouwde hij het be- Uiteindelijk bleken de slurven drijf van zijn schoonvader uit in de gangen te passen tussen van 5200 m2 tot ruim 160.000 de bedden met gewassen. ‘Zo m2. Een bedrijf waar inmid- werd een nadeel een voordeel. dels al twaalf jaar biologische Want nu kunnen we de slurven producten verbouwd worden. naar believen verleggen.’ En waar eind juni minister Verhoeven ofﬁcieel de geslo- VERRASSINGEN ten kas opende die per jaar BiJo heeft 24 bronputten 2 miljoen m3 aardgas minder aangelegd: twaalf warme en verbruikt, en net zoveel CO2- twaalf koude. De gewassen uitstoot bespaart als een mid- varen er wel bij. ‘We heb- denklasse auto die 727 keer ben nu nagenoeg dezelfde de wereld rond rijdt. opbrengst als de traditionele ‘Wij wilden een duurzame tuinbouw. En dat is voor biolo- manier om onze groenten te gische teelt erg hoog. Boven- produceren en te verpakken’, dien is de kwaliteit van onze vertelt Jonker. ‘Met die vraag producten uitmuntend, omdat zijn we naar Syntens gegaan, de teelt volledig gecontro- die voor ons op zoek ging naar leerd is.’ De nieuwe duurzame mogelijke partners.’ Dat werd techniek heeft verrassingen ingenieursbureau Innogrow. opgeleverd: door het gebruik Ook haalde Jonker zijn vriend van warmtepompen werd een Jan Moerdijk, bedrijfsvoorlich- luchttemperatuur bereikt die ter bij JMC Consultancy erbij. hoger is dan nodig voor sla. Samen onderzochten zij de Maar uitermate geschikt voor mogelijkheden om alternatie- tomaten, paprika en kom- ve energiebronnen in te zetten kommer. ‘Zo hebben we ons voor duurzame glastuinbouw: assortiment verbreed. Wel zo Jonker met zijn kennis van de mooi voor onze klanten.’ biologische teelt, het inmid- Vijfenveertig jaar nadat Aad dels failliete Innogrow met Jonker de eerste radijsjes zijn technische kennis en Jan oogstte, staat hij aan het Moerdijk met zijn kennis van hoofd van een hypermodern het gebruik van warmtepom- familiebedrijf dat bezoekers pen bij de Veiling Breda. uit binnen- en buitenland trekt. ‘Investeren in innoveren AARDWARMTE levert uiteindelijk alleen maar Uitgangspunt was de techniek winst op. Voor je eigen bedrijf, die ook in de traditionele je partners, je klanten, voor tuinbouw in opmars is: het ge- de hele sector. Duurzaam bruik van aardwarmte gecom- telen is een hot item. Met bineerd met warmtepompen. dit soort ontwikkelin- Grondwater wordt opgepompt gen lopen we weer IE AT voorop in de RE en zo verhit dat het ’s winters -C gebruikt kan worden als wereld.’ CO verwarming van de kassen,

› 34 DOSSIER › RUBRIEK ALEWIJN VERBOON formatie ligt bij de retailer. Je general sales en marketing moet ook de ruimte kennen manager bij Dutch Nut Group om dingen uit te proberen. Dat (DNG) › product zuidvruch- maakt een verbinding met een ten, cashewnoten, pinda’s, retailer tot een logische stap.’ krenten en rozijnen › locatie Bergschenhoek › aantal SCHUITJE medewerkers 85 Gesteund door Syntens onderzocht DNG met C1000 DNG koopt zijn producten de mogelijkheden om de wereldwijd in bij de bron. verpakking aan te passen aan Vervolgens worden deze in de wensen van de consument. bulk naar Bergschenhoek Een doseerbakje dus, dat er vervoerd, waar de producten bovendien leuk uitziet, zodat verwerkt en verpakt worden. er ook geen afwas meer is. Tot slot worden ze naar de supermarkt getransporteerd. SMAAKT NAAR MEER En dan belanden de nootjes en Uiteindelijk werd er een pinda’s op de borreltafel van prototype van een schuitje de consument. De consument, met doseermogelijkheden die – zo blijkt uit onderzoek ontworpen en uitgetest in van DNG – het onhygiënisch een aantal winkels. Een vindt dat iedereen met zijn verbeterde versie is in pro- handen in dezelfde bak met ductie genomen en staat nu nootjes graait. bij C1000 in het schap. Zoals Die constatering zette DNG al direct afgesproken in deze aan het denken. ‘Je probeert samenwerkingsvorm heeft een behoefte te creëren bij de C1000 het alleenrecht op de consument of je ontwikkelt verkoop. De ontwikkelkosten een product bij de behoefte heeft DNG voor zijn rekening van de consument’, zegt Ale- genomen. ‘De omzet van wijn Verboon. ‘Juist als private nootjes in dit segment is label moet je met innovaties dankzij de nieuwe verpakking opboksen tegen de A-merken. met 300 procent gestegen ten Maar dat kunnen wij niet al- opzichte van vorig jaar’, ver- leen. Dat vraagt samenwer- telt Verboon. ‘Deze co-creatie king. Je moet je doelgroep smaakt naar meer...’ kennen. Die consumentenin- SLEUTEL TOT SUCCES Sleutel tot succes van co-creatie is waarborgen dat alle schakels in de keten (dus alle partners) er beter van worden, én het geheel. En juist dat maakt het proces van co-creatie complex. Het is het onbekende (en soms ongewenste) paard waar niemand op durft te wedden, maar áls het als eerste over de ﬁnishlijn komt is het een ongekend succes.

› › Co-creëren vanuit een missie: gezonde › 35 groente als basis van gezond leven. ‘Wil je dingen veranderen dan móét je samenwerken’ Bovendien is het zaak om níét jouw idee met een grote strik eromheen te presenteren, maar echt van scratch af aan met elkaar in conclaaf te gaan. Zo voorkom je een ongelijkwaardige relatie. En als het traject écht van start gaat is Vonk het van belang dat een van de partijen Zo’n staaltje out of the box-denken is de regie voert. Zoals een dirigent zijn te vinden in het glastuinbouwgebied in musici tot één harmonieus geheel Gelderland. Het is het werkterrein van smeedt, heb je hier een regisseur nodig Chris Willemsen, innovatieadviseur cre- die zorgt voor een onderling goed afge- atieve industrie bij Syntens. ‘Hier is een stemd proces. Want “elkaar verrassen” aantal hypermoderne kassencomplexen betekent de dood in de innovatiepot.’ gevestigd. Maar ondanks alle innovatieve en energiebesparende maatregelen moeten ook zij knokken voor een goede omzet.’ Hij bracht een aantal tuinders samen met een groep ontwerpers uit de regio. De tuinders leidden de creatieven WAAROM rond op hun bedrijven en legden hun de vraag voor welke toegevoegde waarde CO-CREATIE? zij konden bedenken. Niet gehinderd Het Nederlandse MKB staat de komende jaren voor een aantal pittige door enige kennis van de tuinbouw kon- uitdagingen: den de ontwerpers hier volop hun crea- Lokale bedrijven krijgen in toene- tiviteit op loslaten. Zoals een innovatieve mende mate te maken met globale verpakking die beter de passie van de concurrenten teler laat zien én het product langer vers Markten worden transparanter en houdt. ‘Zonder creativiteit is innoveren gefragmenteerder dan ooit tevoren niet mogelijk’, zegt Willemsen. ‘Als je De lifecycle van producten en diensten zal steeds sneller en com- de creatieve sector koppelt aan andere plexer verlopen sectoren ontstaan er vonken. Die vonken moeten we laten overslaan.’ Gevolgen Co-creatie zal leiden tot de volgende Vaagheden en visie veranderingen: ‘Innoveren hoort bij een bepaald type Passieve kopers worden actieve mens’, zegt Joris Craandijk. ‘Het is een ambassadeurs Luisteren wordt dialoog proces met heel veel variabelen en heel Consumenten kopen niet alleen, weinig vergelijkingen. Co-creatie past maar gaan meedenken naar online dossier niet op voorhand in een Excel-sheet. Je Vertrouwen in experts wordt moet kunnen omgaan met vaagheden, vertrouwen op de collectieve kennis je kunnen verplaatsen in een ander. Alleen dan ontstaat het wederzijdse vertrouwen waarop je een samenwerking kunt bouwen.’ Maar dat alleen is niet voldoende. ‘Waar het om draait is een gemeenschappelijke visie op de IE Zie pagina 5 voor AT toekomst. Als een van de partijen het RE informatie over -C deze QR-code niet ziet, gaat het geheel niet vliegen. CO

› 36 DOSSIER › Verbinden De stichting Food Valley in Wageningen slaat bruggen tussen kennis en ondernemerschap. Concreet: het bouwen van consortia van partijen die sámen willen werken aan innovaties in de agrifood. Maar ook op kleinere schaal: vragen van MKB’ers voorleggen aan kennisinstel- lingen als de HAS of TNO. Dat leidt tot verrassende nieuwe combinaties, vertelt directeur Roger van Hoesel. ‘Ik denk aan de missie van het ziekenhuis Gelderse Vallei. Zij zien betere genezingskan- sen voor goed gevoede patiënten. Diepgaande kennis van voeding vonden ‘Juist als private label moet je met innovaties zij bij de Wageningen Universiteit. Het ziekenhuis, de universiteit en de opboksen tegen de A-merken. Maar dat kunnen voedingsmiddelenindustrie werken nu wij niet alleen. Dat vraagt samenwerking’ samen om die missie te verwezenlijken. Food Valley helpt de verbinding tussen ROB BAAN Daar ligt zijn kracht, vertelt oprichting van Best F3 (Best deze partijen te leggen. eigenaar van Koppert Cress › hij. ‘Er kwam hier een inno- of Fresh Functional Food) wil Een ander mooi voorbeeld is het project product cressen (zaailingen) vatieadviseur van Syntens om Rob Baan de voedingswaarde “Melk op Maat” waarin de relatie wordt en minigroentes voor de een bedrijfsscan te doen. Die van voedsel wetenschappelijk onderzocht tussen het ras van een gastronomie › locatie Monster man hoort mij zo aan en zegt: aantonen. Maar dat doet hij koe en de samenstelling van de melk. › aantal medewerkers 90 “Je hebt een leuk verhaal en niet alleen. En daarmee ko- je kunt het goed vertellen. men we bij deel twee van zijn Bijvoorbeeld om producten te kunnen Bij Rob Baan komen al zijn in- Dus moet je ervoor zorgen missie: samenwerken. ‘Wil je ontwikkelen met een hoge toegevoegde novatieve ideeën voort uit een dat heel veel mensen het dingen veranderen dan móét waarde. In dit consortium werken melk- persoonlijke missie: gezonde horen.” Ik heb altijd geweten je samenwerken.’ Zo heeft veehouders samen met wetenschappers groente als basis van gezond dat ik aardig kan vertellen, hij in Best F3 een kennisal- en verschillende zuivelverwerkende be- leven. ‘Innovatie is mijn al- maar dat dit commercieel liantie opgericht samen met drijven. Ook concurrenten dus. Die open- les’, zegt hij zelf. Het begon zo veel waarde had was een nationale en internationale heid is kenmerkend voor Nederland, dat ermee dat hij persoonlijk zijn eyeopener.’ Want vertellen wetenschappers. Ook is hij de compleet nieuwe producten kan hij. Over zijn oma die zei initiator van Dutch Specials, zie je elders niet. Voor een deel zit dat in aan de topchefs van deze we- dat hij spruitjes moest eten een samenwerkingsverband onze cultuur, voor een deel wordt dat ge- reld ging presenteren. In de als hij verkouden was. En over van leveranciers van toppro- stimuleerd door innovatieprogramma’s tuinbouw was dat nieuw. Maar de beschermende werking ducten voor de gastronomie. van de overheid. Hoe dan ook: dat geeft voor Baan, die jarenlang de van tomaten. ‘Weet je wat Met een lampenfabrikant ons zeker een voorsprong. En dat laten wereld had doorkruist voor de de witste plek ter wereld is? heeft hij een ledlamp ontwik- wij, als stichting Food Valley, graag aan zaadhandel waar hij werkte, Een Engelse damesbil. Die keld voor de tuinbouw. En 0 de wereld zien.’ was het niet meer dan logisch Engelse damesbillen hebben met programmamaker House om het zo aan te pakken. ‘Ik wetenschappers blootgesteld of Television heeft hij het wilde weten wat chefs van aan uv-licht. Wat bleek? Vrou- concept 24-kitchen bedacht, mijn producten vonden. Zo wen die drie maanden een dat april 2011 de lucht ingaat. Syntens beschouwt open innovatie als essenti- ontstond een wisselwerking: dieet van tomaten aten bleken ‘Een kookprogramma waarin eel voor de toekomst van het MKB. Co-creatie zij vragen mij nu om bepaalde 35 procent minder verbran- écht gekookt wordt, zonder is een open manier om innovatie binnen uw smaken. Ik heb hier een plek ding op te lopen dan voor ze pakjes en zakjes: echt eerlijk bedrijf te organiseren. Wilt u weten hoe het de ingericht waar ze kunnen dat dieet hadden gevolgd.’ over eten.’ Relativeren kan tuinders en ontwerpers in Gelderland vergaat? komen koken, proeven. Dáár Baan ook. ‘Natuurlijk lukt niet ontstaat de chemie.’ ECHT EERLIJK alles. Innoveren is veel inves- Of bent u geïnteresseerd in andere co-creatie- Met zijn passie weet Baan teren en hard duwen.’ projecten? Kijk dan eens op de website OMA mensen te enthousiasme- www.syntens.nl/co-creatie Rob Baan praat als Brugman. ren en verbinden. Met de

› › duurzaam MIJN TROTS › 37 FOTOGRAFIE IVO VAN DER BENT Lantaarn- paal als kapstok Plastic wordt sinds een jaar gescheiden ingezameld in een groot deel van Nederland. Het probleem is dat volle verzamelzak- ken zo licht zijn dat ze de straat over waaien. De Kroonring is dé oplossing: een ophangpunt om de zakken aan te bevestigen, zodat plastic daadwerkelijk wordt ingezameld en niet de natuur in waait. Plastic inzamelen is overigens een kwestie van opvoeden. Mensen moeten er een aantal keer op gewezen worden voor ze het doen. De Kroonring heeft die attentiewaarde en wijst er steeds op: hier wordt plastic gescheiden opgehaald. De Kroonring staat dicht bij de consument; we hebben het in eigen regie ontwikkeld met de expertise van Van Gansewinkel. Plastic Hero – de plastic- inzamelaar – is ook enthousiast. Nog een handig voordeel voor de ophalers: de 06 Kroonringen dienen als kleine verzamelpuntjes in de wijken. In plaats van bij elk huis te moeten stoppen, pakken de vuil- nisophalers tegelijkertijd meerdere zakken mee. Tijdwinst. JEROEN OP TEN BERG directeur van GBO DESIGN-ENGINEERING (Helmond en Antwerpen) IE › product Kroonring (www.kroonring.nl) › Innovatie verzamelplek voor plastic inzameling › AT RE verkoop verwachte verkoop 50.000 en 250.000 stuks (tot en met 2011) in Nederland en België › -C CO successen nummer 25 in de MKB Innovatie Top 100 in 2010

› 38 COLUMN › FRITS BAREND › Amsterdam, 17 februari 1947, is een televisie- en radiopresentator, columnist en samen met zijn dochter Barbara hoofdredacteur van het driemaandelijkse glossy magazine Helden. Hoe Nederland wereldkampioen werd ert van Marwijk liep de spelerstunnel in, naast scheidsrechter Howard Webb. De Brit had net in zijn oortje van de vierde man gehoord dat hij die twee Nederlanders, 6 en 8, rood had moeten geven. ‘Ik kan geen geel blijven geven’, lispelde Webb, tegen alle regels in. Het was de wake-up call voor Van Marwijk, die de kritiek van zestien miljoen Hollandse bondscoaches tot dusver naast zich neer had gelegd, maar wel degelijk op een notitieblokje had opgeschre- ven wat het publiek verlangde. Aanvallend spel. ‘Jongens, ga zitten. Ik wil dat de rest weggaat. Sorry Kees, jij ook. Kom op, waar gaat het om? ’ na de Spaanse spelers komen onder luid gefluit de Het was stil, zelfs Wesley zweeg. Oranjemannen. Paniek bij de commentatoren. Van Die ochtend meteen na het ontbijt was Van Marwijk Persie en Van der Vaart erin, maar wie zijn eruit? Del naar de kamer van Robin gegaan om hem eigenlijk Bosque schreeuwt naar Puyol, maar bereikt hem niet. te zeggen dat Klaas-Jan op zijn plaats zou spelen. Spanje aarzelt met de aftrap, wie neemt wie? Kuyt ‘Trainer, krijg je spijt van. Arjen trekt naar binnen, Dirk verovert de bal, Van der Vaart biedt zich aan, Van Persie trekt naar binnen, hoeveel voorzetten geven ze van de wijkt uit naar links, krijgt de bal, maakt een kap en zet achterlijn? Denk je dat Klaas-Jan ze wel krijgt? Durf Sneijder alleen voor Casillas. Die twee kennen elkaar, aanvallend te spelen.’ ‘Robin,’ zei Van Marwijk, ‘we Sneijder was niet goed genoeg voor Real. Casillas hebben met dit spel de finale gehaald, alleen jij voldoet verwacht een uithaal, maar Sneijder ziet in zijn oog- niet.’ ‘Trainer, bent u vergeten met hoeveel geluk we de hoek Kuyt. Hij speelt af en Kuyt doet wat Casillas van finale hebben gehaald? Een eigen goal van de Denen, Sneijder verwachtte. Hij haalt uit, in de bovenhoek. De een blunder van de keeper van Japan, een eigen tweede helft danst Oranje over het veld. doelpunt van Brazilië.’ Een dag later schrijft Cruijff in zijn column dat hij zich Van Marwijk zwijgt de eerste drie minuten van de rust. schaamde voor het harde Spaanse spel. Toch worden Dan ineens: ‘Twee wissels, Robin voor Klaas-Jan en de Spanjaarden dinsdag als helden in Madrid ontvan- Rafael voor Nigel. Mannen, we hebben onze wortels gen. Het was ook niet niks, de finale halen. ‘Ik ben trots verloochend. We voetbalden Italiaans. Dat heeft ons zo- op het publiek dat ons al die weken heeft gesteund’, ver gebracht. Maar we hebben gisterenavond Duitsland zegt Xavi. ‘En ik ben er trots op Spanjaard te zijn’, zegt gezien, dat kunnen wij beter.’ Casillas. Van Marwijk denkt aan zijn blocnote en zestien IE AT Het belletje gaat, de tweede helft wacht. ‘Blijf zit- miljoen bondscoaches. Co-creatie van het zuiverste RE -C ten. Ik wil iedereen verrassen. Pas drie minuten water. CO

VOOROP › FRANK SMITS (links) eigenaar kamelenmelkerij Smits › BAS VERMEULEN (midden) eigenaar › › bakkerij Vermeulen & Den Otter › DANIËLLA CORIJN-WITTE innovatieadviseur van Syntens Kamelenmelkbonbons Melkexperiment Exotische context ‘KAMELKA-BONBONS zijn gemaakt van SYNTENS BRACHT ME IN CONTACT met een food- kamelenmelk. Ze zijn nergens anders designer. Tijdens een dagsessie hebben we samen de in Europa verkrijgbaar. Op weg van voors en tegens afgewogen en een plan van aanpak mijn broodbakkerij in Vlijmen naar mijn gemaakt. Ook qua marketing. Kamelenmelk is een banketbakkerij in Vught kwam ik iedere stuk gezonder dan koeienmelk, maar daar proﬁleren dag langs kamelenmelkerij Smits in we ons niet mee. We richten ons meer op de verras- Cromvoirt. Toen ik een artikel las over sende, exotische context. Behalve een fooddesigner het gebruik van paardenmelk in de bak- waren overigens ook onze klanten betrokken bij de kersbranche, dacht ik: hoe zit dat met ontwikkeling van de bonbons en studenten van de kamelenmelk? Ik heb vervolgens bij Hoge Agrarische School uit Den Bosch. Deze co-crea- de boerderij aangeklopt en ik heb wat tie maakte het uiteindelijke product succesvoller. melk meegenomen om mee te experi- Met Kamelka laten we zien dat je als modern bedrijf menteren. ook in moeilijke tijden kunt innoveren. En met succes: dit jaar nog brengen we brood van kamelenmelk op de markt.’

Innoveer Augustus 2010

by houknolten on Aug 31, 2010

Accessibility

Upload Details

Usage Rights

1 Embed 2

Statistics

Innoveer Augustus 2010 — Document Transcript