Marketing iv per profilin heteleri turizem

1,431 views

Published on

Marketing iv per profilin heteleri turizem

Published in: Travel
0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
1,431
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Marketing iv per profilin heteleri turizem

  1. 1. MMAARRKKEETTIINNGG IIVVPër profilin Hoteleri-TurizëmSHTËPIA BOTUESE E LIBRIT UNIVERSITARTIRANË, 2012
  2. 2. Teksti është miratuar dhe financuar nga Ministria e Arsimit dhe e Shkencës.Titulli: Marketing IVE përshtatën: Edlira PopaAnila HodoBotues: SHTËPIA BOTUESE E LIBRIT UNIVERSITARAdresa:Rruga e Durrësit, Nr. 219, Tiranë, Shqipëri: + 355 4 2225659; shblu.mash@yahoo.comKëshilli botues i ShBLU-sëKryetare: Lirika ÇoçoliAnëtarë: Klara Shoshi, Nirvana Lazi, Valbona Gjergo, Spartak Kumbaro, Marjeta PengoISBN 978-99927-0-613-8© Shtëpia Botuese e Librit Universitar, 2012.Të gjitha të drejtat janë të rezervuara. Nuk lejohet shumëfishimi me çdo mjet apoformë pa lejen me shkrim të botuesit.Redaktore përgjegjëse: Nirvana LaziArti grafik dhe kopertina: Nirvana LaziShtypur në shtypshkronjën KRISTALINA  KHTirazhi: 550 kopje
  3. 3. PËRMBAJTJAKapitulli I 5I.1. Turizmi, llojet dhe format e tij 6I.2. Peizazhi natyror, kultura, turizmi 9I.3. Kompletimi i një vendi turistik 11I.4. Ndërmarrja turistike. Organizata ndërkombëtare të turizmit 14Kapitulli II 17II.1. Përkufizimi i marketingut 18II.2. Informacioni dhe kërkimi i marketingut 20II.3. Tregu dhe segmentimi i tij 22II.4. Politikat e marketingut 24II.5. Test 27Kapitulli III 29III.1. Turizmi kurativ dhe i shëndetit 30III.2. Procesi i shërimit, vendet kurative, kura tradicionale 32III.3. Faktorët dhe ndikimi i kurës 34III.4. Pajisjet në vendin kurativ 36III.5. Menaxhimi në vendin kurativ. Masat e veçanta të marketingut në vendin kurativ 38III.6. Turizmi i shëndetit 41III.7. Veçoritë e shërimit natyral. Mjekësia e alternativës 43Kapitulli IV 45IV.1. Përcaktimi i konceptit “situata e tregut”. Turizmi i qytetit 46IV.2. Kërkimet turistike në qytet 49IV.3. Guida dhe manuale të qytetit 51IV.4. Tendencat e zhvillimit të udhëtimeve të shkurtra 52IV.5. Potenciali i tregut. Kuptimi dhe koncepti 54IV.6. Veçoritë e turizmit me afat të shkurtër 56IV.7. Llojet e udhëtimeve të pushimeve të shkurtra 58IV.8. Ekskursionet ditore 62IV.9. Motivet e ekskursionit, kohëzgjatja, mjetet e qarkullimit 64IV.10. Shfaqjet negative, rëndësia ndaj mjedisit 66IV.11. Qëllimet e ekskursionit në Shqipëri 68
  4. 4. Kapitulli V 69V.1. Koncepti, llojet dhe format e udhëtimeve profesionale 70V.1. Turizmi i kongreseve dhe seminareve 72V.3. Financimi i turizmit të kongreseve 73V.4. Pajisjet e qendrave të konferencave 75V.5. Seminaret, panairet dhe ekspozitat 76V.6. Kërkesat në qendrat e kongreseve dhe panaireve. Kushtet sipas standardeve 79V.7. Marketingu i qendrave të kongreseve dhe seminareve 81V.8. Partnerët e marketingut gjatë sigurimit të klientëve të kongreseve dhe panaireve 83V.9. Përcaktimi i konceptit të turizmit sipas prirjeve 85V.10. Grupet e ofertave turistike, sipas prirjeve 86V.11. Turizmi kulturor. Marketingu i turizmit kulturor 88V.12. Turizmi sportiv. Modeli i tregut të turizmit dhe aktivitetet 90V.13. Tendencat kryesore në rritje të turizmit sportiv 92Kapitulli VI 95VI.1. Turizmi i qetë, turizmi inteligjent 96VI.2. Qendrat e kohës së lirë dhe parqet 97Kapitulli VII 99VII.1. Qëllimet e politikës së turizmit 100VII.2. Qëllimet ekonomike dhe jashtekonomike 102VII.3. Titullarët e politikës së turizmit, masat e politikës së turizmit 103VII.4. Masat politike të investimeve turistike në Shqipëri 105VII.6. Test 107
  5. 5. KAPITULLI IObjektiva Renditja e shkaqeve që bëjnë të mundur zhvillimin e turizmit dhe përcaktimin etermit "turizëm". Klasifikimi i llojeve të turizmit. Shpjegimi i lidhjes që ekziston midis turizmit dhe natyrës; renditja e efektevepozitive dhe negative të zhvillimit të turizmit. Përcaktimi i nocionit "vend turistik" dhe ndarja e tij në grupe, sipas paraqitjesfunksionale dhe hapësinore. Renditja e elementeve përbërëse të një ndërmarrjeje hoteliere dhe klasifikimi ihoteleve për nga qëndrimi turistik. Klasifikimi i ndërmarrjeve që operojnë në fushën e restoranteve. Renditja e organizmave ndërkombëtarë të zhvillimit të turizmit.Turizmi është një fenomen kompleks që e kaorigjinën nga udhëtimi dhe qëndrimi i përkohshëm ivendbanuesve të përhershëm. Ai zhvillohetparalelisht me historinë dhe zhvillimin e njerëzimitdhe paraqitet në lloje dhe forma të ndryshme.Natyra me strukturat e saj përbën një nga faktorët mëtë rëndësishëm për zhvillimin e turizmit, dukeruajtur vende të atilla që kanë rolin e tyre nëprodhimin dhe kënaqjen e pushimeve.
  6. 6. MM AA RR KK EE TT II NN GG IVFaqe 6I.1. Turizmi, llojet dhe format e tijTurizmi nuk ka lindur me qytetërimin industrial, apo me zhvillimin e industrive. Ai kapërparuar në lidhje të ngushtë me zhvillimin e njerëzimit dhe qytetërimit të tij. Turizmi sifenomen zhvillohet paralelisht me historinë dhe progresin e njerëzimit.Shkaqet kryesore që mundësojnë zhvillimin e turizmit janë: Niveli i lartë i jetës që kanë arritur vendet e industrializuara. Krijimi i kushteve shoqërore për të gjithë shtresat e popullsisë. Angazhimi i qeverisë për progresin e tij. Zvogëlim i shpenzimeve të transportit.Pra, turizmi është një fenomen kompleks dhe tipik i qytetërimeve industriale që e kanëorigjinën nga udhëtimi dhe qëndrimi i përkohshëm i vendbanuesve të përhershëm. Edhepse fenomeni i turizmit është mjaft individual, llojet dhe format e tij janë të shumta,prandaj duhet të bëhet një klasifikim i saktë i llojeve të turizmit. Kështu kemi: Turizmin e kalimit të kohës së lirë; Turizmin e biznesit; Turizmin e shëndetit.Turizmi i kalimit të kohës së lirë: ky lloj turizmi është heterogjen pasi kuptimi i kalimittë kohës së lirë është i lidhur me degë të ndryshme: turizmi kreativ, turizmi kulturor,sportiv, artizanal, turizmi i gjuetisë, gastronomik e turizmit religjioz etj.Turizmi i biznesit: këtu grupohen lloje të turizmit të iniciuara nga lëvizjet me interesprofesional, si: turizmi teknik, turizmi shkencor, turizmi i kongreseve, seminareve,panaireve etj.Turizmi i shëndetit: në këtë tip turizmi përfshihen: turizmi balnear, llixhat termaleklimatike, si dhe disa forma të turizmit fetar.Turizmi në përgjithësi ndahet në: Turizëm kombëtar; Turizëm ndërkombëtar.Turizmi kombëtar ka lidhje me fluksin e brendshëm turistik, pra, me lëvizjet e turistëvebrenda territorit të tyre të origjinës për qëllime pushimi e argëtimi.Turizmi ndërkombëtar ka të bëjë me kalimin e kufijve kombëtarë. Ky lloj turizmi lejonkalimin nga një mjedis i mbyllur në një shoqëri të hapur ku kontakti mes njerëzve ështëbëre realitet i përditshëm.Motivet e udhëtimit nuk janë i vetmi kriter për ta klasifikuar turizmin. Turizmit mund t’ishtohen dhe lloje të tjera, si dhe forma e udhëtimit. Në mënyrë skematike llojet e turizmitparaqiten si në figurën në vijim.Në këtë rast mund të themi se kemi turizëm që ka disa varësi, siç janë:
  7. 7. Kapitulli IFaqe 7Faqe 7 Mjeti i transportit; Destinacioni; Koha; Mosha; Mënyra e strehimit dhe akomodimit.Turizëmsipas mjetevetë transportitLlojet e turizmitTurizëmsipas qëllimittë udhëtimitPër plazhNë malSportivKurativKulturorPër punëKongreseveFetarAgroturizmiTurizëmsipas mënyrëssë organizimitTurizëmvetjakTurizëmi organizuarTurizëm ipaorganizuarTurizëmsipas venditku kryhetTurizëmndërkombëtarTurizëmkombëtarLokalTurizëmsipas kohëskur kryhetTurizëmverorTurizëmi pushimeveshkolloreTurizëmditorTurizëmjavorJavëe bardhëJavë bluT. dimërorAutoveturaAnijeTrenAvionBiçikletë,motorRulotKrahinorAutobus
  8. 8. MM AA RR KK EE TT II NN GG IVFaqe 8Turizmi në funksion të mjetit të transportit: lidhet me ndarjen e tregut kryesor për tur ajror(charter i rregullt); detar, rrugor, hekurudhor; më këmbë, me biçikletë, kuaj, ujor.Turizmi në funksion të destinacionit: në këtë rast ka shumë rëndësi vendi ku do tëushtrohet aktiviteti. Këtu kufizohet hapësira në të cilën ushtrohet aktiviteti turistik dheatëherë kemi:-Turizmin balnear-Turizmin malor-Turizmin rural në fshat.Në funksion të kohës, e konceptuar si kohëzgjatje e qëndrimit të turizmit:-Turizëm veror-Turizëm dimëror-Turizëm i fundjavave.-Turizëm për një qëndrim të caktuarNë funksion të moshës:-Turizëm rinor-Turizëm socialNë funksion të mënyrës së strehim - akomodimit:-Hotelier-Parahotelier (kampingje, rezidenca të prindërve dhe miqve, shtëpi fshati etj.).Pyetje dhe detyra1. Cilat janë shkaqet kryesore që mundësojnë zhvillimin e turizmit?2. Ku bazohet shumëllojshmëria e llojeve të turizmit?3. Cilat janë llojet kryesore të turizmit që mund të zhvillohen në qytetin e Durrësit?4. Koleksiononi foto të ndryshme, ku të paraqiten pamje të llojeve të ndryshme tëturizmit.
  9. 9. Kapitulli IFaqe 9Faqe 9I.2. Peizazhi natyror, kultura, turizmiNatyra me strukturat e saj të ruajtura është një faktor i rëndësishëm për ruajtjen e shëndetittë popullsisë, sepse bën të mundur takimin e drejtpërdrejtë të njeriut me të, si ripërtëritjenfizike, ashtu dhe psikike.Njeriu nuk kënaqet me natyrën e pastër vetëm duke vështruar atë, por ai zhvillon një jetëintensive e aktive, që ndikon drejtpërdrejtë në shkallën e shfrytëzimit të saj. Rritja epopullsisë së botës, shkalla e zhvillimit teknologjik e urban, si dhe ngritja e standarditjetësor në të ardhmen, do të krijojë shumë hapësira të lira natyrore. Vendet e ndryshmenatyrore kanë kufirin e tyre të shtrirjes dhe çmimin ekonomik e shoqëror, por, nga anatjetër, kërkesa turistike për hapësira të lira janë gjithnjë në rritje prandaj politikat shoqëroreduhet të përqendrohen në krijimin e kushteve objektive për shfrytëzimin e hapësirave,d.m.th. shfrytëzimin e kushteve ligjore për të ruajtur mjedisin natyror.Hapësirat ku zhvillohet turizmi janë zona të qarkullimeve turistike, prandaj duhen mbrojturnë mënyrë aktive nga pasojat e njeriut. Por edhe turistët duhet që kanë fizionomi të natyrës,ta ruajnë sepse ata e kanë braktisur përkohësisht vendbanimin e tyre, për shkak të prishjessë baraspeshës natyrore.Propaganda turistike e shumë vendeve të botës ka krijuar programe ripërtëritjeje përmjediset e ruajtura natyrore, si ofertë për turistët vendas dhe të huaj në botë. Zhvlerësimi inatyrës është një kërcënim i tillë, saqë një vend i vetëm nuk mund t’i kundërvihet porduhet një punë e përbashkët e shumë organizatave dhe individëve.Në kuadrin e ndikimeve mjedisore të turizmit duhen pasur parasysh dy probleme tërëndësishme:Së pari, lidhja e sistemit turistik me sistemin ekologjik: sistemi turistik mund të realizojënjë zhvillim strukturor në lidhje të ngushtë me atë ekologjik.Së dyti, sistemi turistik është në lidhje të vazhdueshme me sistemin e burimeve turistike,me flukset e turistëve, mallrave, shkëmbimeve financiare dhe të informacioneve.(Për matjen e shpenzimeve dhe të ardhurave nga turizmi rëndësi paraqet studimi iUilliamsit, i cili mund të paraqitet në mënyrë skematike si në figurën në vijim.)Turizmi është një dukuri tërësisht kulturore, e cila lejon shkëmbimin e njohjeve dhe hapbotë të reja jashtë skemave të parapërgatitura të epokës industriale.Zhvillimi i turizmit në botë nënkupton përmbajtjen e faktorëve kulturor, të cilët ushtrojnëndikim të madh në pasurimin e qarkullimeve turistike. Çdo qëndrim turistik në një vendmbështetet jo vetëm në motivet natyrore, por edhe në motivet kulturore.Në të gjithë komponentët e tij turizmi përbëhet nga kultura, sepse pa kulturë nuk katurizëm. Kultura paraqet pasurinë shoqërore të një grupi njerëzish, tregon njohjet e tyre,simbolet dhe, mbi të gjitha, vlerat njerëzore. Aspekti kulturor i turizmit ka qenë dhe është ipranishëm në të gjitha fazat e zhvillimit historik të turizmit, i cili nëpërmjet elementit të tij
  10. 10. MM AA RR KK EE TT II NN GG IVFaqe 10të transferimit paraqet mundësinë për komunikim nëpërmjet shoqërive të ndryshme.Monumentet kulturore historike në botë janë tepër të rëndësishme për zgjerimin e bazës sëofertës turistike të një vendi, në krijimin e përfitimeve ekonomike në qark turistik. Vlera etyre turistike përcaktohet nga shkalla e vlerave artistike, përkatësisht nga koha, epoka dheforma e shprehjes artistike, në qarkullimet turistike të motivuara me kërkesa kulturoreveshje kombëtare, valle popullore, instrumente, janë forma të kërkuara të programeve dhemanifestimeve kulturore.Nga pikëpamja strukturore turizmi përcakton: njohjen e botës, integrimin e grupeve tëndryshme kulturore dhe zhvillimin e një pjesëmarrje aktive kulturore.Natyra e turizmit Natyra e ndikimitLlojii turistitLlojii turizmitNdikimishoqërorNdikimiekonomikPyetje dhe detyra1. A mund të shihet turizmi i ndarë nga natyra dhe pse?2. Cilat janë efektet pozitive dhe negative të turizmit?3. Ka lidhje kultura me turizmin dhe a përben ai një element themelor për zhvilliminturistik?4. Koleksiononi foto me pamje nga natyra për zonat e përcaktuara për zhvillimin eturizmit.I ZbuluesJo i zakonshëmZhvendosje masiveOrganikOrganik,induktuesInduktuesEuforiApatiAntagonizëmTShkalla e turizmitMinimalI mesëmThelbësorIIIIIZhvillimiiturizmit
  11. 11. Kapitulli IFaqe 11Faqe 11I.3. Kompletimi i një vendi turistikVendi turistik është një përzierje elementesh të varur nga njëri-tjetri, të cilët kanë rolin etyre në prodhimin dhe shijimin e pushimeve. Ky vend përbëhet nga: Atraktiviteti, Pajisjet, Infrastruktura, Transporti dhe akomodimi.Vend turistik quhet një pjesë territori që, me karakteristikat e tij natyrore e njerëzore,tërheq personat që kalojnë një pjesë të kohë së lirë, si dhe shpenzojnë të ardhurat efituara në vendet e tjera. Këto paraqiten: Në një formë funksionale (qendrat turistike sezonale dhe kulturore). Si qendra të mëdha administrative ekonomike dhe kulturore me mundësi të mëdha.Funksioni kryesor është ai kulturor për qendrat e mëdha urbane, kurse për lokalitetesezonale turistike është argëtuese.Funksioni turistik i vendit turistik paraqitet me formulën e Defferit:F = N/PKu: N është numri i dhomave në hotele të një lokaliteti turistik.P është numri i përgjithshëm i banorëve të përhershëm.Kur funksioni turistik është mbi 100, ky vend është shumë i zhvilluar nga pikëpamjaturistike. Kur është nën 50 është në proces zhvillimi, kurse kur është nën 5 vendi nuk kaveprimtari turistike. Rajoni turistik ndryshon nga rajonet e tjera të njëjta, ai karakterizohetnga ritme të veçanta të jetës sociale-ekonomike.Ritmi jetësor i biznesit të tij varet nga klima dhe cikli i punës i klientëve pushues.Vizituesit në këtë rast duhet të kenë njohje sa më të mirë të natyrës turistike.Vendet turistike si paraqitje e peizazhit turistik e kulturor ndahen në dy mënyra. Sipas paraqitjes funksionale Sipas paraqitjes hapësinore.Vendet turistike sipas paraqitjes funksionale ndahen kështu:(1) Lokalitete sezonale turistike, ku funksioni turistik përqendrohet në prodhimet eshërbimit turistik gjatë sezonit. Në këtë rast numri banorëve të lokalitetit rritet disaherë.(2) Lokalitete turistike në zonat urbane me përqendrim të dendur të objekteve pritëseturistike dhe karakterizohen për qarkullime të rregullta turistike si: Roma, Parisi,Londra etj.(3) Lokalitete të rezidencave (banesat e dyta) të një pjese të popullsisë urbane, e cilapushimet e pjesshme vjetore, pushimet ditore i kalojnë aty.
  12. 12. MM AA RR KK EE TT II NN GG IVFaqe 12Vendet turistike sipas paraqitjes hapësinore klasifikohen kështu.(1) Sipas formës e pamjes.(2) Sipas llojit të shërbimeve turistike që ofrojnë.(3) Sipas klientelës që shfrytëzon kapacitetet turistike të tyre.Vendosja e vendeve turistike përcaktohet nga mënyra, lloji i ofertës së shërbimeve turistikedhe nga pozicioni gjeografik.Lokalitet turistik quhet një kompleks hapësinor, ku shfaqet dukuria e turizmit dhe kudalin më tepër në pah funksionet e tij. Shtrohet pyetja:A e kanë të kufizuar jetën vendet turistike?Lokalitetet turistike kanë disa faza zhvillimi duke filluar nga zbulimi, rritja, pjekuria dhepastaj rënia që ndodh atëherë kur turistet ikin nga këto lokalitete e shkojnë në të reja. Përciklin jetësor të vendeve turistike pranohen skema e Butlerit.Cikli jetësor fillon me zbulimin e disa turistëve, të cilët duke qenë aventurierë nga natyra,priren t’u largohen pushimeve të zakonshme. Këto vende janë të pasura ekologjikisht.Iniciativa lokale për të gjetur klientë dhe për të propaganduar vendin turistik sjell një rritjetë turistëve, sidomos në periudhën e pikut organizimi i sistemit turistik përsoset dhe shumëshoqëri të huaja vihen në lëvizje për të furnizuar me shërbimet e duhura këtë realitet. Nëkëtë sukses fillon rruga e rënies.Në fazën e pjekurisë vendet mbeten destinacione të industrisë turistike dhe në tëpërcaktohen zonat e ngushta të biznesit dhe kohës së lirë. Që nga ky çast vendi turistik hasprobleme ekonomike, shoqërore e mjedisore. Ngopja e lokaliteteve turistike realizohetnëpërmjet mbërritjes së flukseve turistike që pushtojnë gjithë veprimtarinë hoteliereekzistuese. Pranë ndërmarrjeve hoteliere nuk lejohen ndërtime të tepërta, pasi ato do tëçonin në shkatërrimin e potencialit turistik dhe në moskënaqjen e klientelës ekzistuese.Koncepti modern i turizmit, jo thjesht si veprimtari individuale biznesi, por si një industrimirëqenieje për të gjithë shoqërinë, duhet t’i përgjigjet një gërshetim i iniciativës së lirëprivate me rolin orientues dhe mbikëqyrës të pushtetit publik.
  13. 13. Kapitulli IFaqe 13Faqe 13Pyetje dhe detyra1. Ç’është rajoni turistik dhe si paraqiten vendet turistike?2. Çfarë paraqet dhe si interpretohet formula e Defferit?3. Shpjegoni ciklin jetësor të një vendi turistik.4. Flisni për bregdetin e Durrësit dhe karakteristikat e tij.
  14. 14. MM AA RR KK EE TT II NN GG IVFaqe 14I.4. Ndërmarrja turistike. Organizata ndërkombëtare të turizmitKur drejtohet një ndërmarrje turistike duhet të studiohen raportet midis strukturave tëtregut nga njëra anë dhe sjelljeve të vëzhguesve ekonomik nga ana tjetër. Veprimtaria ehotelerisë e restoranterisë është një veprimtari prodhuese që has vështirësi për t’u matur mekriterin e efektshmërisë dhe leverdisë ekonomike. Veprimtaria ekonomike këtu nuk kryhetnëpërmjet makinerive e fuqive të ndryshme por nëpërmjet veprimtarisë njerëzore.Prodhimi turistik për t’u realizuar ka nevojë për lëndët e para, të cilat janë të mirat natyroredhe kulturore të një vendi. Veprimtaria hoteliere bën të mundur përdorimin e burimevenatyrore dhe pasurive kulturore e artistike të një kombi me të ardhurat që rrjedhin prej tyre.Është kërkesa turistike ajo që përcakton nje vlerë shtesë dhe lejon shfrytëzimin ekonomiktë pasurive kombëtare e do të sjellë një rritje të të ardhurave.Karakteristika kryesore e veprimtarive hoteliere është ngurtësia e tyre.Hotelet, restorantet janë të qëndrueshme, kështu janë klientët që zhvendosen dhe jo tëmirat. Ndërmarrjet turistike janë të ngurta dhe kërkojne kapitale të konsiderueshme. Atojanë të paafta të rrisin prodhimin dhe janë të kufizuara në kohë dhe në stinë. Elementet që epërbëjnë organizimin e një ndërmarrjeje hoteliere turistike janë: Struktura organizative, Mekanizmat operative, Mënyra e drejtimit.Industria hoteliere përbëhet nga industria akomoduese dhe ajo plotësuese. Hotelet, nga anae tyre, klasifikohen në mënyra të ndryshme, siç janë:Qëndrimi turistik Hotele stinore (për turizëm bregdetar ose malor). Hotele stinore (për turizëm në qytete). Hotele transit (pranë qendrave kulturore).Industria e restoranterisë përfshin të gjitha veprimtaritë që kanë të bëjnë me prodhimin,shpërndarjen dhe shërbimin e produkteve të gatshme ushqimore e të pijeve. Përklasifikimin e tyre ka disa metoda. Kështu, kemi:Ndërmarrje restorantore të dalluara nga fakti nëse ato veprojnë në baza të ngushtatregtare, subvencionohen nga shteti, apo nga organizata të ndryshme joqeveritare. Në varësi të tregut në të cilin shërbehet. Në varësi të pronësisë: pronë private dhe ndërmarrje shtetërore.Ndërmarrje / agjenci turistike të udhëtimit, që janë ndërmarrje ekonomike, të cilat merrenme blerjen, shitjen dhe rezervimet e shërbimeve turistike. Ato kanë dy karakteristika që idallojnë nga bizneset e tjera.Së pari, nuk i rrezikojnë paratë e tyre duke blerë shërbime që mund të mos jenë në gjendjet’i shesin.
  15. 15. Kapitulli IFaqe 15Faqe 15Së dyti, në këto agjenci janë të pranishëm agjentët e udhëtimit, të cilët janë persona tëngarkuar nga agjencia t’u ofrojë klientëve shërbimin e saj këshillues dhe informativ. Aiështë personi që ka takimin e drejtpërdrejtë me klientin, pra, për klientin ai është vetëagjencia.Në bazë të punëve që kryejnë dhe mënyrës së organizimit, agjencitë turistike ndahen në: Agjenci lokale, Agjenci rajonale, Agjenci kombëtare, Agjenci ndërkombëtare.Turizmi si dukuri masive e shekullit tonë është fushë interesimi e Kombeve të Bashkuara,e një sërë agjencive të specializuara dhe e organizatave ndërkombëtare turistike. Turizmishfaq një kompleksitet komponentësh, prandaj dhe organizatat ndërkombëtare turistikeparaqiten si subjekte universale që trajtojnë çështje të ndryshme të turizmit përharmonizimin e politikës botërore ndaj kësaj dukurie.Turizmi ndërkombëtar në vendet e zhvilluara është nxitur në tri drejtime kryesore:1) Asistencë teknike për përgatitjen e planeve turistike të zhvillimit.2) Mbështetje për projekte të mëdha infrastrukturore.3) Mbështetje për investime në planet private turistike, sidomos hotelet.Edhe Komuniteti Europian është përfshire në politikat turistike për lehtësimin e turizmit nëkomunitet, për përmirësimin e shpërndarjes sezonale dhe gjeografike turistike, për tësiguruar informacion dhe mbrojtje për turistët, përmirësim të kushteve të punonjësve dheorganizim, konsultim dhe bashkëveprim. Organizata që paraqet interesim mbi baza të gjerabotërore është Organizata Botërore e Turizmit (OBT),që është themeluar në vitin 1925 në Hagë. Në përbërjetë saj janë 115 vende të botës. Kjo organizatë merretme propagandimin e rolit ekonomik, shoqëror ekulturor të turizmit në botë, si mjet e faktor për ruajtjene paqes. (Fotoja më të djathtë paraqet selinë eOrganizatës Botërore të Turizmit në Madrid.) Bashkimi Ndërkombëtar Turistik (AIT) e themeluar nëvitin 1898 me qendër në Gjenevë. Kjo organizatëmerret me probleme të trafikut tokësor dhe luan rol nëpërpilimin e rregullave të udhëtimit të njerëzve nërrugë tokësore. Federata Ndërkombëtare e Bashkësive të Agjencive të Udhëtimit (FUUAV) me qendërnë Paris dhe merret me çështjet e agjencive të udhëtimit turistik, si dhe me ndërmjetësit eudhëtimeve. Bashkësia Ndërkombëtare e Ndërmarrjeve të Trafikut Ajror (IATA), e cila merret meçështjet e transportit ajror. Bashkimi Ndërkombëtar i Hekurudhave (UIC) me qendër në Bruksel, që merret kryesisht
  16. 16. MM AA RR KK EE TT II NN GG IVFaqe 16me përparimin e zhvillimit të trafikut hekurudhor në Europë, gjithashtu merret edhe mepërpilimin e orarit të trenave. Bashkësia Ndërkombëtare e Hoteleve (AIA), e themeluar në 1946 në Paris. Kjoorganizatë merret me zhvillimin e hotelerisë, afarizmit hotelier, me hartimin e revistaveprofesionale dhe të guidave hoteliere, ku paraqiten ofertat turistike të segmentevehoteliere botërore. Bashkësia Ndërkombëtare e Eksperteve Shkencore për Turizmin(AIEST) me qendër në Bernë, merret me studimin e çështjeve teorike tëturizmit botëror. Kjo organizatë është këshilltare e UNESCO-s përproblemet e turizmit dhe mban lidhje të ngushta me OBT dhe AIT. Federata Ndërkombëtare e Gazetarëve dhe Shkrimtarëve (FIJET), që boton punime emonografi të ndryshme për turizmin. Federata Ndërkombëtare e Parqeve Natyrore të Europës dhe Unioni Ndërkombëtar përMbrojtjen e Natyrës (UICH), janë bashkësi ndërkombëtare që merren me mbrojtjen enatyrës dhe krijimin e parqeve natyrore kombëtare. Zyra Ndërkombëtare e Turizmit Shoqëror (BITS). Ajo është krijuar në vitin 1963 përzhvillimin shoqëror në përmasa ndërkombëtare. Në të marrin pjesë 105 organizata tëtjera dhe jep ndihmese në vlerësimin e ndikimit të turizmit në shoqëri.Pyetje1. Cilat janë elementet që përbëjnë një ndërmarrje hoteliere turistike?2. Si klasifikohen hotelet dhe ndërmarrjet e restoranterisë?3. Cilat janë detyrimet kryesore që nxisin zhvillimin e turizmit Ndërkombëtar?4. Cilat janë organizmat ndërkombëtare të turizmit dhe ç’rëndësi ka pjesëmarrja etyre në zhvillimin e turizmit?
  17. 17. KAPITULLI IIObjektivat Formulimi i kuptimit të marketingut. Përcaktimi i rëndësisë që merr informacioni e marketingut. Përcaktimi i kuptimit të segmentimit të tregut. Përcaktimi i politikave të marketingut. Përcaktimi i rolit që luan promocioni dhe llojet e këtij promocioni.Marketingu cilësohet si çelësi i rritjes ekonomike. Roli i tij qëndronnë kapërcimin e të metave duke harmonizuar ofertën dhe kërkesën,harmonizim i cili realizohet me anë të blerjes, shitjes, transportit,ruajtjes, financimit, marrjes përsipër të rreziqeve dhe sigurimit tëinformacioneve mbi tregun. Njohja e këtyre problemeve realizohetnëpërmjet informacionit të marketingut, i cili përbën pjesën më tërëndësishme të sistemit të drejtimit. Të parashikosh të ardhmen endërmarrjes përbën atë pjesë të informacionit që grumbullohet meanë të politikave të ndryshme të përshtatshme në tregun turistik, kuroli përcaktues është realizimi i dëshirave të turistëve.
  18. 18. MM AA RR KK EE TT II NN GG IVFaqe 18II.1. Përkufizimi i marketingutFunksionet e marketingut janë universale, sepse ato duhet të realizohen në të gjithaaspektet e tij. Me anën e këtyre funksioneve krijohet dobia ekonomike. Në qoftë se do tëndodhemi në një mjedis çfarëdo dhe do të shtrohej pyetja se çdo të kuptojmë memarketing, atëherë përgjigjja do të ishte: Shitja ose reklama e një ndërmarrjeje. Por në tëvërtetë ky është një përcaktim i cunguar pasi marketingu përfshin më shumë.Marrim një shembull të një ndërmarrjeje, që prodhon pantallona xhins. Ky produkt është izakonshëm, por edhe i domosdoshëm. Ndonëse është i modeleve dhe i ngjyrave tëndryshme, ai shërben për të plotësuar disa funksione, si për t’u mbrojtur nga faktorët emjedisit, si dhe për të krijuar një imazh të mirë. Në përputhje me nevojat dhe dëshirat, çdoklient do të përzgjidhte ato modele, ngjyra, vizatime që do të plotësonin më mirë interesate tyre. Por, a do të ishte klienti i ndjeshëm kundrejt çmimit me të cilin ato do të shiten nëtreg? Kështu, prodhuesi duhet të marrë parasysh probleme të tilla si: Cila do të jetë klientela e ndërmarrjes? A do të ketë kërkesa që ta justifikojnë prodhimin? Cilat do të jenë kërkesat në lidhje me ngjyrën, modelet dhe cilësinë? Cili do të jetë çmimi më optimal që të thithë sa më shumë klientelë, në mënyrë qëtë çojë në normën e fitimit të ndërmarrjes? Në ç’mënyrë do të kontaktohet me klientët? Cilat forma do të përdoren për të mundësuar informimin dhe nxitjen e kërkesëskundrejt ofertës së ndërmarrjes? Cila është gjendja e ndërmarrjeve të tjera? Cilët janë konkurrentet dhe ç’ofertë e çmime kanë ato?Këto nuk janë vetëm probleme të procesit të prodhimit, por dhe atij të tregtimit. Ato janëaspekte të një procesi më përgjithësues, pra, aspekte të marketingut. Pra, është marketinguqë përmes informacionit të duhur e drejton prodhimin, me qëllim që produkti që do tëhidhet në treg të plotësojë dëshirat e klientëve.Në të vërtetë, prodhimi dhe marketingu janë dy pjesë të rëndësishme të ekonomisë sëtregut, ku motivi kryesor është t’u japë konsumatorëve të mirat dhe shërbimet që kënaqinnevojat e tij.Baza e fjalës “marketing” është “market”, që do të thotë treg, ndërsa në kuptimin engushtë do të kuptojmë të tregtuarit. Pra, marketingu nuk mund të identifikohet meshitjet. Në marketing vendimet kanë për objektiv konsumatorin. Në të përcaktohet se çfarëduhet prodhuar me çfarë karakteristikash dhe çfarë materiali duhet përdorur.Duke u nisur nga këto marketingu konsiderohet si shprehje e veprimtarisë së biznesit qëmundëson drejtimin e rrjedhës së mallrave nga prodhuesi drejt konsumatorit. Le të marrimnjë shembull:
  19. 19. Kapitulli IIFaqe 19Faqe 19Ndërmarrja, duke prodhuar veshje xhinsi fillon një veprimtari që lidhet me konsumatorin,pra, marketingu vepron për një shoqëri të caktuar, për të kënaqur nevojat e popullsisë, d.m. th është një proces social jetësor.Marketingu përkufizohet si proces i planifikimit, realizimit të konceptimit, çmimit,promocionit, shpërndarjes së ideve, mallrave, shërbimeve për të mundësuar shkëmbimeqë përmbushin objektivat e individëve e organizatave. Ky përbën dhe konceptiminmodern apo bashkëkohor të marketingut.Marketingu është aq thelbësor saqë nuk mund të shihet si një funksion i ndarë në tërësinë endërmarrjes. Ai shihet me qëllimin përfundimtar të tij që është KLIENTI.Pyetje dhe detyra1. Cili është përkufizimi klasik i marketingut? Ilustrojeni me shembuj nga jeta epërditshme?2. Jepni përkufizimin modern të marketingut.
  20. 20. MM AA RR KK EE TT II NN GG IVFaqe 20II.2. Informacioni dhe kërkimi i marketingutInformacioni mbi shpërndarjen e produktit turistik luan rol vendimtar në nxitjen ekërkesave për produkte të veçanta dhe lehtëson përdorimin e tyre. Larmia e tyre ështëvendimtare në procesin e shpërndarjes.Të drejtosh një ndërmarrje do të thotë të parashikosh të ardhmen e saj,por që tëparashikosh se ç’do të ndodhë me të duhet të kesh informacionin e nevojshëm.Sapo krijohet një ndërmarrje, pronari është i detyruar të administrojë paratë, të mirat dhenjerëzit në një mjedis të caktuar, prandaj lind nevoja e njohjes së tyre. Shtrohet pyetja: Sido të realizohet kjo njohje? Kjo do të realizohet me anë të informacionit të marketingut.Informacioni përfaqëson një pjesë të rëndësishme në sistemin e drejtimit, i cili nga ana e tijpërbëhet nga tre elemente: Informacioni Vendimi KontrolliInformacioni i marketingut bëhet i domosdoshëm për këto arsye: Rëndësia që ka veprimtaria e marketingut, e cila ka prirje të kapërcejë kufijtë e njëvendi, pra, duhet të njihet tregu dhe zhvillimi i tij, e cila nuk bëhet pa informacionine duhur. Rritja e nivelit të jetesës shoqërohet me “rritjen e pakufizuar të të ardhurave” tëblerësit gjë që çon në rritjen e dëshirave, por pa pasur informacionin e duhur nukmund të parashikohet një rritje e tillë. Konkurrimi, me anën e çmimit kërkon përdorimin e markave të reja me anën ereklamës, promocionit të shitjeve. Informacioni i vazhdueshëm bën që ndërmarrja të jetë në gjendje të kontrollojëtregun për të shmangur rreziqet. Mungesa e informacionit të duhur bën që ndërmarrja të mos vlerësojë realizimin eobjektivave të veprimtarisë së saj, që përbën domosdoshmëri në ecurinë e saj.Në sistemin e përgjithshëm të informacionit vend të rëndësishëm ka sistemi i informacionittë marketingut, që përfshin tërësinë e procedurave që shërbejnë për grumbullimin, ruajtjendhe përdorimin e informacionit për marrjen e vendimeve në marketing.Në kuadër të sistemit të informacionit rëndësi paraqet kërkimi i marketingut, i cilipërkufizohet si grumbullim dhe ruajtje e analizave informative rreth problemeve, që ipërkasin marketingut të mallrave, shërbimeve, njerëzve ideve e vendeve. Pra, në thelb,kërkimi e marketingut nënkupton që drejtuesi i marketingut të kënaqë në maksimumnevojat e klientëve.
  21. 21. Kapitulli IIFaqe 21Faqe 21Kërkimi i marketingut duhet të kryhet mbi baza shkencore për të qenë të sigurt nëvlerësimin e përfundimeve të arritura. Përdorimi i tyre do të thotë:-Objektivitet (pra, nuk ndikohesh nga faktorë të ndryshëm).-Saktësi (përgatitja dhe përdorimi i pyetësorëve efikas).-Kompleksitet.Praktikat e kërkimit të marketingut ndryshojnë nga lloji i ndërmarrjeve. Kërkimi imarketingut përbën një aplikim të metodës shkencore dhe përfshin pesë etapa.1) Përkufizimi i problemit,2) Analiza e situatës,3) Sigurimi i të dhënave,4) Interpretimi i tyre,5) Zgjidhja e problemit.Burimet nga mund të merren informacionet janë: anketimet, vrojtimet, me anën e letravepostare, telefonit, reklamave etjPyetje1. Cili është roli i informacionit dhe nga ç’element përbëhet ai?2. Përse bëhet i domosdoshëm informacioni i marketingut?3. Cilat janë etapat në të cilat kalon kërkimi i marketingut?
  22. 22. MM AA RR KK EE TT II NN GG IVFaqe 22II.3. Tregu dhe segmentimi i tijTregu është vendi ku takohen blerësi dhe shitësi dhe ku njëra palë ka diçka me vlerë përpalën tjetër, e cila plotëson nevojat e këtij të fundit.Me treg do të kuptojmë bashkësinë e klientëve, të cilët, përmes procesit të shkëmbimit,plotësojnë një nevojë.Para se ta shtjellojmë këtë koncept, duhet të sqarojmë se ç’është nevoja, ç’është dëshira,ç’është kërkesa dhe si realizohen ato në procesin e shkëmbimit.Nevoja lind nga një ndjenjë mungesë në disa kushte konkrete. Njeriu që të mbijetojë kanevojë për të ngrënë, për t’u veshur, për t’u strehuar. Këto nuk janë krijuar as nga shoqëria,as nga marketingu. Ato ekzistojnë në gjendje të përgjithshme në natyrën e njerëzve.Dëshira ka të bëjë me një mjet të privilegjuar për të kënaqur një nevojë. Njeriu ka nevojëpër të ngrënë dhe mund ta plotësojë atë me bukë, por dëshiron dhe mish. Ndërsa nevojatjanë të kufizuara, dëshirat janë të pakufizuara.Kërkesa përkon me dëshirën për të blerë disa produkte të mbështetur nga një mundësi dhevullnet blerje. Shumë njerëz do të dëshironin të kishin gjëra të shtrenjta. Kjo varet jo vetëmnga vullneti për të blerë, por dhe nga mundësia për ta realizuar atë. Pra, një firmëprodhuese nuk mund të hasë vetëm dëshirat, por duhet të vlerësojë dhe burimet ekonomikee qëndrimet e blerësve.Për të pasur shkëmbim duhet të plotësohen katër kushte:Së pari, të ekzistojnë dy palë.Së dyti, çdo palë të ketë diçka që ka vlerë për palën tjetër.Së treti, çdo palë të jetë e aftë të komunikojë për atë që është për t’u shkëmbyer.Së katërti, Çdo palë të jetë e lirë të pranojë dhe t’i ofrojë tjetrit diçka.Kur përmbushen këto kushte, atëherë ekziston shkëmbimi.Madhësia e një tregu varet nga: Numri i personave që kanë dëshirë për një produkt; Numri i personave që kanë burimet e nevojshme për të blerë; Numri i personave që kanë dëshirë për të shkëmbyer burimet me produktin qëdëshirojnë.Në origjinën e fjalës “treg” qëndron vendi, ku blerësit dhe shitësit takohen për tëshkëmbyer mallrat e tyre.Segmentimi i tregut kryhet në katër etapa:1) Zgjedhja e një ose disa kritereve, si dhe e një metode segmentimi.2) Studimi i hollësishëm i karakteristikave të çdo segmenti.3) Zgjedhja e një ose disa segmenteve, të cilëve do t’u drejtohet ndërmarrja.
  23. 23. Kapitulli IIFaqe 23Faqe 234) Përcaktimi i politikës së marketingut për çdo segment.Për ta segmentuar tregun përdoren: Kritere gjeografike, Kritere sociodemografike, Kritere psikografike, Kriteri i përfitimit, Kriteri i kërkesës konsumatore.Kriteret gjeografike bazohen në karakteristika, të tilla si: rajoni; lloji i banorit (fshatar,qendër qyteti); popullsia (madhësia,vendndodhja).Kriteret sociodemografike kanë të bëjnë me ndarjen e tregut në përputhje mekarakteristika, të tilla si: Seksi (mashkull, femër) Mosha më pak se 6 vjeç,6-11,12-17,18-34,35-49,50-64,65 e lart. Numri i frymëve në familje Cikli i jetës (beqar,i martuar me fëmijë,i martuar pa fëmijë etj) Të ardhurat Besimi Raca KombësiaPyetje dhe detyra1. Ç’kuptojmë me treg dhe kur kryhet shkëmbimi në të?2. Rendisni katër etapat, në të cilat kalon segmentimi i tregut.3. Cilat janë tri kriteret e mundshme për segmentimin e tregut?
  24. 24. MM AA RR KK EE TT II NN GG IVFaqe 24II.4. Politikat e marketingutGjetja e një politike të përshtatshme në tregun turistik ka rol përcaktues në realizimin edëshirave të turistëve. Që të parashikosh të ardhmen e një ndërmarrjeje, duhet tëgrumbullosh informacionin e nevojshëm, por si do të grumbullohet një informacion i tillë?Për këtë qëllim marketingu harton dhe përdor politikat e tij, të cilat i klasifikon në: Politika e ofertës turistike Politika e çmimeve Politika e shpërndarjes Politika e komunikimitOferta turistike është sasia e të mirave materiale dhe e shërbimeve që përmbushinkërkesat e turistëve gjatë qëndrimit të tyre (për një kohë të caktuar) larg vendbanimit tëpërhershëm.Që të formohet produkti mbi bazën e ofertës turistike të një vendi do të thotë që produktetë ndryshme t’i vendosësh në marrëdhënie funksionale, duke krijuar një produktpërfundimtar, i cili plotësohet vazhdimisht me një lloj shërbimi ose me blerjen e njëprodukti të vetëm.Elementet e ofertës turistike që shfrytëzohen nga turistët në formën e produktit të blerë,përcaktohen nga nevojat turistike, pra, përfshihen të mira dhe shërbime në funksion tëplotësimit të këtyre nevojave.Në një ndërmarrje turistike faktorët tërheqës përbërës të ofertës ndahen në faktorë tëbrendshëm dhe të jashtëm. Kjo bëhet për të përcaktuar nëse këta faktorë janë, ose jo tëkontrolluar nga ndërmarrja që prodhon produktin turistik. Turisti në fillim bën zgjedhjen evendit të pushimit, pastaj ai niset nga çmimi i produktit të ofruar, pra, në realitetin turistikçmimi është instrumenti që luan rolin përcaktues në politikën e marketingut.Pjesa më e madhe e turistëve është e ndjeshme ndaj çmimeve të ndryshme për arsye tëndryshme dhe të shumëllojshme, siç mund të jenë: Konkurrenca ndërmjet vendeve dhe shërbimeve që ofrohen. Përfshirja në turizëm dhe e shtresës me të ardhura të ulëta. Mundësia e zgjedhjes së produktit në bazë të çmimit.Çmimi është shprehja monetare e vlerës, por kur flasim për çmim të produktit turistik këtuka disa veçori të cilat vijnë si rrjedhojë e veçorive që ka vetë produkti turistik. P.sh. në tënjëjtin hotel për dhoma të njëjta ka çmime të ndryshme.Pra, çmimi i produkteve dhe i shërbimeve turistike është vlera në para e vlerës aktuale tëofertës turistike, që shfaqet në tregun turistik, ku takohen kërkesa dhe oferta. Ngambizotërimi i njërit, apo i tjetrit element varet dhe madhësia e çmimit. Çmimi si element i
  25. 25. Kapitulli IIFaqe 25Faqe 25rëndësishëm në marrjen e vendimeve, duhet të shihet si faktor bazë në hartimin e politikëssë çmimeve.Faktorët që ndikojnë në sjelljen e konsumatorit i grupojmë në këtë mënyrë: Faktorë psikologjikë: kultura, sjellja, jetesa etj. Faktorë ekonomikë e shoqërorë: të ardhurat. Faktorë fiziologjikë: gjinia, mosha.Këtu ndikim ka familja dhe mjedisi ku jeton. Por në kushtet e një tregu turistik të zhvilluar,produkti turistik pavarësisht nga çmimi që ka nuk mund të shkojë në çdo kohëdrejtpërsëdrejti tek konsumatori. Kanalet e shpërndarjes në turizëm lejojnë dërgimin eproduktit turistik nga prodhuesi tek konsumatori i fundit. Këto kanale në turizëm janë tëdrejtpërdrejta dhe jo të drejtpërdrejta.Shitja e drejtpërdrejtë është më e pëlqyer, si nga klientët ashtu dhe nga shitësit. Klientët epëlqejnë këtë lloj shitjeje për këto arsye: Lidhja e drejtpërdrejtë u jep mundësi për kushte të mira; U jep mundësi klientëve për kontroll mbi udhëtimet; Duke blerë produkte të drejtpërdrejta nga furnitori zvogëlohet puna; Klienti është bindur, sepse duke blerë drejtpërdrejtë produktin zvogëlohet mundësiae gabimit.Shitja jo e drejtpërdrejtë realizohet me anën e një sistemi ku një ose disa ndërmjetëspërgatisin një kanal për të çuar produktin turistik në treg. Në shpërndarjet jo tëdrejtpërdrejta turistike përfshihen organizata që kanë të drejtën e personit juridik, si dhepersona fizik të regjistruar për këtë veprimtari.Shpërndarja jo e drejtpërdrejtë ofron për klientët: Zgjedhjen e produktit turistik. Çmimin, klientët që blejnë produkte nga ndërmjetësit kanë përparësi të blejnë njëpaketë turistike me ulje në masë. Shërbimin, ky është plotësisht i kualifikuar, në mënyrë që të plotësohen kërkesat eklientit.Kemi prodhuar një produkt, të cilin do ta hedhim në treg, është studiuar tregu se me çfarëçmimi do të shitet dhe si do ta shpërndajmë atë? Por klientët e ardhshëm nuk e njohinproduktin tonë. Ata nuk i dinë cilësitë e tij dhe se çfarë nevojash plotëson ai. Ata duhet tënjihen me produktin dhe të nxiten për ta blerë atë para produkteve të njëjta që prodhojnëkonkurrentët tanë. Këtë gjë e realizon Promocioni, i cili përfshin disa veprimtari tëmarketingut që nga shitjet personale, deri tek përpjekjet jo personale si reklama dhepubliciteti.Objektivi kryesor që synon promocioni është arritja e një fitimi të caktuar, ose zënia e njëpjese tregu. Në procesin e marrjes së vendimeve specialisti i marketingut merr parasyshnatyrën e produktit dhe të shërbimit. Nëse produkti dhe shërbimi ka shumë konkurrentë,promocioni duhet t’u japë blerësve arsyet pse ata duhet ta zgjedhin këtë produkt në
  26. 26. MM AA RR KK EE TT II NN GG IVFaqe 26krahasim me të tjerët. Për një produkt kompleks blerësve ju duhet një informacion vizualqë mund të kuptojë më mirë produktin. Blerësit e një produkti të shtrenjtë ngurrojnë nëblerje pa bërë një takim personal. Nga ana tjetër personat që merren me marketing marrinparasysh tregun e synuar.Llojet e promocionit janë: Nxitja e shitjeve Reklama Shitjet promocionale Marrëdhëniet publikeObjektivat e promocionit përqendrohen në aspektet e forcës ekspozuese, ku ekspozim do tëthotë vlefshmëri, pamje dhe pranim të produkteve në pikat e shitjes, apo shpërndarjes.Pyetje1. Cilat janë politikat që përdor marketingu në studimin për tregun?2. Ç’përfaqëson oferta turistike dhe nga kush shfrytëzohen elementet e saj?3. Cili është roli i kanaleve të shpërndarjes në turizëm?4. Ç’farë roli luan promocioni dhe cilat janë llojet e tij
  27. 27. Kapitulli IIFaqe 27Faqe 27II.5. TestI. Qarkoni alternativën e saktë:1. Njeriu e përballon urinë përmes gjuetisë, peshkimit.2. Përballohet uria duke përgatitur ushqimin vetë.3. Shuhet uria duke u ushqyer falas.4. Përballohet uria duke iu ofruar një tjetri ushqime ose parà.1 pikëII. Plotësoni:Vend turistik quhet ____________________________________________________i cili tërheq personat që kalojnë një pjesë të kohës së lirë, si dhe shpenzojmë të ardhurate fituara në vendet e tjera.3 pikë1. Karakteristikat e agjencive të udhëtimit, që i dallojnë nga bizneset e tjera, janë dy. ______________________________ ______________________________2 pikë2. Politikat e marketingut janë katër. ______________________________ ______________________________ ______________________________ ______________________________4 pikë3. Etapat e realizimit të kërkimit të marketingut janë pesë: ______________________________ ______________________________ ______________________________ ______________________________ ______________________________5 pikë
  28. 28. MM AA RR KK EE TT II NN GG IVFaqe 284. Llojet e promocionit janë: ______________________________ ______________________________ ______________________________ ______________________________4 pikë5. Oferta turistike është __________________________________________________________________________________________________________________5 pikëIII. Përcaktoni çlloj turizmi është:Një familje italiane në bazë të reklamës për liqenet e Lurës prenoton 15 ditë turizëmnë këtë vend, për pushime; 15 ditë të tjera prenoton në hotel “Adriatik”. Ndërkohë njënga familjarët kërkon të bisedojë me afaristë shqiptarë për biznes.4 pikë
  29. 29. KAPITULLI IIIObjektivat Përshkrimi i veçorive të turizmit kurativ dhe atij të shëndetit. Përshkrimi i procesit të shërimit dhe llojeve të kurave tradicionale. Paraqitje e veçorive të vendit kurativ. Renditja e pajisjeve të një vendi kurativ. Cilat janë funksionet e menaxhimit të një vendi kurativ. Përshkrimi i veçorive të shërimit natyral. Përshkrimi i njohurive për mjekësinë alternative.Për realizimin e turizmit kurativ shërbejnë vendet kurativeqë emërtohen si të tilla, pasi gëzojnë veti të ndryshme ngavendet e tjera të zakonshme.Vendet që e marrin statusin e një vendi kurativ natyral,janë burime termale, vende klimaterike.Shqipëria ka fatin që ka një natyrë të mrekullueshme, jovetëm më burime e ujëra termale, por edhe me një bimësitë rrallë dhe me vlera kurative të larta e të pallogaritshme.
  30. 30. MM AA RR KK EE TT II NN GG IVFaqe 30III.1. Turizmi kurativ dhe i shëndetitQëllimi i udhëtimit dhe i pushimit në turizmin kurativ kushtëzohet nga nevoja ose ngakërkesa të veçanta për shëndetin dhe në vende të caktuara, ku rolin kryesor e luan kura.Me kurë do të kuptojmë një trajtim kurues,gjatë të cilit përdoren mjete të ndryshmekurative: Uji i ngrohtë Lëmishte Klimë e favorshme, në përputhje merekomandimet e mjekut.Turizmi termal njihej dhe praktikohej qënë kohën e romakëve, por sot kanë marrëpërparësi pasi burimet termale e mineraleparaqiten si faktor të rëndësishëm nëzhvillimin e turizmit bashkëkohor dhe shërimin e sëmundjeve të ndryshme. Pjesa më emadhe e ujërave termale janë alkaline dhe janë të pasur me Na, FeS. Temperatura e ujit lëvizdhe shkon nga 20-95C.Shfrytëzimi i banjave si lokalitete turistike zgjat gjithë vitin, gjë që ka përparësi ndajvendeve të tjera turistike ku kemi shfrytëzim sezonal. Çdo stacion termal për nga prodhimiështë specifik. Në çdo stacion kryhen disa shërbime mjekësore, si trajtime që ushtrohen nëlaborator, si fizioterapi farmakologji, shërbime hoteliere, gastronomike, kulturore etj.Kurat shërbejnë për zbutjen e sëmundjeve kronike siç janë ato që zgjatin gjatë dhe nukshërohen plotësisht. Gjithashtu ato shërbejnë për parandalimin e këtyre sëmundjeve. Atozakonisht karakterizohen nga disa kushte: Koha e gjatë e qëndrimit të klientit, e cila zakonisht zgjat 3-javë. Mjetet e nevojshme për kurim mund të përdoren jo vetëm në kohën kur klienti inënshtrohet turizmit kurativ, por edhe gjatë kohës që ai e kryen turizmin, pavarësishtnëse koha është me diell, ose me shi. Kurat duhet të aprovohen nga shefi i mjekëve. Personat të cilët i nënshtrohen turizmit kurativ, janë të mbrojtur nga sigurimetshoqërore që do të paguajnë, si dhe gjatë kohës që ato i nënshtrohen Turizmit Kurativdhe në periudha të tjera të vitit. Për to derdhet kontributi nga sigurimet shoqërore dheshëndetësore sipas skemës së ligjit të sigurimeve shoqërore.Zyra austriake e statistikave e klasifikon turizmin kurativ sipas kritereve të mëposhtme: Turizmi kurativ duhet të zhvillohet në vende kurative, ose në ndërmarrje kurative. Qëndrimi i turistëve kurativë zgjat 1 javë.
  31. 31. Kapitulli IIIFaqe 31Faqe 31 Personat që do t’i nënshtrohen turizmit kurativ, duhet të kenë rekomandimin emjekut.Udhëtimi dhe qëndrimi në vendin kurativ, trajtimi me ujë të ngrohtë dhe lënda me përbërëskurativ, çlirimi nga streset e përditshme luajnë një rol të rëndësishëm për gjendjenpsikologjike dhe shëndetësore të turistëve kurativ.Vendet më të përshtatshme ku mund të zhvillohet turizmi kurativ janë llixhat, të cilat nëvendin tonë i gjejmë në: Peshkopi, Elbasan, Fushë-Krujë. Llixhat kanë si karakteristikë ujine nxehtë dhe përbërës radioaktivë. Temperatura e daljes së ujit është 20ºC. Ai përmban lëndësi 10mg Fe(hekur)/1kg H2O, I(jod) dhe S(squfur) 1mg/kg dhe As(arsen) 0,7mg/kg. PërmbanCO2 (dioksid karboni) 1000mg/1L ujë për ujin e banjës dhe 250mg/1L ujë për ujin ezakonshëm. Koha më e përshtatshme për zhvillimin e llixhave është muaji maj-qershor, kurtemperatura e mjedisit është e ulët, me qëllim që ai të përshtatet me temperaturën e daljes sëujit 20ºC dhe muajt shtator-tetor.Vende të tjera ku mund të zhvillohet turizmi kurativ në vende me klimë të freskët si: Lura,Qafështama, Dajti. Gjithashtu një pjesë e turizmit kurativ mund të zhvillohet në zonat ebregdetit, ku nuk ka numër të madh pjesëmarrësish për të thithur jodin.FjalorthKura: Mjete dhe mënyra që përdor dikush sipas këshillës së mjekut për të shëruarsëmundjen dhe përmirësuar gjendjen shëndetësore.Lëmyshk: Bimë e thjeshtë, zakonisht e gjelbër që rritet në vende të lagëta në ujë.Pyetje dhe detyra1. Cili është roli i kurës në shëndetin e njeriut?2. Cilat janë tiparet që karakterizojnë turizmin kurativ?3. Flisni për pikat kurative termale të vendit tonë.
  32. 32. MM AA RR KK EE TT II NN GG IVFaqe 32III.2. Procesi i shërimit, vendet kurative, kura tradicionaleNë turizmin kurativ, shërimi është element i rëndësishëm. Çdo klient i nënshtrohet turizmitkurativ për zbutjen e sëmundjeve kronike, të frymëmarrjes, mushkërive, reumatizmale etj.,sipas rekomandimit të mjekut personal dhe shefit të mjekëve profesional.Duhet theksuar fakti që në turizmin kurativ nuk mund të flitet për shërim të plotë të turistitkurativ. Zakonisht këto sëmundje zgjasin gjatë dhe turizmi kurativ mundëson trajtimekuruese disavjeçare duke sjellë lehtësime në shëndetin e klientëve. Por ka edhe raste kurturizmi kurativ ndihmon në parandalimin e sëmundjeve të tilla, që ndryshe quhet profilaksi.Për realizimin e turizmit kurativ shërbejnë vendet kurative dhe ndërmarrjet kurative. Vendetkurative, emërtohen si të tilla pasi gëzojnë veti të ndryshme nga vendet e tjera të zakonshme.Ato që marrin statusin e një vendi kurativ natyral, janë burime termale, vende klimaterike.Klasifikimi i ujërave termale bëhet në këtë mënyrë: Në bazë të temperaturës së daljes, P. sh ujërat termale të Fushë-Krujës, Elbasanit dhePeshkopisë, që e kanë temperaturën mbi 40 °C quhen ujëra hipertermale. Në bazë të prejardhjes, ku dallohen: ujërat e burimeve dhe ujërat arteziane. Në bazë të përbërjes kimike të tyre, ku dallohen: ujërat diuretik, ujërat oligo-metalike,ujërat me veprim laksativ, ujërat alkaline, ujëra të joduara etj.Ndërmarrjet kurative janë natyrale, por mund të pasurohen edhe më shumë nga vetë njeriu.Mund të përmendim ngritjen dhe funksionimin e komplekseve turistike pranë burimeveujore kurative apo vendeve klimaterike, duke shtuar paralelisht edhe trajtimet sportive dheterapitë e ndryshme popullore që ofrohen në këto komplekse turistike.Në Shqipëri ka vende të njohura kurative, si klimaterike ashtu edhe termale. Ndër vendet mëtipike klimaterike kurative dhe më të rëndësishmit janë: Voskopoja, Dardha, Llogoraja, Thethi etj, që shquhen për klimë malore. Velipoja, Shëngjini, Divjaka, Dhërmi, Himara, Jala, Borshi, Ksamili etj. që shquhenpër klimën tipike bregdetare.Nga studimet dhe matjet e bëra në bregdetin Adriatik dhe në bregdetin Jon është vërejtur sepërmbajtja e mikroelementeve për një litër ujë përkatësisht në të dy detet është e ndryshme.Tabela në vijim i jep me shifra këto elemente.Deti Adriatik Deti JonFluori 0,0012 mg / litër ujë 0,0013 mg / litër ujëJodi 9,2 mg / litër ujë 8,85 mg / litër ujëBromi 0,064 mg / litër ujë 0,o56 mg / litër ujë
  33. 33. Kapitulli IIIFaqe 33Faqe 33Ekzistenca e vendeve kurative, dobia dhe përdorimi i tyre njihet që në lashtësi. Në mozaikëtdhe afresket e zbuluar, që u përkasin qytetërimeve greke e romake, paraqiten pamje tëaristokratëve që frekuentojnë llixhat si një vend kurimi dhe ripërtëritjeje. Ndonëse në atokohëra llixhat shiheshin si një privilegj luksi, vetëm i shtresës së lartë të shoqërisë, duhettheksuar fakti mbi rëndësinë, vlerësimin dhe shfrytëzimin e tyre aq të hershëm.Burimet kurative termale (llixhat) të vendit tonë janë: Llixhat e Peshkopisë. Llixhat e Elbasanit. Llixhat e Fushë-Krujës. Llixhat e Leskovikut.Këto vende kurative janë të pajisura me hoteleri dhe me superstrukturën e duhur.Nga matjet shkencore të bëra në disa nga vendet kurative janë nxjerrë to rezultate: Llixhat e PeshkopisëRadioaktiviteti 0,01 mili RO”/ hAktiviteti peroksidasik pozitivGazi sulfihidrik tatal 50 mg / litërFortësia e ujit 120,2 gradë gjermaneBromure 1,82 mg / litërJodure 0,530 mg / litërKlorure 761,97 mg / litër Llixhat e LeskovikutRadioaktiviteti 0,05 mili RO / hAktiviteti peroksid pozitivGazi sulfihidrik 2. 2 mg / litërFortësia e ujit 2,1 gradë GjermaneKlorure 301,04 mg / litërPyetje dhe detyra1. Si i klasifikojmë ujërat termale?2. Rendisni disa nga vendet kurative termale dhe klimaterike në vendin tonë.3. Çfarë rezultatesh janë nxjerrë, nga disa matje shkencore, të bëra në burimet termaletë vendit tonë?
  34. 34. MM AA RR KK EE TT II NN GG IVFaqe 34III.3. Faktorët dhe ndikimi i kurësUdhëtimi dhe qëndrimi në vendin kurativ kushtëzohet edhe nga faktorët e ndihmës së kurës.Ndër këta faktorë, më të rëndësishmit janë: trajtimi i përditshëm me ujë të ngrohtë, lëndët përbërëse të resursit kurativ, klima bregdetare, malore, zbutje të sëmundjeve apo parandalimi i tyre, përqendrimi i vëmendjes tek trupi, çlirimi nga stresi i përditshëm.Të gjithë faktorët e sapopërmendur kanë një ndikim pozitiv te klienti që kurohet.Vendet kurative janë të natyrave tëndryshme, si rrjedhim ato paraqesinkarakteristika dalluese ndërmjet tyre.Më poshtë po përmendim konkretishtcilat janë këto karakteristika përburimet termale dhe vendetklimaterike.Llixhat janë burime termale kurative.Marrin këtë emërtim pasi ujërat ekëtyre burimeve janë të ngrohtë dhepërmbajnë elemente të caktuar kimik,që shërbejnë për parandalimin dhekurimin e sëmundjeve të ndryshmekronike.Burimet termale kurative janë ujërat që kanë vetitë e mëposhtme:1) Temperatura e daljes së ujërave nga burimi, të jetë të paktën 20°.2) Në çdo 1 kg ujë të gjendet të paktën 1gr (1000mg) lëndë të forta (hekur, jod, squfur,arsen etj.).3) Për çdo 1 kg ujë të gjenden të paktën:- 10 mg hekur (Fe),- 1 mg jod (J) ose squfur (S),- 0,7 mg arsen (A) etj.4) Përmbajtja e dioksidit të karbonit të lirë (CO²) në ujin për banjë të jetë 1000mg CO²për 1 kg ujë ose 250mg CO² për 1 kg ujë të pijshëm.Edhe vendet kurative klimaterike janë mjaft të frekuentuara kohët e fundit. Në këto vendeduhet të ekzistojnë faktorë të tillë klimaterikë, të cilët ndihmojnë në lehtësimin dhe shërimine sëmundjeve të ndryshme, të tilla si: astma, ftohjet e vjetra, tuberkulozi etj.
  35. 35. Kapitulli IIIFaqe 35Faqe 35Ndër këta faktorë mund të rendisim: Trysnia e ajrit Temperatura e ajrit Lagështia e ajrit Lëvizja e ajrit (era) Pastërtia e ajrit Rrezatimi Elektriciteti i ajrit.Treguesit e këtyre faktorëve duhet të jenë brenda kuotave të lejuara, në mënyrë që vendet qëi gëzojnë, të konsiderohen si vende kurative.Pyetje dhe detyra1. Çfarë kuptoni me faktorët e ndihmës së kurës?2. Cilat janë vetitë që gëzojnë burimet termale kurative (llixhat)?3. Cilët janë faktorët klimaterikë, që bëjnë të mundur cilësimin e vendeve klimaterike sivende kurative?4. Jepni shembuj të vendeve klimaterike kurative dhe llixhave në vendin tonë.
  36. 36. MM AA RR KK EE TT II NN GG IVFaqe 36III.4. Pajisjet në vendin kurativNë turizmin kurativ, përveç faktorëve dhe elementeve që kemi përmendur, një problemshumë i rëndësishëm është edhe pajisja e vendit kurativ. Për këtë duhet të njohim mjedisetqë i nevojiten një vendi kurativ.Mjediset e një vendi kurativ siç janë llixhat mund t’i ndajmë në: Mjediset e strehimit dhe të kryerjes së shërbimeve të tjera. Mjediset ku zhvillohen dhe realizohen kurat. Mjediset e strehimit dhe të kryerjes së shërbimeve. Mjediset e strehimit të turistëve kurativë zakonisht përbëhen nga hotele, që janë tëpërmasave të ndryshme. Madhësia e tyre përcaktohet nga fluksi i turistëve kurativ. Këtohotele përbëhen nga dhoma për 2-3 persona, të pajisura me krevat, me shërbim gardërobe,TV, minibar, tualet (dushe) etj. Gjithashtu hoteli është i pajisur me sallë të madhe ndenjjeje,sallë shahu, sallë leximi etj.Në hotel ekzistojnë dhe funksionojnë edhe mjediset e kuzhinës, të restorantit dhe barit.Kapaciteti i restorantit është llogaritur në përputhje me kapacitetin e hotelit. Edhe mjediset ejashtme, që rrethojnë hotelin, si lulishtet e gjelbëruara, vende të tjera çlodhëse, janë nëdispozicion të turistëve kurativë për kalimin e kohës së lirë. Mjedisi i realizimit të kurave në përgjithësi është një godinë 2-3-katëshe e përbërë ngadhoma të vogla, të ndara veças për çdo klient, për zhvillimin e kurave me ujë termal. Çdodhomë është e pajisur me vaskë të posaçme. Mbushja e këtyre vaskave bëhet drejtpërdrejtnga burimet termale, sipas komandimit nëmënyrë automatike nga personat përgjegjës.Koha e qëndrimit të turistit kurativ në këtovaska, zgjat nga 10-15 minuta dhe zhvillohetnjë herë në ditë (çdo 24 orë). Gjatë kësaj koheçdo gjë është nën kontrollin e rreptë të mjekut,i cili ndjek nga afër zhvillimin e kurës dhegjendjen e turistit kurativ. Nga praktika dheeksperienca është e mira që banjat në llixha tëkryhen në pjesën e parë të ditës (paradite).Turisti kurativ përpara se t’u nënshtrohetkurave me ujëra termale, duhet të pajiset menjë rekomandim të marrë nga komisioni mjekësor ligjor i qytetit/rrethit nga ka ardhur. Mëpas këtë rekomandim, turisti e paraqet përpara komisionit mjekësor ligjor të vendit kurativ(llixhave) dhe pasi i nënshtrohet një kontrolli të plotë mjekësor nga ky komision, i jepet edrejta të zhvillojë kurat. Moszbatimi me rigorozitet i këtyre procedurave, mund të sjellëpasoja negative serioze në shëndetin dhe jetën e turistit kurativ.
  37. 37. Kapitulli IIIFaqe 37Faqe 37 Mjediset e strehimit (hoteli) dhe mjediset e realizimit të kurave (llixhat) janë në njëdistancë të largët nga njëra-tjetra. Kjo distancë respektohet pasi burimet, apo ujërat termalekanë një erë të rëndë, si rezultat i përmbajtjeve kimike të tyre. Përballë këtij fakti, transportii turistëve nga hoteli në llixha dhe anasjelltas bëhet me mjetet transportuese të hotelit.Pyetje1. Cilat janë mjediset që ofron një vend kurativ?2. Si funksionojnë këto mjedise?3. Çfarë dokumentacioni mjekoligjor duhet të paraqesë një individ, për t’iu nënshtruarkurave?
  38. 38. MM AA RR KK EE TT II NN GG IVFaqe 38PARASHIKIMI PROGRAMIMI ORGANIZIMI KONTROLLI,VLERËSIMIKOORDINIMI,KOMANDIMIFUNKSIONET E MENAXHIMITIII.5. Menaxhimi në vendin kurativMasat e veçanta të marketingut në vendin kurativNë turizmin kurativ, një problem mjaft i rëndësishëm është edhe menaxhimi i vendit kurativ.E veçanta e sistemit të menaxhimit, për një vend kurativ, është se përgjithësisht këto vendekrahas shërbimit kurativ, parësor për to, ofrojnë edhe shërbimin hotelier. Menaxhimi i venditkurativ ka për detyrë që të sigurojë efektivitet të plotë të aktivitetit të organizuar tëndërmarrjes. P.sh. në vendet me burime termale, ku mjediset e ofruara janë ai i strehimit(hotelier) dhe ai i realizimit të kurave(llixhave), këto aktivitete kanë të bëjnë: Me shfrytëzimin maksimal të ujërave termal Me gjetjen e burimeve materiale, financiare dhe njerëzore Me drejtimin e përshtatshëm dhe transformimin e burimeve në të dhëna me vlerë Me sigurimin e burimeve të investimeve të reja nga më të mirat dhe shërbimet eprodhuara.Siç shihet aktiviteti menaxherial është kompleks, i përbërë nga shumë elemente dhefunksione të lidhur ngushtë me njëri-tjetrin.Menaxhimi i një ndërmarrjeje kurative duhet të mbështetet në disa funksione:Figura 1. Funksionet e menaxhimit të një vendi kurativParashikimi është baza për pikënisjen e aktivitetit. Ai përbën bazën njohëse mbi të cilënhartohet procesi i programimit financiar të ndërmarrjes. Është kjo arsyeja që parashikimetduhet të jenë të kujdesshme dhe të sakta.Programimi (planifikimi) ka për qëllim të përcaktojë objektivat që ndërmarrja duhet tëarrijë. Programimi mund të jetë afatshkurtër (njëvjeçar), afatmesëm (pesëvjeçar) dheafatgjatë (mbi pesë vjet). Programimet afatshkurtra dhe afatmesme përbëjnë programinoperativ të ndërmarrjes, ndërsa ato afatgjata përfshijnë programet strategjike.Organizimi është një nga funksionet kryesore të menaxhimit të ndërmarrjes. Ai konsiston nëvënien në gatishmërinë më optimale të burimeve njerëzore, teknike, financiare.
  39. 39. Kapitulli IIIFaqe 39Faqe 39Koordinimi dhe komandimi: koordinimi synon harmonizimin e objektivave të ndërmarrjes,ndërsa komandimi tregon rrugët për përmbushjen e objektivave.Kontrolli dhe vlerësimi: detyra e kontrollit është të garantojë zhvillimin e drejtimit tëndërmarrjes. Pas çdo kontrolli bëhet vlerësimi i konkluzioneve të nxjerra, nëse janëpërmbushur objektivat e ndërmarrjes.Për një menaxhim sa më efikas, e rëndësishme është struktura organizative sipas së cilësfunksionon një ndërmarrje. Nga cilat motive udhëhiqet njeriu për të realizuar udhëtime tëshkurtra turistike kurative. Ajo mund të paraqitet në forma të ndryshme ( vertikale,horizontale, kombinim i të dyjave etj, sipas veçorive që ofron vendi kurativ.Struktura organizative duhet të ndërtohet e tillë, që të tregojë kujdes në raportet midisseksioneve që funksionojnë në ndërmarrje. Një strukturë e mirëndërtuar bën të mundur njëmenaxhim efektiv të burimeve natyrore dhe atyre njerëzore. Në një ndërmarrje turistikekurative, struktura organizative, në përgjithësi ka këtë paraqitje:Figura 2. Struktura organizative (organigrami) e një ndërmarrjeje turistike kurativePër një menaxhim sa më efektiv dhe të përshtatshëm të ndërmarrjes turistike kurative duhettë mbahet parasysh karakteristika kryesore e veprimtarisë hoteliere: kapitalet e investuaranë ndërmarrjet hoteliere janë të palëvizshme në hapësirë dhe kërkojnë përdorimkapitalesh me një periudhë të gjatë përdorimi.Menaxhimi ndikohet dhe nga kufizimet e konsiderueshme që vihen re në veprimtarinë endërmarrjeve turistike kurative. Ato janë:TITULLARI(DREJTORI)MENAXHERIEKRETARIA,INFORMACIONI,MARKETINGUSEKSIONIHOTELIERSEKSIONI I REALIZIMITTË KURAVEKUZHINA RESTORANTI MIRËMBAJTJA,TRANSPORTIEKIPI MJEKËSORNDIHMËSMJEKËTFARMACI
  40. 40. MM AA RR KK EE TT II NN GG IVFaqe 40 Ndërmarrjet turistike kurative janë të paafta të rrisin prodhimin dhe janë të kufizuaranë kohë dhe në stinë. Kërkesa turistike është elastike. Ajo mund t’u drejtohet destinacioneve të tjerakurative, të cilat ofrojnë cilësi kurimi dhe shërbimi hotelier. Klientela turistike i përket një segmenti shumë të ngushtë të tregut, prandaj duhet tëmenaxhohet mirë oferta në përputhje me kërkesën. Kërkesa turistike është stinore, e konceptuar gjeografikisht dhe e ndryshueshme.Gjatë menaxhimit të ndërmarrjes kurative duhet të përcaktohen: Shërbimet që do të ofrohen, Aktiviteti i marketingut në shërbime, Drejtimi financiar, Drejtimi i personelit.Marketingu në një ndërmarrje turistike kurative përfshin këto veprimtari: Studimin e tregut kurativ (ekzistenca, ose jo e kërkesës turistike kurative), Analizë e gjendjes së konkurrentëve, Studim mbi cilësinë dhe çmimin e produktit që do të hidhet në treg, Realizimin e reklamave dhe fushatat publicitare mbi produktin dhe ndërmarrjen.Pyetje1. Cilat janë aktivitetet që paraqesin nevojën për menaxhim në një vend kurativ?2. Si e shpjegoni kompleksitetin e aktivitetit menaxherial të një vendi kurativ?3. Si mund të ndërtohet, në funksion të menaxhimit, struktura organizative e njëndërmarrjeje turistike kurative?4. Cilat janë kufizimet e veprimtarisë së ndërmarrjeve turistike kurative, që ndikojnë nëefektivitetin e menaxhimit të tyre?5. Si realizohet marketingu në ndërmarrjet turistike kurative?
  41. 41. Kapitulli IIIFaqe 41Faqe 41III.6. Turizmi i shëndetitTurizmi i shëndetit përmbledh në thelb shumë më tepër se vetëm kurë. Ky term përbën njëkoncept të përgjithshëm për të gjitha llojet e udhëtimeve të motivuara nga shëndeti. Turizmii shëndetit sot është një sektor i rëndësishëm turistik, i cili do të ketë rëndësi më të madhe nëtë ardhmen.Jeta e shëndetshme mund të shikohet me qartësi nga studimet e shumta, si dhe nga përvoja egrumbulluar veçanërisht vitet e fundit, si një megatrend (tendencë e madhe), që po përhapetpërherë e më shumë në të gjitha fushat e jetës.Kura ka të bëjë me zbutjen e sëmundjeve të ndryshme, ndërsa turizmi modern i shëndetit eshikon shëndetin e udhëtarit (ende jo të sëmurë) si: Një synim që ia vlen mundimi (shëndeti është më tepër se të mos kesh dhembje, pra,një kuptim pozitiv i jetës), Një provë personale, Një premisë për të qenë i shëndetshëm, Një formë pushimi, që duhet të marrë edhe një karakter të veçantë.Turizmi i shëndetit është një tendencë që i largohet kurës tradicionale. Ai ka një poziciontjetër ndaj jetës dhe sëmundjes, ka një raport të ri midis punës dhe kohës së lirë, synon njëcilësi më të lartë ndaj jetës, dëshirës për të jetuar, gjetjes së vetvetes.Turizmi i shëndetit sundon të gjitha subkulturat (ndryshimi i vlerësimit të vlerave, rritja erëndësisë së komunikimit) dhe të gjitha stilet e jetës.Çfarë kërkon pushuesi i shëndetit?Përgjigjen kësaj pyetjeje çdo pushues i shëndetit kërkon ta mësojë që para se të ndërmarrëudhëtimin për në vendin ku mendon të pushojë. Atij i duhet të ketë që më parë njëinformacion të saktë për çka ofrohet në vendin e pushimit. Në fund të fundit, pushuesi ishëndetit duhet të njihet që më parë jo vetëm me vendndodhjen dhe pozicionin gjeografik tëvendit të pushimit, por edhe me disa faktorë të rëndësishëm e vendimtarë për pushimet e tij,siç mund të jenë: Një natyrë e shumëllojshme dhe harmonike. Bregdeti, uji, ajri i pastër. Informacione për veçantitë / ngjarjet kulturore. Informacione për situatën e mjedisit. Mundësi të mira për ekskursione me tren / autobus. Mundësi për të kontaktuar banorët e zonës. Mundësi për të shijuar produkte rajonale dhe sezonale në gastronomi. Udhëtim i rehatshëm dhe komod.Në mënyrë skematike këta faktorë paraqiten si në figurën e mëposhtme (fig. 2.):
  42. 42. MM AA RR KK EE TT II NN GG IVFaqe 42Të shijuariteprodukteverajonale dhesezonaleNgjarjekulturoredheartistikeNatyraeshumëllojshmePUSHUESIISHËNDETITBregdeti,maliTë veçantatevenditRehatidhekomoditetEkskursioneme tren dheautobusKlimaNjohja mebanorëte zonësFigura 2. Faktorët më të rëndësishëm për pushuesin e shëndetitPyetje dhe detyra1. Flisni për turizmin e shëndetit si koncept.2. Cilët janë faktorët vendimtar që ndikojnë mbi kërkesën turistike të pushuesve, përudhëtimet e motivuara nga shëndeti?
  43. 43. Kapitulli IIIFaqe 43Faqe 43III.7. Veçoritë e shërimit natyral. Mjekësia e alternativësTerapia alternative karakterizohet nga veçori të tilla ku mjeku e trajton pacientin në tërësidhe jo vetëm sëmundjen e caktuar. Në mjekësinë alternative rëndësi i kushtohet nevojaveemocionale dhe spirituale të pacientit, në dallim nga mjekësia tradicionale, e cila kryesishtpërqendrohet në anën fizike të sëmundjes.Shumica e praktikuesve të mjekësisë alternative nuk pranohen nga ana e mjekëve në spitalee ambulanca. Në qendrat e reja të mjekësisë së përparuar ofrohet një kombinim i mjekimevetradicionale dhe alternative. Qendra të tilla zakonisht punësojnë mjekë dhe ekspertëalternativë me certifikata për terapi të ndryshme alternative.Disa lloje të shërimit alternativ si lutjet, masazhi dhe ndryshimi i stilit të jetesës janë tësigurta, por disa të tjera sidomos barërat herbale mund të shkaktojnë dhe rreziqe. Në dallimnga ilaçet që merren në farmaci, barërat herbale nuk janë të licencuara nga institucionetpërgjegjëse, ato nuk testohen përpara se të lëshohen në treg. Disa barëra që vijnë nga vendetë pazhvilluara ndonjëherë janë të infektuara me pesticide dhe metale të rënda.Problem tjetër me rëndësi janë dhe mjekët e ndryshëm popullor, të cilët prezantohen sishërues duke paraqitur ilaçe të pakontrolluara dhe të rrezikshme, prandaj duhet të tregohetkujdes që të sëmurëve të mos i jepet çdo lloj bari, nëse nuk e njohim përmbajtjen.Duke pasur parasysh çështjet e mësipërme nuk mund të ketë një përkufizim të saktë përmjekësinë alternative. Kufijtë e saj ndryshojnë vazhdimisht, dhe disa tipa shërimi të tillabëhen më të pranuar nga ana e mjekëve: p.sh. hipnoza e cila llogaritet si marrëzi, sot është eintegruar më shumë në mjekësinë tradicionale.Sipas Qendrës Kombëtare për Mjekësi Komplementare dhe Alternative, si dhe QendrësKombëtare për Shëndet në ShBA, llojet kryesore të mjekësisë alternative janë: Akupuntura: Paraqet një praktikë që bazohet në ngacmimin e pikave të caktuara tëtrupit zakonisht me gjilpërë, por dhe me shtypje “Akupresure” me të cilat ndihmohetshërimi. Mjekësia tradicionale orientale: përqendrohet në vërtetimin e çrregullimeve tëenergjisë në organizëm. Homeopati: problemet shëndetësore trajtohen me substanca të holluara. Mjekë popullorë: shitës ilaçesh popullore, kryesisht gra me eksperiencë në mjekësinëpopullore. Barërat herbale: bimë të ndryshme që shfrytëzohen në mjekësi dhe janë në formëçajesh, kapsulash ose ekstraktesh. Shërimi manual: trajtimi me manipulim dhe përforcim të pjesëve të caktuara të trupit. Masazhi: formë e shërimit manual. Osteopati: shfrytëzohet manipulimi dhe shërimi me prekje, ku praktikuesi vë duart mbi,ose nën afërsi të trupit në mënyrë që të shpërndaje energjinë.
  44. 44. MM AA RR KK EE TT II NN GG IVFaqe 44 Ndryshimi i ushqimit dhe stilit të jetesës: paraqet larmi në mjekësinë alternative.Persona të ndryshëm marrin shtesa në ndryshme duke menduar se ushqimi i zakonshëmnuk përmban shumë vitamina e minerale. Të tjerë që vuajë nga disa sëmundje kronike,si sëmundjet e zemrës, diabeti përshtatin ushqimin e tyre që ta mbajnë sëmundjen nënkontroll. Nga kjo shërohen jo vetëm sëmundje të caktuara, por parandalohen edhe tëtjera. Kontrolli i mendjes: përqendrohet në rolin e trurit në gjendje të ndryshme që kapinorganizmin. Hipnoza është formë e gjumit të vetëdijshëm dhe ndihmon që njerëzit tëballafaqohen me dhimbjen, ose ankthin, kurse forma të tjera si psikoterapia, meditimidhe joga janë të dobishme për relaks. Shumë njerëz kthehen në grupe të caktuara përpërkrahje dhe lutje që të ndjehen me të lidhur me njerëzit. Barëra dhe vaksina: medikamente që nuk janë pranuar nga mjekësia zyrtare, por qëllogariten si alternative. Bioelektromagnetika: mbështetet mbi idenë se rrymat elektrike në të gjithë organizmate gjallë prodhojnë fushën magnetike që përhapen jashtë organizmit.Në Shqipëri mjekësia popullore është e lashtë, njësoj si në shumë vende të botës. Kjometodë popullore në vendin tonë ka ekzistuar që në lashtësi dhe ka ardhur deri në ditët esotme po me të njëjtat metoda, duke alternuar njohuritë e metodave popullore.Vendi ynë ka fatin që ka një natyrë të mrekullueshme, me një bimësi të rrallë dhe me vlerakurative të larta e të pallogaritshme, dhe pikërisht për këtë arsye këto bimë mjekësoreshqiptare quhen "mrekullia që shëron". Kur mjekësia shkencore has vështirësi në shërimin edisa sëmundjeve të rënda, mjekësia alternative ndihmon dukshëm për përmirësimin e këtyresëmundjeve.FjalorthSpiritual - Tërësia e mënyrave dhe mjeteve që përdoren për të treguar sikur vendosen lidhjeshpirtërore.Pesticide - lloj plehu kimik.Hipnoza - Gjendje e afërt me gjumin.Psikoterapi - Metodë e mjekimit të të sëmurëve, duke vepruar me anë të fjalëve qetësuese eme anë të hipnozës.Pyetje dhe detyra1. Përcaktoni dallimin e mjekësisë alternative nga mjekësia tradicionale.2. Renditni disa nga rreziqet që paraqet aplikimi i metodave alternative në shërim3. Cili është kuptimi i termit mjekësi alternative?4. Rendisni llojet e shërimit alternativ. Jepni sqarime për secilin lloj.
  45. 45. KAPITULLI IVObjektivat Përcaktimi i konceptit të turizmit të qyteteve. Shpjegimi i situatave të ndryshme të tregut të turizmit të qyteteve. Përcaktimi i kategorive të turistëve të qyteteve. Përcaktimi i llojeve të reklamave turistike për qytetin. Përshkrimi i kërkimeve turistike në qytet dhe që realizohen me sisteme elektronike. Argumentimi i tendencave të zhvillimit të udhëtimeve të shkurtra. Cilat janë motivet e udhëtimeve të shkurtra. Cilat janë motivet e ekskursionit, mjetet e qarkullimit dhe vlerat që krijon ai. Analizimi i shfaqjeve negative të ekskursioneve dhe udhëtimeve të shkurtra.Udhëtimet e shkurtra njihen si turizmi i fundjavës dherealizohen në harkun e një kohe të shkurtër (nga e premtjanë mbrëmje ose e shtuna deri tek e diela në mbrëmje). Këtëlloj turizmi e ndihmon pronësia e shtëpive ose kthimi nështëpinë e prindërve për ata që punojnë larg së bashku mefamiljet e tyre. Këto udhëtime praktikohen dhe nga nxënësite shkollave, të cilët, për të vazhduar veprimtarinë mësimorenë forma e mënyra të ndryshme, organizojnë udhëtime nëdet ose mal në përputhje me mësimet që merren në shkollë.
  46. 46. MM AA RR KK EE TT II NN GG IVFaqe 46IV.1. Përcaktimi i konceptit “situata e tregut”Turizmi i qytetitTregu turistik është një shprehje e përdorur për të treguar ndërhyrjen e aktiviteteveekonomike dhe të operatorëve që komunikojnë për të prodhuar dhe shkëmbyer një “objekt”,i cili mund të jetë një paketë të mirash e shërbimesh dhe që quhet me një emër të vetëmpushim. Elementet e tij përbërëse janë: Subjektet tregtare (bartësit e ofertës dhe kërkesës). Objektet e këmbimit (mallrat dhe shërbimet). Çmimi (shprehja monetare e vlerës së këmbimit).Termi “treg turistik” përdoret për tregun e shërbimeve dhe të mallrave që përdoren përplotësimin e nevojave turistike d. m. th të kërkesës turistike dhe si treg ai ka veçoritë e vetandër të cilat përmendim: Veçoria në lidhjen midis kërkesës dhe ofertës që shfaqet në tregun turistik, e cila vjensi rezultat i pranisë së shumë ofruesve për një kërkues të shërbimeve turistike. Përqendrimi sezonal i lëvizjeve turistike bën që Turizmi nuk punon me kapacitet tëplote gjatë gjithë vitit, por vetëm në kohën e sezonit turistik. Meqë pjesa më e madhe e shërbimeve në turizëm krijohet në zonën turistike, atëherëkërkesa lëviz drejt ofertës në ndryshim nga tregjet e tjera ku oferta lëviz drejt kërkesës. Funksionimi i elementeve të veçanta, si dhe lidhjen midis tyre.Tregu turistik studiohet sipas këtyre drejtimeve. Sipas qëllimit për të udhëtuar- Tregu i pushimeve vjetore.- Tregu i lëvizjeve kulturore turistike.- Tregu i lëvizjeve të kongreseve. Sipas moshës së pjesëmarrësve në lëvizjen turistike. Sipas llojit të lëvizjes turistike.- Tregje parësore.- Tregje dytësore.- Tregje potenciale. Sipas mënyrës së udhëtimit, mjeteve të transportit të përdorura, distancave tëlëvizjeve etj.Gjendja e tregut përcakton situatën e konkurrencës dhe marketingu e paraqet efektshmërinëe tij, nëse oferta është më e madhe se kërkesa. Në një situatë të tillë tregu, ku ofrues tëndryshëm hyjnë në konkurrencë për kërkesën, del në pah rëndësia e instrumenteve tëmarketingut.
  47. 47. Kapitulli IVFaqe 47Faqe 47Në të shumtën e rasteve sot në turizëm mbizotëron tregu i shitësve, por për shkak tëkarakterit sezonal mund të kemi dhe një ndryshim afatmesëm, ose një ndryshim total tësituatës së tregut kjo vlen për vendet, ku bëhen ski gjatë pushimeve dimërore, gjatëkongreseve ndërkombëtare, restorante ku zhvillohen ceremoni të ndryshme etj.Nga pikëpamja historike qyteti që nga shekulli XIX deri më sot në dallim nga zonat fshataredallohen nga një e drejtë ekonomike e shoqërore. E drejta e qytetit përbëhet nga privilegje tëshumta përmes të parit të qytetit, që mund të jetë: kryebashkiaku, princi, peshkopi etj.E drejta e zhvillimit të tregtisë u krijon mundësi banorëve që të realizojnë të ardhurat për tëplotësuar nevojat e tyre familjare duke shitur produktet e tyre në treg.Detyrimi rrugor dhe përcaktimi i zonave të blerjes është privilegj i banorëve të qytetit.Zona rrethuese e qyteteve është rreth 6 km nga qendra e qytetit dhe krijohet mundësia përbanorët të zhvillojnë zona industriale.Me turizëm të qytetit do të kuptojmë çdo formë të qëndrimit të personave në qytet, e cilashërben për gjallërimin e jetës së qytetit. Pavarësisht se ky qëndrim është ose jo me fjetje.Klasifikimi i qytetit bëhet sipas tipologjisë së mëposhtme. Qytete me deri 20.000 banorë - qytete të vogla. Qytete me deri 100.000 banorë - qytete të mesme. Qytete me deri 1000.000 banorë - qytete të mëdha. Qytete me deri mbi 1.000.000 banorë - qytete botërore ose metropole.Sipas njësive administrative, qytetet i ndajmë në:- Rreth;- Qark;- Distrikt.Sipas njësive ekonomike qytetet i ndajmë në:- Qytet blerje;- Qytet panair;- Qytet kulturor;- Qytet industrial etj.Sipas aktivitetit të tyre, qytetet i ndajmë në- Qytete të mesme dhe të vogla historike;- Qendër komunikimi në zona të zhvilluara;- Qytete muze dhe pika kyçe për trafik.FjalorthPeshkop - kryetar i një dioqeze ortodokse në vendet ku vepron kisha ortodokse.Metropol - shtete të mëdha.Qark - ndarje kryesore tokësore e administrative që përfshin disa rrethe me qytetet e tyre.Distrikt - ndarje e vogël administrative pak a shumë sa një rreth në disa vende të tjera.
  48. 48. MM AA RR KK EE TT II NN GG IVFaqe 48Pyetje dhe detyra1. Cilat janë elementet përbërëse të tregut turistik dhe kur përdoret ky term?2. Në sa drejtime studiohet tregu turistik?3. Cilët janë elementet që përbëjnë të drejtën e qytetit?4. Klasifikoni qytetet sipas tipologjive të përkatëse. Qyteti juaj i lindjes në cilin grupbën pjesë?LiteraturaV. Bakiu, R. Dema, V. Koja, Turizmi.
  49. 49. Kapitulli IVFaqe 49Faqe 49IV.2. Kërkimet turistike në qytetNjë fluturim me avion, një qëndrim në hotel, ose një pushim në fundjavë nuk ekspozohen,ose zgjidhen në një vitrinë dyqani. Të gjitha shitjet rezultojnë nga bisedat e drejtpërdrejta,ose nëpërmjet telefonit mes shitësve me klientin. Kjo realizohet nëpërmjet mbledhjes sëinformacionit, në të cilën në të shumtën e rasteve përdoren pyetje të tilla: Ku dëshironi të shkoni? (vendi) Kur? (koha) Sa do të zgjasë udhëtimi? (koha qëndrimit) Çfarë niveli shërbimi dëshironi? (çmimi)Pas përdorimit të pyetjeve kalohet në blerjen e rekomandimeve, të cilat përbëjnë thelbin eprocesit të shitjes dhe klientët ndjehen më të afërt me atë çka ato kanë kërkuar.Përdorimi i reklamave që transmetohen nga televizione të ndryshme private dhe shtetërorereklamat e publikuara nga gazeta e revista përbëjnë mjetet më efikase për turizmin. Atoshfaqen në shumë forma dhe përfaqësojnë mënyrën më të lartë të komunikimit, me anë e sëcilës vihet në dijeni tregu për një produkt të ri. Kur një klient vjen për herë të parë në njëqytet, ai njihet së pari me tabelën e mirëseardhjes, po ashtu dhe me tabela udhërrëfyese përhyrjet e ndryshme në qytet.Për pikat turistike të zonës duhet të përdoren sistemet treguese, tabela të qarta dhe sqarimemë të shkurta për pikat turistike, karta vizitorësh, si dhe karta muzesh, shoqërime dhe guidapër qytetin, si dhe lojëra të ndryshme për të njohur atë. Për vizitat e ndryshme që do tëorganizohen, duhet të vihen në dispozicion autobusët për turistë të shoqëruar me planerrugësh për linjat interesante turistike biçikleta me qira dhe mundësi parkimi për to harta eqytetit në zonën e kalimtarëve. Rëndësi të veçantë ka mundësia e pushimit, e cila realizohetnëpërmjet vendosjes në zona të ndryshme të parqeve, stolave, shatërvanëve, wc, dusheve, sidhe impiante shilarësesh.Në lidhje me të ngrënët dhe të pirët duhet të hartohen udhëzues gastronomik për gatimekarakteristike të zonës dhe të rajonit, oferta të veçanta ushqimesh, kurse për fëmijët duhet tëpërgatiten programe speciale, ose udhëzime për to, parqe të vogla çlodhje.Problem kyç mbetet gjuha për të cilën duhen dhe në informacione gjuhësore dhedomosdoshmëri është njohja e gjuhëve të huaja nga vendasi, si nga shoferët e taksive,policia, punonjësit e shërbimeve etj.Gjithashtu për persona që kanë probleme për mënyrën e organizimit të ditës organizohenbashkëbisedime mbi kulturën,sportin, kohën e lirë, udhëzues special për linjat e udhëtimevebrenda në qytet dhe komunikimi me periferitë shoqëruar me oraret përcaktuese.Për organizimet e udhëtimeve krijohet një lidhje e ngushtë për shitjet e paketave turistike meagjencitë turistike, manuale të ndryshme paketash, guidë etj.
  50. 50. MM AA RR KK EE TT II NN GG IVFaqe 50Lidhur me vendin / qytetin ku klienti ka vendosur të bëjë turizëm, bëhen reklama dhe jependata e fakte për qytetin siç mund të jenë: Sipërfaqja dhe numri i popullsisë, informacione mbi institucionet arsimore ekulturore, si dhe ato të kohës së lirë. Qyteti si rezidencë e organizmavendërkombëtare, mënyrën e administrimit e ndarjes së tij në rajone, lagje, si dhesistemimin e numrave të shtëpive. Në aspektin e kulturës institucionet më të rëndësishme, kalendari kulturor iaktiviteteve. Në aspektin e ekonomisë, format themelore ekonomike, vendndodhja e aktivitetitinstitucioneve ekonomike, si dhoma e tregtisë etj. Informacione praktike, si qendrat e informacionit: Ndihma e shpejtë, qendrat eekskursioneve, strehimi, mjetet e transportit.Pyetje dhe detyra1. Përcaktoni format e pyetjeve që përdoren për të grumbulluar informacionin.2. Cilat shërbime i ofrohen personave që ndërmarrin udhëtime turistike?3. Në çmënyrë realizohet dhënia e informacioneve të ndryshme për turistët e ardhur?
  51. 51. Kapitulli IVFaqe 51Faqe 51IV.3. Guida dhe manuale të qytetitTuristë të qytetit do të quajmë një grup personash, të cilët janë në lëvizje, të hapur, synues,të cilët kanë një nivel ekonomik dhe formimi mbi nivelin mesatar. Ata janë kryesishtpersona të moshës së re deri në 30 vjeç, si dhe persona familjar të moshës nga 40-60 vjeç.Ata kanë dëshirë që të vizitojnë qytete dhe qendra muzeale për të rritur nivelin e tyre tëformimit dhe për të përvetësuar anët pozitive të jetës në qytet. Nëse një turist do të vizitojëqytetin, ajo varet nga plani i tij i larmishëm, nga imazhi që ai ka mbi qytetin, imazh ky qëkrijohet nëpërmjet reklamave të ndryshme në radio, televizion, fletëpalosje, si dhe bisedatme miqtë dhe të afërmit.Imazhi për një qytet është i ndryshëm tek banorët në krahasim me vizitorët. Ai ka të bëjë meriprezantimin e vërtetësisë së tij. Imazhi i një qyteti varet nga politika dhe ekonomia, mjedisidhe trafiku, kultura dhe arsimi, tradita dhe e ardhmja. Turistët e vizitojnë qytetin përrrezatimin e tij, atmosferën, ndërtimet monumentale dhe historike, për parqet dhe sheshet,për rrjetin rrugor, për baret dhe restorantet etj. Duke u bazuar në këtë udhëtimet në qytet iklasifikojmë në: Udhëtime për të rritur niveli kulturor. Udhëtime për të vizituar klubet e natës, disko, pub etj.Identiteti i një qyteti është imazhi që synohet të arrihet nga anëtaret e këshillit bashkiak dhepersonat përgjegjës për marketingun e qytetit. Identiteti i qytetit përbëhet nga: Disenjo e qytetit, ku bëjnë pjesë: ndërtimet monumentale, historike, infrastrukturarrugore etj. Komunikimi i qytetit, i cili ka të bëjë me raportin e qytetit, me qytetarët dhe mjedisin,si dhe punësimin e qytetarëve të tij. Kultura e cila ka të bëjë me sjelljen, njohjen e traditës, zakoneve, veshjeve, stilimitetj.FjalorthImazh - pamje që riprodhohet në mendjen tonë, në bazë të përshtypjeve të mëparshme qëmishërojnë diçka.Pyetje dhe detyra1. Ç’quajmë turistë të qytetit dhe kush bën pjesë në këtë grup?2. Në sa grupe klasifikohen udhëtimet në qytet?3. Cilat janë elementet që përbëjnë identitetin e qytetit?4. Qyteti juaj ka një disenjo të tij. Nëse po, paraqiteni dhe jepni shpjegimin tuaj.
  52. 52. MM AA RR KK EE TT II NN GG IVFaqe 52IV.4. Tendencat e zhvillimit të udhëtimeve të shkurtraRritja e intensitetit të udhëtimeve shpjegohet me arsyen se në pjesën më të madhe rritje tëdukshme ka pësuar turizmi afatshkurtër. Arsyet e vërteta të këtij ekspansioni janë rritja emirëqenies, mobiliteti me makinat private dhe zgjerimi i kapacitetit të avionëve, si dhe rritjae pretendimeve.Ndërkohë që ekonomia e turizmit mbas ngritjes së pretendimit ligjor për pushime priste qëklientët të qëndronin më gjatë, ndodhi e kundërta kalimi në një sjellje mobile i njerëzve simënyrë e re jetese dhe dëshira për të përjetuar sa më shumë në një kohë sa më të shkurtërpati ndikimin e saj dhe në sjelljen mbas udhëtimeve.Një kohëqëndrim prej tri javësh në një vend tek shumë pushues bie ndesh me kufirinpsikologjik të përjetimit. Një gjë e tillë vihet re te beqarët dhe të rinjtë e rritur të moshës 18-24 vjeç. Kjo tendencë vazhdon dhe sot ku pushuesit qëndrojnë më pak e lëvizin më shpesh.Në sjelljen gjatë udhëtimit lindi formula:Sa më afër, aq më pak dhe sa më larg aq më shumë zgjat udhëtimi.Si pionier të këtyre udhëtimeve vlejnë shfrytëzuesit e udhëtimeve me bileta të pjesshme. Nëformën më ekstreme në këto udhëtime më tepër harxhohet koha për udhëtimin, sesa përqëndrimin në destinacion. Treni shfrytëzohet edhe si hotel-restorant dhe vendqëndrimebëhen pikat e ndërrimit të trenave.Sipas një pyetësori në Gjermani u arrit të konstatohej se njerëzit mendonin “me mirë tëudhëtosh pak, por më shpesh”.I përgjigjeshin:Të rinj 18%Beqarë 41%Çifte 43%Familje me fëmijë 35%Pensionistë 34%Udhëtimet e shkurta, duke i parë nga psikologjia e përjetimit, mundësojnë një formë të re tëpushimit intensiv. Kështu, dy tre ose katër ditë si pushime të ndërmjetme shpesh mjaftojnëpër ta marrë veten ose për të dalë nga stresi i përditshëm. Këtë e praktikon mjaft sidomos ajopjesë e njërëzve që edhe kanë mundësi financiare. Koha mesatare e udhëtimit bie dhe, sirrjedhim ulet kohëqëndrimi.FjalorthEkspansion - zgjerimi i kufijve të një vendi për të zgjeruar hapësirat për pushim.Mobilitet – rehati.
  53. 53. Kapitulli IVFaqe 53Faqe 53Pyetje dhe detyra1. Përcaktoni arsyet që bëjnë të mundur rritjen e zhvillimit të udhëtimeve të shkurtra.2. Cila është koha më e përshtatshme për të kryer udhëtime të shkurtra?3. Në kohën e pushimit a keni kryer dhe ju një udhëtim të shkurtër? Nëse po çfarëpërshtypjesh keni për to?
  54. 54. MM AA RR KK EE TT II NN GG IVFaqe 54IV.5. Potenciali i tregut. Kuptimi dhe konceptiPotenciali i tregut karakterizon shanset e mundshme që ka një produkt, ose një shërbim icaktuar për një grup, apo për një rajon të synuar dhe paraqitet për volumin përkatës tëkërkesës që del nga oferta e faktorëve nevojë + forcë, blerësi + popullsi.Njerëzit e ndajnë kohën e lirë në mënyrë gjithnjë ekonomike, ata duan që brenda një kohe samë të shkurtër të përjetojnë sa më shumë gjëra të bukura.Si vlerë turistike mund të konsiderohen vetëm ato elemente të ofertës primare, të cilat mundtë shfrytëzohen ekonomikisht dhe të trajtohen si të mira në funksion të përmbushjes sënevojave turistike. Fillimisht jepen karakteristikat e cilësive natyrore dhe atraktime të këtyreelementeve, përcaktohet vlera turistike e tyre dhe shkalla e shfrytëzimit.Elementet që përbëjnë motivet e aktrativitetit për turistët janë: mali, deti, plazhi, peizazhet,natyra, liqenet, lumenjtë, ujëvarat, shpellat, klima, banjat termale etj. Pas përcaktimit tëelementeve bëhet vlerësimi në aspektin cilësor dhe sasior. Për këtë respektohen këto veti:– Aktraktiviteti vetjak i elementit që do të vlerësohen.– Pozita gjeografike.– Pozita tregtare turistike.Pra, largësia e vendit ku zhvillohet aktiviteti turistik, krahas evidentimit dhe vlerësimit tëelementeve të mësipërme kihen parasysh edhe vlerësime, të tilla si: objektet e ndërtuara përrritjen dhe sistemimin e turistëve si hotelet, motelet infrastruktura dhe transporti.Klientët për vlerësimin e një tregu përcaktohen duke pasur parasysh nevojat dhe kërkesat etë gjithë kategorive kryesore të konsumatorëve turistik, cilësi të tilla janë: Aftësia tërheqëse. Veçori të mira cilësore. Konkurrenca e çmimeve. Dalja në treg me kohën e duhur. Lloji i nevojave që do të kënaqin. Koha e qëndrimit. Orientimi ndaj kategorisë së konsumatorit turist. Mjetet e nevojshme investuese.Nisur nga këto tregues elementet që do të kenë më tepër mundësi për të qenë pjesë e tregutdo të varen nga këto veti kryesore: Peizazhi natyror. Aftësia për rikrijim. Cilësia e shërbimeve. Çmimet.
  55. 55. Kapitulli IVFaqe 55Faqe 55Dy elementet e fundit mund të kontrollohen dhe të vlerësohen, por që kanë dhe ndikimin etyre mbi dy elementet e parë dhe të gjithë së bashku përcaktojnë potencialet e tregut.FjalorthNevojë - ajo që është e domosdoshme për të plotësuar kërkesat e jetës.Pyetje dhe detyra1. Cilat janë elementet që përbëjnë motivet e atraktivitetit?2. Përcaktoni faktorët që vlerësojnë tregun turistik.3. Cilat janë elementet që vlerësohen si më kryesoret në tregun turistik?
  56. 56. MM AA RR KK EE TT II NN GG IVFaqe 56IV.6. Veçoritë e turizmit me afat të shkurtërUdhëtimet e shkurtra dallojnë nga “pushimet vjetore” nga disa tipare të veçanta: Një pjesë e madhe e ndërmarrësve të udhëtimeve të shkurtra nuk mjaftohen me njëudhëtim të tillë, por ndërmarrin disa udhëtime të shkurtra në vit. Pra, gatishmëria përtë udhëtuar është relativisht e madhe. Udhëtimet e shkurtra ndërmerren pa parapërgatitje të mëdha. Kjo i përgjigjettendencës së marrjes së vendimit për të udhëtuar në mënyrë spontane. Përqindja e destinacioneve të udhëtimit brenda vendit është relativisht e madhe. Njërol të veçantë këtu luan raporti midis kohës së udhëtimit me veturë dhe kohës sëqëndrimit. Shpenzime të mëdha ditore. Buxheti i pushimeve pjesëtohet për pak ditë, gatishmëriapër të shpenzuar gjatë qëndrimeve të shkurtra është e madhe. Udhëtimet e shkurtrashpesh janë edhe pushime kryesore, ku i lejohen vetes disa gjëra, sepse nuk ka kohëpër një qëndrim më të gjatë Udhëtimet e shkurtra shtendosin kulmet e sezoneve, sepse ato ndërmerren në çdo kohëtë vitit dhe nuk zhvillohen vetëm në korrik, ose gusht. Kjo ofertë mundëson edhe njëfrekuentim më të mirë të kapaciteteve të hoteleve dhe atyre charter (linja avionësh qëfunksionojnë vetëm në sezonet turistike; p. sh për të shkuar nga Shqipëria në Antalia(Turqi), përshkohet itinerari: Tiranë – Stamboll - Antalia. Në sezonin turistik, itineraripër të njëjtin destinacion është: Tiranë-Antalia).Ku dallojnë udhëtimet e shkurtra nga pushimet vjetore?Njohja mundësisht sa më e saktë e ndërmarrësve të udhëtimeve të shkurtra është me interestë madh për politikën e ofertës dhe përcaktimin e grupeve të synuara (target group). Kudallojnë ata nga turistët klasik të pushimeve?Për t’iu përgjigjur pyetjeve të mësipërme bëjmë një analizë si më poshtë:Një kusht themelor janë të ardhurat e larta. Intensiteti i udhëtimeve të grupeve me të ardhuratë larta, është dy herë më i madh se te shtresat sociale me të ardhura më të ulëta. Tek këta tëfundit të ardhurat shpesh mjaftojnë vetëm për mbulimin e shpenzimeve të domosdoshme përjetën (ushqimi, veshja, banesa) dhe mbeten të ardhura të pakta në dispozicion për udhëtimepushimesh. Këto madhësi ndikuese rrisin në mënyrë të veçantë varësinë e turizmit tëudhëtimeve të shkurtra nga koniunktura.Kështu me rritjen e mirëqenies, mund të pritet një rritje e potencialit të këtij tregu, ndërkohëqë më shtrenjtësimin mbimesatar të çmimeve, programet e kursimit, ngarkesat tatimore etj,mund të pritet një kufizim i këtij lloj udhëtimi. Premisat më të mira për udhëtimet e shkurtajepen te grupet e synuara, të cilat kanë një pretendim të garantuar ligjërisht për pushime.Këto grupe ndodhen në një kualifikim të lartë profesional, ku mund të disponojnë vetëkohën e tyre të lirë dhe zotërojnë një shkallë të lartë formimi.
  57. 57. Kapitulli IVFaqe 57Faqe 57Një nxitje themelore për shumë udhëtime të shkurtra dhe ekskursione në vite, është situata ebanimit. Njerëzit në qytete të mëdha e me një lidhje të mirë infrastrukture dëshirojnë tëshfrytëzojnë zonën çlodhëse për të kompensuar lëvizjen e përditshme në qytet.Motivet e udhëtimeve të shkurtraMe shtimin e konsumatorit përjetues, industrializimi dhe robotizimit të jetës, kalohetgjithnjë e më tepër në nevoja tepër imediate për të kaluar kohën e lirë jashtë shtëpisë.Aktivitetet që kryhen në fundjavë janë të ndryshme. Në studimet e bëra nga organizata tëndryshme të turizmit, janë vërejtur se ka motive nga më të ndryshmet që iniciojnë udhëtimete shkurtra. Motivet më tipike të tyre janë:Viti 1999 Viti 2000Psonisje 26% 39%Të ngrënët jashtë 21% 31%Festë popullore 11 % 19%Kinemaja 8 % 15 %Dalje në lokale 17 % 22%Pretendimet për kohën e lirë shpesh lidhen me udhëtimet e pushimeve të shkurtra. Çereku ipopullsisë do të ndërmarrë në të ardhmen udhëtime të shkurtra. Ky segment oferte është bërënë këtë mënyrë konkurrenti më i madh udhëtimeve turistikePyetje1. Cilat janë tiparet që dallojnë udhëtimet e shkurtra nga pushimet vjetore?2. Cilat janë motivet që i shtyjnë njerëzit të ndërmarrin udhëtime të shkurtra?

×