Nioo nieuwbouw mei 2010

Nederlands Instituut voor Ecologie NIOO-KNAW nieuwbouw / mei 2010 Een gebouw dat leeft In Nederland zijn we gewend te Leren van de natuur energiezuinigheid; het C2C bouwen volgens strakke regels. Dat is niet verwonderlijk. Het concept stelt nieuwe vragen. Nederlands Instituut voor Niet: hoe belast ik het milieu zo Wetgeving, vergunningen en Ecologie (NIOO), onderdeel min mogelijk, maar: hoe kan het Programma’s van Eisen schrijven van de Koninklijke Nederlandse gebouw een waardevolle bijdrage voor hoe een gebouw moet Akademie van Wetenschappen leveren aan zijn omgeving? Leidend worden opgeleverd. En vervolgens (KNAW) bestudeert de werking principe van C2C is dat afval niet blijft het meestal onveranderd bestaat. Bij C2C keert alles wat we van de natuur in al haar facetten. totdat we het rijp achten voor de Ecologische processen en de maken en achterlaten, als grondstof sloop. Hoe anders gaat het bij dynamiek van de natuur zelf terug voor hetzij de natuur, hetzij het nieuwe hoofdgebouw van dienen nu als voorbeeld bij nieuwe producten. Twee andere het Nederlands Instituut voor ontwerp en bouw van de nieuwe belangrijke principes van C2C zijn: Ecologie, dat op dit moment huisvesting. Het nieuwe gebouw maak gebruik van zonne-energie verrijst in Wageningen? Het wordt functioneel en comfortabel, en versterk biodiversiteit. In de hier toegepaste proces verloopt maar zal tegelijkertijd in evenwicht opdracht aan de ontwerpers is niet van A naar B, niet van PvE zijn met de omgeving. Een lastige aangegeven om zoveel mogelijk direct naar eindproduct, niet opgave? Met visie, creativiteit en volgens deze filosofie te ontwerpen. van tekentafel naar stenen. Nee, doorzettingsvermogen blijkt het haalbaar te zijn. Proces het proces laat zich het best Bij de selectie van architect en omschrijven als ‘evolutionair’. Het Cradle to Cradle bouwer heeft de opdrachtgever kantoor annex laboratorium in Het NIOO besloot enige jaren zich niet specifiek gericht op aanbouw werkt als een proeftuin geleden om de activiteiten van zogenaamde ‘groene’ partijen. voor ‘eco-technologie’. Tijdens twee van haar vestigingen samen “Het betrekken van reguliere het ontwerp, maar ook tijdens te brengen in één nieuw duurzaam architecten en uitvoerders heeft een de bouw en zelfs na oplevering, gebouw. NIOO-directeur professor belangrijk maatschappelijk effect”, is er ruimte voor innovatie en Louise Vet is geïnspireerd door de aldus Louise Vet. “Je vergroot de experiment. principes van Cradle to Cradle kring van deskundigen en wat (C2C) en vond dat ontwerp en we hier bouwen, kan anderen bouw een stap verder moesten weer tot voorbeeld dienen.” gaan dan de meest duurzame Na een Europese aanbesteding gebouwen van Nederland van ging NIOO-KNAW in zee met dit moment. Duurzaamheid Claus en Kaan architecten. Aan wordt meestal afgemeten aan hen de opdracht een ‘slim’  1

gebouw te ontwerpen: licht, van gedachten en oplossingen. ventilatiesysteem toegepast: het ergonomisch verantwoord, Bouwbedrijf Berghege voert als ontwerp stimuleert thermische makkelijk qua oriëntatie en bouwkundig aannemer regelmatig trek en natuurlijke ventilatie via vernieuwend in duurzaamheid. overleg op de bouwplaats zodat de gevels. Mechanische ventilatie Onder directievoering van alle medewerkers doordrongen wordt alleen ingeschakeld op Archisupport werd een raken van de do’s en dont’s basis van CO2 detectie. ontwerpteam samengesteld met van duurzaam bouwen en van Samen met het bedrijf Suncycle diverse deelnemers, waaronder elkaar weten waar ze mee bezig wordt een proef opgezet Bouwbedrijf Berghege, zijn. Een nieuwsbrief en een met een nieuwe generatie Ingenieursbureau DGMR en DWA bouwdossier (www.berghege. energieproducerende zonnecellen. installatie- en energieadvies (zie nl) ondersteunen dit proces. De De zonnecollector in de vorm voor het complete overzicht van betrokken partijen hebben –ook van een bol is goedkoper en betrokken partijen het einde van redelijk uniek – gezamenlijk efficiënter dan traditionele dit artikel). Het ontwerpteam zitting in een werkgroep die de oplossingen, maar levert ook ging aan de slag, ‘al doende’ communicatie rond ontwerp en warmte. Op het NIOO-terrein wil lerend en ‘al lerende’ doende, bouw coördineert. men koeling van deze zonnecellen daarin ondersteund door advies door middel van water testen. en subsidies van Agentschap NL Energie Het warme koelwater kan worden (voorheen SenterNovem) en de De inspanningen ten aanzien benut voor het verwarmen van Provincie Gelderland. van energie beslaan twee kassen en bioreactoren. De Is de ontwerpopgave inmiddels gebieden: reductie van het thermische zonnepanelen slaan duidelijk, het proces van verbruik en duurzame opwekking. de zonnewarmte op via een realisering roept nieuwe Beide inspanningen leiden HoogTemperatuur-opslag (HTO). vragen op en lokt discussie tot minder uitstoot van CO2. Naast de zonnewarmte wordt uit. Niet in de laatste plaats Met energiezuinige bouw is ook de warmte die vrijkomt door de opdrachtgever zelf: de laatste jaren veel ervaring bij de koude opwekking hierin welke materialen, welke opgedaan. Dit zien we o.a. terug opgeslagen. Overtollige warmte vloer, hoe wekken we de in het verlichtingsconcept. Op uit het gebouw en de kassen energie op, hoe sluiten we het advies van DWA wordt gewerkt gaat eveneens naar de HTO. afvalwatercircuit, wat doen we met aanwezigheidsdetectie en De temperatuur-opslag bevindt met de restwarmte? Louise Vet daglichtschakeling, wat wil zeggen zich op 300 meter in veel diepere neemt ‘de mannen’ graag mee dat de kunstlichtsterkte afhankelijk aardlagen dan ooit eerder is in haar gedachtewereld. Omdat is van de hoeveelheid daglicht gerealiseerd. De diepte maakt het het merendeel van de betrokken op dat moment. Ook wordt waar mogelijk om overtollige warmte organisaties in dit proces zijn mogelijk LED verlichting toegepast: in de zomer vast te houden tot duurzaamheidsexpertise wil zowel binnen het gebouw, in het volgende winterseizoen. Deze verbreden en verdiepen, ontstaat de kassen als op het terrein. innovatieve toepassing, ontwikkeld vaak een inspirerende uitwisseling Daarnaast wordt er een hybride door DWA en IF-Technology,  2

DGMR verwoordt het als volgt: sloten rondom het terrein. Een “Het ontwerp en de materialen andere mogelijkheid is om het in stralen duurzaamheid uit. Het de bodem te infiltreren en het na verhaal hoeft niet verteld te oppompen opnieuw te gebruiken worden, het gebouw vertelt zelf het om bijvoorbeeld toiletten door te verhaal”. spoelen. Een speciale uitdaging vormde Afval = voedsel de vloer, die, met name in de Een kringloop is pas écht laboratoria, aan specifieke eisen gesloten als er geen restafval leidt tot een energiebesparing van moet voldoen. Een gangbare meer ontstaat. Door alle afval als 70 to 80% en is door de Provincie toepassing van epoxyhars werd voedsel te beschouwen volg je een Gelderland en Agentschap als te schadelijk van de hand natuurlijk principe en daarmee NL als een pilot aangemerkt. gewezen. Uiteindelijk vond de één van de hoofdgedachtes van De opgeslagen warmte wordt architect een oplossing in het Cradle to Cradle. In het NIOO- door leidingen in de vloeren polijsten van de betonvloeren. KNAW-gebouw wordt op basis van afgegeven aan de binnenruimte Weliswaar arbeidsintensief, dit principe samen met het bedrijf (betonkernactivering). maar relatief eenvoudig. Het DeSah BV een systeem ontwikkeld eindresultaat is een strakke en dat kostbare voedingsstoffen De EPC-berekening, uitgevoerd dichte vloer die de warmte- en terugwint uit faecaliën. Het door DGMR, maakt duidelijk dat koudeafgifte via het beton systeem start bij het toilet. bij oplevering ruim 50% minder optimaal mogelijk maakt. Vacuümtoiletten, uniek in een energie wordt verbruikt dan het kantoorgebouw, worden met een huidige Bouwbesluitniveau. De Water geringe hoeveelheid grondwater besparing zal in de komende jaren Het sluiten van de kringloop gespoeld. De biomassa gaat oplopen als nieuwe technieken is het meest zichtbaar in de vervolgens naar een vergister die zoals energie uit planten en watercircuits. De wens is om het een deel van de massa omzet in zonnecellen verder worden eigen afvalwater zo te zuiveren biogas. Hierdoor ontstaat een verfijnd en grootschaliger kunnen dat het lokaal geloosd kan koppeling tussen toiletgebruik worden toegepast. worden en eigenlijk weer de en het energiesysteem. Kostbare kwaliteit van drinkwater heeft. mineralen zoals fosfaten kunnen Materiaal De opdrachtgever wilde dan ook worden teruggewonnen Claus en Kaan Architecten moest geen aansluiting op het riool. om weer te dienen als meststof werken met een aantal stevige Vergunningtechnisch blijkt dit niet voor land-en tuinbouw. Een materiaaleisen: gezond voor mogelijk: er ligt een rioolbuis, algenkweekinstallatie en het mens en milieu, vervaardigd maar NIOO-KNAW streeft ernaar helofytenfilter gaan zorgen voor uit herwinbare grondstoffen en deze niet te gebruiken. verdere waterzuivering. energiezuinig geproduceerd Het water wordt gescheiden zonder schadelijke emissies. Het in drie circuits: hemelwater, Biodiversiteit casco is van duurzaam beton huishoudelijk water (inclusief water Het NIOO-KNAW-gebouw krijgt zonder kunststoftoevoegingen uit laboratoria) en afvalwater uit een groen dak. Uiteraard, zou en ook bij de verwerking worden de toiletten. Na zuivering (zie ook je zeggen: dakvegetatie filtert geen kit, oplosmiddelen e.d. hieronder) komen de stromen water en lucht en draagt bij aan gebruikt. Uiteraard is ook gekeken samen in een helofytenfilter. temperatuurbeheersing. Maar naar keurmerken zoals FSC Helofyten zijn waterplanten als NIOO-KNAW gaat een stap en ‘pvc-vrij’. Door toepassing riet en lisdodde die afvalwater verder. Samen met de Universiteit van o.a. hout, glas, staal, vlas, zuiveren tot een kwaliteit die Wageningen wordt onderzocht hoe kalkzandsteen en puingranulaat onschadelijk is voor het milieu. de dakbegroeiing kan bijdragen ontstaat een strak gebouw met Het gezuiverde water kan aan de soortenrijkdom van planten een natuurlijke en open uitstraling. uitstromen in de vijver en de en dieren. NIOO-KNAW  3

wordt gerealiseerd is in Nederland ongeëvenaard. Een gebouw dat leeft Het NIOO-KNAW gebouw zal nooit ‘af’ zijn. Ook in de toekomst is er ruimte voor verbetering en experiment. De dynamiek die je vindt in de natuur wordt weerspiegeld in het gebouw, dat zich zal aanpassen aan nieuwe inzichten en nieuwe technologie. Onder de noemer ‘eco- technologie‘ worden bedrijven uitgedaagd hun ideeën en toepassingen op het gebied van duurzaamheid en Cradle to Cradle bij NIOO-KNAW te realiseren. Op dit moment ligt er al een wensenlijstje voor de toekomst: stroom uit planten, onderzoek naar de meest effectieve ontving een stimuleringsprijs van Bouwbedrijf Berghege verwoordt algensoorten, de meest geschikte het ministerie van LNV omdat met het zo: “Bijzonder is dat NIOO- LED-verlichting, loskoppeling dit plan op het dak plantensoorten KNAW er niet voor kiest om de van het riool, waterzuivering kunnen terugkeren die volgens de beste, de slimste, de enige, of de tot drinkwaterkwaliteit, energie Europese habitatrichtlijn worden meest innovatieve te zijn op één opleveren in plaats van bedreigd! specifiek duurzaamheidsaspect, verbruiken…. Er zijn nog tal van Het terrein wordt in harmonie met maar kiest voor integraliteit.” Dat uitdagingen! de groene omgeving aangelegd, maakt de uitdaging complex, waarbij biodiversiteit wordt maar levert ook veel op: de Uitnodiging gestimuleerd. In de toekomst kan koppeling van toiletwater aan het De uitnodiging van directeur hier worden geëxperimenteerd energiesysteem is uniek en leidt tot Louise Vet is duidelijk: “Kijk met technologie die stroom uit effectieve inzet van wat voorheen naar onze ervaring en doe er je levende planten genereert. Tijdens als ‘afval‘ werd bestempeld. Een voordeel mee!” Want niet alleen het proces is overigens duidelijk vloer zonder weekmakers blijkt ecologisch, ook economisch geworden dat ten aanzien van ook de betonkernactivering te levert het heel wat op. Sommige biodiversiteit nog nauwelijks optimaliseren. De voordelen investeringen zijn niet gering, gedegen advies te krijgen is. van een groen dak worden dat is waar, maar dankzij de Gelukkig heeft NIOO-KNAW gecombineerd met biodiversiteit. vele innovaties en de effectieve zelf heel wat expertise in Restwarmte wordt langdurig uitwisseling tussen de systemen, huis en wordt samengewerkt opgeslagen voor toekomstig zijn de besparingen op langere met instanties als Heg en gebruik, etc. Het zijn voorbeelden termijn aanzienlijk. Groot voordeel Landschap, de Vlinderstichting en van ‘eco-effectief‘ ontwerpen: je is dat de opdracht in één hand Vogelbescherming Nederland. kijkt niet alleen naar efficiëntie van ligt. NIOO-KNAW stuurt het aparte systemen, maar ook naar proces inhoudelijk aan en kan, als Integrale aanpak een effectieve koppeling tussen toekomstige gebruiker, er ook zelf Materiaal, water, energie, afval, de systemen en reststromen. De de vruchten van plukken.  groen: ze staan niet op zichzelf. mate waarin hier de integrale visie 4

Betrokken organisaties Opdrachtgever: Koninklijke Nederlandse Akademie Integrale projecten met derden van Wetenschappen (KNAW, eigenaar pand) NIOO-KNAW, toekomstige Duurzame dakvegetatie: gebruiker • Consolidated Directievoering: Archisupport • WUR, hydrologie en vegetatiekunde Architect: Claus en Kaan Architecten • NIOO- KNAW, Afdeling Terrestrische Ecologie Adviseur E+W: DWA, advies technische Hoge Temperatuuropslag: installaties • Provincie Gelderland, Energietransitie Adviseur Bouwfysica: DGMR, bouwfysica,brandveiligheid • IF-technology en duurzaamheid advies • Agentschap NL (voorheen SenterNovem), milieutechnische aangelegenheden agentschap van het ministerie van Adviseur Constructies: ARUP Economische Zaken Aannemers: Bouwbedrijf Berghege • DWA W-installateur: Burgers Ergon • Vitens E-installateur: Imtech Duurzame kassenbouw: Lek Habo Groep Zonnecellen: • Suncycle Plantenstroom: • Plant-e B.V. • WUR Lokale waterzuivering: • Waterschap Vallei en Eem • Ingrepro en Algaelink (algen) • Landustrie/DeSah BV (vacuümtoiletten) • Ecofyt (Helofytenfilters) en WUR • NIOO-KNAW Afdeling Microbiële Ecologie Biodiversiteit/terrreininrichting: • Stichting Heg en Landschap • Wagenings Milieuoverleg • NIOO-KNAW • De Vlinderstichting © Artist Impressions: • Vogelbescherming Nederland Claus en Kaan Architecten • KNNV • Gemeente Wageningen 5

Nioo nieuwbouw mei 2010

by Herman Poos on Sep 30, 2010

Accessibility

Tags

Upload Details

Usage Rights

Statistics

Nioo nieuwbouw mei 2010 — Document Transcript