SHTËPIA BOTUESE E TEKSTEVE MËSIMORE
TIRANË, 2013
Teksti është miratuar dhe financuar nga Ministria e Arsimit dhe e Shkencës.

E përshtati
Alma Mastaka

Botues:
Shtëpia Bot...
PË R M BA J T J A
KREU I
TURIZMI-MUNDËSI E MIRË PËR ZHVILLIMIN EKONOMIK TË SHQIPËRISË
1. Kuptimi i rëndësisë së turizmit p...
KREU IV
HISTORIKU I ZHVILLIMIT TË TURIZMIT NË SHQIPËRI

76

1. Turizmi në Shqipëri deri në përfundim të Luftës së Dytë Bot...
KREU I
TURIZMI - MUNDËSI E MIRË PËR
ZHVILLIMIN EKONOMIK
TË SHQIPËRISË
Në kreun I argumentohet vendi i turizmit për Shqipër...
G J EO G R A F IA TU R I S T I K E E S H Q I P ËR I S Ë

1
Kuptimi i rëndësisë së turizmit për Shqipërinë
Turizmi sot ësht...
KREU 1 Turizmi mundësi e mirë për zhvillimin ekonomik të Shqipërisë
Shteti po punon për ngritjen e fshatrave turistikë të ...
G J EO G R A F IA TU R I S T I K E E S H Q I P ËR I S Ë
vuajnë nga sëmundje të ndryshme, për rehabilitimin dhe kthimin e t...
KREU 1 Turizmi mundësi e mirë për zhvillimin ekonomik të Shqipërisë

2
Vendi i turizmit krahas degëve të tjera ekonomike n...
G J EO G R A F IA TU R I S T I K E E S H Q I P ËR I S Ë
gllabëronte pjesën më të madhe të të ardhurave vjetore që realizoh...
KREU 1 Turizmi mundësi e mirë për zhvillimin ekonomik të Shqipërisë

3
Situata e përgjithshme në Shqipëri dhe rajon
Ndikim...
G J EO G R A F IA TU R I S T I K E E S H Q I P ËR I S Ë
përgjithshëm të situatës në Shqipëri e rajon, me rritjen e rolit d...
KREU 1 Turizmi mundësi e mirë për zhvillimin ekonomik të Shqipërisë
në rrugë nuk janë ende plotësisht sipas kërkesave të k...
G J EO G R A F IA TU R I S T I K E E S H Q I P ËR I S Ë
Vendi ynë duhet të hapet dhe adaptohet me maturi ndaj tregjeve bal...
KREU II
OFERTA GJEOGRAFIKE-NATYRORE
E SHQIPËRISË NË FUSHËN
E TURIZMIT
Kreu II trajton ofertën gjeografike-natyrore të Shqi...
G J EO G R A F IA TU R I S T I K E E S H Q I P ËR I S Ë

1
Roli i pozitës gjeografike të Shqipërisë në zhvillimin
e turizm...
KREU II: Oferta gjeografike-natyrore e Shqipërisë në fushën e turizmit
Gjatësia e përgjithshme e vijës kufitare të Republi...
G J EO G R A F IA TU R I S T I K E E S H Q I P ËR I S Ë
përpjekjen që po bën për t'iu bashkëngjitur Europës së Bashkuar, k...
KREU II: Oferta gjeografike-natyrore e Shqipërisë në fushën e turizmit
dhe thellësitë malore. pjesa perëndimore karakteriz...
G J EO G R A F IA TU R I S T I K E E S H Q I P ËR I S Ë
natyrore, por edhe për trashëgiminë kulturore, arkeologjike dhe hi...
KREU II: Oferta gjeografike-natyrore e Shqipërisë në fushën e turizmit
Larmia e klimave krijon mundësinë e zhvillimit të t...
G J EO G R A F IA TU R I S T I K E E S H Q I P ËR I S Ë
Si qendra të turizmit dimëror shquhen: Dardha dhe Voskopoja në Kor...
KREU II: Oferta gjeografike-natyrore e Shqipërisë në fushën e turizmit
Këto aktivitete janë zhvilluar në Llogora e Moravë....
G J EO G R A F IA TU R I S T I K E E S H Q I P ËR I S Ë
Plazhet e Durrësit mund të
krahasohen me plazhet e mira
europiane ...
KREU II: Oferta gjeografike-natyrore e Shqipërisë në fushën e turizmit
Driloni. Vlen të përmendet bukuria natyrore e Drilo...
G J EO G R A F IA TU R I S T I K E E S H Q I P ËR I S Ë
 Pasuria lumore: Shqipëria është e pasur edhe
me lumenj, shumica ...
KREU II: Oferta gjeografike-natyrore e Shqipërisë në fushën e turizmit

LEXIM SHTESË
Saranda, mrekullia blu
Qafa e Muzinës...
G J EO G R A F IA TU R I S T I K E E S H Q I P ËR I S Ë

5
Bota e pasur bimore e shtazore. Roli i tyre në turizëm
Bota bim...
KREU II: Oferta gjeografike-natyrore e Shqipërisë në fushën e turizmit
(2)

Brezi i dushqeve. Fillon mbi brezin e shkurrev...
G J EO G R A F IA TU R I S T I K E E S H Q I P ËR I S Ë
Bota shtazore dhe turizmi
Bota shtazore përbën një element shumë t...
KREU II: Oferta gjeografike-natyrore e Shqipërisë në fushën e turizmit
Kafshët dhe shpendët janë jo vetëm tërheqëse e të k...
G J EO G R A F IA TU R I S T I K E E S H Q I P ËR I S Ë
Pyetje dhe detyrë
 Si ndikon bota bimore dhe shtazore në turizëm?...
KREU II: Oferta gjeografike-natyrore e Shqipërisë në fushën e turizmit
Një bukuri natyrore të ve çantë në këtë krahinë për...
G J EO G R A F IA TU R I S T I K E E S H Q I P ËR I S Ë
pasur me kullota. Në afërsi të malit ndodhet qyteti i Peshkopisë, ...
KREU II: Oferta gjeografike-natyrore e Shqipërisë në fushën e turizmit
Lajthizës, i Selitës etj. Mali me Gropa ka një përb...
G J EO G R A F IA TU R I S T I K E E S H Q I P ËR I S Ë
Kjo zonë është e pasur e kullota të shumta
dhe pjesërisht e mbulua...
KREU II: Oferta gjeografike-natyrore e Shqipërisë në fushën e turizmit
Përgjatë këtij bregdeti ndodhen tri laguna, dy prej...
G J EO G R A F IA TU R I S T I K E E S H Q I P ËR I S Ë
kërkuar turistik dhe një nga elementët që u sjell më tepër përfiti...
KREU II: Oferta gjeografike-natyrore e Shqipërisë në fushën e turizmit
mjedisin. Në bregdet janë prerë pisha e vazhdon të ...
G J EO G R A F IA TU R I S T I K E E S H Q I P ËR I S Ë
përveç mallit për Atdheun. Këtë kënaqësi duhet ta ndjejmë edhe ne,...
KREU II: Oferta gjeografike-natyrore e Shqipërisë në fushën e turizmit
Ndërhyrja në natyrë mund të sjellë humbje të vlerav...
G J EO G R A F IA TU R I S T I K E E S H Q I P ËR I S Ë
turizmit, në shumë raste kontrolli mbi mjedisin i është lënë spont...
KREU III
OFERTA GJEOGRAFIKE-KULTURORE
E SHQIPËRISË NË FUSHËN
E TURIZMIT

Në kreun III vlerësohet pasuria historike-kulturo...
G J EO G R A F IA TU R I S T I K E E S H Q I P ËR I S Ë

1
Pasuria kulturore e Shqipërisë në fushën e turizmit
Përzierja ...
KREU III: Oferta gjeografike-kulturore e Shqipërisë në fushën e turizmit
vendin tonë. Këto qendra dhe objekte arkeologjike...
G J EO G R A F IA TU R I S T I K E E S H Q I P ËR I S Ë
madje ansamble të plota, me mundësi, jo vetëm për t’u vizituar, po...
KREU III: Oferta gjeografike-kulturore e Shqipërisë në fushën e turizmit
Turistët tregojnë interes të veçantë rreth mënyrë...
G J EO G R A F IA TU R I S T I K E E S H Q I P ËR I S Ë

LEXIM SHTESË
Butrinti
Duke u nisur nga Saranda 19 km në jug të sa...
KREU III: Oferta gjeografike-kulturore e Shqipërisë në fushën e turizmit

2
Motivet antropogjene të Shqipërisë si faktor m...
G J EO G R A F IA TU R I S T I K E E S H Q I P ËR I S Ë
Shqipëria si një vend i pasur me vlera historike dhe kulturore, me...
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Gjeografia turistike e shqiperise  vol 4
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Gjeografia turistike e shqiperise vol 4

1,256

Published on

Published in: Business
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
1,256
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
3
Actions
Shares
0
Downloads
8
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Transcript of "Gjeografia turistike e shqiperise vol 4"

  1. 1. SHTËPIA BOTUESE E TEKSTEVE MËSIMORE TIRANË, 2013
  2. 2. Teksti është miratuar dhe financuar nga Ministria e Arsimit dhe e Shkencës. E përshtati Alma Mastaka Botues: Shtëpia Botuese e Teksteve Mësimore (BOTEM) Adresa: Rruga e Durrësit, Nr. 219, Tiranë, Shqipëri : + 355 4 2225659; botem2012@yahoo.com Botimi i parë, maj 2008 Ky material është hartuar në kuadrin e projektit Agri-AL ose TOUR-reg financuar nga Bashkëpunimi Austriak për Zhvillim (ADC). Kontakt: k-education Austria, Project Office Tirana, Rruga “Naim Frashëri”, nr. 37, Tiranë Redaktimi letrar Nirvana Lazi Arti grafik dhe kopertina Nirvana Lazi © Shtëpia Botuese e Teksteve Mësimore, 2013. Të gjitha të drejtat janë të rezervuara. Nuk lejohet shumëfishimi me çdo mjet apo formë pa lejen me shkrim të botuesit.
  3. 3. PË R M BA J T J A KREU I TURIZMI-MUNDËSI E MIRË PËR ZHVILLIMIN EKONOMIK TË SHQIPËRISË 1. Kuptimi i rëndësisë së turizmit për Shqipërinë 2. Vendi i turizmit krahas degëve të tjera të ekonomisë së Shqipërisë 3. Situata e përgjithshme në Shqipëri dhe rajon. Ndikimi në zhvillimin e turizmit 6 7 10 12 KREU II OFERTA GJEOGRAFIKE-NATYRORE E SHQIPËRISË NË FUSHËN E TURIZMIT 16 1. Roli i pozitës gjeografike të Shqipërisë në zhvillimin e turizmit 2. Larmia e formave të relievit me atraktivitetin e tyre në turizëm 3. Klima mesdhetare e Shqipërisë. Rëndësia e saj në zhvillim e turizmit 4. Pasuria ujore e Shqipërisë dhe ndikimi i saj turistik 5. Bota e pasur bimore e shtazore. Roli i tyre në turizëm 6. Rajonet gjeografike të Shqipërisë dhe potencialet natyrore të tyre në turizëm 7. Probleme të mjedisit dhe turizmit në Shqipëri 8. Bilanci ekologjik i Shqipërisë dhe turizmi 17 19 21 24 29 33 38 41 KREU III OFERTA GJEOGRAFIKE-KULTURORE E SHQIPËRISË NË FUSHËN E TURIZMIT 44 1. Pasuria kulturore e Shqipërisë në fushën e turizmit 2. Motivet antropogjene të Shqipërisë si faktor me rëndësi në lëvizjen turistike 3. Turizmi qytetar dhe qytetet shqiptare 4. Objektet historiko–kulturore të Shqipërisë dhe rëndësia e tyre turistike 5. Vlerësimi i motiveve etnosociale të Shqipërisë në fushën e turizmit 6. Prodhimet artizanale të Shqipërisë si formë e tregtisë turistike 4 4 45 50 52 59 65 70
  4. 4. KREU IV HISTORIKU I ZHVILLIMIT TË TURIZMIT NË SHQIPËRI 76 1. Turizmi në Shqipëri deri në përfundim të Luftës së Dytë Botërore 2. Periudha 1945-1990 dhe vendi i turizmit në të 3. Kushtet e reja për zhvillimin e turizmit pas vitit 1990 4. Hapësira e prejardhjes së turistëve të huaj në Shqipëri 5. Prirjet e popullit shqiptar për zhvillimin e turizmit 6. Motivet e lëvizjes turistike në Shqipëri 7. Treguesit sasiorë të zhvillimit të turizmit në Shqipëri 77 78 80 84 86 91 94 KREU V RAPORTET MES EKONOMISË, POPULLSISË DHE TURIZMIT NË SHQIPËRI 100 1. Kuptimi i rolit të politikës turistike në Shqipëri 2. Roli i institucioneve turistike në Shqipëri 3. Masat politiko turistike dhe efektet e tyre 4. Prespektiva e politikës turistike për Shqipërinë 101 107 111 114 TEST (kreu IV - kreu V) 11 8 KREU VI PASOJAT DHE EFEKTET GJEOGRAFIKE TË TURIZMIT NË SHQIPËRI 122 1. Efektet gjeografike dhe ekologjike të turizmit në Shqipëri 2. Efektet e turizmit në Shqipëri 123 127 KREU VII PROBLEMET E SOTME DHE E ARDHMJA E TURIZMIT NË SHQIPËRI 132 1. Avantazhet dhe disavantazhet e zhvillimit të turizmit në Shqipëri 2. Roli i infrastrukturës në zhvillimin e turizmit në Shqipëri 3. Strategjia e zhvillimit të turizmit në Shqipëri 4. Zonat me përparësi në zhvillimin e turizmit 5. Fazat kryesore të zhvillimit të turizmit 6. Harta e ardhshme turistike e Shqipërisë 133 137 140 144 146 148 FJALORTH 151 LITERATURA E SHFRYTËZUAR 153 5 5
  5. 5. KREU I TURIZMI - MUNDËSI E MIRË PËR ZHVILLIMIN EKONOMIK TË SHQIPËRISË Në kreun I argumentohet vendi i turizmit për Shqipërinë, si një aktivitet me rëndësi ekonomike, sociale, mjedisore etj., që ka ardhur duke u rritur pas vitit 1990, me hapjen e Shqipërisë drejt Europës dhe botës. Turizmi vlerësohet sot si një nga sektorët më me perspektivë të ekono misë shqiptare, i cili mund të luajë rolin e nxitësit të ekonomisë në të ardhmen. Duke vlerësuar rëndësinë e turizmit studiohet lidhja e tij me degët e tjera të ekonomisë, si dhe ndikimet e ndërsjella që vijnë nga kjo lidhje. Gjithashtu analiza e situatës turistike në rajon do të shërbejë për të vlerësuar lidhjet e turizmit shqiptar me vendet e rajonit. Objektivat  Rëndësia që paraqet turizmi për Shqipërinë.  Përcaktimi i raporteve ndërmjet turizmit dhe degëve të tjera të ekonomisë në Shqipëri.  Vlerësimi i situatës së përgjithshme në Shqipëri dhe në rajon, si dhe ndikimi i saj në zhvillimin e turizmit. 6
  6. 6. G J EO G R A F IA TU R I S T I K E E S H Q I P ËR I S Ë 1 Kuptimi i rëndësisë së turizmit për Shqipërinë Turizmi sot është një nga dukuritë më masive i cili nga viti në vit përfshin miliona njerëz në tërë botën, duke përbërë një nga degët me rëndësi ekonomike e cila u siguron vendeve me turizëm të zhvilluar miliona dollarë të ardhura. Vendet e Mesdheut ku bën pjesë edhe vendi ynë kanë treguar një interes të vazhdueshëm për zhvillimin e turizmit, nga i cili kanë siguruar të ardhura të mëdha që kanë ndikuar në rritjen e mirëqenies së popullsisë, në fuqizimin e tyre ekonomik, gjithashtu edhe në zhvillimin e mëtejshëm të turizmit. Zhvillimi i turizmit në Shqipëri bëhet i mundur nga pasuritë e shumta dhe të shumëllojshme, nga pozita e favorshme gjeografike, nga klima e përshtatshme, ujërat termale dhe termominerale. Gjithashtu zhvillimi i turizmit bëhet i mundur edhe nga pasuritë historike kulturore etj. Në mjedisin e vendit tonë ka mundësi që të zhvillohen disa lloje turizmi si: turizmi balnear, kurativ, sportiv, malor etj. Por të gjitha këto pasuri më parë janë vënë fare pak në shfrytëzim dhe turizmi ishte në nivelin më të prapambetur, për shkak të qëndrimit dhe të politikave të gabuara që janë zbatuar në këto drejtime. Rëndësia ekonomike e turizmit Turizmi sot konsiderohet si degë kryesore dhe me përparësi, e cila do të sigurojë zhvillimin ekonomik të vendit e rritjen e nivelit të jetesës së popullsisë shqiptare. Megjithatë në ditët e sotme ai nuk është në nivel të tillë zhvillimi që çdo kush do ta dëshironte. Për të siguruar arritjen e nivelit të dëshiruar po punohet shumë si nga shteti shqiptar dhe nga sektori privat. Shteti me një sërë projektesh të tij po mundohet që turizmi në Shqipëri të arrijë nivele të larta dhe të pranueshme nga turistët e huaj, të cilët kur të vijnë për të pushuar, të largohen me përshtypjen më të mirë. 7
  7. 7. KREU 1 Turizmi mundësi e mirë për zhvillimin ekonomik të Shqipërisë Shteti po punon për ngritjen e fshatrave turistikë të cilët do t’i japin një avantazh shumë të mirë turizmit në Shqipëri. Po kështu edhe sektori privat po punon nëpërmjet investimeve të mëdha që po bën në turizëm. Sektori privat ndikon në zhvillimin e turizmit edhe nëpërmjet krijimit të një numri të madh agjencish udhëtimi të cilat mundësojnë vendosjen e lidhjeve me agjencitë e huaja dhe ardhjen e turistëve në Shqipëri. Pra në kushtet e një industrie jo të zhvilluar dhe të një bujqësie që kërkon investime, turizmi është degë e rëndësishme e ekonomisë, të ardhurat e të cilit do të ndikojnë dhe në zhvillimin e tyre nëpërmjet investimeve. Të ardhurat që sigurohen nga turizmi janë të menjëhershme dhe me vlera të mëdha. Rëndësia sociale e turizmit Sektori turistik krijon vende pune të cilat kërkojnë punonjës të kualifikuar e të specializuar. Në kushtet e Shqipërisë, kur industria po zhvillohet me ritme të ngadalta e kur në të punon një pjesë e vogël e fuqisë punëtore, kur fenomeni i braktisjes së fshatit e punës në të po bëhet gjithnjë e më masiv, punësimi në turizëm, ku niveli i të ardhurave është më i lartë se në sektorët e tjerë, përbën një ngasje e tërheqje të vazhdueshme për rininë shqiptare. Në këtë mënyrë turizmi arrin të zbutë papunësisë që përbën një dukuri shqetësuese e me përmasa të konsiderueshme për shoqërinë shqiptare. Duke qenë se në Mesdhe përqendrohen çdo vit rreth 35% e gjithë udhëtimeve turistike të botës, me potencialet e rëndësishme natyrore, kulturore dhe historike, Shqipëria ka mundësi që së shpejti të zërë një vend të rëndësishëm në këtë rajon. Rëndësia e turizmit në njohjen e kulturave, të historisë dhe gjuhëve Ai krijon mundësinë për zhdukjen e barrierave e pengesave dhe në vendosjen e urave te bashkëpunimit e lidhjes midis popujve. Duke qenë një vend i izoluar për një kohë të gjatë, Shqipëria, nëpërmjet turizmit u ofron të huajve mundësinë e njohjes dhe vlerësimit të kulturës dhe historisë së saj. Po kështu shqiptarët mund të njohin e vlerësojnë nga afër arritjet më të rëndësishme të kulturës botërore. Rëndësia mjekësore dhe kuruese e turizmit Në vendin tonë ka shumë qendra kurative të sëmundjeve të ndryshme si ato të reumatizmit, frymëmarrjes, zemrës etj. Pranë këtyre qendrave shërbejnë ekipe të specializuara mjekësh të cilët janë në dispozicion të pushuesve, që zakonisht 8
  8. 8. G J EO G R A F IA TU R I S T I K E E S H Q I P ËR I S Ë vuajnë nga sëmundje të ndryshme, për rehabilitimin dhe kthimin e tyre në jetën normale. Të tilla janë: burimi i Glinës, burimet e Postenanit, llixhat e Elbasanit, të Peshkopisë etj. Rëndësia e turizmit si nevojë shpirtërore Ai ndikon për argëtimin, çlodhjen dhe kalimin e kohës së lirë, prirje kjo gjithnjë në rritje. Dhe në Shqipëri ka hapësira pa fund për plotësimin e këtyre nevojave fizike e shpirtërore. Edhe për shoqërinë shqiptare, si për shoqëritë e sotme të zhvilluara industriale, ai konsiderohet si një faktor i rëndësishëm ekonomik e social që ndikon në evoluimin e shoqërisë. Një turizëm i zhvilluar krijon mundësinë për pushim, argëtim dhe për të kaluar sa më mirë kohën e lirë dhe ana tjetër për kushtet e vendit tonë është sektori ekonomik i një rëndësie të veçantë. Turizmi sot nuk është një luks e privilegj i njerëzve të veçantë, por nevojë fizike e shpirtërore e të gjithë anëtarëve të shoqërisë së sotme moderne. Megjithëse e vonuar, Shqipëria ka mundësinë që nga njëra anë të përfitojë nga eksperienca e vendeve të tjera me turizëm të zhvilluar dhe nga ana tjetër duke e shfrytëzuar këtë eksperiencë të shmangë fenomenet e dëmshme e negative që janë vënë re në to nga zhvillimi i turizmit. Edhe në këtë mijëvjeçar të ri turizmi është një nga dukuritë më dinamike e më të rëndësishme të shoqërisë njerëzore. Ai do ta çojë përpara atë, do të forcojë lidhjet midis njerëzve dhe do të zvogëlojë largësitë. Dhe Shqipëria me mundësitë që zotëron, mund të shkurtojë kohë dhe distancë e të radhitet në vendet më të zhvilluara turistike të rajonit dhe të botës. Pyetje dhe detyrë  Pse është i rëndësishëm turizmi për Shqipërinë dhe si vlerësohet ai?  Ku qëndron rëndësia ekonomike dhe sociale e turizmit? Argumentojeni me shembuj. 9
  9. 9. KREU 1 Turizmi mundësi e mirë për zhvillimin ekonomik të Shqipërisë 2 Vendi i turizmit krahas degëve të tjera ekonomike në Shqipëri Turizmi është sot një nga industritë më të mëdha botërore dhe një nga sektorët ekonomikë me rritjen më të shpejtë. Ai përfaqëson një veprimtari që si sektorë të tjerë përdor burime dhe sjell çmime dhe përfitime mjedisore, kulturore dhe shoqërore. Si në vendet e tjera të botës edhe në Shqipëri të ardhurat nga turizmi po rriten nga viti në vit. Duke qenë një dukuri me efekte dhe ndikim të shumanshëm, shumë shkenca merren me studimin shkencor të tij. Në grupin e shkencave ekonomike përmendim: ekonominë turistike, marketingun, drejtimin ekonomik, drejtimin financiar etj. Secila prej degëve të ekonomisë ndikon drejtpërdrejt apo tërthorazi në zhvillimin e turizmit. Duke bërë pjesë mes degëve të sektorit të tretë të ekonomisë ai ka lidhje me degët e tjera të këtij sektori si me hotelerinë, tregtinë, shërbimet etj. Zhvillimi ekonomik i vendit luan një rol të rëndësishëm, për të kryer investime në sektorin turistik si dhe në tërheqjen e turistëve. Në vendin tonë në vitin 1997 si rezultat i situatës politike, u krijua një situatë e rëndë në ekonomi dhe kjo bëri që për një periudhë të caktuar fluksi i turistëve të ishte mjaft i ulët e, si rezultat, të ardhurat që u realizuan nga ky sektor, ishin minimale.  Turizmi në Shqipëri është i lidhur ngushtë me industrinë, ndonëse në pamje të parë efektet negative të saj bien në kundërshtim me zhvillimin e turizmit. Në disa rajone industriale vihen re fenomene negative si zhurma, ndotje e ujërave, mjedisit etj. Por nga ana tjetër zhvillimi i industrisë dhe degëve të veçanta të saj do të ndikojë në modernizimin e tij, nëpërmjet vënies në shfrytëzim të pajisjeve e teknologjisë bashkëkohore.  Turizmi është i lidhur ngushtë me ekonominë bujqësore, e cila ndihmon në plotësimin e nevojave të turistëve me produkte bujqësore dhe blegtorale. Dikur turizmi është nënvleftësuar dhe nuk është treguar kujdesi i duhur për zhvillimin e tij. Ai ishte pak i zhvilluar dhe të ardhurat që realizoheshin prej sektorit turistik ishin të pakta. Vëmendja më e madhe e shtetit përqendrohej në industri, e cila 10
  10. 10. G J EO G R A F IA TU R I S T I K E E S H Q I P ËR I S Ë gllabëronte pjesën më të madhe të të ardhurave vjetore që realizoheshin në vend. Po kështu edhe në bujqësi me politikën që u ndoq nuk u realizuan arritje të rëndësishme. Sot, me ndryshimet politike në vend, ka ndryshuar dhe politika e qëndrimi ndaj turizmit. Në grupin e degëve ekonomike ai shihet me përparësi. Si vendet e tjera të rajonit të cilat kanë pak a shumë kushte e rrethana të ngjashme me Shqipërinë dhe që sigurojnë të ardhura të mëdha nga sektori turistik, gjë që ka ndikuar në fuqizimin ekonomik dhe rritjen e mirëqenies së popullsisë së tyre, edhe shteti shqiptar po e sheh turizmin me përparësi duke synuar të bëjë turizmin degë parësore të sektorit ekonomik. Interesi i shtetit dhe enteve publike private për turizmin është mjaft i madh për faktin që turizmi është një veprimtari ekonomike që sjell pasuri. Kjo veprimtari ekonomike do ndihmojë në prodhimin, konsumin, shkëmbimin e të mirave dhe shërbimeve duke u bazuar në rolin dhe rëndësinë që ka turizmi ndërkombëtar duke mos lënë pas dore turizmin vendas, për faktin se turizmi vendas luan një rol të rëndësishëm në ekuilibrin e të ardhurave nga vendet ku ato sigurohen në vendet ku ka potencial turistik. Dukuria turistike nga pikëpamja ekonomike përcaktohet si “tërësi e raporteve”ekonomike për të cilat lokaliteti i pushimeve nuk është rezidencë kryesore, as banesë e qëndrueshme e as vend pune i zakonshëm.  Turizmi është i lidhur me transportin. Duke u nisur nga përcaktimi i mësipërm, turizmi evidentohet si veprimtari që karakterizohet kryesisht nga lëvizshmëria, ndaj sektori i transportit ka rëndësi të madhe për turizmin. Nëpërmjet tij bëhet e mundur lëvizja drejt vendeve e zonave turistike. Zhvillimi i mjeteve të ndryshme të transportit do të ndikojë ndjeshëm në strukturat e veprimtarive turistike.  Turizmi është i lidhur me tregtinë, që përmirëson ofertën turistike si dhe me shërbimet në sektorin turistik. Pra, nga të gjitha sa thamë më lart turizmi është degë e rëndësishme e ekonomisë e lidhur dhe e ndërvarur nga degët e tjera, zhvillimi i të cilave ndikon në turizëm, sikurse zhvillimi i tij u jep impuls e inkurajon zhvillimin e tyre. Që turizmi të bëhet degë parësore e ekonomisë duhet ende punë e kohë. Por e rëndësishme është kuptimi i rëndësisë së tij, gjë që vihet re në kujdesin e vëmendjen e duhur që tregohet për zhvillimin e tij. Pyetje  Ç’vend zinte dikur turizmi midis degëve të ekonomisë?  Cili është qëndrimi dhe ç’politikë ndiqet sot për zhvillimin e tij? 11
  11. 11. KREU 1 Turizmi mundësi e mirë për zhvillimin ekonomik të Shqipërisë 3 Situata e përgjithshme në Shqipëri dhe rajon Ndikimi në zhvillimin e turizmit Shqipëria është vend mesdhetar me kushte të përshtatshme për zhvillimin e turizmit, jo vetëm nga pozicioni gjeografik dhe prezenca e elementëve fizikogjeografik, por edhe nga fakti se mjedisi mesdhetar është mjaft i njohur për nivelin shumë të lartë të zhvillimit të turizmit. Kjo e bën Shqipërinë dhe vendet e tjera të rajonit të parapëlqyera nga turistët europian të cilët kërkojnë temperaturat e larta, detin dhe rërën e Mesdheut. Pavarësisht nga pozicioni i favorshëm gjeografik dhe të qenit pjesë e Mesdheut, plazhet shqiptare kanë qenë pak të frekuentuara nga turistët e huaj. Me ndryshimet politike që ndodhën në Shqipëri në vitet ’90 (shek. XX), të cilat u pasqyruan dhe në ekonomi, turizmi filloi të shihej si degë me përparësi. Nga ekonomia e centralizuar dhe e planifikuar u bë kalimi në ekonominë e tregut bazuar në konkurrencën e lirë dhe pronën private. Para viteve ’90 ekonomia shqiptare cilësohej si më e prapambetura në Europë. Përparësi i jepej zhvillimit të industrisë së rëndë nxjerrëse dhe përpunuese dhe pjesa më e madhe e investimeve bëheshin në këtë sektor. Megjithatë Shqipëria mbeti vend agrar me investime të pakta, kurse sektori i tretë i ekonomisë, ku vend të rëndësishëm zë turizmi, u nënvleftësua dhe ndaj tij nuk u tregua kujdesi i duhur. Sundimi i totalitarizmit dhe tranzicioni i gjatë janë shkaqet kryesore të vështirësive të shumta me të cilat ndeshet sot Shqipëria. Si pjesë e këtyre vështirësive hyjnë edhe ngjarjet e vitit 1997, kur në tërë vendin shpërthyen trazira të mëdha, që e kthyen vendin në gjenden e një luftë civile. Kjo erdhi për shkak të rënies së firmave piramidale. Ndonëse zhvillimi aktual i turizmit shoqërohet me probleme e vështirësi të cilat lidhen me gjendjen e vështirë të infrastrukturës, paqëndrueshmërinë politike, prapambetjen ekonomike, janë të gjitha mundësitë për zhvillim të shpejtë të turizmit në Shqipëri. Ky zhvillim është i lidhur ngushtë me përmirësimin e 12
  12. 12. G J EO G R A F IA TU R I S T I K E E S H Q I P ËR I S Ë përgjithshëm të situatës në Shqipëri e rajon, me rritjen e rolit dhe rëndësisë së vendit tonë në hapësirën turistike mesdhetare me vendosjen e marrëdhënieve të mira me këto vende e ndjekjen e një politike të jashtme aktive dhe pjesëmarrëse. Ndonëse faktorët politikë nuk kanë qenë dashamirës ndaj turizmit, ato natyrorë, historikë dhe kulturorë kanë qenë dhe janë bujarë me të. Betejën me faktorët natyrorë e kemi pothuajse të fituar, jo prej zotësisë sonë, por si dhuratë të natyrës. Klima, terreni, pozita gjeografike, lagia nga dy dete na krijojnë nivel të denjë konkurrence me fqinjët tanë, siç janë: Greqia, Mali i Zi, Kroacia, Italia. Në relievin bregdetar të Jonit pothuajse gjatë gjithë vitit deti është blu, ndërsa në zemër të Alpeve, në Lurë dhe në Voskopojë gjatë verës ka dukuri të të gjitha stinëve, edhe pse pranvera e “përshëndet herët” Shqipërinë, kurse vera duket sikur ka marrë hua dhe pranverën e vonshme dhe vjeshtën e hershme. Natyra i grumbulloi në shekuj të gjitha këto pasuri e bukuri dhe i vendosi me radhë atje ku duhet, duke ia falur njeriut që të begatohet, vizitorit e turistit që të çlodhet e të lumturohet. Por si e theksuam nuk mjaftojnë vetëm bukuritë natyrore. Fakti që Franca zë vendin e parë në botë për nga numri i vizitorëve, përveç faktorëve të saj natyrorë që gjenden me bollëk, ka investuar dhe në teknologji, infrastrukturë dhe në burime njerëzore, për të pasur një industri turistike moderne. Turizmi është mjaft i zhvilluar në vendet mesdhetare fqinje me Shqipërinë. P.sh., Turqia tregon hope të mëdha në zhvillimin e turizmit 15-20 vitet e fundit. Greqia e konsideron turizmin si një nga burimet kryesore të ekonomisë dhe plazhet e saj e të Spanjës janë plazhet më të vizituara në Europë, gjë që tregon që infrastruktura e tyre turistike është konform standardeve europiane dhe mundësitë që ofrohen atje përmbushin plotësisht kërkesat dhe dëshirat e turistëve. Kroacia tashmë është afirmuar si një destinacion “diell, det dhe rërë”. Bullgaria reflekton gjendjen e dobët të vendeve të pushimeve në Detin e Zi si rezultat i rënies së cilësisë e standardeve dhe një pozitë më të fortë në sportet dimërore, ku komplekset ofrojnë standarde perëndimore. E njëjta gjë mund të thuhet për Rumaninë, por në një nivel më të ulët. Ndonëse Shqipëria nga ana e saj si një destinacion turistik në zhvillim ofron mundësi si për udhëtime diell dhe plazh, ashtu dhe për udhëtime kulturore dhe sportive, është ende larg të qenit në këto standarde. Turizmi në Shqipëri ka probleme të shumta në infrastrukturë. Vitet e fundit ka pasur investime të mëdha në rrugë, por megjithatë investimet në energji, por edhe 13
  13. 13. KREU 1 Turizmi mundësi e mirë për zhvillimin ekonomik të Shqipërisë në rrugë nuk janë ende plotësisht sipas kërkesave të kohës për të pasur një turizëm të zhvilluar dhe elitar. Po t’i referohemi njërës prej pikave më të rëndësishme turistike të vendit – Sarandës– do të vëmë re se ajo është epiqendër e turizmit shqiptar për këto arsye: së pari, për nga produkti turistik që ofron qyteti i Sarandës dhe rrethinat; së dyti, për faktin se ndodhet pranë Korfuzit. Qyteti i Sarandës ofron një potencial turistik me vlera të mëdha. Vetë qyteti me shtrirjen e tij përgjatë gjirit me të njëjtin emër, me klimën e mrekullueshme, me plazhet e shumta dhe të bukura, me parkun arkeologjik dhe natyror të Butrintit, me kalanë e Lëkurësit si pika më e lartë nga ku mund të shihet i gjithë qyteti, me pikën turistike të Ksamilit, është i pakrahasueshëm me qytetet e tjera shqiptare. Ai është unik për nga vlerat e tij turistike. Fakti i të qenit pranë Korfuzit ka anët e tij negative dhe pozitive. Do të ishte gabim po të bazohemi në mundësinë e reklamimit jo të mirë që mund t’i bëhet Sarandës duke e parë si konkurrent dhe pozitive që është dhe me reale, sepse të qenit afër me Korfuzin i jep mundësi Sarandës të bëhet një burim jetësor turistësh dhe sigurisht dhe të ardhurash. Sipas të dhënave, vetëm gjatë një viti ky ishull vizitohet nga një milion vizitorë dhe vetëm 1% e tyre vizitojnë Sarandën. Krahas ndikimit pozitiv situata politike jo e qëndrueshme në rajon është bërë shkak për dëmtim të turizmit e pakësim të turistëve të ardhur në rajon. Kështu, lufta në Kosovë, ngjarjet në Bosnjë dhe Kroaci para vitit 2000 patën ndikim negativ, jo vetëm për republikat e ish-Jugosllavisë, por dhe për vendet e tjera. Pas përfundimit të krizave është vënë re një fakt pozitiv me përmasat e një dukurie turistike. Me dhjetëra-mijëra shqiptarë që jetojnë jashtë Shqipërisë vijnë për të kaluar pushimet e tyre në vendin tonë. Këtu ndikon dhe fakti se midis Shqipërisë, Maqedonisë dhe Malit të Zi janë rritur shkëmbimet dhe është rritur qarkullimi i njerëzve nga të dy anët e kufirit. Hapja paqësore e kufijve, politikat e integrimit europian, paqes dhe bashkëpunimit të përbotshëm përkojnë me një komunikim kulturor, ekonomik, shpirtërore midis qytetarëve shqiptarë dhe popujve të tjerë të Ballkanit apo te Europës. Pra, të gjitha vendet me politikat, situatat, konfliktet apo miqësitë ndikojnë në ritmet e zhvillimit ekonomik dhe turistik të njëra tjetrës. Të qenit konkurrent në rajon mund të realizohet nëpërmjet krijimit të produkteve të tilla turistike që përfshin vlerat dhe cilësitë e kërkuara, që realizojnë përshtatjen dhe plotësimin e pritjeve të grupeve të synuara, duhet t’i shërbejë qëllimit të një turizmi elitar. 14
  14. 14. G J EO G R A F IA TU R I S T I K E E S H Q I P ËR I S Ë Vendi ynë duhet të hapet dhe adaptohet me maturi ndaj tregjeve ballkanike dhe atyre europiane duke tentuar përshtatjen dhe zhvillimin e modeleve efektive të tregjeve turistike të ngjashme. Duke i shmangur në maksimum problemet dhe duke nxjerrë në pah vlerat e vërteta të vendeve turistike, do fillojë të kalojë nga faza e kënaqjes me ata turistë që vijnë, në fazën e konkurrencës së ndershme me fqinjët për ndarjen e këtij tregu turistësh. Le të fillojmë të mendojmë se si të shfrytëzojmë të gjitha potencialet që shpesh herë i kemi “dhuratë” nga të tjerët. Le të mësojmë nga përvoja dhe suksesi i fqinjëve. Pyetje  Cili është ndikimi që ka turizmi rajonal në turizmin shqiptar?  Cilat janë problemet që ndeshet sot turizmi në rrugën e zhvillimit të tij? LEXIM SHTESË Turizmi bregdetar dhe integrimi europian ... Një vëzhgim i kujdesshëm disavjeçarë mund të konstatojë se turistët shqiptarë të ardhur nga krahinat e tjera të Ballkanit, dhe që përbëjnë pjesën dërmuese të turistëve të ardhur jashtë kufijve të Shqipërisë dhe në bregdetin Adriatik, duket se ndihen gjithnjë e më mirë në bregdetin durrsak dhe i kane dhënë atij gjatë verës një pamje kulturore më te pasur dhe interesante. Në lokalet e plazheve, shpesh herë deri në orët e para të mëngjesit përzihet muzika perëndimore, tingujt e një muzike të fortë rroku, intonacionet e fjalëve të rrepit, me këngë patriotike dhe himnin e flamurit që mbyll gjithçka. Në këto mjedise vështirë se dallohet dot ku je. Përzierja e stileve të kulturës kombëtare bëhet në përmasa që i shkojnë për shtat bregdetit ku plekset qielli, toka dhe dielli. Tabelat e disa qebaptoreve apo restoranteve ambulante janë shkruar me gabime shtypi, por brenda tyre mund të gjesh asortimente gjellësh që u takojnë kuzhinave shqiptare të përhapura në të gjithë Ballkanin. të përziera me ato të popujve ballkanikë dhe që ruajnë ende xhelozisht pigmentin dhe shijen orientale... (gazeta “Koha jonë”, 25.02.2005) 15
  15. 15. KREU II OFERTA GJEOGRAFIKE-NATYRORE E SHQIPËRISË NË FUSHËN E TURIZMIT Kreu II trajton ofertën gjeografike-natyrore të Shqipërisë në turizëm, ndikimin e secilit element të tij në lloje të ndryshme të lëvizjes turistike. Si lëndë e parë për shumë të apasionuar të turizmit, kjo ofertë krijon premisa dhe ofron mundësi për zhvillimin e tij në të ardhmen. Pozita e favorshme gjeografike, relieve me format e tij atraktive, klima e mrekullueshme mesdhetare, larmia e plazheve, llojet e bimëve dhe kafshëve është një tërheqje e parezistueshme për çdo turist. Por zhvillimi i turizmit që ka për bazë ofertën natyrore ka krijuar probleme mjedisore, të cilat duhet të shmangen me qëllim që të mos i zbehin bukuritë e natyrës shqiptare. Objektivat:  Analizimi i kushteve gjeografike-natyrore të Shqipërisë për zhvillimin e turizmit  Ndikimit i faktorëve të ndryshëm natyrorë (relievi, klima, ujërat, bota bimore dhe shtazore etj. ) ndaj turizmit.  Problemet që mund të lindin midis mjedisit gjeografik dhe turizmit në Shqipëri. 16
  16. 16. G J EO G R A F IA TU R I S T I K E E S H Q I P ËR I S Ë 1 Roli i pozitës gjeografike të Shqipërisë në zhvillimin e turizmit Republika e Shqipërisë është shtet i Europës Juglindore dhe ndodhet në pjesën perëndimore të Gadishullit Ballkanik. Ajo ka dalje të gjerë në detin Adriatik e Jon përgjatë gati gjithë bregut lindor të kanalit detar të Otrantos. Republika e Shqipërisë shtrihet midis gjerësisë gjeografike veriore 39º 38' (në jug të Konispolit) dhe gjerësisë 42º 39' (në skajin verior të Vermoshit). Në perëndim fillon me gjatësinë gjeografike lindore 19º 16' (në ishullin e Sazanit) dhe vazhdon deri në gjatësinë gjeografike 21º4' (në fshatin Vërnik të rrethit të Korçës). Nga veriu në jug ka një gjatësi prej rreth 335km, ndërsa nga perëndimi në lindje gjerësia e saj është rreth 150km. Brenda kësaj shtrirjeje Shqipëria ka një sipërfaqe tokësore prej 28748 km². Pozita gjeografike e Shqipërisë  17
  17. 17. KREU II: Oferta gjeografike-natyrore e Shqipërisë në fushën e turizmit Gjatësia e përgjithshme e vijës kufitare të Republikës së Shqipërisë është 1094 km, nga të cilat 657 km-kufi tokësor, 316 km-kufi detar, 48 km–kufi lumor dhe 73 kufi liqenor. Në veri e verilindje ka 529 km kufi me Malin e Zi, Kosovën dhe Maqedoninë, ndërsa në jug e juglindje me Greqinë një kufi prej 271 km. Shqipëria ka një pozitë të favorshme gjeografike, pasi gjendet në kryqëzimin e rrugëve më të shkurtra që kalojnë nga Mesdheu Perëndimor për në Ballkan e Azinë e Vogël dhe kontrollon kalimin përmes kanalit detar të Otrantos. Me pozicionin e saj, ajo shërben si një urë lidhëse midis Lindjes dhe Perëndimit, por njëkohësisht ky pozicion është bërë shkak i shumë pushtimeve të Shqipërisë nga shtete dhe perandori të ndryshme. Nga njëra anë ky pozicion krijon mundësinë e lidhjes së Shqipërisë me vende të ndryshme nëpërmjet ujit, tokës dhe ajrit nga ana tjetër shërben si vend transit për kalimin nëpërmjet tij të mallrave të ndryshme. Një lëvizje e tillë ndikon midis të tjerash edhe në gjallërimin dhe fuqizimin e sektorit turistik. Pozita gjeografike si pjesë e ofertës gjeografike – natyrore luan një rol të rëndësishëm në zhvillimin e turizmit të një vendi dhe sidomos për Shqipërinë ku së bashku me elemente të tjerë gjeografike- natyrorë si: relievi, klima, ujërat, bota bimore dhe shtazore dhe objektet historiko –kulturore, përbëjnë potencialin turistik primar. Kjo është e vlefshme dhe për vendet e tjera, por ne veçojmë Shqipërinë për faktin se në potencialet sekondar dhe terciar ka vend për përmirësim dhe zhvillim. Atëherë del si detyrë që këtë pozicion gjeografik të favorshëm ta vëmë në dispozicion të turizmit duke e bërë pjesë të rëndësishme të ofertës turistike, pikënisje dhe shkak kryesor për zhvillimin turistik të vendit. A është shfrytëzuar ashtu si duhet ky pozicion i favorshëm gjeografik i Shqipërisë për zhvillimin e turizmit? Sigurisht që jo. Fakti se ka qenë një vend i mbyllur për shkak të sistemit të vjetër, e ka bërë pak të shfrytëzueshme këtë favor. Numri i turistëve të ardhur ka qenë i pakët dhe drejtimet e ardhjes së tyre në vartësi të drejtimit të politikës. Sot qëndrimi dhe politikat e reja në turizëm krijojnë mundësi në shfrytëzimin e pozicionit gjeografik dhe vënien e tij në shërbim të turizmit. Ndërtimi i korridoreve rrugore nga porti i Durrësit drejt lindjes dhe veriut do luajë një rol të rëndësishëm në këtë drejtim. Të gjitha këto ia rrisin rëndësinë pozitës që ka vendi ynë në Rajonin e Ballkanit. Dhe Ballkani i ka treguar vlerat e veta me 18
  18. 18. G J EO G R A F IA TU R I S T I K E E S H Q I P ËR I S Ë përpjekjen që po bën për t'iu bashkëngjitur Europës së Bashkuar, kontinentit plakë ku ne jemi banorët më të hershëm. Pyetje dhe detyra  Cili është pozicioni gjeografik i Shqipërisë si pjesë e Gadishullit Ballkanik?  Si ndikon në zhvillimin e turizmit ky pozicion dhe a është vënë ai në shërbim të turizmit?  Përgatitni një hartë skicë të pozicionit gjeografik të Shqipërisë.  Cilat vende janë në gjerësinë gjeografike të njëjtë me vendin tonë dhe ç`lloj turizmi kanë të zhvilluar? Ilustrojeni me shembuj. 2 Larmia e formave të relievit me tërheqjen e tyre në zhvillimin e turizmit Pozicioni gjeografik dhe relievi i japin mundësi te mëdha zhvillimit të turizmit të një vendi. Këtë e dëshmon edhe rasti i vendit tone i cili karakterizohet nga një pozicion gjeografik i favorshëm dhe një reliev i thyer ku ndërthuret malorjakodrinorja dhe fushorja, duke na dhënë një llojshmëri të pasur në bimësi, faunë dhe ndërthurje klimash. Relievi me kontraste të mëdha karakterizohet nga larmi formash të cilat krijojnë bukuri të veçantë për syrin e turistit. Nga bregu i detit kalohet menjëherë në malet e larta. Vetëm në rreth 1000m vijë ajrore nga deti ndodhet mali më i lartë i vendit Korabi me lartësi 2751 m. Lartësia mesatare e relievit arrin në 708 m që do të thotë dyfishi i lartësisë mesatare te Europës 23% e sipërfaqes së përgjithshme të territorit ndodhet ne lartësinë 02-200m, 48% në lartësinë 200-1000m, ndërsa 30% në lartësinë mbi 1000m mbi nivelin e detit. Copëzimi i nivelit, diferencimet e tij dhe kontrastet kanë bërë të jenë aq afër e njëherësh po aq larg, luginat e thella, kreshtat e larta shkëmbore, thellësia e detit 19
  19. 19. KREU II: Oferta gjeografike-natyrore e Shqipërisë në fushën e turizmit dhe thellësitë malore. pjesa perëndimore karakterizohet nga sipërfaqe fushore me ndërthurje kodrinore, në brendësi të vendit mbizotërojnë vargjet malore, malësitë në formë kështjellash, gropat, fushëgropat dhe vargjet e larta. Shqipëria e ndodhur pranë ujërave të detit Adriatik dhe Jon zotëron një vijë bregdetare 450 km. Bregdeti shqiptar shquhet për pasuri dhe potenciale te mëdha për turizëm balnear. Në zonën bregdetare të Adriatikut bien në sy plazhet me përbërje ranore, kurse në atë joniane plazhet shkëmbore pranë maleve. Gjithashtu, nëpërmjet lagunave të tij të mrekullueshme, bregdeti shqiptar, ofron mundësi për të apasionuarit e natyrës ekzotike dhe observimin e shpendëve detarë, kjo veçanërisht në lagunën e Nartës, të Karavastasë etj. Riviera Joniane  Edhe liqenet shqiptare janë të larmishme për nga mënyra e formimit dhe ofrojnë një bukuri natyrore me rëndësi turistike. Alpet shqiptare me majat e tyre të larta dhe pika turistike mirëpresin turistë për të kaluar një eksperiencë të paharrueshme në mes të natyrës së pastër, midis pyjeve të ndryshëm, burimeve të ujërave, shpellave karstike për të provuar skitë në dimër apo për shëtitje, peshkim, për vrapim në verë etj. Pikave turistike malore u shtohen edhe parqet kombëtare të shoqëruara me lugina, qafa, maja të larta e të thepisura me një kolorit fantastik ngjyrash të çdo stinë. Ky reliev i larmishëm me forma të shumëllojshme i pasur në florë e në faunë krijon hapësira të larmishme për zhvillimin e turizmit. Duke qenë i tillë ai ofron mundësinë për zhvillimin e llojeve të ndryshme të turizmit si balnear, alpin, të skive, peshkimit, atij kurativ etj. Të gjitha këto mundësi që jep natyra me larminë e me bukuritë e saj, janë si rezultat i një ndërthurje të formave të ndryshme të relievit në zona të caktuara e kombinuar kjo dhe me pozitën gjeografike. Këto të dyja nuk janë vetëm përcaktuese në krijimin e pamjeve piktoreske, por kanë luajtur rol dhe në zhvillimet historike te qytetërimeve të hershme, të fenomeneve shoqërore si dhe zhvillimeve industriale, të cilat në një mënyrë apo në një tjetër kanë krijuar qendra që frekuentohen nga turistët, jo vetëm për vlerat 20
  20. 20. G J EO G R A F IA TU R I S T I K E E S H Q I P ËR I S Ë natyrore, por edhe për trashëgiminë kulturore, arkeologjike dhe historike të krijuar në shekuj. Por kjo pasuri natyrore e trashëguar kërkon vëmendjen dhe kujdesin e të gjithëve për të mbetur e tillë, e mrekullueshme dhe magjiplotë,për ta vënë në shërbim të turizmit dhe për ta kthyer në një pasuri me vlerë monetare të rëndësishme për Shqipërinë. Pikërisht për këto arsye nuk duhen lejuar ndërhyrjet e paligjshme dhe pa kriter, të cilat mund ta dëmtojnë atë dhe të sjellin pasoja të pariparueshme. Shqipëria është ndër vendet e rralla me larmi formash të relievit, klimës, florës dhe faunës. Pra është një vend i krijuar për turizëm dhe i tillë duhet të mbetet. Kjo është detyrë e jona dhe e brezave që do të vijnë. Pyetje dhe detyra  Cilat janë disa nga format e relievit që spikasin në natyrën shqiptare?  Ç’kushte e mundësi ofron kjo larmi formash për zhvillimin e turizmit? Ilustrojeni me shembuj. 3 Klima mesdhetare e Shqipërisë. Rëndësia e saj zhvillimin e turizmit Klima e Shqipërisë përbën një komponent shumë të rëndësishëm natyror për zhvillimin e turizmit. E vendosur pranë deteve Adriatik dhe Jon dhe me dalje të gjerë në to, Shqipëria bën pjesë në brezin subtropikal dhe përfshihet në zonën klimaterike mesdhetare,sidomos në pjesën bregdetare dhe perëndimore. Kjo klimë dallohet për dimër relativisht të shkurtër e të butë dhe një verë të nxehtë e shumë të thatë, e cila krijon kushte optimale për zhvillimin e llojeve të ndryshme te turizmit, sidomos atij për banjat diellore, por edhe të sportit ujor, peshkimit etj. Krahas këtyre dy tipave kryesore të klimës, Shqipëria dallohet edhe për ekzistencën e shumë mikroklimave, gjë që jep mundësinë e lëvizjeve të shumta turistike dhe të kombinimit te formave të ndryshme turistike sipas stinëve të vitit. 21
  21. 21. KREU II: Oferta gjeografike-natyrore e Shqipërisë në fushën e turizmit Larmia e klimave krijon mundësinë e zhvillimit të turizmit në të gjithë vendin dhe në të gjitha stinët. Treguesit klimaterikë janë tregues mjaft të rëndësishëm në zhvillimin e industrisë turistike. Ata kanë një rëndësi të veçantë dhe quhen edhe si ”parakushte” për zhvillimin e turizmit. Dhe pikërisht në saje të treguesve klimaterikë shumë vende të botës në segmentin turistik diell - det kanë një zgjatje te sezonit turistik gjatë gjithë vitit. Në zhvillimin e turizmit ndikojnë të gjitha elementet e klimës, më të rëndësishmit ndot ta janë:  Ndriçimi diellor,  Reshjet,  Temperatura,  Era.  Ndriçimi diellor: ndriçimi i diellit lëviz nga 2731 orë në vit në Xarë të Sarandës, në 2722 orë në vit në Vlorë, 2560 orë në vit në Tiranë dhe 2046 orë në vit në Kukës. Kjo gjë krijon mundësinë që sezoni i plazhit të kapë një periudhë pak a shumë të gjatë, prej 4 muajsh. Sezoni turistik veror i Shqipërisë, sipas urdhrit të kryeministrit, shtrihet nga 1 qershori - 30 shtator. Kjo zgjatje e tillë e sezonit krijon kushte të favorshme për një përqendrim të numrit të turistëve. Pra, si rezultat i pozitës gjeografike dhe klimës mesdhetare, Shqipëria gjendet në segmentin turistik “diell dhe det”.  Temperatura: temperaturat e ulëta apo të larta ndikojnë në zhvillimin e llojeve të ndryshme të turizmit. Në vendet me temperatura të larta është i zhvilluar turizmi balnear apo sporte të ndryshme ujore. Ndërsa në vendet me temperatura të ulëta zhvillohen sporte dimërore. Në këto rajone ekziston mundësia e zhvillimit të turizmit të bardhë dhe sporteve të alpinizmit dhe të skive. Krahas aktiviteteve dimërore, gjatë stinës së verës për shkak të temperaturave të larta që mbizotërojnë në pjesët e ulëta të vendit, pikat malore janë objekte mjaft të preferuara turistike për shkak të klimës së freskët duke zhvilluar “turizmin e gjelbër”. Një pjesë e këtyre vendeve quhen qendra klimaterike ku mund të zhvillohen aktivitete sportive, ekskursione etj.  Reshjet: në pjesët e larta të vendit sidomos në pjesën lindore e veriore të tij, dominon klima e ftohtë malore me ndikime kontinentale e cila karakterizohet për temperatura të ulëta e reshje të shumta dëbore. Në rajonet me klimë të tillë ekziston mundësia e zhvillimit të turizmit të bardhë dhe sidomos e sportit të alpinizmit dhe sportit të skive. 22
  22. 22. G J EO G R A F IA TU R I S T I K E E S H Q I P ËR I S Ë Si qendra të turizmit dimëror shquhen: Dardha dhe Voskopoja në Korçë; Shishtaveci në vargun e Korabit etj. Në zonën e Vermoshit ku reshjet e dëborës janë të shumta dhe trashësia mesatare shkon në 70cm dhe dëbora shkrin vetëm në maj, ekzistojnë të gjitha mundësitë e zhvillimit të turizmit të bardhë. Fotoja më të majtë tregon një grup alpinistësh në malet e Vermoshit. Po kështu dhe Boga dhe Thethi me 150 ditë në vit me dëborë, që shkon në një trashësi mesatare prej 50cm. Gjithashtu edhe në Valbonë bora zgjat nga gjysma e dytë e nëntorit deri në maj me një trashësi mesatare prej 100cm. Vende të tjera me reshje dëbore, mjaft të përshtatshme për skitë dhe sportet dimërore janë: Dardha, Vithkuqi e Voskopoja në rrethin e Korçës; Gjinari në Elbasan; Bjeshkët e Tërbunit në Pukë; Lura në Dibër; Qafa e Shtamës në Krujë; Llogoraja në Vlorë etj.  Era: forca dhe drejtimi i saj ndihmon në aktivitetet sportive ujore duke i bërë vendet e përshtatshme, të preferuara për të apasionuarit e këtyre sporteve, sidomos lundrimit me vela i cili është një aktivitet sportiv mjaft i preferuar. Liqeni i Butrintit është mjaft i favorshëm për këtë lloj sporti. Aktivitete të tjera sportive të ndikuara nga drejtimi i erës janë dhe hedhjet me parashutë apo fluturimet me deltaplan. Zonat më të favorshme për këtë janë: Qafa e Llogorasë (një nga pikat më të mira në Mesdheun Lindor), mali i Dajtit, vargjet e Moravës, etj. Vitet e fundit Shqipëria nëpërmjet shoqatës së Aeronautikës ka zhvilluar takime ndërkombëtare të “Fluturimeve të lira”. Qafa e Llogorasë  23
  23. 23. KREU II: Oferta gjeografike-natyrore e Shqipërisë në fushën e turizmit Këto aktivitete janë zhvilluar në Llogora e Moravë. Pra, mund të themi se Shqipëria me klimën e saj, aq të favorshme, ka mundësi për zhvillimin e të gjitha llojeve të turizmit. Pyetje dhe detyra  Cilat janë llojet kryesore të turizmit që favorizohen nga klima dhe elementet e saj?  Cili lloj i turizmit është i zhvilluar në zonën tuaj të banimit, i kushtëzuar nga klima e zonës? Ilustrojeni me shembuj.  Cilat janë qendrat turistike që njihni?  Përgatisni një hartë skicë të Shqipërisë me llojet e ndryshme të turizmit të përcaktuara nga elementet klimatikë. 4 Pasuria ujore e Shqipërisë dhe ndikimi i saj turistik Pjesë e rëndësishme e ofertës gjeografike natyrore të Shqipërisë në turizëm, është dhe pasuria ujore që ajo ka dhe vënia e saj në shërbim të turizmit. Pasuria ujore e deteve, liqeneve, lumenjve, burimeve natyrore luajnë një rol të rëndësishëm në qarkullimin turistik dhe në zhvillimin e llojeve të ndryshme të tij si, banjat diellore, peshkimi, lundrimi, not etj. Kjo është arsyeja që llojet turistike të favorizuara nga prania e ujërave, përbëjnë llojin kryesor të turizmit. Shqipëria ka fatin, se është e pasur me ujëra që gjenden në të gjithë sipërfaqen e vendit, duke filluar nga detet deri tek pasuritë ujore të krijuara nga njeriu.  Pasuria detare: Shqipëria është një vend tepër bregdetar. E gjithë zona perëndimore e vendit, në një gjatësi të përgjithshme prej rreth 475 km, laget nga detet Adriatik dhe deti Jon, që janë pjesë përbërëse e detit Mesdhe. Bregdeti i Adriatikut shtrihet nga gryka e Bunës në veri dhe deri në Kepin e Gjuhëzës në jug. Ky bregdet është i përbërë nga plazhe ranore. 24
  24. 24. G J EO G R A F IA TU R I S T I K E E S H Q I P ËR I S Ë Plazhet e Durrësit mund të krahasohen me plazhet e mira europiane për nga cilësia e rërës, temperatura e ujit, natyra, klima, peizazhi i butë kodrinor, thellësia graduale të detit etj. Përveç Durrësit ka plazhe dhe në Velipojë, Golem, Divjakë, Vlorë, që tërheqin çdo vit një numër gjithnjë e më të madh pushuesish vendas apo të huaj. Plazhi i Durrësit Bregdeti i Jonit që shtrihet nga Kepi i Gjuhëzës në Gjirin e Ftelisë, dallohet për karakterin shkëmbor, me gurë të vegjël në formë patkoi, si dhe me plazhe të bardha zallore, që janë një ndërthurje e klimës malore me bregdetaren. Të tilla jënë plazhet në Dhërmi, Jalë, Himarë, Qeparo, Borsh, Sarandë e Ksamil. Plazhi i Ksamilit   Plazhi i Dhërmiut  Pasuria liqenore: Shqipëria është e pasur gjithashtu me liqene të larmishëm të mëdhenj e të vegjël, natyral apo artificial. Më i famshmi për plazh dhe rekreacion është liqeni i Ohrit, i cili është dhe liqeni më i thellë në Gadishullin Ballkanik, duke e bërë zonën përreth tërheqëse dhe të rëndësishme për turizmin në Shqipëri. Liqeni ka një sipërfaqe 363 km2 (111.4 km2 janë brenda rajonit tonë). Thellësia mesatare është 145m, ndërsa theljësia maksimale është 295 m. Kjo zonë është një kompleks i disa pikave turistike si: Lini, Pojska, Pogradeci, Tushemishti dhe 25
  25. 25. KREU II: Oferta gjeografike-natyrore e Shqipërisë në fushën e turizmit Driloni. Vlen të përmendet bukuria natyrore e Drilonit ku bimësia dekorative është në harmoni të plotë me burimet e ujërave. Liqeni i Ohrit me ujin e kulluar dhe peshkun e rrallë koran ka vazhdimisht vizitorë të cilët nuk mungojnë as në dimër. Pranë tij ndodhet Liqeni i Prespës me bukuritë e veta shkëmbore e plazhe zallore, të pazëvendësueshme dhe të pakrahasueshme. Në veri të vendit është liqeni më i madh i Ballkanit, i Shkodrës me sipërfaqe 368km2 (nga këto 149 km2 brenda rajonit tonë), me plazhet e Shirokës dhe Zogajt. Vendi i bashkimit të Drinit me Bunën ka gjithashtu pamje piktoreske dhe ky është një vend ideal për qetësi dhe, po të lidhet edhe me vlerat e tjera të lashtësisë (Kalaja e Rozafës), ky vend bëhet më të vërtetë interesant. Në pjesën veriore të vendit gjendet liqeni i Fierzës, me një bukuri mahnitëse. Udhëtimi me traget përmes tij është i paharrueshëm. Po të kalojmë në zonën e Dibrës ta del përpara një pamje mahnitëse, të cilën e krijojnë shtatë liqenet e Lurës, të rrethuar me pyje me bukuri të pashoqe (fotoja më të majtë). Ndërsa përmendim liqenet si vende turistike, nuk ke se si të mos përmendim edhe liqenet e Jugut, siç është liqeni i Butrintit, i cili ndodhet jo shumë larg nga Saranda dhe pranë qendrës arkeologjike. Ky liqen përbën pasurinë më të rëndësishme turistike të vendit. Ai frekuentohet nga mijëra turistë vendës dhe të huaj, që i tërheq jo vetëm natyra, por edhe pasuritë arkeologjike të zonës. Në liqenin e Butrintit kultivohen molusqet, por ka dhe vende për pushim e argëtim pa fund.  Pasuria e burimeve natyrore: Të tilla janë: burimi i Syrit të Kaltër (fotoja më të djathtë), një perlë e bukurisë shqiptare me ujin e kthjellët dhe me natyrën piktoreske; Uji i Zi në Këlcyrë; Uji i Ftohtë në Tepelenë, Viroi, Glina, Postenani etj. 26
  26. 26. G J EO G R A F IA TU R I S T I K E E S H Q I P ËR I S Ë  Pasuria lumore: Shqipëria është e pasur edhe me lumenj, shumica e të cilëve kalojnë mes për mes vendit për t’u derdhur në det. Një pjesë e tyre formojnë lugina të rrethuara me pyje të bukura si ajo e Valbonës, Vjosës, Drinosit. Në këto lugina ka qendra turistike si në Bogovë, Këlcyrë etj. Lumi i Valbonës  Por, pavarësisht nga kjo pasuri e madhe ujore që i ka falur natyra vendit tonë, jo e gjitha është në shërbim të turizmit. Duke përjashtuar bregdetin, vendet e tjera sidomos ato pranë lumenjve janë pak të shfrytëzuara. Kjo ka ardhur edhe për shkak të terrenit të vështirë apo infrastrukturës jo të përshtatshme; mungesës së ujit të pijshëm apo të ndërtimeve pa kriter për pushime. Megjithatë është e rëndësishme që kjo pasuri ekziston në vendin tonë dhe, si e tillë, janë të gjitha mundësitë që ajo të vihet në shërbim të turizmit për të gjitha llojet e tij: për turizëm balnear, për peshkim, për lundrim, not, për vizituesit, për kurim etj. Sigurisht kjo duhet bërë duke respektuar ligjet dhe planet rregulluese për të shmangur pasojat dhe fenomenet negative që mund të shfaqen. Bogova, Berat Pyetje dhe detyra  Përse themi që pasuria ujore përbën një element të rëndësishëm të ofertës turistike?  Cilat janë disa nga pikat më të rëndësishme turistike që kanë lidhje me këtë pasuri? Ilustrojeni me shembuj.  Bëni një hartë skicë dhe vendosni në të qendrat turistike që kanë lidhje me pasurinë ujore? 27
  27. 27. KREU II: Oferta gjeografike-natyrore e Shqipërisë në fushën e turizmit LEXIM SHTESË Saranda, mrekullia blu Qafa e Muzinës është kufiri ndarës me kalanë e Argjiros në lindje. Tatëpjetë dy rrugë, njëra të çon në Delvinë. Tjetra me shumë kthesa, nën një gjelbërim marramendës. Qershive tani po u bien petalet, po lidhin fëmijët me lulet e tyre. E pamundur syri të mos shikojë ullinj. Kroi i mërgimtarit. Në pllajë, fshati Muzinë. Lisi shpërtheu nga gjethet. Bari në mal tejet i larmishëm. Mështekna, ferra, driza, gështenja, shkoza, shqopa gjithë bimësia mesdhetare aty. Dhe shpirti qetësohet, syri nuk ngopet. Më poshtë fshati Dhrovjan. Miniera e kripës së gurit. Syri i Kaltër. Ah ç’sy! Do të jenë me fat njerëzit ta shihnin këtë mrekulli me sy. Bistrica. Hidrocentrali. Prapë uji i kristaltë. Por derdhet në det, ëmbëlson ujin e kripur dhe nuk rrjedh në çezmat e lagjeve në Sarandë dhe Ksamil. Etjen, ksamilasit e shuajnë me pus, nën prurjen e syrit, nën prurjen e Bistricës, formacioneve aluvionale, moçalishtes më saktë. E çfarë të bëjmë. Ky fat na ra. Të detyruar. Të shkruash për Sarandën, duhet ta mprehësh mirë lapsin, të ndash mirë mendjen. Të “tallin” ata. Ajo ka njerëz mendjehollë, të mirë,punëtorë, bujarë, pak të “athët” në mendime. Ka arsye kjo. Banorëve të këtij qyteti asnjëherë nuk u ka munguar elementi limon, elementi vaj ulliri,elementi peshk i freskët, në çfarëdolloj sistemi, deti i përjetshëm, në një qiell 300 ditësh blu. Saranda ka një lidhje të ngushtë me numrin 40. Shpjegohen me 40 shenjtorët,40 dhoma izolimi, 40 murgj, 40 zinxhir, 40 frëngji nga të mirët shikonin veç pak sfond blu, për detin të privuar 40 ndërtesa mbi katet e lejuara ka Saranda, 40 bunker ka në vijën e saj bregdetare, 40 mijë banorë me gjithë rrethinat, të ardhur pas viteve ’90. Me fat e bekuara Sarandë. Zoti nuk i fali një, dy, tre engjëj por plot 40. Vazhdojnë edhe pak. 40 ditë do shejtani të nxjerrë veshët nga dëllinja, 40 ditë rri mbuluar gënjeshtra. Dhe të gjitha këto veç 40, dhe të ndenjurat kanë saktë 40 damarë. Në sytë e mi, Saranda, mrekulli. Qëllimisht shpinën, ky qytet ua ktheu erërave të ftohta të dimrit, të ngrohë veten, të mbrojë mimozën e beharit, limonin. portokallin, ullirin, lulet gjelbërimin e përjetshëm, erën e këndshme të luleverdhit bli. Qëllimisht që edhe janari ta ketë temperaturën e banjës. Të zgjuar sarandasit... 28
  28. 28. G J EO G R A F IA TU R I S T I K E E S H Q I P ËR I S Ë 5 Bota e pasur bimore e shtazore. Roli i tyre në turizëm Bota bimore dhe shtazore përbën një burim të rëndësishëm natyror për zhvillimin e turizmit. Falë kushteve të përshtatshme të relievit, klimës dhe ujërave, bota bimore dhe shtazore e Shqipërisë dallohet për shkallë të lartë biodiversiteti, që shprehet në shumëllojshmërinë e biotipave dhe ekosistemeve të ndryshme. Në brendësi të kësaj pasurie bimore rriten lloje të ndryshme kafshësh e shpendësh, të cilat ia rrisin akoma më tepër rëndësinë dhe bukurinë natyrore zonave të ndryshme gjeografike të vendit. Larmia e bimëve, kafshëve dhe shpendëve përbën një pasuri të rëndësishme me potencial turistik. Bukuria e bimëve e shoqëruar kjo me shumëllojshmërinë e kafshëve që rriten midis tyre tërheq vëmendjen e pushuesve vendas apo të huaj duke ju bashkëngjitur pasurisë natyrore të vendit. Bota bimore, bota shtazore dhe turizmi janë të lidhura ngushtë ndërmjet tyre sidomos në kohët e sotme, kur të pushuarit larg zhurmave dhe stresit e bëjnë bimësinë një oaz çlodhjeje dhe qetësie, dhe, kur mes kësaj bimësie qëllon të ndeshësh kafshë apo shpendë që rriten në kushte natyrale, atëherë pushimi bëhet më i këndshëm dhe argëtues. Bota bimore dhe turizmi Për nga origjina, nga përbërja dhe veçoritë, bimësia e Shqipërisë bën pjesë në Zonën Floristike Mesdhetare. Shqipëria, megjithëse ka një sipërfaqe të vogël, është ndër vendet më të pasura me lloje bimësh. Në Shqipëri rriten 3300 lloje bimësh ose 29% e florës së Europës, ku mbi 208 janë lloje drurësh. Rreth 35% e territorit është veshur me shkurre dhe drurë pyjorë. Kjo ka krijuar mundësinë që në vendin tonë të dallohen 4 breza të botës bimore: (1) Brezi i shkurreve mesdhetare shtrihet nga 400-800m me gjelbërim të përhershëm, me valanidhin, shqopën, marenën, pishën e butë, pishën e egër etj. Ato gjenden me shumicë në Rivierën shqiptare dhe në pjesën perëndimore të vendit. 29
  29. 29. KREU II: Oferta gjeografike-natyrore e Shqipërisë në fushën e turizmit (2) Brezi i dushqeve. Fillon mbi brezin e shkurreve dhe në disa pjesë është i përzier me të sa është e vështirë t’i ndash njërën nga tjetra. Shtrihet deri në lartësinë 1200m. Drurët përfaqësues janë lloje të ndryshme dushqesh. Por në disa zona për shkak të shpyllëzimeve për arsye të ndryshme dushqet po zhduken, si në Selenicë, Pyllin e Syrit të Kaltër, Pyllin e Butrintit etj. (3) Brezi i pishave me drurët kryesorë pishën e bredhin, arrin deri në lartësinë 1900m (4) Brezi i kullotave alpine i cili është i rëndësishëm për blegtorinë dhe përfshin zonat e larta malore. Në Shqipëri ka një numër të konsiderueshëm parqesh pyjorë kombëtarë, disa prej të cilave janë shpallur ″monumente natyrorë″ për vlerat e veçanta estetike e turistike dhe mbrohen nga shteti me status të veçantë. Më të rëndësishme janë: parku pyjor i Divjakës, i Dajtit, i Lurës, i Llogorasë, i Hotovës, i Thethit etj. Vlera të veçanta ka dhe Kopshti botanik i Tiranës, në të cilin rriten mbi 2000 lloje bimësh të vendit tonë apo të vendeve të tjera. Gjithashtu Shqipëria ka dhe bimë endemike te cilat rriten vetëm këtu dhe janë relike të florës shqiptare si: narteca, gështenja e kalit etj., të cilat përbëjnë 1% të bimëve që rriten në vendin tonë. Roli i botës bimore në turizëm duhet parë me funksionin dekorativ, zbavitës dhe fiziologjik. Prania e sipërfaqeve të gjelbra rrit bukurinë e peizazhit dhe krijon mundësinë e zhvillimit të llojeve të ndryshme të turizmit. Rajonet me botë të pasur bimore tërheqin vëmendjen e turistëve të cilët mund të argëtohen, të çlodhen, të organizojnë udhëtime apo ekskursione. Por nga ana tjetër në këto zona ajri është i pastër dhe i freskët i dobishëm dhe kurativ, sidomos për të sëmurët nga organet e frymëmarrjes. Kjo është edhe arsyeja që vendet me botë bimore te pasur janë të përshtatshme për zhvillimin e turizmit kurativ, alpin, sportiv etj. Dhe parqet kombëtare shqiptare janë shumë të përshtatshme për këto lloje turizmi. Ylli shqiptar Wuffenia baldacci 30 Zhabina e Hajekut
  30. 30. G J EO G R A F IA TU R I S T I K E E S H Q I P ËR I S Ë Bota shtazore dhe turizmi Bota shtazore përbën një element shumë të rëndësishëm të ofertës gjeografike natyrore. Vendi ynë është i pasur me kafshë dhe shpendë një pjesë e të cilave janë origjinale dhe të rralla. Pjesa më e madhe e kafshëve janë të ngjashme me ato të Mesdheut(sidomos Mesdheut Lindor). Ndër kafshët përmendim: ujkun, dhelprën, dhinë e egër, çakallin, rrëqebullin etj. 3 1 2 4 1- Rrëqebulli 2- Çakalli 3- Ujku 4- Dhelpra 5- Dhija e egër 5 Shqipëria është e pasur dhe me shpendë ku nga 5000 lloje shpendësh që ka në Botë në Europë jetojnë 635 lloje, kurse në Shqipëri 330 lloje. Ndër shpendët e rrallë është pelikani në lagunën e Karavastasë dhe në liqenin e Prespës së Vogël. 31
  31. 31. KREU II: Oferta gjeografike-natyrore e Shqipërisë në fushën e turizmit Kafshët dhe shpendët janë jo vetëm tërheqëse e të këndshme për t’u vizituar nga turistët nëpër parqe apo në rezervate, por njëherësh krijojnë edhe mundësinë e zhvillimit të sportit të gjuetisë, peshkimit, ë janë pjesë e lëvizjes turistike. Vendi ynë i pasur me ujëra, prandaj ka dhe larmi kafshësh ujorë të cilat tërheqin vëmendjen e zhytësve të thellësive. Peshqit e ndryshëm si krapi, korani, ngjala, trofta etj. janë mjaft të lakmuar për të apasionuarit e sportit të peshkimit. Pra, është detyrë e strukturave dhe organeve përkatëse, por në të njëjtën kohë e njerëzve për t’u kujdesur për këtë pasuri të madhe të natyrës dhe për ta vënë atë në shërbim të turizmit. Kjo realizohet nëpërmjet kujdesit, shumëfishimit apo dhënies fund një herë e përgjithmonë të gjuetisë së paligjshme apo prerjes të drurëve, fenomene negative që janë vënë re kohët e fundit. Në shumë zona malore, por dhe në ato bregdetare janë dëmtuar mijëra drurë për ndërtime pa kriter të cilat e kanë masakruar këtë pjesë të natyrës së vendit dhe kanë shkaktuar erozione të mëdha. Kujdesi dhe vëmendja më e madhe për botën bimore e shtazore me siguri do ta rrisë ndjeshëm numrin e turistëve të huaj që do të vijnë te ne për të arë edhe një pjesë tjetër të ofertës natyrore gjeografike të Shqipërisë, florën dhe faunën e saj. LEXIM SHTESË Parku kombëtar i m Pranë kryeqytetit ndodhet Parku kombëtar i malit të Dajtit i cili është i rëndësishëm nga pikëpamja turistike meqenëse ndodhet pranë kryeqytetit dhe ndihmon për argëtimin e banorëve të tij. Pamja tërheqëse dhe e shumëllojshme e mjedisit pyjor si dhe disa pika panoramike të bukura, janë elementët kryesor në aspektin pushues, argëtues e turistik të parkut, të cilat përdoren nga vizitorë vendas e të huaj. Mjedisi pyjor frekuentohet për shëtitje e qetësim, format natyrore për pushim fizik e çlodhje. Gjithashtu ky mjedis pyjor natyror vlerësohet si pjesë e pasurisë kombëtare e ruhet nga shteti me status të veçantë. Teleferiku i ndërtuar kohët e fundit, i cili është më i madhi në Ballkan krijon mundësinë e të vajturit në mënyrë komode dhe të shpejtë në të. Nga lart të ofrohet një pamje tërheqëse dhe shumëngjyrëshe. Tirana natën e parë, nga lart, është po aq e bukur sa dhe qytetet e mëdha të Europës. 32
  32. 32. G J EO G R A F IA TU R I S T I K E E S H Q I P ËR I S Ë Pyetje dhe detyrë  Si ndikon bota bimore dhe shtazore në turizëm? Jepni shembuj.  Cilat janë zonat më të rëndësishme të florës dhe faunës në Shqipëri? 6 Rajonet gjeografike të Shqipërisë dhe potencialet e tyre natyrore në turizëm Në bazë të potencialeve të saja natyrore, Shqipëria vlerësohet si vend i privilegjuar. Kjo pasiguri natyrore e shumëllojshme shprehet në të gjithë elementët e mjedisit natyror të cilat gjenden të gërshetuara në rajonet gjeografike. RAJONI VERIOR Rajoni Verior i Shqipërisë dallohet për një ashpërsi të relievit dhe për një dimër me reshje dëbore dhe verë të freskët. Kjo i jep mundësi për zhvillimin e turizmit të bardhë, turizmit ekologjik dhe turizmit kurativ. Në këtë rajon dallohen veçanërisht Alpet. Ato karakterizohen nga kontraste të mëdha midis maleve të thepisura dhe luginave të ngushta e të thella duke krijuar kështu peizazhe natyrore shumë tërheqëse për syrin e turistit. Pamje nga Alpet e Shqipërisë 33
  33. 33. KREU II: Oferta gjeografike-natyrore e Shqipërisë në fushën e turizmit Një bukuri natyrore të ve çantë në këtë krahinë përbëjnë liqenet artificiale të krijuara nga degët e hidrocentraleve e kalimi me anije në to mes maleve të lartë duket vërtet si një ëndërr për turistët. Alpet përshkohen nga lumenj dhe përrenj të shumtë si Valbona,Shala, Cemi, Përroi i Thatë,Vermoshi etj. të cilët japin mundësinë që në këtë zonë të zhvillohen sporti ujor dhe peshkimi. Peshku karakteristik i këtyre zonave është trofta e argjendtë. Në këtë zonë mund të zhvillohet dhe sporti i alpinizmit, si në malin e Hekurave, Shkëlzenit, Jezercës që është edhe maja më e lartë e kësaj zone. Ndërsa për turizmin shëtitës janë në dispozicion male më të ulëta dhe me një formacion shkëmbor më të butë. Në këtë zonë mund të zhvillohen dhe ekspedita shpellologjike, sepse kjo krahinë është e përbërë nga shumë shpella. Këto shpella janë vizituar për herë të parë në vitet 90 nga turistë të huaj si si çekë, hungarezë etj. Në këtë zonë mund të zhvillohen edhe sportet dimërore, sepse ajo është mbuluar në pjesën më të madhe të vitit me dëborë. Në disa vende bora qëndron gjatë gjithë vitit. Pikat turistike më të dëgjuara janë Razma, Boga, Thethi, Vermoshi, Lugina e Valbonës dhe e Shalës. Këto dy lugina dallohen për bukuritë e rralla natyrore. Lugina e Valbonës përshkohet nga lumi i Valbonës, i cili ka ujë të kthjellët dhe të ftohtë. Ky lum përgjatë rrugës së tij formon kanione të thella dhe mahnitëse. Këtu ndodhen dy parqe natyrore, të cilat janë Thethi dhe Vermoshi. Thethi përbëhet nga 2300 hektarë. Në këtë sipërfaqe rriten rreth 40 tipa gjitarësh, duke filluar nga ariu,ujku e deri te rrëqebulli, i cili është një nga kafshët më të rrallë të vendit tonë. Këtu gjenden dhe 20 lloje zvarranikësh. Vermoshi është pika më skajore e Shqipërisë. Ky park përbëhet nga 3500 hektarë. Ai dallohet për një shumëllojshmëri bimësh drusore si dushku, ahu, pisha, bredhi, gështenja etj. RAJONI QENDROR Rajoni Qendror i vendit përbëhet nga male, gropa, fushëgropa dhe përshkohet nga shumë lumenj. Vargu lindor dallohet për një numër të madh malesh. Ky varg fillon me malin e Pashtrikut, i cili shtrihet në territorin e Kosovës dhe dallohet për burimet e shumta ujore. Në këtë zonë zhvillohet shumë turizmi kurativ dhe malor. Aty gjendet dhe zona e Shishtavecit, e cila dallohet për zhvillimin e sporteve në dëborë. Më në jug shtrihet mali i Korabit, ku gjendet edhe maja më e lartë në vendin tone me lartësi 2751m. Ky mal është i zhveshur në pjesën perëndimore por është i 34
  34. 34. G J EO G R A F IA TU R I S T I K E E S H Q I P ËR I S Ë pasur me kullota. Në afërsi të malit ndodhet qyteti i Peshkopisë, pranë të cilit është ngritur një stacion banjash termale, të cilat janë kurative për sëmundje të ndryshme. Më pas vijnë liqenet e Ohrit dhe Prespës ku zhvillohet turizmi balnear dhe peshkimi. Nga liqeni i Ohrit buron Drini i Zi, i cili pasi ecën në territorin e Maqedonisë futet në Shqipëri dhe bashkohet me Drinin e Bardhë duke formuar kanione të thella e lugina të pyllëzuara. Ky varg përfundon me malin e Moravës, i cili bie thikë mbi fushën e Korçës. Grumbulli i maleve qendrore përbëhet nga male që nuk e kalojnë lartësinë 2000m. Në mes të këtyre maleve shtrihen pllaja të shumta. Këto male janë të veshura me pyje të dendura. Në zonën e Pukës, pranë malit të Korabit ndodhen bjeshkët e Kushnenit. Këto bjeshkë përbëhen nga pyje të larta në mes të të cilave ndodhen gropa të mbushura me ujë, me sipërfaqe të vogla (10m²-15m²). Prej këtej buron lumi i Fanit të Madh. Kjo zonë ka një bukuri përrallore, sidomos në dimër, i cili shoqërohet me reshje të dendura Liqenet e Lurës dëbore. Këtu ka premisa për zhvillimin e sporteve dimërore. Në këtë zonë ndodhet parku kombëtar i Lurës, një perlë e natyrës shqiptare. Shtatë liqenet e tij të rrethuara nga pyjet e larta, si dhe me zambakët që notojnë në ujërat e tyrë të kristalta, ofron një pamje piktoreske mjaft të rrallë. Kjo zonë njihet gjithashtu edhe për një faunë dhe florë të pasur. Dallohet edhe për një shumëllojshmëri amfibësh. Këtu mund të zhvillohet mjaft mirë turizmi malor, por edhe sporti i gjuetisë. Vend të rëndësishëm në këtë rajon zë vargu Krujë-Dajt i pasur me florë dhe faunë. Në malin e Krujës në lartësinë 605m ndodhet qyteti historik me të njëjtin emër. Mali i Dajtit, i cili është një park kombëtar nën mbrojtjen e shtetit, ka një faunë dhe florë tepër të pasur. Në këtë park kombëtar është ndërtuar një teleferik, i cili do të mundësojë zhvillimin e mëtejshëm të turizmit në këtë zonë. Në këtë rajon gjenden shumë burime ujore si burimi i Qafë-Shtamës, burimi i Parku i Dajtit 35
  35. 35. KREU II: Oferta gjeografike-natyrore e Shqipërisë në fushën e turizmit Lajthizës, i Selitës etj. Mali me Gropa ka një përbërje gëlqerore ku janë formuar disa gropa të thella, prej të cilave ka marrë dhe emrin. Në jug të Shkumbinit ndodhet qyteti i lashtë i Parku i Hotovës Voskopojës, me kishat e tij antike dhe me klimë të shëndetshme. Pranë kësaj zone ndodhet parku kombëtar i Bredhit të Hotovës. Këtu bëhet e mundur për shkak të kushteve klimaterike zhvillimi i sporteve dimërore. RAJONI JUGOR Rajoni Jugor i Shqipërisë karakterizohet nga bukuri të rralla natyrore. Ky rajon laget nga deti Jon, i cili është tepër i bukur, bregdeti i të cilit është shkëmbor. Përgjatë këtij bregdeti ndodhen shumë gjire si: gjiri Sarandës, Butrintit, Spilesë, Jalës, Palermos dhe gjiri Dukatit. Këto bukuri bëjnë të mundur zhvillimin e turizmit balnear, sporteve ujore dhe peshkimit. Kjo zonë bregdetare njihet me emrin "Riviera shqiptare". Në gjithë gjatësinë e kësaj zone vërehet një ndërthurje mahnitëse midis detit dhe plazhit me malin, gjelbërimit dhe vendbanimeve karakteristike. Një ndërthurje e tillë bën që të kalohet shumë shpejt nga zona detare e gjirit të Vlorës në lartësitë mbi 1000 m në qafën e Llogorasë dhe në pak kilometra mund të arrish përsëri në brigjet detare të Dhërmiut, Himarës, Borshit, Lukovës, Sarandës dhe Ksamilit. Në këtë zonë ndodhen shumë qytete antike si: Mesopotamia, Finiqi dhe Butrinti, i cili është qendra kryesore arkeologjike e Shqipërisë. Liqeni i Butrintit (fotoja më të majtë) luan një rol tepër të rëndësishëm në ekonominë e kësaj zone. Këtu gjenden dhe zogj të rrallë si: pelikani, rosa, pata etj. Një potencial të rëndësishëm kanë edhe vargjet malore TrebeshinëDhëmbel-Nëmërçkë dhe ShëndëlliLunxhëri-Bureto, që ndahen nga lugina e Zagorisë, në të cilën kalon lumi i Vjosës. 36
  36. 36. G J EO G R A F IA TU R I S T I K E E S H Q I P ËR I S Ë Kjo zonë është e pasur e kullota të shumta dhe pjesërisht e mbuluar me pyje. Kafshët që gjenden këtu janë dreri dhe sorkadhja, të cilat janë të rralla në vendin tonë. Në zonat malore ka reshje dëbore të cilat ushqejnë lumenjtë e kësaj zone. Këtu ndodhen edhe shumë burime ujore si Syri i Kaltër, Zagoria, Viroi, Uji i Zi i Këlcyrës, Uji i ftohtë në Tepelenë. Uji i Zi, Këlcyrë RAJONI PERËNDIMOR Përgjatë gjithë vijës bregdetare të Adriatikut në Shqipëri shtrihet Ultësira Perëndimore me rreth 200km gjatësi dhe deri 50km gjerësi e cila ofron potenciale të rëndësishme natyrore në fushën e turizmit. Ultësira perëndimore përbëhet në pjesën më të madhe nga fusha dhe ka pjesërisht një reliev të butë kodrinor. Kjo zonë fillon me fushën e Shkodrës, fushën e Lezhës, të Durrësit, Elbasanit, fushën e Myzeqesë në pjesën lindore të së cilës ndodhen pllaja e Dumresë dhe kodrat e Mallakastrës. Në këto fusha janë ndërtuar qytetet më të rëndësishme si Tirana, Durrësi, Shkodra, Fieri etj. Në këtë rajon gjeografik kanë grykëderdhjen pothuajse të gjithë lumenjtë e vendit. Një pjesë Liqeni i Shkodrës e rëndësishme e kësaj zone është liqeni i Shkodrës, i cili ka edhe një potencial të madh turistik, sepse në këtë liqen mund të zhvillohen dhe sporte të ndryshme ujore, banja dielli dhe peshkimi. Kjo zonë laget nga deti Adriatik duke filluar nga grykëderdhja e Bunës deri në gjirin e Vlorës. Kjo zonë përbëhet nga shumë plazhe duke filluar nga plazhi i Velipojës, i Shëngjinit, Patokut, Durrësit, Golemit, Divjakës dhe Vlorës. 37
  37. 37. KREU II: Oferta gjeografike-natyrore e Shqipërisë në fushën e turizmit Përgjatë këtij bregdeti ndodhen tri laguna, dy prej të cilave (Laguna e Nartës dhe ajo e Karavastasë) janë shpallur parqe kombëtare. Bregdeti është i veshur pjesërisht me pyje nga zona e Durrësit deri në Divjakë. Një pjesë e rëndësishme e kësaj zone është edhe pllaja e Dumresë, ku ndodhen një numër i madh liqenesh ndër të cilët më kryesoret janë: liqeni Qestijasit, Merhosjes dhe Belshit. Gjithashtu në potencialin natyror të kësaj krahine me rëndësi turistike duhet të përmendim edhe shpatet perëndimor të malit të Dajtit, Krujës, Malësisë së Mbishkodrës të cilat paraqesin forma të larmishme relievi dhe pasuri të rëndësishme pyjore dhe shtazore. Pra, secila njësi është një larmi vendesh turistike të cilat duhet t’i mbrojmë dhe t’i vëmë në shërbim të turizmit. Pyetje dhe detyra  Cilat janë pikat turistike me të rëndësishme të rajoneve gjeografike?  Cilat janë llojet e turizmit dhe nga se dallohen ato?  Përgatitni një material për qendrën tuaj turistike më të preferuar. Pse është e tillë ajo për ju? 7 Probleme të mjedisit dhe turizmit në Shqipëri Njeriu me aktivitetet e ndryshme që ushtron, ndërhyn në mjedis duke ndikuar në të. Për të përballuar realitetin e krijuar, ai duhet të nxitet gjithnjë e më shumë në gjetjen e mënyrave të reja të të menduarit për këtë mjedis dhe për veten. Në mënyrë që të ndikosh sa më pak në mjedis gjatë ndërhyrjeve në të duhet të menduarit paraprakisht të pasojave para kësaj ndërhyrje. Kjo mund të arrihet vetëm nëpërmjet vlerësimit të ndikimit në mjedis. Mjedisi është shumë i rëndësishëm për zhvillimin e turizmit. Që të funksionojë sa më mirë turizmi duhet të jetë në kontakt me natyrën për të gjetur aty një jetë më të shëndetshme, më të thjeshtë në ajrin dhe pafundësinë e gjelbërimit, në banjat e diellit, në bregdet etj. Veçanërisht mjedisi me bukuri natyrore është një faktor i 38
  38. 38. G J EO G R A F IA TU R I S T I K E E S H Q I P ËR I S Ë kërkuar turistik dhe një nga elementët që u sjell më tepër përfitime fizike dhe psikologjike turistëve. Në këtë kuadër të mjedisit ka më shumë rëndësi ruajtja dhe mirëmbajtja e tij, jo vetëm për anën tregtare dhe ekonomike të turizmit, por për atë që përbën funksionin e tij të vërtetë, përfitimi fizik dhe psikik që ka njeriu nga mjedisi. Por kjo nuk është zbatuar gjithmonë. Shpesh vihet re një kontradiktë ndërmjet turizmit dhe mjedisit: nga njëra anë turizmi kërkon një mjedis të pastër dhe të shëndetshëm, nga ana tjetër është pikërisht turizmi që e dëmton mjedisin. Ndotjet e mjedisit janë të natyrës organike, kimike të cilat sjellin pasoja infektuese dhe helmuese për turistët, i cili dëmtohet direkt nga këto ndotje. Përpjekjet e bëra pas çlirimit për krijimin e një industrie shumëdegëshe që synonte të prodhonte gjithçka në vend, sollën me vete edhe probleme mjedisore që mund të konsiderohen të rëndësishme në krahasim me zhvillimin ekonomik që i shkaktoi ato. Mes problemeve më të mëdha të shkaktuara, me përparësi në fillim të viteve ’90 (shek.XX) ishin:  erozioni i tokës i shkaktuar nga shpyllëzimet  ndotja e ujërave sipërfaqësore si rezultat i shkarkimeve të pakontrolluara të ujërave të ndotur industriale dhe urbane, dhe mungesa e plotë e trajtimit të ujërave të zeza në të gjithë vendin.  humbja e biodiversitetit si rezultat i moskujdesit ndaj parqeve kombëtare e pyjeve.  shkarkimin e gazeve nga industritë etj. Kjo prirje për fat të keq vazhdon edhe sot dhe shoqërohet me rritjen e mbetjeve urbane dhe të ndërtimit, humbje e sipërfaqeve të gjelbra, ndotjen e sipërfaqeve ujore, shtimin e zhurmave, të tymit, smogut etj. Në Shqipëri ka vite që sipërfaqe pyjesh po priten pa kriter për të krijuar hapësira ndërtimi, për dru zjarri, për eksporte të paligjshme etj. Raste të peshkimit me dinamit, gjueti të paligjshme që shpesh kryhet edhe në kohën e riprodhimit të kafshëve, sasi të mbeturinave urbane që kanë pushtuar dhe qendrat e qyteteve, mbeturinat e ndërtimit që janë në rritje të vazhdueshme etj. Këto fenomene negative vihen re dhe në zonat turistike bregdetare si dhe në qytetet e mëdha për shkak të ndërtimeve të shumta apo të mbipopullimit. Ndërtimet janë bërë pa planimetrinë dhe infrastrukturën e përshtatshme për 39
  39. 39. KREU II: Oferta gjeografike-natyrore e Shqipërisë në fushën e turizmit mjedisin. Në bregdet janë prerë pisha e vazhdon të ndërtohet duke ndotur ajrin. Në qytetet me popullsi të lartë si Tirana, Durrësi, Elbasani ndotja e ajrit është 4-5 herë më shumë se normat e lejuara. Studimet dëshmojnë se vdekshmëria nga sëmundjet e mushkërive dhe të zemrës të shkaktuara nga kjo ndotje janë mbi 20% në krahasim me zonat të pastra. Zhurmat e shkaktuara nga makinat janë aq të mëdha sa është e vërtetë që Tirana është konsideruar si një nga qytetet më të zhurmshëm të Europës. Ende nuk janë marrë masa për përpunimin e mbeturinave të qytetit të cilat digjen në vende të papërshtatshme duke shtuar ndotjen e ajrit e duke përbërë një rrezik serioz për shëndetin dhe jetën e banorëve të zonave përreth. Pavarësisht nga përpjekjet që po bëhen Tirana është ende larg të qenit një qytet me sipërfaqe të gjelbra të cilat do të ndihmonin në pastrimin e ajrit. Fenomene të tilla vihen re në të gjithë vendin. Po të shohësh bregdetin vë re se në brigjet detare janë ngritur pallate te larta ku është e vështirë të gjesh dy njëlloj. Ndërtimi i tyre është shoqëruar me prerjen e pemëve dhe derdhjen e ujërave të zeza në det. Firmat e ndërtimit të nxitura nga fitimi nuk kanë menduar për mjedisin duke i vendosur ndërtimet e tyre shpesh herë mbi kolektorët e shkarkimeve. Ndotja e ujërave është shoqëruar me dëme të mëdha të botës së gjallesave detare e ka specie të cilat janë drejt zhdukjes. Këto fenomene vihen re në zonat ku turizmi është masiv dhe i përqendruar si në plazhin e Durrësit, Sarandës, apo në qytetet ku zhvillohet turizmi vizitues. Ky turizëm masiv sjell pasoja të rënda për mjedisin natyror. Në këtë përfundim kanë arritur specialistët e mjedisit pas studimeve të kryera. Sipas tyre, pasojat e dukshme të zhvillimit pa kriter të turizmit janë mbingarkesat ndërtimore në natyrë dhe prishja e peizazhit. Turizmi nga natyra është kuriozitet, që duhet të shndërrohet në kënaqësi për të qenë i vazhdueshëm. Në rastin e Shqipërisë duhet pasur parasysh edhe konkurrenca e fqinjëve. Kohët e fundit është shtuar numri i turistëve që vijnë nga diaspora. Dëshira për të parë Shqipërinë e ndaluar për vite me radhë e ka kthyer turizmin në një turizëm patriotik. Por që ata të vijnë vazhdimisht duhet të gjejnë një mjedis të pastër e të përshtatshëm nga ana figurative e shëndetësore. Pikërisht për arsyet e mësipërme duhet pasur kujdes që ata të mos kërkojnë vende të tjera për të pushuar, por të ndjejnë dhe në Shqipëri kënaqësinë e pushimit 40
  40. 40. G J EO G R A F IA TU R I S T I K E E S H Q I P ËR I S Ë përveç mallit për Atdheun. Këtë kënaqësi duhet ta ndjejmë edhe ne, banorët e përhershëm të Shqipërisë. Pyetje dhe detyra  Cilët janë faktorët që ndikojnë në ndotjen e mjedisit?  Ku qëndron lidhja midis mjedisit dhe turizmit? Ilustrojeni me shembuj.  Përgatitni me shkrim një material mbi gjendjen e mjedisit në zonën tuaj të banimit. 8 Bilanci ekologjik i Shqipërisë dhe turizmi Zhvillimi i sotëm i turizmit kërkon bërjen e studimeve mbi gjendjen e zonave apo vendeve ku do të zhvillohet ai me qëllim që të përcaktohen aftësitë natyrore të tyre për zhvillimin e turizmit, si dhe të parashikohen dëmet që mund t’i shkaktohen mjedisit me zhvillimin e turizmit. Raportet midis mjedisit dhe turizmit shprehen nëpërmjet bilancit ekologjik. Bilanci ekologjik tregon nëpërmjet krahasimit gjendjen e mjedisit natyror, para, gjatë dhe pas zbatimit të projekteve të ndryshme turistike. Procesi i urbanizimit hapësinor po bëhet në mënyre të përshpejtuar për arsye të faktorëve të rinj social-ekonomik dhe politik. Kjo rritje e urbanizimit e lidhur me zhvendosjen e madhe mekanike nga fshati, shkakton nevoja konstante të saj për qarkullime turistike në drejtim të natyrës së ruajtur, ose jashtë vendbanimit të përhershëm. Kjo për shkak të prishjes së ekuilibrave natyrorë e sociale të ndotjes së ajrit, zhurmës, lodhjes fizike e psikike, traditës së krijuar për lëvizje etj. Turizmi krahas kapaciteteve të tjera, paguan kapacitet hapësinore nëpërmjet kufijve të shtrirjes, çmimit ekonomik e shoqëror, vlerësimit ekologjik. Mjediset natyrore të pastra ekologjike, bukuritë dhe natyraliteti i tërheqin njerëzit. Këto mjedise duhen vlerësuar dhe duhen mbajtur të tilla për sot dhe për të ardhmen. 41
  41. 41. KREU II: Oferta gjeografike-natyrore e Shqipërisë në fushën e turizmit Ndërhyrja në natyrë mund të sjellë humbje të vlerave natyrore, dhe vetë turizmi mund të shkaktoje: çekuilibra natyrorë dhe socialë. Faktori njeri është ndër kryesorët në këtë ndërhyrje me anë të veprimtarisë së tij e cila mund të sjellë ndryshime dhe në disa raste dëmtime apo degradime. Prerja e drurëve për nevoja të ndryshme ka sjellë pakësimin e sipërfaqes pyjore dhe për pasojë shtimin e erozionit. Ky fenomen me përmasa të mëdha vihet re në të gjitha krahinat e vendit të pasura me pyje. Një pjesë e drurëve janë zhdukur ose dëmtuar në një masë të tillë sa është e vështire të përfytyrohen si kanë qenë më pare. Faktorit njeri i atribuohet edhe gjuetia e paligjshme dhe pakësimi i kafshëve të egra e të rralla. Këto veprime janë aq të shpeshta sa që jo vetëm nuk kanë kursyer kafshët, por edhe njerëzit të cilët në disa raste janë dëmtuar për shkak të përdorimit të lëndëve plasëse. Shqipëria është një vend me potencial të madh turistik. Natyra është treguar bujare me të duke krijuar mundësinë e një oferte turistike sasiore dhe cilësore. Por ndërhyrjet e vazhdueshme dhe pa kriter kanë sjellë dëmtime të mëdha natyrore,që sigurisht do të kenë koston e tyre në turizëm. Ndërtimet në zonat bregdetare dhe derdhja e ujërave të zeza në det ka sjellë prishje të ekuilibrit hidrologjik (zhdukje të disa gjallesave nënujore), shembulli më i mirë negativ në këtë drejtim është plazhi i Durrësit. Ndërtuesit e shumtë të kësaj zone kanë zbatuar planin e tyre në ndërtime pa menduar për pamjen e përbashkët që do të krijohej apo për efektet negative që do të shkaktoheshin për shkak të mbingarkesës e mbipopullimit. Gjatë zbatimit të projekteve turistike në zona të veçanta nuk janë pasur parasysh aftësitë e mjedisit për projektin, ndryshimet që do të ndodhin në mjedis, nevojat e zonës turistike për ujë dhe energji. Duke qenë se procesi i ndërtimeve në zonat turistike sidomos ai në zonat bregdetare ka marrë përmasa të mëdha duhet të llogariten mirë përveç atyre që thamë më parë edhe qarkullimi që do të jetë në zonën turistike pas zbatimit të projektit, prishja e qetësisë që do të shkaktohet, ndotja e mjedisit për shkak të popullimit dhe të parashikohen masat që do të merren dhe kriteret që do të zbatohen për eliminimin e tyre, me qëllim që zona të ruajë vlerat turistike edhe pas zbatimit të këtyre projekteve. Në Shqipëri lidhur me vetë zhvillimin e pakët të turizmit deri më sot, nuk mund të flitet akoma për ndonjë ndërmarrje të mirëfilltë në studimin e aftësive të mjedisit për projektet turistike. Edhe në ato zona ku mund të pretendohet për zhvillimin e 42
  42. 42. G J EO G R A F IA TU R I S T I K E E S H Q I P ËR I S Ë turizmit, në shumë raste kontrolli mbi mjedisin i është lënë spontanitetit. Megjithatë në kushtet e sotme kur turizmi është cilësuar parësor në zhvillimin ekonomik të vendit, është më se e domosdoshme ndërmarrja e studimeve të tilla, sidomos në projektet për krijimin e fshatrave turistike si ai i Kakomesë apo të projekteve të tjera. Nga kjo analizë e ofertës gjeografike-natyrore të Shqipërisë në fushën e turizmit mund të thuhet se në përgjithësi natyra në Shqipëri me të gjithë komponentët e vet ofron të tilla potenciale turistike natyrore mjaft të rëndësishme, të cilat nëse shfrytëzohen siç duhet përbëjnë kushtin kryesor për zhvillimin e turizmit në Shqipëri. Kakomé, Sarandë Është e rëndësishme ruajtja dhe shfrytëzimi sa më i mirë i këtyre potencialeve në fushën e turizmit duke respektuar në maksimum raportet që krijohen midis mjedisit natyror dhe zhvillimit të turizmit. Pyetje dhe detyra  Ç'kuptoni me bilanc ekologjik:  Ku qëndron lidhja e bilancit ekonomik me turizmin?  Me ç'efekte negative është shoqëruar mosrespektimi i këtij bilanci ekologjik? Ilustrojeni me shembuj. 43
  43. 43. KREU III OFERTA GJEOGRAFIKE-KULTURORE E SHQIPËRISË NË FUSHËN E TURIZMIT Në kreun III vlerësohet pasuria historike-kulturore e Shqipërisë, e paraqitur në shumëllojshmërinë e përbërësve të saj. Kjo pasur është më e lashtë sa e fqinjëve tanë, prandaj krijon edhe një mundësi të prej popujve më të vjetër të Europës. Vlerësimi i kësaj kulture lidhet ngushtë me problemet e trashëgimisë, të vazhdimësisë dhe të kujdesit për ruajtjen dhe pasurimin e saj të mëtejshëm Objektivat  Analiza e ofertës historike-kulturore të Shqipërisë në fushën e turizmit.  Dallimi i vlerave turistike të objekteve kulturore dhe historike të Shqipërisë.  Vlerësimi i një objekti historik dhe kulturor nga pikëpamja turistike. 44
  44. 44. G J EO G R A F IA TU R I S T I K E E S H Q I P ËR I S Ë 1 Pasuria kulturore e Shqipërisë në fushën e turizmit Përzierja magjepsëse e natyrës shqiptare dhe elementeve kulturore paraqesin potencialin kryesor për një nga pushimet më të bukura rreth Europës, - kështu është shprehur një autor i huaj për Shqipërinë. Shqipëria është me të vërtetë e rrethuar nga misticizmi i një vendi të panjohur me oportunitete të rëndësishme për turizmin. Arkitektura, ansamble tradicionale, trashëgimia e një kulture unike, tradita e zejeve të vjetra dhe folklori, historia dhe arkeologjia e trashëguar nga Bizanti janë një burim i konsiderueshëm interesi dhe mbajnë një peshë të rëndësishme në tërheqjen e vizitorëve të huaj. Kjo pasuri së bashku me atë gjeografike e natyrore përbën ofertën primare turistike. Në këtë ofertë përfshihet pasuria dhe trashëgimia materiale dhe shpirtërore e vendit e cila vihet në shërbim të turizmit. Pasuria kulturore e popullit tonë, si një nga popujt më të lashtë të Europës është e larmishme dhe e shumëllojshme. Për shkak të ndërhyrjeve dhe pushtimeve të shumta në të gjejmë kulturën perëndimore dhe atë orientale, elementin vendas dhe atë të huaj, prandaj ajo përbën një monument me interes të madh si për vizitorët vendas, ashtu dhe ata të huaj. Asnjë i huaj nuk mund të pretendojë se ka vizituar Shqipërinë dhe e ka njohur natyrën dhe karakterin e shqiptarëve, pa u njohur qoftë dhe me një pjesë të vogël të kësaj pasurie e cila përbën një nga potencialet më të rëndësishme turistike të vendit. Duke qenë po aq e rëndësishme sa oferta gjeografike-natyrore, pasuria kulturore ka avantazhin e të qenit josezonale, e përshtatshme për t’u vizituar gjatë gjithë vitit. Qendra dhe objekte arkeologjike të cilat dëshmojnë për qendra të vjetra banimi dhe zhvillimit të vendit tonë. Ndër to veçohen qendra të tilla, si: Butrinti, Apolonia, Dyrrahu, Antigonea, Bylisi, Amantia etj., si dhe mjaft objekte të veçanta arkeologjike të gjendura kudo në 45
  45. 45. KREU III: Oferta gjeografike-kulturore e Shqipërisë në fushën e turizmit vendin tonë. Këto qendra dhe objekte arkeologjike paraqesin interes të veçantë për turistë të shumtë vendas dhe të huaj. Kjo ka bërë që ato të përdoren me qëllim për t’u vizituar dhe njohur nga turistë të ndryshëm. Në vendbanimet historike janë gjetur bazilika, ndër më kryesorët përmendim: bazilikën e madhe të Butrintit, bazilikën e Arapajt, Bylisit, Finiqisë, Durrësit të cilat janë mjaft interesante për t’u vizituar. Nisur nga këto vlera shumë prej tyre janë kthyer në qendra monumentale nën mbrojtjen e shteti,madje ka të tilla si Butrinti që ndodhet nën mbrojtjen e Bazilika e madhe, Butrint  UNESKO-s, ndërkohë që Butrinti dhe rrethinat e tij, për vlerat arkeologjike dhe natyrore, janë shpallur Park Kombëtar. Monumenti i Agonotetëve, Apoloni, Fier  Kala dhe kështjella Shumë kala dhe kështjella anembanë Shqipërisë, të cilat i përkasin kryesisht periudhës mesjetare, shërbejnë si dëshmitare të qëndresës së popullit shqiptar ndaj pushtimit të huaj. Objekte të tilla janë të shumta në Shqipëri, por midis tyre vlen të veçohen kala të tilla, si ajo e Beratit, Gjirokastrës, Krujës, Shkodrës, Petralbës, Stelushit, kalatë e Ali Pashë Tepelenës në Tepelenë, Libohovë, Porto Palermo, kështjella e Petrelës etj., duke zënë një vend shumë të rëndësishëm në itinerarin turistik në Shqipëri, nga turistë të ndryshëm që tregojnë interes të veçantë për njohjen e historisë së tyre. Disa nga këto kala (Berati, Kruja, Shkodra) krijojnë 46
  46. 46. G J EO G R A F IA TU R I S T I K E E S H Q I P ËR I S Ë madje ansamble të plota, me mundësi, jo vetëm për t’u vizituar, por edhe banimi,ushqimi dhe argëtimi, duke u bërë kështu edhe më tërheqëse dhe përjetuese nga turistë të ndryshëm. Objekte të kultit Objektet e kultit në vendin tonë si: kisha, xhami, teqe etj., përveç rëndësisë së tyre fetare, paraqesin interes për t’u vizituar nga turistë të ndryshëm vendas dhe të huaj. Këto objekte kanë si bazë ekzistencën në Shqipëri të tre besimeve kryesore fetare (islamizmit,ortodoksisë dhe katolicizmit) dhe janë një tregues shumë i mirë se si mund të bashkëjetojnë në paqe besime të ndryshme fetare. Turistët mund t’i vizitojnë pa probleme të gjitha objektet fetare në bazë të këtyre besimeve fetare, duke u njohur si me arkitekturat e veçanta të tyre, ashtu dhe me historinë e ndërtimit dhe të funksionimit. Një pjesë e madhe e kishave janë të zbukuruara nga veprat e piktorëve më të mëdhenj shqiptar si: David Selenica, me pikturat në kishën e Shën Nikollës në Voskopojë, vëllezërit korçarë, Kostandini dhe Athanasi për punimet në zonën e Korçës, Myzeqesë, Kostandin Shpataraku që njihet për punimet në miniaturë të ikonave. Xhamitë: Muradies (Vlorë), Xhamia e Plumbit (Berat), xhamia e Ethem Beut (Tiranë) etj. Brenda xhamitë janë të pasuruara me piktura murale dhe me gdhendje druri. Shpesh pranë tyre janë të ndërtuara kullat e sahatit, si. në Tiranë, Peqin, Korçë etj. Ikonë e Onufrit (shek XVI), Xhamia e Mirahorit në Korçë. Objektet etnografike të kulturës, banimit dhe jetesës Në Shqipëri pothuaj çdo zonë, madje shpesh edhe çdo fshat apo qytet, ofron veçantitë e tyre në objekte të ndryshme etnografike: të banimit, veshjes, ushqimit etj. Të gjitha këto objekte përbëjnë njëkohësisht edhe motive të rëndësishme të lëvizjes turistike për njohjen, studimin dhe përjetimin e tyre. 47
  47. 47. KREU III: Oferta gjeografike-kulturore e Shqipërisë në fushën e turizmit Turistët tregojnë interes të veçantë rreth mënyrës së veshjes, ushqimit e jetesës në përgjithësi të vendeve apo zonave të ndryshme kudo në botë. Ndërkohë, vendet apo zonat që i zotërojnë të veçantat e tyre në këtë fushë, i shfrytëzojnë ato për të tërhequr sa më shumë turistë. Duke u bazuar në këtë rëndësi funksionojnë shpesh tregje, muze apo panaire, të cilat prezantojnë përpara turistëve në mënyrë të përmbledhur dhe organizuar objekte të ndryshme etnografike që ofron kultura e një vendi apo zonë të caktuar gjeografike. Shqipëria përmban potenciale të rëndësishme në këtë drejtim, të cilat mund të vihen në shërbim të turizmit shumë më mirë se deri më sot. Në këtë kuadër, në Shqipëri bëjnë pjesë, përveç objekteve të veçuara edhe shtëpi tepër karakteristike,si shtëpitë karakteristike të Beratit, Gjirokastrës etj.,të cilat paraqesin interes të veçantë për t’u vizituar nga turistët. Një tip interesant banese, që ka tërhequr dhe vazhdon të tërheqë vëmendjen e studiuesve dhe turistëve është banesa e fortifikuar ose kulla si ato të Shqipërisë së Veriut (Mat dhe Tropojë), kulla qytetare me realizimin e saj në Gjirokastër, banesa me çardak në Shkodër e Berat. Pasuria e shtresave dhe mbulesave, përpunimi i elementeve përbërëse si i oxhakut, dritareve, punimi i tavaneve e sipërfaqeve murore ua rrisin vlerat estetike turistike. Pasuria kulturore është shumë e rëndësishme. Ajo krijon mundësinë e njohjes më mirë të vendit, zonave apo rajoneve të caktuara. Prandaj është detyrë e organeve përkatëse për të përfshirë në programet turistike njohjen e kësaj pasurie për ta vënë në shërbim të turizmit për të ndikuar me efikasitet në zhvillimin ekonomik të vendit. Nëpërmjet ofertës historike kulturore mund të zhvillohet turizmi dhe në zonat ku oferta natyrore nuk është cilësore, ndërsa në zonat ku arrihet kombinimi i të dyjave si në Tiranë, Durrës, Vlorë, Sarandë etj. përbëjnë zona ideale për zhvillimin e turizmit. Pyetje dhe detyra  Cilat janë pjesët përbërëse të pasurisë kulturore shqiptare?  Si ndikon ajo në zhvillimin e turizmit?  Përgatitni me shkrim një material mbi pasurinë kulturore shqiptare e ndikimin që ajo ka në turizëm 48
  48. 48. G J EO G R A F IA TU R I S T I K E E S H Q I P ËR I S Ë LEXIM SHTESË Butrinti Duke u nisur nga Saranda 19 km në jug të saj ndodhet qyteti antik i Butrintit i cili i takon periudhës së hekurit. Qyteti i Butrinitit ka qenë një qytet i fortifikuar me mure rrethuese i ngjashëm me qytetet greke, maqedonase, epirote. Ky qytet përbën një kompleks veprash monumentale duke filluar nga muret rrethuese, baptisteri, teatri, portikët si porta e Luanit “ Skea” si dhe ajo me kulla, skulpturat si koka e Zeusit, Augustit me të madhe, Hyjnesha e Buthrotit, Agripës, shtrati i luftëtarit së Athinës, salla me mozaik shumëngjyrësh etj. Me kompleksitetin dhe larminë e tij turizmi tërheq çdo vit mijëra vizitorë vendas dhe të huaj. Mund të thuhet me siguri se është një nga pjesët më të rëndësishme të trashëgimisë historike-kulturore të popullit tonë. Besimet fetare në Shqipëri Në Shqipëri mund të gjesh shpesh dy fe (krishterim e myslimanizëm), në një familje ose në një fis(Lurë-veri)ose dy fe në të njëjtin njeri (Shpat-Elbasan), i cili mban dy emra, si i krishterë DHe si mysliman, dhe bën ritet e festat fetare të të dy besimeve. Heroi kombëtar Gjergj Kastrioti lindi në një familje ortodokse, u bë mysliman në oborrin e Sulltanit, u bë bektashi (ky ishte kusht për t’u bërë jeniçer), u kthye në Shqipëri dhe mori fenë e babait (ortodoks) dhe kur vdiq la amanet të varrosej në një katedrale të të krishterëve katolikë (Lezhë). Njëri nga vëllezërit e Gjergj Kastriotit, përkundrazi, kërkoi të varrosej në manastiret e Athosit, i cili ishte një prej vendeve të shenjta të ortodoksisë. Në Shqipëri nuk njihen konfliktet fetare, as në formë episodike. Është krejt normale që një shqiptar, nëse nuk i pëlqen prifti, predikimi apo sjelljet e tij, të braktisë kishën dhe ta kërkojë lidhjen me zotin në xhami. Festat fetare në Shqipëri, qofshin ato të bashkësisë të krishterë, qofshin të bashkësisë myslimane, ruajnë gjurmë të periudhës politeiste mitologjike. Shqiptarët katolikë të viseve veriore ditën e Buzmit e kanë pikërisht në ditën e Krishtlindjes, por duke nënshtresuar në këtë festë edhe kultin e zjarrit. Shën Maria e myslimaneve përkon me ditën e zanës-Dianës te latinët - më 23 gusht. Bektashinjtë kanë kultin Baba Tomorit, që ngjason me kultin mitologjik të Olimpit grek. Një poet i krishterë i vuri për titull librit të vet “Baba Tomorit”. Kjo dhe të tjera tregojnë se shqiptarët kanë kultin e natyrës, festojnë ditën e malit apo të bjeshkës, mbajnë edhe sot gjarprin dhe dhinë si totem (hyjni mbrojtëse), kanë kult për zjarrin, për gurin, për ujin dhe bukën, për udhën e mysafirin, për tokën dhe qiellin. 49
  49. 49. KREU III: Oferta gjeografike-kulturore e Shqipërisë në fushën e turizmit 2 Motivet antropogjene të Shqipërisë si faktor me rëndësi në lëvizjen turistike hvillimet e sotme turistike nënkuptojnë dhe përmbajtjen e faktorëve kulturor të cilët pasurojnë qarkullimin turistik me elemente cilësore dhe i japin atij fizionomi komplekse duke zgjeruar strukturën, vëllimin turistik dhe duke zgjatur kohën e qëndrimit. Vlerësimi turistik në kompleks i një vendi ose rajoni ka për qëllim dhe zbulimin e objekteve e të dukurive plotësuese turistike. Në këtë mënyrë rritet vlera e përgjithshme turistike, bëhet zbulimi i vlerave etnosocial kulturore, ruajtja dhe zhvillimi në mënyrë aktive i tyre me anë te funksionit turistik. Motivet antropogjene janë elemente ose tërësi elementesh e dukurish vlerash morale e materiale të krijuara ose që kanë në bazë njeriun dhe që janë objekt qarkullimesh turistike. Disa lloje motivesh antropogjene prezantohen si motive të veçanta turistike, shfrytëzimi i të cilave ka edhe leverdi ekonomike. Vlerat e tyre turistike përcaktohen nga shkalla e vlerave të tyre artistike, estetike, përmbajtja e ngjarjeve dhe dukurive, formave të shprehjes. Kjo ofertë turistike e “motiveve abstrakte”, paraqitet si formë e preferuar e turistëve kulturor që priren për të kënaqur nevoja shpirtërore më shumë se ato fizike. Në motivet antropogjene bëjnë pjesë: objektet kulturore historike, motivet mjedisore të qendrave të banuara dhe vlerësimi i motiveve etnosocial kulturore. Këto motive ndikojnë në zgjerimin e ofertës turistike si dhe në efekte ekonomike të rëndësishme të lidhura këto edhe me kënaqësi shpirtërore të turistëve. Motivet kulturore janë një nxitës i rëndësishëm i lëvizjes turistike dhe një faktor i rëndësishëm që ndikon në rritjen e kohës së qëndrimit në një vend turistik. Nëpërmjet këtij motivi krijohet mundësia për një vlerësim më të mirë të zonës turistike si dhe sigurohet një përqendrim i turistëve në zonën turistike me infrastrukturë të përshtatshme. 50
  50. 50. G J EO G R A F IA TU R I S T I K E E S H Q I P ËR I S Ë Shqipëria si një vend i pasur me vlera historike dhe kulturore, me një larmi objektesh dhe qendrash historike të të gjitha kohërave, me banesa karakteristike për qytete të veçanta, me objekte të shumta të karakterit fetar, me një folklor të pasur dhe të larmishëm, me tradita dhe zakone që vinë nga lashtësia, përbën një vend me vlera turistike të mëdha. Është e rëndësishme që këto vlera të mirëmbahen dhe t’i shërbejnë lëvizjes turistike, pa u dëmtuar. Ato janë të rëndësishme për turizmin në përgjithësi dhe atë kulturor në veçanti, për thyerjen e konkurrencës ndërkombëtare në tregun turistik. Për të realizuar këto synime kërkohet që muzetë ekzistues të mirëmbahen e të pajisen me objekte dhe vlera të reja. E rëndësishme është edhe ngritja e muzeve të reja sidomos atyre etnografike të cilat mund të ngrihen dhe për krahina apo fshatra, ku të gjejnë pasqyrim vlerat etnografike-folklorike. Një rol të rëndësishëm në këtë drejtim luajnë dhe festivalet e këngës, valleve e lojërave popullore nëpërmjet të cilave ripërtërihet në mënyrë aktive tradita dhe krijohen kushte për zhvillimin e turizmit. Këto vlera kulturore që përbëjnë në vetvete vlera turistike mund të ruhen dhe trashëgohen edhe nëpërmjet ekspozimit të tyre në mjedise të ndryshme ekzistuese apo në mjedise të reja të cilat duhet të ngrihen sipas traditës vendase. Zhvillimi i ekspozitave, panaireve, veprimtarive zyrtare, shoqërore e shkencore, të shoqëruara këto me një literaturë të pasur, me guida dhe simbole prezantuese e orientuese, me një media shoqëruese dhe cilësore do të sigurojnë prezantimin sa më të mirë të kësaj pasurie, si dhe zhvillimin e vetë turizmit. Kësaj i shërben edhe stimulimi i artizanatit dhe prodhimeve të tjera artistike kryesisht të punuara me dorë dhe që mbështeten në traditë, por pa lënë mënjanë edhe punimet e reja moderne. Këto punime duhet të paraqiten në panaire apo ekspozita kombëtare apo ndërkombëtare për t’i shërbyer konsumit turistik dhe evidentimit të vlerave turistike të vendit. Në vendin tonë ka fshatra, krahina apo qytete të cilat e vlerësojnë si duhet këtë pasuri duke e vënë në shërbim të turizmit. Të tilla përmendim qytetin e Krujës, Korçës, Shkodrës, Tiranës, krahinat e Zagorisë, Pogonit, Labërisë, Çamërisë, Lunxhërisë, Malësisë së Mbishkodrës, Mirditës, fshatrat e Tiranës, Krujës, Gjirokastrës etj. Të gjitha këto vlera të rëndësishme turistike të përfshira në programet e agjencive turistike kanë siguruar dhe do të sigurojnë dhe në të ardhmen një fluks turistësh në rritje, i cili përbën një garanci për zhvillimin me ritme të shpejta të turizmit shqiptar. 51

×