Besef:   Leeuwarderadeel is onderdeel van een  groter cultuurgebied
Leeuwarderadeel werd gekoloniseerd door …. <ul><li>migranten uit het oosten </li></ul><ul><li>verschillende  interpretatie...
De terp is een samenleving op zichzelf
Enkele boetebepalingen in Lyowerd = Leeuwarderadeel <ul><li>Het rechter oog zal men met  14 pond  boeten </li></ul><ul><li...
De bewoners moesten hun bestaan aan de natuur opleggen <ul><li>Verandering van de fysieke omgeving </li></ul><ul><li>Terpe...
Terpdorpen wederzijds afhankelijk
Cultuur kenmerken rond 800 Economisch Boeren  en  vissers Sociaal Egalitair?? Politiek Gezamenlijk Juridisch Germaans Reli...
Wereldlijk en geestelijk
 
Cultuurkenmerken rond 1300 Economisch Boeren  Sociaal Politiek Hoofdeling is sociaal, politiek, militair en juridisch leid...
Kerkelijke verandering
In de 13de eeuw kantelt de ontwikkeling ‘ Thet bad sante Willehad, ther erost biscop was to Bremen, and wi under kersten w...
Jus patronatus Jus patronatus Eigenaren van bedrijven waarop van oudsher stemrecht rust Recht kerkbouw Recht priesterkeuze...
 
 
Clientele en verzwagering
Leeuwarderadeel is een schoolvoorbeeld van het clientele systeem
Verdeling grondbezit 1511 <ul><li>Geestelijken, kloosters en kerken  43,9% </li></ul><ul><li>Klooster Burgum </li></ul><ul...
Geestelijke opcomsten 1580 Patroons  opcomsten  (J, C, B, S, V, H ) Pastorie opcomsten  (J, C, B, S, V, H) Viccarie opcoms...
Finkum, 1580 Hirtegens de pastoir ens en vor all betaelt to affsoen vor sin pensie vifftich goude gulden Ende hebben den s...
Hijum, 1580 De coster hefft van de patroon tot behoiff dcosterie, mesterie, uirwerck oick 18 pondem. (…) De vorss. Binnert...
 
 
Gellius Faber de Bouma Jelsum ‘Sola Fide’
Wie was Gellius Faber de Bouma? 1490 Te Leeuwarden geboren 1510/14 Preekt op  sacramentariaanse  wijze.  ‘Sola Fide’ 1536 ...
De kerkhervorming in Friesland komt van het platteland <ul><li>‘ Verstandelijke  beschaving’ =  Rationaliteit </li></ul><u...
Gellius Faber de Bouma Jelsum ‘Sola Fide’
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Geschiedenis Leeuwarderadeel

411

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
411
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
3
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Geschiedenis Leeuwarderadeel

  1. 1. Besef: Leeuwarderadeel is onderdeel van een groter cultuurgebied
  2. 2. Leeuwarderadeel werd gekoloniseerd door …. <ul><li>migranten uit het oosten </li></ul><ul><li>verschillende interpretaties </li></ul><ul><li>Import van zeden en gewoonten </li></ul><ul><li>Economisch-sociaal - gelijkwaardig </li></ul><ul><li>Politiek-bestuurlijk - toerbeurt </li></ul><ul><li>Juridisch - toerbeurt </li></ul><ul><li>Religieus - heidens </li></ul>
  3. 3. De terp is een samenleving op zichzelf
  4. 4. Enkele boetebepalingen in Lyowerd = Leeuwarderadeel <ul><li>Het rechter oog zal men met 14 pond boeten </li></ul><ul><li>Het linker oog zal men met 13 pond (boeten); (zijn) beide ogen (blind gemaakt), dan bedraagt de boete voor ieder (oog) 4 grote marken , met daarboven de boete voor de gewelddaad </li></ul><ul><li>Op het grijpen aan het haar (onder) aan de buik (staan) 19 ons en 4 penningen . Dit is gelijk aan 6 engelse schillingen en 4 engelsen minus 4 kleine penningen; (…) </li></ul><ul><li>Indien een persoon een ander een beker met bier in het het gezicht werpt, dan bedraagt de boete 5 ons minus 4 penningen , dit is gelijk aan 5 ½ engelse en 2 ½ penningen </li></ul>Baard grijpen (vraagt) een drievoudige boete van 5 ons minus 8 penningen . Dit is gelijk aan 16 engelse en 4 kleine penningen
  5. 5. De bewoners moesten hun bestaan aan de natuur opleggen <ul><li>Verandering van de fysieke omgeving </li></ul><ul><li>Terpen </li></ul><ul><li>Dijken </li></ul>Dijken en wegen verbinden de terpen met elkaar
  6. 6. Terpdorpen wederzijds afhankelijk
  7. 7. Cultuur kenmerken rond 800 Economisch Boeren en vissers Sociaal Egalitair?? Politiek Gezamenlijk Juridisch Germaans Religieus Heidens (vanaf 785 vermengd met Rooms Katholiek) <ul><li>Lex Frisionum </li></ul><ul><li>Ongeveer: 790 </li></ul><ul><li>Rechtsomgang: </li></ul><ul><li>Fiarndelen </li></ul><ul><li>trimdelen </li></ul><ul><li>Buren zijn boeren </li></ul><ul><li>Boeren zijn de baas = boerenzelf-bestuur </li></ul><ul><li>Wie geen grond heeft telt niet mee </li></ul><ul><li>J. Reitsma </li></ul>nobiles liber litus slaaf 2880 zilveren penningen 1920 zilveren penningen 1.7 kg aan zilver 960 zilveren penningen N.E. Algra Geestelijken staan buiten de Lex Frisionum J.A. Mol
  8. 8. Wereldlijk en geestelijk
  9. 10. Cultuurkenmerken rond 1300 Economisch Boeren Sociaal Politiek Hoofdeling is sociaal, politiek, militair en juridisch leider Juridisch Religieus Rustringer Seendrecht = handboek Asega Ongeveer: 1300 1256: Hoogwoud . Fryske frijheid!? Hoofdeling heeft invloed en prestige Er gebeurt niets tegen de wil van de hoofdeling Hoofdeling is rechter = grietman (hij die het recht vordert) Hoofdeling is politiek leider Hoofdeling beheerst zijn kerk en benoemt zielenherder Eigenerfde boer = Geaman Koopman Scamel ruter Deling moederkerken
  10. 11. Kerkelijke verandering
  11. 12. In de 13de eeuw kantelt de ontwikkeling ‘ Thet bad sante Willehad, ther erost biscop was to Bremen, and wi under kersten wrdon, fon godis haluon and thes paus Leo, thet wi godis hus buvde and riuchtene kerstendom hilde. And alle Frisa mote thruch there nede willa buwa oua hiara fria gode godis hus, sunder onspreke thes biscopes antes progostes, (…) tha hagon thene prestere to kiasande (…), and thi progost hach him thet alter to lenande.’
  12. 13. Jus patronatus Jus patronatus Eigenaren van bedrijven waarop van oudsher stemrecht rust Recht kerkbouw Recht priesterkeuze Recht van placet Parochiegeestelijken vrijwel allemaal uit de directe omgeving Lokale kerk is identificatie-object van boerengemeenschappen
  13. 16. Clientele en verzwagering
  14. 17. Leeuwarderadeel is een schoolvoorbeeld van het clientele systeem
  15. 18. Verdeling grondbezit 1511 <ul><li>Geestelijken, kloosters en kerken 43,9% </li></ul><ul><li>Klooster Burgum </li></ul><ul><li>Klooster Hallum </li></ul><ul><li>Klooster Rinsumageest </li></ul><ul><li>Klooster Oudkerk </li></ul><ul><li>Klooster Hallum-Wanswert </li></ul><ul><li>Adel 32,2 % </li></ul><ul><li>Rienk Eminga alias Kamminga (Leeuwarden) </li></ul><ul><li>Doeke Martena’s kinderen (Cornjum) </li></ul><ul><li>Hessel Martena (Franeker) </li></ul><ul><li>Pyter Hajes Kamminga (Leeuwarden) </li></ul><ul><li>Frans Minnema (Leeuwarden) </li></ul><ul><li>Eigenerfde boer 23,9% </li></ul><ul><li>(hiervan: grootste deel voor </li></ul><ul><li>minder dan de helft eigenaar) </li></ul>
  16. 19. Geestelijke opcomsten 1580 Patroons opcomsten (J, C, B, S, V, H ) Pastorie opcomsten (J, C, B, S, V, H) Viccarie opcomsten (J, C, S) Prebende opcomsten (V) Kleinodien
  17. 20. Finkum, 1580 Hirtegens de pastoir ens en vor all betaelt to affsoen vor sin pensie vifftich goude gulden Ende hebben den schoelmester to sin onderhout beloefft jarlix 40 gg. Den armen to Vintkum (…) 12 korff vol torffs gegeven, den anderen vorss. elk een ferndeel torffs Somma facit viff schuten torff, bedragt xxi gg. 7 st., ende is onder de voorss. 28 arme personen verdeelt bij de armvogeden offt diakens to Vintkium
  18. 21. Hijum, 1580 De coster hefft van de patroon tot behoiff dcosterie, mesterie, uirwerck oick 18 pondem. (…) De vorss. Binnert Roorda end kerckvogeden verclaren, dat Antonius Folkertz olde pastoir, sin huis hefft opgehouden met sin moder end suster end geen concubine gehat hefft end hem eerlick by sin gemeente gedragen hefft. End hem also to pensie offt affsoen togemakt is tachtig goudgulden
  19. 24. Gellius Faber de Bouma Jelsum ‘Sola Fide’
  20. 25. Wie was Gellius Faber de Bouma? 1490 Te Leeuwarden geboren 1510/14 Preekt op sacramentariaanse wijze. ‘Sola Fide’ 1536 Verlaat RK Kerk. Tegelijk met Menno Simons. Zwingliaan . Eén van de belangrijke opponenten van Menno Simons. Dominee te Emden. Onder Laski 1552 Geirriteerd door brief van Anabaptisten uit Maagdenburg. Schrijft boek. Verloren gegaan! Menno schrijft hierop zijn theologische biografie: doop, vrije wil, christologie, karakter van kerk, plaats van magistraat, …… 1554 Openbaar debat met Menno Simons te Emden 1564 Te Emden overleden
  21. 26. De kerkhervorming in Friesland komt van het platteland <ul><li>‘ Verstandelijke beschaving’ = Rationaliteit </li></ul><ul><li>Bezwaren tegen de mis in bijzonder ( brood en wijn ), Paapse </li></ul><ul><li>poespas in algemeen: beelden, kaarsen, vagevuur, heiligen en </li></ul><ul><li>goede werken … </li></ul><ul><li>Vrijgesteld lezen mis!!!! … </li></ul><ul><li>Anti-celibaat </li></ul><ul><li>Studie in buitenland. Protestantse hogeschool Heidelberg!!! </li></ul><ul><li>Jelsum </li></ul><ul><li>Tzum </li></ul><ul><li>Witmarsum </li></ul><ul><li>Hogebeintum </li></ul>
  22. 27. Gellius Faber de Bouma Jelsum ‘Sola Fide’
  1. A particular slide catching your eye?

    Clipping is a handy way to collect important slides you want to go back to later.

×