Your SlideShare is downloading. ×
Danh.tuong.pham.tu.ebook
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×

Introducing the official SlideShare app

Stunning, full-screen experience for iPhone and Android

Text the download link to your phone

Standard text messaging rates apply

Danh.tuong.pham.tu.ebook

348
views

Published on

Ebook về Danh Tướng Phạm Tu, Thượng thủy tổ họ Phạm Việt Nam

Ebook về Danh Tướng Phạm Tu, Thượng thủy tổ họ Phạm Việt Nam


0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
348
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
5
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. Danh t−íng Ph¹m Tu (476-545) www.hoPham.com CLB. Unesco th«ng tin c¸c dßng hä viÖt nam Ban liªn l¹c hä Ph¹m ViÖt Nam TiÓu ban T− liÖu Danh töôùng Phaï Phaïm Tu ( 476 – 545 ) Khai quèc c«ng thÇn nhµ TiÒn Lý Th−îng Thuû tæ hä Ph¹m ViÖt Nam 1
  • 2. Danh t−íng Ph¹m Tu (476-545) www.hoPham.com Lôøi giôùi thieäu Ph¹m Tu, mét danh t−íng, vÞ Khai quèc c«ng thÇn nhµ TiÒn Lý (544-602),sinh ngµy mång 10 th¸ng 3 n¨m BÝnh Th×n (tøc ngµy 19-4-476) t¹i Trang quangliÖt, nay lµ x· Thanh liÖt, huyÖn Thanh tr×, ngo¹i thµnh Hµ néi. Theo chÝnh sö, Ph¹m Tu lµ mét danh t−íng thuéc dßng hä Ph¹m xuÊt hiÖnsím nhÊt trong lÞch sö ViÖt nam. Tuy nguån sö liÖu ®Ó l¹i nãi vÒ Cô kh«ng ®−îcbao nhiªu nh−ng còng ®ñ ®Ó x¸c ®Þnh ®©y lµ mét ng−êi cã thËt, chø kh«ng ph¶ichØ trong truyÒn thuyÕt. Cã ®ñ hµnh tr¹ng râ rµng ®−îc sö s¸ch ghi nhËn tõngchiÕn tÝch vµ sù nghiÖp. VÒ thêi gian, ®ã lµ mét ng−êi "xa x−a nhÊt" cña dßng häPh¹m (cho ®Õn nay ch−a cã vÞ nµo sím h¬n) ë ®Êt n−íc ViÖt nam ta nªn bµ conhä Ph¹m ViÖt nam suy t«n lµ Th−îng thñy tæ. Bé chÝnh sö "§¹i ViÖt sö ký toµn th−" cã hai lÇn xuÊt hiÖn tªn Cô. TrongBiªn niªn lÞch sö cæ trung ®¹i cã ba lÇn xuÊt hiÖn tªn Cô: §ã lµ n¨m 542 Cô gianhËp qu©n khëi nghÜa do Lý BÝ lµm thñ lÜnh. N¨m 544, khi thµnh lËp nhµ n−ícV¹n xu©n, Cô ®−îc Lý BÝ giao träng tr¸ch ®øng ®Çu ban vâ. N¨m 545, ghi ngµyCô tö trËn t¹i ®Þa thµnh cöa s«ng T« LÞch. Bèn m−¬i n¨m qua, kÓ tõ n¨m 1963, c¸c häc gi¶, sö gia, nhµ nghiªn cøuv¨n hãa ®· t×m ®−îc nh÷ng t− liÖu quÝ b¸u vÒ danh t−íng Ph¹m Tu. Ngµy 20 th¸ng 7 n¨m MËu DÇn (tøc ngµy 8 th¸ng 9 n¨m 1998), nh©n ngµygiç cña danh nh©n, Héi Khoa häc lÞch sö ViÖt Nam, UBND x· Thanh LiÖt, quªh−¬ng cña danh nh©n vµ Ban liªn l¹c hä Ph¹m ViÖt Nam ®· phèi hîp tæ chøc héith¶o vÒ danh t−íng Ph¹m Tu. Cuèn s¸ch nhá nµy vÒ danh t−íng Ph¹m Tu (476-545) ra ®êi h¼n sÏ gãpphÇn vµo viÖc nghiªn cøu mét danh nh©n sèng c¸ch ®©y gÇn 15 thÕ kû. Biªn so¹n cuèn s¸ch nµy lµ mét ng−êi hä Ph¹m, hiÖn lµ Phã tæng th− kýBan liªn l¹c hä Ph¹m ViÖt Nam ®· cã nhiÒu c«ng phu trong s−u tÇm dÞch thuËtthÇn ph¶, c¸c s¾c phong cña c¸c triÒu ®¹i phong kiÕn ViÖt Nam ®Ó thùc hiÖn;nh−ng ch¾c ch¾n lµ kh«ng thÓ tr¸nh khái nh÷ng thiÕu sãt. Mong ®−îc sù gãp ý, 2
  • 3. Danh t−íng Ph¹m Tu (476-545) www.hoPham.combæ sung kh«ng chØ cña bµ con trong hä Ph¹m, mµ c¶ sù ®ãng gãp nhiÖt t×nh cñab¹n bÌ th©n h÷u xa gÇn cã lßng ng−ìng mé danh nh©n Ph¹m Tu. Xin tr©n träng giíi thiÖu "Danh t−íng Ph¹m tu (476-545)" víi bµ con c«b¸c ®ång téc cïng ®éc gi¶ gÇn xa. Hµ Néi, xu©n QuÝ Mïi (2003) TM Ban liªn l¹c hä Ph¹m ViÖt Nam Phã Tr−ëng ban thø nhÊt Ph¹m Vò Thuyªn 3
  • 4. Danh t−íng Ph¹m Tu (476-545) www.hoPham.com Lôøi noùi ñaàu Theo ®Ò nghÞ cña Tr−ëng Ban liªn l¹c hä Ph¹m x· Thanh LiÖt - Ph¹mNgäc BÝch phï hîp víi nguyÖn väng cña bµ con c« b¸c hä Ph¹m ViÖt Nam, TiÓuBan t− liÖu chóng t«i ®−îc giao nhiÖm vô nghiªn cøu vÒ danh nh©n Ph¹m Tu(476-545) ®−îc suy t«n lµ Th−îng thñy tæ cña hä Ph¹m ViÖt Nam. ViÖc kh¶o cøu mét danh t−íng sèng c¸ch xa chóng ta gÇn 15 thÕ kû, qu¶kh«ng ph¶i lµ viÖc dÔ. Song víi tÊm lßng lµ con ch¸u hä Ph¹m, chóng t«i ®· dùavµo nh÷ng t− liÖu mµ sö s¸ch, thÇn ph¶, gia ph¶ vµ c¸c s¾c phong cïng víi c¸ccuèn t− liÖu hä Ph¹m, tËp 1, tËp 2, cuèn Danh t−íng Ph¹m Tu vµ hä Ph¹m tronglÞch sö ®Ó biªn so¹n vÒ th©n thÕ, sù nghiÖp cña danh nh©n. Nh©n ®©y chóng t«ixin ch©n thµnh c¶m ¬n c¸c «ng: Th¹c sÜ sö häc Ph¹m Huy Kh¸nh, PGS.TS Ph¹m§¹o, PGS-TS §¹i t¸ Ph¹m Hång, §¹i t¸ Ph¹m Xu©n Huyªn, §¹i t¸ Ph¹m MinhLiªm, kü s− Ph¹m SÜ, NguyÔn §¨ng Th−ëng, Tr−ëng Ban lÞch sö x·, nguyªn BÝth− §¶ng ñy x· Thanh LiÖt, cïng Ban liªn l¹c hä Ph¹m x· Thanh LiÖt, quªh−¬ng Danh t−íng Ph¹m Tu nhiÖt t×nh tham gia vµ cung cÊp nhiÒu t− liÖu quÝcho chóng t«i. §Æc biÖt, chóng t«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n Héi Liªn hiÖp V¨n häc-nghÖthuËt Hµ Néi, ®· t¹o mäi ®iÒu kiÖn thuËn lîi gióp ®ì ®Ó cuèn s¸ch ®−îc ra m¾tphôc vô bµ con c« b¸c hä Ph¹m cïng ®éc gi¶ xa gÇn yªu quý. Do h¹n chÕ vÒ t− liÖu, thêi gian vµ tr×nh ®é ng−êi viÕt..., cuèn s¸ch ch¾cch¾n ch−a thÓ hiÖn ®−îc hÕt th©n thÕ, sù nghiÖp cña Danh t−íng Ph¹m Tu còngnh− viÖc s−u tÇm biªn so¹n c¸c ®êi con ch¸u hËu duÖ cña Ng−êi. RÊt mong ®−îc b¹n ®äc gãp ý phª b×nh ®Ó lÇn xuÊt b¶n sau, cuèn s¸ch®−îc chØnh lý bæ sung hoµn chØnh h¬n. Xin ch©n thµnh c¶m ¬n. Ng−êi s−u tÇm vµ biªn so¹n Ph¹m Hång Vò 4
  • 5. Danh t−íng Ph¹m Tu (476-545) www.hoPham.com Môû ñaàu ~o~ Thanh Lieät Moät vuøng queâ Ñòa linh nhaân kieät 5
  • 6. Danh t−íng Ph¹m Tu (476-545) www.hoPham.com X· Thanh LiÖt ngµy nay, xa x−a gäi lµ Quang LiÖt (th−êng gäi lµ lµngQuang) ®· ®−îc ca ngîi lµ mét vïng quª ®Þa linh nh©n kiÖt, theo sö liÖu, kh¶o cæ®· ph¸t hiÖn c¸ch nay kho¶ng trªn hai ngµn n¨m t¹i c¸nh ®ång Bå §a (xø ®ångthuéc th«n Trung ven s«ng T« LÞch ngµy nay) ®· xuÊt hiÖn mét quÇn c− ng−êiViÖt cæ sinh sèng, víi nÒn v¨n minh lóa n−íc kh¸ ph¸t triÓn ®−îc gäi lµ TrangQuang LiÖt (1)thuéc TrÊn S¬n Nam Th−îng. §Õn thêi TrÇn, Lª thuéc huyÖnLong §µm, Phñ Th−êng TÝn. Sang thêi NguyÔn thuéc Phñ Th−êng TÝn, tØnh HµNéi. Tõ khi giÆc Ph¸p x©m l−îc chuyÓn ®æi thuéc huyÖn Thanh Tr×, tØnh Hµ§«ng. Khi miÒn B¾c hoµn toµn gi¶i phãng, c¶i t¹o x©y dùng CNXH, thùc hiÖn kÕho¹ch 5 n¨m lÇn thø nhÊt (1961-1965), Thanh LiÖt thuéc quËn 7 Thñ ®« Hµ Néi.§Õn ngµy nay thuéc huyÖn Thanh Tr×, ngo¹i thµnh Hµ Néi. Thanh LiÖt x−a lµ miÒn ®Êt v¨n hiÕn cña Cè ®« §¹i ViÖt, thÕ ®Êt ®−îc vÝvíi ®Êt ®Õ v−¬ng: “Thø nhÊt Cæ Bi, thø nh× Cæ Loa, thø ba Quang LiÖt”. ThÕ ®Êt"Long chÇu, ph−îng Èn". N¨m 1690, nhµ ®Þa lý T¶ Ao ®· chän thÕ ®Êt ®Ñp nµy®Ó dùng ng«i ®×nh thê Danh t−íng Ph¹m Tu, ng−êi cã c«ng ®¸nh giÆc L−¬ngthêi Lôc TriÒu. Ng«i ®×nh ®−îc ®Æt bªn bê Ngäc Thanh §µm (hå Ngäc xanh). Nghe nãix−a hå cã c¸nh nh− hoa sen, gi÷a ®Çm cã ao nhá gäi lµ hoa t©m; c¸c thöa ruéngtrong ®Çm ®Òu chÇu vÒ hoa t©m. §×nh thê ®−îc dùng trªn ®Çu mét con rång ®angxuèng ®Çm uèng n−íc. PhÝa tr−íc cöa ®×nh h−íng xuèng hå Ngäc xanh, phÝa sau l−ng lµ mét doi®Êt cao gäi lµ m¶ ®ång cao. §ã chÝnh lµ th©n con rång: "Long". PhÝa bªn ph¶i cãgß ®Êt cao réng gäi lµ m¶ c¶ gièng h×nh con voi: "Ly". PhÝa tr−íc mÆt bªn kia bêhå cã gß ®Êt réng gäi lµ m¶ NhÞa, h×nh gièng con rïa: "Quy". PhÝa tr¸i lµ th«nVùc Mô, h×nh gièng: "Phông". Má chim ph−îng phÝa ngoµi th«n, h−íng xuènghå, thÓ hiÖn bèn con vËt quÝ (long, ly, quy, ph−îng) ®Òu chÇu vÒ b«ng hoa sen.Ng−êi x−a gäi lµ "Tø Linh väng h¶i". H×nh s«ng, thÕ ®Êt quÇn tô ®· t¹o nªn métThanh LiÖt víi nh÷ng th¾ng c¶nh ®Ñp nªn th¬. Nh− lµm sèng l¹i mét thêi sinhth¸i víi nh÷ng ®Æc s¶n v¶i tiÕn vua, nh·n B¹ch Long, d−a chuét ngon næi tiÕngkh¾p vïng ®Êt Kinh kú Long Biªn thuë nµo. DÊu Ên thêi gian cßn in ®Ëm trong mçi c¸i tªn cña lµng quª liªn quan ®Õnnh÷ng chiÕn tÝch cña Danh t−íng Ph¹m Tu nh− Cöa TriÖu, Cæng §ån, Cöa Tr¹i, 6
  • 7. Danh t−íng Ph¹m Tu (476-545) www.hoPham.comvoi, ngùa, l¸ cê, thanh kiÕm, vâng läng vµ long, ly, qui, ph−îng ®−îc thÓ hiÖnb»ng c¸c gß ®Êt vµ c¸c thöa ruéng cßn l−u truyÒn l¹i. M¶nh ®Êt nµy cã vinh dù ®−îc chøng kiÕn vµ gãp phÇn cïng d©n téc lËpnªn nhiÒu chiÕn c«ng hiÓn h¸ch, ch«n vïi ý ®å x©m l¨ng cña nhiÒu ®¹o qu©nx©m l−îc mµ ë ®©y xin kÓ ®Õn lµ trËn quyÕt chiÕn tiªu diÖt qu©n L−¬ng, ngay t¹icöa s«ng T« cña Danh t−íng Ph¹m Tu vµ c¸i chÕt oanh liÖt cña vÞ t−íng giµ ®øng®Çu qu©n ®éi cña triÒu ®×nh V¹n Xu©n vµo gi÷a thÕ kû thø VI. Ng«i ®×nh Thanh LiÖt sõng s÷ng tån t¹i cïng víi nh÷ng s¾c phong, thÇnph¶, minh chøng mét thêi hµo khÝ thiªng liªng cña ng−êi anh hïng ng· xuèng. N¨m 1989 ng«i ®×nh ®−îc Bé V¨n hãa n−íc Céng hßa x· héi chñ nghÜaViÖt Nam xÕp h¹ng di tÝch lÞch sö. Theo truyÒn thuyÕt d©n vïng quª Thanh LiÖt ®· tù phong Danh t−íngPh¹m Tu lµ "Nguyªn Sóy" vµ thªu l¸ cê mang hai ch÷ nguyªn sóy b»ng kimtuyÕn trªn nÒn xanh xÉm xung quanh cã tua vµng. Trong mçi dÞp lÔ héi, cê ®−îccÇm r−íc ®i tr−íc kiÖu. Theo thÇn ph¶ vµ huyÒn tho¹i, Danh t−íng Ph¹m Tu lµ thÇn T©y Vùc (thÇnVâ phÝa T©y) gi¸ng trÇn d¹y d©n cµy cÊy, dÑp giÆc L−¬ng ph−¬ng B¾c, b×nh giÆcChiªm ph−¬ng Nam, x©y dùng ®Êt n−íc th¸i b×nh... §Õn cuèi thÕ kû 13 (XIII) sang thÕ kû thø XIV, vïng quª Thanh LiÖt cßnnæi tiÕng bëi truyÒn thèng hiÕu häc mµ tiªu biÓu lµ Tiªn triÕt Chu V¨n An (1292-1370), mét ng−êi con kiÖt xuÊt cña quª h−¬ng. ¤ng ®ç Th¸i häc sinh n¨m 12tuæi, ®ç §×nh ThÝ n¨m 16 tuæi. Vua Minh T«ng nhµ TrÇn lªn ng«i n¨m Gi¸p DÇn(1314) phong Chu V¨n An lµm Quèc Tö Gi¸m - T− nghiÖp. N¨m Êy «ngvõa trßn 22 tuæi. Theo thÇn ph¶ ghi: "Tiªn sinh tÝnh c−¬ng giíi, thanh tu khætiÕt, kh«ng ham danh lîi", mét vÞ quan Thanh liªm, mét nhµ häc gi¶ uyªn b¸c.Vµo thêi ®iÓm vua Dô T«ng (1341-1369) nhµ TrÇn ®· hÕt thêi h−ng thÞnh, chÝnhsù suy ®åi, gian thÇn xu nÞnh. Chu V¨n An m¹nh d¹n d©ng sí xin chÐm b¶y tªnnÞnh thÇn ®ang nhòng lo¹n triÒu ®×nh. Ng−êi ®êi sau gäi lµ sí thÊt tr¶m. Nh−ngvua TrÇn Dô T«ng kh«ng nghe, kh«ng phª sí. ¤ng ®· treo mò tõ quan vÒ lµngd¹y häc, lµm thuèc cøu d©n ®é thÕ ë ChÝ linh, H¶i d−¬ng. Häc trß cña «ng nh−Lª B¸ Qu¸t, Ph¹m S− M¹nh lµm quan ®Õn t−íng quèc, khi vÒ th¨m thµy vÉn ngåinghiªm l¾ng nghe lêi thµy d¹y b¶o. 7
  • 8. Danh t−íng Ph¹m Tu (476-545) www.hoPham.com Theo thÇn tÝch: "MiÕu phông sù, ®Õn nay vÉn cã s¾c phong mµ hËu häcng−ìng väng nh− nói Th¸i S¬n, nh− sao b¾c ®Èu, h−¬ng háa l©u dµi kh«ng baogiê hÕt, thÞnh vËy thay ! Tèt vËy thay !”. Vµo kho¶ng nöa cuèi thÕ kû thø XIX, ®Çu thÕ kû XX cã cô Vò Hoµnh,mét trong nh÷ng l·nh tô cña phong trµo §«ng Kinh NghÜa Thôc ®· bÝ mËt x©ydùng lùc l−îng chèng Ph¸p t¹i quª h−¬ng. Cô vËn ®éng nh©n d©n tÝch tr÷ vò khÝl−¬ng thùc chê thêi c¬ khëi nghÜa. Sau vô "Hµ thµnh ®Çu ®éc" bÞ lé, cô bÞ b¾t ®Çy®i C«n §¶o råi ®−a vÒ qu¶n thóc t¹i tØnh Sa §Ðc. Thêi gian nµy cô ®· liªn l¹c®−îc víi cô NguyÔn Sinh S¾c (th©n phô cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh) vµ b¸o chocô S¾c biÕt lµ NguyÔn ¸i Quèc (NguyÔn Sinh Cung) cßn sèng ®ang ho¹t ®éngc¸ch m¹ng t¹i Nga X« (theo tµi liÖu khu di tÝch cô NguyÔn Sinh S¾c, tØnh §ångTh¸p göi tÆng). Sang nöa ®Çu thÕ kû XX, Thanh LiÖt cã nhµ s− Bïi Xu©n Lý (tù VÜnhNghiªm) thuéc dßng ThiÒn Tróc L©m, ph¸p hiÖu Thanh H¹nh. N¨m 1936 ®−îcphong lµm thiÒn gia ph¸p chñ, phã chñ tÞch gi¸o héi PhËt gi¸o thèng nhÊt ViÖtNam. S− tæ VÜnh Nghiªm ®· trô tr× t¹i chïa quª Thanh LiÖt tu söa vµ c¶i t¹o l¹imíi cã th¾ng c¶nh ®Ñp nh− ngµy nay. Chïa ®−îc Bé V¨n hãa n−íc Céng hßa x·héi chñ nghÜa ViÖt nam xÕp h¹ng di tÝch lÞch sö v¨n hãa n¨m 1995. TiÕp b−íc truyÒn thèng cha «ng, trong hai cuéc kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p,chèng Mü, d−íi sù l·nh ®¹o cña §¶ng Céng s¶n ViÖt nam, nh÷ng ng−êi con cñaThanh LiÖt ®· lËp nªn nh÷ng chiÕn c«ng hiÓn h¸ch t« ®Ñp quª h−¬ng nh− bµ VòThÞ Ngäc con g¸i cô Vò Hoµnh lµ Th−êng vô Trung −¬ng Héi Liªn hiÖp phô n÷ViÖt nam, Tæng biªn tËp b¸o Phô n÷. ¤ng Vò Hång, Phã bÝ th− TØnh ñy, Phã chñtÞch UBND tØnh §ång Nai. ¤ng Hoµng Dòng (NguyÔn §×nh S¬n), ThiÕu t−íngch¸nh V¨n phßng Bé Tæng tham m−u Bé Quèc phßng. ¤ng B¹ch V©n (NguyÔn§×nh Viªn) tïy viªn qu©n sù t¹i Th¸i Lan. Hai «ng ®Òu lµ con trai cô NguyÔn§×nh NhÉn. Gia ®×nh cô cã 10 con lµ ®¶ng viªn §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam, thËtxøng ®¸ng lµ mét trong nh÷ng gia ®×nh c¸ch m¹ng tiªu biÓu cña quª h−¬ng. TiÕp ®Õn thÕ hÖ con ch¸u hËu duÖ cña Danh t−íng Ph¹m Tu ph¶i kÓ ®Õngia ®×nh «ng Ph¹m V¨n Tu, ®¶ng viªn §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam, chuyªn viªncÊp cao cña Bé Néi th−¬ng. Con trai «ng lµ Ph¹m Gia §øc, §¹i t¸ TiÕn sÜ söhäc, Gi¸m ®èc kiªm Tæng biªn tËp Nhµ xuÊt b¶n Qu©n ®éi nh©n d©n. Hµngtr¨m con em Thanh LiÖt lªn ®−êng cÇm sóng b¶o vÖ Tæ quèc, anh dòng hy sinh 8
  • 9. Danh t−íng Ph¹m Tu (476-545) www.hoPham.comnh− c¸c liÖt sÜ §Æng §×nh Ch©u, NguyÔn §¨ng San, §Æng H÷u, §Æng B¸ch, DuyLù cïng 66 liÖt sÜ kh¸c cña quª h−¬ng ng· xuèng. Nhµ n−íc t«n vinh hai bµ mÑViÖt Nam anh hïng. Tæ quèc vµ nh©n d©n Thanh LiÖt ®êi ®êi ghi nhí c«ng ¬n. Trong x©y dùng ®Êt n−íc vµ ph¸t triÓn kinh tÕ cã c¸c anh chÞ nh− chÞ ChuThóy Quúnh, nghÖ sÜ nh©n d©n, ®¹i biÓu Quèc héi khãa 9, 10. Hai anh NguyÔnH÷u Minh vµ Vò T« lµ tiÕn sÜ cïng hµng tr¨m th¹c sÜ, kü s−, b¸c sÜ tham gia x©ydùng vµ b¶o vÖ Tæ quèc trªn kh¾p mäi miÒn ®Êt n−íc. Ngµy nay trong c«ng cuéc ®æi míi d−íi sù l·nh ®¹o cña §¶ng Céng s¶nViÖt nam, ng−êi d©n Thanh LiÖt ®ang ngµy ®ªm h¨ng say lao ®éng lµm nªnnh÷ng c¸nh ®ång 10 tÊn; ra søc x©y dùng quª h−¬ng m¹nh vÒ kinh tÕ, v÷ng vÒchÝnh trÞ, quèc phßng, cã ®êi sèng v¨n hãa tiªn tiÕn mµ vÉn ®Ëm nÐt b¶n s¾c d©ntéc. Nh÷ng vÇn th¬ ca ngîi mét vïng quª ®Þa linh nh©n kiÖt cña quª h−¬ngThanh LiÖt, nh©n d©n cßn ghi l¹i ®Õn nay: T−íng Ph¹m oai phong ®uæi giÆc L−¬ng, Chu An bót ph¸p chÝ kiªn c−êng VÜnh Nghiªm ®Êt tæ ngêi PhËt ph¸p, Dòng khÝ lµng Quang väng bèn ph−¬ng. Hay nh÷ng c©u ca dao thÓ hiÖn bèn ®êi cïng ®¸nh giÆc: Tæ tiªn ®¸nh ®uæi giÆc L−¬ng, Cô x−a ®¸nh Ph¸p chiÕn tr−êng §iÖn Biªn GiÆc Mü b¾n ph¸ hai miÒn, Nhµ ta theo §¶ng mét niÒm s¾t son. ¤ng néi gi¶i phãng Sµi Gßn, §¸nh qu©n bµnh tr−íng cha con ch−a vÒ Ra ®i gi÷ trän lêi thÒ, N−íc ch−a hÕt giÆc ch−a vÒ quª h−¬ng. §iÓm qua vµi nÐt vÒ ng−êi vµ ®Êt quª h−¬ng Quang LiÖt xa x−a vµ ThanhLiÖt h«m nay. Trong lßng mçi ng−êi chóng ta ®Òu thÊy tù hµo vÒ mét vïng quª 9
  • 10. Danh t−íng Ph¹m Tu (476-545) www.hoPham.com®Þa linh, nh©n kiÖt mµ vïng ®Êt Êy ®· s¶n sinh ra Danh t−íng Ph¹m Tu, Th−îngthñy tæ hä Ph¹m ViÖt Nam ®· c¸ch nay gÇn m−êi l¨m thÕ kû. Nh¾c ®Õn Danh t−íng Ph¹m Tu h«m nay, mçi ng−êi chóng ta nh− thÊy hiÖndiÖn lªn khÝ ph¸ch vÞ Danh t−íng b¶y m−¬i tuæi ®êi ®ang hiªn ngang ®øng tr−íccöa dßng s«ng T« n¬i hßa nhËp víi dßng s«ng Hång ®á nÆng phï sa vung g−¬mthÇn chÐm giÆc L−¬ng tham tµn ®éc ¸c, b¶o vÖ kinh thµnh Long biªn cho ®¹iqu©n triÒu ®×nh Lý Nam §Õ lui vÒ c¨n cø Gia Ninh, §iÓn triÖt (VÜnh Phóc, Phóthä ngµy nay) chuÈn bÞ cho cuéc kh¸ng chiÕn l©u dµi, chø quyÕt kh«ng chÞu ®Çuhµng khuÊt phôc. 10
  • 11. Danh t−íng Ph¹m Tu (476-545) www.hoPham.com Phaàn thöù nhaát ~o~ Thaân theá & Söï nghieäp 11
  • 12. Danh t−íng Ph¹m Tu (476-545) www.hoPham.com Danh t−íng Ph¹m Tu víi tªn gäi ®Çy ®ñ theo b¶n thÇn tÝch cña lµng ThanhliÖt lµ: "C¶m øng c− sÜ Ph¹m Tu, thôy §« Hå §¹i v−¬ng, Th−îng ®¼ng thÇn dotiªn chØ Vò V¨n §øc, Phông nghÞ §¹i phu, sao lôc ë §Òn Hïng, tØnh Phó thä tõn¨m Gi¸p TuÊt, niªn hiÖu B¶o §¹i n¨m thø chÝn (1934). B¶n thÇn tÝch nµy chÐp r»ng: ChÝnh vua Lý Nam §Õ ®· sai quan Th¸i gi¸mvÒ lµng Thanh liÖt phong cho Ph¹m Tu lµm "Long Biªn hÇu, thôy §« Hå, b¶nc¶nh Thµnh hoµng" vµ ban cho lµng Thanh liÖt, quª h−¬ng «ng lµ "Thang mécÊp" (Êp t¾m géi - ®Êt phong tÆng). Theo thÇn tÝch, n¬i sinh h¹ Ph¹m Tu ë th«n Vùc mô, x· Thanh liÖt, huyÖnThanh tr×, Hµ Néi. ¥ vïng ®Êt nµy cã hai vî chång Ph¹m ThiÒu vµ Lý ThÞ Tr¹ch sèng hiÒnlµnh nh©n ®øc. TruyÒn thuyÕt kÓ r»ng, thÊy vî chång sèng cã lßng thµnh, métngµy kia trêi cho ®iÒm l¹. Vµo mét ®ªm xu©n ®Çu th¸ng Giªng n¨m Êt M·o (475), bµ Lý n»m méngthÊy thÇn T©y Hå thay trêi xuèng ban cho quÝ tö. §Õn ®ªm h«m r»m bµ l¹i m¬thÊy ¸nh hµo quang ®Çy nhµ, cã con B¹ch Hoa Xµ (®iÒm b¸o cã vâ tµih−íng t©y xuÊt hiÖn) hãa thµnh ®ãa sen tr¾ng (®iÒm b¸o v¨n tµi h−íng t©y xuÊthiÖn), bµ Lý gi¬ tay ®ì lÊy vµ sau ®ã cã mang. Ngµy mång m−êi th¸ng ba (theo thÇn ph¶ ghi lµ ngµy m−êi hai) n¨m BÝnhTh×n (476), bµ Lý sinh con trai (1). Lóc sinh, mïi h−¬ng th¬m ngµo ng¹t táa ®Çynhµ. ¤ng bµ ®Æt tªn cho con lµ Ph¹m Tu. Cã ph¶i ch¨ng ®©y lµ ®iÒm l¹ trêi cho. Th«ng th−êng ng−êi ®µn bµ mçi khimang thai chØ chÝn th¸ng m−êi ngµy (kho¶ng 40 tuÇn lÔ) lµ sinh con. Nh−ng theothÇn tÝch kÓ trªn ®©y th× bµ Lý mang thai 14 th¸ng (gÇn 60 tuÇn lÔ) míi sinh raPh¹m Tu trong bÇu kh«ng khÝ h−¬ng th¬m ngµo ng¹t, thËt lµ thÇn diÖu. Tõ quª h−¬ng mét xãm nhá bªn dßng s«ng T«, n¬i sinh ra Danh t−íngvµo mïa xu©n n¨m 476 cho ®Õn khi ng−êi oanh liÖt hy sinh, hiÓn linh thÇn hãa ëmét thµnh lòy còng n»m bªn dßng s«ng T« t¹i n¬i cöa s«ng ®æ vµo s«ng Hång(nay lµ phè Chî G¹o gÇn cÇu Long biªn) mïa thu n¨m 545 võa trßn 70 mïaxu©n bÊt diÖt.----------------------- (1) ThÕ kû thø II cã sù tÝch t−¬ng tù ë ®Òn D©u, thê bµ Man L−còng ®−îc ®iÓm trêi b¸o cho thô thai. Sau14 th¸ng sinh ra 4 vÞ thÇn: V¨n, vò, l«i, ®Þa (thÇn m©y, thµn m−a, thÇn sÊm vµ thÇn ®Êt). 12
  • 13. Danh t−íng Ph¹m Tu (476-545) www.hoPham.com Ph¶i ch¨ng ®©y còng lµ mét ®iÒu ®Æc biÖt trêi ban. Nh−ng cã mét ®iÒuch¾c ch¾n vµ duy nhÊt ®óng tr¶i qua kh«ng gian vµ xuyªn suèt thêi gian 15 thÕkû nay lµ cuéc ®êi vµ sù nghiÖp cña vÞ Danh t−íng hä Ph¹m mµ chÝnh sö vµ thÇnph¶ cßn l−u gi÷ nh− mét v× sao trªn bÇu trêi táa s¸ng m·i, ®−îc viÕt nªn thµnhnh÷ng ®Æc tr−ng lín nh− sau: I. Caû moät ñôøi nuoâi yù chí chôø thôøi vuøng leân ñuoåi quaân thoáng trò ngoaïi bang Ngay tõ khi cßn nhá, Ph¹m Tu ®· lµ mét trang thiÕu niªn ph−¬ng phi, tuÊntó; ch¨m ®äc s¸ch, häc giái, ®µn s¸o hay. Ng−êi n¨ng luyÖn vâ, häc binh th−,luyÖn tËp cung tªn. §øc, tµi, v¨n, vâ, søc kháe h¬n ng−êi. D©n trong vïngth−êng gäi lµ §« Tu víi tÊm lßng ng−ìng mé. Ng−êi tõng vËn ®éng nh©n d©nthùc hiÖn khÈu hiÖu hµnh ®éng "cöu niªn, tam tÝch". Theo nghÜa ch÷ H¸n ( )cöu l©u chø kh«ng ph¶i ch÷ ( )cöu 9 (tªn sè ®Õm) "cöu niªn tam tÝch". Ta ph¶ihiÓu lµ trong nhiÒu n¨m (chø kh«ng ph¶i 9 n¨m) tÝch gãp 3 thø: tÝch cèc (ngòcèc: lóa, ng«, khoai, s¾n, ®ç...) phßng c¬ (®ãi kÐm, mÊt mïa, giÆc gi·). TÝch y (yphôc, quÇn ¸o), phong hµn (mïa ®«ng gi¸ rÐt), tÝch khÝ (vò khÝ, binh khÝ...),phßng tÆc (giÆc gi· næi lªn), ®Ó ®Õn khi cã thêi c¬ lµ næi dËy ®¸nh giÆc. Ng−êithùc sù trë thµnh mét hµo kiÖt cã uy tÝn lín trong vïng. ¥ ®©y ta còng cÇn hiÓu kh«ng ph¶i ngÉu nhiªn ng−êi cã tªn gäi lµ "C¶møng c− sÜ". Theo nghÜa ch÷ H¸n ta cã thÓ hiÓu: C¶m øng : V× lßng thµnh cÇu mµ ®−îc nh− nguyÖn. C− sÜ : - §µn «ng ë nhµ tu theo PhËt ph¸p, gåm 5 ®iÒu giíi thanh tÞnh. - C¸c nhµ häc gi¶ ë Èn kh«ng ra ®êi b«n tÈu. 13
  • 14. Danh t−íng Ph¹m Tu (476-545) www.hoPham.com Ph©n tÝch theo nghÜa bèn ch÷ trªn, chóng ta cã thÓ hiÓu: C¶ mét cuéc ®êiPh¹m Tu ®· sèng Èn dËt chê thêi c¬ thuËn lîi. Víi tÊm lßng thµnh mong cã ®−îcnh− nguyÖn −íc ®Ó mang tµi trÝ vµ søc lùc ra cïng toµn d©n giÕt giÆc cøu n−íc.DÊu tÝch cßn ghi l¹i n¬i miÕu Vùc thuéc xãm Vùc - n¬i Ng−êi ra ®êi - vÉn cßnmét tªn gäi kh¸c lµ cæng §ån. Chøng tá n¬i ®©y, lóc sinh thêi, cha con, «ng ch¸uPh¹m Tu, Ph¹m TÜnh, Ph¹m HiÓn cïng trai tr¸ng trong vïng d−íi sù chØ huy, d¹yb¶o cña Ng−êi ngµy ®ªm ©m thÇm luyÖn tËp vâ nghÖ. Ng−êi cho qu©n tËp ch¹y,tËp nh¶y, tËp ®Êm, ®¸... C¸c ®−êng quyÒn, ®−êng tÊn kÕt hîp cña ng−êi thµyPh¹m Tu tiÕn tho¸i nhanh m¹nh tùa nh− gi¸o m¸c ®ång phi. D©n trong vïng th¸nphôc Ng−êi. Nµo cã ai hay Ng−êi ®· ë ®é tuæi ngo¹i s¸u m−¬i. Bèn ®êi cïngsèng trong mét nhµ (tø ®¹i ®ång ®−êng), sèng Èn m×nh bªn dßng s«ng T«, kiªntr× häc tËp binh th−, thao luyÖn vâ nghÖ cung kiÕm (1). Tõ cæng §ån ng−êi ph©nthµnh hai ®éi qu©n lªn voi ngùa ra cöa TriÖu, cöa Tr¹i råi s¸p vµo gi¸p chiÕn.G−¬m kiÕm, cung tªn, qu©n tiÕn, qu©n lui, cê xanh, cê ®á... lóc th× t¶n ra, khi th×nhËp l¹i. Cø nh− thÕ, ngµy nèi ngµy Ph¹m Tu ©m thÇm luyÖn tËp, ©m thÇm tÝch tr÷binh khÝ, l−¬ng thùc, quÇn ¸o cïng d©n trong vïng nãng lßng tr«ng chê métngµy nµo ®ã ®−îc ®−a qu©n sÜ x«ng vµo c−íp ®ån giÆc. §Õn khi Êy, g−¬m kiÕm,cung tªn míi ®−îc tung hoµnh giÕt hÕt lò giÆc c−íp n−íc hµng mÊy tr¨m n¨mquen ¨n trªn, ngåi chèc, ®« hé d©n ta.------------------------- (1)Theo Danh t−íng Ph¹m Tu vµ hä Ph¹m trong lÞch sö cña Ph¹m §×nh Nh©n: Con trai Ph¹m Tu lµ Ph¹mTÜnh ®· gióp Lý phËt tö x©y dông triÒu chÝnh. Ph¹m TÜnh ®−îc phong lµ T−íng quèc. Ph¹m HiÓn lµ con trai Ph¹m TÜnh næi lªn chiªu mé d©n chóng kh¸ng Tïy ®−îc 3 n¨m(602 – 605) ®Ó röa hËncho vua hËu Lý Nam ®Õ vµ cho cha lµ Ph¹m TÜnh. ( TrÝch Danh t−íng Ph¹m Tu vµ hä Ph¹m trong lÞch sö. NXBV¨n hãa d©n téc, n¨m 1999, trang 69 ). 14
  • 15. Danh t−íng Ph¹m Tu (476-545) www.hoPham.com II. Phaïm Tu, nhaø chæ huy quaân söï taøi gioûi Cuèi n¨m T©n DËu (1-542), Lý B«n (1), tøc Lý BÝ ®ang lµm gi¸m qu©n ëch©u Cöu §øc (vïng Hµ TÜnh ngµy nay) thÊy nh©n d©n ta sèng v« cïng thèngkhæ d−íi sù ®« hé tµn ¸c cña thø sö nhµ L−¬ng lµ Tiªu T−. "V× hµ kh¾c tµn b¹omµ mÊt lßng ng−êi". (§¹i ViÖt sö ký toµn th−), «ng bá quan vÒ quª nhµ, l·nh ®¹onh©n d©n khëi binh chèng l¹i qu©n L−¬ng. Trong ®ªm dµi B¾c Thuéc, cuéc khëi nghÜa cña gi¸m qu©n Lý BÝ ®−îcnh©n d©n vµ anh hµo kh¾p n¬i h−ëng øng, n« nøc ñng hé. Ph¹m Tu lóc ®ã ®· b−íc sang tuæi 67 råi, song tuæi t¸c kh«ng ng¨n c¶n®−îc nhiÖt t×nh vµ tµi n¨ng cña Ng−êi. Ng−êi trùc tiÕp chiªu mé trai tr¸ng trongvïng thµnh lËp nghÜa qu©n. Tæ chøc luyÖn tËp ngµy ®ªm mau chãng tham giaqu©n khëi nghÜa. T¹i quª h−¬ng Thanh liÖt, Thanh tr×, Hµ néi ngµy nay vÉn cßn l−u gi÷nh÷ng ®Þa danh tõ thêi kú Ph¹m Tu chiªu tËp binh m· huÊn luyÖn qu©n sÜ t¹i quªDanh t−íng. ¥ Chu Diªn (vïng H¶i D−¬ng, H−ng Yªn ngµy nay) cã hµo tr−ëng TriÖuTóc cïng víi con trai lµ TriÖu Quang Phôc vµ anh ruét lµ nhµ s− TriÖu QuangHµnh h−ëng øng næi dËy.------------------ (1) Lý B«n sinh ngµy 12 th¸ng 9 n¨m QuÝ Mïi ( 17-10-503 ) ë Long H−ng ( Th¸i B×nh). ¤ng lµ ng−êi jäcréng, hiÓu s©u, v¨n vâ song toµn Ýt ng−êi s¸nh kÞp. 15
  • 16. Danh t−íng Ph¹m Tu (476-545) www.hoPham.com ¥ vïng §an Ph−îng, Quèc Oai (Hµ T©y ngµy nay) cã Lý C«ng TuÊn; ëSÊu Gi¸, Yªn Së, Hoµi §øc cã Lý Phôc Man. ¥ Gia Ninh (nay lµ vïng B¹ch H¹c, VÜnh Phóc) cã thæ hµo NguyÔn B¸tLang, n÷ t−íng Khoan Kho¸ng. ¥ vïng LËp Th¹ch cã ba anh em hä Vò. ¥ vïng S«ng CÇu, B¾c Ninh cã Tr−¬ng Hèng, Tr−¬ng H¸t. ¥ vïng Cæ Trang, Di Sö (nay lµ th«n §a cæ, x· Mü Thµnh, Mü Léc, Nam§Þnh) cã hai anh em sinh ®«i lµ Ph¹m Nguyªn vµ Ph¹m Khang dùng cê chiªumé binh lÝnh míi cã 7 ngµy, sè qu©n ®· lªn tíi h¬n (2000) hai ngµn ng−êi (1). Gia nhËp nghÜa qu©n lÇn nµy cßn cã Tinh ThiÒu lµ ng−êi häc giái, th«ngminh, cã tµi. ¤ng cïng víi Ph¹m Tu, TriÖu Tóc trë thµnh Bé tham m−u trô cétcña qu©n khëi nghÜa, phß Lý BÝ chØ huy nghÜa qu©n, ®¸nh ®©u th¾ng ®ã. ChÝnh ®¹o qu©n do Lý BÝ cïng Ph¹m Tu chØ huy ®· tiÕn vµo ®¸nh chiÕmgi¶i phãng ®−îc thµnh Long biªn, thñ phñ ®« hé cña chÝnh quyÒn nhµ L−¬ng thêiÊy. Thø sö nhµ L−¬ng lµ Tiªu T−, rÊt tham lam ®éc ¸c còng ph¶i khiÕp sî bách¹y th¸o th©n vÒ Qu¶ng Ch©u. Trong vßng ch−a ®Çy ba th¸ng, nghÜa qu©n ®· quÐt s¹ch qu©n ®« hé rakhái bê câi. Nhµ L−¬ng tøc tèi sai t−íng lÜnh ®em qu©n sang ®¸nh chiÕm l¹i. LýBÝ ®· kÞp thêi cho qu©n khëi nghÜa mai phôc ®¸nh tan bän x©m l−îc. Cuèi n¨m Nh©m TuÊt (1-543), nhµ L−¬ng l¹i huy ®éng binh m· sang x©ml−îc n−íc ta mét lÇn n÷a. L−¬ng Vò ®Õ sai T«n Quýnh vµ L− Tö Hïng chØ huy.T«n Quýnh sî qu¸ kh«ng d¸m, nh−ng bÞ thø sö Qu¶ng Ch©u vµ T«n thÊt Tiªu T−thóc Ðp buéc T«n Quýnh ph¶i ®i.--------------------- (1)Theo thÇn tÝch: TiÒn T−íng qu©n Ph¹m NguyÔn vµ Trung qu©n ®« óy Ph¹m Kh¼ng thê t¹i ®×nh 12 th«nCæ Am. 16
  • 17. Danh t−íng Ph¹m Tu (476-545) www.hoPham.com Lý BÝ cïng Bé tham m−u nghÜa qu©n chñ ®éng ®em qu©n ®ãn ®¸nh giÆc ëb¸n ®¶o Hîp Phè. Qu©n L−¬ng do T«n Quýnh vµ L− Tö Hïng cÇm ®Çu, thócqu©n lÝnh tiÕn võa ®Õn ®ã th× bÞ qu©n ta chÆn ®¸nh tiªu diÖt gÇn hÕt (−íc chõngm−êi phÇn chÕt b¶y). Sè cßn l¹i tù ph¸ vßng v©y ch¹y tan t¸c th¸o th©n vÒ n−íc.Sau thÊt b¹i nµy, T«n Quýnh vµ L− Tö Hïng bÞ Tiªu T− t©u lªn vua L−¬ng Vâ ®Õb¾t ph¶i tù tö v× téi thua trËn. Cïng thêi gian nµy, vua n−íc L©m ¢p ë phÝa Nam n−íc ta lîi dông t×nhthÕ nghÜa qu©n ta ®ang ph¶i ®èi mÆt chèng tr¶ qu©n L−¬ng ë phÝa B¾c. Bänchóng véi v· huy ®éng qu©n lÝnh trµn sang c−íp ph¸ quËn NhËt Nam (vïngQu¶ng B×nh ngµy nay). Bän chóng dïng qu©n bé v−ît ®Ìo Ngang ®¸nh chiÕm§øc Ch©u (Hµ TÜnh). Lý BÝ häp t−íng sÜ bµn kÕ tiÕn qu©n vµo Nam dÑp giÆc.L·o t−íng qu©n Ph¹m Tu h¨ng h¸i ®øng ra xin ®¶m ®−¬ng vµ xin hai t−íngPh¹m Nguyªn vµ Ph¹m Khang lµm phã t−íng. Mïa h¹, th¸ng 5 n¨m Quý Hîi (543). Ng−êi t−íng giµ 68 tuæi ®êi cïngc¸c t−íng trÎ (trong ®ã cã Ph¹m Nguyªn vµ Ph¹m Khang míi 34 tuæi ®ang ®ésung m·n, dÉn nghÜa qu©n v−ît s«ng, trÌo nói, géi n¾ng giã Lµo ch¸y báng, x«ngpha lam ch−íng th¼ng ®−êng Nam tiÕn. ChiÕn trËn diÔn ra v« cïng gian khæ. N−íc L©m Êp lóc Êy ®ang c−êngthÞnh, vua Ru-d¬-ra-van-man I l¹i tù lµm t−íng th©n chinh. Qu©n ViÖt lµ ®éiqu©n míi tô häp ch−a dµy d¹n kinh nghiÖm chiÕn ®Êu, nh−ng víi tÊm lßng yªun−íc nång nµn, tù nguyÖn x¶ th©n v× nghÜa lín. L·o t−íng qu©n Ph¹m Tu chØ huynghÜa qu©n thÇn tèc hµnh qu©n kh«ng nghØ, b«n tËp ®¸nh tan qu©n L©m Êp ëngay quËn Cöu §øc (vïng Hµ TÜnh ngµy nay). Vua L©m Êp ch¹y dµi vÒ bªn kiad·y Hoµnh S¬n. ThÕ lµ bèn ch÷: "Cù b¾c, b×nh nam" ®−îc Lý BÝ ban tÆng ng−êit−íng giµ trän vÑn. Ph¹m Tu cµng ®−îc kh¼ng ®Þnh lµ vÞ t−íng tµi giái nhÊt trongnghÜa qu©n vµ còng lµ ng−êi cao tuæi nhÊt trong bé chØ huy tham m−u khëinghÜa. Trong chiÕn c«ng nµy, d−íi tr−íng Ph¹m Tu cßn cã c¶ vÞ t−íng trÎ LýPhôc Man ®−îc Lý BÝ g¶ con g¸i cho (cã lÏ trong thÇn ph¶ ë SÊu Gi¸, Yªn Së,Hoµi §øc, Hµ T©y ngµy nay cã nãi ®Õn c«ng tr¹ng ®¸nh qu©n L©m Êp cña LýPhôc Man (phß m·), nªn cã nhµ viÕt sö ®· chÐp nhÇm Lý Phôc Man lµ Ph¹m Tuvµ nhÇm quª Ng−êi ë lµng SÊu Gi¸. 17
  • 18. Danh t−íng Ph¹m Tu (476-545) www.hoPham.com III. Phaïm Tu, vaø nghóa quaân döïng neàn ñoäc laäp Sau khi ®¸nh ®uæi qu©n ®« hé nhµ L−¬ng vÒ ph−¬ng B¾c vµ ®¸nh dÑpxong qu©n L©m Êp ®Õn c−íp ph¸ phÝa Nam, Lý BÝ lªn ng«i Hoµng §Õ, tù xung lµNam ViÖt §Õ, ®Æt niªn hiÖu lµ Thiªn §øc, lËp triÒu ®×nh b¸ch quan v¨n vâ, ®Ættªn lµ n−íc V¹n Xu©n. ChÝnh vµo thêi ®iÓm nµy ®· xuÊt hiÖn nh©n vËt Ph¹m Tu cña chóng ta.Trong chÝnh sö ghi: "Ban v¨n do Tinh ThiÒu ®øng ®Çu. Ban vâ do Ph¹m Tu ®øng®Çu. L·o t−íng TriÖu Tóc lµm Th¸i phã. Con TriÖu Tóc lµ TriÖu Quang Phôclµm ®¹i t−íng". Ph¹m Tu chÝnh thøc ®−îc cö gi÷ chøc vô ®øng ®Çu c«ng viÖc qu©n sù cñatriÒu ®×nh V¹n Xu©n lµ hoµn toµn phï hîp víi c«ng lao ®ãng gãp cña «ng ngaytõ khi Lý BÝ míi dÊy lªn cuéc khëi nghÜa. VÞ l·o tr−îng Ph¹m Tu cña quª h−¬ngThanh LiÖt ngµy Êy ®· cã mÆt d−íi ngän cê khëi nghÜa t¹o nªn thÕ vµ lùc míicña phong trµo næi dËy: "Hµo kiÖt c¸c n¬i ®Òu h−ëng øng “ nh− chÝnh sö ®·chÐp". TiÕp ®Õn lµ chiÕn c«ng ®Æc biÖt xuÊt s¾c cña n¨m QuÝ Hîi (543), Ph¹m TuchØ huy qu©n khëi nghÜa ®¸nh b¹i h−íng tÊn c«ng tõ phÝa B¾c cña qu©n nhµL−¬ng ©m m−u chiÕm l¹i n−íc ta vµ l¹i thÇn tèc dÉn qu©n khëi nghÜa ®Ëp tan sù®e däa x©m lÊn tõ phÝa Nam cña qu©n L©m Êp, gãp phÇn quan träng vµo sù b¶o®¶m thµnh c«ng trän vÑn cña phong trµo khëi nghÜa; ®ång thêi më ra tiÒn ®Òch¾c ch¾n cho viÖc thµnh lËp mét quèc gia ®éc lËp do Lý BÝ ®øng ®Çu. 18
  • 19. Danh t−íng Ph¹m Tu (476-545) www.hoPham.com Cßn mét ý nghÜa lín lao n÷a ®èi víi Ph¹m Tu khi ®−îc giao c−¬ng vÞ vât−íng hµng ®Çu ®ã chÝnh lµ thÓ hiÖn sù tin cÈn «ng. Ng−êi thËt sù trë thµnhr−êng cét quèc gia, ®ã còng lµ sù hiÖn diÖn hoµn chØnh mét tæ chøc nhµ n−íc cñatriÒu ®×nh V¹n Xu©n ®· thùc sù lµ mét quèc gia ®éc lËp cã tæ chøc ®Çu tiªn tronglÞch sö d©n téc ViÖt nam. N−íc V¹n Xu©n ra ®êi víi t− thÕ lµ mét quèc gia d©n téc thø ba trong lÞchsö n−íc nhµ (sau n−íc V¨n Lang vµ n−íc ¢u L¹c tõ thêi kú tr−íc c«ng lÞch). Nhµ n−íc V¨n Lang (2897-258 tr−íc c«ng lÞch) lµ nhµ n−íc ph«i thai ®Çutiªn trong bÒ dµy lÞch sö cña d©n téc ta. Nhµ n−íc ®Çu tiªn nµy lµ nhµ n−íc cña®êi c¸c vua Hïng thuéc hä Hång Bµng cßn rÊt gi¶n ®¬n, nh−ng dï míi h×nhthµnh còng ®· biÕt cè kÕt ®−îc lßng ng−êi. Hä b−íc ®Çu hiÓu vÒ mèi quan hÖgi÷a thiªn nhiªn vµ con ng−êi. Hä biÕt v−¬n lªn, tho¸t ra khái cuéc sèng tù nhiªngian khæ, hiÓm nguy gi÷a rõng rËm, ®Çm lÇy vµ ®Çy thó d÷. Hä ®· biÕt sèngquÇn tô cïng nhau, b−íc ®Çu táa xuèng ®ång b»ng trång cÊy lóa n−íc, lµm thñylîi, chèng thiªn tai, chèng giÆc ngo¹i x©m. §Õn ngµy nay cßn l−u l¹i hai truyÒnthuyÕt. §ã lµ c©u chuyÖn Th¸nh Giãng (Phï §æng Thiªn V−¬ng) ®¸nh giÆc ¢nthuéc ®êi Hïng V−¬ng thø VI vµo kho¶ng thêi gian tõ n¨m 1401 ®Õn n¨m 1324tr−íc C«ng nguyªn. §Õn nhµ n−íc ¢u L¹c tõ n¨m 257 ®Õn 207 tr−íc C«ng nguyªn lµ nhµ n−íchîp nhÊt cña ng−êi ¢u ViÖt phÝa B¾c víi n−íc V¨n Lang cña ng−êi L¹c ViÖt. Nhµ n−íc ¢u L¹c do Thôc Ph¸n ®−îc c¸c l¹c t−íng suy t«n lµm vua x−nglµ An D−¬ng V−¬ng ®ãng ®« ë Phong Khª, Cæ Loa ®Ó chØ huy cuéc kh¸ng chiÕnchèng qu©n TÇn (1) Ng−êi ViÖt ta thêi ®ã ®· biÕt lµm chiÕn tranh du kÝch, v−ên kh«ng nhµtrèng, bÒn bØ kh¸ng chiÕn gÇn m−êi n¨m trêi. Sau chiÕn th¾ng ®¸nh tan n¨m m−¬i v¹n qu©n TÇn, An D−¬ng V−¬ng chox©y thµnh Cæ Loa. DÊu tÝch thµnh Cæ Loa c¸ch ®©y h¬n hai ngh×n n¨m vÉn cßn®Õn ngµy nay thuéc huyÖn §«ng Anh, ngo¹i thµnh Hµ Néi.----------------- (1) HiÖn nay ë ®Òn Hïng cßn hßn ®¸ thÒ ®Ò cËp ®Õn lêi thÒ cña An D−¬ng V−¬ng thay vua hïng gi÷ n−íc. 19
  • 20. Danh t−íng Ph¹m Tu (476-545) www.hoPham.com Tr−íc khi chuyÓn sang nhµ n−íc V¹n Xu©n ®−îc lËp nªn gi÷a thiªn niªnkû thø nhÊt sau C«ng nguyªn (LÞch sö d©n téc ViÖt Nam cßn ®−îc chøng kiÕn sùkiÖn tõ n¨m 40 ®Õn 43 cña cuéc khëi nghÜa Hai Bµ Tr−ng (1), nh−ng nh÷ng söliÖu ®Ých thùc vÉn ch−a cung cÊp ®−îc nh÷ng th«ng tin ®Çy ®ñ vµ cô thÓ vÒ sùkiÖn "§« Kú ®ãng câi Mª Linh, LÜnh Nam riªng mét triÒu ®×nh n−íc ta" nµy). Nhµ n−íc V¹n Xu©n víi t− c¸ch lµ Nhµ n−íc tù chñ, ®éc lËp thø ba tronglÞch sö l©u dµi cña d©n téc, lµ kÕt qu¶ cña mét cuéc næi dËy oanh liÖt chèng x©ml−îc vµ thèng trÞ cña c¸c triÒu ®¹i ph−¬ng B¾c trong thêi kú B¾c Thuéc lÇn thøhai suèt n¨m tr¨m n¨m (43-543). Th«ng qua viÖc tù x−ng ®Õ hiÖu cña Lý BÝ (Nam ViÖt §Õ), ng−êi ®øng ®Çu n−íc ViÖt ë ph−¬ng Nam, kh¼ng ®Þnh râ sù nghiÖp dùng n−íc cña tæ tiªn ta thêi bÊy giê, biÓu hiÖn ®−îc tÝnh nh©n v¨n cao c¶, cïng víi niªn hiÖu "Thiªn §øc" (®øc ®é cao c¶ cña trêi) vµ nhÊt lµ ®· ra ®−îc tuyªn ng«n vÒ ý nguyÖn tr−êng tån ph¸t triÓn ®Ñp ®Ï nh− c¶ mu«n vµn mïa xu©n, víi quèc hiÖu "V¹n Xu©n" cña m×nh. Nh÷ng gi¸ trÞ tinh thÇn quÝ l¹ nh− thÕ cña sù ra ®êi n−íc V¹n Xu©n vµomïa xu©n n¨m 44. ChÝnh lµ viÖc tæ chøc vµ hoµn thµnh ®−îc mét tæ chøc chÝnhquyÒn, mét thÓ chÕ nhµ n−íc mµ sö s¸ch gäi lµ “dùng triÒu ®×nh b¸ch quan v¨nvâ", hoÆc "®Æt triÒu nghi, c¾t cö quan l¹i". TriÒu TiÒn Lý khëi nghiÖp tõ ®©y. Vua Lý Nam ®Õ cho lËp ®iÖn V¹n Thä®Ó triÒu ®×nh lµm n¬i héi häp; cho dùng chïa Khai Quèc ë ph−êng Yªn Hoa (naylµ chïa TrÊn Quèc trªn ®¶o Kim Ng−, Hå T©y, Hµ Néi b©y giê). Danh t−íng Ph¹m Tu víi c−¬ng vÞ lµ Tæng chØ huy tèi cao qu©n ®éi, «nglo luyÖn tËp qu©n sÜ, cñng cè x©y dùng hµo lòy nh÷ng n¬i hiÓm yÕu trªn ®Êt liÒn,c¸c ®−êng biªn, c¸c cöa s«ng, cöa l¹ch... Qu©n d©n nhµ n−íc V¹n Xu©n thùc sù tho¸t khái c¶nh sèng n« lÖ, ®angh¨ng h¸i dèc søc lao ®éng dùng x©y, hy väng ®Êt n−íc th¸i b×nh, thÞnh trÞ.-----------------(1) Theo §inh v¨n NhËt (1914-1995) viÕt: “Hai Bµ Tr−ng quª ë H¹ B»ng, Th¹ch ThÊt, ®ãng ®« ë Kim Khª, d−íich©n nói vua bµ cao chõng 525m gÇn ®−êng sè 21. 20
  • 21. Danh t−íng Ph¹m Tu (476-545) www.hoPham.com IV. Phaïm Tu, anh duõng hy sinh hieån linh thaàn hoùa Sau khi Lý BÝ x−ng Nam ViÖt §Õ, dùng n−íc V¹n Xu©n, bän x©m l−îcph−¬ng B¾c vÉn ch−a chÞu tõ bá miÒn ®Êt ®ai trï phó mµ chóng ®· tõng ®« héhµng ngµn n¨m nay ë ph−¬ng Nam nµy. Theo L−¬ng Th−, ®Çu n¨m Êt Söu (n¨m 545), nhµ L−¬ng ®· huy ®éng tænglùc c¶ 6 ch©u: ViÖt Ch©u, La Ch©u, An Ch©u, ¸i Ch©u, §Þnh Ch©u vµ c¶ GiaoCh©u n÷a. Vua L−¬ng lÖnh cho thø sö ViÖt Ch©u lµ TrÇn HÇu, thø sö La Ch©u lµNinh Cù, thø sö An Ch©u lµ LÝ TrÝ, thø sö ¸i Ch©u lµ Nguyªn H¸n, thø sö §ÞnhCh©u lµ Tiªu Bét ®em qu©n ®i ®¸nh n−íc V¹n Xu©n non trÎ. Nhµ L−¬ng cßn cöD−¬ng Phiªu lµm Thø sö Giao Ch©u vµ TrÇn B¸ Tiªn lµm T− m· thèng lÜnh qu©ncïng sang ®¸nh. (Theo chÝnh sö chÐp, phÝa ta còng ®· huy ®éng ®−îc ®Õn bav¹n qu©n ). Qu©n x©m l−îc chia thµnh hai ®−êng thñy, bé tiÕn vµo n−íc ta. Mét c¸nhqu©n thñy tiÕn ng−îc s«ng Th¸i b×nh cßn mét c¸nh qu©n bé tiÕn däc theo ch©ntriÒn nói miÒn §«ng TriÒu. C¶ hai c¸nh qu©n cïng tiÕn ®¸nh víi mét binh lùc®«ng, m¹nh h¬n ta gÊp nhiÒu lÇn ®Ó cïng hîp ®iÓm t¹i Kinh §« Long Biªn. Theo thÇn ph¶, t¶ t−íng Ph¹m Tu ®· gióp Lý Nam §Õ tËn dông ®Þa h×nh, ®ÞavËt, x©y dùng mét hÖ thèng phßng thñ t¹i c¸c cöa s«ng vïng H¶i Phßng, H¶iD−¬ng, Th¸i B×nh, ®Õn nay vÉn cßn ®Ó l¹i nhiÒu dÊu tÝch - cÇm cù víi qu©nL−¬ng ®−îc s¸u th¸ng trêi. Sau khi bÞ thÊt b¹i ë Chu diªn (vïng H¶i D−¬ng, H−ng Yªn ngµy nay),Ph¹m Tu cÊp tèc cho cñng cè thµnh lòy, lui qu©n vÒ gi÷ thµnh Long Biªn ë ngay 21
  • 22. Danh t−íng Ph¹m Tu (476-545) www.hoPham.comcöa s«ng T« LÞch (khu vùc chî G¹o sau chî §ång Xu©n hiÖn nay) ®Ó Lý Nam§Õ, Th¸i phã TriÖu Tóc cïng §¹i t−íng TriÖu Quang Phôc vµ c¸c t−íng lÜnhkh¸c nh− NguyÔn B¸t Lang, n÷ t−íng Khoan Kho¸ng vµ phß m· Lý Phôc Man...b¶o tån lùc l−îng, bÝ mËt rót lui an toµn lªn phÝa Trung du vïng Gia Ninh vµmiÒn nói Phó Thä, Tuyªn Quang. §¹i qu©n nhµ L−¬ng cµng ngµy cµng siÕt chÆt vßng v©y quanh thµnh LongBiªn. Qu©n ta chiÕn ®Êu rÊt dòng c¶m, ngoan c−êng, thµ hy sinh tÊt c¶ ®Ó gi÷thµnh. ChÝnh trong cuéc chiÕn ®Êu v« cïng ¸c liÖt vµ kh«ng c©n søc nµy, vÞ l·ot−íng Ph¹m Tu, nhµ chØ huy qu©n sù tèi cao ®· b−íc sang tuæi bÈy m−¬i nh−ngvÉn cßn tr¸ng kiÖn, ®· anh dòng hy sinh. "Trong vßng chiÕn ®Êu, xoay cuéc tang th−¬ng, ®¹i v−¬ng phót chèc hiÓnlinh thÇn hãa", (nguyªn v¨n trong thÇn ph¶ thê ë ®×nhThanh LiÖt). Lóc ®ã vµocuèi mïa h¹, ngµy 20-7 n¨m ¢t Söu (tøc ngµy 13-8-545). ( C¸i khÝ ph¸ch Êy ®−îc lÆp l¹i sau 15 thÕ kØ, trong 60 ngµy ®ªm chiÕn ®Êub¶o vÖ Thñ §«, c¸c chiÕn sÜ Liªn khu 1 ®· kh¾c lªn v¸ch c¸c chiÕn hµo "quyÕt töcho tæ quèc quyÕt sinh", ®Çu n¨m 1947 ®· giam ch©n giÆc Ph¸p ë Hµ Néi, ®ÓChÝnh phñ vµ qu©n ®éi ta an toµn rót khái Thñ §«, chuÈn bÞ cho cuéc kh¸ngchiÕn tr−êng kú)(1). ChÝnh nhê viÖc chÆn ®øng b−íc ch©n qu©n giÆc t¹i cöa s«ng T« LÞch nµy(nay lµ phè Chî G¹o, sau chî §ång Xu©n gÇn cÇu Long Biªn) vµ sù hy sinh oanhliÖt cña l·o t−íng qu©n Ph¹m Tu, nhµ chØ huy qu©n sù cao nhÊt triÒu Lý Nam §Õ®· mµi s¾c thªm ý chÝ chiÕn ®Êu, th«i thóc qu©n d©n V¹n Xu©n kÒ vai s¸t c¸nhmét lßng cïng triÒu ®×nh Lý Nam §Õ quyÕt t©m ®¸nh l©u dµi, gi÷ v÷ng nÒn ®éclËp cña nhµ n−íc V¹n Xu©n non trÎ ®−îc 58 n¨m n÷a. Sau khi Ng−êi hiÓn th¸nh, vua Lý Nam §Õ v« cïng th−¬ng tiÕc, sai quanTh¸i gi¸m cïng triÒu ®×nh xÐt c«ng tr¹ng khen th−ëng Ng−êi. Quan Th¸i gi¸mvÒ tËn quª h−¬ng Thanh LiÖt n¬i ®· s¶n sinh ra ng−êi anh hïng, ®äc s¾c vua ban---------------- (1) §Çu th¸ng 2/1947 ®Þch dån lùc l−îng®¸nh m¹nh vµo Liªn khu 1., nhÊt lµ ë mÆt ®«ng h−íng nèi liÒnkhi1. víi hËu ph−¬ng. Qu©n ta liªn tiÕp ®Èy lïi nhiÒu ®ît tÊn c«ng cña ®Þch, gi÷ vòng hai vÞ trÝ quan träng tr«ngra phÝa s«ng Hång (chÝnh lµ vïng cöa s«ng T« LÞch ngµy x−a Ph¹m Tu hy sinh)-(trÝch lÞch sö nghÖ thuËt chiÕndÞch VN (1945-1975) NXB Q§ND -1975, tr 273.. 22
  • 23. Danh t−íng Ph¹m Tu (476-545) www.hoPham.comtÆng Ng−êi lµ "Long Biªn HÇu", ban tªn thôy lµ "§« hå", phong lµm "B¶n c¶nhThµnh hoµng" s¾c cho b¶n h−¬ng lµ "Thang méc Êp", mäi s−u sai t¹p dÞch ®Òu®−îc miÔn trõ, ban 100 nÐn b¹c lËp miÕu phông sù l−u truyÒn m·i m·i. N¬i thê chÝnh cña Ng−êi, ë ®×nh Ngo¹i thuéc c¶ x· Thanh LiÖt (mét ®iÒuhiÕm thÊy, th«ng th−êng Thµnh hoµng chØ t«n vinh thê cña mét lµng). Trong ®×nh cßn gi÷ ®−îc nh÷ng bøc tranh cæ, t« l¹i n¨m 1932, vÏ ch©ndung Ng−êi rÊt ®Ñp cïng nhiÒu tÊm hoµnh phi kÌm theo c©u ®èi ca ngîi sùnghiÖp ®¸nh giÆc cøu n−íc cña Ng−êi. §Õn hËu cung "§×nh néi" trong lµng hiÖn nay cßn gi÷ ®−îc hai hßm s¾c,trong ®ã cïng víi nh÷ng s¾c phong kh¸c, cã 10 ®¹o s¾c phong cña triÒu ®×nh cãniªn hiÖu tõ ®êi C¶nh H−ng nhµ Lª ®Õn Kh¶i §Þnh nhµ NguyÔn, phong choPh¹m Tu lµm "§« hå ®¹i thÇn" (danh hiÖu triÒu Lª) vµ "§« hå ®¹i v−¬ng" (danhhiÖu triÒu NguyÔn). Mét s¾c phong thêi T©y S¬n, niªn hiÖu C¶nh ThÞnh còng ghidanh hiÖu "§« hå ®¹i thÇn" (xem phô lôc). Nh− vËy, qua lÞch sö, thÇn ph¶ cïng c¸c s¾c phong cña c¸c triÒu ®¹i phongkiÕn x−a ®· t«n vinh, s¸ng tá th©n thÕ, sù nghiÖp anh hïng cña Danh t−íng Ph¹mTu tõ quª h−¬ng Thanh LiÖt ra ®i giÕt giÆc qua thêi gian tõ n¨m 542 (Nh©mTuÊt) ®Õn n¨m 545 (Êt Söu), tíi kh«ng gian, n¬i cã tßa thµnh vµ trËn ¸c chiÕncöa s«ng T« LÞch th× kÕt thóc oanh liÖt, thËt sù lµ mét cuéc hµnh tr×nh kú vÜ cñaNg−êi. L·o t−íng qu©n Ph¹m Tu trë thµnh mét céi nguån vµ tiªu ®iÓm ®Ó c¸c thÕhÖ hËu duÖ thuéc c¸c dßng hä Ph¹m trong c¶ n−íc m·i m·i tù hµo noi g−¬ng. L·o t−íng qu©n Ph¹m Tu (476-545) xøng ®¸ng lµ mét danh t−íng ®−îct«n vinh lµm Ng−êi khai quèc c«ng thÇn triÒu TiÒn Lý, Th−îng thñy tæ hä Ph¹mtrong céng ®ång d©n ViÖt chóng ta. 23
  • 24. Danh t−íng Ph¹m Tu (476-545) www.hoPham.com Phaàn thöù hai ~o~ Tìm veà Coäi nguoàn 24
  • 25. Danh t−íng Ph¹m Tu (476-545) www.hoPham.com I. Nguoàn tö lieäu veà danh töôùng Phaïm Tu T− liÖu vÒ Danh t−íng Ph¹m Tu, hiªn nay t×m ®−îc rÊt Ýt. Song vÉn chophÐp chóng ta kh¼ng ®Þnh ®−îc c«ng lao to lín cña vÞ T−íng qu©n hä Ph¹m ®èivíi ®Êt n−íc. Ta cã thÓ chia nh÷ng tµi liÖu t×m ®−îc thµnh hai nguån chÝnh: 1. Nguån th− tÞch: Nh÷ng giÊy tê l−u gi÷ cã tÝnh chÊt quèc gia. 2. Nguån di tÝch - ghi chÐp: Cã tÝnh chÊt truyÒn thèng ®Þa ph−¬ng. 1. Nguån th− tÞch: Tr−íc hÕt ph¶i kÓ ®Õn Quèc Sö; sau ®Õn c¸c s¾c phong. * VÒ Quèc Sö: 1. §¹i ViÖt Sö ký toµn th−: Cã chÐp nh÷ng ®o¹n nh− sau: "QuÝ Hîi, n¨m thø ba (543), mïa h¹, th¸ng T−, vua L©m Êp c−íp QuËnNhËt Nam, vua (Lý Nam §Õ) sai t−íng lµ Ph¹m Tu ®¸nh tan ë QuËn Cöu §øc” "Gi¸p Tý, Thiªn §øc n¨m thø nhÊt (544), mïa xu©n, th¸ng Giªng, vuanh©n ®¸nh ®−îc giÆc, tù x−ng lµ Nam ViÖt §Õ, lªn ng«i, ®æi niªn hiÖu lµ Thiªn§øc, ®Æt tr¨m quan, dùng Quèc hiÖu lµ V¹n Xu©n, lµ ý mong x· t¾c truyÒn ®Õnmu«n ®êi vËy. Dông ®iÖn V¹n Thä lµm n¬i triÒu héi. LÊy TriÖu Tóc lµm Th¸iphã, bän T×nh ThiÒu, Ph¹m Tu lµm t−íng v¨n, t−íng vâ.” 25
  • 26. Danh t−íng Ph¹m Tu (476-545) www.hoPham.com 2. ViÖt nam sö l−îc viÕt: “Qua n¨m Quý Hîi (543) qu©n L©m Êp l¹i sang quÊy ph¸ quËn NhËtNam, Lý B«n sai t−íng lµ Ph¹m Tu vµo ®¸nh ë Cöu §øc (Hµ TÜnh), ng−êi L©mÊp thua ch¹y vÒ n−íc". 3. Thiªn Nam ng÷ lôc (thÕ kû XVIII) chÐp Vua cïng t−íng qu©n Ph¹m Tu, Vµo KhuÊt liªu ®éng th¸c h− lªn trêi". C¸c nhµ chÐp sö x−a cña ta th−êng th−êng xem kÜ sö Trung quèc. Cho nªnkhi chÐp sö vÒ ®êi triÒu Lý, ch¾c ch¾n cã tham kh¶o sö nhµ L−¬ng ®êi Lôc triÒu. 4. Tõ ®iÓn V¨n hãa ViÖt Nam , viÕt: “ Trong lÞch sö n−íc ta, «ng lµ vÞ t−íng qu©n ®Çu tiªn cña mét triÒu ®×nhcã tæ chøc” (NXB V¨n hãa, H. 1993 ) Ta hiÓu "mét triÒu ®×nh cã tæ chøc" ë ®©y lµ triÒu ®×nh cña nhµ n−íc V¹nXu©n thêi Lý Nam §Õ, c¸ch nay ®· 15 thÕ kû. 5. §¹i c−¬ng lÞch sö ViÖt Nam, ghi: “ §Çu n¨m 544, Lý BÝ tù x−ng Hoµng ®Õ, ®Æt niªn hiÖu lµ "Thiªn ®øc" (cãs¸ch ghi lµ §¹i §øc), dùng triÒu ®×nh c¾t cö quan l¹i, ®Æt tªn n−íc lµ V¹n Xu©n.TriÖu Tóc ®−îc phong lµm Th¸i phã, Tinh ThiÒu lµm t−íng v¨n, Ph¹m Tu lµmt−íng vâ. (§¹i c−¬ng lÞch sö VN tËp 1, NXB Gi¸o dôc, H. 1998, tr. 91). 6. Biªn niªn lÞch sö cè trung ®¹i ViÖt Nam, chÐp: "N¨m 542 (Nh©m TuÊt). §Çu n¨m d−¬ng lÞch, Lý BÝ, Hµo tr−ëng ng−êiViÖt l·nh ®¹o nh©n d©n khëi nghÜa. Hµo kiÖt c¸c n¬i ®Òu h−ëng øng. Thø sö nhµL−¬ng lµ Tiªu T− khiÕp sî, ch¹y trèn sang Qu¶ng Ch©u. Cuéc khëi nghÜa th¾nglîi..." (TrÝch Biªn niªn lÞch sö cæ trung ®¹i ViÖt Nam, NXB Khoa häc x· héi, H.1987, tr. 43). "Ban v¨n do Tinh ThiÒu ®øng ®Çu. Ban vâ do Ph¹m Tu ®øng ®Çu. TriÖuTóc lµm Th¸i phã. Con TriÖu Tóc lµ TriÖu Quang Phôc lµm ®¹i t−íng". (Biªnniªn sö cæ trung ®¹i VN, s¸ch ®· dÉn, tr. 44). "L·o t−íng Ph¹m Tu tö trËn t¹i ®©y (tßa thµnh cöa s«ng T« LÞch) vµo ngµy20 th¸ng 7 ©m lÞch, n¨m Êt Söu (545)". "TrÝch biªn niªn sö cæ trung ®¹i VN, s®d,tr. 45). 26
  • 27. Danh t−íng Ph¹m Tu (476-545) www.hoPham.com VÒ s¾c phong: (xem phÇn phô lôc) HiÖn nay B¶o tµng Thanh LiÖt cßn l−u gi÷ ®−îc 18 ®¹o s¾c phong cña c¸ctriÒu ®¹i phong kiÕn ViÖt Nam vÒ "Long Biªn HÇu Ph¹m §« hå §¹i v−¬ng",gåm: - §êi Lª C¶nh H−ng: 4 ®¹o s¾c phong - §êi Lª Chiªu Thèng: 1 ®¹o s¾c phong - §êi T©y S¬n, C¶nh ThÞnh: 2 ®¹o s¾c phong - §êi NguyÔn: 11 ®¹o s¾c phong T¹i ®×nh thê Ph¹m Tu tö trËn ë Thanh LiÖt hiÖn nay cßn l−u gi÷ ®−îc l¸cê thªu hai ch÷ "nguyªn suý" do nh©n d©n suy t«n. 2. Nguån di tÝch - ghi chÐp: X· Thanh LiÖt, Thanh Tr×, Hµ Néi hiÖn nay cã hai n¬i thê Danh t−íngPh¹m Tu. §ã lµ miÕu Vùc vµ ®×nh Ngo¹i. T¹i miÕu Vùc, xãm Vùc: Lµ n¬i thê "Long Biªn HÇu Ph¹m §« hå ®¹iv−¬ng" cïng th¸nh phô Ph¹m ThiÒu, th¸nh mÉu Lý ThÞ Tr¹ch. Bµi vÞ ghi: "B¶n thæ tèi linh Lý triÒu Long Biªn HÇu Ph¹m §« hå §¹i V−¬ng". T¹i ®×nh ngo¹i Thanh LiÖt: Lµ n¬i thê chÝnh "Long Biªn HÇu, Ph¹m §«hå §¹i v−¬ng". Trong ®×nh cã ®«i c©u ®èi ®Ó ë trong gãc, gç ®· bong s¬n. "MiÕu thµnh khæng yªn chung thñy tam thiªn quy th¾ng ®Þa; D©n kim thô tø cån hoa ngò tù biÓu danh h−¬ng". T¹m dÞch nghÜa ( Vò TuÊn S¸n) dÞch: "MiÕu thµnh ®−îc yªn sau trø¬c ba lÇn dêi míi vÒ ®Êt ®Ñpl D©n nay nhËn s¾c huy hoµng n¨m ch÷ vua ban T« danh lµng". Qua dÞch nghÜa c©u ®èi trªn ta cã thÓ hiÓu ng«i ®×nh ®· dùng ba lÇn, lÇncuèi míi lµ ng«i ®×nh ®ang ë chç hiÖn nay ch¨ng? 27
  • 28. Danh t−íng Ph¹m Tu (476-545) www.hoPham.com §×nh cã bèn bøc hoµnh phi: * Cæ h÷u quang: (x−a ®· s¸ng) * H−u h÷u liÖt quang: (m¾t vÉn rùc s¸ng) * Ngäc ®µm thanh: (hå ngäc xanh) * V¹n cæ linh trõng: (mu«n ®êi anh linh) Bªn d−íi c¸c bøc hoµnh phi lµ c¸c c©u ®èi: "T−íng sö lôc triÒu l−¬ng ®Þch quèc; ThÇn bi nhÊt ph¹m liÖt danh h−¬ng". T¹m dÞch nghÜa ( Vò TÊn S¸n dÞch): * Trong sö c¸c t−íng lÜnh thêi lôc TriÒu, kÎ ®Þch lµ n−íc L−¬ng; * Bµi vÞ cña thÇn thø nhÊt hä Ph¹m, quª Thanh LiÖt lõng danh. DÞch theo ý c©u ®èi:"Chèng qu©n L−¬ng thêi lôc triÒu, dòng t−íng n−íc nhµ, sö chÐp;Dßng hä Ph¹m ®Êt Thanh LiÖt, thÇn lµng thø nhÊt lõng danh". C©u ®èi nµy lµ cña cô Phã b¶ng TrÇn TÊn B×nh, sinh n¨m Kû Tþ (1869),ng−êi Do LÔ, V¨n §iÓn, Th−êng TÝn, Hµ T©y. §ç cö nh©n lóc 26 tuæi, n¨m 27tuæi ®ç Phã b¶ng ®êi vua Thµnh Th¸i; tuÇn phñ chÝ sÜ, næi tiÕng vÒ tµi lµm c©u®èi. Trong ®×nh cßn ®«i c©u ®èi do cô tiªn chØ Vò §øc, ng−êi cÊt c«ng lªn tËn§Òn Hïng chÐp thÇn ph¶ vÒ cho lµng, cung tiÕn: "Tr−îng nghÜa cù L−¬ng binh, h¸ch h¸ch tinh trung huyÒn nhËt nguyÖt; Phong hÇu minh Lý Sö, miªn miªn thanh méc Êm phÇn du". T¹m dÞch nghÜa: * NghÜa khÝ tr−îng phu chèng qu©n nhµ L−¬ng, tinh thÇn trung thµnh lÉmliÖt, s¸ng ngêi cïng n¨m th¸ng; * §−îc phong t−íc hÇu, s¸ng trong sö nhµ Lý, Êp thang méc dµi l©u, h−ngthÞnh miÒn quª h−¬ng. DÞch theo ý c©u ®èi: “Khëi nghÜa dÑp qu©n L−¬ng, lÉm liÖt tinh trung, ngåi n¨m th¸ng; Phong hÇu ghi sö Lý, vÎ vang thang méc, r¹ng quª h−¬ng". C¸c c©u ®èi trªn ®Òu ghi ®−îc sù nghiÖp chèng qu©n nhµ L−¬ng vµ sù g¾nbã lµm r¹ng rì quª h−¬ng, song ®Òu ch−a nh¾c ®Õn c«ng dÑp qu©n L©m p sangc−íp ph¸ miÒn Nam n−íc ta nh− chÝnh sö ®· ghi. 28
  • 29. Danh t−íng Ph¹m Tu (476-545) www.hoPham.com "§×nh Ngo¹i" cßn ghi chÐp sù tÝch cña Thµnh hoµng Ph¹m §« hå ®¹iv−¬ng. Theo thÇn tÝch, th¸ng s¸u n¨m Êt Söu (n¨m 545), t−íng n−íc L−¬ng lµTrÇn B¸ Tiªn, ®¸nh Chu Diªn. T−íng qu©n Ph¹m §« hå chèng giÆc vµ tö trËn, ®ã lµ ngµy 20 th¸ng 7 n¨m¢t Söu. Sau khi «ng mÊt ®−îc vua Lý Nam §Õ phong lµ “Long Biªn HÇu, banthuþ lµ §« hå, s¾c phong lµ Thµnh hoµng b¶n c¶nh, ban cho b¶n trang lµ ÊpThang Méc, ®−îc miÔn s−u dÞch, l¹i cho mét tr¨m nÐn b¹c ®Ó dùng miÕu thê. Tõ®ã viÕt ch÷ H¸n, kþ huý phÇn bªn ph¶i, phÇn bªn tr¸i ch÷ Tu (tu trong tu d−ìng) HiÖn nay ë Thanh LiÖt vµ ë c¸c n¬i, con ch¸u dßng hä Ph¹m §« hå vÉn®«ng. Theo bµ con ®Þa ph−¬ng cho biÕt, ngµy nay ng−êi d©n sèng ë ®©y khi nãigÆp ch÷ "Tu" ®Òu nãi chÖch lµ "To". §iÒu ®¸ng l−u ý h¬n n÷a lµ trong "§×nh Ngo¹i" cßn cã bøc vÏ Thµnhhoµng Ph¹m §« hå. Bøc vÏ nµy cì kho¶ng 60 x 80 cm (x¨ng-ti-mÐt); s¾c th¸ing−êi trang nghiªm nh−ng phóc hËu, b×nh dÞ. Thêi gian vÏ ®−îc ghi râ: B¶o §¹iThÊt niªn tuÕ thø Nh©m Th©n b¸t nguyÖt s¬ b¸t nhËt (tøc bøc vÏ nµy ®−îc vÏ vµongµy mång t¸m th¸ng t¸m Nh©m Th©n (1932) ®êi B¶o §¹i n¨m thø b¶y). Bªnph¶i bøc vÏ nµy cßn vÏ mét t−íng vâ ë Vâ Ban; bªn tr¸i cã bøc vÏ t−íng v¨n ëV¨n Ban. PhÝa tr−íc cã bøc tø b×nh, bèn c« g¸i ®ang ®¸nh ®µn, thæi s¸o. C¸c bøcvÏ trªn gîi lªn ý nghÜ: T−íng qu©n Ph¹m Tu tuy lµ vâ t−íng, song l¹i cã phongc¸ch v¨n nh·, dÔ gÇn. Danh t−íng Ph¹m Tu cßn ®−îc thê ë mét ®×nh riªng th«n Trung trong x·,th−êng ®−îc gäi lµ §×nh Lý nh©n. §×nh nµy cã mét thêi giao cho hîp t¸c x·n«ng nghiÖp sö dông, gÇn ®©y míi tr¶ l¹i ®óng tÝnh c¸ch n¬i thê danh nh©n. CãnhiÒu c©u ®èi, nh−ng rÊt tiÕc kh«ng cã c©u nµo thÝch hîp vµ t−¬ng xøng víi sùnghiÖp cña Danh t−íng. ChØ xin ghi l¹i mét c©u, néi dung tuy chung chung,nh−ng nãi lªn ®−îc lßng kÝnh träng, hµm ©n cña d©n lµng ®èi víi vÞ Thµnhhoµng: "KhÝ thÕ trÊn S¬n Hµ, bÝch l½ng hång ®µo thiªn, ph¸i dÉn. ¢ n ba chiªm hoµn vò, ®«ng phÇn t©y tö nhÊt l−u quang". Xin t¹m dÞch: "KhÝ thÕ b¶o vÖ non s«ng, sãng n−íc hång t−¬i; táa lan mu«n ng¶; ¢n huÖ thÊm nhuÇn bê câi, quª h−¬ng yªu dÊu, táa s¸ng mét vïng". 29
  • 30. Danh t−íng Ph¹m Tu (476-545) www.hoPham.com VÕ trªn cña c©u ®èi ca ngîi dòng khÝ cña vÞ thÇn gi÷ g×n ®Êt n−íc, t¸c®éng truyÒn lan ®Õn mäi lÜnh vùc cña cuéc sèng. VÕ d−íi cña c©u ®èi nãi lªnlßng biÕt ¬n cña d©n lµng, nhê cã sù phï hé cña thÇn mµ quª h−¬ng h−ng thÞnh,ngêi s¸ng c¶ vïng quª. Ph¹m Tu cßn ®−îc thê väng cïng cha mÑ t¹i miÕu Vùc (xãm Vùc); phÝatr−íc miÕu nghi: "V¨n t¹i t− hå kinh vÜ l−ìng gian thïy bÊt hñ;§øc kú thÞnh hÜ hiÕm vi nhÊt Lý h−¬ng vu thµnh". Xin t¹m dÞch theo b¶n dÞch trong miÕu: "V¨n ®Ó dµi l©u, ngang däc hai gian truyÒn bÊt hñ; §øc cßn thÞnh m·i, tá më mét lÏ ch©n thµnh". Theo thÓ c©u ®èi trªn, miÕu vèn cã hai gian, nay ®−îc më réng thµnh bagian. Trong miÕu cßn mét ®«i c©u ®èi: "Th− th¶o t×nh ®iÒn th¸nh ®øc u«ng hµm gia thÕ ®¹i; Bót hoa b¸u c¶o thÇn uy hiÓn øng quèc tõ t«n". DÞch theo b¶n dÞch trong miÕu: "S¸ch th¶o nghÜa s©u th¸nh ®øc bao dung gia thÕ lín; Bót hoa lêi b¸u thÇn uy hiÓn øng quèc tõ t«n". Chóng t«i ch−a cã ®iÒu kiÖn s−u tÇm ®Çy ®ñ vÒ c¸c ®Þa ph−¬ng lËp ®Òn thêDanh t−íng Ph¹m Tu. Míi chØ ph¸t hiÖn ®Òn thê Lý Phôc Man nhÇm gäi lµPh¹m Tu ë SÊu Gi¸, Yªn Së, Hµ T©y. GÇn ®©y, chóng t«i ®−îc biÕt t¹i th«n Cóc Bå, x· KiÕn Quèc, huyÖn NinhGiang, tØnh H¶i D−¬ng, thê Danh t−íng Ph¹m Tu.(1)--------------- (1) Th«n Cóc Bå c¸ch thÞ tr¸n Ninh Giang kho¶ng 10 km trªn bê s«ng Luéc (trong ®ª). Theo th«ng tin cña §¹it¸ Ph¹m Xu©n Huyªn, c«ng t¸c t¹i t¹p chÝ Bé Quèc phßng toµn d©n ®· nghØ h−u. 30
  • 31. Danh t−íng Ph¹m Tu (476-545) www.hoPham.com II. Haønh höông Veà coäi nguoàn Trªn c¬ së sinh ho¹t c©u l¹c bé UNESCO th«ng tin c¸c dßng hä ViÖt Namtrong nh÷ng n¨m 1995-1996, c¸c héi viªn hä Ph¹m nhËn thøc ®−îc ý nghÜa cñaviÖc t×m vÒ céi nguån cã t¸c dông s©u s¾c trong viÖc gi¸o dôc truyÒn thèng chothÕ hÖ trÎ biÕt ¬n tæ tiªn, g¾n bã t×nh gia téc. Ngµy 24 th¸ng 10 n¨m 1996, c¸c héi viªn hä Ph¹m ®· tËp hîp trong métbuæi häp ®Çu tiªn vµ ®· thµnh lËp ®−îc mét ban liªn l¹c hä Ph¹m l©m thêi t¹ichïa Qu¸n sø Hµ Néi do Gi¸o s− TiÕn sÜ Ph¹m HuyÔn lµm Tr−ëng ban, kü s−Ph¹m SÜ lµm Tæng th− ký. Ngµy 20 th¸ng 7 n¨m §inh Söu (1997), Ban liªn l¹c hä Ph¹m cïng quªh−¬ng Thanh LiÖt tæ chøc lÔ t−ëng niÖm 1452 n¨m ngµy hy sinh cña Danh t−íngPh¹m Tu. Sau ngµy ®ã Ban liªn l¹c ®Ò nghÞ tr©n träng suy t«n Danh t−íng Ph¹mTu lµm Th−îng thñy tæ hä Ph¹m; vµ nh− vËy x· Thanh LiÖt hiÖn nay, quª h−¬ngcña Danh t−íng Ph¹m Tu ®−îc coi lµ vïng ®Êt Tæ. Tõ ngµy Êy, c¸c thÕ hÖ nh÷ng ng−êi hä Ph¹m ®ang sèng ë kh¾p n¬i nh−:Hµ néi, Hµ T©y, H−ng Yªn, H¶i D−¬ng, Nam §Þnh, Th¸i B×nh, Ninh B×nh,Thanh Hãa, Hµ TÜnh cho ®Õn tËn Qu¶ng Nam, §µ N½ng xa x«i... vÒ cïng bµ conhä Ph¹m quª h−¬ng Thanh LiÖt ®Ó ®−îc nèi m×nh víi céi nguån, tæ tiªn; cïngnhau «n l¹i cuéc ®êi vµ sù nghiÖp anh hïng vÒ cô Th−îng thñy tæ cña hä m×nhmµ sö s¸ch tr−íc ®©y ch−a ghi ®−îc ®Çy ®ñ. KÓ tõ khi l·o t−íng qu©n Ph¹m Tu hiÓn linh thÇn hãa ®Õn nay ®· gÇn 15thÕ ký tr«i qua, c¸c con ch¸u l©u ®êi cña ng−êi còng nh− hµng tr¨m hä kh¸c ®·lan táa kh¾p n−íc tõ bao ®êi nay. Cho nªn viÖc t×m vÒ céi nguån nèi kÕt dßng hälµ mét viÖc lµm xuÊt ph¸t tõ t×nh c¶m, tõ t©m linh. 31
  • 32. Danh t−íng Ph¹m Tu (476-545) www.hoPham.com §¸ng tiÕc lµ c¸c cuéc thay ®æi triÒu ®¹i, chiÕn tranh lo¹n l¹c, ®Õn nay giaph¶ cßn l¹i th−êng chØ ghi ®−îc trªn d−íi 10 ®êi lµ nhiÒu, rÊt Ýt cuèn gia ph¶ ghi®−îc trªn hai m−¬i ®êi; trong khi ®ã tÝnh tõ cô Th−îng thñy tæ Ph¹m Tu ®Õn nay®· trªn 50 ®êi. Song nh÷ng g× cßn l¹i ®Òu rÊt ®¸ng quý. ChØ tÝnh riªng mÊy n¨mgÇn ®©y, Ban liªn l¹c hä Ph¹m ViÖt Nam ®· nèi kÕt ®−îc nhiÒu chi hä Ph¹m ëkh¾p c¸c miÒn quª h−¬ng trong n−íc t−¬ng truyÒn lµ cã chung céi nguån víi côTh−îng thñy tæ Ph¹m Tu. Vµo dÞp ®Çu xu©n Nh©m Ngä (2002), §¶ng uû, ChÝnh quyÒn, MÆt trËn Tæquèc( cã thµnh viªn Ban liªn l¹c hä Ph¹m Thanh LiÖt) quª h−¬ng hai danh nh©nPh¹m Tu vµ Chu V¨n An ®· tæ chøc lÔ héi mõng xu©n trong hai ngµy liÒn (22 vµ23 th¸ng 3 n¨m 2002, víi nghi thøc träng thÓ, ®−îc chia thµnh hai phÇn lÔ vµhéi. Ban liªn l¹c hä Ph¹m ViÖt Nam ®−îc ®Þa ph−¬ng mêi vÒ dù cïng tham gialÔ héi. GÇn mét v¹n con ng−êi ®ang sèng t¹i vïng ®Êt "®Þa linh nh©n kiÖt" nµy,thùc hiÖn cuéc hµnh tr×nh r−íc cç kiÖu quý cña lµng hiÖn ®Ó ë "®×nh Néi" n¬i thêdanh nh©n Chu V¨n An. ChÝnh n¬i ®Òn thê nµy, c¸c nhµ chÐp sö míi bæ sung®−îc thiÕu sãt mµ chÝnh sö ch−a ghi ®−îc, ®ã lµ ngµy sinh 15 th¸ng t¸m n¨mNh©m Th×n (n¨m 1292) cña Tiªn triÕt Chu V¨n An. Theo c¸c cô cè l·o cña lµng cho biÕt: "KiÖu r−íc tõ "®×nh Néi", nh−ng lÔth× ë "®×nh Ngo¹i", vµ tr−íc khi lÔ ë ®©y th× kiÖu ph¶i r−íc vßng sang xãm Vùc,vµ tr×nh ë tßa miÕu Vùc. V× xãm Vùc míi chÝnh lµ n¬i sinh h¹ Ph¹m Tu. MiÕunµy lµ n¬i thê hai cô Ph¹m ThiÒu vµ Lý ThÞ Tr¹ch. KÓ tõ khi phong trµo ®æi míi, ®©y lµ lÇn ®Çu tiªn sau h¬n s¸u chôc n¨mgi¸n ®o¹n tõ n¨m 1936 ®Õn nay quª h−¬ng Thanh LiÖt míi tæ chøc mét lÔ héi cãquy m« hoµnh tr¸ng nh− thÕ. C¸c l·o «ng, l·o bµ cïng c¸c chµng trai tµi, g¸i ®¶mcña quª h−¬ng mÆc nh÷ng bé lÔ phôc cæ lµm sèng l¹i trong tiÒm thøc s©u xa cñamçi ng−êi d©n vui trong ngµy héi kh«ng khÝ cña d©n téc, cña cha «ng ta trongnh÷ng ngµy ®Çu dùng n−íc. Thanh LiÖt, vïng ®Êt tæ cña hä Ph¹m ViÖt Nam thËt tù hµo, xøng ®¸ng víitÇm vãc ®−îc thiªn nhiªn −u ®·i bªn dßng s«ng T«, víi nh÷ng con ng−êi bÊt diÖt,trong ®ã cã danh nh©n Ph¹m Tu, vÞ vâ t−íng ®· cã nhiÒu cèng hiÕn to lín vµo 32
  • 33. Danh t−íng Ph¹m Tu (476-545) www.hoPham.comviÖc h×nh thµnh Nhµ n−íc V¹n Xu©n, mét tÊm g−¬ng anh dòng hy sinh cã t¸cdông gãp phÇn thóc ®Èy quª h−¬ng vµ ®Êt n−íc tiÕn lªn; xøng ®¸ng gãp cho ®Êtn−íc cña "mïa xu©n mu«n ®êi". Trong ph¹m vi vïng quª Thanh Tr×, Hµ Néi cã thÓ coi Ph¹m Tu lµ nh©nvËt lÞch sö "Sinh vi t−íng, tö vi thÇn" x−a nhÊt. Nh©n Thñ ®« Hµ Néi ®ang chuÈn bÞ tiÕn tíi kû niÖm mét ngh×n n¨mTh¨ng Long, mçi ng−êi d©n Hµ Néi ®ang sèng h«m nay chí nªn quªn r»ng tr−íc®ã gÇn 15 thÕ kû, tæ tiªn chóng ta ®· tõng chän m¶nh ®Êt nµy lµm n¬i lËp quèc;vµ nÕu nh− thÕ Thñ ®« cña chóng ta cã tuæi ®êi cßn ®−îc ®Èy lïi xa h¬n 500 n¨mn÷a tõ thêi dùng n−íc V¹n Xu©n víi Kinh ®« lµ Long Biªn. ThËt ®¸ng tù hµo biÕt bao vÒ Thñ ®« anh hïng cña ®Êt n−íc chóng ta;trong ®ã con ch¸u hä Ph¹m kh«ng ph¶i hæ thÑn, mµ rÊt tù hµo cã cô Th−îng thñytæ Ph¹m Tu ®· lÊy c¶ tÊm th©n 70 mïa xu©n bÊt diÖt, trÊn gi÷ b¶o vÖ thµnh LongBiªn, kinh ®« n−íc V¹n Xu©n (tøc Hµ Néi, Thñ ®« n−íc Céng hßa XHCN ViÖtNam ta ngµy nay). Mong sao Thñ ®« ta h«m nay cã mét ®−êng phè mang tªn Danh t−íngPh¹m Tu ®Ó tá lßng t«n kÝnh Ng−êi. M·i m·i d©n téc ta, ®Êt n−íc ta kh«ng baogiê quªn tªn tuæi vµ sù nghiÖp cña Danh t−íng Ph¹m Tu. 33
  • 34. Danh t−íng Ph¹m Tu (476-545) www.hoPham.com Thay l i k t Các b n v a xem xong ph n tóm t t (~45 trang) c a cu n sách “Danh tư ng Pham Tu (476 - 454)” do Ti u Ban Tư Li u c a BLL H Ph m Vi t Nam biên so n dày 152 trang. Các ph n còn l i g m có : - Th n ph Ph m Tu. (có kèm l i d ch) - Các s c phong Ph m Tu qua các tri u ñ i. (có kèm l i d ch) - Các ñ i h u du danh tư ng Ph m Tu: ñây là ph n trao ñ i nghiên c u mang tính ch m phá ban ñ u xuyên su t 15 th k qua 50 ñ i h u du ñ n nay. Chúng tôi hy v ng l n tái b n sau, cùng v i các nhà nghiên c u, s gia, … cùng anh em ñ ng t c cung c p tư li u tham gia kh o c u, thì chuyên m c này có th tr thành m t chuyên m c chính th c c a cu n sách. Vì nhi u ñi u ki n khách quan chúng tôi không th ñưa toàn b cu n sách vào ñây. V y xin m i bà con ñ ng t c, ñ c gi g n xa n u có nhu c u mua sách xin liên v i chúng tôi theo ñ a ch dư i ñây: PGS.TS. Ph m ð o S nhà : 44, ngõ 84, ph Ng c Khánh, Ba ðình, Hà N i ðT : 04.0353903 - 0913.200158 Email : kehe@vnn.vn ho c info@hopham.com Trân tr ng. 34
  • 35. Danh t−íng Ph¹m Tu (476-545) www.hoPham.com DANH TÖÔÙNG PHAÏM TU H i L.H. Văn h c-ngh thu t Hà N i Tác gi : Thư ng tá KS. PH M H NG VŨ Sưu t m và biên so n Ch u trách nhi m xu t b n: nhà thơ B NG VI T Ch u trách nhi m b n th o: PGS.TS. PH M ð O Biên t p: BÙI VI T M Gi y phép xu t b n s : 95/2003/XBNT-VHTT c p ngày 31/07/2003 35