SUSE Linux 10. Księga eksperta

IDZ DO PRZYK£ADOWY ROZDZIA£ SPIS TREœCI SUSE Linux 10. Ksiêga eksperta KATALOG KSI¥¯EK Autor: Michael McCallister T³umaczenie: Adam Jarczyk KATALOG ONLINE ISBN: 83-246-0409-X Tytu³ orygina³u: SUSE Linux 10 Unleashed ZAMÓW DRUKOWANY KATALOG Format: B5, stron: 688 TWÓJ KOSZYK Wyczerpuj¹cy przewodnik po jednej z najpopularniejszych dystrybucji Linuksa • Instalowanie i konfigurowanie systemu DODAJ DO KOSZYKA • Korzystanie z Linuksa w pracy i w domu • Wspó³praca z innymi platformami systemowymi • Administrowanie systemem CENNIK I INFORMACJE SUSE Linux to jedna z najbardziej znanych kompletnych dystrybucji Linuksa. Jej popularnoœæ w Europie i Ameryce wzrasta w ogromnym tempie, miêdzy innymi ZAMÓW INFORMACJE dziêki temu, ¿e rozwijaniem systemu zajê³a siê firma Novell. Wersja 10 powsta³a O NOWOœCIACH w ramach projektu Open SUSE, w którym bra³y udzia³ tysi¹ce u¿ytkowników i programistów z ca³ego œwiata. Efektem jest stabilny, wydajny i niezawodny system ZAMÓW CENNIK operacyjny, œwietnie sprawdzaj¹cy siê jako podstawa dzia³ania zarówno stacji roboczych i komputerów domowych, jak i serwerów sieciowych. Ogromn¹ zalet¹ dystrybucji SUSE jest maksymalnie uproszczony proces instalacji oraz imponuj¹ca CZYTELNIA iloœæ narzêdzi i aplikacji do³¹czanych do systemu. „SUSE Linux 10. Ksiêga eksperta” to doskona³e Ÿród³o wiedzy na temat najnowszej FRAGMENTY KSI¥¯EK ONLINE wersji tej dystrybucji. Zawiera informacje, dziêki którym poznasz system i staniesz siê jego œwiadomym u¿ytkownikiem. Nauczysz siê go instalowaæ, konfigurowaæ oraz przeprowadzaæ operacje administracyjne. Dowiesz siê, jak korzystaæ z do³¹czonych do Linuksa aplikacji oraz jak instalowaæ nowe narzêdzia z pakietów dystrybucyjnych. Poznasz tajniki uruchamiania serwerów sieciowych w oparciu o SUSE Linux i sposoby przygotowywania go do wspó³pracy z innymi systemami operacyjnymi. W ksi¹¿ce tej znajdziesz omówienie nastêpuj¹cych zagadnieñ: • instalacja z p³yty DVD, • praca z pow³ok¹ tekstow¹, • œrodowiska KDE i Gnome, • konfiguracja drukarki, Wydawnictwo Helion • korzystanie z pakietu OpenOffice, ul. Koœciuszki 1c • wspó³praca z Windows i Mac OS, 44-100 Gliwice • korzystanie z internetu, tel. 032 230 98 63 • zarz¹dzanie systemem plików i kontami u¿ytkowników, e-mail: helion@helion.pl • konfiguracja serwerów sieciowych, • programowanie w Linuksie. Poznaj i wykorzystaj nowoczesn¹ dystrybucjê Linuksa!

Spis treści O autorze ..................................................................................................... 19 Wprowadzenie ............................................................................................ 21 Część I Instalacja i konfiguracja .........................................................27 Rozdział 1. Witamy w systemie SUSE Linux ............................................... 29 Czym jest SUSE Linux? .......................................................................................................................29 SUSE Linux ....................................................................................................................................30 OpenSUSE.org ...............................................................................................................................32 Program instalacyjny SUSE Linux ................................................................................................33 Systemy plików w SUSE Linux .....................................................................................................34 64-bitowy SUSE Linux ..................................................................................................................34 Pomoc: dokumentacja i inne źródła ......................................................................................................35 Dokumentacja drukowana i SUSE Help Center ............................................................................35 Przeszukiwanie Help Center ..........................................................................................................35 Strony man i info ............................................................................................................................36 Pomoc techniczna online ................................................................................................................37 Linux Documentation Project ........................................................................................................38 Listy dyskusyjne SUSE ..................................................................................................................38 Grupy użytkowników Linuksa .......................................................................................................40 Odnośniki ..............................................................................................................................................40 Rozdział 2. Przygotowania do instalacji ................................................... 43 Planowanie instalacji SUSE Linux .......................................................................................................44 Wymogi sprzętowe ...............................................................................................................................45 Linux w laptopach ..........................................................................................................................48 SUSE Linux i przestarzały sprzęt ...................................................................................................48 Unikanie potencjalnych problemów ze sprzętem ...........................................................................49 Modemy programowe ....................................................................................................................49 Urządzenia USB .............................................................................................................................50 Urządzenia „peryferyjne” na płycie głównej .................................................................................51 Dwa systemy, podział na partycje i inne problemy .......................................................................51 Współistnienie z systemem Windows ............................................................................................52 Jak podzielić dyski na partycje? .....................................................................................................53 Odnośniki ..............................................................................................................................................54

6 SUSE Linux 10. Księga eksperta Rozdział 3. Instalacja SUSE Linux ............................................................... 55 Metody instalacji systemu ....................................................................................................................55 Przygotowania do instalacji z płyty CD-ROM lub DVD .....................................................................55 Instalacja SUSE Linux za pomocą YaST .............................................................................................56 Wybór strefy czasowej ...................................................................................................................57 Ustawienia pulpitu ..........................................................................................................................57 Wstępne ustawienia instalacji ........................................................................................................57 Podział dysków na partycje ............................................................................................................58 Instalacja pakietów oprogramowania .............................................................................................59 Tworzenie użytkownika root ..........................................................................................................59 Konfiguracja sieci i połączeń internetowych .................................................................................60 Tworzenie użytkownika .................................................................................................................62 Konfiguracja sprzętu dla X Window System .................................................................................63 Logowanie i wyłączenie systemu po raz pierwszy ...............................................................................64 Odnośniki ..............................................................................................................................................66 Rozdział 4. Dalsza konfiguracja za pomocą YaST i SaX2 ....................... 67 Rozwiązywanie problemów z instalacją ...............................................................................................67 Konfiguracja sprzętu za pomocą YaST ................................................................................................68 Gromadzenie informacji o sprzęcie ................................................................................................68 Zmiana ustawień kontrolera dysków ..............................................................................................68 Konfiguracja joysticka ...................................................................................................................69 Dostosowanie układu klawiatury ...................................................................................................70 Konfiguracja myszy .......................................................................................................................70 Konfiguracja skanera ......................................................................................................................70 Konfiguracja karty TV lub radiowej ..............................................................................................71 Ustawienia daty i godziny ....................................................................................................................71 Utrzymanie dokładnego czasu za pomocą NTP .............................................................................73 Zarządzanie zasilaniem .........................................................................................................................77 Zarządzanie energią w YaST .........................................................................................................77 Problemy z komputerami przenośnymi ................................................................................................77 Opcje zasilania w laptopach ...........................................................................................................78 Współpraca z kartami PCMCIA ....................................................................................................79 Konfiguracja obsługi Bluetooth .....................................................................................................79 Konfiguracja trybów pracy IrDA ...................................................................................................80 Konfiguracja CD i DVD .......................................................................................................................81 Integrowanie napędów CD i DVD z systemem .............................................................................81 Przyspieszanie pracy CD za pomocą DMA ...................................................................................82 Odnośniki ..............................................................................................................................................83 Część II Praca z systemem SUSE Linux ................................................85 Rozdział 5. Rozpoczęcie pracy ................................................................. 87 Logowanie do systemu .........................................................................................................................87 Logowanie z powłoki .....................................................................................................................88 Wylogowanie z powłoki .................................................................................................................88 Korzystanie z linuksowego systemu plików ........................................................................................88 Najważniejsze polecenia systemowe z katalogów /bin i /sbin .............................................................90 Korzystanie z katalogów /boot i /dev ...................................................................................................90

Spis treści 7 Edycja plików konfiguracyjnych w katalogu /etc ................................................................................91 Katalog /home: miejsce na wszelkie dobra ..........................................................................................92 Znajdowanie programów pulpitu w katalogu /opt ................................................................................93 Katalog /usr: miejsce na większość programów ...................................................................................93 Dane ulegające zmianom: katalog /var .................................................................................................93 Zmiany informacji o użytkownikach i program finger ........................................................................94 Wybór i korzystanie z powłoki .............................................................................................................95 Wygodne cechy wspólne dla wszystkich powłok ..........................................................................95 Praca z bash ....................................................................................................................................96 Praca z tcsh .....................................................................................................................................98 Praca z zsh ......................................................................................................................................98 Zarządzanie plikami za pomocą narzędzia Midnight Commander ................................................99 ksh i ash ........................................................................................................................................100 Wybór powłoki .............................................................................................................................101 Edycja tekstu .......................................................................................................................................103 Praca z edytorem vim i jego klonami ...........................................................................................104 Praca z edytorem Emacs i jego klonami ......................................................................................105 Kilka innych edytorów .................................................................................................................105 Dlaczego nie mogę zmienić tego pliku? Sposób działania uprawnień ...............................................106 Zmiany uprawnień ........................................................................................................................108 Uprawnienia do katalogów ...........................................................................................................109 Praca z konta root ...............................................................................................................................110 Tworzenie i usuwanie użytkowników ..........................................................................................111 Wyłączanie i ponowne uruchamianie systemu ............................................................................112 Odnośniki ............................................................................................................................................113 System plików ..............................................................................................................................113 Powłoki .........................................................................................................................................113 Edytory .........................................................................................................................................114 Praca z konta root .........................................................................................................................114 Rozdział 6. Pulpit ....................................................................................... 115 Wprowadzenie do X Window System ................................................................................................116 Konfiguracja X w systemie SUSE Linux .....................................................................................116 Wybór środowiska pulpitu: KDE i GNOME .....................................................................................118 KDE: K Desktop Environment ....................................................................................................120 GNOME: GNU Network Object Model Environment ................................................................122 Zarządzanie plikami z pulpitu ............................................................................................................123 Narzędzie Konqueror w KDE ......................................................................................................123 Narzędzie Krusader w KDE .........................................................................................................126 Narzędzie Nautilus w GNOME ....................................................................................................128 Konfiguracja środowiska pulpitu ........................................................................................................129 Centrum sterowania KDE ............................................................................................................129 Dostosowanie ustawień GNOME ................................................................................................131 Co to jest menedżer okien i do czego się przyda? ..............................................................................132 Po co używać menedżera okien? ..................................................................................................133 Uruchamianie systemu z menedżerem okien ...............................................................................133 fvwm .............................................................................................................................................133 WindowMaker ..............................................................................................................................134 IceWM ..........................................................................................................................................136 Odnośniki ............................................................................................................................................137

8 SUSE Linux 10. Księga eksperta Rozdział 7. Drukowanie w SUSE Linux ..................................................... 139 Wprowadzenie ....................................................................................................................................139 Common Unix Printing System (CUPS) ............................................................................................140 Konfiguracja drukarek w YaST ..........................................................................................................141 Konfiguracja CUPS i drukarek sieciowych za pomocą KDEPrint ......................................................145 Drukowanie za pomocą CUPS ...........................................................................................................148 Praca z dokumentami PDF .................................................................................................................149 Sterowanie drukowaniem z konsoli ....................................................................................................151 Podstawowe polecenia drukowania .............................................................................................151 Unikanie problemów z drukowaniem .................................................................................................152 Urządzenia wielofunkcyjne ..........................................................................................................152 USB i starsze drukarki atramentowe ............................................................................................153 Odnośniki ............................................................................................................................................153 Rozdział 8. Praca z powłoką .................................................................... 155 Potęga wiersza poleceń .......................................................................................................................156 Dopasowywanie wzorców w powłoce .........................................................................................157 Przekierowywanie wejścia i wyjścia ............................................................................................159 Potokowanie danych ....................................................................................................................159 Przetwarzanie w tle ......................................................................................................................160 Skrypty powłoki: wprowadzenie ........................................................................................................160 Pisanie skryptów w powłoce bash ......................................................................................................161 Zmienne w skryptach powłoki ...........................................................................................................163 Przypisywanie wartości do zmiennych ........................................................................................163 Dostęp do wartości zmiennych ....................................................................................................163 Parametry pozycyjne ..........................................................................................................................164 Pozyskiwanie zmiennych wiersza polecenia za pomocą parametrów pozycyjnych ....................165 Automatyzacja zadań za pomocą skryptów .................................................................................165 Zmienne wbudowane ..........................................................................................................................166 Odnośniki ............................................................................................................................................167 Rozdział 9. Produktywność: pakiety biurowe i inne narzędzia ............ 169 Porównanie pakietów biurowych dla systemu Linux .........................................................................169 Praca z OpenOffice.org ................................................................................................................170 Praca z KOffice ............................................................................................................................176 Praca z GNOME Office ...............................................................................................................179 Praca z Softmaker Office .............................................................................................................180 Inne pakiety komercyjne ..............................................................................................................182 Komunikacja z PDA ...........................................................................................................................183 Oprogramowanie wiersza poleceń PDA dla SUSE Linux ...........................................................183 Zarządzanie własnymi finansami .................................................................................................184 Inne narzędzia zwiększające produktywność .....................................................................................185 Komputerowe przygotowywanie publikacji w programie Scribus ..............................................186 Tworzenie wykresów i diagramów blokowych w programie Dia .............................................188 Mapy myśli w programie VYM ...................................................................................................188 Aplikacje dla faksów i skanerów .................................................................................................189 Odnośniki ............................................................................................................................................191

Spis treści 9 Rozdział 10. Obraz, dźwięk i inne rozrywki ............................................. 193 Konfiguracja kart dźwiękowych i wideo ............................................................................................193 Konfiguracja karty dźwiękowej i graficznej w YaST ..................................................................194 Odtwarzanie muzyki i słuchanie radia ................................................................................................194 Formaty dźwięku ..........................................................................................................................195 Radio internetowe i inne media przesyłane strumieniowo ...........................................................196 Tworzenie własnej muzyki .................................................................................................................197 Nagrywanie CD i DVD ......................................................................................................................197 Tworzenie CD i DVD z pulpitu ...................................................................................................199 Tworzenie CD z powłoki .............................................................................................................201 Tworzenie DVD z powłoki ..........................................................................................................202 TV i wideo — MythTV ......................................................................................................................204 Sprzęt TV i wideo ........................................................................................................................204 Linux i aparaty cyfrowe ......................................................................................................................207 Kamery internetowe .....................................................................................................................208 Edycja obrazów w programie GIMP ..................................................................................................208 Formaty plików graficznych ........................................................................................................211 Gry w systemie Linux .........................................................................................................................211 Gry w KDE ...................................................................................................................................212 Gry w GNOME ............................................................................................................................213 Freeciv: darmowa gra strategiczna ...............................................................................................213 Odnośniki ............................................................................................................................................214 Rozdział 11. Rozwiązania wieloplatformowe ......................................... 217 Przeglądanie plików po stronie systemu Windows ............................................................................217 Emulacja innych systemów operacyjnych w Linuksie — wprowadzenie ..............................................219 Kilka nieporozumień na temat narzędzi wieloplatformowych .........................................................219 Uruchamianie aplikacji Windows za pomocą Wine ...........................................................................219 Instalacja i konfiguracja Wine ......................................................................................................220 Instalacja aplikacji Windows w Wine ..........................................................................................221 Praca z Wine .................................................................................................................................222 Crossover Office ..........................................................................................................................222 Uruchamianie aplikacji Windows za pomocą Win4Lin .....................................................................223 Instalacja Win4Lin .......................................................................................................................224 Praca z Win4Lin ...........................................................................................................................224 Uruchamianie aplikacji Windows za pomocą VMware .....................................................................225 Instalacja VMware .......................................................................................................................226 Praca z VMware ...........................................................................................................................226 Emulacja systemu Mac OS za pomocą Basilisk II .............................................................................228 dosemu i DOSBox ..............................................................................................................................229 Xen: przyszłość wirtualizacji? ............................................................................................................229 Odnośniki ............................................................................................................................................232 Część III Korzystanie z Internetu ........................................................233 Rozdział 12. Łączenie z Internetem ......................................................... 235 Podstawowe informacje o nawiązywaniu łączności ...........................................................................235 Na początek interfejs localhost ...........................................................................................................236 Ręczna konfiguracja localhost .....................................................................................................237

10 SUSE Linux 10. Księga eksperta Konfiguracja modemowego połączenia z Internetem ........................................................................238 Konfiguracja połączenia modemowego w YaST .........................................................................239 Konfiguracja połączenia DSL (ang. Digital Subscriber Line) z Internetem .........................................243 Konfiguracja połączenia DSL w YaST ........................................................................................244 Łączenie komputera z siecią bezprzewodową ....................................................................................247 Przygotowanie oprogramowania sprzętowego i sterowników ..........................................................248 Szukanie punktu dostępowego .....................................................................................................248 Konfiguracja karty bezprzewodowej ...........................................................................................249 Kiedy skontaktować się z ISP? ...........................................................................................................250 Odnośniki ............................................................................................................................................251 Rozdział 13. Przeglądanie WWW i obsługa poczty elektronicznej ....... 253 Wybór przeglądarki WWW ................................................................................................................253 Mozilla i Mozilla Firefox .............................................................................................................254 Konqueror .....................................................................................................................................256 Epiphany .......................................................................................................................................257 Galeon ..........................................................................................................................................258 Opera ............................................................................................................................................258 Konfiguracja konta pocztowego w SUSE Linux ................................................................................259 Wybór klienta poczty ..........................................................................................................................261 Evolution ......................................................................................................................................262 KDE Personal Information Manager: Kmail/KOrganizer i Kontact ............................................266 Mozilla Mail i Thunderbird ..........................................................................................................269 Sylpheed .......................................................................................................................................270 mutt ...............................................................................................................................................270 Wysyłanie plików w załącznikach .....................................................................................................272 BinHex .........................................................................................................................................273 yEnc ..............................................................................................................................................273 uuencode/uudecode ......................................................................................................................273 MIME/Base64 ..............................................................................................................................274 Dekodowanie załącznika za pomocą UUDeview ........................................................................274 Odnośniki ............................................................................................................................................274 Rozdział 14. Tworzenie prostych serwisów WWW ................................... 277 Wybór narzędzia do tworzenia serwisu WWW .................................................................................277 Dla początkujących ......................................................................................................................277 Narzędzia do tworzenia stron oparte na przeglądarkach ..............................................................279 Wyspecjalizowane narzędzia WWW ...........................................................................................280 Narzędzia WWW dla ekspertów ..................................................................................................282 Ćwiczenie praktyczne: tworzenie serwisu w Quanta Plus .................................................................282 Prowadzenie weblogów w systemie SUSE Linux ..............................................................................289 Blosxom .......................................................................................................................................290 Movable Type i Typepad .............................................................................................................291 Blogi w WordPress .......................................................................................................................292 Popularne serwisy blogów ...........................................................................................................293 Dystrybucja blogów .....................................................................................................................293 Odnośniki ............................................................................................................................................295

Spis treści 11 Rozdział 15. Zarządzanie serwerami poczty .......................................... 297 Jak działa poczta elektroniczna? .........................................................................................................297 Konfiguracja MTA .............................................................................................................................299 Maskarada ....................................................................................................................................299 Autoryzacja ..................................................................................................................................299 Zdalne połączenia SMTP .............................................................................................................300 Protokoły poczty przychodzącej ..................................................................................................300 Tryb doręczania ............................................................................................................................300 Aliasy ...........................................................................................................................................301 Domeny wirtualne ........................................................................................................................301 Walka ze spamem i wirusami .............................................................................................................301 Narzędzia antyspamowe ...............................................................................................................302 Filtrowanie spamu po stronie klienta ...........................................................................................303 Procmail .......................................................................................................................................303 Narzędzia antywirusowe ..............................................................................................................304 Alternatywy dla programu Microsoft Exchange Server .....................................................................304 Microsoft Exchange Server ..........................................................................................................305 CommuniGate Pro ........................................................................................................................305 Novell GroupWise ........................................................................................................................305 Samsung Connect .........................................................................................................................306 OPEN-XCHANGE .......................................................................................................................306 Kolab/Kroupware .........................................................................................................................306 OpenGroupware (Ogo) .................................................................................................................306 phpGroupWare .............................................................................................................................306 Hula ..............................................................................................................................................307 Podsumowanie .............................................................................................................................307 Odnośniki ............................................................................................................................................307 Rozdział 16. Współpraca z innymi użytkownikami ................................ 309 Usenet dzisiaj ......................................................................................................................................310 Wybór czytnika grup dyskusyjnych ...................................................................................................312 Klienty poczty i wiadomości ........................................................................................................312 Samodzielne graficzne czytniki grup dyskusyjnych ....................................................................313 Tekstowe czytniki grup dyskusyjnych .........................................................................................316 Współpraca z Wiki .............................................................................................................................317 ZWiki ...........................................................................................................................................317 Prowadzenie elektronicznych list dystrybucyjnych ...........................................................................320 Instalacja programu Mailman .......................................................................................................321 Prowadzenie listy w programie Mailman .....................................................................................321 Korzystanie z komunikatorów internetowych i IRC ..........................................................................322 Internet Relay Chat (IRC) ............................................................................................................323 Komunikatory w Linuksie ............................................................................................................324 Wideokonferencje w systemie Linux .................................................................................................325 Odnośniki ............................................................................................................................................326 Rozdział 17. Bezpieczne przesyłanie plików .......................................... 329 Wybór klienta FTP .............................................................................................................................330 Tekstowe klienty FTP ..................................................................................................................330 Bezpieczne przesyłanie plików za pomocą sftp ...........................................................................332 Graficzne klienty FTP ..................................................................................................................333

12 SUSE Linux 10. Księga eksperta Przesyłanie plików w P2P ..................................................................................................................336 Udostępnianie plików w stylu usługi Napster ..............................................................................336 BitTorrent .....................................................................................................................................340 Konfiguracja serwera FTP ..................................................................................................................342 Konfiguracja xinetd do bezpiecznego przesyłania plików .................................................................342 Konfiguracja serwerów do bezpiecznego przesyłania plików ...........................................................343 Odnośniki ............................................................................................................................................344 Część IV Podstawy zarządzania systemem .....................................347 Rozdział 18. Zarządzanie plikami, woluminami i dyskami ................... 349 Wybór systemu plików .......................................................................................................................350 Fizyczna struktura dysku ..............................................................................................................351 Praca z systemem plików ReiserFS .............................................................................................351 Extended File System (ext2 i ext3) ..............................................................................................352 JFS i XFS .....................................................................................................................................353 Wybór systemu plików .................................................................................................................353 Tworzenie systemów plików za pomocą narzędzia Expert Partitioner i zarządzanie nimi ................353 Praca z narzędziem Expert Partitioner .........................................................................................354 Montowanie systemu plików ..............................................................................................................360 Polecenie mount ...........................................................................................................................360 Polecenie umount .........................................................................................................................361 Automatyczne montowanie systemów plików za pomocą /etc/fstab ...........................................361 Logical Volume Management (LVM) ................................................................................................362 Znajdowanie plików ...........................................................................................................................363 Polecenie find ...............................................................................................................................363 Polecenie locate ............................................................................................................................364 Polecenie which ............................................................................................................................365 Polecenie whereis .........................................................................................................................366 Narzędzie KFind ..........................................................................................................................366 Beagle ...........................................................................................................................................368 Manipulowanie systemami plików .....................................................................................................371 Tworzenie systemu plików do testów ..........................................................................................371 Montowanie partycji tylko do odczytu w uruchomionym systemie ............................................373 Dostęp do pliku obrazu dyskietki .................................................................................................374 Zarządzanie plikami urządzeń znakowych, blokowych i specjalnych ...............................................375 Odnośniki ............................................................................................................................................377 Rozdział 19. Zarządzanie użytkownikami i zabezpieczeniami ............ 379 Konta użytkowników i uprawnienia ...................................................................................................379 Tworzenie kont użytkowników w YaST ......................................................................................380 Konta użytkowników systemowych .............................................................................................383 RWX: podstawy uprawnień .........................................................................................................383 Kto czego potrzebuje? Zarządzanie grupami .....................................................................................384 Dodawanie grup ...........................................................................................................................384 Hasła: pierwsza linia obrony ..............................................................................................................386 Pliki passwd i shadow ..................................................................................................................386 Wybór haseł ..................................................................................................................................387 Ustawienia uwierzytelniania użytkowników w PAM ..................................................................388

Spis treści 13 Monitorowanie działań użytkowników ..............................................................................................390 Narzędzia powłoki służące do obserwacji użytkowników ...........................................................390 Superużytkownicy: pozwolić śmiertelnikom bawić się magią ...........................................................391 Zmiana tożsamości użytkownika poleceniem su .........................................................................392 Przyznawanie przywilejów konta root za pomocą polecenia sudo ..............................................392 Odnośniki ............................................................................................................................................394 Rozdział 20. Zarządzanie danymi: tworzenie i przywracanie kopii zapasowych .................................................................................... 395 Przygotowanie do ochrony przed utratą danych .................................................................................395 Jak można stracić dane? ...............................................................................................................396 Szacunek potrzeb i dostępnych zasobów .....................................................................................396 Wybór strategii obsługi kopii zapasowych ..................................................................................397 Wybór nośnika ....................................................................................................................................399 Dyski lustrzane i macierze RAID .................................................................................................399 Nośniki wymienne ........................................................................................................................400 Sieciowe magazyny danych .........................................................................................................401 Taśmowe kopie zapasowe ............................................................................................................402 Archiwizacja systemu w YaST ...........................................................................................................402 Oprogramowanie do obsługi kopii zapasowych .................................................................................406 Archiwizacja z użyciem narzędzia tar ..........................................................................................407 Korzystanie z narzędzia Ark ........................................................................................................408 GNOME File Roller .....................................................................................................................409 Konfiguracja dysków lustrzanych i macierzy RAID ..........................................................................410 Ratowanie uszkodzonego systemu .....................................................................................................413 Uruchamianie z płyty DVD SUSE Linux ....................................................................................413 Uruchamianie z zestawu dyskietek ratunkowych ........................................................................414 Odtwarzanie systemu ...................................................................................................................414 Odnośniki ............................................................................................................................................416 Rozdział 21. Aktualizacje systemu: zarządzanie pakietami ................. 419 Instalacja oprogramowania za pomocą YaST ....................................................................................419 Podstawy systemu RPM .....................................................................................................................425 Pobieranie pakietów RPM spoza dystrybucji SUSE ....................................................................426 Aktualizacja systemu za pomocą YaST Online Update (YOU) .........................................................427 Korzystanie z YOU ......................................................................................................................427 Monitorowanie serwerów YOU za pomocą narzędzia SUSEwatcher .........................................430 Aktualizacje systemu za pomocą APT ...............................................................................................432 Aktualizacje systemu za pomocą Red Carpet .....................................................................................434 Instalacja Red Carpet ...................................................................................................................435 Używanie Red Carpet z wiersza poleceń (rug) ............................................................................435 Aktualizacje za pomocą interfejsu graficznego Red Carpet ...........................................................436 Kompilacja oprogramowania z kodu źródłowego ..............................................................................437 Odnośniki ............................................................................................................................................439

14 SUSE Linux 10. Księga eksperta Część V Zaawansowane zarządzanie systemem ............................441 Rozdział 22. Zarządzanie startem systemu i innymi usługami .............. 443 Proces uruchamiania systemu — wprowadzenie ...............................................................................443 Początek procesu — z BIOS-u do menedżera startowego ...........................................................444 Wybór menedżera startowego: GRUB czy LILO? ......................................................................444 Ładowanie jądra ...........................................................................................................................448 Usługi i poziomy pracy systemu ........................................................................................................449 Wybór usług przy starcie systemu za pomocą narzędzia YaST Usługi systemowe ..........................453 Praca z narzędziem Usługi systemowe ........................................................................................454 Tryb zaawansowany .....................................................................................................................454 Ręczne uruchamianie i zatrzymywanie usług ....................................................................................455 Narzędzia do monitorowania systemu ................................................................................................456 KDE Strażnik Systemu .................................................................................................................456 KDiskFree i KwikDisk .................................................................................................................458 GKrellM .......................................................................................................................................458 Odnośniki ............................................................................................................................................459 Rozdział 23. Zabezpieczanie komputerów ............................................ 461 Ataki na systemy komputerowe — wprowadzenie ............................................................................462 Oszacowanie podatności na atak ........................................................................................................463 Ochrona komputera ............................................................................................................................465 Zabezpieczanie sieci bezprzewodowej .........................................................................................466 Jeszcze kilka słów na temat haseł i fizycznych zabezpieczeń ...........................................................466 Konfiguracja SUSE Firewall ..............................................................................................................467 Inne narzędzia godne uwagi ...............................................................................................................469 Co zrobić po włamaniu? .....................................................................................................................469 Nadążanie za problemami z bezpieczeństwem Linuksa .....................................................................471 Odnośniki ............................................................................................................................................471 Rozdział 24. Zarządzanie jądrem i modułami ........................................ 473 Linus i jego dzieło: jądro Linuksa ......................................................................................................474 Drzewo kodu źródłowego jądra ...................................................................................................474 Typy jądra ....................................................................................................................................474 Zarządzanie modułami .......................................................................................................................475 Kiedy rekompilować? .........................................................................................................................476 Wersje jądra ........................................................................................................................................477 Pobieranie nowego kodu źródłowego jądra ........................................................................................478 Instalowanie poprawek do jądra .........................................................................................................480 Kompilacja jądra .................................................................................................................................481 Rozwiązywanie problemów ...............................................................................................................482 Błędy podczas kompilacji ............................................................................................................482 Błędy wykonania, problemy z programem rozruchowym i błędy kernel oops ............................483 Dostrajanie jądra za pomocą sysctl ....................................................................................................484 Odnośniki ............................................................................................................................................485 Rozdział 25. Konfiguracja sieci i usługi Samba ...................................... 487 Sieci TCP/IP .......................................................................................................................................487 Adresy TCP/IP .............................................................................................................................488 Następny krok: adresowanie w IPv6 ............................................................................................489 Porty .............................................................................................................................................490

Spis treści 15 Organizacja sieci .................................................................................................................................490 Podsieci ........................................................................................................................................491 Maski podsieci ..............................................................................................................................491 Translacja adresów sieciowych (NAT) ........................................................................................491 Sprzęt sieciowy ...................................................................................................................................491 Karty sieciowe ..............................................................................................................................491 Kable sieciowe .............................................................................................................................493 Koncentratory ...............................................................................................................................493 Inicjalizacja nowych urządzeń sieciowych ..................................................................................493 Protokół DHCP ...................................................................................................................................496 Jak działa DHCP? .........................................................................................................................496 Instalacja i konfiguracja oprogramowania DHCP .......................................................................496 Konfiguracja serwera DHCP ........................................................................................................496 Network File System ..........................................................................................................................497 Uruchomienie i konfiguracja serwera NFS ..................................................................................498 Importowanie katalogów w kliencie NFS ....................................................................................499 Współpraca z Windows za pomocą usługi Samba .............................................................................499 Zabezpieczanie usług sieciowych .......................................................................................................500 Odnośniki ............................................................................................................................................500 Rozdział 26. Zarządzanie własnym serwerem WWW Apache .............. 503 Co to jest Apache? ..............................................................................................................................503 Instalacja Apache ................................................................................................................................504 Kompilacja Apache z kodu źródłowego ......................................................................................504 Uruchamianie i zatrzymywanie Apache .............................................................................................506 Ustawienia konfiguracji działania serwera ...........................................................................................507 Dodatkowe ustawienia w pliku httpd.conf ...................................................................................509 Uwierzytelnianie i kontrola dostępu do systemu plików ....................................................................509 Ograniczanie dostępu przez allow i deny .....................................................................................509 Uwierzytelnianie ..........................................................................................................................510 Moduły Apache ..................................................................................................................................512 Hosting wirtualny ...............................................................................................................................513 Hosting wirtualny oparty na nazwach ..........................................................................................514 Hosting wirtualny oparty na adresach IP .....................................................................................515 Treść dynamiczna ...............................................................................................................................516 Programy CGI ..............................................................................................................................516 SSI ................................................................................................................................................517 Moduły materiałów aktywnych ....................................................................................................517 Inne serwery WWW ...........................................................................................................................518 thttpd .............................................................................................................................................518 Caudium WebServer ....................................................................................................................518 Xitami ...........................................................................................................................................518 Zope ..............................................................................................................................................519 ColdFusion ...................................................................................................................................519 TomCat .........................................................................................................................................519 Odnośniki ............................................................................................................................................519

16 SUSE Linux 10. Księga eksperta Rozdział 27. Zarządzanie nazwami domen ............................................ 521 Podstawowe pojęcia DNS ..................................................................................................................521 Hierarchia DNS ..................................................................................................................................523 Strefy ............................................................................................................................................526 Rekordy ........................................................................................................................................526 Konfiguracja DNS w YaST2 ..............................................................................................................527 Plik hosts .............................................................................................................................................529 Podstawowe narzędzia DNS ...............................................................................................................529 Konfiguracja serwerów nazw w BIND ..............................................................................................531 Rejestrowanie zdarzeń ........................................................................................................................534 Podsumowanie ....................................................................................................................................535 Odnośniki ............................................................................................................................................536 Część VI Programowanie ...................................................................537 Rozdział 28. Korzystanie z GCC i innych narzędzi programistycznych ....539 Podstawy programowania w C pod Linuksem ...................................................................................540 Prosty program w języku C ..........................................................................................................540 Korzystanie z GNU Compiler Collection ...........................................................................................541 Budowanie aplikacji Java za pomocą Eclipse ....................................................................................543 Korzystanie z Eclipse Workbench ...............................................................................................543 Tworzenie małej aplikacji Java w Eclipse ...................................................................................545 Zintegrowane środowisko programistyczne KDevelop .....................................................................546 Tworzenie aplikacji dla GNOME za pomocą narzędzia Anjuta ........................................................549 Zarządzanie wieloosobowymi projektami programistycznymi za pomocą CVS i Subversion ..........551 Tworzenie pakietów RPM ..................................................................................................................553 Tworzenie pliku specyfikacji .......................................................................................................553 Tworzenie listy plików i generowanie poprawek ........................................................................555 Budowanie i testowanie pakietu RPM .........................................................................................556 Inne zasoby programistyczne dla Linuksa ...........................................................................................556 Odnośniki ............................................................................................................................................557 Rozdział 29. Zarządzanie bazami danych ............................................. 559 Co to jest relacyjna baza danych? .......................................................................................................559 Implementacja MySQL ......................................................................................................................561 Instalacja MySQL ........................................................................................................................561 Wstępna konfiguracja MySQL .....................................................................................................563 Korzystanie z MySQL Control Center .........................................................................................566 Łączenie się z bazą danych MySQL za pomocą klienta baz danych .................................................568 Korzystanie z klienta MySQL Monitor ........................................................................................568 Optymalizacja MySQL .......................................................................................................................572 Pomiary wykorzystania bufora kluczy .........................................................................................572 Korzystanie z pamięci podręcznej zapytań ..................................................................................574 Różnorodne poprawki ..................................................................................................................574 Optymalizacja zapytań .................................................................................................................575 Podsumowanie ....................................................................................................................................575 Odnośniki ............................................................................................................................................576

Spis treści 17 Rozdział 30. Języki Perl i Python .............................................................. 577 Czym jest Perl? ...................................................................................................................................578 Zmienne i struktury danych Perla .......................................................................................................578 Operatory i inne instrukcje .................................................................................................................579 Wyrażenia regularne ...........................................................................................................................580 Moduły Perla i CPAN .........................................................................................................................582 Przyszłość języka Perl ........................................................................................................................583 Czym jest Python? ..............................................................................................................................584 Zmienne i struktury danych języka Python ..........................................................................................584 Wcięcia ...............................................................................................................................................585 Ekstremalna obiektowość ...................................................................................................................585 IDE i interaktywna powłoka Pythona .................................................................................................586 Odnośniki ............................................................................................................................................586 Rozdział 31. Tworzenie dynamicznych serwisów WWW ........................ 589 Korzystanie z PHP ..............................................................................................................................589 Instalacja PHP ..............................................................................................................................590 Pisanie skryptów w PHP ..............................................................................................................591 Dodawanie funkcji do PHP ..........................................................................................................594 Przyszłość z PHP5 ........................................................................................................................594 Tworzenie interaktywnych serwisów w WordPress ...........................................................................595 Instalacja WordPress ....................................................................................................................595 Nadzór nad dostępem użytkowników do WordPress ...................................................................596 Tworzenie forum użytkowników opartego na WWW .......................................................................597 Instalacja phpBB ..........................................................................................................................597 Konfiguracja phpBB i tworzenie forów .......................................................................................598 Odnośniki ............................................................................................................................................601 Rozdział 32. Optymalizacja wydajności ................................................ 603 Optymalizacja usług ...........................................................................................................................604 Powertweak ........................................................................................................................................606 Dostrajanie wydajności napędów dyskowych ....................................................................................608 Wybór najlepszego sprzętu ..........................................................................................................609 Dostrajanie parametrów dysków przy starcie systemu ................................................................610 Polecenie hdparm .........................................................................................................................611 Wyłączanie rejestracji czasu dostępu do pliku .............................................................................613 Rozkładanie obciążenia ................................................................................................................613 Odnośniki ............................................................................................................................................613 Rozdział 33. Wiersz polecenia — kurs zaawansowany ......................... 615 Kilka podstawowych poleceń .............................................................................................................616 Wyświetlanie zawartości pliku poleceniem cat ............................................................................617 Tworzenie i zmiana katalogów poleceniami mkdir i cd ...............................................................618 Zmiana uprawnień dostępu do plików poleceniem chmod ..........................................................619 Kopiowanie, przenoszenie i zmiana nazw plików za pomocą cp i mv ........................................619 Wyświetlanie wykorzystania dysku poleceniem du .....................................................................620 Szukanie łańcuchów poleceniem grep .........................................................................................620 Znajdowanie plików z indeksu poleceniem locate .......................................................................621 Wyświetlanie plików w bieżącym katalogu poleceniem ls ..........................................................621 Czytanie dokumentacji systemowej poleceniem man ..................................................................622

18 SUSE Linux 10. Księga eksperta Wyświetlanie listy procesów poleceniem ps ................................................................................622 Usuwanie plików i katalogów poleceniem rm .............................................................................623 Wyświetlanie ostatnich wierszy pliku poleceniem tail ................................................................623 Wyświetlanie stopnia wykorzystania zasobów poleceniem top ...................................................624 Wyświetlanie położenia programu poleceniem which .................................................................624 Łączenie poleceń ................................................................................................................................624 Odnośniki ............................................................................................................................................625 Dodatki .................................................................................................627 Dodatek A Wersje SUSE Linux firmy Novell ............................................. 629 Dodatek B SUSE i Linux — zasoby internetowe ...................................... 633 Skorowidz .................................................................................................. 661

Rozdział 8. Praca z powłoką „Na początku był wiersz poleceń”. Tako rzecze Neal Stephenson w swoim rewelacyjnym eseju na temat historii komputerowych systemów operacyjnych. I tak też jest w rzeczywi- stości — w Linuksie wiele rzeczy najłatwiej i najszybciej można zrobić wprost z wiersza poleceń, zwanego powłoką (ang. shell). Dlaczego „powłoka”? W języku angielskim orzech składa się z jądra (ang. kernel) i skorupy (ang. shell). Wprawdzie w języku pol- skim „shell” oznacza „powłokę”, jednakże w tym kontekście jest też „skorupą otaczającą jądro systemu”. Interfejs graficzny typu „wskaż i kliknij” jest łatwy w użyciu. Z drugiej strony, potęga wiersza poleceń i zdolność do wykonywania wielu zadań przez naciśnięcie kilku klawi- szy jest tak duża, że czasem trudno sobie wyobrazić narzędzie łatwiejsze w użyciu. Pro- blem tkwi w krzywej uczenia się. W interfejsie graficznym (GUI) wystarczy przyzwyczaić się do kilku zasad używania myszy i można wykonać większość zadań. W przeciwieństwie do GUI puste okno wiersza zachęty powłoki nie zawiera żadnych wskazówek, jak wy- konywać określone prace. Nawet największy ekspert od graficznego interfejsu użytkownika może potrzebować przywrócenia systemu, a wtedy do dyspozycji otrzymuje tylko wiersz poleceń. Znajo- mość kilku poleceń jest konieczna, by jakoś sobie z nim poradzić. W całej niniejszej książce Czytelnik spotka mnóstwo pomysłów, jak za pomocą wiersza poleceń szybko wykonać różne działania. W niniejszym rozdziale skoncentrujemy się na powłoce jako języku programowania. Większość powłok zawartych w dystrybucji SUSE Linux pozwala łączyć polecenia w jeden ciąg w edytorze tekstu i zapisywać wynik jako skrypt. Znając składnię powłoki, możemy definiować zmienne, przypisywać wartości, tworzyć funkcje i ewaluować różne wyniki — robić rzeczy dostępne w „prawdziwych” językach programowania, takich jak C, Java lub C++. Wiele standardowych poleceń powłoki jest w rzeczywistości skryptami. Być może Twój skrypt też któregoś dnia będzie w powszechnym użyciu.

156 Część II Praca z systemem SUSE Linux Potęga wiersza poleceń Wiedza o możliwościach powłoki jest pierwszym krokiem do pisania dobrych skryptów. Powłoka jest zdecydowanie czymś więcej niż narzędziem do uruchamiania programów, aczkolwiek tę funkcję pełni bez zarzutu. Powłokę nazywa się też „interpreterem poleceń”, ponieważ przyjmuje polecenie wpisane przez użytkownika i robi z nim kilka rzeczy: 1. W pierwszej kolejności ustala, czy wpisane polecenie jest w nią wbudowane. Jeśli tak, wykonuje je. 2. Jeśli polecenie nie jest wbudowane, posługuje się zmienną środowiskową ścieżki dostępu, aby znaleźć polecenie (o ile nie wpisaliśmy go z podaniem pełnej ścieżki). 3. Po zlokalizowaniu polecenia powłoka wywołuje funkcję fork w jądrze Linuksa, aby skopiować powłokę (dzięki czemu po ukończeniu pracy przez program powróci do wiersza zachęty). Program następnie wywołuje kolejną funkcję jądra exec, aby wykonać polecenie. 4. Na koniec powłoka na podstawie określonych reguł ustala, co polecenie, np. cat *.txt *.sxw > doclist ma osiągnąć (tu odbywa się interpretacja) i dostarcza wynik. Powłoka może uruchomić kilka poleceń w jednym ciągu, jak w powyższym przykładzie. Przykład ten jest stosunkowo prosty, lecz powłoka wykonuje w nim kilka działań: Uruchamia program cat, który wyświetla pliki na ekranie. Przeprowadza sterowanie zadaniem i usuwa się z drogi — powłoka „udaje”, że jej nie ma, gdy program cat szuka tekstu wszystkich plików z rozszerzeniami .txt i .sxw w bieżącym katalogu, a następnie go wyświetla. Przekierowuje wyjście — zanim tekst trafi na ekran, powłoka z powrotem wkracza do akcji i przechwytuje funkcję systemową, umieszczając wyświetlane informacje (tzn. tekst wszystkich plików ze wspomnianymi rozszerzeniami) w pliku o nazwie doclist i zapisując ten plik w tym samym katalogu. Uruchamianie poleceń powłoki w narzędziu Konqueror Konqueror — menedżer plików KDE — pozwala połączyć potęgę wiersza poleceń z wygodą interfejsu graficznego i wydawać dowolne polecenia w swoim interfejsie. Należy otworzyć Narzędzia/Wykonaj polecenie powłoki (albo nacisnąć Ctrl+E). Jeśli zaznaczona zo- stała nazwa pliku lub katalogu, to pojawi się w oknie polecenia; nie trzeba jednak wykonywać polecenia na tym akurat pliku. Każde wpisane polecenie (lub ciąg poleceń) zostanie uruchomione; komunikaty będą wyświetlane w osobnym oknie. Jeśli Konqueror został otwarty z konta superużytkownika, wiersz poleceń udostępni wszystkie przywi- leje tego konta, lecz zwykłe okno Konqueror nie pozwala zalogować się jako superużytkownik (ani uru- chamiać poleceń wymagających wprowadzenia dodatkowych informacji).

Rozdział 8. Praca z powłoką 157 Do możliwości powłoki (oprócz listy „Wygodne cechy wspólne dla wszystkich powłok” z rozdziału 5., „Rozpoczęcie pracy”) należą: Szukanie w plikach i katalogach wzorców (wyrażeń regularnych) za pomocą narzędzi locate, gawk i grep. Kierowanie w celu dalszego przetwarzania wyjścia jednego programu na wejście innego programu. Uruchamianie w jednym wierszu kilku poleceń oddzielonych średnikami. Tworzenie kilku pustych plików jednym poleceniem: touch file {a,b,c,d,e} Uruchamianie programów w tle. Wszystkie te funkcje przydadzą się przy pisaniu skryptów, omówionych w niniejszym rozdziale. Przykłady przedstawione tutaj są przeznaczone dla powłoki bash, która jest zdecydowanie najpopularniejszą (i domyślną) powłoką w systemie SUSE Linux. Skrypty wykonujące praktycznie wszystkie zadania opisane poniżej można pisać również w innych powłokach — składnia powinna być opisana na stronach man powłok. Czytelnik może też skorzystać z książek Sams Teach Yourself Shell Programming in 24 Hours (autor: Sriranga Veeraraghavan) lub Linux Shell Scripting with Bash (Ken O. Burtch). Dopasowywanie wzorców w powłoce Wiersz poleceń powłoki pozwala używać łańcuchów specjalnie skonstruowanych wzor- ców, aby dopasowywać wieloznaczne ciągi. Jest to funkcjonalność inna i prostsza niż obsługiwana przez narzędzia GNU typu grep (używane są w nich bardziej złożone wzor- ce, zwane wyrażeniami regularnymi) i służy do przeszukiwania plików i katalogów albo filtrowania danych kierowanych do i z poleceń. Łańcuchy wzorców w powłoce mogą być proste lub skomplikowane, lecz w wierszu poleceń, nawet posługując się skromnym podzbiorem dostępnych symboli wieloznacznych, możemy uzyskać konstruktywne wyniki. Do symboli wieloznacznych najczęściej używanych w powłoce należą: * — dopasowuje dowolny ciąg znaków. Na przykład, aby znaleźć w bieżącym katalogu wszystkie pliki o rozszerzeniu .txt, możemy użyć polecenia: ls *.txt ? — dopasowuje pojedynczy znak. Na przykład, aby znaleźć w bieżącym katalogu wszystkie pliki o rozszerzeniu d?c, gdzie zamiast ? może wystąpić litera a – z, A – Z lub cyfra 0 – 9, możemy użyć polecenia: ls *.d?c [XXX] lub [X-X] — dopasowuje przedział znaków. Na przykład, aby wyświetlić wszystkie pliki z bieżącego katalogu mające nazwy zaczynające się od cyfry, możemy użyć polecenia: ls [0-9]*

158 Część II Praca z systemem SUSE Linux Aby znaleźć tylko pliki o nazwach zaczynających się od 1, 5 lub 8, użyjemy polecenia: ls [158]* X — dopasowuje lub rozpoczyna sekwencję unikową dla znaku specjalnego, na przy- kład ?. Poniższe polecenie tworzy plik o nazwie zawierającej znak zapytania: touch foo? Tabela 8.1 przedstawia kilka innych popularnych znaków specjalnych. Bardziej wyczer- pującą listę zawiera dokument Advanced Bash Scripting Guide, wymieniony w podrozdziale „Odnośniki”. Tabela 8.1. Znaki specjalne w powłoce bash Znak Znaczenie # Początek wiersza komentarza (z wyjątkiem wiersza #!). $ Nazwa zmiennej powłoki. ; Separator poleceń. . Katalog bieżący. .. Katalog nadrzędny. ~ (tylda) Katalog macierzysty użytkownika. Znak mieści się na klawiszu po lewej stronie klawisza cyfry 1; uzyskasz do niego dostęp, przytrzymując klawisz Shift. ` Podstawienie polecenia; mówi powłoce, że wyniki najbliższego polecenia mają zostać przechwycone w celu ich dalszego użycia. > Przekierowanie wyjścia skryptu do pliku. Jeśli plik istnieje, zostanie zastąpiony. >> Dołącza wyjście skryptu do istniejącego pliku. Jeśli plik nie istnieje, zostanie utworzony. | Potok. Pomaga łączyć w łańcuch polecenia i skrypty, przekierowując wyjście jednego polecenia na wejście następnego. & Wskazane polecenie ma zostać uruchomione w tle. Pozwala powrócić do wiersza zachęty powłoki. Używając znaków specjalnych, należy zawsze uważać. Jak widać, niektóre znaki specjalne mają różne znaczenia zależnie od kontekstu, skrypt może zatem zachowywać się niewłaściwie, jeśli znak nie zostanie użyty poprawnie. Niektóre znaki mogą być nawet szkodliwe, wobec czego musimy upewnić się, że używamy właściwych. Aby użyć znaku specjalnego jako „zwykłego”, należy poprzedzić go w skrypcie znakiem unikowym, którym w tym przypadku jest lewy ukośnik (). Na przykład, poniższe polecenie wyświetla wynik obliczenia kwoty w dolarach: echo $((5153 + 654863)) Mieszanie w skrypcie symboli wieloznacznych z wyrażeniami regularnymi może przy odrobinie nieuwagi powodować problemy. Na przykład, do wyszukiwania wzorców w tekście najlepiej nadają się wyrażenia regularne, używane w poleceniach typu grep; proste symbole wieloznaczne powinny być używane np. do filtrowania i dopasowywania nazw plików w wierszu poleceń. Wprawdzie zarówno w wyrażeniach regularnych, jak i skryptach powłoki w Linuksie lewy ukośnik rozpoznawany jest we wzorcach jako znak unikowy, jednak symbol dolara ($) ma dwa całkowicie odmienne znaczenia (w wyrażeniach regularnych dopasowywanie pojedynczego znaku, a w skryptach przypisanie zmiennej).

Rozdział 8. Praca z powłoką 159 Przekierowywanie wejścia i wyjścia Wiersz poleceń pozwala tworzyć, nadpisywać i dodawać dane do plików za pomocą procesu zwanego przekierowaniem wyjścia. Powłoka rozpoznaje kilka znaków specjalnych stosowanych w tym procesie, na przykład >, < i >>. W poniższym przykładzie wyjście polecenia ls zostaje przekierowane, aby utworzyć plik o nazwie textfiles.listing: ls *.txt > textfiles.listing Przekierowania wyjścia należy używać ostrożnie, ponieważ z łatwością można nadpisać istniejące pliki: wystarczy przekierować polecenie do istniejącego pliku. Powłoka wykona żądane zadanie bez sprawdzenia, czy plik już istnieje i bez pytania, co zrobić z plikiem, z którym wkrótce się pożegnamy. Na szczęście można też przekierować wyjście tak, że dane zostaną dołączone do istnie- jącego pliku, używając operatora >>. Aby więc dodać coś ciekawego do naszej istniejącej kolekcji plików tekstowych, użyjemy dwóch znaków > zamiast jednego: ls /usr/share/doc/packages/emacs/doc/gnus-tut.txt >> textfiles.listing Nawias trójkątny można też odwrócić, by pobrać dane i wprowadzić je do polecenia przez przekierowanie wejścia, jak w tym przykładzie: cat < textfiles.listing Potokowanie danych Wiele poleceń linuksowych można uruchomić razem w jednym wierszu polecenia, aby przekształcić dane z jednej postaci w inną. Łączenie poleceń w ten sposób nazywane jest potokowaniem lub pracą potokową. Potok (ang. pipe) pobiera wyjście jednego polecenia i wprowadza jako wejście następnego. Ten proces można powtarzać niemal w nie- skończoność. W powłoce do tworzenia potoku służy symbol pionowej poprzeczki (|). Używany jest w tej roli tak często, że zyskał sobie potoczną nazwę „pipe”. Załóżmy, że administrator systemu chce sprawdzić, kto w danej chwili jest zalogowany. Połączenie kilku poleceń potokowo, jak poniżej, zwróci uporządkowaną, czytelną listę: who | cut -c1-8 | sort -u | pr -l1 -8 -w78 -t Zostały tu połączone cztery polecenia: 1. who zwraca listę zalogowanych użytkowników. 2. Lista jest przetwarzana przez polecenie cut, które wyświetla na ekranie tylko nazwy użytkowników (zamiast całego wiersza wyjścia).

160 Część II Praca z systemem SUSE Linux 3. Jeszcze przed wyświetleniem listy polecenie sort sortuje nazwy użytkowników w porządku alfabetycznym i usuwa z listy powtarzające się wpisy użytkowników, którzy są zalogowani więcej niż raz. 4. Na koniec polecenie pr pobiera listę wiersz po wierszu i wyświetla ją na ekranie w ośmiu kolumnach. Jest to prosta technika, a dysponując wystarczającym doświadczeniem, Czytelnik będzie mógł robić naprawdę zadziwiające rzeczy za pomocą kilku poleceń i kilku potoków. Przetwarzanie w tle W niniejszej książce często będą pojawiać się polecenia zakończone znakiem &, zwłaszcza w przypadku uruchamiania z powłoki aplikacji graficznych. Czytelnik może zastana- wiać się, do czego to służy. Symbol & wykorzystuje zdolność powłoki do przetwarzania informacji w tle i do jednoczesnego uruchamiania innych programów z tego samego wiersza poleceń. Załóżmy, że chcemy uruchomić z powłoki monitor systemu GKrellM. Po wpisaniu gkrellm w wierszu poleceń program oczywiście się uruchomi. Lecz gdy spojrzymy następnie na okno powłoki, zobaczymy „martwy” kursor, który nie pozwoli wprowadzić żadnego innego polecenia, przynajmniej do chwili wyjścia z programu GKrellM. Po zakończeniu pracy GKrellM (przez kliknięcie prawym przyciskiem myszy dowolnego miejsca w oknie programu i wybraniu Quit z menu) wiersz zachęty powróci do okna po- włoki i będzie w nim można ponownie wpisywać polecenia. Naciśnięcie klawisza strzałki w górę, aby przywołać ostatnio wydane polecenie z historii poleceń, wyświetli ponownie gkrellm w wierszu zachęty. Tym razem możemy dodać na koniec wiersza znak &. Po naciśnięciu Enter program GKrellM uruchomi się jak poprzednio, lecz tym razem powłoka bash zwróci numer procesu aplikacji i powróci do wiersza zachęty, w którym będzie można wpisywać kolejne polecenia. Skrypty powłoki: wprowadzenie Historia poleceń w wierszu zachęty jest bardzo wygodnym narzędziem, ale co zrobić, jeśli musimy codziennie wydawać podobne polecenia? Jeśli zachodzi potrzeba wykonania co tydzień skomplikowanego zestawu poleceń, lecz niekoniecznie w ten sam dzień tygo- dnia? Tutaj przydają się skrypty. Skrypty powłoki nie są, co prawda, szybsze niż program w C, lecz nie wymagają kompilacji, a co za tym idzie, mogą być o wiele mniejsze. Dzięki temu są również bardziej przenośne: zawsze zmieszczą się na dyskietce. Nie wymagają instalowania w systemie dodatkowych bibliotek, o ile skrypt nie wymaga dostępu do innego języka. Proces pisania skryptów jest też prostszy i szybszy niż w przypadku języków kompilowanych.

Rozdział 8. Praca z powłoką 161 Czytelnikom dopiero zaczynającym pisać skrypty powłoki radzę nie przesadzać. To trochę jak nowy program ćwiczeń. Nie należy próbować zrobić zbyt dużo za jednym razem, lecz skoncentrować się na automatyzacji używanego już procesu (albo takiego, który wy- dawał się zbyt skomplikowany, by go wykonywać). Najważniejsze przy pisaniu skryptu jest to, by nigdy nie używać procesora tekstu! Two- rzymy plik tekstowy, i standardowy edytor tekstu w zupełności wystarczy. Pomijając już dodawane do tekstu formatowanie, procesory tekstu stosują automatyczne zawijanie wierszy, które może z łatwością namieszać w skrypcie. Radzę przyjrzeć się edytorom przed- stawionym w rozdziale 5. i poeksperymentować z nimi, by wybrać najlepszy dla siebie. SUSE Linux automatycznie tworzy w katalogu macierzystym użytkownika podkatalog /bin. Jest to dobre miejsce do przechowywania skryptów, ponieważ znajduje się na pierwszym miejscu w ścieżce wyszukiwania. Pisanie skryptów w powłoce bash Na początek możemy zdefiniować kilka aliasów poleceń, które uproszczą pewne zadania wykonywane w wierszu poleceń. Aliasy w Linuksie są zmiennymi środowiskowymi o zachowaniu takim, jakie sugeruje ich nazwa — stanowią inne nazwy poleceń. Aliasy można definiować na bieżąco w wierszu poleceń, lecz tak zdefiniowane trwają tylko do końca sesji. Lepiej, jeśli są dostępne dla użytkownika cały czas. Przed rozpoczęciem pisania skryptu przyjrzyjmy się domyślnym aliasom zdefiniowa- nym przez SUSE. Wpisanie alias w wierszu poleceń wyświetli poniższy listing. alias +='pushd .' alias -='popd .' alias ..='cd ..' alias ...='cd ../..' alias beep='echo -en "007"' alias dir='ls -' alias l='ls -alF' alias la='ls -la' alias ll='ls -l' alias ls='/bin/ls $LS_OPTIONS' alias ls-l='ls -l' alias mc='. /usr/share/mc/bin/mc-wrapper.sh' alias md='mkdir -p' alias o='less' alias rd='rmdir' alias rehash='hash -r' alias unmount='echo "Error: Try the command: umount" 1>&2; false' alias which='type -p' alias you='su - -c "/sbin/yast2 online_update"' Aliasy te są zdefiniowane w plikach ustawień środowiskowych o zasięgu całego systemu: /etc/profile i /etc/bash.bashrc i domyślnie obowiązują dla wszystkich użytkowników. Każdy użytkownik może dostosować własne aliasy, modyfikując plik ~/.bashrc. Możemy napisać skrypt zawierający dowolne aliasy i odwołać się do niego w pliku .bashrc.

162 Część II Praca z systemem SUSE Linux Na przykład, otwórz edytor tekstu i wpisz: #!/bin/sh alias ls='ls -l' alias ldir='ls -aF' alias copy='cp' alias ft='fortune -a' Znaczenie powyższego skryptu jest następujące: Wiersz 1. deklaruje, że mamy do czynienia ze skryptem powłoki (bash). Wiersz 2. mówi, że listing katalogu wyświetlany poleceniem ls ma zawsze mieć szczegółową (długą) postać, zawierającą informacje o uprawnieniach, rozmiarze, dacie i czasie. Wynikiem będzie taki listing, jak dla domyślnego aliasu ll. Wiersz 3. mówi, że po wpisaniu ldir ma zostać wyświetlona kolorowa lista plików i katalogów bez podawania szczegółów. Wiersz 4. zmienia zachowanie powłoki po wpisaniu DOS-owego polecenia copy: zamiast komunikatu o błędzie wykonuje zadanie kopiowania. Wiersz 5. definiuje skrót (ft) do polecenia wyświetlającego cytat losowy (ang. fortune cookie). Opcja -a mówi, że program fortune ma przeszukiwać wszystkie swoje kolekcje cytatów, co może doprowadzić do wyświetlenia czegoś nieoczekiwanego. Tej opcji należy używać ostrożnie. Po dopisaniu do pliku wszelkich pożądanych aliasów zapisz go jako ~/bin/myaliases. Rozszerzenie nazwy nie jest wymagane. Pozostały jeszcze dwa zadania. Po pierwsze, na razie jest to tylko plik tekstowy. Aby mógł stać się skryptem, musi być wykonywalny. Otwórz okno powłoki, przejdź do podkatalogu ~/bin i wpisz chmod +x myaliases. Każdy użytkownik jest właścicielem wszystkich plików w swoim katalogu macierzystym, więc dzięki temu poleceniu plik skryptu staje się wykonywalny. Od początku przygody z pisaniem skryptów warto przyzwyczaić się do pisania komentarzy i dokumentowania. Na początku każdego skryptu radzę umieścić opis jego przeznaczenia. Dla powyższego przykładu komentarz może wyglądać tak: # Ten skrypt dodaje kilka aliasów wyświetlania # katalogów do domyślnego zestawu. Każdy wiersz komentarza powinien zaczynać się od znaku #; w przeciwnym razie powłoka będzie próbowała zinterpretować go jako polecenie. Aby dodać zdefiniowane aliasy do standardowej konfiguracji, otwórz plik ~/.bashrc w edytorze tekstu i dodaj na koniec pliku następujący wiersz: ~/bin/myaliases Zapisz plik i wyjdź z edytora. Wyloguj się i ponownie zaloguj, a następnie otwórz okno powłoki i wpisz alias. Zdefiniowane aliasy powinny teraz znaleźć się na liście.

Rozdział 8. Praca z powłoką 163 Zmienne w skryptach powłoki Powłoka, będąc językiem programowania, może przetwarzać zmienne w skryptach. Do- stępne są trzy zmienne, które można wykorzystywać w skryptach powłoki: Zmienne środowiskowe są składnikiem systemu. W powyższym przykładzie zastosowana została zmienna PATH. Użytkownik może definiować nowe zmienne środowiskowe, a wartości niektórych zmiennych (np. PATH) modyfikować za pomocą skryptów. Zmienne wbudowane, na przykład opcje poleceń, udostępnia system operacyjny; nie można ich modyfikować. Zmienne użytkownika są definiowane i używane przez autora skryptu. Czytelnicy mający doświadczenie z innymi językami programowania zauważą pewną różnicę: w skryptach powłoki zmienne są beztypowe. I odwrotnie, zaczynając naukę programowania od skryptów i przechodząc do innych języków programowania, Czytelnik będzie musiał nauczyć się identyfikować zmienne jako liczby, łańcuchy i inne typy danych istniejące w danym języku. Przypisywanie wartości do zmiennych Deklarowanie i inicjalizowanie zmiennych w powłoce bash jest proste. Aby użyć np. zmiennej o nazwie lcount do zliczania iteracji pętli, należy wpisać lcount=0. Aby zapisać łańcuch w zmiennej, wystarczy jednocześnie ją zadeklarować i zidentyfikować: myname=mikemc Jeśli łańcuch zawiera spacje, należy użyć cudzysłowów: myname="Michael McCallister" Dostęp do wartości zmiennych Dostęp do wartości zmiennej wymaga poprzedzenia jej nazwy znakiem dolara ($). Na przykład, aby wyświetlić ścieżkę dostępu, należy wpisać $PATH. Jeśli zmienna ma nazwę var, użyjemy zapisu $var. Aby przypisać wartość zmiennej var do zmiennej lcount, należy wpisać: lcount=$var

164 Część II Praca z systemem SUSE Linux Parametry pozycyjne Do skryptu powłoki można przekazać opcje z wiersza poleceń lub innego skryptu. Opcje te noszą nazwę parametrów pozycyjnych i mają specjalne nazwy, zdefiniowane przez system. Pisanie zaawansowanych skryptów powłoki wymaga umiejętności korzystania z parametrów pozycyjnych i pobierania wartości z wiersza polecenia. Nazwami parametrów pozycyjnych są w istocie liczby; pierwszy parametr ma nazwę 1, następny 2, trzeci 3 i tak dalej. Dostęp do nich odbywa się przez $1, $2 itd. Nie można wywołać 2 przed 1, lecz można pominąć 3, aby uzyskać wynik, jeśli 1 i 2 są obecne. Załóżmy, że mamy skrypt powłoki wymagający dwóch parametrów: imienia i nazwiska. Jeśli podamy tylko imię (1), to w porządku. Jeśli tylko nazwisko (2), otrzymamy błąd. Poniższy skrypt o nazwie myname1 pobiera jeden parametr (imię) i wyświetla na ekranie: #!/bin/sh # skrypt wyświetlający imię if [ $# -eq 0 ] then echo "Imię nie zostało podane" else echo "Podane imię to "$1 fi W skryptach powłoki każda instrukcja if musi być zakończona instrukcją fi. Uruchomienie myname1 następująco: bash myname1 zwróci wynik: Imię nie zostało podane Poniższe polecenie: bash myname1 Mike zwróci taki wynik: Podane imię to Mike Czytelnik może zastanawiać się, co w tym skrypcie oznacza kod $#. Jest to zmienna wbudowana, udostępniana przez jądro dla powłoki i zwracająca liczbę parametrów pozycyjnych, przekazanych do programu powłoki. Więcej o tych wbudowanych zmiennych powiemy poniżej.

Rozdział 8. Praca z powłoką 165 Pozyskiwanie zmiennych wiersza polecenia za pomocą parametrów pozycyjnych Parametry pozycyjne mogą być bardzo przydatne przy łączeniu potokowym poleceń z użyciem złożonych argumentów, zwłaszcza jeśli polecenia nie są często używane. Na przykład, system z modemem głosowym może służyć jako automatyczna sekretarka. W takim komputerze możemy napisać skrypt, który pobiera i odtwarza wiadomości. Skrypt ten, o nazwie pvm, konwertuje zapisany plik dźwiękowy (w formacie telefonu głosowego .rmd) i kieruje dźwięk do urządzenia audio: #!/bin/sh # odtwarzanie wiadomości głosowych z /var/spool/voice/incoming rmdtopvf /var/spool/voice/incoming/$1 | pvfspeed -$ 0000; pvftobasic > /dev/audio Aby odtworzyć wiadomość, należy wpisać w wierszu zachęty powłoki: pvm <nazwa_wiadomości> Automatyzacja zadań za pomocą skryptów Skrypty powłoki z parametrami pozycyjnymi używane są często do automatyzacji ruty- nowych i zwykłych zadań, na przykład generowania raportów z dzienników zdarzeń, sprawdzania systemów plików, rozliczania wykorzystania zasobów przez użytkowników i innych zadań związanych z systemem, siecią lub bezpieczeństwem. Poniższy skrypt po dodaniu do tablicy harmonogramu /etc/crontab może pomóc w moni- torowaniu systemu, szukając w plikach dziennika słów kluczowych wskazujących ważne informacje. #!/bin/sh # nazwa: greplog # zastosowanie: wysyła pocztą wyniki szukania słowa kluczowego # w dzienniku zdarzeń # # autor: bb # sposób użycia: greplog {słowo_kluczowe} {nazwa_dziennika} # # błędy: nie sprawdza poprawności liczby argumentów # buduj nazwę raportu ze słowa kluczowego i daty log_report=/tmp/$1.logreport.`date '+%d%m%y'` # buduj nagłówek raportu, zawierający typ systemu, nazwę hosta, # datę i czas echo "========================================================" > $log_report echo " DZIENNIK ZDARZEŃ SYSTEMOWYCH" >> $log_report uname -a >> $log_report echo "Raport dziennika dla " `hostname -f` "z dnia " `date '+%c'` >> $log_report echo "========================================================" >> $log_report; echo "" >> $log_report

166 Część II Praca z systemem SUSE Linux # rozpoczęcie przeszukiwania dziennika echo "Szukane hasło: " $1 "od dnia:" `date '+%r'` >> $log_report echo "" >> $log_report # pobranie i zapisanie wyników szukania słowa kluczowego ($1) # w pliku dziennika ($2) grep -i $1 $2 >> log_report # stopka raportu z datą echo "" >> $log_report echo "Koniec pracy " >> $log_report `date '+%r'` >> $log_report # wyślij raport do użytkownika root mail -s "Analiza dziennika $2" root < $log_report # usuń plik raportu i zakończ pracę rm $log_report exit 0 Powyższy skrypt tworzy zmienną $log_report, w której zapisuje nazwę pliku genero- wanego raportu. Słowo kluczowe $1 i pierwszy argument w wierszu poleceń służą do zbudowania nazwy pliku wraz z bieżącą datą. Nagłówek raportu zawiera kilka wierszy sformatowanego tekstu, nazwę systemu (wziętą z wyjścia polecenia uname), nazwę hosta i datę. Skrypt rejestruje początek wyszukiwania, a wszystkie dopasowane słowa kluczowe z pliku dziennika zostają dodane do raportu. Do raportu zostaje dodana stopka zawierająca nazwę i datę raportu, który następnie zostaje wysłany do użytkownika root wiadomością e-mail z wyszukiwanym terminem zapisanym jako tytuł wiadomości, a plik $log_report zostaje usunięty. Aby przetestować skrypt, upewnij się, że w systemie uruchomiony jest demon syslogd. Podaj słowo kluczowe i ścieżkę do dziennika zdarzeń systemowych /var/log/messages, na przykład: greplog FAILED /var/log/messages Jeśli w systemie wystąpiły jakieś błędy logowania, użytkownik root powinien otrzymać wiadomość e-mail. Jeżeli usługi poczty elektronicznej zostały poprawnie skonfigurowane (zobacz „Konfiguracja konta pocztowego w SUSE Linux” w rozdziale 13.), wiadomość powinna dotrzeć do superużytkownika. Zmienne wbudowane Jądro Linuksa udostępnia powłoce kilka zmiennych wbudowanych, których wartości użyt- kownik nie może zmienić. Należą do nich: $# — liczba parametrów pozycyjnych przekazanych do powłoki (tej zmiennej użyliśmy w poprzednim podrozdziale). $? — kod zakończenia ostatniego polecenia lub programu powłoki wykonanego w powłoce (zwrócona wartość).

Rozdział 8. Praca z powłoką 167 $0 — nazwa programu powłoki. $* — pojedynczy łańcuch wszystkich argumentów przekazanych w chwili wywołania programu powłoki. To tylko kilka podstawowych zadań i rzeczy, które można zrobić z powłoką. Zagłębimy się w ten temat w rozdziale 33., „Wiersz polecenia — kurs zaawansowany”. Odnośniki http://www.cryptonomicon.com/beginning.html — esej Neala Stephensona In the Beginning Was the Command Line. Autoryzowana „aktualizacja” tego eseju, autorstwa Garretta Birkela, The Command Line in 2004 dostępna jest pod adresem http://garote.bdmonkeys.net/commandline/. http://www.gnu.org/software/bash/ — oficjalna witryna bash w GNU Project. Można tu pobrać najnowszą wersję oprogramowania i przeczytać dokument Introduction to Bash. http://cnswww.cns.cwru.edu/~chet/bash/bashtop.html — strona Cheta Rameya, oficjalnego opiekuna projektu bash. Bardzo przypomina stronę oficjalną, lecz dodatkowo zawiera listę FAQ. http://www.tldp.org/LDP/Bash-Beginners-Guide/html/ — podręcznik bash dla początkujących. http://ldp.nllgg.nl/LDP/abs/html — zaawansowany poradnik pisania skryptów powłoki bash. „Ten podręcznik nie zakłada uprzedniego doświadczenia w pisaniu skryptów lub programowaniu, lecz szybko przechodzi do średnio zaawansowanego lub zaawansowanego poziomu instrukcji”. Tekst można czytać online oraz pobrać jako PDF lub źródła SGML. http://www.filibeto.org/sun/lib/development/shell/config_the_bash_shell.html — konfiguracja powłoki bash. http://www.justlinux.com/nhf/Shells/Basic_Console_Commands.html — nauczenie się tych poleceń pozwoli Czytelnikowi mówić, że zna bash „wystarczająco dobrze”. http://www.kornshell.com/doc — różnorodna dokumentacja komercyjnej powłoki Korn, ksh. http://web.cs.mun.ca/~michael/pdksh — serwis wersji ogólnie dostępnej (ang. public domain) powłoki Korn. Ta wersja zawarta jest w systemie SUSE Linux. http://www.tcsh.org — Wiki tcsh. Wprawdzie nie zawiera zbyt bogatych informacji, lecz warto zapoznać się z FAQ i stroną TipsNTricks. Dostępna jest też subskrypcja dwóch list dystrybucyjnych. http://www.faqs.org/faqs/unix-faq/shell/csh-whynot — sławny esej guru języka Perl Toma Christiansena Csh Programming Considered Harmful. Wyjaśnia, dlaczego pisanie skryptów w powłoce C nie jest najlepszym pomysłem. http://www.zsh.org — macierzysty serwis powłoki Z. Bardzo użyteczny.

SUSE Linux 10. Księga eksperta

by Wydawnictwo Helion on Jul 01, 2009

Accessibility

Categories

Upload Details

Usage Rights

Statistics

SUSE Linux 10. Księga eksperta — Document Transcript