16 tpcn với sức khỏe phụ nữ
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Like this? Share it with your network

Share

16 tpcn với sức khỏe phụ nữ

  • 1,291 views
Uploaded on

PGS.TS Trần Đáng - Chủ tịch Hiệp Hội Thực Phẩm Chức Năng Việt Nam (VAFF) ...

PGS.TS Trần Đáng - Chủ tịch Hiệp Hội Thực Phẩm Chức Năng Việt Nam (VAFF)

  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
No Downloads

Views

Total Views
1,291
On Slideshare
1,243
From Embeds
48
Number of Embeds
3

Actions

Shares
Downloads
87
Comments
0
Likes
2

Embeds 48

http://vaff.org.vn 29
http://vads.org.vn 17
http://www.vaff.org.vn 2

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide
  • Insert a picture of one of the geographic features of your country.
  • Insert a picture illustrating a season in your country.
  • Insert a picture of the head leader of your country.
  • Insert a picture of the head leader of your country.

Transcript

  • 1. COMPANY NAME
  • 2. NỘI DUNG: Phần I: Cơn thủy triều dịch bệnh mạn tính không lây và vaccin dự phòng. Phần II: TPCN là gì? Phần III: TPCN với sức khỏe phụ nữ Phần IV: Khuyến cáo cho chị em
  • 3. Phần I: Cơn thủy triều dịch bệnh mạn tính không lây và Vaccine dự phòng
  • 4. 1. Sức khỏe là gì? Theo WHO: Sức khỏe là tình trạng: Không có bệnh tật Thoải mái về thể chất Thoải mái về tâm thần Thoải mái về xã hội.
  • 5. Sức khỏe và bệnh tật 1. Tình trạng lành lặn về cấu trúc và chức năng của tế bào – cơ thể 2. Giữ vững cân bằng nội môi 3. Thích nghi với sự thay đổi môi trường 1.Tổn thương cấu trúc và chức năng của tế bào – cơ thể 2. Rối loạn cân bằng nội môi 3. Giảm khả năng thích nghi với môi trường Sức khỏe Bệnh tật
  • 6. Sức khỏe là tài sản quý giá nhất: - Của mỗi người - Của toàn xã hội Fontenelle: “Sức khỏe là của cải quý giá nhất trên đời mà chỉ khi mất nó đi ta mới thấy tiếc”. Điều 10 trong 14 điều răn của Phật: “Tài sản lớn nhất của đời người là sức khỏe”.
  • 7. Người dốt: chờ bệnh • Ốm đau mới đi khám • Ốm đau mới đi chữa Người ngu: Gây bệnh • Hút thuốc • Uống rượu quá nhiều • Ăn uống vô độ • Lười vận động Người khôn: Phòng bệnh • Chăm sóc bản thân • Chăm sóc sức khỏe • Chăm sóc cuộc sống 3 loại người TPCN
  • 8. Nội kinh hoàng đế (Thời Xuân-Thu-Chiến-Quốc): “ Thánh nhân không trị bệnh đã rồi, mà trị bệnh chưa đến, không trị cái loạn đã đến mà trị cái loạn chưa đến”. “Khát mới uống, đói mới ăn, mệt mới nghỉ, ốm mới khám chữa bệnh – Tất cả đều là muộn!” “Tiền bạc là của con, Địa vị là tạm thời, Vẻ vang là quá khứ, Sức khỏe là của mình!”.
  • 9. 1 0 0 0 0 00 0 0 0 0 ... V C T N X ĐV HV TY HB DL ... Sức khỏe Tiêu chí cuộc sống Sức khỏe là gì? Không có bệnh tật Thoải mái đầy đủ •Thể chất •Tâm thần •Xã hội Quan điểm chăm sóc bảo vệ SK. Chăm sóc bảo vệ khi còn đang khỏe Do chính mình thực hiện
  • 10. www.themegallery.com THỰC PHẨM Cung cấp chất dinh dưỡng Chất dinh dưỡng đại thể: • Đạm • Đường • Mỡ Chất dinh dưỡng vi thể: (vi chất dinh dưỡng) • Vitamin • Nguyên tố vi lượng • Hoạt chất sinh học Cấu trúc cơ thể Chức năng hoạt động Năng lượng hoạt động
  • 11. www.themegallery.com Đặc điểm của vi chất dinh dưỡng 1 Là những chất không thay thế được 2 Cần thiết cho cơ thể: • Quá trình trao đổi chất • Tăng trưởng và phát triển • Bảo vệ, chống lại bệnh tật và yếu tố bất lợi • Duy trì các chức năng 3 Cơ thể không tự tổng hợp và dự trữ được. Phải tiếp nhận hàng ngày qua con đường ăn uống
  • 12. Nan đóiNan đói vi chất dinh dưỡngvi chất dinh dưỡng 1 tỷ người thiếu vi chất dinh dưỡng1 tỷ người thiếu vi chất dinh dưỡng 2 tỷ người có nguy cơ thiếu2 tỷ người có nguy cơ thiếu 1,6 tỷ người giảm khả năng lao động do thiếu máu thiếu sắt1,6 tỷ người giảm khả năng lao động do thiếu máu thiếu sắt 350.000 trẻ em bị mù lào do thiếu Vitamin A350.000 trẻ em bị mù lào do thiếu Vitamin A 1,1 triệu trẻ em <5 tuổi chết hàng năm do thiếu vitamin A, Zn1,1 triệu trẻ em <5 tuổi chết hàng năm do thiếu vitamin A, Zn 18 triệu trẻ em giảm trí tuệ do thiếu iod18 triệu trẻ em giảm trí tuệ do thiếu iod Thiếu Ca: phổ biến khẩu phần ăn hiện nay chỉ cung cấp được:Thiếu Ca: phổ biến khẩu phần ăn hiện nay chỉ cung cấp được: 400mg Ca/d400mg Ca/d (Nhu cầu: 900-1.000 mg Ca/d)(Nhu cầu: 900-1.000 mg Ca/d) Thiếu Vitamin khácThiếu Vitamin khác Thiếu nguyên tố vi lượng khácThiếu nguyên tố vi lượng khác
  • 13. CNH + Đô thị hóa Thay đổi phương thức làm việc Thay đổi lối sống – lối sinh hoạt Thay đổi cách tiêu dùng thực phẩm Thay đổi môi trường Hậu quả 1. Ít vận động thể lực 2. Sử dụng TP chế biến sẵn 3. Tăng cân, béo phì 4. Stress 5. Ô nhiễm môi trường 6. Di truyền 1. Tăng các gốc tự do 2. Thiếu hụt vi chất, vitamin, khoáng chất, hoạt chất sinh học 1. Tổn thương cấu trúc, chức năng 2. RL cân bằng nội môi 3. Giảm khả năng thích nghi Cơn thủy triều dịch bệnh mạn tính không lây gia tăng
  • 14. 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 1000 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 % Tổng số năng lượng% Tổng số năng lượng 10.00010.000 7.3007.300 6.3006.300 4.5004.500 2.7002.700 2.2002.200 1.7001.700 1.3001.300 1.0001.000 700700 400400 200200 Thunhậpbìnhquânđầungười(USD)Thunhậpbìnhquânđầungười(USD) GlucideGlucide DầuDầu thực vậtthực vật ĐạmĐạm TVTV Mối liên quan giữa tỷ lệ % năng lượng và thu nhậpMối liên quan giữa tỷ lệ % năng lượng và thu nhập
  • 15. Cơn thủy triềuCơn thủy triều dịch bệnh mạn tínhdịch bệnh mạn tính không lâykhông lây Bệnh tim mạch:Bệnh tim mạch: •17-20 triệu người tử vong/năm17-20 triệu người tử vong/năm •Hoa Kỳ:Hoa Kỳ: -2.000 TBMMN2.000 TBMMN -2.000 nhồi máu cơ tim2.000 nhồi máu cơ tim 1,5 tỷ người HA cao1,5 tỷ người HA cao VN: 27% cao HAVN: 27% cao HA Loãng xương:Loãng xương: •1/3 nữ1/3 nữ •1/5 nam1/5 nam Hội chứng XHội chứng X 30% dân số30% dân số Ung thư:Ung thư: •10 triệu mắc mới/năm10 triệu mắc mới/năm •6 triệu tử vong/năm6 triệu tử vong/năm ∀↑↑ Số lượng và trẻ hóaSố lượng và trẻ hóa 1 tỷ người thừa cân1 tỷ người thừa cân béo phìbéo phì Các bệnh khác: Các bệnh khác: • Viêm khớp, thoái hóa khớp Viêm khớp, thoái hóa khớp • Alzheimer Alzheimer • Bệnh răng mắt Bệnh răng mắt • .................. .................. Đái tháo đường:Đái tháo đường: •8.700 người chết/d8.700 người chết/d •6 chết/phút6 chết/phút •1 chết/10s1 chết/10s •344 triệu tiền ĐTĐ344 triệu tiền ĐTĐ •472 triệu (2030)472 triệu (2030) Tăng cân, Tăng cân, béo phì béo phì 6/10 dân số chết sớm 6/10 dân số chết sớm là bệnh mạn tính là bệnh mạn tính
  • 16. Xã hội công nghiệpXã hội công nghiệp (Phát triển)(Phát triển) • Thu nhập caoThu nhập cao • No đủNo đủ Dịch bệnh mạn tínhDịch bệnh mạn tính không lâykhông lây  Béo phìBéo phì  Tim mạchTim mạch  Đái tháo đườngĐái tháo đường  Loãng xươngLoãng xương  Bệnh răngBệnh răng Phòng đặc hiệuPhòng đặc hiệu ““Vaccine” TPCNVaccine” TPCN Phòng đặc hiệuPhòng đặc hiệu VaccineVaccine Dịch bệnh truyền nhiễmDịch bệnh truyền nhiễm  Suy dinh dưỡngSuy dinh dưỡng  LaoLao  Nhiễm khuẩnNhiễm khuẩn (tả, lỵ,thương hàn)(tả, lỵ,thương hàn)  Nhiễm KSTNhiễm KST Xã hội nông nghiệpXã hội nông nghiệp (chưa phát triển)(chưa phát triển) •Thu nhập thấpThu nhập thấp •Đói nghèoĐói nghèo Các dịch bệnh của loài ngườiCác dịch bệnh của loài người
  • 17. TPCN Cung cấp các chất AO Cung cấp hoạt chất sinh học Bổ sung Vitamin Bổ sung vi chất 1. Phục hồi, cấu trúc, chức năng 2. Lập lại cân bằng nội môi 3. Tăng khả năng thích nghi 1. Chống lão hóa, kéo dài tuổi thọ 2. Tạo sức khỏe sung mãn 3. Tăng sức đề kháng, giảm nguy cơ bệnh tật 4. Hỗ trợ làm đẹp 5. Hỗ trợ điều trị bệnh tật TPCN - Công cụ dự phòng của thế kỷ 21 •80% sự bùng phát bệnh tim mạch, não, ĐTĐ •40% bùng phát ung thư Có thể phòng tránh được
  • 18. Pre – diseases Disorder [Boundary Area] People Who are ill [Sick Person] Healthy People [Healthy Person] Poor Health Minor Ailments Healthy Foods Foods for Specified Heath Use Food for Medical Purposes Functional Food in Health and Diseases Treatment by Drugs 1. Dietary Supplements 2. Botanical/Herbal Dietary Supplements 3. Food for approved health care 4. Food for enhance health. 1. Foods for pregnants 2. Foods for Infants 3. Food for Elderly 4. Food for Disorder 5. Food for pre-diseases 6. Food for poor health and minor ailments. 1. Limited or impaired capacity to take, digest, absorb, or: 2. Metablize ordinary foodstuffs,or 3. Certain nutrients contained therein. 4. Who have other special medically-determined nutrient requirements. 5. Who dietary management canot be achiered only by modification on the normaldiet, by other foods for special dietary use.
  • 19. ĐẶC ĐIỂM TIÊU DÙNG THỰC PHẨMĐẶC ĐIỂM TIÊU DÙNG THỰC PHẨM HIỆN NAY:HIỆN NAY: 1. Tính toàn cầu: Ưu điểm:Ưu điểm:  Toàn cầu hoá là xu thế không thể tránh khỏi, là quyToàn cầu hoá là xu thế không thể tránh khỏi, là quy luật của sự phát triển của nhân loại.luật của sự phát triển của nhân loại.  Tiếp cận và mở rộng thị trường.Tiếp cận và mở rộng thị trường.  Tạo cơ hội cho liên kết, liên doanh trong SX, KD vàTạo cơ hội cho liên kết, liên doanh trong SX, KD và phân phối sản phẩm.phân phối sản phẩm.  Có cơ hội được lựa chọn các loại TP đa dạng, đápCó cơ hội được lựa chọn các loại TP đa dạng, đáp ứng thị hiếu và cảm quan ngày càng phát triển.ứng thị hiếu và cảm quan ngày càng phát triển.
  • 20. Nguy cơ:  Năng lực kiểm soát ATTP còn hạn chế:  Hệ thống tổ chức quản lý: chưa đầy đủ và đồng bộ  Hệ thống văn bản pháp luật về ATTP: thiếu, trồng chéo.  Hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật: thiếu, lạc hậu và bất cập.  Các cơ sở xét nghiệm: phân tán, trình độ thấp. Điều kiện VSATTP của các cơ sở SX, CB thực phẩm phần lớn chưa đảm bảo. Các mối nguy ATTP dễ phát tán toàn cầu
  • 21. 2. Ăn uống ngoài gia đình:2. Ăn uống ngoài gia đình: + Ưu điểm:+ Ưu điểm: - Xu thế ăn uống ngoài gia đình tăng lên.- Xu thế ăn uống ngoài gia đình tăng lên. - Thuận lợi cho công việc- Thuận lợi cho công việc - Có cơ hội lựa chọn TP và dịch vụ theo- Có cơ hội lựa chọn TP và dịch vụ theo nhu cầu.nhu cầu. + Nguy cơ:+ Nguy cơ: - Không đảm bảo CLVSATTP do nguyên- Không đảm bảo CLVSATTP do nguyên liệu và giá cảliệu và giá cả - Nhiều nguy cơ ô nhiễm từ môi trường và- Nhiều nguy cơ ô nhiễm từ môi trường và từ dịch vụ chế biến, phục vụtừ dịch vụ chế biến, phục vụ - Dễ sử dụng lại thực phẩm đã quá hạn- Dễ sử dụng lại thực phẩm đã quá hạn
  • 22. 3. Sö dông thùc phÈm chÕ biÕn s½n, ¨n ngay.3. Sö dông thùc phÈm chÕ biÕn s½n, ¨n ngay. +¦u®iÓm:+¦u®iÓm: - Xu thÕ sö dông TP chÕ biÕn s½n, ¨n ngay ngµy cµng gia- Xu thÕ sö dông TP chÕ biÕn s½n, ¨n ngay ngµy cµng gia t¨ng.t¨ng. - TiÕt kiÖm ®­îc thêi gian cho ng­êi tiªu dïng.- TiÕt kiÖm ®­îc thêi gian cho ng­êi tiªu dïng. - ThuËn tiÖn cho sö dông vµ c«ng viÖc.- ThuËn tiÖn cho sö dông vµ c«ng viÖc. +Nguyc¬:+Nguyc¬: - DÔ cã chÊt b¶o qu¶n.- DÔ cã chÊt b¶o qu¶n. - ThiÕu hôt c¸c chÊt dinh d­ìng: Vitamin, ho¹t chÊt sinh häc- ThiÕu hôt c¸c chÊt dinh d­ìng: Vitamin, ho¹t chÊt sinh häc - DÔ « nhiÔm tõ vïng nµy sang vïng kh¸c theo sù l­u th«ng- DÔ « nhiÔm tõ vïng nµy sang vïng kh¸c theo sù l­u th«ng cña thùc phÈm.cña thùc phÈm.
  • 23. +¦u®iÓm:+¦u®iÓm: - Trång trät, ch¨n nu«i theo quy m« c«ng- Trång trät, ch¨n nu«i theo quy m« c«ng nghiÖp, tËp trung ngµy cµng ph¸t triÓn.nghiÖp, tËp trung ngµy cµng ph¸t triÓn. - C¸c gièng cã n¨ng suÊt chÊt l­îng cao ®­îc- C¸c gièng cã n¨ng suÊt chÊt l­îng cao ®­îc ¸p dông ngµy cµng réng r·i.¸p dông ngµy cµng réng r·i. - Chñng lo¹i c©y, con ngµy cµng phong phó.- Chñng lo¹i c©y, con ngµy cµng phong phó. 4. C¸c thay ®æi trong s¶n xuÊt thùc phÈm.4. C¸c thay ®æi trong s¶n xuÊt thùc phÈm. +Nguyc¬:+Nguyc¬: - Sö dông ho¸ chÊt BVTV bõa b·i cßn phæ biÕn.- Sö dông ho¸ chÊt BVTV bõa b·i cßn phæ biÕn. - Sö dông thøc ¨n ch¨n nu«i, thuèc thó y cßn nhiÒu vi ph¹m.- Sö dông thøc ¨n ch¨n nu«i, thuèc thó y cßn nhiÒu vi ph¹m. - Cßn h¹n chÕ trong b¶o qu¶n, s¬ chÕ n«ng s¶n thùc phÈm,- Cßn h¹n chÕ trong b¶o qu¶n, s¬ chÕ n«ng s¶n thùc phÈm, trªn mét nÒn t¶ng n«ng nghiÖp l¹c hËu, ph©n t¸n.trªn mét nÒn t¶ng n«ng nghiÖp l¹c hËu, ph©n t¸n.
  • 24. C¸c nguy c¬ trong trång trätC¸c nguy c¬ trong trång trät Nguån «nhiÔm ¤ nhiÔmt¹i chç §Êt trång Ph©n h÷u c¬ Ph©n ho¸ häc (v«c¬) Ph©n bãn N­íc t­íi N­íc th¶i sinh ho¹t N­íc th¶i c«ng nghiÖp Kh«ng ®óng thuèc Kh«ng ®óng thêi gian Phßng trõ s©u bÖnh Kh«ng ®óng kü thuËt (PHI) Kh«ng ®óng liÒu l­îng
  • 25. C¸c nguy c¬ trong cung cÊp rau xanhC¸c nguy c¬ trong cung cÊp rau xanh Thu gom ph©n t­Thu gom ph©n t­ ¬i tõ néi thµnh¬i tõ néi thµnh T­íi bãn ph©n t­¬i t¹iT­íi bãn ph©n t­¬i t¹i vïng rau ngo¹i «vïng rau ngo¹i « Rau tr­íc khi vµo chîRau tr­íc khi vµo chî Rau t¹i chî, cöaRau t¹i chî, cöa hµng, nhµ hµnghµng, nhµ hµng
  • 26. C¸c nguy c¬ trong ch¨n nu«IC¸c nguy c¬ trong ch¨n nu«I Lîn con: 25 – 30 Kg Sau 1 th¸ng t¨ng tõ 25 – 30 kg Hµng ngµy: ¡n 1Hµng ngµy: ¡n 1 mu«i c¸m t¨ng trängmu«i c¸m t¨ng träng “con cß” + 1 chËu n­“con cß” + 1 chËu n­ íc + 1 Ýt rau th¸i,íc + 1 Ýt rau th¸i, c¸m, ng«.c¸m, ng«. -B¸n ngay -NÕu kh«ng sÏ chÕt Sau 10 ngµy t¨ng vïn vôt tõ 80 – 90 kg ¡n c¸m t¨ng träng¡n c¸m t¨ng träng HM cña TrungHM cña Trung QuècQuèc
  • 27. +¦u®iÓm:+¦u®iÓm: - NhiÒu c«ng nghÖ míi ®­îc ¸p dông (gen,- NhiÒu c«ng nghÖ míi ®­îc ¸p dông (gen, chiÕu x¹, ®ãng gãi…).chiÕu x¹, ®ãng gãi…). - NhiÒu thiÕt bÞ chuyªn dông ®­îc ¸p dông: tñ- NhiÒu thiÕt bÞ chuyªn dông ®­îc ¸p dông: tñ l¹nh, lß vi sãng, lß hÊp, nåi c¸ch nhiÖt…l¹nh, lß vi sãng, lß hÊp, nåi c¸ch nhiÖt… - NhiÒu c«ng nghÖ thñ c«ng, truyÒn thèng ®­îc khoa- NhiÒu c«ng nghÖ thñ c«ng, truyÒn thèng ®­îc khoa häc vµ hiÖn ®¹i ho¸häc vµ hiÖn ®¹i ho¸ 5. Công nghệ chế biến thực phẩm:
  • 28. +Nguyc¬:+Nguyc¬: - T¨ng sö dông nguyªn liÖu th« tõ nhiÒu n­íc- T¨ng sö dông nguyªn liÖu th« tõ nhiÒu n­íc →→ nguy c¬nguy c¬ lan truyÒn FBDslan truyÒn FBDs - §¸nh gi¸ nguy c¬ tiÒm Èn liªn quan ®Õn viÖc ¸p dông- §¸nh gi¸ nguy c¬ tiÒm Èn liªn quan ®Õn viÖc ¸p dông c«ng nghÖ míi cßn h¹n chÕ, ch­a dùa trªn nguyªn t¾cc«ng nghÖ míi cßn h¹n chÕ, ch­a dùa trªn nguyªn t¾c tho¶ thuËn vµ héi nhËp quèc tÕ vµ cã sù tham gia cñatho¶ thuËn vµ héi nhËp quèc tÕ vµ cã sù tham gia cña céng ®ång.céng ®ång. - ChÕ biÕn thñ c«ng, l¹c- ChÕ biÕn thñ c«ng, l¹c hËu, c¸ thÓ, hé gia ®×nhhËu, c¸ thÓ, hé gia ®×nh cßn kh¸ phæ biÕn.cßn kh¸ phæ biÕn.
  • 29. Vai trßVai trß tÝch cùctÝch cùc Vai trßVai trß trong vsattptrong vsattp Lao ®éngLao ®éng V¨n häc, nghÖthuËtV¨n häc, nghÖthuËt Th«ng tin, liªn l¹cTh«ng tin, liªn l¹c Qu©n sùQu©n sù KiÕn trócKiÕn tróc ®iÒu khiÓn®iÒu khiÓn ThÓdôc, thÓthaoThÓdôc, thÓthao Y häcY häc ©mnh¹c©mnh¹c T×nh c¶mT×nh c¶m ChuyÓn t¶i mÇmbÖnh: •Vi khuÈn •Virus •Ký sinh trïng Hµnh vi: • ChÕ biÕn thùc phÈm •Chia thøc ¨n •CÇm, n¾m •B¸n hµng •¡n uèng •Thãi quen quÖt tay vµo miÖng •Thu ®Õm tiÒn Ph©n, n­íc tiÓu, vËt dông «nhiÔm, kh«ng khÝ... Thùc phÈm C«ng nghiÖp N«ng nghiÖp Thñ c«ng Ng­êi ¨n uèngNg­êi ¨n uèng 1. DiÔn ®¹t c¸c ý niÖm ho¹t ®éng + quyÒn lùc (bµy tay Vua, PhËt, móa, ®iªu kh¾c). 2. Ng«n ng÷ bµn tay: cö chØ t­ thÕ, cÇu khÈn, trao göi, nãi chuyÖn... 3. BiÓu hiÖn cña ph©n biÖt: ®å vËt, t¹o d¸ng , kh¼ng ®Þnh hoÆc ®Çu hµng Bµn tay vµ vÖ sinh ¨n uèngBµn tay vµ vÖ sinh ¨n uèng
  • 30. TTTT C¬ quanC¬ quan TÇn suÊtTÇn suÊt MÉu bÖnh cã thÓMÉu bÖnh cã thÓ cã /1 ®¬n vÞcã /1 ®¬n vÞ 1 Mòi 100 106 2 ®Çu (tãc) 100.000 50 105 3 C»m (r©u) 40 104 4 N¸ch 30 103 5 L«ng mµy, mi 20 102 6 Ch©n tay 10 10 7 Kh¸c 30 106
  • 31. Tận cùng TK tự do Đĩa Merkel Tiểu thể Pacini Tiêu thể Meissner Tận cùng TK chân lông Biểu bì Trung bì Hạ bì Ổ mỡTiểu thể Ruffini Thân lông Tiểu thể Kraus Tiểu thể Golgi-Mazzoni • Sợi ChollagenSợi Chollagen • Sợi chunSợi chun • Sợi vòngSợi vòng Dây thần kinhDây thần kinh Sợi cơ trơnSợi cơ trơn 1.1. Cảm giác sờ mó, tỳ ép, đụng chạm:Cảm giác sờ mó, tỳ ép, đụng chạm: • Tiểu thể Meissner: sờ mó tinh tếTiểu thể Meissner: sờ mó tinh tế • Tiểu thể Pacini: Tỳ ép nôngTiểu thể Pacini: Tỳ ép nông • Đĩa Merkel: sờ mó sâuĐĩa Merkel: sờ mó sâu 2. Cảm giác tỳ - đè ép sâu:2. Cảm giác tỳ - đè ép sâu: • Tiểu thể GolgiTiểu thể Golgi • Tiểu thể MazzoniTiểu thể Mazzoni 3. Cảm giác nóng, lạnh:3. Cảm giác nóng, lạnh: • Tiểu thể Ruffini: cảm giác nóngTiểu thể Ruffini: cảm giác nóng • Tiểu thể Krause: cảm giác lạnhTiểu thể Krause: cảm giác lạnh 4. Cảm giác đau:4. Cảm giác đau: tận cùng thần kinh tự dotận cùng thần kinh tự do SƠ ĐỒ CẤU TẠO VÀ CÁC RECEPTOR CẢM GIÁC CỦA DASƠ ĐỒ CẤU TẠO VÀ CÁC RECEPTOR CẢM GIÁC CỦA DA
  • 32. XÐt nghiÖmbµn tay ng­êi lµmdÞch vô thùc phÈmXÐt nghiÖmbµn tay ng­êi lµmdÞch vô thùc phÈm TTTT §Þa ph­¬ng§Þa ph­¬ng Tû lÖ nhiÔmE.coli (%)Tû lÖ nhiÔmE.coli (%) 1.1. Hµ NéiHµ Néi - T¡ §P: 43,42- T¡ §P: 43,42 - KS-nhµ hµng: 62,5- KS-nhµ hµng: 62,5 - BÕp ¨n TT: 40,0- BÕp ¨n TT: 40,0 2.2. TP. Hå ChÝ MinhTP. Hå ChÝ Minh 67,567,5 3.3. Nam §ÞnhNam §Þnh 31,831,8 4.4. H¶i D­¬ngH¶i D­¬ng 64,764,7 5.5. Th¸i B×nhTh¸i B×nh 92,092,0 6.6. Thanh Ho¸Thanh Ho¸ 66,666,6 7.7. HuÕHuÕ 37,037,0 8.8. Phó ThäPhó Thä 19,319,3 9.9. B×nh D­¬ngB×nh D­¬ng 56,556,5 10.10. Long AnLong An 60,060,0 11.11. §µ N½ng§µ N½ng 70,770,7
  • 33. • Tû lÖbèc thøc ¨n b»ng tay:Tû lÖbèc thøc ¨n b»ng tay: 67,3 %67,3 % • Tû lÖkh«ng röa tay:Tû lÖkh«ng röa tay: 46,1%46,1% •Tû lÖmãng tay dµi:Tû lÖmãng tay dµi: 22,5%22,5% •Tû lÖnhæ n­íc bät, xØmòi:Tû lÖnhæ n­íc bät, xØmòi: 26,7%26,7% •V¨n ho¸ ®Õn trung häc c¬ së:V¨n ho¸ ®Õn trung häc c¬ së: 64,6%64,6% •Tõ n«ng th«n:Tõ n«ng th«n: 57,8%57,8% •Kh«ng ®eo khÈu trang:Kh«ng ®eo khÈu trang: 95,3%95,3%
  • 34. KÕt qu¶ xÐt nghiÖmmét sè mÉu tiÒn cã E.KÕt qu¶ xÐt nghiÖmmét sè mÉu tiÒn cã E. colicoli cña c¸c c¬ sëcña c¸c c¬ së dÞch vô thøc ¨n ®­êng phèdÞch vô thøc ¨n ®­êng phè MÖnh gi¸ (Vn®)MÖnh gi¸ (Vn®) Tû lÖ nhiÔmE.Tû lÖ nhiÔmE. colicoli 500 100% 1000 100% 2000 100% 5000 94,8% 10.000 86,7% 20.000 75,5% 50.000 64,4%
  • 35. thùc phÈmchÝn nhiÔme.coli («nhiÔmph©n)thùc phÈmchÝn nhiÔme.coli («nhiÔmph©n) §Þa ph­¬ng§Þa ph­¬ng Lo¹i thùc phÈmLo¹i thùc phÈm Tû lÖ(%)Tû lÖ(%) Nam §Þnh - Giß - Nem, ch¹o, chua - Lßng lîn chÝn - Ch¶ quÕ 100 HuÕ Thøc ¨n chÝn ¨n ngay ë ®­êng phè 35 - 40 Th¸i B×nh - Rau sèng 100 Qu¶ng B×nh - Thøc ¨n ¨n ngay ®­êng phè 25 TP. HCM - Thøc ¨n ¨n ngay ®­êng phè 90 - Kem b¸n rong ë cæng tr­êng häc 96,7 Thanh Ho¸ - Thøc ¨n lµ thÞt - Thøc ¨n lµ c¸ - Thøc ¨n lµ rau 78,9 69,7 78,1 Cµ mau - X«i - B¸nh m× kÑp thÞt 82,3 77,2
  • 36. c«n trïng thøc ¨nthøc ¨n nguån n­íc bµn tay cung cÊp n­íc Rau qu¶ NGUY CƠ Ô NHIỄM TỪ MÔI TRƯỜNG
  • 37. .RÊt thÝch sèng gÇn ng­êi, ¨n thøc ¨n cña ng­êi, rÊt tham ¨n. ¡n t¹p tÊt c¶ c¸c lo¹i thøc ¨n tõ ngon lµnh ®Õn h«i tanh, mèc háng. .MÇmbÖnh vµo c¬ quan tiªu ho¸ vÉn tån t¹i, ph¸t triÓn. .Mét ruåi c¸i giao hîp 1 lÇn cã thÓ ®Î suèt ®êi. ®Î 1 lÇn 120 trøng. trong 5 th¸ng mïa hÌ cho ra ®êi: 191.010 x 1015 con ruåi, chiÕmthÓ tÝch 180 dm3 . .ruåi cã thÓ bay xa 15000m, b¸m theo tÇu, xe, thuyÒn bÌ, m¸y bay ®i kh¾p c¸c ch©u lôc. .Ruåi chuyÓn t¶i mét sè l­îng lín mÇmbÖnh: - mang trªn l«ng ch©n, vßi, th©n: 6.000.000 mÇmbÖnh. - Mang trong èng tiªu ho¸: 28.000.000 mÇm bÖnh c¸c mÇm bÖnh cã thÓ lµ: t¶, th­¬ng hµn, lþ, lao, ®Ëu mïa, b¹i liÖt, viªmgan, than, trïng roi, giun, s¸n
  • 38. 6. Đặc điểm sử dụng thực phẩm + Sử dụng TP chế biến sẵn tăng + Khẩu phần: tăng TP nguồn gốc ĐV, giảm dầu gluxit (gạo, ngô, khoai,sắn) + Cách ăn uống: nhiều bữa, “nhậu lai rai”, nhiều TP rán, chiên, nướng... + “Uống lai rai”  Tỷ lệ người 15-60 tuổi uống hết 1 đơn vị rượu/ ngày: chiếm 92,5  Tuổi bắt đầu uống rượu: 17,2 tuổi  23,1% nam giới uống rượu hàng ngày  81% sau uống rượu vẫn làm việc bình thường, 33,9% vẫn lái xe.  Các tầng lớp uống rượu:  Nông dân: 73,7%  Công chức: 68,4%  Không nghề nghiệp: 66,7%
  • 39. VSV Từ 6 đặc điểm tiêu dùng thực phẩm Khẩu phần ăn hàng ngày TP ô nhiễm TP thiếu hụt Hóa chất Vitamin Chất khoáng Hoạt chất SH Chất xơ Cơn thủy triều dịch bệnh mạn tính không lây
  • 40. PHẦN II: THỰC PHẨM CHỨC NĂNG LÀ GÌ?
  • 41. Drug claimDrug claimDrug claimDrug claim Functional FoodFunctional Food Dietary suplement NutraceuticalDietary suplement Nutraceutical Functional FoodFunctional Food Dietary suplement NutraceuticalDietary suplement Nutraceutical Hình 1: Thùc phÈmchøc năng, thùc phÈmvµ thuèc FoodFood No claimNo claimNo claimNo claim DrugDrug Health claimHealth claimHealth claimHealth claim
  • 42. Định nghĩa: Thực phẩm chức năng là sản phẩm thực phẩm hỗ trợ các chức năng trong cơ thể, có tác dụng hoặc không có tác dụng dinh dưỡng, tạo cho cơ thể tình trạng thoải mái, tăng sức đề kháng, giảm nguy cơ và tác hại của bệnh tật. Thực phẩm chức năng bao gồm: Thực phẩm bổ sung, Thực phẩm chế biến từ dược thảo và Thực phẩm sử dụng đặc biệt (Thực phẩm dùng cho phụ nữ có thai, thực phẩm dùng cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, thực phẩm dùng cho người già, thực phẩm dùng cho mục đích sức khỏe đặc biệt, thực phẩm dùng cho mục đích y học đặc biệt).
  • 43. TT Tiêu chí TP truyền thống (Conventional Food) TP chức năng (Functional Food) 1 Chức năng 1. Cung cấp các chất dinh dưỡng. 2. Thỏa mãn về nhu cầu cảm quan. 1.Giống chức năng cơ bản. 2.Chức năng thứ 3: lợi ích sức khỏe, giảm nguy cơ và tác hại bệnh tật. 2 Chế biến Chế biến theo công thức thô (không loại bỏ được chất bất lợi) Chế biến theo công thức tinh (bổ sung thành phần có lợi, loại bỏ thành phần bất lợi) được chứng minh khoa học và cho phép của cơ quan có thẩm quyền. Ph©n biÖt TPCN vµ TPtruyÒn thèng:Ph©n biÖt TPCN vµ TPtruyÒn thèng:
  • 44. TT Tiêu chí TP truyền thống TP chức năng 3 Tác dụng tạo năng lượng Tạo ra năng lượng cao Ít tạo ra năng lượng 4 Liều dùng Số lượng lớn (g-kg) Số lượng rất nhỏ (µ, mg). 5 Đối tượng sử dụng Mọi đối tượng + Mọi đối tượng; + Có định hướng cho các đối tượng: người già, trẻ em, phụ nữ có thai, mạn kinh, suy yếu, người ốm … 6 Nguồn gốc nguyên liệu Nguyên liệu thô từ thực vật, động vật (rau, củ, quả, thịt, cá, trứng…) có nguồn gốc tự nhiên Hoạt chất, dịch chiết từ thực vật, động vật (nguồn gốc tự nhiên) 7 Thời gian & phương thức dùng + Thường xuyên, suốt đời. + Khó sử dụng cho người ốm, già, bệnh lý đặc biệt. + Thường xuyên, suốt đời. + Có sản phẩm cho các đối tượng đặc biệt.
  • 45. Phân biệt TPCN và thuốc:Phân biệt TPCN và thuốc: TT Tiêu chí TP chức năng Thuốc 1 Định nghĩa Là sản phẩm dùng để hỗ trợ (phục hồi, tăng cường và duy trì) các chức năng của các bộ phận trong cơ thể, có tác dụng dinh dưỡng, tạo cho cơ thể tình trạng thoải mái, tăng cường đề kháng và giảm bớt nguy cơ bệnh tật. Là chất hoặc hỗn hợp chất dùng cho người nhằm mục đích phòng bệnh, chữa bệnh, chẩn đoán bệnh hoặc điều chỉnh chức năng sinh lý cơ thể, bao gồm thuốc thành phẩm, nguyên liệu làm thuốc, vaccine, sinh phẩm y tế, trừ TPCN. 2 Công bố trên nhãn của nhà SX Là TPCN (sản xuất theo luật TP) Là thuốc (SX theo luật dược) 3 Thành phần và hàm lượng + Hỗn hợp nhiều chất, hoạt chất. + Xấp xỉ nhu cầu sinh lý hàng ngày của cơ thể. -Thường là 1 chất, hoạt chất. -Hàm lượng cao.
  • 46. + Là thuốc; + Có chỉ định, liều dùng, chống chỉ định + Là TPCN + Hỗ trợ các chức năng của các bộ phận cơ thể, tăng cường sức khỏe, giảm nguy cơ bệnh tật. Ghi nhãn4 ThuècTPchøc n ngăTiªu chÝTT + Nguồn gốc tự nhiên, + Nguồn gốc tổng hợp. Nguồn gốc tự nhiênNguồn gốc, nguyên liệu 9 + Từng đợt. + Nguy cơ biến chứng, tai biến + Thường xuyên, liên tục. + Ít tai biến, tác dụng phụ. Cách dùng8 + Tại hiệu thuốc có dược sĩ + Cấm bán hàng đa cấp Bán lẻ, siêu thị, trực tiếp, đa cấp Điều kiện phân phối 7 + Người bệnh+ Người khỏe +Người bệnh Đối tượng dùng6 Phải có chỉ định, kê đơn của bác sĩ Người tiêu dùng tự mua ở chợ, siêu thị, hiệu thuốc Điều kiện sử dụng 5 10 Tác dụng + Tác dụng lan tỏa, hiệu quả toả lan. + Tác dụng chuẩn hóa (Không có tác dụng âm tính). + Tác dụng chữa 1 chứng bệnh, bệnh cụ thể. + Có tác dụng âm tính
  • 47. 10 Đặc điểm của Thực phẩm chức năng: 1. Là giao thoa giữa thực phẩm và thuốc, giống thực phẩm về bản chất nhưng khác về hình thức, giống thuốc về hình thức nhưng khác về bản chất. 2. Sản xuất chế biến theo công thức, bổ sung các thành phần mới hoặc làm tăng hơn các thành phần thông thường với các dạng SP: viên (nén, nang …), bột, nước, cao, trà… 3. Có thể loại bỏ các chất bất lợi và bổ sung các chất có lợi, có tác dụng tăng cường sức khỏe, dự phòng và giảm thiểu nguy cơ gây bệnh với những bằng chứng lâm sàng và tài liệu khoa học chứng minh. 4. Có tác dụng tới một hay nhiều chức năng của cơ thể. 5. Lợi ích với sức khỏe nhiều hơn lợi ích dinh dưỡng cơ bản. 6. Có nguồn gốc tự nhiên (thực vật, động vật, khoáng vật). 7. Tác dụng lan tỏa, hiệu quả tỏa lan, ít tai biến và tác dụng phụ. 8. Được đánh giá đầy đủ về tính chất lượng, tính an toàn và tính hiệu quả. 9. Ghi nhãn sản phẩm theo quy định ghi nhãn TPCN. 10. Là một phần của sự liên tục cung cấp các sản phẩm cho sự tiêu thụ của con người nhằm duy trì sự sống, tăng cường sức khỏe và giảm gánh nặng bệnh tật.
  • 48. Phân loại Thực phẩm Thực phẩm truyền thống (TP thường) [Conventional Food] Thực phẩm tăng cường vi chất [Fortification Food] Thực phẩm chức năng [Functional Food] Thực phẩm bổ sung [Dietary Supplement] Thực phẩm từ dược thảo [Botanica/Herbal Dietary Supplement] Thực phẩm dùng cho chế độ ăn đặc biệt [Foods for Special Dietary Uses] TP dùng cho phụ nữ có thai [Foods for Pregnant Women] TP dùng cho trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ [Foods for Infants] TP dùng cho người già [Foods for the Elderly] TP dùng cho mục đích sức khỏe đặc biệt [Foods for Specified Health Uses] TP dùng cho mục đích y học đặc biệt [Foods for Specified Medical Purposes]
  • 49. Công bố về dinh dưỡng Công bố về Sức khỏe Công bố hỗ trợ chữa bệnh Công bố về chức năng dinh dưỡng Công bố về chức năng được tăng cường Công bố về làm giảm nguy cơ bệnh tật (bao gồm cả giảm béo) Công bố về hàm lượng chất dinh dưỡng Công bố về phòng bệnh Công bố hỗ trợ chữa bệnh Những chất có trong TP Chức năng sinh lý Vượt quá chức năng thông thường của cơ thể Có thể làm giảm nguy cơ bệnh tật Phòng ngừa bệnh tật Hỗ trợ điều trị •Cung cấp các chất dinh dưỡng (Vitamin, chất khoáng) cần thiết cho tăng trưởng, phát triển và duy trì sức khỏe. •Dùng cho người bị thiếu hụt dd do chế độ, già hóa. •Tự SX, phân phối miễn là đáp ứng TCQC đã thiết lập •Chứa các chất ảnh hưởng chức năng sinh lý và hoạt tính sinh học cơ thể con người. •Đem lại lợi ích cụ thể về sức khỏe. •Được đánh giá và phê duyệt của cơ quan có thẩm quyền. CÁC CÔNG BỐ (CLAIMS) CỦA TPCN
  • 50. ĐỊNH NGHĨA LIÊN QUAN 1. Thực phẩm: (Food) SP dùng cho việc ăn uống của con người ở dạng nguyên liệu tươi sống hoặc đã qua chế biến cùng các chất được sử dụng cho SX CB TP nhằm cung cấp năng lượng, tăng trưởng, phát triển và duy trì sự sống của con người. 2. TPCN: (Functional Food) là SP hỗ trợ các chức năng của các bộ phận trong cơ thể, có hoặc không có tác dụng dinh dưỡng, tạo cho cơ thể tình trạng thoải mái, tăng sức đề kháng, giảm nguy cơ và tác hại bệnh tật.
  • 51. 3. Chất dinh dưỡng: (Nutrient) là những chất được dùng như một thành phần của TP nhằm: - Cung cấp năng lượng, hoặc - Cần thiết cho tăng trưởng, phát triển và duy trì sự sống, hoặc - Thiếu chất đó sẽ gây thay đổi đặc trưng về sinh lý. 4. Vi chất dinh dưỡng: (Micro – Nutrient) bao gồm một lượng nhỏ các phân tử hoặc ion có trong TP hoặc trong cơ thể cần thiết cho đảm bảo sự hoạt động của hệ sinh vật sống. Vi chất dinh dưỡng bao gồm: các nguyên tố vi lượng, vitamin, acid amin, acid béo và các hoạt chất sinh học.
  • 52. (1) Là TP cộng thêm chất dinh dưỡng vào TP ăn truyền thống (thông thường). TP ăn truyền thống là phương tiện (vehicle) đem thêm các vi chất dinh dưỡng. (2) Có thể tăng cường (cho thêm) một hoặc một nhóm chất dinh dưỡng (chất tăng cường – The Fortificant) vào TP mang (TP đem – Vehicle). (3) Sau khi tăng cường thêm vào, quá trình chế biến sẽ làm đồng nhất hóa và chất tăng cường trở thành phần vô hình trong TP. (4) Chiến lược tăng cường vi chất là điều kiện tốt nhất với hiệu quả cao để bổ sung các vi chất dinh dưỡng một cách rộng rãi trong cộng đồng. Ví dụ: - Tăng cường iode vào muối ăn. - Tăng cường sắt vào bánh mỳ. - Tăng cường kẽm vào ngũ cốc, sữa. - Tăng cường acid Folic vào sản phẩm bột ngũ cốc. (5) Để thực hiện chương trình tăng cường vi chất cần có 3 điều kiện: + Tăng cường cần phải có hiệu quả. + Có tính tiện lợi, dễ sử dụng. + Phù hợp với quy định pháp luật và thực tiễn địa phương. 5. Thực phẩm tăng cường: [Fortification Food]
  • 53. 6. TP bổ sung: (Dietary Supplement, Vitamin and Mineral Food Supplements) (1) Nguồn gốc: dạng cô đặc vitamin và chất khoáng. (2) Thành phần: 1 loại hoặc nhiều loại. (3) Dạng SP: viên nén, viên nang, bột, dung dịch. (4) SXCB: thành đơn vị số lượng nhỏ tương đương liều sinh lý (Physical Forms). (5) Mục đích: Bổ sung vitamin và muối khoáng cùng với chế độ ăn bình thường hàng ngày. (6) Hàm lượng vitamin và muối khoáng: + Giới hạn tối thiểu (The minimum level):mỗi vitamin hoặc chất khoáng có trong TP bổ sung cho khẩu phần ăn mỗi ngày tối thiểu phải bằng 15%RNI của WHO/WHO. + Giới hạn tối đa (Maximum Amounts): đối với vitamin và chất khoáng theo khẩu phần ăn hàng ngày qua khuyến cáo liều dùng của nhà sản xuất được thiết lập theo cách tính sau: - Dựa trên cơ sở đánh giá nguy cơ căn cứ vào các dữ liệu khoa học, có cân nhắc tới tính thực tiễn, tính nhậy cảm của các nhóm tiêu dùng khác nhau để thiết lập mức tối đa các vitamin và chất khoáng. - Từ các nguồn khác quy định liều vitamin và chất khoáng ăn vào hàng ngày. Khi giới hạn tối đa được thiết lập sẽ tính được liều lượng vitamin và chất khoáng bổ sung cho dân số. Tuy nhiên, sự tính toán này cũng không phải là duy nhất để thiết lập RNI.
  • 54. 7. Thực phẩm đặc biệt (Foods for Dietary Uses) (1) Có công thức và quá trình chế biến đặc biệt để đáp ứng yêu cầu dinh dưỡng đặc biệt. (2) Đáp ứng điều kiện sinh học, sinh lý của tình trạng rối loạn chức năng và bệnh tật. (3) Thành phần khác cơ bản so với TP thông thường tự nhiên. (4) Được đánh giá về tính an toàn, tính chất lượng, tính hiệu quả và sự phê chuẩn của cơ quan thẩm quyền.
  • 55. 8. TP dùng cho mục đích sức khỏe đặc biệt. [Foods for Special Health Use] (1) Chứa các chất có ảnh hưởng tới cấu trúc sinh lý và chức năng sinh học của cơ thể con người. (2) TP có công bố rằng nếu được sử dụng hàng ngày có thể đem lại lợi ích sức khỏe cụ thể: cải thiện sức khỏe và giảm thiểu tác hại và nguy cơ bệnh tật. + Khẳng định tác dụng cải thiện sức khỏe và giảm thiểu các nguy cơ các bệnh liên quan tới thiếu hụt các chất dinh dưỡng trong cơ thể con người, nếu được bổ sung sẽ tạo nên sự cân bằng các chất dinh dưỡng. + Tác động vào cấu trúc sinh lý và chức năng sinh học của các bộ phận trong cơ thể, khả năng phục hồi, tăng cường và duy trì các chức năng đó bởi các chất dinh dưỡng và thành phần đã xác định của TPCN (Ví dụ: chức năng tiêu hóa, tim mạch, HA, mỡ máu). + Các lợi ích chung về sử dụng TPCN. (3) TP phải được đánh giá với sự chứng minh bằng bằng chứng khoa học.
  • 56. 9. TP Dùng cho mục đích y học đặc biệt [Foods for Special Medical Purposes]: (1) Là các loại TP sử dụng cho chế độ ăn đặc biệt, dùng trong điều trị bệnh nhân. (2) Có công thức và quá trình chế biến đặc biệt nhằm mục đích kiểm soát bệnh tật của người bệnh. (3) Sản xuất riêng biệt dùng nuôi dưỡng đặc biệt cho: + Bệnh nhân suy giảm chức năng ăn uống, tiêu hóa và hấp thu. + Rối loạn quá trình chuyển hóa. + Thiếu hụt chất dinh dưỡng nào đó. + Yêu cầu bắt buộc phải bổ sung các chất dinh dưỡng mà chế độ ăn bình thường không đáp ứng được, bắt buộc phải thay đổi chế độ ăn hiện tại bởi một chế độ ăn đặc biệt khác hoặc phối hợp cả hai. (4) Sử dụng dưới sự giám sát của y tế. Trên nhãn bắt buộc ghi dòng chữ “Use Under Medical Supervision”.
  • 57. 10. Công bố dinh dưỡng (Nutrition claim):  Bất kỳ một sự miêu tả nào mang tính chất tuyên bố rằng, dù là gợi ý hay hàm ý, một thực phẩm có chứa ngoài giá trị năng lượng, còn có các protein, lipid, carbohydrate cũng như các vitamin và chất khoáng.  Công bố dinh dưỡng sẽ phải phù hợp với chính sách dinh dưỡng quốc gia và khuyến khích cho chính sách đó, chỉ những công bố dinh dưỡng phù hợp với chính sách dinh dưỡng quốc gia mới được phép thực hiện. Có 2 loại:
  • 58. 10.1 Công bố về hàm lượng chất dinh dưỡng (Nutrient content claim): là một loại công bố dinh dưỡng mô tả về mức độ chất dinh dưỡng trong một TP nào đó. Ví dụ: - Nguồn gốc canxi - Cao trong xơ, thấp trong mỡ. 10.2 Công bố so sánh chất dinh dưỡng (Nutrient comparative claim): là công bố so sánh mức độ chất dinh dưỡng hoặc giá trị năng lượng của hai hay nhiều thực phẩm trở lên. Ví dụ: - Giảm hơn - Thấp hơn - Ít hơn - Tăng hơn - Nhiều hơn
  • 59. 11. Công bố về sức khỏe (Health claim): Bất kỳ một sự miêu tả nào mang tính chất tuyên bố rằng, dù hàm ý hay ngụ ý, về một sự liên quan giữa một thực phẩm hoặc một thành phần của thực phẩm nào đó với sức khỏe. Công bố sức khỏe bao gồm:
  • 60. 11.1. Công bố chức năng dinh dưỡng (Nutrient functional claims): Là một công bố dinh dưỡng mô tả vai trò sinh lý của chất dinh dưỡng đối với sự trưởng thành, phát triển và chức năng bình thường của cơ thể. Ví dụ: chất dinh dưỡng A có vai trò sinh lý trong bảo vệ, duy trì và hỗ trợ sự phát triển bình thường của cơ thể. Thực phẩm X có hàm lượng cao hoặc nguồn cung cấp chất dinh dưỡng A.
  • 61. 11.2. Các công bố chức năng khác (Other functional claim):  Những công bố này liên quan tới lợi ích của việc tiêu thụ các thực phẩm hoặc các thành phần của chúng trong tổng thể chế độ ăn đối với các chức năng bình thường hoặc các tác dụng sinh học trong cơ thể. Những công bố này có liên quan tới tính tích cực, có tác dụng cải thiện sức khỏe và duy trì sức khỏe. Ví dụ: Chất A có tác dụng hỗ trợ chức năng sinh lý hoặc tác dụng sinh học với cơ thể. Thực phẩm Y chứa: X gram chất A.
  • 62. 11.3 Công bố giảm nguy cơ bệnh tật (Reduction of disease risk claims): Những công bố liên quan tới sự tiêu thụ thực phẩm hoặc các thành phần của chúng trong tổng thể chế độ ăn có tác dụng làm giảm các nguy cơ gây bệnh tật hoặc các điều kiện ảnh hưởng tới sức khỏe. Giảm nguy cơ bệnh tật là có thể làm thay đổi các yếu tố chủ yếu gây nên bệnh tật hoặc các điều kiện ảnh hưởng tới sức khỏe. Bệnh tật có rất nhiều các yếu tố nguy cơ, có thể làm thay đổi một trong các yếu tố đó hoặc không có tác dụng. Sự công bố giảm nguy cơ gây bệnh phải chắc chắn, từ ngữ dùng phải dễ hiểu, thích hợp để người tiêu dùng có thể áp dụng để phòng tránh. Ví dụ: - Chế độ ăn nghèo trong dinh dưỡng hoặc chất A có thể làm giảm nguy cơ bệnh D. Thực phẩm chức năng X là TP nghèo trong dinh dưỡng và có chứa chất A. - Chế độ ăn giàu trong dinh dưỡng và chất A có thể làm nguy cơ bệnh D. TPCN X là TP giàu trong dinh dưỡng và có chứa chất A. Chú ý: Công bố sức khỏe (Health laim) phải phù hợp với chính sách chăm sóc và bảo vệ sức khỏe quốc gia và khuyến khích cho chính sách ấy. Công bố sức khỏe hỗ trợ cho 1 sức khỏe khỏe mạnh cần có chứng minh bằng bằng chứng khoa học, chính xác, giúp người tiêu dùng lựa chọn một chế độ ăn đúng đắn, tránh lừa dối khách hàng và phải được cơ quan có thẩm quyền giám sát.
  • 63. 12. Tác dụng chăm sóc sức khỏe của TPCN: Một tác dụng đã được khoa học chứng minh có khả năng cải thiện sức khỏe và làm giảm thiểu nguy cơ và tác hại bệnh tật. Nó không phải là trị liệu y học nhằm mục đích điều trị hay cứu chữa bệnh tật của con người. Tác dụng chăm sóc sức khỏe của TPCN thể hiện: 1. Khẳng định tác dụng ngăn ngừa hoặc giảm các bệnh tật liên quan tới dinh dưỡng khi xảy ra sự thiếu hụt trong cơ thể con người nếu hấp thụ TPCN có thể cung cấp đầy đủ các chất dinh dưỡng nói trên. 2. Khẳng định tác động vào cấu trúc sinh lý của con người và các chức năng bởi những chất dinh dưỡng đã được xác định hoặc các thành phần nhất định bao gồm trong một TPCN. 3. Cung cấp các bằng chứng khoa học để hỗ trợ những khẳng định rằng TPCN có thể duy trì hoặc tác dụng cấu trúc sinh lý và chức năng cơ thể. 4. Diễn tả các lợi ích chung của việc sử dụng TPCN.
  • 64. PHẦN III: THỰC PHẨM CHỨC NĂNG với sức khỏe phụ nữ
  • 65. 1. T¸c dông chèng l·o ho¸, kÐo dµi tuæi thä. 2. T¸c dông t¹o søc khoÎ sung m·n. 3. Hç trî ®iÒu trÞbÖnh tËt. 4. Hç trî lµm®Ñp. 5. T¨ng søc ®Òkh¸ng vµ gi¶mnguy c¬ bÖnh tËt. 6. Gãp phÇn ph¸t triÓn kinh tÕ- x· héi vµ xo¸ ®ãi - gi¶mnghÌo.
  • 66. I. TÁC DỤNG CHỐNG LÃO HÓA – KÉO DÀI TUỔI THỌ
  • 67. CHỐNG LÃO HÓA – KÉO DÀI TUỔI THỌ Ước muốn Mục tiêu Hoạt động (nghiên cứu và sản xuất sản phẩm) của loài người qua các giai đoạn. →Kết quả: Tuổi thọ con người ngày càng tăng.
  • 68. Tần Thủy Hoàng (259 – 210 TCN): Khi lên ngôi Hoàng Đế: Cử Từ Phúc đem tiền và người ra biển tới 3 ngọn núi lửa: 1. Bồng Lai 2. Phương Trượng 3. Doanh Châu Để tìm thuốc BẤT TỬ.
  • 69. Minh Thế Tông (1521) – Đời nhà Minh (1368-1644) 1. Xây điện Khâm An: Luyện đan làm thuốc “Trường sinh bất lão” 2. Tuyển chọn 300 thiếu nữ để lấy nước kinh trộn khoáng vật luyện đan.
  • 70. 1. ĐỊNH NGHĨA Lão hóa (già) là tình trạng thoái hóa các cơ quan, tổ chức, dẫn tới suy giảm các chức năng của cơ thể và cuối cùng là tử vong.
  • 71. ĐẶC ĐIỂM QUÁ TRÌNH LÃO HÓA Giảm sút chức năng mọi cơ quan, hệ thống. Tăng cảm nhiễm với bệnh tật: Tăng theo hàm số mũ khả năng mắc bệnh và tử vong • Suy giảm cấu trúc • Suy giảm khả năng bù trừ, khả năng dự trữ. • Suy giảm thích nghi • Suy giảm chức năng.
  • 72. Quá trình phát triển cơ thể: 4 giai đoạnChứcnăng Thời gian I. Phôi thai II. Ấu thơ dậy thì III. Trưởng thành (sinh sản) IV. Già – chết
  • 73. Phân loại lão hóa theo quy mô: 1. Lão hóa tế bào: Hạn chế, tiến tới mất khả năng phân chia tế bào. 2. Lão hóa cơ thể: Suy thoái cấu trúc, chức năng các cơ quan, tổ chức dẫn tới già và chết.
  • 74. 2. BIỂU HIỆN CỦA LÃO HÓA:2. BIỂU HIỆN CỦA LÃO HÓA: 2.1. Biểu hiện bên ngoài: - Yếu đuối - Đi lại chậm chạp - Da dẻ nhăn nheo - Mờ mắt, đục nhân mắt (chân chậm, mắt mờ) - Trí nhớ giảm, hay quên. - Phản xạ chậm chạp.
  • 75. + Khối lượng não giảm. + Các tuyến nội tiết nhỏ dần, giảm tiết hormone + Các chức năng sinh lý giảm: - Chức năng tiêu hóa. - Chức năng hô hấp. - Chức năng tuần hoàn. - Chức năng bài tiết. - Chức năng thần kinh - Chức năng sinh dục. + Khả năng nhiễm bệnh tăng: - Bệnh nhiễm trùng. - Bệnh không, nhiễm trùng: tim mạch, xương khớp, chuyển hóa, thần kinh… 2.2. Biểu hiện bên trong:
  • 76. 2.3. Các mức độ thay đổi trong lão hóa: 2.3.1. Thay đổi ở mức toàn thân: - Ngoại hình: dáng dấp, cử chỉ. - Thể lực: giảm sút. - Tăng tỷ lệ mỡ (các thuốc tan trong mỡ sẽ tồn lưu lâu hơn và chậm hấp thu). - Giảm tỷ lệ nước (các thuốc tan trong nước nhanh bị đào thải).
  • 77. 2.3.2. Thay đổi ở mức cơ quan hệ thống: Hệ thần kinh:  Giảm số lượng tế bào thần kinh  Trong thân tế bào TK tích tụ sắc tố: Lipofuchsin (chất đặc trưng quá trình lão hóa).  Giảm sản xuất chất dẫn truyền TK ở đầu mút TK. Do đó gây tăng ngưỡng và giảm tốc độ dẫn truyền.  Giảm sản xuất Cathecholamin do đó giảm hưng phấn. Nếu đến mức trầm cảm thì là bệnh.  Giảm sản xuất Dopamin khiến dáng đi cứng đờ. Nếu đến mức run rẩy (Parkinson) thì là bệnh.  Giảm trí nhớ.  Chức năng vùng dưới đồi giữ được ổn định nhưng dễ mất cân bằng.
  • 78. Hệ nội tiết:  Giảm sản xuất Hormone.  Giảm mức nhạy cảm cơ quan đích các thay đổi rõ rệt là: - Suy giảm hoạt động tuyến sinh dục. - Suy giảm hoạt động tuyến yên. - Suy giảm hoạt động tuyến thượng thận. - Suy giảm hoạt động tuyến Giáp (ảnh hưởng thân nhiệt – khó duy trì khi nóng – lạnh). - Tuyến tụy: Thiểu năng tế bào Beeta (do già và sau thời gian dài tăng tiết), giảm cảm thụ với Insulin, dẫn tới RLCH glucid → nguy cơ đái đường. - Tuyến ức: Giảm kích thước và chức năng ngay khi cơ thể còn trẻ, đến trung niên thì thoái hóa hẳn, góp phần làm suy giảm miễn dịch ở người già.
  • 79. Hệ miễn dịch trong lão hóa:  Giảm hiệu giá và đáp ứng tạo kháng thể.  Tăng sản xuất tự kháng thể (gặp 10 – 15% người già): KT chống hồng cầu bản thân, KT chống AND, KT chống Thyroglubin, KT chống tế bào viền dạ dày, yếu tố dạng thấp…  Giảm đáp ứng miễn dịch tế bào.  Giảm khả năng chống đỡ không đặc hiệu.
  • 80. Mô liên kết trong lão hóa:  Phát triển quá mức về số lượng  Giảm chất lượng và chức năng hay thấy ở gan, tim, phổi, thận, da…  Xơ hóa (Sclerose) các cơ quan, tổ chức: vách mạch, gan, phổi, cơ quan vận động…  Hệ xương ở người già cũng bị xơ, giảm lắng đọng Ca, dễ thoái hóa khớp, loãng xương. Sự thay đổi về lượng và chất của tổ chức liên kết là đặc trưng của sự lão hóa!
  • 81. Hệ tuần hoàn trong quá trình lão hóa  HA tăng theo tuổi.  Xơ hóa tim và mạch.  Cung lượng và lưu lượng tim giảm: mỗi năm tăng lên gây giảm 1% thể tích/phút và 1% lực bóp tim.  Giảm mật độ mao mạch trong mô liên kết, dẫn tới kém tưới máu cho tổ chức, đồng thời màng cơ bản mao mạch dày lên, dẫn tới kém trao đổi chất qua mao mạch.  Hệ tuần hoàn kém đáp ứng và nhạy cảm với điều hòa của nội tiết và thần kinh.
  • 82. Hệ hô hấp: Phát triển mô xơ ở phổi, mô liên kết phát triển làm vách trao đổi dày hơn. Nhu mô phổi kém đàn hồi. Mật độ mao mạch quanh phế nang giảm. Dung tích sống giảm dần theo tuổi già.
  • 83. Hệ tạo máu và cơ quan khác. Sự tạo máu của tủy xương giảm rõ rệt. Ống tiêu hóa kém tiết dịch Khối cơ và lực co cơ đều giảm.
  • 84. 2.3.3. Thay đổi ở mức tế bào:  Giảm số lượng tế bào (Tế bào gốc).  Giảm khả năng phân chia  Kéo dài giai đoạn phân bào  Ở những tế bào phân chia không được thay thế (biệt hóa cao), tồn tại suốt cuộc đời cá thể (tế bào cơ tim, cơ vân, tế bào tháp thùy trán…): ở người già: các tế bào này đáp ứng kém với sự tăng tải chức năng, cấu trúc tế bào thay đổi, thu hẹp bộ máy sản xuất protein (Ribosom), tăng số lượng và kích thước thể tiêu (Lysosom), giảm chuyển hóa năng lượng, giảm dẫn truyền, giảm đáp ứng kích thích…
  • 85. 2.3.4. Thay đổi ở mức phân tử trong lão hóa:  Tăng tích lũy các loại phân tử trong trạng thái bệnh lý: - Chất Lipofuscin trong nhiều loại thế bào. - Chất Hemosiderin trong đại thực bào hệ liên vòng. - Chất dạng tinh bột (Amyloid)  Các phân tử Collagen trở nên trơ, ỳ, kém hòa tan, dễ bị co do nhiệt.  Các Men (Enzyme): giảm dần hoạt động và mất dần chức năng đặc hiệu.  Các biến đổi ADN, ARN, sai lệch nhiễm sắc thể.
  • 86. 2.4. Các yếu tố ảnh hưởng tới tốc độ lão hóa: (1) Tính cá thể. (2) Điều kiện ăn uống (3) Điều kiện ở, môi trường sống (4) ĐIều kiện làm việc. (5) Hai yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng tới tốc độ lão hóa: - Sự giảm thiểu Hormone. - Sự phá hủy của các gốc tự do. (6) Sử dụng TPCN bổ sung các chất dinh dưỡng và hoạt chất sinh học: - Bổ sung các Hormone - Bổ sung các chất AO - Bổ sung các Vitamin - Bổ sung các chất Adaptogen (chất thích nghi). - Bổ sung các chất vi lượng. - Bổ sung các hoạt chất sinh học, amino acid, hợp chất lipid…
  • 87. 2.5. Lão hóa và bệnh tật: 2.5.1. Cơ chế: (1) Lão hóa làm giảm chức năng và thay đổi cấu trúc do đó: hạn chế khả năng thích ứng và phục hồi, đưa đến rối loạn cân bằng nội môi. Đó là tiền đề cho bệnh tật xuất hiện. (2) Lão hóa dẫn tới tình trạng kém bảo vệ: Thông qua biểu hiện “Ngũ giảm tam tăng”: + NGŨ GIẢM: - Giảm tái tạo, giảm phục hồi. - Giảm đáp ứng với Hormone, các kích thích… - Giảm sản xuất: kháng thể, Hormone, tế bào máu, các dịch, tổng hợp protein… - Giảm tỷ lệ nước trong tế bào, cơ quan, tổ chức. - Giảm chuyển hóa năng lượng. + TAM TĂNG: - Tăng sinh chất xơ, tổ chức liên kết dẫn tới tăng xơ hóa các cơ quan tổ chức. - Tăng tích lũy các chất trở ngại và độc hại, tăng số lượng và kích thích thể tiêu trong tế bào: - Tăng độ dày và độ xơ các màng mạch, màng tế bào.
  • 88. 2.5.2. Bệnh đặc trưng cho tuổi già: Ung thư Bệnh tim mạch Bệnh tiểu đường Loãng xương Rối loạn chuyển hóa Bệnh thần kinh Bệnh hô hấp Bệnh nhiễm trùng Bệnh tiêu hóa… Qua thống kê cho thấy: Người già ≥ 65 tuổi có 1 – 3 bệnh mạn tính.
  • 89. 3. CƠ CHẾ LÃO HÓA 3.1. Học thuyết chương trình hóa (Program Theory):  Lão hóa được lập trình về mặt di truyền bởi các gen lão hóa nhằm loại trừ tế bào, cơ thể hết khả năng sinh sản và thích nghi, thay thế bằng các thế hệ mới.  Cơ thể có các gen phát triển (giúp cơ thể phát triển, mau lớn) và các gen lão hóa (giúp cơ thể già đi và chết ) theo quy luật tiến hóa và chọn lọc (chọn lọc để tiến hóa). 3.2. Học thuyết Gốc tự do (Free Radical Theory)  Gốc tự do là các Gốc hóa học (nguyên tử, phân tử, ion) mang 1 điện tử tự do (chưa cặp đôi) ở vòng ngoài nên mang điện tích âm nên có khả năng oxy hóa các tế bào, nguyên tử, phân tử khác.  Tác động của FR: (1) Làm tổn thương hoặc chết tế bào. (2) Làm hư hại các AND (3) Gây sưng, viêm các tổ chức liên kết.
  • 90. CÁC GỐC TỰ DO ĐƯỢC TẠO RA NHƯ THẾ NÀO? 1. Quá trình hô hấp bình thường và quá trình thoái hóa. 2. Các chất ô nhiễm trong không khí. 3. Ánh nắng mặt trời. 4. Bức xạ ion (ví dụ : tia X). 5. Thuốc. 6. Virus. 7. Vi khuẩn. 8. Ký sinh trùng. 9. Mỡ thực phẩm. 10. Stress. 11. Các tổn thương.
  • 91. CÁC TẦNG KHÍ QUYỂN S •Chiếm ¾ khối lượng KK của KQ •KK luôn chuyển động cả ngang và dọc •Áp suất và nhiệt độ giảm theo độ cao. -↑ 100m→↓0,6o C -↑ 10,5m→↓1mmHg 5-6Km 11-18Km 7-8Km N 30-35Km35-80Km60-80Km80-600Km600-6.000Km6.000-60.000Km Vành đai phóng xạ Tầng điện ly Tầng bình lưu Tầng đối lưu Lớp đẳng nhiệt To C = -55o C Lớp nóng To C = 65-75o C Lớp lạnh •KK loãng •Có các ion do bức xạ UV, tia vũ trụ ion hóa các nguyên tử khí. Vành đai phóng xạ trong Vành đai phóng xạ ngoài
  • 92. Ghi chú: 1Nm = 10-9 m CÁC YẾU TỐ VẬT LÝ CỦA KHÔNG KHÍ Nhiệt độ (lên cao 100m ↓ 0,6o C) Độ ẩm Các bức xạ Tốc độ chuyển động KK Áp suất khí quyển: - Ở 0o C, ngang mặt biển: 760mmHg. - ↑ 10,5m →↓ 1mm Hg Điện tích khí quyển -Ion nhẹ: 400-2000/ml -N/n > 10-20: Ô nhiễm Bức xạ vô tuyến (100.000km-0,1mm) Nhiệt Nhiệt Kích thích Kích thích Phóng xạ Bứcxạmặttrời Hồng ngoại (2.800-760 Nm) Nhìn thấy (760-400 Nm) Tử ngoại (400-1 Nm) Bxionhóa Tia Rơnghen (1-0,001 Nm) Tia Gamma (≤0,001 Nm)
  • 93. Phân loại theo chiều dài bước sóng Chiều dài bước sóng Tần số Phân loại theo sóng vô tuyến Miciamet 10.000 - 10km 3 Hz - 3.104 Hz Sóng dài Kilomet 10km - 1km 3.104 - 3.105 Hz Sóng dài Hectomet 1.000m - 100 m 3.105 - 3.106 Hz Sóng dài Đecamet 100m - 10 m 3 - 30 MHz Sóng trung Met 10m - 1m 30 - 300 MHz Sóng ngắn Đecimet 100cm - 10 cm 300 - 3.000 MHz Sóng cực ngắn Centimet 10cm - 1 cm 3 - 30GHz Sóng SCT Milimet 10mm - 1 mm 30 - 300GHz Sóng SCT Phân loại bức xạ vô tuyến Ghi chú: Mega Hert (MHz) = 106 Hz Giga Hert (GHz) = 109 Hz = 103 MHz Sóng SCT
  • 94. Tác hại của sóng điện từ với SK Hiệu ứng nhiệt (Nung nóng tổ chức) Hiệu ứng không sinh nhiệt 1.Làm dao động các vi thể: ty lạp thể, ADN 2.Kích thích các Receptor 3.Làm rối loạn trao đổi ion K+ và Na+ ở màng tế bào Sắp xếp lại các phân tử, ion Tăng dao động phân tử, ion Tổ chức dễ bị nung nóng Tổ chức cấp ít máu: Nhân mắt, g dẫn tinh, tổ chức ít mỡ. Tổ chức nước bão hòa: gan, tụy, lách, thận ội chứng SNTK: ra mồ hôi tay chân, mệt mỏi, chi, rụng tóc, mất ngủ, nhức đầu, chóng mặt, đau bụng, khó thở, nóng nảy ục nhân mắt ô sinh, teo tinh hoàn, giảm khả năng tình dục, RLKN ... ến đổi chuyển hóa: Giảm BC, HC, TC; Loét dạ dày, viêm TK, sốt; RLCN gan, lách, thận,tụy a tăng gốc tự do (FR) uy giảm sức đề kháng: giảm khả năng thực bào, giảm SX Interferon, giảm miễn dịch L tim mạch: Đau tim, mạch giảm hoặc tăng, HA giảm, giãn mạch
  • 95. Sinh Tö Qu¸ tr×nh l·o ho¸ §Ksèng, m«i tr­êng TÝnh c¸ thÓ, di truyền §iÒu kiÖn ¨n uèng Giảm thiểu Hormone (Yên, Tùng, Sinh dục…) Điều kiện lao động GÔC TỰ DO Bổ sung các chất dinh dưỡng, TPCN •YÕu ®uèi •Mê m¾t, ®ôc nhân •§i l¹i, vận động chËm ch¹p •Gi¶m ph¶n x¹ •Gi¶m trÝ nhí •Da nh¨n nheo BiÓuhiÖnbªnngoµi •Khèi l­îng n·o gi¶m •Néi tiÕt gi¶m •Chøc n¨ng gi¶m •T¨ng chøng, bÖnh: -Tim m¹ch -H« hÊp -Tiªu ho¸ -X­¬ng khíp, tho¸i ho¸ -ChuyÓn ho¸…BiÓuhiÖnbªntrong CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỐC ĐỘ LÃO HÓA
  • 96. SỰ CÂN BẰNG AO – FR, QUYẾT ĐỊNH TỐC ĐỘ LÃO HÓA: Gốc tự do (FR) được tạo ra trong cơ thể hàng ngày khoảng 10.000.000 FR Các FR bị phân hủy bởi các chất chống oxy hóa (Antioxydant – AO). Tốc độ lão hóa phụ thuộc vào sự chênh lệch giữa AO & FR. - Nếu AO chiếm ưu thế: trẻ lâu – thọ lâu. - Nếu FR chiếm ưu thế: già nhanh – chóng chết.
  • 97. Các chất chống oxy hóa: chủ yếu do thực phẩm cung cấp hàng ngày: 1. Hệ thống men của cơ thể. 2. Các Vitamin: A, E, C, B… 3. Các chất khoáng: Zn, Mg, Cu, Fe… 4. Hoạt chất sinh học: Hoạt chất chè xanh, thông biển, đậu tương, rau - củ - quả, dầu gan cá… 5. Các chất màu trong thực vật: Flavonoid…
  • 98. SƠ ĐỒ: THUYẾT GỐC TỰ DO (FREE RADICAL THEORY OF AGING) Hàng rào Bảo vệAO FR -Nguyên tử -Phân tử -Ion e lẻ đôi, vòng ngoài 1. Hệ thống men 2. Vitamin: A, E, C, B… 3. Chất khoáng 4. Hoạt chất sinh hóa: (chè, đậu tương, rau-củ-quả, dầu gan cá…) 5. Chất màu thực vật (Flavonoid) 1. Hô hấp 2. Ô nhiễm MT 3. Bức xạ mặt trời 4. Bức xạ ion 5. Thuốc 6. Chuyển hóa FR mới Phản ứng lão hóa dây chuyền Khả năng oxy hóa cao Phân tử acid béo Phân tử Protein Vitamin Gen TB não TB võng mạc VXĐM Biến đổi cấu trúc Ức chế HĐ men K Parkinson Mù 7. Vi khuẩn 8. Virus 9. KST 10. Mỡ thực phẩm 11. Các tổn thương 12. Stress.
  • 99. 99 Gốc tự do Gốc tự do Quá trình oxi hóa tạo ra năng lượng và các gốc tự do Ty thể
  • 100. 100 Các gốc tự do gây ra một mối đe dọa tới sức khỏe của chúng ta Gốc tự doNguy h iạ t i DNAớ Nguy h iạ t i môớ Nguy h i t iạ ớ tim m chạ Lão hóa Ung thư
  • 101. 4. TPCN CHỐNG LÃO HÓA: THỰC PHẨM CHỨC NĂNG Làm cho AO vượt trội Chống lão hóa Tế bào Chống lão hóa Tổ chức Chống lão hóa cơ thể Cung cấp chất AO 1.Vitamin: A, E, C, B… 2.Các chất khoáng 3.Hoạt chất sinh học 4.Chất màu thực vật 5. Các Enzym Bổ sung Hormone 1. Hormone sinh dục 2. Hormone phát triển (tuyến yên) 3. Hormone tuyến tùng Ngăn ngừa nguy cơ bệnh tật 1. Tăng sức đề kháng 2. Giảm thiểu nguy cơ gây bệnh 3. Hỗ trợ điều trị bệnh tật Tăng sức khỏe sung mãn 1. Phục hồi, tăng cường, Duy trì chức năng tổ chức, cơ quan. 2. Tạo sự khỏe mạnh, không bệnh tật 1. Kt gen phát triển, ức chế gen lão hóa. 2. Kéo dài thời gian sinh sản. Giảm thiểu bệnh tật Tạo sự khỏe mạnh của TB + cơ thể
  • 102. II. TÁC DỤNG TẠO SỨC KHỎE SUNG MÃN
  • 103. TPCN t¹o søc kháe sung m·nTPCN t¹o søc kháe sung m·n Tác dụng của TPCN đối với quá trình sốngTác dụng của TPCN đối với quá trình sống Thùc phÈmchøc n¨ng Axit amin Kho¸ng chÊtVitamin 1. Thamgia cÊu t¹o c¬ quan, tæ chøc cña c¬ thÓ Ho¹t chÊt sinh häc 2. Thamgia qu¸ tr×nh chuyÓn ho¸ vËt chÊt Sù sèng
  • 104. ChÕ ®é ¨n uèng vµ dinh d­ìng Søc kháe sung m·n Gi¶i táa c¨ng th¼ng VËn ®éng th©n thÓ * Bæ sung Vitamin * Bæ sung kho¸ng chÊt * Bæ sung axit amin * Ho¹t chÊt th¶o méc, th¶o d­ îc, ho¹t chÊt sinh häc. TPCN T×nh tr¹ng søc khoÎ cã chÊt l­îng cao T×nh tr¹ng kh«ng cã chøng, bÖnh (viªm khíp, huyÕt ¸p cao, ®¸i ®­êng, bÐo ph×, ®ét quþ, K, mÊt trÝ… Tamt©m 1. T©m b×nh th­êng -M·n nguyÖn c«ng viÖc -Kh«ng tham väng 2. T©m b×nh th¶n -Kh«ng ham lîi, ®Þa vÞ -Thµnh c«ng: b×nh tĩnh -ThÊt b¹i: b×nh thản 3. T©m b×nh hoµ -Quan hÖ trong c¬ quan -Quan hÖ ë gia ®×nh -Quan hÖ x· héi •Toµn diÖn •N©ng dÇn •Th­êng xuyªn •Thùc sù, thùc tÕ
  • 105. Bằng cách nào để có sức khỏe tốt? Hãy giữ cho hệ đường ruột khỏe mạnh! Giảm stress Ăn uống cân bằng, hợp lý TPCN= Bổ sung khuẩn có lợi (Probiotics) Vận động thể lực
  • 106. HỆ VI SINH VẬT ĐƯỜNG RUỘT . Tổng lượng vi khuẩn đường ruột khoảng: 100,000,000,000,000 (100 trillions) ( Tế bào cơ thể: 10,000,000,000,000) . Có hơn 400 loài, ước khoảng: 1.0 ~1.5 kg
  • 107. Dạ dày 100 -103 CFU/ml Lactobacillus Streptococcus Staphylococcus Enterobactericeae Yeasts Ruột kết 1010 -1012 CFU/ml Bacteroides Eubacterium Clostridium Peptostreptococcus Streptococcus Bifidobacterium Fusobacterium Lactobaccillus Enterobacteriaceae Staphylococcus Yeasts Tá tràng & hỗng tràng 102 -105 CFU/ml Lactobacillus Streptococcus Enterobacteriaceae Staphylococcus Yeasts Ruột hồi & Ruột tịt 103 -109 CFU/ml Bifidobacterium Bacteroides Lactobacillus Enterobacteriaceae Staphylococcus Clostridium Yeasts
  • 108.  Tổng hợp vitamins  Hỗ trợ tiêu hóa và hấp thu  Ngăn ngừa nhiễm  Tăng cường hệ miễn dịch * Lactobacillus * Bifidobacteria Vi khuẩn có lợi (Vi khuẩn tốt) Tăng cường sức khỏe : 85%
  • 109.  Gây ra các chất hoại tử (NH3,H2S, Amines, Phenols, Indole etc)  Kích thích tạo các hợp chất gây ung thư.  Sản xuất độc tố. Suy giảm sức khỏe Vi khuẩn gây hại (Vi khuẩn xấu) :15% Echericia coli Staphylococcus Bacteroides Clostridium
  • 110. Hiệu quả của Probiotic đối với sức khỏe con người. 1. Cải thiện hệ vi sinh vật đường ruột 2. Ức chế sự hình thành các chất gây hoại tử ruột, giảm sản xuất độc tố. 3. Điều hòa hệ miễn dịch. 4. Cải thiện tình trạng không dung nạp lactose. 5. Giảm hàm lượng cholesterol và nguy cơ gây các bệnh tim mạch. 6. Cải thiện những rối loạn và bệnh của ruột. 7. Giảm dị ứng. 8. Tổng hợp Vitamin. 9. Cải thiện sự hấp thu khoáng.
  • 111. III. TPCN - HỖ TRỢ LÀM ĐẸP CHO CƠ THỂ
  • 112. Sắc đẹp là gì? - Beautiful, Handsome - Có hình thức, phẩm chất - Có sự hài hoà, cân xứng - Làm cho người ta thích ngắm ưa nhìn
  • 113. Đẹp hình thức Biểu hiệnBiểu hiện sắc đẹpsắc đẹp Đẹp nội dung Không có bệnh tật Có sức bền bỉ, dẻo dai Các chức năng bền vững Cân đối chiều cao, cân nặng - BMI = 18,5 – 24,9 kg/m2 - Ba chỉ số đo Biểu hiện Mắt, mũi, tai Ngực, mông Đầu, tóc Dáng: đi, đứng, nằm, ngồi Da Răng, miệng Lời nói
  • 114. BẢY BIỆN PHÁP TĂNG CƯỜNG VÀ GIỮ VỮNG SẮC ĐẸP 1, Ăn đủ số lượng (ăn theo BMI) 2, Ăn đủ chất lượng 3, Tăng cường - Đạm thực vật - Rau quả - Axit béo không no
  • 115. 4, Sử dụng thực phẩm chức năng + Bổ sung vitamin + Bổ sung khoáng chất + Bổ sung hoạt chất sinh học
  • 116. 5, Vận động thể lực hợp lý 6, Thực hiện kế hoạch hoá gia đình 7, Giải toả căng thẳng
  • 117. 1. Bảo vệ:1. Bảo vệ: - Lớp áo bảo vệ các cơ quanLớp áo bảo vệ các cơ quan - Chống tác nhân SH – HH – LHChống tác nhân SH – HH – LH - pH = 5,5 – 6,5pH = 5,5 – 6,5 2. Điều hòa thân nhiệt:2. Điều hòa thân nhiệt: - Co giãn mạch máu, da làm giảm, tăng thải nhiệtCo giãn mạch máu, da làm giảm, tăng thải nhiệt - Tiết mồ hôi: 1lit- Tiết mồ hôi: 1lit ≈≈ 500Kcal500Kcal 3. Điều hòa thân nhiệt:3. Điều hòa thân nhiệt: - 2,5 triệu tuyến mồ hôi. Mồ hôi có td điều nhiệt2,5 triệu tuyến mồ hôi. Mồ hôi có td điều nhiệt và thải cặn bã độc (ure).và thải cặn bã độc (ure). -Chất bã:2/3 là HChất bã:2/3 là H22O, 1/3 acid béo, squalen,O, 1/3 acid béo, squalen, cholesterol, có td làm da không ngấm Hcholesterol, có td làm da không ngấm H22O,O, mềm trơn, chống nấm, chống VKmềm trơn, chống nấm, chống VK 4. Dự trữ:4. Dự trữ: -9% H9% H22O trong cơ thểO trong cơ thể -Dự trữ thăng bằng NaClDự trữ thăng bằng NaCl -Các điện giải: Ca, K, mgCác điện giải: Ca, K, mg -Đường, đạm, mỡ (10-15Kg)Đường, đạm, mỡ (10-15Kg) -Các men (oxydase, HyaluronidaseCác men (oxydase, Hyaluronidase 5. Điều hòa HA:5. Điều hòa HA: - Lượng máu qua da: 500ml/1’Lượng máu qua da: 500ml/1’ -Khi xúc cảm, lạnhKhi xúc cảm, lạnh→→máu dồn vào trong gâymáu dồn vào trong gây tăng HAtăng HA 6. Tạo hình:6. Tạo hình: Tạo hình thái cho cơ thểTạo hình thái cho cơ thể 7. Cảm giác:7. Cảm giác: 8. SX Vitamin D:8. SX Vitamin D: từ cholesterol dưới td của tia UVtừ cholesterol dưới td của tia UV 9. Tạo Keratin và Melanin9. Tạo Keratin và Melanin 10. Miễn dịch:10. Miễn dịch: -TB Langerhans: bắt giữ KNTB Langerhans: bắt giữ KN - TB sừng: SX InterferonTB sừng: SX Interferon 11. Chức năng phản chiếu11. Chức năng phản chiếu (nhiệt kế SK):(nhiệt kế SK): - Bệnh tim mạch: da xanh xaoBệnh tim mạch: da xanh xao - Bệnh gan mật: Da xạm vàngBệnh gan mật: Da xạm vàng - Bệnh nội tiết: da xạmBệnh nội tiết: da xạm - Lão hóa: da nhăn nheoLão hóa: da nhăn nheo 12. Chức năng làm đẹp cho cơ thể12. Chức năng làm đẹp cho cơ thể - Mịn màng: (lớp phim mỡ)Mịn màng: (lớp phim mỡ) - Trắng mượtTrắng mượt - Đàn hồiĐàn hồi CHỨC NĂNGCHỨC NĂNG CỦA DACỦA DA
  • 118. 1. Thùc phÈmchøc n¨ng bæ sung vitamin: - Vitamin A: Hç trî lµn da, niªm m¹c khoÎ m¹nh, chèng l·o ho¸ da vµ gióp tuyÕn néi tiÕt ho¹t ®éng tèt, h¹n chÕ môn trøng c¸ ë da. - C¸c vitamin B1, B2, B6, C, Niaxin... hç trî da vµ niªm m¹c khoÎ m¹nh, chèng nøt nÎ. - Vitamin E: gióp l«ng t¬ vµ da l¸ng m­ît, h¹n chÕ c¸c vÕt nh¨n, vÕt n¸m. Vai trß cña c¸c vitamin víi da rÊt quan träng, cho nªn ng­ êi ta cßn gäi c¸c vitamin lµ “Vitaminlµm®Ñp”. - Vitamin B5: ®­îc dïng ®Ó s¶n xuÊt c¸c s¶n phÈm b¶o vÖ, lµm ®Ñp da. TPCN HỖ TRỢ LÀM ĐẸP DATPCN HỖ TRỢ LÀM ĐẸP DA
  • 119. 2. TPCN bæ sung c¸c kho¸ng chÊt cã t¸c dông víi c¸c chøc n¨ng cña da. - KÏm: tham gia lµm liÒn vÕt th­¬ng ë da. - Silic: cã t¸c dông lµm t¸i t¹o l¹i c¸c m« liªn kÕt d­íi da. - L­u huúnh: t¹o nªn sù thÝch nghi cña da. 3. TPCN bæ sung collagen gióp lµn da ®µn håi vµ ch¾c khoÎ, gi÷ ®é Èmcho da, lµm da s¸ng h¬n.
  • 120. 4. HiÖn nay ®· cã nhiÒu TPCN hç trî t¨ng c­êng c¸c chøc n¨ng cña da, lµm ®Ñp da vµ phßng chèng ®­îc nhiÒu bÖnh vÒ da: - C¸c s¶n phÈm cña L« héi cã t¸c ®éng b¶o vÖ da, lµm ®Ñp vµ mÞn da. - C¸c chÊt Carotenoid: β - caroten, lycopen, Lutein cã t¸c dông lµm mÞn vµ ®Ñp da. - C¸c Isoflavon cña §Ëu t­¬ng, S¾n d©y lµm mÞn da, ®Æc biÖt lµ da mÆt, ngùc, vó, cßn lµm ch¾c vµ s¨n vó. - ChÊt tiÒn Hormone sinh dôc n÷ (Pregnenolon) cã t¸c dông lµm mÊt c¸c vÕt nh¨n ë da, nhÊt lµ ë khoÐ m¾t.
  • 121. IV. TPCN - TĂNG SỨC ĐỀ KHÁNG, GIẢM NGUY CƠ BỆNH TẬT
  • 122. Miễn dịch = khả năng đề kháng của cơ thể chống lại các tác nhân gây bệnh Đề kháng đặc hiệuĐề kháng không đặc hiệu Hàng rào bảo vệ cơ thể Da Niêm mạc Mồ hôi Dịch nhày Thực bào KT không đặc hiệu: -Lysin -Leukin… KT dịch thể KT cố định (KT trung gan TB) Globulin miễn dịch IgG IgA IgM IgD IgE •Liên kết chặt chẽ trên mặt tế bào sx ra KT (TBT) •Cùng với TB tới kết hợp với KN KN
  • 123. TPCN TĂNG CƯỜNG HỆ THỐNG MIỄN DỊCH TPCN tăng cường hệ thống miễn dịch (sức đề kháng) không đặc hiệu: TPCN Bổ sung các chất dinh dưỡng Tuyến ngoại tiết Cơ quan tạo máu Tăng sx: •Dịch nhày •Các men •Mồ hôi •Trung gian hóa học… Tuyến nội tiết Tăng tổng hợp Protein Tăng sức đề kháng Tăng sx và tái tạo máu Tăng sx Hormone
  • 124. TPCN Hỗ trợ các chức năng cơ thể Tăng sức đề kháng Giảm nguy cơ mắc bệnh Rối loạn chuyển hóa Suy dinh dưỡng Lão hóa Bệnh mạn tính
  • 125. TPCN Cung cấp các chất chống oxy hóa Giảm tác hại gốc tự do Bảo vệ ADN Bảo vệ tế bào Tăng sức đề kháng
  • 126. TPCN Tăng cường các chức năng của da Bảo vệ cơ thể
  • 127. TPCN Cung cấp hoạt chất Ức chế Cytokin gây viêm Chống viêm Ức chế men C0X - 2 Tăng sức đề kháng Các sp TPCN: - Tỏi - Cà – rốt, Sp thực vật. - Probiotics - Bổ sung Zn, vi khoáng. - Bổ sung Vitamin - Bổ sung Acid amin. - Bổ sung hoạt chất sinh học
  • 128. TPCN HỖ TRỢ TĂNG CƯỜNG HỆ THỐNG MIỄN DỊCH ĐẶC HIỆU Kháng nguyên Cơ thể Kháng thể TPCN •Nấm linh chi •Nấm hương •Tảo •Vitamin A, D, E, C •Chất khoáng: Zn, Ca ++ … •Sâm •Hoàng kỳ •Đông trùng hạ thảo •Noni •Sữa ong chúa •Acid amin …
  • 129. TÓM TẮTTÓM TẮT Hệ thống bảo vệ Quân chính quy Quân địa phương Dân quân – Tự vệ •Miễn dịch dịch thể •KN - KT Miễn dịch TB Hàng rào bảo vệ: -Da -Niêm mạc -Chất nhày. Tác nhân tấn công, xâm lược TPCN 1. Chống oxy hóa 2. Tạo sức khỏe sung mãn 3. Tăng sức đề kháng, giảm nguy cơ bệnh tật 4. Hỗ trợ điều trị bệnh tật 5. Hỗ trợ làm đẹp cơ thể
  • 130. V. TPCN - HỖ TRỢ PHÒNG VÀ ĐIỀU TRỊ BỆNH TẬT
  • 131. Cơ chế TPCN hỗ trợ điều trị bệnh tật •Tăng cường các chức năng các bộ phận •Cấu trúc sinh lý •Tăng sức đề kháng •Tăng khả năng miễn dịch Bản thân TPCN tác động trực tiếp tác nhân gây bệnh: •Kháng sinh •Chống FR •Ức chế hoặc kích thích quá trình chuyển hóa •Tăng hiệu quả liệu pháp tân dược •Giảm tác dụng phụ, tai biến liệu pháp tân dược Khỏi bệnh
  • 132. TPCN hỗ trợ phòng và điều trị bệnhTPCN hỗ trợ phòng và điều trị bệnh Thùc phÈmchøc n¨ngThùc phÈmchøc n¨ng Vitamin Axit aminKho¸ng chÊt CÊu t¹o c¬ quan, tæ chøc Ho¹t chÊt sinh häc Qu¸ tr×nh chuyÓn ho¸ vËt chÊt ( ®ång ho¸ - dÞho¸) Phßng vµ hç trî ®iÒu trÞbÖnh Phôc håi chøc n¨ng Phôc håi cÊu t¹o vµ chuyÓn ho¸
  • 133. TPCN VÀ BỆNH ĐÁI THÁO ĐƯỜNG
  • 134. TÌNH HÌNH VÀ NGUY CƠ Hiện tại: thế giới có 180.000.000 người mắc bệnh. Số liệu tăng gấp đôi: 360.000.000 người vào năm 2030. Mỗi năm có 3.200.000 người chết vì ĐTĐ (tương đương chết vì HIV/AIDS). Mỗi ngày: 8.700 người chết vì ĐTĐ. Mỗi phút: 06 người chết vì ĐTĐ. Mỗi 10 giây: 01 người chết vì ĐTĐ.
  • 135. Chi phí: Chi phí về Y tế cho người ĐTĐ gấp 2-3 lần người không có bệnh. Ngân sách dành cho chăm sóc người ĐTĐ ở độ tuổi 20-79 từ 153-286 tỷ USD (2003). Năm 2007: 232 tỷ USD chi cho điều trị và phòng chống ĐTĐ. Năm 2007: Nước Mỹ chi 174 tỷ cho ĐTĐ.
  • 136. VIỆT NAM * Tỷ lệ gia tăng ĐTĐ: 8-20%/năm (nhất thế giới). * Theo Viện Nội tiết: + Năm 2007: 2.100.000 ca ĐTĐ. + Ước tính 2005: 4.200.000 ca ĐTĐ. * 65% trong số bị ĐTĐ: không biết mình bị mắc bệnh. * Tỷ lệ mắc bệnh ở thành thị: 4%. * Tỷ lệ mắc bệnh ở nông thôn: 2 - 2,5%.
  • 137. 1. ĐỊNH NGHĨA:1. ĐỊNH NGHĨA: Héi chøng cã ®Æc tr­ng lµ t¨ngHéi chøng cã ®Æc tr­ng lµ t¨ng Glucose huyÕt vµ xuÊt hiÖn GlucozaGlucose huyÕt vµ xuÊt hiÖn Glucoza trong n­íc tiÓu do thiÕu Insulin hoÆctrong n­íc tiÓu do thiÕu Insulin hoÆc sù kh¸ng l¹i kh«ng b×nh th­êng cña c¸csù kh¸ng l¹i kh«ng b×nh th­êng cña c¸c m« ®èi víi t¸c dông cña Insulin.m« ®èi víi t¸c dông cña Insulin.
  • 138. 2. PHÂN LOẠI:2. PHÂN LOẠI: 1. §¸ith¸o®­êngTypI: §¸i th¸o ®­êng phô thuéc Insulin (Insulin – Dependent Diabetes – IDD)  T¨ng ®­êng huyÕt do thiÕu Insulin.  Do c¸c tÕ bµo β cña tiÓu ®¶o Langerhans tuyÕn tuþ bÞ tæn th­¬ng (tù miÔn). 2. §¸ith¸o®­êngTypII: §¸i th¸o ®­êng kh«ng phô thuéc vµo Insulin (Non – Insulin – Dependent Diabetes Mellitus – NIDD).  T¨ng ®­êng huyÕt do Insulin vÉn ®­îc SX ra b×nh th­êng nh­ng kh«ng cã hiÖu qu¶ trong viÖc chuyÓn Glucose vµo tÕ bµo.  Do c¸c tÕ bµo kh¸ng l¹i ho¹t ®éng cña Insulin, Insulin kh«ng cã hiÖu qu¶ trong viÖc chuyÓn Glucose vµo tÕ bµo.
  • 139. TT Tiªu chÝ ph©n lo¹i IDD NIDD 1 Tû lÖ toµn bé 0,5 – 1,0% 2,0 – 4,0% 2 Tuæi b¾t ®Çu D­íi 30 tuæi Trªn 30 tuæi 3 Träng l­îng ban ®Çu BÖnh nh©n kh«ng bÐo ph× BÖnh nh©n bÐo ph× 4 C¸ch b¾t ®Çu Th­êng hung tîn ¢m Ø 5 §¸i nhiÒu uèng nhiÒu Râ rÖt Ýt râ rÖt 6 ¡n nhiÒu GÇy Cã Kh«ng cã (Tiếp) B¶ng: ph©n biÖt ®¸i th¸o ®­êng týp 1 vµ týp 2
  • 140. (Tiếp) TT Tiªu chÝ ph©n lo¹i IDD NIDD 7 • TÝch ceton • BiÕn chøng m¹ch Th­êng cã NhÊt lµ bÖnh mao m¹ch HiÕm cã NhÊt lµ v÷a x¬ ®éng m¹ch 8 Sù tiÕt Insulin RÊt gi¶m B×nh th­êng hoÆc h¬i gi¶m 9 Phô thuéc Insulin Cã Kh«ng 10 Hµm l­îng Insulin huyÕt t­ ¬ng RÊt thÊp hoÆc kh«ng cã Th­êng b×nh th­ êng
  • 141. (Tiếp) TT Tiªu chÝ ph©n lo¹i IDD NIDD 11 C¬ quan nhËn Insulin HiÕm khi bÞ bÖnh Hay bÞ bÖnh 12 Hµm l­îng Glucagon huyÕt t­¬ng T¨ng B×nh th­êng 13 Kh¸ng thÓ chèng ®­îc Langerhans Hay gÆp Kh«ng cã 14 Mèi liªn hÖ víi kh¸ng nguyªn HLA Hay gÆp Kh«ng cã 15 YÕu tè bªn ngoµi (nhiÔm VR, nhiÔm ®éc) Cã thÓ cã Kh«ng cã
  • 142. 3. ĐIỀU KIỆN THUẬN LỢI GÂY ĐTĐ TÝP 23. ĐIỀU KIỆN THUẬN LỢI GÂY ĐTĐ TÝP 2 Cơn thủy triều dịch bệnh toàn cầu ĐTĐ! Xã hội đang CNH, đô thị hóa dẫn tới: 3.1Thay đổi phương thức làm việc: - Làm việc trong phòng kín. - Công cụ: máy tính. 3.2. Thay đổi lối sống, sinh hoạt: - Lối sống tĩnh tại, ít vận động. - Rạp hát tại gia: TV, VTC, VTC-HD…
  • 143. 3.3. Thay đổi tiêu dùng TP: - Tính toàn cầu. - Ăn ngoài gia đình tăng. - Sử dụng TP chế biến sẵn ăn ngay tăng. - Phương thức trồng trọt, chăn nuôi, chế biến thay đổi. - Khẩu phần: + Gia tăng TP động vật, thịt, trứng, bơ, sữa…ít cá, thủy sản. + Gia tăng acid béo no. + Giảm chất xơ, TP thực vật. + Thiếu hụt Vitamin, vi khoáng, hoạt chất sinh học. 3.4. Thay đổi môi trường: gia tăng ô nhiễm các tác nhân sinh học, hóa học, lý học.
  • 144. HẬU QUẢ: 1. Tăng cân quá mức và béo phì: - Tăng mỡ: gây kt thái quá làm mất tính cảm thụ của các cơ quan nhận Insulin. - Tăng mỡ: làm căng TB mỡ, làm giảm mật độ thụ cảm thể với Insulin. 2. Ít vận động thể lực: làm giảm nhạy cảm của Insulin. 3. Chế độ ăn: tăng mỡ động vật, ít xơ, thiếu vi khoáng (Crom), Vitamin, hoạt chất sinh học: làm tăng kháng Insulin. 4. Stress thần kinh: Làm tăng kháng Insulin.
  • 145. 5. Di truyền: - Mẹ bị ĐTĐ: con bị ĐTĐ cao gấp 3 lần trẻ khác. - Lý thuyết: Gen tiết kiệm của James Neel: Ở điều kiện TP chỉ đủ để duy trì Insulin tiết nhanh để đáp ứng nhu cầu tích lũy năng lượng khi cơ hội ăn vào nhiều chỉ thỉnh thoảng xảy ra (30 đơn vị). Sự đáp ứng nhanh như thế trong đk dồi dào TP sẽ dẫn đến tăng Insulin (100 đơn vị), gây béo phì, kháng Insulin và kiệt quệ TB β, gây ĐTĐ. 6. Cường tiết các tuyến đối kháng Insulin: - Tuyến yên : GH, ACTH, TSH - Tuyến giáp : T3, T4. - Tuyến vỏ thượng thận : Corticoid - Tuyến lõi thượng thận : Adrenalin - Tuyến tụy : Glucagon.
  • 146. SƠ ĐỒ CHUYỂN HÓA GLUCID VÀ NỒNG ĐỘ GLUCOSE MÁU Mô Mỡ RU TỘ Glucid Glucose MÁU Glucose GAN Glycogen Nước tiểu 0,8 1,0 1,2 1,4 1,6 1,7 Acid Lactic TẾ BÀO CƠ
  • 147. CƠ CHẾ BỆNH SINH ĐÁI THÁO ĐƯỜNG. Glucid Glucose huyết Glucose Tế bào (thiếu) -TB thiếu năng lượng - TB suy kiệt Đói Ăn nhiều 1. Thiếu Insulin 2. Kháng Insulin GAN Tăng Glucose huyết Đường niệu Tăng áp lực thẩm thấu Mô mỡ 1.Tăng Lipid máu 2.Tăng Cholesterol Tăng Acetyl - CoA Toan máu VXĐM Tăng phân giải Protein Cân bằng N âm Tăng thể Cetonic Tăng tổng hợp Cholesterol Gầy Nhiễm trùng Đái nhiều Khát Uống nhiều Hexokinase Huy động Giảm tổng hợp Tăng thoái hóa
  • 148. 4. CÁC BIẾN CHỨNG CỦA ĐTĐ:4. CÁC BIẾN CHỨNG CỦA ĐTĐ: 4.1. BiÕnchøngcÊptÝnh: NhiÔm axit vµ chÊt Cetonic (ë týp 1). NhiÔm axit Lactic (ë týp 2). H«n mª t¨ng ¸p lùc thÈm thÊu (týp 2). H¹ ®­êng huyÕt: do dïng thuèc h¹ ®­êng huyÕt hoÆc nhÞn ¨n th¸i qu¸. H«n mª h¹ ®­êng huyÕt.
  • 149. 4.2. BiÕnchøngm¹ntÝnh: +ëm¹chm¸u:  Viªm ®éng m¹ch c¸c chi d­íi.  V÷a x¬ ®éng m¹ch.  T¨ng huyÕt ¸p. +BiÕnchøngëtim:  Nhåi m¸u c¬ tim.  Tæn th­¬ng ®éng m¹ch vµnh.  Suy tim, ®au th¾t ngùc.
  • 150. +BiÕnchøngëm¾t:  Viªm vâng m¹c.  §ôc thuû tinh thÓ.  Rèi lo¹n khóc x¹, xuÊt huyÕt thÓ kÝnh, Lipid huyÕt vâng m¹c... +BiÕnchøngëhÖthÇnkinh:  Viªm nhiÔm d©y thÇn kinh.  Tæn th­¬ng TK TV, rèi lo¹n c¶m gi¸c, gi¶m HA khi ®øng, tim ®Ëp nhanh, rèi lo¹n tiÓu tiÖn, liÖt d­¬ng...  HuyÕt khèi vµ xuÊt huyÕt n·o.
  • 151. +BiÕnchøngëthËn:  Suy thËn m·n tÝnh.  X¬ cøng tiÓu cÇu thËn.  NhiÔm khuÈn ®­êng tiÕt niÖu. +BiÕnchøngëda:  Ngøa: ë ©m hé, quy ®Çu, cã xu h­íng Lichen ho¸.  Môn nhät, nÊm.  NhiÔm s¾c vµng da gan tay – ch©n.  U vµng ë mi m¾t, phèi hîp t¨ng cholesterol huyÕt.  Ho¹i tö mì: hay ë ♀, khu tró ë c¼ng ch©n (c¸c nèt vµng h¬i xanh l¬ lan ra ngo¹i vi, trong khi trung t©m trë nªn teo ®i).
  • 152. 5. TPCN PHÒNG NGỪA ĐTĐ:5. TPCN PHÒNG NGỪA ĐTĐ: 5.1. C¸c TPCN bæ sung c¸c axit bÐo kh«ng no (n- 3): c¸c axit bÐo ch­a no cã t¸c dông c¶i thiÖn sù dung n¹p Glucose vµ t¨ng tÝnh nh¹y c¶m Insulin. 5.2. C¸c TPCN bæ sung chÊt x¬ (NSP) cã t¸c dông gi¶m møc Glucose vµ Insulin trong m¸u, dÉn tíi gi¶m nguy c¬ §T§ týp 2. 5.3. TPCN bổ sung Crom, Magie, Vitamin E: - Làm các mô sử dụng Glucose dễ dàng. - Tăng các sự dung nạp Glucose.
  • 153. 5.4. TPCN cung cấp các hoạt chất ức chế men α- Glucosidase, nên có tác dụng giảm đường huyết. Tinh bột TPCN Saccaroza (G + F) Maltoza (G + G) Hoạt chất (Có trong đậu tương lên men, lá dâu…) α-Glucosidase Glucose huyết + + -
  • 154. 5.5. TPCN cung cấp các chất chống oxy hóa (sản phẩm của đậu tương, nghệ, gấc, chè xanh, Noni…). Có TD:  Bảo vệ và hỗ trợ các tế bào β tiểu đảo Langerhan Tuyến Tụy.  Bảo vệ và KT các thụ cảm thể của các TB, các mô nhạy cảm với Insulin.  Kích thích cơ thể sản xuất Nitric Oxyd (NO) làm tăng tuần hoàn mô, hồi phục tổ chức, tăng nhạy cảm với Insulin. 5.6. TPCN hỗ trợ giảm cân, giảm béo phì, giảm cholesterol và lipid máu, do đó làm giảm kháng Insulin.
  • 155. 5.7. TPCN hỗ trợ tái tạo tế bào, tổ chức và chống viêm - Nhiều sản phẩm TPCN có tác dụng tái tạo tế bào và tổ chức (sản phẩm của Noni, Nghệ …). - Nhiều sản phẩm TPCN tác dụng ức chế các yếu tố gây viêm: Ức chế các Cytokin gây viêm (bắt giữ và làm bất hoạt các Cytokin gây viêm, làm tăng nhạy cảm của các tế bào đối với Insulin). Do đó sẽ làm giảm kháng với Insulin của các mô, nhất là mô cơ, mô mỡ.
  • 156. 5.8. C¸c khuyÕn c¸o dù phßng §T§: (1) Dù phßng vµ ®iÒu trÞ thõa c©n – bÐo ph×, ®Æc biÖt ë c¸c nhãm cã nguy c¬ cao. (2) Duy tr× BMI tèt nhÊt (trong kho¶ng 21 – 23 kg/m2 ). (3) Thùc hµnh ho¹t ®éng thÓ lùc: trung b×nh 20 – 30 phót mçi ngµy, duy tr× Ýt nhÊt 5 ngµy trong tuÇn. (T¨ng tiªu hao n¨ng l­îng, t¨ng tÝnh nh¹y c¶m cña Insulin vµ c¶i thiÖn t×nh tr¹ng sö dông Glucose ë c¸c c¬).
  • 157. (4) Duy tr× chÕ ®é ¨n vµ bæ sung TPCN: ¨n ®ñ rau qu¶, ®Ëu, ngò cèc toµn phÇn hµng ngµy, ¨n Ýt ®­êng ngät vµ Ýt chÊt bÐo b·o hoµ (kh«ng qu¸ 10% tæng n¨ng l­îng víi nhãm cã nguy c¬ cao, nªn ë møc < 7% tæng n¨ng l­îng), ®¹t ®ñ khÈu phÇn NSP 20g/ngµy. + Nên sử dụng các TP có hàm lượng chất xơ cao và chỉ số đường huyết thấp. + Chế độ ăn phải cung cấp được 40-50% lượng Calo dưới dạng Hydrat cacbon; 15-25% dưới dạng Protein và 25-35% dưới dạng Lipid. Với phụ nữ và trẻ em cần tăng Protein. + Sử dụng thường xuyên các TPCN phòng ngừa ĐTĐ, tim mạch, huyết áp.
  • 158. (5) - Kh«ng hót thuèc l¸: ng­êi §T§ cã nguy c¬ bÖnh m¹ch vµnh vµ ®ét quþ. Hót thuèc l¸ lµmt¨ng nguy c¬ ®ã. - Không uống rượu và đồ uống có cồn. (6) Phòng ngừa các bệnh kèm thèo: ví dụ VXĐM, tăng HA… (7) Định kỳ xét nghiệm, kiểm tra đường máu
  • 159. Thùc phÈm, lèi sèng vµ nguy c¬Thùc phÈm, lèi sèng vµ nguy c¬ bÖnh ®¸i ®­êng type 2bÖnh ®¸i ®­êng type 2 NIDDMNIDDM •Xu thÕ gia t¨ng theo sù ph¸t triÓn x· héi - kinh tÕ. •T¨ng gÊp ®«i vµo n¨m 2025 •T¨ng lªn c¶ ë tÇng líp trÎ NIDDMNIDDM •Xu thÕ gia t¨ng theo sù ph¸t triÓn x· héi - kinh tÕ. •T¨ng gÊp ®«i vµo n¨m 2025 •T¨ng lªn c¶ ë tÇng líp trÎ 1. Thõa c©n, bÐo ph× 2. BÐo bông 3. Kh«ng ho¹t ®éng thÓ lùc 4. §¸i th¸o ®­êng bµ mÑ 5. KhÈu phÇn nhiÒu chÊt bÐo no 6. Qu¸ nhiÒu r­îu 7. Tæng chÊt bÐo khÈu phÇn 8. ChËm ph¸t triÓn trong tö cung 1. Thõa c©n, bÐo ph× 2. BÐo bông 3. Kh«ng ho¹t ®éng thÓ lùc 4. §¸i th¸o ®­êng bµ mÑ 5. KhÈu phÇn nhiÒu chÊt bÐo no 6. Qu¸ nhiÒu r­îu 7. Tæng chÊt bÐo khÈu phÇn 8. ChËm ph¸t triÓn trong tö cung T¨ngT¨ng 1. Gi¶m c©n tù nguyÖn ë ng­êi thõa c©n vµ bÐo ph× (duy tr× BMI ë møc tèt nhÊt) 2. Ho¹t ®éng thÓ lùc 3. Thùc phÈm giÇu NSP 4. Thùc phÈm giÇu acid bÐo n - 3 5. Thùc phÈm cã chØ sè ®­êng huyÕt thÊp (h¹t ®Ëu…) 6. §¶m b¶o khÈu phÇn chÊt bÐo no <7% tæng n¨ng l­îng 7. Ngò cèc toµn phÇn, ®Ëu, tr¸i c©y, rau. 1. Gi¶m c©n tù nguyÖn ë ng­êi thõa c©n vµ bÐo ph× (duy tr× BMI ë møc tèt nhÊt) 2. Ho¹t ®éng thÓ lùc 3. Thùc phÈm giÇu NSP 4. Thùc phÈm giÇu acid bÐo n - 3 5. Thùc phÈm cã chØ sè ®­êng huyÕt thÊp (h¹t ®Ëu…) 6. §¶m b¶o khÈu phÇn chÊt bÐo no <7% tæng n¨ng l­îng 7. Ngò cèc toµn phÇn, ®Ëu, tr¸i c©y, rau. Gi¶mGi¶m Ghi chó: NIDDM (Non - insulin - dependent diabetes mellitus): ®¸i th¸o ®­êng type 2 - ®¸i th¸o ®­êng kh«ng phô thuéc
  • 160. Chỉ số no SI (Satiety Index) Chỉ số no là tỷ số diện tích tăng lên dưới đường cong trong vòng 120 phút của thực phẩm khảo sát so với bánh mỳ. SI = IAUC (KS) IAUC (BM) x 100 Trong đó: • SI: (Satiety Index): chỉ số no • IAUC: Incremental Area Under Curve – Diện tích tăng lên dưới đường cong • IAUC (KS): Độ tăng của AUC của TP khảo sát • IAUC (BM): Độ tăng của AUC của bánh mỳ
  • 161. Ý nghĩa của SI: 1. Chỉ số no càng cáo thì càng lâu đói 2. Chỉ số no tỷ lệ nghịch với năng lượng ăn vào. SI càng cao thì năng lượng càng thấp. 3. SI giúp lựa chọn thực phẩm có khả năng làm no lâu trong thực đơn hàng ngày để giúp giảm năng lượng ăn vào cho các đối tượng: - Kiểm soát cân nặng. - Thừa cân, béo phì. - Đái tháo đường ... 4. Chỉ số no là công cụ đánh giá khả năng làm no của thực phẩm.
  • 162. Các thực phẩm có SI cao: TP có nhiều nước. TP có nhiều chất xơ. TP giàu đạm hoặc Carbonhydrate.
  • 163. CHỈ SỐ ĐƯỜNG HUYẾT Chỉ số đường huyết GI (Glycemic Index) là tỷ số diện tích tăng lên dưới đường cong (IAUC) của Gluco máu sau khi tiêu thụ một lượng thực phẩm tham khảo. GI = IAUC (KS) IAUC (TK) x 100 Trong đó: • GI: (Glycemic Index): chỉ số no • IAUC: Incremental Area Under Curve – Diện tích tăng lên dưới đường cong • IAUC (KS): Độ tăng của AUC của TP khảo sát • IAUC (TK): Độ tăng của AUC của TP tham khảo (Ví dụ bánh mý trắng)
  • 164. Ý nghĩa của GI: 1. Chỉ số GI càng cao thì càng tăng cường cảm giác đói. 2. Chỉ số GI càng cao, năng lượng ăn vào càng lớn dễ gây tăng cân, béo phì. Ngược lại GI càng thấp, năng lượng ăn vào thấp, gây giảm cân, giảm béo. 3. GI là một công cụ để lựa chọn thực phẩm trong thực đơn hàng ngày cho các đối tượng cần giảm năng lượng ăn vào, giảm đường máu 4. GI là công cụ đánh giá thực phẩm gây tăng đường huyết.
  • 165. G I Thấp < 50 Trung bình 50 - 74 Cao > 75 • Fructose • Lactose • Sữa chua, SF sữa • Mì • Đậu phộng • Chocolate • Đậu, đậu nành • Táo, lê, đào, sung, mận, anh đào, cam, nho • Saccharose • Kem • Bánh mì • Cơm • Khoai tây • Bắp cải • Chuối, kiwi, dứa, soài • Bột hấp thịt và rau (couscous) •Glucose • Suchrose • Cơm ăn liền • Mía • Xiro bắp • Mật ong • Cà rốt • Gatorade • Ngô
  • 166. TPCN VÀ BỆNH TIM MẠCH
  • 167. I- Hệ tuần hoàn Hệ tuần hoàn: gồm: 1. Tim : - Bơm hút máu từ TM về. - Bơm đẩy máu vào ĐM đến các mô. 2. Mạch máu: 2.1. Vòng đại tuần hoàn: Mang máu giàu 02 và chất dinh dưỡng từ tim trái theo động mạch chủ đến các động mạch, mao mạch, cung cấp 02 và chất dinh dưỡng cho tế bào ở các mô. Máu từ các mao mạch ở mô tập trung thành máu tim rồi theo các tĩnh mạch lớn về tim phải. 2.2. Vòng tiểu tuần hoàn: mang máu tĩnh mạch từ tim phải theo động mạch phổi lên phổi nhận 02 và thải C02, thành máu động mạch, theo 4 tĩnh mạch phổi về tim trái.
  • 168. Máu lưu thông Khi chúng ta trải các mạch máu trên một đường thẳng thì đường thẳng đó có thể dài tới 100.000 dặm, hoặc gấp khoảng 2,5 vòng trái đất. Phổi Tim Gan Đường tiêu hóa Thận Tĩnh mạch Động mạch Mao mạch
  • 169. Chức năng tuần hoàn: 1. Chức năng vận tải (quan trọng nhất). - Đưa máu động mạch với các các chất dinh dưỡng, 02, hormone…tới tác mô. - Đem máu tĩnh mạch cùng với các chất thải của tế bào, C02…từ mô về tim để thải C02 qua phổi và các chất thải qua thận. 2. Điều hòa lưu lượng máu cho những mục đích nhất định như tuần hoàn dưới da để điều hòa nhiệt. 3. Phân bố lại máu trong những trường hợp bất thường để duy trì sự sống của cơ quan quan trọng: tim, não (sốc chấn thương, sốc chảy máu).
  • 170. 1. Tổn thương tim 1.1. Không do mạch vành: + Ngộ độc K+ , Ca++ , Na+ . + Suy tim do thiếu Vitamin B1 Vitamin B1 giúp TB đưa Acetyl CoA vào vòng Krebs, khai thác năng lượng từ Glucid, Lipid, axit amin. Thiếu Vitamin B1 biểu hiện rối loạn sớm ở cơ tim: suy tim. + Do cơ chế miễn dịch: bệnh sinh của thấp tim. + Do nhiễm độc, nhiễm khuẩn: độc tố, thuốc, hóa chất, cúm, thương hàn… 1.2. Tổn thương tim do mạch vành: + Động mạch vành (F&T) tạo vòng cung ôm lấy trái tim, có nhiệm vụ nuôi dưỡng tim. + Khi nghỉ ngơi: động mạch vành cung cấp cho tim: 225ml máu/phút. + Khi gắng sức: công suất tim tăng 6-8lần bình thường nhưng động mạch vành chỉ tăng được 3-4 lần, dẫn tới cơ tim thiếu 02, dinh dưỡng → kéo dài dễ suy tim. + Nguyên nhân chủ yếu: tắc nghẽn động mạch vành do vữa xơ động mạch. + Mảng VSĐM → cục máu đông, càng dễ gây tắc (do ngưng tụ TC, Fibrinogen…). II. Các tổn thương chủ yếu hệ tim mạch
  • 171. Các vấn đề thường gặp liên quan tới hệ tuần hoàn Tích tụ Cholesterol/triglyceride Cao huyết áp Vữa xơ động mạch Stress Máu kém lưu thông Bệnh tim mạch
  • 172. Hậu quả 1. Cơn đau thắt ngực: do cơ tim thiếu máu bởi suy động mạch vành: Thiếu 02 → xuất hiện trong tim các sản phẩm chuyển hóa yếm khí (acid) và các chất khác (histamin, kinins, proteolylic…) ở nồng độ cao mà tuần hoàn vành không loại trừ kịp (do suy giảm). Chúng kt tận cùng cảm giác đau. 2. Nhồi máu cơ tim: Do tình trạng 1 phần tim bị hoại tử hậu quả ngừng trệ tuần hoàn động mạch vành: Thiếu máu đột ngột → thiếu 02 → rối loạn quá trình oxy hóa – khử → tích tụ các sản phẩm chuyển hóa và chất trung gian hóa học → hoại tử. Ở tim hay gặp nhồi máu trắng (do tắc mạch, kết hợp với co thắt mạch vùng tắc và vùng xung quanh dẫn tới màu sắc vùng hoại tử nhợt nhạt). Hay gặp vùng nghèo tuần hoàn bàng hệ (tim, lách, não, thận). - Nhồi máu đỏ: do máu tĩnh mạch vùng xung quanh thấm sang vùng hoại tử do hóa chất trung gian từ vùng hoại tử thấm ra lân cận, làm tổn thương thành mạch và tăng tính thấm (Hay gặp ở phổi, ruột).
  • 173. 2. Suy tuần hoàn do mạch: Thành động mạch có 3 lớp: 2.1.1 Lớp ngoài cùng: vỏ xơ - Có các sợi thần kinh chi phối - Ở ĐM lớn có cả mạch máu nhỏ nuôi dưỡng thành mạch 2.1.2. Lớp giữa: gồm các sợi cơ trơn và sợi đàn hồi. - Ở ĐM lớn: nhiều sợi đàn hồi hơn sợi cơ, nên có tính đàn hồi cao. - Ở ĐM nhỏ: sợi cơ trơn nhiều hơn sợi đàn hồi, nên tính co thắt là chủ yếu 2.1.3. Lớp trong cùng: là lớp tế bào nội mô 2.1. Xơ vữa động mạch:
  • 174. Quá trình hình thành mảng VXĐM: (1) Bắt đầu bằng sự lắng đọng các tinh thể cholesterol ở lớp nội mạc và lớp cơ trơn dưới nội mạc (2) Càng ngày mảng này càng phát triển rộng ra, lan tỏa, dày lên, lồi vào lòng mạch, cản trở sự lưu thông máu, đôi khi gây tắc mạch. (3) Tiếp đó là sự lắng đọng Calci: muối calci lắng đọng và ngưng tụ cùng cholesterol và các lipit khác, cùng các mô xơ phát triển, biến ĐM thành một ống cứng, không đàn hồi (xơ cứng động mạch). (4) Các mảng xơ và sự tích đọng cholesterol, calci do thiếu nuôi dưỡng bị thoái hóa, loét, sùi (vữa). Sự loét và sùi làm nội mạc mất tính trơn, nhẵn tạo điều kiện cho tiểu cầu bám vào và khởi động quá trình đông máu, tạo thành các cục máu đông, gây tắc mạch. Đồng thời thành ĐM bị thoái hóa, cũng dễ vỡ. Hậu quả rất nguy hiểm nếu xảy ra tắc mạch, vỡ mạch ở tim, não, nội tạng.
  • 175. Sức khỏe nội mạc  Nội mạc khỏe mạnh - Hãy hình dung “teflon” một bề mặt mịn, không dính sẽ làm tăng lưu lượng máu.  Nội mạc không khỏe mạnh - Hãy hình dung “băng dính”, gây ra các tế bào bạch cầu và tiểu cầu dính vào đó.
  • 176. 2.2. CAO HUYẾT ÁP: HUYẾT ÁP = TỰ ĐIỀU HÒA CUNG LƯỢNG TIM SỨC CẢN NGOẠI VIX
  • 177. HẬU QUẢ CAO HA Biến chứng tim Phì đại tâm thất T Suy tim T Hở van ĐM chủ Loạn nhịp tim Thiếu máu não Thiếu máu vành Suy tim F Phù phổi Vữa xơ ĐM Vỡ mạch Xuất huyết Nhồi máu Giảm thị lực Phù nề Xuất huyết võng mạc
  • 178. Nguyên nhân tăng HA: 1. Bệnh về thận: - Viêm cầu thận cấp - Viêm cầu thận mạn - Sỏi thận - Viêm thận kẽ - Hẹp động mạch thận .... 2. Bệnh nội tiết:  U tủy thượng thận  Cushing  Cường Aldosteron  Cường Giáp  Cường Tuyến yên ....
  • 179. 3. Bệnh tim mạch: - Hở van động mạch chủ (THA Tâm thu đơn độc) - Hở eo ĐM chủ (THA chi trên) - Bệnh vô mạch - Hẹp, VXĐM động mạch chủ bụng có ảnh hưởng đến ĐM thận. 4. Dùng thuốc: cam thảo, cường Alpha giao cảm, thuốc tránh thai .... 5. Khác: ngộ độc thai nghén, tâm thần ...
  • 180. Biến chứng THA Tim: - Cấp: OAP, nhồi máu cơ tim - Mạn: dày thất trái, bệnh ĐM vành, suy tim Mạch não: xuất huyết não, tắc mạch não, tai biến mạch não ... Thận: Đái máu, protein, suy thận Đáy mắt: phù, xuất huyết, mạch co ... Động mạch ngoại vi: phình, tách Đm
  • 181. 2.3. Hạ huyết áp: Mất điều chỉnh Hạ HA = Giảm cung lượng tim Giảm sức cản ngoại vix Suy tim Giảm khối lượng Máu tuần hoàn - Mất máu - Mất nước Giãn mạch hệ thống: - Mất trương lực mạnh - Ngộ độc chất giãn mạch - Cường phế vị Loãng máu: - Thiếu máu nặng - Phù toàn thân
  • 182. Trạng thái bệnh lý hạ HA Trụy mạch Sốc Ngất Giãn mạch Tại trung tâm vận mạch: liệt (nhiễm khuẩn, ngộ độc Tại mạch: ngộ độc Chất giãn mạch Sốc mất máu Sốc chấn thương Sốc bỏng Ngất do tim Ngất ngoài tim
  • 183. 1. Chế độ ăn 2. Hút thuốc lá 3. Gốc tự do 4. Các bệnh mạn tính 5. Môi trường 6. Ít vận động 7. Uống nhiều ROH 8. Lão hóa 9. Giới – Chủng tộc 10. Di truyền Nguy cơ tim mạch III. CÁC NGUY CƠ GÂY BỆNH TIM MẠCH:
  • 184. Chế độ ăn và bệnh tim mạch •Nhiều mỡ bão hòa •Nhiều acid béo thể Trans •TP giàu cholesterol (phủ tạng, trứng ...) •Ăn ít chất xơ Xơ vữa động mạch HA cao Nhồi máu cơ tim Đột quỵ não 1
  • 185. HDL Giảm vóncục Máudễ Huyếtáp Tăng Nhịptim Tăng LDL Tăng ĐộngmạchLàmhưhại 1 2 3 4 5 6 Nicotin Hút thuốc lá và bệnh tim mạch2.2.
  • 186. SƠ ĐỒ: THUYẾT GỐC TỰ DO (FREE RADICAL THEORY OF AGING) Hàng rào Bảo vệAO FR -Nguyên tử -Phân tử -Ion e lẻ đôi, vòng ngoài 1. Hệ thống men 2. Vitamin: A, E, C, B… 3. Chất khoáng 4. Hoạt chất sinh hóa: (chè, đậu tương, rau-củ-quả, dầu gan cá…) 5. Chất màu thực vật (Flavonoid) 1. Hô hấp 2. Ô nhiễm MT 3. Bức xạ mặt trời 4. Bức xạ ion 5. Thuốc 6. Chuyển hóa FR mới Phản ứng lão hóa dây chuyền Khả năng oxy hóa cao Phân tử acid béo Phân tử Protein Vitamin Gen TB não TB võng mạc VXĐM Biến đổi cấu trúc Ức chế HĐ men K Parkinson Mù 7. Vi khuẩn 8. Virus 9. KST 10. Mỡ thực phẩm 11. Các tổn thương 12. Stress. Gốc tự do và bệnh tim mạch3.3.
  • 187. Các chất chống oxy hóa: chủ yếu do thực phẩm cung cấp hàng ngày: 1. Hệ thống men của cơ thể. 2. Các Vitamin: A, E, C, B… 3. Các chất khoáng: Zn, Mg, Cu, Fe… 4. Hoạt chất sinh học: Hoạt chất chè xanh, thông biển, đậu tương, rau - củ - quả, dầu gan cá… 5. Các chất màu trong thực vật: Flavonoid…
  • 188. • Bệnh đái tháo đường • Rối loạn mỡ máu • Tăng cân, béo phì • Thiểu năng Giáp • Thiểu năng Hormone SD • Viêm cầu thận mạn tính Tăng LDL, giảm HDL, tăng Cholesterol, tăng TG 4. Các bệnh mạn tính và bệnh tim mạch Vữa xơ động mạch Tăng HA
  • 189. 5. Môi trường và bệnh tim mạch •Môi trường tự nhiên ô nhiễm hóa học, sinh học, lý học •Môi trường xã hội: chế độ ăn, stress, chăm sóc xã hội .... Nguy cơ bệnh tim mạch
  • 190. Ít vận động dễ bị bệnh tim mạch + Người ít vận động bị bệnh tim mạch gấp 2 lần người thường xuyên vận động + Vận động: • Làm giảm VXĐM • Tăng máu lưu thông tới tim • Giảm béo phì • Giảm HA 6
  • 191. Lợi ích của uống rượu vừa phải 1. Khai vị, kích thích ăn ngon 2. Rượu thuốc có tác dụng hoạt huyết, phấn trấn thần kinh, điều chỉnh âm dương, giãn gân thông mạch, hồng hào đẹp đẽ. 3. Tác dụng chuyển tải dẫn thuốc bổ dưỡng. 4. Tác dụng phòng bệnh, chữa bệnh: giảm mỡ máu, tăng tuổi thọ ... 5. Hỗ trợ trị liệu sau bị bệnh. Uống nhiều rượu dễ bị bệnh tim mạch7
  • 192. Tác hại của uống nhiều rượu: 1. Ngộ độc rượu. 2. Gây bệnh tật: - Xơ gan - Tổn thương TK - Tăng HA ... 3. Ảnh hưởng nhân cách “Ở đời chẳng biết sợ ai Sợ thằng say rượu nói dai tối ngày” 4. Ảnh hưởng hạnh phúc gia đình. 5. Tai nạn giao thông.
  • 193. Con công Con sư tử Con khỉ Con lợn 1. Uống vừa phải : 2. Uống quá liều : 3. Uống nhiều : 4. Uống quá nhiều : UỐNG RƯỢU VÀ TIM MẠCH:
  • 194. ĐẶC ĐIỂM QUÁ TRÌNH LÃO HÓA Giảm sút chức năng mọi cơ quan, hệ thống. Tăng cảm nhiễm với bệnh tật: Tăng theo hàm số mũ khả năng mắc bệnh và tử vong • Suy giảm cấu trúc • Suy giảm khả năng bù trừ, khả năng dự trữ. • Suy giảm thích nghi • Suy giảm chức năng. 8. Lão hóa và bệnh tim mạch
  • 195. Sinh Tö QUÁ TRÌNH LÃO HÓA Ksèng, m«i tr­êngĐ TÝnh c¸ thÓ, di truyền iÒu kiÖn n uèngĐ ă Giảm thiểu Hormone (Yên, Tùng, Sinh dục…) Điều kiện lao động GỐC TỰ DO Bổ sung các chất dinh dưỡng, TPCN •YÕu ®uèi •Mê m¾t, ®ôc nhân •Đi l¹i, vận động chËm ch¹p •Giảm phản x¹ •Giảm trÝ nhí •Da nhăn nheo BiÓuhiÖnbªnngoµi •Khèi l­îng n·o giảm •Néi tiÕt giảm •Chøc năng giảm •Tăng chøng, bÖnh: -Tim m¹ch -H« hÊp -Tiªu ho¸ -X­¬ng khíp, tho¸i ho¸ -ChuyÓn ho¸…BiÓuhiÖnbªntrong CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỐC ĐỘ LÃO HÓA
  • 196. 9. Giới – chủng tộc và bệnh tim mạch 1. Nữ < 45 tuổi bị bệnh tim mạch ít hơn nam. Cơ chế: Hormone Estrogen của nữ làm giảm LDL, còn ở nam LDL cao hơn ở nữ và HDL thấp hơn do Hormone Testosteron. + Khi mãn kinh: hết Estrogen, LDL tăng lên và nguy cơ tim mạch ở nam và nữ ngang nhau. 2. Người Âu – Mỹ bị VXĐM, suy tim cao hơn người châu Á. Người Mỹ gốc Phi bị HA cao hơn.
  • 197. 10. Di truyền và bệnh tim mạch Vữa xơ động mạch nhiều khi do di truyền.
  • 198. Hậu quả của các yếu tố nguy cơ Bệnh mạch vành Vữa xơ động mạch -Chết đột ngột -Rối loạn nhịp Tử vong -Tăng HA. -Đái tháo đường -RL mỡ máu -Béo phì, quá cân -Lạm dụng R0H -Hút thuốc lá -Ít vận động -HC-X Yếu tố nguy cơ tim mạch Suy tim giai đoạn cuối Nhồi máu cơ tim Rối loạn chức năng
  • 199. IV. TPCN – Vaccine dự phòng bệnh tim mạch
  • 200. TPCN PHÒNG NGỪA CÁC BỆNH TIM MẠCH Tác động các yếu tố nguy cơ tim mạch Tăng HA Đái tháo đường Rối loạn mỡ máu Tăng cân, béo phì Giảm nguy cơ bệnh tim mạch Yếu tố khác THỰC PHẨM CHỨC NĂNG
  • 201. TPCN tác động trực tiếp phòng chống các bệnh tim mạch (GS. Phạm Gia Khải 2009).  Phòng chống rối loạn lipid máu, giảm cholesterol, Triglycerid, LDL, tăng HDL.  Phòng chống các gốc tự do  Làm giảm kích thước các mảng VXĐM  Ức chế ngưng tập tiểu cầu  Cải thiện compliance ĐM  Làm giảm HA, tan cục huyết khối.
  • 202. TPCN phòng ngừa nguy cơ đột quỵ, suy vành và nhồi máuTPCN phòng ngừa nguy cơ đột quỵ, suy vành và nhồi máu Tho¸i hãa Protein Methionin Vitamin B12Vitamin B12 TPCN •Vitamin B6 •Axit Folic Homocysteine (BT: 5 - 10 µmol/L) Nguy c¬ tim m¹ch • ét quþĐ •Nhåi m¸u •Alzheimer • éc néi m«m¹chĐ •T ng kÕt dÝnh tiÓu cÇuă •BiÕn ®æi yÕu tè ®éng m¸u CystathioninCystathionin Cystein Homocystin Bµi xuÊt qua thËn Homocystin niÖu •Suy vµnh •Ló lÉn tuæi giµ + + 1
  • 203. TPCN hỗ trợ làm giảm cholesterol Cơ chế:  Lipoproteine có tỷ trọng thấp (LDL) vận chuyển cholesterol từ máu đến tổ chức  Lipoproteine có tỷ trọng cao (HDL) vận chuyển cholesterol từ tổ chức đến gan để thoái hoá. → Thay đổi LDL và HDL dẫn đến rối loạn Cholesterol máu. 2.
  • 204. •T¨ng ng­ng tô tiÓu cÇu •KÝch thÝch t¨ng sinh c¬ tr¬n thµnh m¹ch •Thóc ®Èy x¬ v÷a ®éng m¹ch •T¹o TB bät do ®¹i thùc bµo b¾t gi÷ → m¶ng chÊt bÐo → hÑp lßng m¹ch •Thøc ¨n ®éng vËt: n·o, tim, bÇu dôc, lßng ®á trøng •§å mÆn, ngät •DÇu mì •§å r¸n •B¬ s÷a toµn phÇn Axit bÐo no LDL •MUFA •PUFA HDL Axit bÐo kh«ng no •ChÕ ®é ¨n nhiÒu rau, tr¸i c©y •S¶n phÈmthùc vËt •TPCN • Gi¶m Cholesterol • Gi¶m nguy c¬ §MV (CHD) • Gi¶m x¬ v÷a ®éng m¹ch • T¨ng CholesterolT¨ng Cholesterol • T¨ng nguy c¬ §MV (CHD)T¨ng nguy c¬ §MV (CHD) • T¨ngT¨ng XV§MXV§M (-) (+) (+) (+) (+) (+) (+) VËn chuyÓn VËn chuyÓn Ghichó: CHD(Coronary Heart Disease): BÖnh ®éng m¹ch vµnh Cholesterol máu Cholesterol gan (thoái hóa) Cholesterol tổ chức TPCN hỗ trợ giảm cholesterol và bệnh tim mạch:
  • 205. TPCN hỗ trợ làm giảm cholesterol  Cholesterol cao sẽ gây vữa xơ động mạch, tăng nguy cơ động mạch vành.  LDL tăng sẽ làm tăng cholesterol. Tác hại của LDL là làm tăng ngưng tụ tiểu cầu, kích thích tăng sinh cơ trơn thành mạch, thúc đẩy vữa xơ động mạch, dễ làm hẹp vòng mạch. Khẩu phần ăn có nhiều axit béo no (thức ăn động vật: não, tim, bầu dục, lòng đỏ trứng..., đồ mặn, ngọt, dầu mỡ, đồ rán, bơ sữa toàn phần) sẽ làm tăng LDL và cholesterol. Khẩu phần ăn nhiều axit béo không no (hoặc các thực phẩm bổ sung PUFA, MUFA) sẽ làm giảm LDL.
  • 206.  Đối với HDL, nếu tăng sẽ làm giảm cholesterol do đó làm giảm nguy cơ động mạch vành và giảm vữa xơ động mạch. Các axit béo không no và chế độ ăn nhiều rau quả, sản phẩm thực vật sẽ làm tăng HDL.  Các TPCN bổ sung các axit béo không no (MUFA, PUFA) và các sản phẩm chế biến từ thực vật sẽ có tác dụng làm giảm LDL và làm tăng HDL, từ đó làm giảm cholesterol. PUFA có hiệu quả hơn MUFA. Axit béo không no có một nối đôi quan trọng là axit Oleic, có nhiều trong dầu ôliu, canola và trong quả hạnh. Axit béo chưa no có nhiều nối đôi quan trọng là axit Linoleic, có nhiều trong dầu đậu nành và dầu hướng dương.
  • 207. Hemoglobin Bilirubin tù do Bilirrubin liªn hîpBilirrubin liªn hîp Acetyl -CoA Cholesterol • Axit mËt • Muèi mËt T¸c dông cña mËt • DÞch mËt kiÒm, cã t¸c dông trung hoµ dÞch vÞ • Nhò ho¸ Lipit → hÊp thu • ↑ hÊp thu vitamin tan trong dÇu; A, D, E, K • ↑ nhu ®éng ruét • Bµi xuÊt chÊt ®éc Bilirubin tù do • Urobilinogen • Stercobilinogen • Urobilin • Stercobilin Ph©n (vµng da cam) • TC: 132 g/d • T­¬ng ®­¬ng 17,9g chÊt x¬ / Trùc trµng ruét giµ ruét non TPCN: ChÊt x¬ X¬ hoµ tan (c¸m) T¨ng khèi ph©n X¬ hoµ tan (b¾p c¶i) KÝch thÝch lªn men do VK ruét HÊp thô axit mËt ë ruét Ng¾t chu tr×nh Gan - Ruét Ph©n ®µo th¶i nhanh → c¶i thiÖn chuyÓn ho¸ L, P T¸c dông cña x¬ • Chèng t¸o bãn • Chèng viªm §T, trùc trµng • Chèng trÜ • ↓ K trùc trµng • ↓ sái mËt • ↓ suy m¹ch vµnh Gi¶m N­íc tiÓu (vµng cam) T¸i hÊp thu mËt phÇn lín Enzym VK yÕm khÝ TPCN cung cấp chất xơ làm giảm nguy cơ tim mạch:3.
  • 208. TPCN cung cấp các chất phòng chống bệnh tim mạch 4.
  • 209. (1)(1) Các menCác men (2)(2) Các VitaminCác Vitamin (3)(3) Các chất khoángCác chất khoáng (4)(4) Các hoạt chất SHCác hoạt chất SH (5)(5) Các chất màuCác chất màu thực vậtthực vật Giảm nguy cơGiảm nguy cơ bệnh tim mạchbệnh tim mạch FRFR TPCN cung cấp các chất chống oxy hóa làm giảm nguy cơ tim mạch: 5.
  • 210. 6. TPCN cung cấp các acid béo không no.6. TPCN cung cấp các acid béo không no. • Cholesterol • TG • LDL • HA ở thể nhẹ •Chống loạn nhịp • Chống hình thành huyết khối • ω - 3 • ω - 6 • MUFA • PUFA Giảm nguy cơ bệnh tim mạch
  • 211. Thùc phÈm chÕ ®éThùc phÈm chÕ ®é ĂĂn vµ nguy c¬ bÖnh tim m¹chn vµ nguy c¬ bÖnh tim m¹ch CVDCVD ChiÕm:ChiÕm: •1/3 tæng sè ca1/3 tæng sè ca tö vong toµn cÇutö vong toµn cÇu (15,3 triÖu ca)(15,3 triÖu ca) •86% cña DALY86% cña DALY CVDCVD ChiÕm:ChiÕm: •1/3 tæng sè ca1/3 tæng sè ca tö vong toµn cÇutö vong toµn cÇu (15,3 triÖu ca)(15,3 triÖu ca) •86% cña DALY86% cña DALY 1. Thùc phÈm giÇu acid bÐo no: •ChÕ ®é ăn nhiÒu thÞt, sản phÈm sữa: cã nhiÒu acid Myristic vµ Palmitic •Mì ®éng vËt. 2. KhÈu phÇn giÇu c¸c axit bÐo thÓ trans (dÇu cøng c«ng nghiÖp, dÇu mì hydrogen ho¸) 3. KhÈu phÇn Natri cao 4. KhÈu phÇn r­îu cao 5. Thõa c©n 6. Cµfª luéc kh«ng läc 7. Cholesterol khÈu phÇn 1. Thùc phÈm giÇu acid bÐo no: •ChÕ ®é ăn nhiÒu thÞt, sản phÈm sữa: cã nhiÒu acid Myristic vµ Palmitic •Mì ®éng vËt. 2. KhÈu phÇn giÇu c¸c axit bÐo thÓ trans (dÇu cøng c«ng nghiÖp, dÇu mì hydrogen ho¸) 3. KhÈu phÇn Natri cao 4. KhÈu phÇn r­îu cao 5. Thõa c©n 6. Cµfª luéc kh«ng läc 7. Cholesterol khÈu phÇn 1. Tr¸i c©y 2. Rau 3. C¸ vµ c¸c lo¹i dÇu c¸ (EHA vµ DHA) 4. Thùc phÈm giÇu kali. 5. KhÈu phÇn r­îu thÊp hoÆc võa phải 6. Thùc phÈm giÇu acid α - Linoleic vµ Oleic (thùc phÈm thùc vËt: dÇu ®Ëu nµnh, h­íng d­¬ng). 7. Ngò cèc toµn phÇn 8. Thùc phÈm giÇu NSP 9. Ho¹t ®éng thÓ 1. Tr¸i c©y 2. Rau 3. C¸ vµ c¸c lo¹i dÇu c¸ (EHA vµ DHA) 4. Thùc phÈm giÇu kali. 5. KhÈu phÇn r­îu thÊp hoÆc võa phải 6. Thùc phÈm giÇu acid α - Linoleic vµ Oleic (thùc phÈm thùc vËt: dÇu ®Ëu nµnh, h­íng d­¬ng). 7. Ngò cèc toµn phÇn 8. Thùc phÈm giÇu NSP Ghi chó: •CVD (Cardio Vascula Disease): BÖnh tim m¹ch •DHA (Docosahexaenoic acid): axit Docosahexaenoic •EPA (Eicosapentaenoic acid): axit Eicosapentaenoic •NSP (Non - starch polysaccharides): polysascharid kh«ng tinh bét. •DALY (Diability - Adjusted Life Year): Năm cuéc sèng ®iÒu chØnh theo sù tµn tËt. Gi mảGi mảT năT nă gg
  • 212. TPCN VÀ UNG THƯ
  • 213. Ung thư là bệnh của TB với 3 đặc trưng: 1. Sinh sản tế bào vô hạn độ (cơ thể mất kiểm soát) 2. Xâm lấn phá hoại các tổ chức xung quanh. 3. Di căn đến nơi khác. I. Đại cương về ung thư:
  • 214. HẬU QUẢ 1. Làm tê liệt một tổ chức, cơ quan, không hồi phục được. 2. Gây suy mòn, suy nhược và suy sụp cơ thể. 3. Gây nghẽn đường hô hấp, chèn ép các tổ chức, cơ quan khác. 4. Làm tắc mạch máu (não…). 5. Rối loạn đông máu: chảy máu bên trong ào ạt. 6. Suy giảm miễn dịch, không còn sức đề kháng với các tác nhân: VK, virus, KST… 7. Di căn, xâm lấn vào cơ quan quan trọng: não, tim, phổi, tuyến nội tiết.
  • 215. UNG THƯ NGUYÊN PHÁT THỨ PHÁT Bắt nguồn từ TB có vị trí Ban đầu hay vị trí gốc Là ung thư do di căn của TB ung thư đến vị trí khác vị trí ban đầu
  • 216. Cơ chế gây ung thư:• Phóng xạ • Hóa chất • Virus • Gốc tự do • Thuốc lá • Viêm mạn tính • .............. Đột biến gen Sai hỏng ADN Phân chia tế bào vô tổ chức TB non, không biệt hóa, không thực hiện được chức năng Tế bào quái, dị sản, loạn sản Phát triển vô hạn (Bất tử) Xâm lấn, chèn ép các mô xung quanh Di căn tới các mô ở xa Tránh được Apoptosis (chết theo chương trình) Kháng với các yếu tố chống tăng sinh
  • 217. QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA UNG THƯ 1.Giai đoạn bắt đầu: TB bị đột biến 2. Giai đoạn khởi động: Tăng sinh lành tính. 3. Giai đoạn tiến triển: Tổn thương ác tính.  Thời kỳ I: Phát triển tại chỗ. Một khối u đạt 10g để lâm sàng có thể thấy được cần 30 lần nhân đôi TB, tức: 150-300d.  Thời kỳ II: di căn lan tràn khối u thông qua đường mạch và bạch mạch. Khối u xâm lấn xung quanh hình Con cua (từ Hy lạp :Cancer).
  • 218. NGUYÊN NHÂN GÂY UNG THƯ 1. Sinh học: nhiễm VK, virus, KST. 2. Vật lý: Phóng xạ, tia cực tím, sóng radio, sóng tần số thấp… 3. Hóa học:  Hóa chất CN.  Hóa chất BVTV, thuốc thú y.  Hóa chất môi trường.  Dược phẩm, nội tiết tố. 4. Ăn uống:  Rượu, thuốc lá  Độc tố nấm mốc  TP ướp muối  TP chiên, hun khói, nướng…  Thịt đỏ  Nhiều mỡ bão hòa 5. Lỗi gen di truyền 6. Suy giảm miễn dịch.
  • 219. Triệu chứng cơ bản của ung thư: 1. Triệu chứng tại chỗ: • Phù, nề • Khối u • Đau • Loét • Chèn ép ..... 2. Triệu chứng của di căn: phát triển khối u ở nơi khác • Hạch bạch huyết • Gan to, khối u • Phổi • Xương • Não • Ruột 3. Triệu chứng toàn thân: • Sút cân • Chán ăn • Suy mòn • Ho ra máu, thiếu máu ... • H.C cận u .....
  • 220. II. Nguy cơ gây ung thư.
  • 221. Ô nhiễm thực phẩm và chế độ ăn uống là nguyên nhân gây ung thư chủ yếu ở các nước đang phát triển. + Do chưa quy hoạch được việc nuôi trồng thực phẩm, tình trạng sản xuất nhỏ, lẻ, phân tán, mang tính thủ công, hộ gia đình nên chưa kiểm soát được việc sử dụng phân bón, hóa chất bảo vệ thực vật, thuốc thú y, chất bảo quản, tăng trưởng…dẫn tới ô nhiễm thực phẩm do HCBVTP, thuốc thú y còn rất phổ biến. + Chế độ ăn uống có bằng chứng thuyết phục về việc làm tăng nguy cơ ung thư là thừa cân và béo phì, tiêu thụ nhiều đồ uống có rượu, độc tố nấm mốc (Aflatoxin), các thịt ướp muối, ăn thực phẩm quá nóng, thực phẩm xử lý ở nhiệt độ cao.
  • 222. THỰC PHẨM VÀ NGUY CƠ UNG THƯ Thực phẩm chiên, nướng, rán, hun khói, ướp muối: + TP nướng, chiên (thịt, cá, khoai tây chiên…): dễ tạo ra các amin dị vòng làm tổn thương cấu trúc gen TB (dễ gây đột biến gen, gây K đại tràng, gan, phổi, vú). - Amin dị vòng còn có trong không khí do khói xe, động cơ, khói bếp. - Càng chiên, rán già lửa càng tạo ra nhiều amin dị vòng. Nhất là khi đang rán đổ thêm dầu mỡ vào, làm tăng nhiệt độ đột ngột. - Nước thịt rán cũng có amin dị vòng. + Thịt hun khói ở nhiệt độ cao dễ sinh ra Nitrosamin. + Cá sấy khô cũng dễ tạo ra Nitrosamin do acid amin cá tác dụng với N0. + Cá khô muối, thịt hộp bảo quản bằng Nitrit cũng dễ tạo ra Nitrosamin (Nitrit làm thịt có màu hồng và mùi vị hấp dẫn).
  • 223. MỠ ĐỘNG VẬT  Mỡ là “chất đốt” với khối u đang phát triển.  Mỡ gây tăng axit mật ở ruột già, các axit mật làm thay đổi TB một cách không điển hình.  Dư thừa mỡ động vật, mỡ thực vật là dầu ngô nhiều ω-6: làm giảm hệ miễn dịch cơ thể. Chỉ có acid béo ω-3 của cá có tác dụng ngăn cản K!  Mỡ là tiền thân tạo ra hormone steroid như Estrogen, bất lợi cho người có khuynh hướng di truyền trong K vú, tử cung, đại tràng.  Dầu mỡ đun nóng có nguy cơ gây K phổi (do có chất Carcinogen bốc hơi lên).  Dễ bị oxy hóa tạo thành Hyperoxyd lipid: chất này hoạt hóa Procarcinogen thành Carcinogen, đồng thời làm tổn thương ADN.
  • 224. THỰC PHẨM NHIỄM NẤM MỐC  Ngô, lạc, quả hạnh, hạt có dầu, quả khô, gạo, đậu, gia vị bị mốc có thể gây nhiễm độc tố Aflatoxin (gây K gan).  Ngũ cốc, nho thối, rượu vang, cà phê, quả khô, một vài loại thịt động vật bị nhiễm độc tố Ochratoxin (gây K thận, gan).  Ngô, gạo mốc có thể nhiễm độc tố: Fumonisin của nấm mốc có thể ây K gan, thực quản.
  • 225. THỰC PHẨM Ô NHIỄM HÓA CHẤT  Rau quả còn tồn dư HCBVTV (nhóm clo hữu cơ)  Thịt gia cầm, gia súc, thủy sản còn tồn dư thuốc tăng trọng.  Thực phẩm bị ô nhiễm do thôi nhiễm hóa chất độc từ bao bì, dụng cụ chế biến, bao gói.  TP ô nhiễm hóa chất từ môi trường: đất, nước, không khí.
  • 226. THỊT ĐỎ  Thịt đỏ và thịt trắng khác nhau ở hàm lượng ion sắt. Thịt đỏ: có hàm lượng ion Fe cao.  Ion sắt: - Tăng xúc tác men tổng hợp N0 từ Arginin. - Tăng xúc tác biến Nitrat thành Nitrit.  Nitrit kết hợp axit amin thạo thành Nitrosamin
  • 227. NƯỚC UỐNG KHỬ TRÙNG BẰNG CHLOR: Nước có nhiều chất hữu cơ, khi cho chlor vào, có thể tạo thành: - Chloroacetonitrit: dễ tích tụ ở đường tiêu hóa và tuyến Giáp trạng,có thể gây K. - Trihalomethan: cũng là một chất gây K.
  • 228. CHẤT PCB (Polychlorobiphenyl): Là chất cách điện, cách nhiệt, rất bền, không ăn mòn, không bắt lửa, được dùng để sản xuất biến thế điện, sản xuất dầu nhờn, cồn dán, xi đánh giày, mực dấu, thuốc trừ sâu… PCB thải ra, trộn với Chloruabenzen, dưới tác dụng của nhiệt độ, sẽ tạo ra nhiều Dioxin. Dioxin ô nhiễm vào TP gây độc, K cho người.
  • 229. CHÚ Ý: Vú cao su: qua quá trình lưu hóa cũng tạo ra Nitrosamin. Gioăng cao su: (nồi nấu ăn, lọ đường TP…) khi lão hóa cũng có thể tạo ra Nitrosamin. Dây chun: buộc quanh thịt quay, dăm bông, chả cuốn…cũng có khả năng tạo ra Nitrosamin.
  • 230. Ô nhiễm không khí Ô nhiễm Thực phẩm Thâm nhiễm độc tố vi lượng Mẹ Con Chịu ảnh hưởng ngay khi còn ở trong bụng mẹ
  • 231. Thuốc lá gây K 1. Nitrosamin: Nicotin→Nitro hóa → Nitrosamin 2. Các PAHs (Hydrocarbon đa vòng thơm) 3. Các Amin dị vòng (Hetero cyclic Amines) 4. Các Amin thơm (Aromantic Amines) Biến dị gen Ung thư
  • 232. RƯỢU GÂY UNG THƯ Rượu: C2H50H Acetaldehyd Acetaldehyd + ADN Biến dị TB Alcol dehydrogenase (ADH)
  • 233. MUỐI VÀ DƯA VỚI NGUY CƠ K  Ăn mặn: có nguy cơ K dạ dày gấp hai lần so với người khác.  Dưa muối còn cay và dưa khú: hàm lượng Nitrit còn cao, vào dạ dày dễ tạo ra Nitrosamin, gây K.
  • 234.  Ung thư khoang miệng và hầu họng, thực quản: Yếu tố nguy cơ chính là rượu và thuốc lá (chiếm 75% ung thư loại này). Các nguyên nhân khác là tiêu thụ đồ uống và thực phẩm ở nhiệt độ cao, thiếu vi chất dinh dưỡng, thực phẩm ướp muối.  Ung thư dạ dày: Hơn 20 năm trước, ung thư dạ dày là ung thư phổ biến nhất thế giới, nhưng hiện nay, tỷ lệ tử vong do ung thư dạ dày đã giảm xuống ở tất cả các nước công nghiệp. Hiện nay ung thư dạ dày phổ biến nhiều hơn ở các nước Châu Á. Nhiễm vk Helicobacter Pylori là yếu tố nguy cơ đã xác định. Chế độ ăn nhiều thực phẩm ướp muối truyên thống (thịt muối, dưa muối), các loại ô nhiễm hóa chất (HCBVTV, thuốc thú y, hóa chất thôi nhiễm, độc tố nấm mốc, nitrat..) là những nguy cơ đang tăng lên. Nguy cơ này giảm đi nhờ khẩu phần ăn bổ sung TPCN, nhiều rau và trái cây (xem hình)
  • 235.  Ung thư đại trực tràng: Các yếu tố nguy cơ chủ yếu liên quan đến ăn uống: chế độ ăn nhiều thịt, nhiều chất béo, ít rau quả, trong đó chủ yếu là thịt bảo quản, thịt đỏ, chất béo bão hòa, uống nhiều rượu, tăng cân, dư lượng hóa chất.  Ung thư gan: Gần 75% ung thư gan xảy ra ở các nước đang phát triển. Yếu tố nguy cơ chính là nhiễm trùng mạn tính virus viêm gan B, viêm gan C, thực phẩm nhiễm độc tố vi nấm Aflatoxin. Uống rượu là yếu tố nguy cơ quan trọng thông qua xơ gan và viêm gan do rượu.
  • 236.  Ung thư tụy: Là ung thư phổ biến ở các nước công nghiệp hơn ở các nước đang phát triển. Yếu tó nguy cơ chính là thừa cân, béo phì, chế độ ăn nhiều thịt, ít rau quả.  Ung thư phổi: Là ung thư phổ biến nhất trên thế giới. Yếu tố nguy cơ chủ yếu là hút thuốc. Yếu tố liên quan khác là khẩu phần ăn thiếu hụt β-Caroten, ít rau và trái cây.  Ung thư vú: Là ung thư phổ biến thứ hai trên thế giới và là ung thư phổ biến nhất ở phụ nữ. Các yếu tố nguy cơ gây ung thư vú bao gồm: Những người không sinh đẻ, có thai lần đầu muộn, mãn kinh muộn, phơi nhiễm với bức xạ ion khi dưới 40 tuổi, di truyền. Đối với nguy cơ do ăn uống bao gồm: chế độ ăn nhiều thịt đỏ, ăn nhiều chất béo bão hòa, uống nhiều rượu, tăng cân béo phì, dư lượng hóa chất, trong đó béo phì và rượu là hai yếu tố quan trọng nhất. Béo phì làm nguy cơ ung thư vú sau mãn kinh tăng khoảng 50%, có thể do làm tăng Estradiol tự do trong huyết thanh. Đối với rượu, nếu uống mỗi ngày một lần làm tăng nguy cơ ung thư vú lên 10%, cơ chế có thể do làm tăng Estrogen.
  • 237. 1.1.Chế độ ăn:Chế độ ăn: • 27% K vú liên quan đến ăn27% K vú liên quan đến ăn chất béo (chất béo (≥≥ 40% Calo từ chất béo)40% Calo từ chất béo) • Ăn nhiều thịt đỏ: nguy cơ lên 2 lầnĂn nhiều thịt đỏ: nguy cơ lên 2 lần 2. Béo phì2. Béo phì • Béo: Estrogen máuBéo: Estrogen máu • TB mỡ: có thể sx EstrogenTB mỡ: có thể sx Estrogen nhạy cảm Knhạy cảm K • Béo sau mạn kinh: 50% nguy cơBéo sau mạn kinh: 50% nguy cơ • Béo+cao: nguy cơBéo+cao: nguy cơ • 30% K vú: do béo phì30% K vú: do béo phì 4. Phơi nhiễm tia xạ4. Phơi nhiễm tia xạ 5. HCBVTV và thuốc thú y5. HCBVTV và thuốc thú y Di truyền:Di truyền: Mẹ+Dì bị K,Mẹ+Dì bị K, n gái nguy cơ 50%n gái nguy cơ 50% 7. Rượu:7. Rượu: nguy cơnguy cơ Môi trường:Môi trường: Ô nhiễm: HC, VLÔ nhiễm: HC, VL AS tự nhiên (không tạoAS tự nhiên (không tạo ược Vitamin D và Melatonin)ược Vitamin D và Melatonin) 8 nguy cơ Ung thư vú8 nguy cơ Ung thư vú 3. Hormone:3. Hormone: • Nữ trẻ và sắp mạn kinh: nguy cơ caoNữ trẻ và sắp mạn kinh: nguy cơ cao • Chu kỳ KN >40 năm: nguy cơ caoChu kỳ KN >40 năm: nguy cơ cao • Thai đầu sau 30: nguy cơ caoThai đầu sau 30: nguy cơ cao • Thời gian giữa thai đầu & KN đầu : nguy cơ caoThời gian giữa thai đầu & KN đầu : nguy cơ cao • Không sinh đẻ: nguy cơKhông sinh đẻ: nguy cơ Ung thư vúUng thư vú nguy cơnguy cơ
  • 238. Ánh sángÁnh sáng Bóng tốiBóng tối (ngủ)(ngủ) Mặt trờiMặt trời Nhân tạoNhân tạo Tuyến tùngTuyến tùng Tuyến yênTuyến yên Tạo MelatoninTạo Melatonin Tạo GHTạo GH DaDa Tạo Vit.DTạo Vit.D Không tạo Vit.DKhông tạo Vit.D Ung thưUng thư Vit.DVit.D MelatoninMelatonin TPCNTPCN Phát triểnPhát triển (lớn)(lớn) (+)(+) (+)(+) (+)(+) (+)(+)(+)(+) (+)(+) (+)(+) (-)(-) (-)(-) (-)(-) (-)(-) (-)(-) (+)(+) (+)(+) (-)(-)
  • 239. ProlactinProlactin OxytocineOxytocine Tiết sữaTiết sữa Kích thích núm vúKích thích núm vú (bú)(bú) Kích thích tuyến yênKích thích tuyến yên Tạo sữaTạo sữa
  • 240. ĐEO ÁO NỊT NGỰC VÀ K VÚ Đeo áo nịt ngực >12 tiếng/ngày mắc ung thư vú cao gấp 21 lần những người khác.  Đeo suốt ngày đêm: cao gấp hàng trăm lần.  Áo nịt ngực: gây siết chặt lồng ngực và bầu vú, chèn ép các mạch bạch huyết dưới da, ngăn cản lưu thông bạch mạch, cản trở thải các chất độc, gây tích tụ ở các tế bào mỡ của vú, dễ K hóa.
  • 241. DẤU HIỆU CẢNH BÁO K VÚ 1. Sờ thấy một cục hay thấy dày len ở vùng vú hoặc nách. 2. Thay đổi kích thước, màu sắc, hình dáng. 3. Núm vú rỉ dịch, đau, bị co kéo, sưng, đỏ… 4. Thay đổi da vú: màu da cam, có quầng… 5. So sánh hai vú thấy sự khác biệt
  • 242.  Ung thư nội mạc tử cung: Ở người béo phì, ung thư nội mạc tử cung cao hơn ba lần so với phụ nữ bình thường, cơ chế do béo phì tác động trên các mức hormone. Chế độ ăn nhiều chất béo no cũng làm tăng nguy cơ hơn là chế độ ăn nhiều rau quả.  Ung thư tiền liệt tuyến: Chế độ ăn nhiều thịt đỏ, các sản phẩm từ sữa và chất béo động vật thường liên quan tới sự phát triển ung thư tiền liệt tuyến.  Ung thư thận: Thừa cân và béo phì là các yếu tố nguy cơ gây ung thư thận.
  • 243.  Ung thư máu (bệnh bạch cầu) + Nguyên nhân còn chưa xác định rõ. + Yếu tố dịch tễ: - Tiếp xúc phóng xạ - Sóng điện từ thấp. - Hóa chất - Di truyền - Virus  Ung thư bàng quang: - Hóa chất - Hút thuốc lá - Di truyền  Ung thư xương - Ung thư xương nguyên phát : Sarcoma - Ung thư xương thứ phát: do di căn đến  Ung thư da - Ánh nắng mặt trời - Tia cực tím - Hóa chất (tiếp xúc, ăn uống)  Ung thư miệng - Hút thuốc - Uống rượu - Hóa chất
  • 244. CÁC YẾU TỐ LÀM TĂNG NGUY CƠ UNG THƯ TT CÁC YẾU TỐ TĂNG NGUY CƠ UNG THƯ 1 Thừa cân và béo phì  Thực quản  Đại, trực tràng  Vú ở phụ nữ sau mãn kinh  Nội mạc tử cung  Thận  Tụy 2 Rượu  Khoang miệng  Hầu họng  Thanh quản  Thực quản  Gan  Vú 3 Độc tố vi nấm (Aflatoxin)  Gan 4 Cá muối kiểu Trung Quốc  Mũi  Hầu
  • 245. CÁC YẾU TỐ LÀM TĂNG NGUY CƠ UNG THƯ (tiếp) TT CÁC YẾU TỐ TĂNG NGUY CƠ UNG THƯ 5 Thịt bảo quản  Đại, trực tràng 6 Thực phẩm bảo quản bằng muối  Dạ dày 7 Đồ uống và thực phẩm rất nóng  Khoang miệng  Hầu họng  Thực quản 8 Chế độ ăn nhiều thịt đỏ, các sản phẩm từ sữa, chất béo động vật  Tiền liệt tuyến 9 Các chất béo động vật Các Amin khác vòng (PAHs) Các Hydrocarbon thơm nhiều vòng Nitrosamin  Hệ tiêu hóa.
  • 246. III. TPCN phòng chống ung thư
  • 247. Nguyên tắc cơ bản Dự phòng ung thư Tránh xa tác nhân gây ung thư Thay đổi lối sống Chế độ ăn uống - TPCN Can thiệp y khoa (Hóa dự phòng, điều trị tiền ác tính .... )
  • 248. 1 Giảm tác dụng phụ của Tia xạ và Hóa trị liệu: 2 Có hoạt chất trực tiếp chống lại ung thư: 3 Tăng cường miễn dịch và chống các bệnh tật khác •Buồn nôn •Rụng tóc •Mệt mỏi •Mất ngon miệng •Ức chế phát triển TB ác tính •Bảo vệ gan và ADN trước tác nhân ung thư. •Giảm biến dị nhiễm sắc thể, chống đột biến tế bào. •Khử các tác nhân gây ung thư (FR, Nitrosanin): Flavonoid, Catechin, Iridoid, β-caroten, Tocoferon ... + Do hóa trị đã làm sụp đổ. + Do bản thân K làm suy yếu cơ thể: Tăng cường hệ thống miễn dịch không đặc hiệu Tăng cường hệ thống miễn dịch đặc hiệu Tăng cường sức khỏe chung Lợi ích của TPCN với ung thưLợi ích của TPCN với ung thưLợi ích của TPCN với ung thưLợi ích của TPCN với ung thư
  • 249. THỰC PHẨM CHỨC NĂNG PHÒNG NGỪA UNG THƯ 1. Cơ chế tác dụng (1)TPCN bổ sung các vitamin, khoáng chất, hoạt chất sinh học làm tăng sức đề kháng không đặc hiệu và tăng sức đề kháng đặc hiệu, từ đó làm hạn chế xuất hiện ung thư hoặc làm chậm quá trình phát triển của ung thư. (2) TPCN chống các chất oxy hóa, bảo vệ gen, AND, do đó chống K (3) TPCN cung cấp một số chất có hoạt tính chống ung thư: + Các hợp chất Alkyl (có trong hành, tỏi): Có tác dụng ức chế sinh các khối u và giảm mắc ung thư dạ dày. + Các hợp chất hữu cơ Isothiocyanat (có nhiều trong các loại rau họ bắp cải): Có tác dụng ức chế gây ung thư.
  • 250. + Các Flavonoid bao gồm Flavon, Flavonol và Isoflavon: Là nhóm chất chống oxy hóa nguồn gốc thực vật có tác dụng chống ung thư. Flavon (có ở quả chanh) có tác dụng ức chế sự phát triển tế bào ác tính. Quercetin là loại Flavon (có ở táo) có tác dụng ức chế sự phát triển tế bào ác tính được nghiên cứu nhiều nhất. + Các Polyphenol bao gồm Catechin và Flavonoid, Quinol (có trong lá chè) có tác dụng ức chế tạo thành Nitrosamin. Nhiều nghiên cứu cho thấy sử dụng chè có tác dụng làm giảm tỷ lệ mắc ung thư. + Các Isoflavon (có nhiều trong đậu tương) có tác dụng ức chế phát triển các khối u ở vú. + TPCN cung cấp chất xơ: làm giảm K trực tràng, K vú (chất xơ hấp thu chất độc, dịch mật, làm giảm Estrogen…) + TPCN cung cấp các hoạt chất ức chế Cytokin gây viêm, men C0X2
  • 251.  Carotenoid + Chống oxy hóa, bảo vệ AND khỏi bị hư hại + β-Caroten: - Chống độc TB và độc gen - Ức chế sự biến hình TB trước tác nhân vật lý, hóa học. - Ức chế sự sinh sản TB mới hình thành K  TPCN bổ sung Vitamin A: phòng chống K 1. Ức chế phân chia TB biểu mô 2. Chống oxy hóa, loại bỏ gốc tự do – nguyên nhân hàng đầu gây biến dị gen. 3. Tăng cường miễn dịch cơ thể chống tác nhân virus, vk và độc chất. 4. Cản trở sự kết hợp tác nhân gây K với AND 5. Ức chế hình thành chất Prostaglandin E2 do đó ức chế tế bào U tiền liệt tuyến.
  • 252.  Vitamin D: Ức chế sự sinh sản của TB K.  Vitamin E: - Chống oxy hóa lipid →giảm hư hại gen - Làm giảm sự biến dị nhiễm sắc thể TB.  TPCN bổ sung Selen, phòng chống K - Selen kích thích phản ứng miễn dịch → phòng chống K. - Selen có khả năng bắt giữ các gốc tự do, các sản phẩm này là nhân tố gây K - Selen bảo vệ kết cấu AND, phân tử protein tránh sự phá hoại của gốc tự do. - Selen bảo vệ tế bào mô không bị tấn công của gốc tự do.
  • 253. TPCN bổ sung các chất khoáng phòng chống K: - Mg ++ : Thiếu Mg++ NST dễ biến đổi dẫn đến K - Zn: có khả năng ức chế K nhưng cũng có nghiên cứu cho thấy Zn có khả năng gây K ? Vì vậy sử dụng Zn phải thận trọng! Không dùng Zn dạng vô cơ. - Calci: Calci có khả năng kết hợp với acid béo và acid mật thành chất không hòa tan bài tiết ra ngoài, từ đó có tác dụng kháng chất béo và acid mật. - Mangan: Có tác dụng khử các gốc tự do. - Molipden: + Nếu thiếu dễ K thực quản. + Xúc tác phân hủy Nitrosamin. - Fe: + Thiếu Fe: Các VK tăng chuyển Nitrat thành Nitrosamin + Thừa Fe: làm tăng gốc tự do
  • 254. 2. TPCN và một số bệnh ung thư cụ thể: Các yếu tố làm tăng và giảm nguy cơ ung thư dạ dày. Bằng chứng Giảm nguy cơ Tăng nguy cơ Thuyết phục Rau quả bảo quản lạnh Gần như chắc chắn Vitamin C Muối Ướp muối Có khả năng Carotenoid Hạt ngũ cốc toàn phần Chè xanh Hành Tinh bột Thịt cá nướng Chưa đủ căn cứ Chất xơ Selen Tỏi Thịt xông khói Nitrosamin
  • 255. CÁC YẾU TỐ LÀM TĂNG VÀ GIẢM NGUY CƠ UNG THƯ ĐẠI TRỰC TRÀNG Bằng chứng Giảm nguy cơ Tăng nguy cơ Thuyết phục Hoạt động thể lực Rau xanh Gần như chắc chắn Thịt đỏ Rượu Có khả năng Chất xơ Tinh bột Carotenoid Béo phì Cao quá cỡ Ăn thường xuyên đường, acid béo no Chưa đủ căn cứ Vitamin C Vitamin D Vitamin E Folat Methionin Ngũ cốc toàn phần Cà phê Sắt
  • 256. Đối với chất xơ, kể cả xơ tan và xơ không hòa tan giúp kích thích lên men do vi khuẩn ruột (xơ tan) và làm tăng khối lượng phân (xơ không hòa tan), từ đó có tác dụng: chống táo bón, chống viêm đại tràng, trực tràng, chống trĩ, giảm nguy cơ ung thư trực tràng, giảm sỏi mật, giảm suy mạch vành.
  • 257. Nitrat Nitrit Nitrosamin Amin (-) Vi khuÈn Teo d¹ dµyMuèi Ung th­ • Polyphenol (l¸ chÌ) • Vitamin C • Tocophenol • Hîp chÊt Alkyl (hµnh, tái) • Flavonoid (cã trong nhiÒu lo¹i TV) • Flavon (chanh) • Quercetin (t¸o) • Xö lý nhiÖt ®é cao → t¹o PAHs (r¸n, n­íng, hun khãi…) • ¦íp muèi → Nitrit • D­ l­îng HCTS, thó y • Hãa chÊt th«i nhiÔm • §éc tè nÊm mèc (Aflatoxin) • ChÊt bÐo, r­îu • Nitrat TPCN HỖ TRỢ PHÒNG CHỐNG UNG THƯ DẠ DÀY:
  • 258. VAI TRÒ TPCN – CHẤT XƠ VỚI CHU TRÌNHVAI TRÒ TPCN – CHẤT XƠ VỚI CHU TRÌNH GAN – RUỘTGAN – RUỘT Hemoglobin Bilirubin tự do Bilirrubin liên hợpBilirrubin liên hợp Acetyl -CoA Cholesterol • Acid mật • Muối mật Tác dụng của mật •Dịch mật kiềm, có tác dụng trung hòa dịch vị • Nhũ hóa Lipid → Hấp thụ • ↑ hấp thụ vitamin tan trong dầu: A, D, E, K • ↑ nhu động ruột • Bài xuất chất độc Bilirubin tự do • Urobilinogen • Stercobilinogen • Urobilin • Stercobilin Phân (vàng da cam) • TC: 132 g/d •Tương đương 17,9g chất xơ / d TRỰC TRÀNG RUỘT GIÀ RUỘT NON TPCN: Chất xơ Xơ hòa tan (Cám) Tăng khối phân Xơ hòa tan (bắp cải) Kích thích lên men do VK ruột Hấp thụ acid mật ở ruộtNgắt chu trình Gan – Ruột Phân đào thải nhanh → cải thiện chuyển hóa L, P Tác dụng của chất xơ •Chống táo bón • Chống viêm ĐT, trực tràng •Chống trĩ • ↓ K trực tràng • ↓ sỏi mật • ↓ suy mạch vành Giảm Nước tiểu (vàng cam) Tái hấp thu mật phần lớn Enzym VK yếm khí
  • 259. UNG THƯ VÚ CÁC YẾU TỐ LÀM TĂNG VÀ GIẢM NGUY CƠ UNG THƯ VÚ Bằng chứng Giảm nguy cơ Tăng nguy cơ Thuyết phục Phát triển nhanh và quá cỡ Gần như chắc chắn  Rau xanh  Trái cây  Thể trọng cao  Tăng cân ở tuổi trưởng thành  Rượu Có khả năng  Hoạt động thể lực  Chất xơ  Carotenoid  Tổng số chất béo  Chất béo no  Thịt đỏ Chưa đủ căn cứ  Vitamin C  Isoflavon  Cá  Protein động vật  Dư lượng hóa chất
  • 260. Ung thư vú •Không sinh đẻ •Có thai lần đầu muộn •Mạn kinh muộn •Phơi nhiễm với bức xạ ion khi >40 tuổi •Di truyền Oestrogen Prolactin Axit béo no Axit béo không no Chế độ ăn nhiều béo Chế độ ăn thực vật Axit béo không no •Rau quả •Chất xơ •Carotenoid •Isoflavon (đậu tương) •Vitamin C •Cá •Chế độ ăn nhiều thịt đỏ •Chất béo bão hòa •Uống rượu •Tăng cân •Dư lượng hóa chất (+) (+) (+) (+) (+) (-) (-) TPCN HỖ TRỢ PHÒNG CHỐNG UNG THƯ VÚTPCN HỖ TRỢ PHÒNG CHỐNG UNG THƯ VÚ
  • 261. UNG THƯ PHỔI CÁC YẾU TỐ LÀM TĂNG VÀ GIẢM NGUY CƠ UNG THƯ PHỔI Bằng chứng Giảm nguy cơ Tăng nguy cơ Thuyết phục  Rau quả Gần như chắc chắn  Carotenoid  Hút thuốc Có khả năng  Vận động thân thể  Vitamin E  Vitamin C  Selen  Tổng số chất béo  Chất béo no  Cholesterol  Rượu
  • 262. UNG THƯ GAN CÁC YẾU TỐ LÀM TĂNG VÀ GIẢM NGUY CƠ UNG THƯ GAN Bằng chứng Giảm nguy cơ Tăng nguy cơ Thuyết phục  Viêm gan B, C  Rượu  Aflatoxin Gần như chắc chắn Có khả năng  Rau xanh Chưa đủ căn cứ  Selen  Sắt
  • 263. Các nguy cơ ung thư khác Khoang miệng Mũi họng Thanh quản Thực quản Tụy Tiền liệt tuyến Bàng quang Chất béo no + Chất xơ - - Rau quả - - - - - - - - - - - - - - Rượu ++ ++ +++ TP ướp muối, xông khói +++ + Ung thư TP •Ghi chú: Ăn nhiều gây tăng nguy cơ (+) Thuyết phục: +++ Gần như chắc chắn: ++ Có khả năng: + Ăn nhiều giảm nguy cơ (-) - - - - - -
  • 264. TỔNG HỢP CÁC YẾU TỐ NGUY CƠ UNG THƯ Bằng chứng Giảm nguy cơ ung thư Tăng nguy cơ ung thư Thuyết phục Hoạt động thể lực (đại tràng) Thừa cân và béo phì (thực quản, đại trực tràng, vú sau mạn kinh, nội mạc tử cung, thận) Rượu (khoang miệng, hầu họng, thanh quản, thực quản, vú, gan). Aflatoxin (Gan) Cá muối kiểu Trung Quốc (mũi, hầu). Gần như chắc chắn Rau xanh và trái cây (Khoang họng, thực quản, dạ dày, trực tràng) Thịt bảo quản (đại trực tràng). Muối và thực phẩm bảo quản bằng muối (dạ dày) Đồ uống và thực phẩm quá nóng (Khoang miệng, hầu họng, thực quản) Có thể không đầy đủ Chất xơ Đậu nành Cá Acid béo no n-3 Carotenoid Vitamin B2, B6, Folat, B12, C, D, E. Canxi, kẽm, sêlen Các thành phần thực vật không phải chất dinh dưỡng (hợp chất tỏi, Flavonoid, Isoflavon, Lignan) Các chất béo động vật. Các amin khác vòng Các Hydrocarbon thơm nhiều vòng Các Nitrosamin
  • 265. LỜI KHUYÊN PHÒNG NGỪA UNG THƯ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Quỹ Quốc tế nghiên cứu ung thư (World Cancer Research Fund) đã dưa ra lời khuyên phòng ngừa ung thư như sau (1997): 1. Chọn chế độ ăn ưu thế là thức ăn nguồn gốc thực vật, phong phú về rau quả, đậu, khoai, củ, các loại hạt, ít các loại thực phẩm từ chất bột tinh chế đã qua chế biến. - Chế độ ăn dựa vào thức ăn nguồn gốc thực vật chứa các vitamin, chất khoáng thiết yếu, chất xơ và thành phần khác giúp cơ chế chống đỡ với các yếu tố gây ung thư. Thức ăn này thường ít chất béo, ít năng lượng nên còn giúp kiểm soát được cân nặng cơ thể. - Hạn chế dùng các thực phẩm chế biến vì các thức ăn này thường có nhiều chất béo, muối, thịt và đường tinh chế, đồng thời quá trình chế biến có thể phá hủy nhiều chất dinh dưỡng và các thành phần khác có vai trò bảo vệ cơ thể chống ung thư.
  • 266. 2. Ăn nhiều rau tươi và quả chín - Nên dùng hàng ngày từ 400-800g. Các bằng chứng khoa học cho thấy chế đọ ăn đủ rau quả có thể giảm tới 20%nguy cơ bị ung thư. - Tác dụng bảo vệ của rau quả với ung thư là do sự tương tác phức tạp giữa vitamin, khoáng chất, chất xơ và các thành phần hóa học khác có trong rau quả. - Các loại rau lá xanh, cải bắp, cà rốt, cà chua, chanh rất có giá trị. Từ đây cũng có thể sản xuất ra các sản phẩm TPCN thuận tiện cho người tiêu dùng.
  • 267. 3. Giới hạn lượng thịt màu đỏ không quá 80g/ngày, nên dùng cá, thủy sản, thịt gia cầm, chim thay thế. Bằng chứng đã cho thấy, sử dụng nhiều thịt đỏ có liên quan nguy cơ ung thư vú, đại trực tràng. 4. Duy trì cân nặng nên có và vận động thể thao đều đặn. - Thiếu hoặc thừa cân đều tăng nguy cơ ung thư. Duy trì chỉ số BMI ở khoảng 18,5-23,0. Ở tuổi trưởng thành cân nặng dao động không quá 5,0kg, không nên để càng lớn tuổi càng tăng cân, nhất là sau mãn kinh. - Cần duy trì chế độ vận động thân thể (tập thể dục, thể thao, đi xe đạp, đi bộ, làm vườn, khiêu vũ…)
  • 268. 5. Không uống rượu quá nhiều - Nếu có uống rượu, chỉ nên uống ít. Theo khuyến cáo của WHO, nam giới không uống quá 3 đơn vị rượu/ngày và nữ giới không uống quá 2 đơn vị rượu/ngày (một đơn vị rượu tương đương 330ml bia 4% hoặc 125ml rượu vang 11%, hoặc 75ml rượu 20% hoặc 40ml rượu nặng 40%). - Nguy cơ ung thư tăng lên khi vừa uống rượu, vừa hút thuốc. 6. Sử dụng thực phẩm ít béo và ít muối. - Nên sử dụng các thực phẩm ít chất béo bão hòa, đặc biệt là từ nguồn gốc động vật (dùng sữa gầy, không dùng quá nhiều và thường xuyên các thức ăn xào, rán, các bánh ngọt nhiều chất béo…). - Phần lớn các thực phẩm chế biến đều chứa nhiều muối và chất béo. Ăn nhiều thực phẩm béo không những tăng nguy cơ ung thư mà còn tăng nguy cơ thừa cân, béo phì, đó lại là nguy cơ làm tăng ung thư.
  • 269. 7. Chế biến và bảo quản thực phẩm an toàn, hợp vệ sinh: - Một số nấm mốc phát triển ở thực phẩm có thể gây ra ung thư. Nên bảo quản lạnh các thực phẩm tươi sống và sử dụng trong thời gian cho phép. Không dùng thực phẩm bị mốc, đặc biệt các loại hạt. Hạn chế ăn thường xuyên thịt, cá, thức ăn rán, nướng ở nhiệt độ quá cao. - Các thực phẩm qua chế biến (lạp xường, xúc xích…) thường có nitrat và nitrit, khi vào cơ thể kết hợp với các amin để tạo thành Nitrosamin, là chất đã xác định có thể gây ung thư. Quá trình hun khói cũng có thể tạo ra các chất gây ung thư. Bởi vậy, không nên ăn các thực phẩm này thường xuyên, liên tục. 8. Không hút thuốc lá: Hút thuốc lá vừa gây độc hại, nguy cơ ung thư cho người hút và người xung quanh.
  • 270. TPCN VÀ BỆNH XƯƠNG KHỚP
  • 271. CHỨC NĂNG CỦA BỘ XƯƠNG 1. Nâng đỡ cơ thể 2. Bảo vệ làm chỗ dựa cho các cơ quan 3. Vân động (cùng hệ cơ, khớp) 4. Tạo huyết 5. Kho dự trữ chất khoáng (Calci)
  • 272. Loãng xương  Loãng xương là quá trình giảm khoáng của xương do sự điều chuyển Calci từ xương vào máu bởi tác dụng ưu thế của hủy cốt bào (Osteoclast) so với tạo cốt bào (Osteoblast).  Loãng xương khác với nhuyễn xương (Osteomalacia) là dạng khác của giảm khoáng do thiếu Vitamin D.
  • 273. Phân loại loãng xương I. Loãng xương nguyên phát: + Týp I: Loãng xương sau mãn kinh. + Týp II: Loãng xương ở người già (do lão hóa). II. Loãng xương thứ phát: do các nguyên nhân gây thiếu Ca.
  • 274. Các yếu tố nguy cơ gây loãng xương 1.Mãn kinh sớm: sự giảm Oestrogen là nguyên nhân gây loãng xương. 2. Nữ giới. 3. Di truyền. 4. Cấu trúc xương mỏng. 5. Chỉ số khối cơ thể (BMI) thấp: thể hiện cân nặng cơ thể thấp. 6. Hút thuốc lá: làm giảm tỷ trọng xương. 7. Nghiện rượu: do ảnh hưởng chuyển hóa protein, Ca, độc với cốt bào. 8. Lối sống tĩnh tại: làm giảm khối lượng xương. 9. Chế độ ăn: nghèo Ca, nghèo các Vitamin, khoáng chất. 10.Ít tiếp xúc với ánh nắng mặt trời.
  • 275. 3 yếu tố cơ bản liên quan khối lượng và tỷ trọng xương: Chế độ ăn Hormone sinh dục Hoạt động thể lực
  • 276. Vai trò CHẾ ĐỘ ĂN 1. Cung cấp các chất cần thiết để tạo xương, duy trì và hồi phục xương trong suốt cuộc đời: - Protein - Ca - Vitamin C, D, K - Chất khoáng: P, Cu, Mn, Mg 2. Chế độ ăn có vai trò duy trì sự cân bằng: Tổ chức xương là nguồn dự trữ Ca và P, quyết định sức mạnh của hệ thống cơ, xương Ăn vào [ Ca, P] Thải ra [Ca, P]
  • 277. Vai trò của Hormone Các Hormone có vai trò quan trọng trong cân bằng động của xương, cả ở trẻ em và người lớn, bao gồm: 1. Hormone tuyến giáp. 2. Hormone tuyến cận giáp. 3. Hormone sinh dục.
  • 278. Vai trò của Hormone sinh dục 1. Ở cả nam và nữ, hàm lượng bình thường của Hormone sinh dục cần thiết cho sức khỏe của xương. 2. Những người phụ nữ ở thời kỳ sinh sản ngắn (chậm thấy kinh và tắt kinh sớm) có nguy cơ loãng xương cao. 3. Hormone Ostrogen có vai trò điều hòa khối lượng xương, do đó ở giai đoạn mãn kinh, do giảm Ostrogen nên cũng giảm khối lượng xương. 4. Ở phu nữ sau mãn kinh, chế độ ăn thiếu Ca, khối lượng xương có thể giảm tới 15% do thiếu Oestrogen và 16% do thiếu Ca và Vitamin D. Khuyến cáo: Bổ sung vào chế độ ăn hàng ngày Ca, vitamin D, Hormone sinh dục.
  • 279. Vai trò của Calci 1. Ca là nguyên tố nhiều nhất trong cơ thể chiếm 1,6% trọng lượng cơ thể, khoảng 1000-1500g. + Ca là thành phần chính của xương, răng, móng: 99%, còn 1% ở máu, dịch ngoài bào và tổ chức phần mềm. + Cùng với P, Mg, Ca có vai trò hàn gắn các điểm xương bị tổ thương, giúp xương phát triển và giữ được tính cứng chắc. 2. Là thành phần chính trong quá trình cốt hóa của xương.
  • 280. 3. Do phải chịu sức nén của cơ thể và sự ma sát khi vận động, các tế bào xương ở đầu khớp xương bị vỡ ra, rồi lại được tái tạo. Quá trình này cần có: - Vitamin kích thích sự hấp thu Ca. - Mg điều phối Ca vào xương. - Ca cùng với P tạo ra những tế bào xương mới. 4. Ca giữ vai trò truyền dẫn thông tin thứ hai trong hoạt động của cơ thể, tham gia vào toàn bộ các hiện tượng của cơ thể và công năng của tế bào.
  • 281. 5. Ca còn liên quan đến quá trình đông máu, hiện tượng co cơ, nhịp đập của tim. Tỷ lệ Ca ở màng tế bào, trong tế bào và nhân tế bào có ảnh hưởng quyết định tới năng lượng tế bào. 6. Trẻ sơ sinh, trẻ em ở tuổi lớn, phụ nữ mang thai, phụ nữ cho con bú, sau mãn kinh, người già,người bị gãy xương co nhu cầu cao Ca. Người trưởng thành, người có thói quen uống nước có ga, uống cafe hàng ngày, uống thuốc Corticoid đều cần được bổ sung Ca.
  • 282. TPCN hỗ trợ phòng chống các bệnh về xương và khớp I. TPCN phòng chống các bệnh về xương: 1. TPCN bổ sung Calci làm cho quá trình cốt hóa hoàn thiện hơn, giảm nguy cơ thiếu Ca phòng tránh được nhiều chứng bệnh:
  • 283. TPCN Bổ sung Ca Phát triển Phòng chống chứng, bệnh 1. Trẻ em 2. Thiếu niên 3. Phụ nữ có thai 4. Phụ nữ cho con bú 5. Phụ nữ sau mãn kinh 6. Người già 4. Miễn dịch 5. Thần kinh 6. Cơ bắp 7. Cơn đau sinh trưởng 8. Cơn đau dạ dày-ruột 9. Vôi hóa 1. Còi xương 2. Loãng xương 3. Gãy xương 10. Đông máu, chảy máu 11. Hoạt động của tim
  • 284. 2. TPCN bổ sung vitamin A, B,Cu,Zn,Mg,F là các yếu tố có tác dụng tích chứa Ca ở xương. 3. TPCN bổ sung vitamin K cần thiết cho quá trình carboxyl-hóa của Osteocalcin, là chất cơ bản của xương. Nếu nồng độ vitamin K thấp trong khẩu phần có liên quan nguy cơ gãy xương. 4. TPCN bổ sung vitamin C có ảnh hưởng tốt tới chất Collagen ở khung xương, thiếu vitamin C dễ tạo thành các khuyết tật của xương.
  • 285. 5. TPCN bổ sung vitamin D, phòng chống bệnh còi xương, nhuyễn xương. Khi tiếp xúc với ánh nắng mặt trời hạn chế, nên bổ sung vitamin D với liều 5-10µg/ngày 6. Chế độ ăn nhiều chất Protein sẽ làm tăng bài tiết Ca qua nước tiểu, tuy nhiên nếu ăn lương Protein thấp cũng không tốt với xương. Do đó cần duy trì hàm lượng Protein thích hợp trong khẩu phần ăn.
  • 286. 7. Khuyến cáo dự phòng loãng xương: 7.1. Tăng thêm các thức ăn giàu Ca: sữa và các sản phẩm từ sữa (phomat). Tùy theo đối tượng nên dùng TPCN bổ sung Ca, vitamin và khoáng chất. 7.2. Trong khẩu phần ăn nên dùng lượng Protein từ động vật vừa phải, nếu ăn nhiều tăng thải Prtein qua nước tiểu, cần bổ sung Ca. 7.3. Ăn tăng cường rau và trái cây. 7.4. Hoạt động thể lực vừa phải ở người già và tăng cường ở người trẻ. 7.5. Giảm khẩu phần Na.
  • 287. 7.6 Tránh hút thuốc, hạn chế uống rượu. 7.7 Có thời gian hoạt động ngoài trời nhất định. Các cụ già nên có thời gian “tắm nắng” hàng ngày. để tổng hợp vitamin ở dưới da. 7.8 Duy trì cân năng nên có (dựa trên BMI). Gầy là nguy cơ loãng xương. 7.9 Ở người có khẩu phần Ca thấp (dưới 400- 500mg/ngày) nên sử dụng TPCN bổ sung Ca và vitamin D. 7.10 Ở các đối tượng có nhu cầu Ca cao: phụ nữ có thai, phụ nữ cho con bú, trẻ em người bị gãy xương, phụ nữ mạn kinh, người già nên sử dụng TPCN bổ sung Ca, vitamin và khoáng chất thích hợp.
  • 288. II. TPCN phòng, chống bệnh về bệnh khớp 1. TPCN bổ sung các vi chất nên có tác động gián tiếp tới khớp thông qua nâng cao sức khỏe chung, ví dụ: phòng chống rối loạn chuyển hóa, bệnh tim mạch, tiểu đường, chống oxy hóa… nên tác động tới chức năng khớp. 2. TPCN ức chế các yếu tố gây viêm và các Cytokin gây viêm, phòng chống được viêm khớp.
  • 289. 3. TPCN tác động trực tiếp tới khớp: + Sụn cá, sụn gà có tác dụng chống bệnh khớp. + Collagen: có tác dụng tái tọa cấu trúc các mô liên kết với liều lượng nhỏ. + Glucozamin có tác dụng chống thoái hóa khớp. + Silic: tham gia tái tạo sụn khớp và mô liên kết. Flour tham gia tái tạo cấu trúc xương và sụn. + Vitamin B tham gia chuyển hóa đường và Protein, vitamin C, viatmin E, Selen có tác dụng chống gốc tự do, có tác dụng bảo vệ khớp. + Lưu huỳnh có tác dụng tái tạo sụn. + Axit béo no n-3 có tác dụng thúc đẩy sự sinh sản các yếu tố chống Cytokin gây viêm và phòng chống thấp khớp
  • 290. 4. TPCN có nguồn gốc thảo dược có tác dụng phòng chống bệnh khớp: Actiso, Ba kích, Bạc hà, Bạch chỉ, Bạch thược, Bồ công anh, Cẩu tích, Cà gai leo, Chìa vôi, Cỏ xước, Cốt khí cư, Dây đau xương, Mẫu đơn, Mộc qua, Nghệ, Ngưu tất, Sa nhân, Tục đoạn, Vòi voi, Hy thiêm, Xuyên khung, Xương bồ, Thiên niên kiện… 5. TPCN có nguồn gốc động vật có tác dụng với bệnh xương khớp: hổ, gấu, rắn, khỉ, ong, kỳ đà, tê giác, tắc kè….
  • 291. TPCN VÀ BÉO PHÌ
  • 292. CHUYỂN HÓA: Toàn bộ những phản ứng hóa học xảy ra thường xuyên liên tục ở mọi tế bào của cơ thể và dịch thể Quá trình dị hóa: (phản ứng thoái hóa) Là phản ứng phân chia1 phân tử ra thành các phân tử nhỏ hơn. Quá trình đồng hóa (Phản ứng tổng hợp): Là phản ứng ghép các phân tử nhỏ lại thành phân tử lớn hơn
  • 293. CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG GLUCID LIPID PROTID 1. Dạng vận chuyển Glucose, Fructose, Galactose. 2. Dạng kết hợp P, L 3. Dạng dự trữ: Glycogen (cơ, gan) 1. VLDL: chứa nhiều TG. 2. IDL: TG ít hơn 3. LDL: chỉ có cholesterol và Phospholipid. 4. HDL: * 50% là Protid * 50% là Lipid 1. Dạng vận chuyển: acid amin, albumin,Globulin, Fibrinogen. 2. Cấu trúc: cơ, tế bào. 3. Dự trữ: ở tế bào 1. Năng lượng tiêu hao để duy trì cơ thể: Chuyển hóa cơ sở, vận cơ, điều nhiệt; tiêu hóa. 2. Năng lượng tiêu hao cho phát triển cơ thể: 3 Kcal/1g thể trọng. 3. Năng lượng tiêu hao cho sinh sản: 60.000 Kcal cho mang thai; Giai đoạn đầu mang thai: Tăng thêm 150 Kcal/d; Giai đoạn cuối: Tăng thâm 300 Kcal/d; Giai đoạn cho con bú (để tổng hợp: 500-600 ml sữa/d): cần 550kcal/d. Bilan năng lượng cân bằng: Năng lượng ăn vào = năng lượng tiêu hao. 1. Tham gia cấu trúc tạo hình 2. Tham gia hoạt động chức năng 3. Cung cấp năng lượng (70%) 1. Tham gia cấu trúc tạo hình 2. Tham gia hoạt động chức năng 3. Cung cấp năng lượng (18-25%) 1. Tham gia cấu trúc tạo hình, KT, men. 2. Tham gia hoạt động chức năng 3. Cung cấp năng lượng (12-15%)
  • 294. Các yếu tố ảnh hưởng tốc độ oxy hóa lipid Acid béo tự do Lượng O2 Nhiệt độ Nước Năng lượng mặt trời và tia ion: tia UV, sóng ngắn. Trạng thái Lipid: bề mặt tiếp xúc Ion kim loại chuyển tiếp: Fe, Cu, Mn. Các yếu tố kìm hãm: các chất chống oxy hóa (chống gốc tự do)
  • 295. Vai trò của Cholesterol trong cơ thể. (Nồng độ Chol. TP: 200mg%) Là chất cần thiết cho cơ thể Nguồn gốc 1. Tham gia cấu tạo màng TB 2. Tổng hợp Hormone Steroid: •Hormone sinh dục. •Hormone thượng thận 3. Tổng hợp Vitamin D ở da 4. Tổng hợp acid mật, muối mật ở gan 1. Ngoại sinh: Ăn vào: 300-500mg/d 2. Nội sinh: Tổng hợp từ: • Tế bào gan. • (Ruột) 1g/d
  • 296. CHU TRÌNH CHUYỂN HÓA CHOLESTEROL RUỘT GAN Túi mật Tổng hợp mật, muối mât Cholesterol Thận Nước tiểu HDL Tiểu thể Nhỏ LDLVLDLMẬTTái hấp thu Acid mật Thực phẩm Phân TẾ BÀO Cholesterol TB da tạo Vitamin D TB tạo màng TB gan tạo muối mật, acid mật TB sinh dục, thượng thận tạo Hormone steroid Triglycerid HDL Máu
  • 297. RỐI LOẠN CHUYỂN HÓA CHOLESTEROL 1. Tăng Chol. trong máu: + Nguyên nhân: (1) Ăn nhiều các TP giàu cholesterol: lòng đỏ trứng, mỡ động vật, gan, não… (2) Do kém đào thải, ứ lại trong cơ thể: vàng da, tắc mật. (3) Tăng huy động: tăng cùng với Lipid máu: tiểu đường tụy, hội chứng thận hư. (4) Do thoái hóa chậm: thiểu năng tuyến giáp, tích đọng Glycogen trong TB gan. + Hậu quả: Cholesterol máu tăng cao và kéo dài, sẽ xâm nhập vào TB gây rối loạn chức phận TB các cơ quan: bệnh u vàng, xơ gan, nặng nhất là VXĐM.
  • 298. 2. Giảm Cholesterol: + Nguyên nhân: (1) Tăng đào thải. (2) Giảm hấp thu: viêm ruột, lỵ amíp, Basedow. (3) Bẩm sinh (4) Khẩu phần ăn thiếu, không đủ cholesterol. + Hậu quả: (1) Thiếu nguyên liệu để sản xuất Hormone Steroid (Hormone sinh dục và thượng thận). (2) Thiếu nguyên liệu để sản xuất acid mật, muối mật. (3) Thiếu nguyên liệu sản xuất vitamin D ở da. (4) Ảnh hưởng cấu trúc màng.
  • 299. Chế độ ăn nhiều chất béo, thành phần tương quan các chất béo trong khẩu phần liên quan đến bệnh tim mạch & K: WHO/FAO (1996): Preparation and Use of Food bases dietary guidelines (Geneva). 1. Các acid béo no:  Lauric: C12: O Làm ↑ cholesterol TP  Myristic: C14: O ↑ Lipid huyết.  Palmitic: C16: O Làm ↑ LDL - Thúc đẩy VXĐM - Tăng sinh cơ trơn thành mạch - Tăng ngưng tụ tiểu cầu 2. Các acid béo thể trans: là thể đồng phân được hình thành khi hydrogen hóa các acid béo chưa no ở các loại dầu lỏng chuyển sang thể rắn hơn, có độ chảy cao hơn và ổn định hơn. Tác dụng các acid béo này tương tự các acid béo no.
  • 300. 3. Các acid béo chưa no: [Hodgson J.; Wahlqvist, M.L – 1999]: 3.1. Nhóm acid béo chưa no ω – 6: acid Linoleic: 18: 2, ω – 6 → tiền chất của acid Arachidonic: Nhiều trong dầu thực vật: + Khi khẩu phần giàu chất AO: - Làm ↓ cholesterol. - ↓ LDL - ↓ nguy cơ mạch vành + Khi khẩu phần nghèo AO: - ↑ nguy cơ động mạch vành. - ↑ nguy cơ K. + Nhu cầu: 3-12% năng lượng
  • 301. 3.2. Nhóm acid béo chưa no ω – 3: acid Linolenic: 18:3, ω – 3 → tiền chất (kéo dài và khử) của: - EPA (Eicosapentaenoic acid): 20:5, n – 3. - DHA (Docosahexaenoic acid): 22:6, n – 3. Nhiều trong cá, dầu cá. + Tác dụng: - ↓ cholesterol. - ↓ TG. - Chống loạn nhịp tim, rung tâm thất. - Chống hình thành huyết khối. -↓ HA ở HA cao thể nhẹ + Nhu cầu: 0,5 – 1,0% năng lượng.
  • 302. TÌNH HÌNH VÀ XU THẾ Béo phì ở Mỹ: ở người trưởng thành Nam: 20% Nữ: 25% Canada: 15% (cả 2 giới) Hà Lan: 8% Anh : 16% Béo phì ở trẻ em: Không ngừng gia tăng Ở Việt Nam: + Ở trẻ em có khu vực đã 15.20% + Lứa tuổi 15 – 49: 10,7% + Lứa tuổi 40 – 49: 21,9%.
  • 303. QUÁ TRÌNH HIỆN ĐẠI HÓA – ĐÔ THỊ HÓA • Béo phì là đợt sóng đầu tiên của một nhóm các bệnh mạn tính không lây. • Béo phì sẽ dẫn dắt theo đái tháo đường, tăng HA, rối loạn chuyển hóa lipid, bệnh động mạch vành. “ Hội chứng Thế giới mới” New World Syndrom!
  • 304. 2. Thõa c©n: Lµ t×nh tr¹ng c©n nÆng v­ît qu¸ c©n nÆng “nªn cã” so víi chiÒu cao. 1. BÐo ph×: BÐo ph× lµ sù t¨ng c©n nÆng c¬ thÓ qu¸ møc trung b×nh do t¨ng qu¸ møc tû lÖ khèi mì toµn th©n, g©y ¶nh h­ëng xÊu ®Õn søc kháe. Hoặc: Sự tích lũy quá dư thừa, lan rộng nhiều hay ít, của các mô mỡ dẫn đến sự tăng trên 20% (25%) cân nặng ước tính, phải tính đến chiều cao và giới tính. §ÞNHNGHÜA:
  • 305. Cách tính cân nặng lý tưởng – cân nặng “nên có” 1. Công thức Lorentz:  PI (Nam) = S - 100 -  PI (Nữ) = S - 100 – 2. Ở xứ nóng: Có thể tính: PI PI = (S – 100) x 0,9 Trong đó: * PI: Trọng lượng cơ thể (kg) * S : Chiều cao (cm) S-150 4 S-150 2
  • 306. 1. ChØ sè khèi c¬ thÓ: )( )( 22 m kg H WBMI = Ph©n lo¹i BMI (kg/m2 ) ThiÕu c©n < 18,5 B×nh th­êng 18,5 - 24,9 Thõa c©n ≥ 25,0 TiÒn bÐo ph× 25, 0 - 29,9 BÐo ph× ®é 1 30,0 - 34,9 BÐo ph× ®é 2 35,0 - 39,9 BÐo ph× ®é 3 ≥ 40,0 + Ph©n lo¹i thõa c©n, bÐo ph× theo+ Ph©n lo¹i thõa c©n, bÐo ph× theo BMI:BMI: §è i víi ng ­ê i tr­ë ng thµ nh (WHO – 20 0 2) §¬n vÞ ®o bÐo ph×:
  • 307. thang ph©n lo¹i bÐo ph× cho ch©u ¸:thang ph©n lo¹i bÐo ph× cho ch©u ¸: Ph©n lo¹i BMI (kg/m2 ) ThiÕu c©n < 18,5 B×nh th­êng 18,5 - 22,9 Thõa c©n ≥ 23,0 TiÒn bÐo ph× 23, 0 - 24,9 BÐo ph× ®é 1 25,0 - 29,9 BÐo ph× ®é 2 ≥ 30,0
  • 308. Ph©n lo¹i theo chØsè c©n nÆng vµ BMIPh©n lo¹i theo chØsè c©n nÆng vµ BMI Møc ®é bÐo PhÇn tr¨m(%) v­ ît c©n nÆng mong muèn BMI (kg/m2 ) T¨ng c©n qu¸ møc (Over weigh) > 10% > 25,0 BÐo ph× (Obesity) > 20% > 35,0 BÐo ph× bÖnh lý (Morbid Obesity) > 100%
  • 309. PHÂN LOẠI THỂ BÉO PHÌ 1. Thể phì đại: - Béo phì bắt đầu ở tuổi trưởng thành. - Số lượng TB mỡ là cố định. - Sự tăng trọng lượng là do tích mỡ trong mỗi TB (phì đại). - Điều trị: giảm bớt các chất Glucid là có hiệu quả. 2. Thể tăng sản – phì đại: - Ở tuổi thanh thiếu niên - Số lượng các TB mỡ tăng - Đồng thời phì đại các TB mỡ. - Khó điều trị hơn.
  • 310. 3. Vßng th¾t l­ng (vßng eo, vßng bông - Waist Circumference): + C¸ch ®o: LÊy th­íc d©y ®o ngang chu vi quanh rèn + Lµ chØ sè ®¬n gi¶n ®Ó ®¸nh gi¸ khèi l­îng mì bông vµ mì toµn bé c¬ thÓ. + Nguy c¬ t¨ng lªn khi: ≥ 90cm ®èi víi nam ≥ 80cm ®èi víi n÷. + Nguy c¬ ch¾c ch¾n khi: ≥ 102cm ë víi nam ≥ 88cm ë n÷. §èi víi ch©u ¸ ng­ìng vßng bông lµ ≥ 90cm ®èi víi nam vµ ≥ 80cm víi n÷.
  • 311. 4. Tû sè vßng th¾t l­ng/vßng m«ng (Waist - Hip Ratio) (W/H): + C¸ch ®o: - §o vßng th¾t l­ng: nh­ trªn. - §o vßng m«ng: Dïng th­íc d©y ®o chu vi ngang h¸ng, n¬i to nhÊt. + §¸nh gi¸: Tû sè nµy ≥ 1,0 víi nam vµ ≥ 0,85 víi n÷ lµ c¸c ®èi t­îng bÐo bông. Theo WHO, ®èi víi Châu Á ng­ìng cña tû sè nµy lµ: ≥ 0,9 víi nam vµ ≥ 0,8 víi n÷.
  • 312. W = 90cm H W = 80cm H 90,0 ¦ =H W 80,0 ¦ =H W
  • 313. C¬ chÕ g©y bÐo ph× :C¬ chÕ g©y bÐo ph× : 1. MÊt c©n b»ng n¨ng l­îng - N¨ng l­îng ¨n vµo lín h¬n n¨ng l­îng tiªu hao - ChÕ ®é ¨n giÇu lipid hoÆc ®Ëm ®é n¨ng l­îng cao - Møc thu nhËp cµng cao, khẩu phần Protid động vật, Lipid động vật cũng tăng lớn 2. Ho¹t ®éng thÓlùc Ýt, l i s ng t nh t i.ố ố ĩ ạ 3. YÕu tè di truyÒn: Theo Mayer J. (1959) - C¶ Bè vµ MÑ b×nh th­êng: chØ cã 7% con ®Î ra bÞ bÐo ph× - NÕu mét trong hai bÞ bÐo ph×: 40% con ®Î ra bÞ bÐo ph× - C¶ Bè vµ MÑ bÐo ph×: 80% con ®Î ra bÞ bÐo ph× 4. Yếu tố kinh tế - xã hội: -Ở các nước đang phát triển, béo phi như là đặc điểm của sự giàu sang, chủ yếu ở tầng lớp giàu, ít ở tầng lớp nghèo (do thiếu ăn) - Ở các nước đã phát triển: béo phì chủ yếu ở tầng lớp nghèo, ít ở tầng lớp trên. Từ xã hội thiếu ăn chuyển sang đủ ăn hay có xu hướng ăn nhiều hơn nhu cầu.
  • 314. 5. VÒ mÆt sinh bÖnh häc, bÐo ph× cßn phô thuéc vµo sù ph©n bè mì trong c¬ thÓ: + T¨ng khèi l­îng mì do: - T¨ng s¶n qu¸ møc khèi l­îng tÕ bµo mì - Ph× ®¹i tÕ bµo mì + Sù ph©n bè mì trong c¬ thÓ: - Mì tËp trung quanh eo l­ng: bÐo ph× h×nh qu¶ t¸o (bÐo bông, bÐo phÇn trªn, kiÓu ®µn «ng) → nguy c¬ cho søc khoÎ nhiÒu h¬n cho c¬ thÓ v× nhiÒu mì trong æ bông. - Mì tËp trung quanh h¸ng: bÐo ph× h×nh qu¶ lª ( bÐo phÇn thÊp, bÐo kiÓu ®µn bµ) - BÐo ph× trÎ em: mì tËp trung ë tø chi. TÕ bµo mì t¨ng s¶n gÊp 3-5 lÇn nh­ng kÝch th­íc cã thÓ b×nh th­êng.
  • 315. Nguyên nhân béo phì – Ăn quá mức Là nguyên nhân chủ yếu (95%) Ăn uống thức ăn nhiều quá nhu cầu cơ thể. Ăn một lượng quá dư thừa là do: 1. Tập quán gia đình 2. Sự thỏa mãn xúc cảm hay làm dịu nỗi lo âu mà một số người cảm nhận thấy sau khi ăn một lượng lớn thức ăn. 3. Sự giảm các hoạt động thể lực mà không giảm bớt khẩu phần ăn uống ở người già, người bất động, ít vận động. 4. Tăng tiết hoặc tăng hoạt tính Insulin, dẫn tới ăn nhiều, gây tăng chuyển Glucid thành mỡ. 5. Kích thích vùng dưới đồi: Cặp nhân bụng bên chi phối cảm giác thèm ăn, cặp nhân bụng giữa chi phối cảm giác chán ăn. Thực tế gặp: sau chấn thương, viêm não…gây ăn nhiều
  • 316. Nguyên nhân béo phì – Nguyên nhân nội tiết (hiếm gặp) 1. Hội chứng Cushin và những tổn thương dưới đồi: - Mỡ phân bố đều ở mặt, cổ, bụng (phần trên cơ thể) - Chân tay mảnh khảnh. 2. Chứng tăng tiết Insulin do u: béo phì do tăng sự ngon miệng và tạo mỡ từ Glucid. 3. Giảm năng tuyến giáp: (phù niêm) - Giảm chuyển hóa cơ bản. - Tích mỡ nhiều nơi, cân đối, kết hợp tích nước. 4. Trạng thái bị hoạn nhẹ (Hội chứng phì sinh dục) - Mô mỡ tăng quanh háng trên đùi, mông (phần dưới cơ thể) - Do tổn thương vùng dưới đồi, suy giảm tuyến sinh dục.
  • 317. Nguyên nhân béo phì – Giảm huy động + Thực nghiệm cắt thần kinh giao cảm bụng: gây tích mỡ quanh thận. + Cắt hạch giao cảm thắt lưng: tích mỡ ở vùng khung chậu và bụng. + Chấn thương cột sống gây tổn thương giao cảm gây tích mỡ vùng tổn thương. CƠ CHẾ: - Hệ giao cảm (Cate cholamin): Làm tăng thoái hóa mỡ. - Hệ phó giao cảm (phế vị): Làm tăng tích mỡ
  • 318. Nguyên nhân béo phì – Giảm vận động thể lực NĂNG LƯỢNG ĂN VÀO VẬN ĐỘNG THỂ LỰC NĂNG LƯỢNG TIÊU HAO Chuyển hóa cơ bản 70% Sinh nhiệt 15% Lao động thể lực 15% =
  • 319. T¸c h¹i cña bÐo ph×: 1. MÊt sù tho¶i m¸i trong cuéc sèng: - Khã chÞu vÒ mïa hÌ do líp mì dµy nh­ 1 líp c¸ch nhiÖt - Th­êng cã c¶m gi¸c mÖt mái, ®au ®Çu, tª buån hai ch©n. 2. Gi¶mhiÖu suÊt trong lao ®éng: - MÊt nhiÒu th× giê vµ ®éng t¸c cho mét c«ng viÖc do c¬ thÓ qu¸ nÆng nÒ. - DÔ bÞ TNL§, TNGT do gi¶m sù lanh lîi, ph¶n øng chËm ch¹p. 3. Nguy c¬ bÖnh tËt cao: Ng­êi bÐo ph× tû lÖ bÖnh tËt cao vµ tû lÖ tö vong còng cao.
  • 320. + BÐo ph× lµ mét yÕu tè nguy c¬ bÖnh tim m¹ch vµnh (chØ ®øng sau tuæi vµ rèi lo¹n chuyÓn hãa lipid). - Nguy c¬ cao h¬n khi tuæi cßn trÎ mµ bÞ bÐo bông. - Tû lÖ tö vong do m¹ch vµnh còng t¨ng h¬n khi bÞ thõa c©n, dï chØ 10% so víi trung b×nh. + Ng­êi bÐo ph× cã nguy c¬ cao HA h¬n ng­êi b×nh th­êng. + Ng­êi bÐo ph× cã tû lÖ ®ét quþ cao h¬n ng­êi b×nh th­êng. BÐo ph× vµ bÖnh tim m¹ch:BÐo ph× vµ bÖnh tim m¹ch:
  • 321. + Khi BMI t¨ng lªn th× nguy c¬ ®¸i ®­êng kh«ng phô thuéc vµo insulin (NIDDM) còng t¨ng lªn. + Nguy c¬ ®¸i ®­êng t¨ng h¬n khi: - BÐo ph× ë trÎ em vµ thiÕu niªn. - T¨ng c©n liªn tôc. - BÐo bông. BÐo ph× vµ ®¸i th¸o ®­êng:BÐo ph× vµ ®¸i th¸o ®­êng:
  • 322. + BÐo ph× lµm t¨ng nguy c¬ sái mËt gÊp 3 - 4 lÇn ng­ êi b×nh th­êng. + Ng­êi bÐo ph×, cø 1kg mì thõa lµm t¨ng tæng hîp 20mg cholesterol /ngµy. T×nh tr¹ng ®ã lµm t¨ng bµi tiÕt mËt, t¨ng møc b·o hßa cholesterol trong mËt cïng víi møc ho¹t ®éng cña tói mËt gi¶m dÉn tíi t¹o thµnh sái mËt. - Gi¶m chøc n¨ng h« hÊp. - Rèi lo¹n x­¬ng: viªm x­¬ng khíp (®Çu gèi vµ h«ng). - T¨ng nguy c¬ ung th­: ®¹i trµng, vó, tö cung. - T¨ng nguy c¬ bÖnh Gót. BÐo ph× vµ sái mËt: BÐo ph× vµ c¸c nguy c¬ søc kháe kh¸c:
  • 323. 1. Giảm năng lượng đưa vào, đặc biệt giảm chất béo, tăng chất xơ trong chế độ ăn 2. Thay đổi hành vi: - Thay đổi thói quen ăn uống đã gây béo phì. - Chế độ ăn hạn chế calo: chế độ 1200 Kcalo/ngày sẽ giảm được 0,5kg/tuần. 3. Tăng năng lượng tiêu hao bằng LĐ thể lực, TDTT. - Áp dụng chế độ luyện tập theo 4 nguyên tắc: tăng dần, thường xuyên, toàn diện, thực sự thực tế. - Đi bộ: 5km tiêu hao 200 Kcalo 4. Sử dụng TPCN và thuốc: - Trà, viên giảm béo... - TPCN: chất xơ. - Có nhiều sp TPCN hỗ trợ giảm béo phì 5. Can thiệp phẫu thuật: hạn chế - Mổ lấy bớt mỡ - Hút mỡ. - Nối hỗng tràng – hồi tràng. - Tạo hình dạ dày. §iÒu trÞbÐo ph×:§iÒu trÞbÐo ph×:
  • 324. + ChÕ ®é ¨n gi¶m n¨ng l­îng: 800 - 1500 Kcal - ChÕ ®é ¨n giÇu chÊt x¬, Ýt chÊt bÐo, ®ñ protein, vitamin, kho¸ng chÊt. - Thay ®æi thãi quen, tËp qu¸n ¨n uèng. + C¸c thùc phÈm nªn dïng: - G¹o tÎ, khoai, ®Ëu. - ThÞt Ýt mì, t«m cua, c¸ Ýt bÐo. - Giß n¹c, s÷a chua, s÷a t¸ch b¬, s÷a ®Ëu nµnh. - Rau qu¶ c¸c lo¹i. - DÇu mì h¹n chÕ: 10 - 12 g/ ngµy. - Muèi: 6g/ ngµy.
  • 325. Ức chế cảm giác thèm ăn1 • Gây cảm giác no lâu • Giảm cảm giác trống rỗng dạy dày 2 Giảm hấp thu mỡ, chất dinh dưỡng3 Tăng thoái hóa mỡ dự trữ4 Tăng đào thải5 Cơ chế SP TPCNCơ chế SP TPCN giảm cângiảm cân chống béo phìchống béo phì
  • 326. TPCN VÀ CHỨC NĂNG GAN
  • 327. CHỨC NĂNG GAN VÀ NGUY CƠ TỔN THƯƠNG GAN: I. GAN VÀ CHỨC NĂNG CỦA GAN: Gan Cơ quan to nhất cơ thể Vừa có chức năng ngoại tiết Vừa có chức năng nội tiết Vừa là kho dự trữ nhiều chất Vừa là trung tâm chuyển hoá quan trọng Chức năng gan gắn liền với sinh mạng Gan là nhà máy năng lượng của cơ thể
  • 328. Glycogen CHỨC NĂNG CỦA GAN 1. Chuyển hoá: Chuyển hoá Glucid: Tổng hợp và thoái hoá Chuyển hoá Lipit: •Tổng hợp acid béo. •Oxy hoá acid béo. •Chuyển hoá Cholesterol. Chuyển hoá protid: •Thoái hoá + Tổng hợp •Tổng hợp các men 2. Tạo mật Tiết mật 3. Dự trữ Lipit Protein Vitamin tan trong dầu: A,D,E,K. Vitamin B12 Sắt
  • 329. CHỨC NĂNG CỦA GAN 4.Tạo phá huỷ hồng cầu máu 5.Chống độc Phản ứng hoá học Tạo ure Liên hợp: •Với Glucuro •Với Sulfat •Với Glycol •Với Methyl Oxy hoá khử: Phá huỷ chất độc Cố định và đào thải qua mật: KL, màu
  • 330. Chức năng khử NH4 + của gan Protein Ruột Axitamin (Vk+men) Tổ chức Axit amin NH4 + ngoại sinh (4g/24h) NH4+ nội sinh (độc) (não, cơ, tổ chức) Glutamin + NH4+ (không độc) Glutamin Thận CitrullinArginin Ornithin NH4 + Urê (15-20g Urê/24h)
  • 331. II. CÁC TỔN THƯƠNG GAN: 1. Rối loạn chức năng gan: - RLCN Protid. - RLCN Glucid. - RLCN Lipit. - RLCN nước và điện giải. - RLCN tạo máu. 2. Viêm gan cấp: - Viêm gan cấp do virut: A,B,C,D,E,G. - Viêm gan cấp do virut: Brucella, Leptospira, SR ... - Viêm gan cấp do ∑. - Viêm gan cấp do nhiễm độc: thuốc, hoá chất, độc tố. - Viêm gan teo vàng cấp. 3. Viêm gan teo nhiễm mỡ: do suy dinh dưỡng, ROH
  • 332. 5. Áp xe gan. 6. Xơ gan: - Loạn dưỡng tế bào gan. - Các hạch tăng sinh lan tràn - TCLK phát triển. - Đảo lộn cấu trúc gan. 7. Di truyền: các bệnh Phorphyrie do thiếu men sinh tổng hợp Hem, dẫn tới tích luỹ Porphyrie. 8. Ung thư gan
  • 333. Viêm gan mạn tính Tổn thương hoại tử Tổn thương viêm Hình thành tổ chức xơ Thời gian tổn thương ≥ 6 tháng Hoại tử TB Chết TB Xâm nhập TB Lympho Xâm nhập TB Plasmocyte KN... Tái sinh liên tục Phát triển sợi collagen ngoài TB
  • 334. Các loại viêm gan mạn tính Viêm gan mạn tính do virus •Viêm gan B: 10% chuyển MT •Viêm gan D: đồng nhiễm HBV •Viêm gan C: 90% thành MT •Viêm gan G: do truyền máu Viêm gan mạn tính tự miễn •Tự kháng thể. •ANA: Kháng thể kháng nhân •SMA: Kháng thể chống cơ trơn •LKM: KT chống Microsome của gan và thận •SLA: Kháng thể chống KN gan hoà tan •LP: Kháng thể chống gan và tuỵ •AMA: Kháng thể chống Mittochondrie Viêm gan mạn tính do thuốc Methyldopa, Isoniazid Halothan, Papaverin, Sulfonamid, Aspirin, Clometacin, Benzarone ... Viêm gan mạn tính tiềm tàng
  • 335. Xơ gan: •80% xơ gan là do ROH (Pháp) •Xơ gan là do Viêm gan MT, viêm gan virus •K hoá từ xơ gan: 60-90% 1 Viêm gan virus: B,C,D,G2 Các hoá chất độc: •Hợp chất vô cơ •Hợp chất hữu cơ •Hoá chất bảo vệ thực vật .... 3 Độc tố nấm mốc: •Aflatoxin •Ocharatoxin 4 5 Ký sinh trùng: Sán lá gan 6 Chất phóng xạ. Nguyên nhân Ung thư gan:
  • 336. TPCN HỖ TRỢ CHỨC NĂNG GAN VÀ PHÒNG CHỐNG TỔN THƯƠNG GAN 1. TPCN tăng cường chức năng gan: cung cấp vitamin, hoạt chất sinh học
  • 337. THỰC PHẨM CHỨC NĂNG PHÒNG NGỪA UNG THƯ Cơ chế tác dụng (1)TPCN bổ sung các vitamin, khoáng chất, hoạt chất sinh học làm tăng sức đề kháng không đặc hiệu và tăng sức đề kháng đặc hiệu, từ đó làm hạn chế xuất hiện ung thư hoặc làm chậm quá trình phát triển của ung thư. (2) TPCN chống các chất oxy hóa, bảo vệ gen, AND, do đó chống K (3) TPCN cung cấp một số chất có hoạt tính chống ung thư: + Các hợp chất Alkyl (có trong hành, tỏi): Có tác dụng ức chế sinh các khối u và giảm mắc ung thư dạ dày. + Các hợp chất hữu cơ Isothiocyanat (có nhiều trong các loại rau họ bắp cải): Có tác dụng ức chế gây ung thư.
  • 338. 2. TPCN hỗ trợ chức năng thải độc. - Thanh nhiệt - Giải độc - Thông mật 3. TPCN cung cấp các chất chống oxy hoá, bảo vệ ADN, màng tế bào, các cơ quan tế bào, bảo vệ gan. 4. TPCN phòng chống nguy cơ gây bệnh - Tiểu đường - Vữa xơ động mạch - Viêm - Mỡ máu cao .... - Có tác dụng phong tránh tổn thương gan 5. TPCN tăng cường hệ thống miễn dịch, góp phần làm tăng “sức khoẻ” của GAN.
  • 339. TPCN VÀ HỘI CHỨNG CHUYỂN HÓA
  • 340. HỘI CHỨNG CHUYỂN HÓA (Metabolic Syndrome) Lịch sử: + M. Gerald Reave nêu ra một Hội chứng chuyển hóa gọi là hội chứng X tại Hội nghị Hội Tiểu đường năm 1988, với các dấu hiệu: (1) Tích mỡ ở thận (tăng số đo vòng bụng) (2) Cao HA. (3) Rối loạn Lipid huyết. Ở nhóm người được theo dõi bệnh Tiểu đường từ khi tiền phát cho tới khi bệnh xuất hiện. + Các nghiên cứu sau bổ sung thêm nhiều dữ kiện. Các tên gọi khác: - HC rối loạn chuyển hóa X (Dysmeta_bolic Syndrome_X). - HC kháng Insulin. - HC tiền tiểu đường. - HC rối loạn chuyển hóa liên quan tim mạch ( Cardiovascular Dysmetabolic Syndrome). - HC Reaven.
  • 341. ĐỊNH NGHĨA: Hội chứng chuyển hóa là một tập hợp các biểu hiện bệnh lý về chuyển hóa làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, tiểu đường và xơ vữa ĐM + Trong HC chuyển hóa: nổi bật là RLCH Lipid và Glucid vốn phụ thuộc trực tiếp và Insulin. + Phát hiện và phân định được HC chuyển hóa là bước tiến lớn trong dự phòng và khống chế những căn bệnh gây tử vong cao nhất trong thế kỷ 21. + HC X chiếm 20-30% dân số ở các nước công nghiệp. Ước tính đến 2010, riêng nước Mỹ sẽ có: 50-75 triệu người bị HC X.
  • 342. BIỂU HIỆN HC CHUYỂN HÓA: 1. Béo trung tâm - BMI > 25-30kg/m2 - Vòng bụng: * ≥102cm (Nam) * ≥88cm (Nữ) - Tỷ lệ vòng bụng/vòng mông: * ≥0,9 (Nam) * ≥0,85(Nữ). 2. Huyết áp: ≥ 140/90 mmHg. 3. Nồng độ Glucose huyết: - Nếu đo dung nạp Glucose: giảm rõ rệt. - Có thể suy luận mức kháng Insulin từ tỷ lệ: Tryglycerid HDL •Nếu > 2 là báo động •Nếu đạt 4 là chắc chắn có kháng Insulin
  • 343. 4. Nồng độ bất thường các loại Lipid huyết: + Tăng Triglycerid: ≥ 1, 695 mmol/lit hoặc 150mg/100ml. + Tăng nồng độ chung cholesterol + Giảm HDL-C: ≤ 0,9mmol/lit hoặc: ≤ 40mg/100ml (với nam) và ≤ 50mg/100ml (với nữ). + Tăng LDL-C. Do chi phí lớn khi đo nên nồng độ LDL thực tế được tính b ằng cách lấy nồng độ cholesterol toàn phần trừ đi HDL. 5. Biểu hiện khác: + Tăng đông (Tăng Fibrinogen & Plasminogen – activator…) + Tăng Creatinin huyết và acid Uric – huyết. + Có Albumin – niệu vi thể: 20mg/phút hoặc tỷ lệ Albumin/creatinin: 30mg/g. + Rối loạn chức năng hệ nội mạc (tăng nồng độ các phân tử kết dính).
  • 344. Chẩn đoán & khẳng định (dễ đo, chi phí thấp) Nếu có 03 yếu tố trở lên theo chiều hướng xấu là coi như có HC chuyển hóa! CHẨN ĐOÁN Vòng bụng TG – huyết HDL-C Glucose – huyết khi đói Huyết áp
  • 345. CƠ CHẾ KHÁNG INSULIN VÀ RỐI LOẠN CHUYỂN HÓA LIPID ↑ FFA TB Mỡ x Insulin ↑ VLDL LDL CETP GAN CETP HDL THẬN CE TG TG CE
  • 346. Ức chế cảm giác thèm ăn1 •Gây cảm giác no lâu •Giảm cảm giác trống rỗng dạy dày 2 Giảm hấp thu mỡ, chất dinh dưỡng3 Tăng thoái hóa mỡ dự trữ4 Tăng đào thải5 Cơ chế SP TPCNCơ chế SP TPCN giảm cângiảm cân chống béo phìchống béo phì
  • 347. SƠ ĐỒ VAI TRÒ CỦA CETP HDL VLDL LDL ↑ FFA CETP CETP Cholesterol Cholesterol TG TG MỠ GAN THẬN LDL – hạt nhỏ TG TG HDL – hạt nhỏ
  • 348. YẾU TỐ NGUY CƠ GÂY HỘI CHỨNG X 1. Ít hoặc không vận động 2. Chế độ ăn nhiều mỡ động vật (bão hòa) 3. Chế độ ăn quá nhiều Glucid (nhất là loại hấp thu nhanh) 4. Hút thuốc lá 5. Di truyền 6. Già, lão hóa 7. Môi trường 8. Phụ nữ sau mạn kinh 9. Uống nhiều rượu. HC X chiếm tỷ lệ 5% ở những người có cân nặng bình thường, 22% ở những người tăng cân và 60% ở những người béo phì. Ở người lớn nếu tăng mỗi năm 5 pounds trở lên thì nguy cơ bị HC X là 45%. Yếu tố nguy cơ gây HC X
  • 349. DỰ PHÒNG 1. Chú ý khi bước vào tuổi cao.  Khi cơ địa di truyền (cha, mẹ có hội chứng này)  Cha mẹ bị tiểu đường, VXĐM, bệnh mạch vành. 2. Theo dõi sớm, định kỳ xét nghiệm để phát hiện sớm H.C X để can thiệp. 3. Thay đổi thói quen có hại trong phong cách sống – tạo thói quen tốt. 4. Thay đổi chế độ ăn phù hợp: Thành phần TP & số Kcal vừa đủ. 5. Lựa chọn Sp TPCN thích hợp để dự phòng. 6. Duy trì một chế độ tập luyện thân thể: trung bình 30 phút mỗi ngày, ít nhất 5 ngày trong tuần.
  • 350. KHI PHÁT HIỆN CÓ H.C X 1. Thay đổi hẳn thói quen có hại trong phong cách sống. 2. Thay đổi chế độ ăn. + Giảm calo từ Glucid (còn 50% trong khẩu phần, nhất là giảm đường, bột, thay bằng ngũ cốc ở dạng hạt). + Hạn chế tối đa mỡ động vật (lipid bão hòa) thay bằng mỡ thực vật. + Hạn chế TP chứa nhiều cholesterol: lòng đỏ trứng, gan, phủ tạng. + Thay Protid từ thịt đỏ sang thịt màu trắng, cá. Thay một phần Protid động vật bằng Protid thực vật. 3. Vận động thể lực thường xuyên, khống chế tăng vòng bụng 4. Tăng lượng Vitamin oxy – hóa. 5. Theo dõi định kỳ Glucose, TG, HDL, HA, can thiệp kiịp thời khi có dấu hiệu H.C X. 6. Người bình thường khi đạt 60 tuổi, cần đưa vào diện quản lý H.C X. 7. Người có cơ địa và di truyền, cần quản lý HC X sớm hơn (40 – 50 tuổi). 8. Lựa chọn thích hợp các sản phẩm TPCN hỗ trợ giảm triệu chứng.
  • 351. TPCN VÀ CHỨC NĂNG SINH SẢN
  • 352. CHỨC NĂNG SINH DỤC CỦA CON NGƯỜI
  • 353. 1. Sinh s¶n: SX ra con ng­êi ®Ó duy tr× gièng nßi 2. Khao kh¸t (ThÌm muèn) 3. Kho¸i l¹c 4. Th«ng tin 5. Mong muèn thay ®æi t×nh dôc (míi, l¹): cÇn ®­îc chÕ ngù 6. Khö c¨ng th¼ng.
  • 354. Ph­¬ng ph¸p chÕ ngù chøc n¨ng thø 5Ph­¬ng ph¸p chÕ ngù chøc n¨ng thø 5 1)1) TuÇn tù theo quy tr×nh ®Ó nam giíi ®¹t ®­îc tø khÝTuÇn tù theo quy tr×nh ®Ó nam giíi ®¹t ®­îc tø khÝ (hoµ khÝ, c¬(hoµ khÝ, c¬ khÝ, cèt khÝ, thÇn khÝ) & n÷ giíi ®¹t ®­îc cöu khÝ (phÕ khÝ, t©mkhÝ, cèt khÝ, thÇn khÝ) & n÷ giíi ®¹t ®­îc cöu khÝ (phÕ khÝ, t©m khÝ, tú khÝ, thËn khÝ, cèt khÝ, c©n khÝ, huyÕt khÝ, nhôc khÝkhÝ, tú khÝ, thËn khÝ, cèt khÝ, c©n khÝ, huyÕt khÝ, nhôc khÝ vµ tuû khÝ)vµ tuû khÝ) 2)2) Thay ®æi ®Þa ®iÓm thêi gianThay ®æi ®Þa ®iÓm thêi gian 3)3) Thay ®æi t­ thÕ:Thay ®æi t­ thÕ: Rång bay uèn khóc Hæ r×nh måi V­în trÌo c©y Ve sÇu b¸m cµnh Rïa bay Ph­îng bay l­în Thá liÕm l«ng C¸ giao v·y H¹c quÊn cæ
  • 355. T¸c dôngT¸c dông 1) Th­êng xuyªn ®¹t cùc kho¸i: gi¶m tØ lÖ chÕt = 1/2 ng­êi kh«ng ®¹t nh­ trªn. 2) ≥ 3 lÇn/tuÇn: gi¶m 1/2 nguy c¬ ®ét quþ tim. 3) Gi¶mc©n, fitness (QHTD = bµi tËp thÓ dôc: tiªu hao 200 Kcal) Víi ®iÒu kiÖn: ®¶m b¶o quy tr×nh qua 4 giai ®o¹n: + Giai ®o¹n kÝch thÝch + Giai ®o¹n cao nguyªn + Giai ®o¹n cùc kho¸i + Giai ®o¹n håi phôc. 4) Ph¸t triÓn c¬: ®ïi, m«ng, chËu, c¸nh tay, cæ, ngùc.
  • 356. 5) KTSXTestosterone: khoÎ c¬, x­¬ng 6) Gi¶m ®au (do t¹o: Endorphin Estrogen). 7) Gi¶m trÇm c¶m cho phô n÷, gi¶m c¶m l¹nh, c¶mcóm (IgA t¨ng 30%) 8) §iÒu khiÓn c¬ bµng quang khoÎ lªn. 9) KhoÎ r¨ng-miÖng: Tinh dÞch nhiÒu Zn, Ca → gi¶m s©u r¨ng vµ gi¶m ung th­ tuyÕn tiÒn liÖt
  • 357. HORMONE SINH DỤC NAM OESTROGEN • Do TB Leydig sản xuất • Nguyên liệu: Cholesterol Phát triển các CQ sinh dục Chuyển hóa protein và cơ Chuyển hóa protein và cơ Kích thích sản xuất tinh trùng Tăng HC 20%, tăng nhẹ hấp thu Na ở ống thận •Cốt hóa + phát triển xương •Lắng đọng Ca + P ở xương
  • 358. HORMONE SINH DỤC NỮ ESTROGEN • Do buồng trứng sản xuất • Nguyên liệu: Cholesterol Tăng kích thước, mạch máu TC Tăng sinh niêm mạc vòi trứng Phát triển vú Tăng tiết dịch cổ tử cung Tăng chuyển hóa đạm, mỡ ở da (vú, đùi, mông…) •Tăng sinh niêm mạc âm đạo •Tăng tiết dịch có pH acid •Tăng cốt hóa và pt xương •Lắng đọng Ca + P Tăng nhẹ giữ H20 + muối Phát triển cơ quan sinh dục nữ
  • 359. HORMONE SINH DỤC NỮ PROGESTERON •Do hoàng thể sx •Rau thai sx Tăng tiết nhày ở cổ tử cung Tăng tiết dịch ở niêm mạc vòi trứng •Phát triển chiều dài – cuộn tròn niêm mạc TC. •Tăng bài tiết ở niêm mạc. Phát triển tuyến vú chuẩn bị tiết sữa Tăng thân nhiệt 0,5o C Nguyên liệu: Cholesterol
  • 360. CHU KỲ KINH NGUYỆT CỦA HORMONE SINH DỤC NỮ Estrogen
  • 361. Điều hòa chức năng tinh hoàn Tinh hoàn(+) Hypothalamus Gn RH Tuyến Yên FSH LH Ống sinh tinh Tế bào Sertoli Tế bào Leydig Inhibin Testosteron XS tinh trùng Tăng HC 20% Tăng CHCB 5% -10% PT chắc xương Tăng chuyển hóa protein Đặc tính sinh dục nam PT giới tính nam (-) (-) (+) (+)
  • 362. Các yếu tố ảnh hưởng tới sinh sản tinh trùng 1. Hormone: GnRH (Hypothalamus), LH, FSH (Tuyến Yên) 2. Nhiệt độ: o Tinh trùng được sản xuất ở nhiệt độ < T0 cơ thể 1-20 o Cơ Dartos của bìu co, giãn để đảm bảo nhiệt độ thuận lợi cho SX tinh trùng. 3. pH: tinh trùng hoạt động mạnh trong môi trương kiềm và trung tính. Ở môi trường axit dễ bị giết chết. 4. Kháng thể: - TT có thể bị tiêu diệt khi có KT trong máu. - Ở nữ: • Có KT cố định tinh trùng: dễ thụ thai • Có KT tiêu diệt tinh trùng: khó thụ thai
  • 363. 5. Rượu, ma túy: làm giảm sản xuất tinh trùng 6. Tia X, phóng xạ, bức xạ: làm tổn thương tế bào dòng tinh 7. Căng thẳng thần kinh: làm giảm SX tinh trùng 8. Chế độ ăn uống: ảnh hưởng SX tinh trùng 9. Ô nhiễm môi trường: ảnh hưởng SX tinh trùng 10. Virus: Virus quai bị
  • 364. Đặc điểm tinh trùng 1. Số lượng:  Hai tinh hoàn sản xuất 120.000.000 TT/d  Mỗi lần giao hợp phóng ra : 2-5ml với 200.000.000 đến 500.000.000 TT 2. Hình thể : + Đầu được cấu tạo từ nhân TB, trước đầu có một lớp dày nên được gọi là cực đầu, chứa lượng lớn men Hyaluronidase (men phân giải các sợi của mô) và men phân giải Protein. + Thân + Đuôi: giúp cho tinh trùng chuyển động và di chuyển
  • 365. 3. Đời sống: - Tinh trùng được SX ra ở ống sinh tinh và lên mào tinh hoàn 18-14h mới vận động được. - TT phải vận động qua ống mào tinh hoàn dài 6m. - TT được dự trữ 1 phần ở ống mào tinh hoàn phần lớn ở ống dẫn tinh. Tại đây: thời gian sống được 1 tháng. - Khi được phóng vào đường sinh dục nữ: thời gian sống được từ 24-48h. - Ở nhiệt độ thấp tinh trùng sống lâu hơn. 4. Chuyển động: tốc độ 4 mm/phút
  • 366. Nghiªn cøu cña GS. N.SkakkebackNghiªn cøu cña GS. N.Skakkeback (§¹i häc Copenhagen - §an M¹ch)(§¹i häc Copenhagen - §an M¹ch) •N¨m1940: L­îng tinh trïng nam giíi Ch©u ¢u trung b×nh: 113tr con/ml •N¨m1990: chØ cßn 66tr con/ml → gi¶m 41,6% •Sè l­îng tinh dÞch: gi¶m 25% •Theo WHO: sè ng­êi cã l­îng tinh trïng d­íi 20tr con/ml (dÉn ®Õn v« sinh) t¨ng tõ 6% ®Õn 18% ¤ nhiÔm m«i tr­êng Th©m nhiÔm®éc tè vi l­îng MÊt c©n b»ng Hormone Suy gi¶m l­îng & chÊt tinh trïng ë ♂ Ung th­ tö cung ë ♀ Teo c¬ quan sinh dôc Ô NHIỄM VÀ VÔ SINH
  • 367. TPCN TĂNG CƯỜNG CHỨC NĂNG SINH SẢN
  • 368. - Chã - Bß (80g protein bß méng cho 1g tinh trïng) - H­¬u - cõu 1. ThÞt ®éng vËt vµ s¶n phÈm®éng vËt Protein cao - Trøng - Tinh hoµn NhiÒu Arginin Chøa chÊt cã trong tinh dÞch THỰC PHẨM TĂNG CHỨC NĂNG SINH DỤC
  • 369. ThÞt gia cÇm * gµ trèng * vÞt c¹n * chim cót * chim sÎ * Bå c©u ®ùc 1. ThÞt ®éng vËt vµ s¶n phÈm®éng vËt Chøa chÊt cã trong tinh dÞch- Dª - H¶i CÈu, h¶i m·, MÉu lÖ - T¾c kÌ, hæ cèt - Léc nhung, léc gi¸c (h­¬u, nai)
  • 370. - Rau c¸c lo¹i:(b¾p c¶i, sóp l¬...) 2. Thùc vËt: NhiÒu vitamin E - Qu¶ kh«c¸c lo¹i (võng, l¹c, h­íng d­¬ng) NhiÒu Arginin Thùc phÈm t¨ng chøc n¨ng Sinh DôcThùc phÈm t¨ng chøc n¨ng Sinh Dôc - Gi¸ ®ç
  • 371. 2. Thùc vËt: Thùc phÈm t¨ng chøc n¨ng Sinh DôcThùc phÈm t¨ng chøc n¨ng Sinh Dôc Tõ c¸c nguyªn liÖu trªn, ng­êi ta chÕ ra c¸c s¶n phÈm TPCN tïy theo nhµ s¶n xuÊt Ba kÝch (c©y ruét gµ) C©y sép (cßn gäi c©y Tr©u cæ, v¶y èc) Ph¸ cã chØ CÈu tÝch (c©y l«ng khØ) Chi ma (mÌ, võng) D©md­¬ng ho¾c §¶ng s©m §«ng trïng h¹ th¶o Hµ thñ « Hµnh, hÑ Nh©n s©m §Ëu ®en Kû tö Hoµi s¬n…
  • 372. 3. C¸c thøc ¨n thuèc3. C¸c thøc ¨n thuèc Thùc phÈm t¨ng chøc n¨ng Sinh DôcThùc phÈm t¨ng chøc n¨ng Sinh Dôc •Trµ §an s©m c©u kû •ChÌ nh©n s©m •ChÌ h¶i s©m •Ch¸o hÑ •Ch¸o Hµ thñ « •§u«i heo hÇm §ç träng •Trøng gµ ch­ng h¹ th¶o •Ch¸o gµ nh©n s©m •Ch¸o chim sÎ •Bå c©u hÇm nh©n s©m •§u«i bß hÇm §­¬ng quy •NgÊu pÝn ch­ng C©u kû •ThÞt dª hÇm tái •Rïa hÇm Sa nh©n...
  • 373. R­îu nhung h­¬u r­îu léc tiªn (c¬ quan sinh dôc ngoµi h­¬u ®ùc) r­îu h¶i cÈu thËn (c¬ quan sinh dôc ngoµi h¶i cÈu ®ùc) 4. R­îu:4. R­îu: r­îu h¶i m· (c¸ ngùa) Thùc phÈm t¨ng chøc n¨ng sinh dôcThùc phÈm t¨ng chøc n¨ng sinh dôc r­îu d©m d­¬ng ho¾c Ba kÝch d©m d­¬ng töu C¸p giíi s©m nhung töu (t¾c kÌ, nh©n s©m, léc nhung, ba kÝch, tang phiªu tiªu)
  • 374. Håi xu©n töu (LÖ chi nhôc, nh©n s©m) Léc nhung s¬n d­îc töu (Léc nhung, S¬n d­îc) 4. R­îu:4. R­îu: cæ tÝch töu (thôc ®Þa, kû tö, ®­¬ng quy) Thùc phÈm t¨ng chøc n¨ng sinh dôcThùc phÈm t¨ng chøc n¨ng sinh dôc S©m b¸ch tuÕ töu (Nh©n s©m, Hµ thñ «) Trïng xu©n töu (§«ng trïng h¹ th¶o)
  • 375. E (vitamin t×nh yªu): d©u t©y, gi¸, rau C : uèng 4 ly camv¾t/ngµy → t¨ng kh¶ n¨ng t×nh dôc B12: T¨ng s¶n l­îng Thùc phÈm nhiÒu vitaminThùc phÈm nhiÒu vitamin A : kÝch thÝch vµ b¶o vÖtÇng b× c¬ quan sinh dôc Thùc phÈm t¨ng chøc n¨ng Sinh DôcThùc phÈm t¨ng chøc n¨ng Sinh Dôc
  • 376. §Ëu nµnh (nitrofuran) r­îu liÒu cao: Lµmgi¶ms¶n l­îng Cafein : (T¨ng s¶n l­îng tinh trïng bÊt th­êng) TPCN ỨC CHẾ CHỨC NĂNG SINH DỤCTPCN ỨC CHẾ CHỨC NĂNG SINH DỤC DÇu gan c¸ (lµm chËmph¸t triÓn dôc t×nh, lµmtinh trïng co róm l¹i) Tinh dÇu vá cam (cã Hesperridin)
  • 377. Các giai đoạn giao hợp I. Giai đoạn kích thích: 1. Toàn thân: tuần hoàn tăng, giãn mạch ngoại vi, huyết áp tăng, cơ căng dần 2. Tại chỗ:cương cứng, tiết dịch II. Giai đoạn cao nguyên: 1. Toàn thân: các dấu hiệu giai đoạn 1 mãnh liệt hơn: HA, tim, căng cơ 2. Tại chỗ: • Cương cứng • Tiết dịch nhờn • Nam: cương cứng, đỏ tía • Nữ, Măng xéc khoái cảm..) III. Giai đoạn cực khoái: 1. Toàn thân: • Co giật vô thức • HA, nhịp tim, hơi thở tăng • Ý thức bị lu mờ • Rên la vô ý thức 2. Tại chỗ : • Co giật từng cơn • Nam: phóng tinh • Nữ: co thắt cơ SD, cơ bụng, đùi, ngực, co thắt măng-sec khoái cảm, cảm giác nóng ướt trào ra IV. Giai đoạn hồi phục: các cơ giãn ra, tuần hoàn, hô hấp bình thường, hết cương, buồn ngủ
  • 378. PHÓNG TINH !  Dương vật có cấu trúc đặc biệt: 2 thể hang, 1 thể xốp, cấu tạo bởi các mô liên kết – cơ, chứa các hốc máu và các động mạch lò xo (gọi là mô cương). Các tiểu động mạch và tĩnh mạch có cấu trúc hãm tạo thành các van.  Trạng thái bình thường: các hốc máu hình V, H, X, Y
  • 379.  Khi kích thích: (sờ, nắn, va, chạm) hoặc tâm lý (nhìn, nghĩ, nghe): các sợi cơ trơn của các tiểu động mạch co lại, kéo các vòng chun giãn ra, làm máu tràn vào các hốc máu,làm dương vật to, dài ra. Các bó cơ xung quanh hốc máu co lại, ép vào các tĩnh mạch. Các sợi chun không bị các bó sợi cơ dọc kéo nữa nên co lại, bịt các tĩnh mạch lại, Máu trong các hốc không có lối thoát, lại bị ép bởi bó cơ nên dương vật trở lên cứng chắc.  Khi giao hợp: khoái cảm lên cực độ, có sự phóng tinh do cơ ngồi hang và cơ hành hang co bóp nhịp nhàng. Tinh dịch được phóng ra, các cơ giãn ra, máu thoát bằng đường tĩnh mạch, dương vật mềm trở lại.
  • 380. Nữ Nam Sự hòa hợp các giai đoạn giữa nam và nữ 1 2 3 4
  • 381. BỆNH ALZHEIMER BS người Đức Alois Alzheimer phát hiện năm 1906 là tình trạng rối loạn não bộ gây ra sự sa sút dần dần và không thể hồi phục cho trí nhớ và khả năng sử dụng ngôn ngữ, khả năng nhận thức về không gian, thời gian, cuối cùng dẫn đến tình trạng mất khả năng tự chăm sóc bản trong các nhu cầu hàng ngày
  • 382. Biểu hiện: Lú Suy kém trí nhớ trí khôn Lẫn Không phân biệt được sự việc Suy kém trí nhớ, hay lẫn hay quên 1. Hay quên, quên cả tên con, tên vợ, tên chồng. 2. Mất định hướng. 3. Nghi ngờ, hoang tưởng 4. Tính tình bướng bỉnh, thay đổi trong dáng điệu đi đứng, phá phách
  • 383. Nguyên nhân: Giả thuyết 1. Nhôm: hàm lượng Al trong tế bào não bệnh nhân cao gấp 30 lần bình thường 2. Thiếu Vitamin B6 3. Thiếu Folic 4. Thiếu Mg Làm thay đổi cấu trúc não
  • 384. VI: TPCN – HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN KT – XH XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO
  • 385. THỰC PHẨM CHỨC NĂNG 1.Tạo công ăn việc làm: + Bán hàng trực tiếp: 200 triệu người với 25.000 mặt hàng ở 125 quốc gia. + Ở Việt Nam: trên 70 vạn người tham gia bán hàng trực tiếp. 2. Tăng trưởng kinh tế: 20-30%/năm 3. Thuế công ty, thuế thu nhập. 4. Thu nhập mỗi cá nhân. 5. Hoạt động từ thiện. 6. Thúc đẩy sản xuất: từ khâu nuôi trồng thảo dược đến sản xuất, chế biến, xuất khẩu, nhập khẩu.
  • 386. Phần VI: Khuyến cáo cho chị em
  • 387. Người tiêu dùng thông thái: 1. Có nhận thức và thực hành tốt về ATTP 2. Biết cách chọn mua TP an toàn 3. Biết cách chế biến TP an toàn 4. Biết cách sử dụng TPAT và sử dụng TPCN 5. Là một tuyên truyền viên và thanh tra viên về ATTP.
  • 388. 5 bước sử dụng TPCN:5 bước sử dụng TPCN: Bước 1:Bước 1: Đánh giá tình trạng sức khỏeĐánh giá tình trạng sức khỏe Bước 2:Bước 2: Xác định mục đích sử dụngXác định mục đích sử dụng Bước 3:Bước 3: Lựa chọn sản phẩm thích hợpLựa chọn sản phẩm thích hợp Bước 4:Bước 4: Sử dụng theo hướng dẫn của nhà SX và chuyên giaSử dụng theo hướng dẫn của nhà SX và chuyên gia Bước 5:Bước 5: Đánh giá hiệu quảĐánh giá hiệu quả
  • 389.  Sử dụng TPCN thêm vào khẩu phần ăn hàng ngày.  Hiểu đúng – làm đúng – dùng đúng TPCN.
  • 390. COMPANY NAME Trân trọng cảm ơn ! www.vads.org.vn