E-Sağlık/Tele Sağlık Yönetişiminde Uzaktan  Eğitim ve Güvenli Bilgi Yönetim Sistemleri - Akın MARŞAP
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

E-Sağlık/Tele Sağlık Yönetişiminde Uzaktan Eğitim ve Güvenli Bilgi Yönetim Sistemleri - Akın MARŞAP

on

  • 1,886 views

ISCTURKEY 2088 POSTER SUNUM

ISCTURKEY 2088 POSTER SUNUM

E-Sağlık/Tele Sağlık Yönetişiminde Uzaktan
Eğitim ve Güvenli Bilgi Yönetim Sistemleri

Akın MARŞAP

Statistics

Views

Total Views
1,886
Views on SlideShare
1,886
Embed Views
0

Actions

Likes
2
Downloads
36
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

E-Sağlık/Tele Sağlık Yönetişiminde Uzaktan  Eğitim ve Güvenli Bilgi Yönetim Sistemleri - Akın MARŞAP E-Sağlık/Tele Sağlık Yönetişiminde Uzaktan Eğitim ve Güvenli Bilgi Yönetim Sistemleri - Akın MARŞAP Document Transcript

  • 3. ULUSLARARASI KATILIMLI 3rd INFORMATION SECURITY & BÝLGÝ GÜVENLÝÐÝ VE CRYPTOLOGY CONFERENCE KRÝPTOLOJÝ KONFERANSI WITH INTERNATIONAL PARTICIPATION E-Sağlık/Tele Sağlık Yönetişiminde Uzaktan Eğitim ve Güvenli Bilgi Yönetim Sistemleri Akın MARŞAP I. GøRøù Özet- 21 nci yüzyÕlda e-sa÷lÕk/tele sa÷lÕk yönetiúim sistemi sa÷lÕk ve hastane yönetimin sürecinde giderek artan bir öneme Yönetim; iúletmenin yada organizasyonun, elindeki sahip oldu÷unu göstermektedir. Bu anlamda yapÕlan tüm kaynaklarÕnÕ planlayarak, organize ederek, yürüterek ve gayretler uzaktan e÷itim ve güvenli bilgi yönetim sistemlerinin bütünlü÷ü içinde yenilenen bir yapÕda ele alÕnarak kontrol ederek etkili ve verimli bir úekilde kullanÕp amaçlarÕnÕ de÷erlendirmelidir. Tele sa÷lÕk sistemi uygulamalarÕ biliúim ve gerçekleútirme sürecidir [1]. Bu anlamda yönetiúim; yönetim, iletiúim teknolojilerini etkin bir úekilde kullanarak büyük oranda etkileúim ve iletiúim iúlevlerinin etkin bir biçimde bütünler. bir geliúim göstermiútir. Organizasyonlar e-sa÷lÕk politikalarÕ Kurumsal yönetiúim, iúletmenin stratejik yönetimi ve alanÕnda birçok yenilikleri baúarÕ ile yapÕyor olsa da, bu sistemi yönlendirilmesi ile görevli sorumlu üst yönetimin, bu görev ve kullananlar tarafÕndan zaman zaman farklÕ biçimde sorumluluklarÕnÕ yerine getirirken, iúletme üzerinde algÕlanabilirler. Bu açÕdan e-sa÷lÕk entegrasyonu ve uygulamalarÕ kendilerini belirli nedenlerle hak sahibi gören; pay sahipleri, araútÕrma ve gözden geçirmeler ÕúÕ÷Õnda karúÕlaúÕlan engellerin çalÕúanlarÕ, tedarikçi, müúteri ve di÷er toplumsal kurumlarla zamanla aúÕlaca÷Õ açÕktÕr. Buna karúÕn, e-sa÷lÕk sisteminin e- olan iliúkilerini kapsar. Kurumsal yönetiúim, iúletmenin üst ö÷renim sürecinde tam potansiyelinin anlaúÕlarak geliútirilmesi oldukça önemlidir. E-sa÷lÕk yönetiúiminde uzaktan e÷itim sistemi yönetiminin yönetilmesidir. Kurumsal yönetim etkinli÷i; (UES), gelece÷in e-ö÷renim sürecinde yaúamsal bir öneme yapÕlandÕrma, performans ve uygunlu÷u iúlevleri ile sahiptir. Bu bildirinin amacÕ e-sa÷lÕk yönetiúim sürecinde sa÷lanabilir [2]. Biliúim toplumu ça÷daú yönetiúim süreci; e- uzaktan e÷itim sisteminin yüz yüze e÷itimle desteklenerek sa÷lÕk/tele sa÷lÕk alanÕnda açÕklÕk, úeffaflÕk, paylaúÕm, güvenli bilgi yönetim sistemlerinin önemi üzerinde güvenlik ve hesap verilebilirlik ilkelerini ön plana çÕkarÕr. E- durulmaktadÕr. Sa÷lÕk/Tele sa÷lÕk iúletmecili÷inde yeniden dönüúen dijital dünyaya öncülük edecek öncül nitelikteki ciddi adÕmlar UES Anahtar kelimeler- E-Sa÷lÕk/Tele sa÷lÕk yönetiúimi, uzaktan içinde e-ö÷renim sürecinden geçmektedir. Biliúim e÷itim, sa÷lÕk ve iyilik, güvenli bilgi yönetimi. teknolojilerinin sa÷ladÕ÷Õ yeni olanaklar e-sa÷lÕk Abstract- Overall, it is considered the issues identified the e- yönetiúiminde UE’de e-ö÷renim için oldu÷u kadar, e-randevu, health/telehealth governance systems has an increasing role in e-reçete ve dijital hastane sistemlerinin iúlerli÷ini ve sürekli good health and hospital management process in the 21 st geliúimini hÕzlandÕrmaktadÕr. Bu açÕdan de÷erlendirildi÷inde, century. For this reason every efforts must be made the sa÷lÕk sektöründe insan kaynaklarÕ yönetimi/e÷itimi konusu combination of distance education systems and information daha stratejik bir rol almÕú bulunmaktadÕr. Sa÷lÕk idarecileri, security systems must be consider in modernisation of new doktor, hemúire, hastabakÕcÕ, di÷er tÕbbi ve idari personelden conditions. The advent of telehealth has seen the rapid growth oluúan stratejik insan kaynaklarÕnÕn hasta ve hasta yakÕnlarÕna and application of information and communications technology yönelik tüm kritik iúlemleri için e÷itim/ö÷retim süreci artan bir in many areas of healthcare. Organisations may well have önem kazanmÕútÕr. E-Sa÷lÕk/Tele Sa÷lÕk yönetiúimin temel develop some e-health policy, but to the general e-health user, the reality appears different. Also, when implementing and amacÕ, genel sa÷lÕk sistemi organizasyonu açÕsÕndan gerçek integrating e-health, it is clear the focused literature searces and durumuna iliúkin tam/do÷ru ve zamanÕnda yapÕlan reviews, that tecnological barriers are no longer a major issue. açÕklamalar, yönetimin özellikle tüm ilgili birimlerin Rather, policy related issues remain major impediments to the çÕkarlarÕnÕ gözetecek úekilde çalÕúmasÕnÕ dijital sistemlerin further development of e-health and realization of e-learning of güvenli deste÷inde kaliteli/verimli ve etkin bir biçimde full potential. Consequently, distance education systems(DES) sa÷lamaktÕr. Bu giderek yenileúen yaklaúÕm içinde, e- has an critical role for e-health management systems. This paper sa÷lÕk/tele sa÷lÕkta sa÷lanan esneklik, birey-hastane- is studied for to explain the major importance of distance doktor/hemúire ve idari yönetim arasÕndaki iúleyiú akÕúÕna; education systems that including face to face (formal) education yaratÕcÕlÕk, geliúim ve sürekli yenilikçi açÕlÕmlar sa÷layabilir. and security of information management systems. Günümüzde e-sa÷lÕk/tele sa÷lÕk yönetiminde UES’nin yenilik, Keywords- E-Health/Telehealth govarnance, distance education kalite ve standartlarÕn daha üst noktalara eriúimi için strateji, systems, health and wellness, secure of information management. akademik standart, akademik gözetim ve etkileúim; entegrasyon ve senkronizasyon odaklÕ anlayÕú daha da ön plana çÕkmaktadÕr. KÕsacasÕ bu süreçte, tele tÕp/tele sa÷lÕk e÷itim sisteminde UES’de yatay akademik yaklaúÕmlarÕn, Akin MARSAP Yönetim ve Organizasyon UzmanÕ, UE DanÕúmanÕ, Ankara, E-posta: akinmarsap@yahoo.com bilimsel, akademik ve dinamik süreçleri kapsayacak biçimde yeniden tasarÕmlanarak geliúimi önemlidir. Bu açÕdan, sa÷lÕkta Bildiriler Kitabý 25•26•27 Aralýk December 2008 • Ankara / TÜRKİYE Proceedings 279
  • 3. ULUSLARARASI KATILIMLI 3rd INFORMATION SECURITY & BÝLGÝ GÜVENLÝÐÝ VE CRYPTOLOGY CONFERENCE KRÝPTOLOJÝ KONFERANSI WITH INTERNATIONAL PARTICIPATION UE sürecinin yüz yüze e÷itim sistemleri ile geliúimi sa÷lÕk UES mimarisinin güvenli bilgi yönetim sistemlerine dayalÕ II. DEöøùøM SÜRECøNDE HASTANELER çalÕúmalarÕnda önemlidir. E- Sa÷lÕkta UES’nin yönetim ve organizasyonu, insan kaynaklarÕ, akademik danÕúmanlÕk, yüz Topluma sa÷lÕk hizmeti sunan bir kurum olarak hastaneler, yüze e÷itim ve sonuçlarÕn de÷erlendirilmesini de içeren e- gerek meslek dalÕ, gerekse uzmanlÕk alanlarÕ yönünden ö÷renim/dönüúüm süreçlerini kapsamaktadÕr. Yüksek kalite, çeúitlenerek; uzaktan muayene, e-randevü, e-reçete ve di÷er katÕlÕm ve verimlilik yeni e-ö÷renim modellerinin temelinde uzaktan e÷itim sistemleri yo÷un kullanÕlmaktadÕr. Bu nedenle yer almaktadÕr. E-e÷itimin ö÷renim hedefleri do÷rultusunda hastaneler; tedavi ve tÕbbi bakÕm fonksiyonlarÕnÕn yanÕ sÕra, de÷iúen süreçlerini e-ortama taúÕyarak etkinlik, verimlilik ve e÷itim kurumu, bir araútÕrma birimi, ekonomik bir iúletme, maliyet tasarrufu ile ça÷daú e÷itim modellerine istenilen birçok meslek gruplarÕndan kiúilerin çalÕútÕ÷Õ, sosyal bir düzeyde eriúilebilir. Sa÷lÕk hizmetleri, insanlarÕn fiziki ve kurum ve ço÷unlu÷u kamu kuruluúu niteli÷inde olan hizmet zihni durumlarÕnÕn korunup onarÕlarak iyileútirilmesi amacÕ ile iúletmeleridir. Hastane iúletmeleri, bir açÕdan di÷er iúletmeler gerçekleútirilen bütünsel faaliyetlerdir. Sa÷lÕk hizmetleri; gibi çevresinden farklÕ girdiler alÕp bunlarÕ bir süreçten geçirip insanÕn sa÷lÕ÷Õna zarar veren çeúitli faktörlerin tesirinden nihai olarak bir hayati öneme haiz bir hizmet sunarlar. korunarak hastalarÕn tedavisi, bedeni ve zihni kabiliyetleri Hastane iúletmelerinde dÕú çevre ve ürün yelpazesi azalmÕúlarÕn sa÷lÕklarÕna kavuúturulmasÕ amacÕyla uygulanan karmaúÕktÕr. Süreç açÕsÕndan iúlevler de÷iúiktir. Nihai ürünün tÕbbi faaliyetlerdir [3].Koruyucu ve tedavi edici sa÷lÕk geri bildirim mekanizmasÕ tam organize edilememiútir. hizmetlerinde, toplumun sa÷lÕ÷ÕnÕ üst düzeyde tutmak sa÷lÕk KarmaúÕklÕ÷Õn bir baúka nedeni ise, her hasta için farklÕ yöneticilerinin en büyük hedeflerindendir. Sa÷lÕk uygulama gerekebilece÷i ve bunun sonucu girdilerin kurumlarÕnÕn istenilen amaçlarÕ baúarmalarÕnÕn temel çeúitlenmesidir. Sa÷lÕk ve iyili÷i sa÷layan hizmetlerinin temel koúullarÕndan ilki, bilimsel esaslara göre e÷itim ve özelli÷i itibariyle e÷itim/ö÷retim baúta olmak üzere iúlevsel yönetimidir. Baúka bir deyiúle sa÷lÕk kuruluúunda, yönetimin süreçlerin her evresinde yüksek bir güven faktörünün ön baúarÕsÕnÕn göstergesi, ne kadar hasta bakÕldÕ÷Õ, yapÕlan tetkik planda oldu÷u yapÕlardÕr. Modern sa÷lÕk hizmetleri hastalara ve ameliyatlar yanÕnda; sürekli e÷itim/ö÷retime verdi÷i önem, anÕnda, çabuk, tam ve do÷ru yanÕtlar verebilmelidir. Çünkü hizmet alanlarÕn ne oranda hizmetten fayda gördü÷ü ve tüm sa÷lÕk hizmetinin sunumunda hastanÕn hayatÕ söz memnun kaldÕ÷ÕdÕr. Sa÷lÕk hizmetlerinin yönetimi, sa÷lÕk konusudur. Bunun yanÕnda sa÷lÕk hizmetlerinde hastalarÕn kuruluúlarÕnÕn mimarisinden baúlayarak, laboratuar, ihtiyaç ve beklentileri her geçen gün de÷iúmektedir. TÕpta ameliyathane, dosyalama ve arúiv, otelcilik, yeme-içme ve geliúen yeni buluúlar ve çözümlerin yanÕnda bütün bunlarÕn temizlik, eczane hizmetleri gibi çok geniú bir yelpazeye hasta/hasta yakÕnlarÕyla sa÷lÕklÕ iletiúim ve evrensel tÕp etik yayÕlan hizmetlerin yönetimi, øK planlamasÕ ve yönetimi, ilkelerinin ÕúÕ÷Õnda birleútirilmesi gereklidir. Bunun için finansal yönetim gibi birbirinden farklÕ pek çok faaliyetin bir hastane iúletmesinin faaliyetine baúladÕktan sonrada yenilikleri arada yürütülmesini getirmektedir [4].Özetle, hastaneler açÕk çok yakÕndan izlemesi gerekir.. Bunun için, hastanelerin tüm dinamik bir sistemdir. Sistem, parçalarÕn sa÷lÕk ve iyili÷i bu hÕzlÕ de÷iúimleri anÕnda takip edip cevap verebilmesi sa÷lamak için bir araya gelen alt sistemlerden oluúan bir büyük bir önem taúÕmaktadÕr. Sa÷lÕk ve sa÷lÕk hizmetlerine bütündür. Bütünü oluúturan bu parçalarÕn her birisinin olan talep di÷er ürün ya da hizmetlere olan talepten farklÕlÕk kendisine has iúleyiú özelli÷i vardÕr ve aynÕ zamanda her içermektedir. Sa÷lÕk hizmetlerinin yapÕsal itibariyle gösterdi÷i birinin etkinli÷i de birbirine ba÷lÕdÕr. Hastaneler iç/dÕú çeúitli özellikler sa÷lÕk sektöründe talep analizi yapmayÕ çevreleriyle sürekli olarak bir etkileúim halindedirler. Sa÷lÕk engellemektedir. Çünkü kiúilerin sa÷lÕk hizmeti için ne kadar yönetiminde ilk aúamada ça÷daú hastaneler ve hastane ödeme yapmaya istekli ve ödeme yapabilir oldu÷unu tespit yönetimi gelmektedir. Hastaneler, sa÷lÕ÷Õ bozulan kiúilerin etmek güçtür [7]. Hastanelerde hizmetlerin özelli÷i, kesintisiz muayene, teúhis ve tedavilerinin yapÕlÕp sa÷lÕk bakÕmÕ hizmet, hastanelerin mimari yapÕsÕ ve fiziksel özelli÷i ve hizmetlerinin sunuldu÷u iúletmelerdir. ønsanÕn kendi karmaúÕk yapÕ, açÕk ve dinamik sistem özelliklerini bakÕmÕnÕn baúkasÕ tarafÕndan yapÕlmasÕ kabul edilmesi zor bir taúÕmaktadÕr [8]. Bu temel ilkelerin yanÕ sÕra, biliúim duygudur. Onun için toplumun en önemli ve ayrÕcalÕ÷Õ olan, teknolojilerinin sundu÷u yeni olanaklarÕ kendi bünyesinde ço÷u zaman da hiç ilgilenilmeyen ve en az verim alÕnan de÷iúim sürecine uyumlu geçiúler sa÷layan modeller sa÷lÕkta kurumlarÕ hastanelerdir. Hastanelerin birinci amacÕ hastaneye hizmet kalitesi, etkin zaman kullanÕmÕ ve geliúimi de gelen hasta ve yaralÕlara için gerekli tÕbbi yardÕm ve beraberinde getirmektedir. hemúirelik bakÕmÕnÕ sunmaktÕr. [5]. Hastanelerin fonksiyonel yapÕsÕ; tÕp hizmetleri, hemúirelik hizmetleri, para medikal III. E-SAöLIK/TELE SAöLIKTA UZAKTAN EöøTøM hizmetler, destek hizmetleri olarak dört grupta incelenebilir. SøSTEMLERø Sa÷lÕk hizmetlerinin di÷er hizmetlerden ayrÕlan temel özellikleri vardÕr. Bu özellikler úu úekilde Genel anlamÕ ile e÷itim bireylerdeki ö÷renim sÕralanabilir[6]:Soyutluk, sosyal sorumluluk, yüksek iú birli÷i, e÷ilimlerini toplumun beklentileri do÷rultusunda yüksek maliyet, sa÷lÕk piyasalarÕnda eksik rekabet úartlarÕ, karúÕlayÕcÕ davranÕúlar kazandÕrÕú süreci olarak hÕzlÕ de÷iúim, belirsizlik, ikame edilemezlik, ertelenemezlik, düúünülebilir [9]. A÷ tabanlÕ ö÷retimde seslendirilen kalite ile de÷iúimlere uyum zorlu÷u, homojen olmayan yapÕ, yönetimde ilgili sorunlar, sistemin iúleyiúi gere÷i ortadan kalkmaktadÕr. otorite sorunu ve hata kabul etmeyen bir yaklaúÕmdÕr. KatÕlÕmcÕlar sÕnÕf geçmek için de÷il ö÷renerek ö÷rendiklerini Bildiriler Kitabý 25•26•27 Aralýk December 2008 • Ankara / TÜRKİYE Proceedings 280
  • 3. ULUSLARARASI KATILIMLI 3rd INFORMATION SECURITY & BÝLGÝ GÜVENLÝÐÝ VE CRYPTOLOGY CONFERENCE KRÝPTOLOJÝ KONFERANSI WITH INTERNATIONAL PARTICIPATION bir iúe dönüútürmek için çalÕúmaktadÕr. SÕnÕf geçmek için de÷iúim benimseme, alÕúma, kabullenme ve kullanma olarak çalÕúan ö÷rencilerde görülen bir zaman baskÕsÕ, sÕnÕfta küçük dört evreden geçmektedir [15]. ùüphesiz bu evrelerde düúürülme, di÷er arkadaúlarÕyla kÕyaslanÕp rencide edilme gibi izlenebilirlik yönetimi bilgi güvenli÷i için önemlidir. durumlar olmadÕ÷Õndan, kendine uygun zamanlarda øzlenebilirlik yönetimi, bir ürünün üretildi÷i, da÷ÕtÕldÕ÷Õ ve ö÷rencinin ö÷renim için çalÕúmasÕ kaliteyi beraberinde bulundu÷u yerler, geçirmiú oldu÷u iúlem ve uygulamalarÕn getirmektedir [10]. E-Sa÷lÕk/Tele sa÷lÕk yönetiúiminde biliúim saptanarak raporlanmasÕnÕ sa÷layan yazÕlÕm bileúenlerini teknolojilerinde tasarruf, ya da gelirleri artÕrmak amacÕ kapsar[16]. ønternet üzerinden iletiúimi gerçekleúen bilgilerin internet ça÷ÕnÕn hÕz faktörü kurumsal planlarÕn çok yönlü güvenirli÷i, açÕk anahtar kriptografi olarak adlandÕrÕlan bir kullanÕmÕna avantajlar sa÷layabilir. E-sa÷lÕk/Tele sa÷lÕkta teknikle (úifreleme ve úifre çözme, kurcalama/sezme, kimlik UES’nin yenileúiminde aktif katÕlÕmlÕ akademik etkileúim do÷rulama, inkar edememe) içeri÷inde sa÷lanabilir. [17]. süreçlerinin zenginli÷i yaúam boyu e÷itim sürecinde öncül Güvenlik sürecinde kullanÕlan sayÕsal sertifikalar, bir kiúi, rolü olan gerekli bir ögedir. UES’de internete dayalÕ sunucu ya da bir organizasyonun kimli÷inin tanÕmlanarak bir etkileúimli e-ö÷renim süreci, yönetsel, idari, teknik ve destek açÕk anahtarÕn bu kimlikle iliúkilendirilmesinde kullanÕlan birimlerde dengeli bir senkronizasyon gerektirir. E÷itsel baúarÕ elektronik belgelerdir [18]. E-Sa÷lÕk/Tele Sa÷lÕkta UE yeni kriterleri üst yönetimin e-dönüúüm projelerindeki yaratÕcÕ bir ortamÕnda a÷ tabanlÕ e÷itim kavramÕ, dijitalleúen liderlik baúarÕsÕndadÕr. Üst yönetimin iyi fikirleri yanÕnda iú hastanelere yönelik de÷iúim sürecinde e÷itimde yaúanan bu birimlerinin yönetici ve tüm çalÕúanlarÕn projeye özverili ve dönüúüme paralel ö÷retim ortamlarÕna ait kavramÕ temelden istekli katkÕsÕ oldukça önemlidir. Kurumlar, iú ortamlarÕ, iú de÷iútirmiútir. Gerçek anlamda sa÷lÕklÕ evrimsel bir dönüúüm arkadaúlarÕ, mesleki baúarÕ ya da baúarÕsÕzlÕklar bireyin kendisi niteli÷i taúÕyan bu de÷iúimler ö÷renci, danÕúman, yönetici, hakkÕndaki fikrini oluúturmasÕna katkÕda bulunur. Her bireyin e÷itim programcÕ ve rehberlik uzmanlarÕ, kÕsaca tüm çalÕútÕ÷Õ iú ya da kurumdaki durumuna iliúkin bir fikri vardÕr. e÷itimciler için geleneksel bakÕú açÕlarÕnÕn derinden Kurum ve yöneticilerin çalÕúanlara sürekli geribildirimi, sorgulandÕ÷Õ yepyeni bir oluúumdur. Geliúen sanal ortamda farkÕndalÕk düzeyi açÕsÕndan gerçekçi bir zemin sa÷lar. ö÷retimde fÕrsat eúitli÷i, ö÷retim yöntem ve teknikleri, sÕnÕf içi AslÕnda olumsuz geribildirim alÕmÕ, olumlu geribildirim etkileúim ve ö÷retim materyalinin niteli÷inde klasik almaktan daha zordur. DolayÕsÕyla yapÕcÕ olumsuz ö÷retimden farklÕ yeni kavram ve teoriler a÷ üzerinde sürekli geribildirimin de÷erini bilmek ve ondan yararlanmak gerekir yeniden tanÕmlanan bir nitelik taúÕr. A÷ tabanlÕ e÷itim, bireyin [11]. Bilgi, ilgi, duyarlÕlÕk ve deneyim öyle úeylerdir ki, pek gereksinimi ile iú imkânlarÕ arasÕnda dengeye özenlidir, çok iúte yalnÕzca kiúinin kendi yaúantÕsÕyla de÷il geçmiúe endüstriyel sorunlarÕn çözümünde katkÕ sa÷lar. UE’de, e÷itim dayalÕ alÕúkanlÕklarla, görgü ile kendine miras kalan yönetici, çalÕúan, danÕúman ve ö÷rencilerin yÕllÕk sosyal ve yaúantÕlarla da beslenerek kazanÕlÕr [12]. E-ö÷renim, kültürel faaliyetlere etkin katÕlÕm izlemeyi kolaylaútÕrÕr.E- ö÷renenin bireysel ö÷renim etkinlikleri ile kendi baúÕna Sa÷lÕk/Tele Sa÷lÕk alanÕnda akademik de÷erlendirme kurullarÕ bireyselleútirilmiú bir ö÷renim prati÷i yanÕnda eú zamanlÕ ya arasÕnda iletiúimin arttÕrÕlarak eúgüdümün kazanÕmÕnda da eú zamansÕz di÷er ö÷renen ve ö÷retenler ile birlikte yararlÕdÕr. E-Sa÷lÕk alanÕnda UES’de kalite odaklÕ çalÕúmalarÕn bilgisayar a÷larÕ üzerinden kurulan bir etkileúim ortamÕnÕn çeúitli bakÕmlardan geliútirilmesinin uygun olaca÷Õ paylaúÕlÕr. Web’in e÷itim ortamlarÕnda kullanÕmÕnda biricik de÷erlendirilmektedir; özelliklerden bir tanesi katÕlÕmcÕlar arasÕnda etkileúimdir [13]. 1. E-Sa÷lÕk/Tele Sa÷lÕkta kaliteli yönetim, gözetim ve denetim DünyanÕn her co÷rafyasÕndan a÷ tabanlÕ ö÷retim ortamlarÕnda 2. E-sa÷lÕk ö÷retim sürecinde katÕlÕmcÕ geribildirimleri iletiúimin bir otoriteye ba÷lÕ olmaksÕzÕn, hÕzla kurgusu 3. Akademik kaliteye yönelik iúlemler ve yeni araútÕrmalar ö÷rencilerin insiyatif alÕp kendini gerçekleyen yetkin 4. E-Sa÷lÕk/Tele Sa÷lÕk e÷itim destek kalitesinin artÕrÕlmasÕ özelliklerine önemli bir katkÕ sa÷lar. A÷ tabanlÕ ö÷retim 5. UE sürecinde yüz yüze e÷itim katkÕsÕnÕn sa÷lanmasÕ ortamlarÕnda akademik danÕúmanlÕk bir kiúiye atfedilen bir E-Sa÷lÕk/Tele sa÷lÕk alanÕnda yeni geliúimler UES’ de görevin ötesinde ö÷renci ve ö÷retmenin birlikte kurguladÕ÷Õ kullanÕlan teknolojilerin, iletiúim-ortam-etkileúim ve teknoloji etkileúimli bir olgudur. UE kalite ve standart geliúimi için iliúkilerinin entegrasyonu daha güvenli bir biliúim modeli vizyonel giriúim ve senaryolara gereksinim vardÕr. UE boyutunda tasarÕmÕnÕ ortaya çÕkarabilir. Etkileúim iki ya da çalÕúanlarÕ tarafÕndan e-e÷itim portalÕ oluúturup bütünleúik daha fazla taraf arasÕndaki iletiúimdir. Ancak UES’de portala e-e÷itim ve biliúim teknolojileri ile ilgili önemli ve etkileúim sadece bu genel anlamÕ ile kullanÕlmamaktadÕr. güncel gördü÷ü bilgi, belge, doküman, yazÕ, görüú ve Etkileúim denildi÷inde uzaktan yürütülen e÷itimin kalitesi yorumlarÕyla katÕlarak gelecekte bu yönde daha derin bir üzerinde de do÷rudan etkisi olan üç farklÕ etkileúim düzeyi donanÕma sahip araútÕrÕcÕ bilgilerini sürekli olarak akla gelmelidir [19]. UES etkileúim yaklaúÕmlarÕ, ö÷renci ve güncelleyebilir. UES konusunda uzman ve profesyonel bir ö÷renim materyali arasÕndaki etkileúim, ö÷renci ve e÷itmen yönetim, uzman çalÕúan kadrosu, konularÕnda çok iyi yetiúmiú arasÕndaki etkileúim, ö÷rencinin di÷er ö÷rencilerle olan danÕúmanlardan oluúan bir e÷itim ekibi baúarÕ süreklili÷inin etkileúimidir. Etkileúimde göz önünde bulundurulmasÕ garantisidir. Tasarlanan bu sistem ile uzman bilgileri sisteme gereken di÷er bir unsur da zamandÕr. UES’de ö÷renci ile dinamik aktarÕmÕ ve bilgisayarÕn anlamlÕ de÷erlendirmeleri etkileúimde genellikle bir zaman gecikmesi yaúanabilir. sa÷lanabilir. øleri çalÕúma olarak yapay zekanÕn di÷er Örne÷in basÕlÕ materyallerle etkileúimde posta ya da telefon teknolojileri de sisteme uyumu sonucu daha hassas sonuçlar gibi iletiúim araçlarÕ yoluyla katÕlÕmcÕ-ö÷retim elemanÕ sa÷lanabilir[14]. Entegrasyonun yarattÕ÷Õ de÷iúimin aúamalarÕ, etkileúimi de sa÷lanabilir. Buradaki etkileúim gecikmeli Bildiriler Kitabý 25•26•27 Aralýk December 2008 • Ankara / TÜRKİYE Proceedings 281
  • 3. ULUSLARARASI KATILIMLI 3rd INFORMATION SECURITY & BÝLGÝ GÜVENLÝÐÝ VE CRYPTOLOGY CONFERENCE KRÝPTOLOJÝ KONFERANSI WITH INTERNATIONAL PARTICIPATION sa÷lanmakta, katÕlÕmcÕdan geri bildirim, gecikmeli alÕnarak ønternet, daha katÕlÕmcÕ bir ö÷renim ortamÕ için büyük bir katÕlÕmcÕya iletilmektedir. Senkron, gerçek zamanlÕ kapasitedir, gelecekte e-ö÷renim oranÕ internet üzerinden, etkileúimin sa÷landÕ÷Õ teknolojilerdir. Bu ba÷lamda yüz yüze internet ö÷retiúimi sa÷lar. ønternet ö÷retimde sosyal iletiúimi iletiúime yakÕn etkileúim sa÷layan video-konferans, etkileúimli güçlendirip ö÷rencileri mobilize ederek, e÷itim birimlerinin TV gibi teknolojiler ile etkileúimin üç düzeyi de eú zamanlÕ úeffaflÕ÷Õ, danÕúman ve ö÷renciler arasÕndaki mesafeyi gerçekleútirilebilir [20]. Geliútirilen programlarÕn iletildi÷i azaltarak do÷rudan ö÷retimi kolaylaútÕrÕr. Klasik e÷itim ortamÕ kitle olan ö÷renenlerin demografik, ekonomik, co÷rafi konum, dÕúÕnda yaúam boyu ö÷retim ilgisini çekmiú gruplar yeniden akademik alt yapÕ özellikleri, etkinlik üzerinde oldukça kazanÕlarak e÷itime katÕlÕmcÕlÕk artacaktÕr. etkilidir. Etkinlikte merkez unsur, ö÷renenlerdir. Bütün çabalar onlara uygun, onlarÕn gereksinimlerini karúÕlayÕcÕ bir V. E-SAöLIK/TELE SAöLIK VE GÜVENLø BøLGø esnek ve geliúen kurumsal yapÕnÕn kurgusundadÕr. Program bu YÖNETøMø e÷itimi alabilecek nitelikteki kiúilere sunumu, söz konusu hedef kitlenin bu yöndeki ihtiyaç ve beklentilerine göre E-Sa÷lÕk/Tele Sa÷lÕk alanÕnda özellikle “E-Sa÷lÕk KayÕtlarÕ”, geliútiriliúi; ö÷renci tatmini ve baúarÕsÕnÕ, ba÷lÕ olarak da “TeletÕp Projeleri” e-Devlet ve e-Sa÷lÕk/Tele Sa÷lÕk etkinli÷i sa÷layacaktÕr. Etkinli÷e etki eden bir di÷er faktör de uygulamalarÕ ile ilgili yasal düzenlemeler, sa÷lÕkta dönüúüm e÷itimdeki di÷er taraf olan, danÕúman ö÷retmenlerdir. programÕ’nÕn en önemli bileúenleridir. Sa÷lÕk sektöründe en E÷itimcilerin etkin seçilip e÷itimi, program baúarÕsÕnda çok iyi bilinen sorunlar yaúlanan nüfus, artan maliyetler, kaynak önemli bir faktör olabilir. Bu nedenle e÷itimcilerin program ve ve bilgi yönetiminde yaúanan sÕkÕntÕlardÕr. Bu açÕdan sa÷lÕkta ö÷rencilerin ihtiyaçlarÕna göre eúleútirilmeleri önemlidir [21]. uzaktan e÷itim e-sa÷lÕk stratejisinin temelinde sa÷lÕk-net Uzaktaki ö÷renciyle ö÷retmen arasÕnda do÷rudan etkileúime omurgasÕnÕ, standartlarÕ, veri elemanlarÕ, tanÕmlamalar ve izin veren, iki yönlü iletiúim ö÷renciler ya bireysel ya da grup kodlarÕ oluúturan ulusal sa÷lÕk veri sözlü÷ü, kan bankalarÕ veri olarak e÷itime katÕldÕ÷Õnda hem bireysel ortam hem de iletiúim paylaúÕmÕ”, “çevrimiçi sa÷lÕk hizmetleri, aile hekimli÷i ve sistemleriyle zenginleúmiú ortamlar söz konusudur. Bu hastane YBS temelini oluúturur. Ulusal sa÷lÕk YBS, yaúam oluúumdaki teknolojiler, ö÷retmen-ö÷renci ve ö÷rencilerin boyu sa÷lÕk kayÕtlarÕnda sa÷lÕk bilgilerinin gizlilik, güvenlik kendileri arasÕnda, di÷er kuúaklarda yaúanandan çok daha eúit ve mahremiyet ilkeleri do÷rultusunda korunmasÕnÕ sa÷lamak bir iletiúim a÷Õ sa÷lanabilir [22]. için sayÕsal güvenlik önemlidir. Özellikle radyoloji ve patoloji alanÕnda çekilen görüntüler, uluslararasÕ standartlara uygun bir IV. E-SAöLIKTA E-ÖöRENøM VE YÜZYÜZE EöøTøM úekilde sayÕsal görüntü haline çevrilir. Hastanelerde bilgi UE süreci, çoklu ö÷renim yaklaúÕmlarÕnÕn aúamalÕ iúletimini sistemi ile tam entegre sayÕsal görüntüleme sistemleri; yeni sa÷layabilecek özelliktedir. Böylece; aktif, bireysel, katÕlÕmcÕ, geliúen teleradyoloji, teleekg ve telebiyokimya servislerini de keúfedici ve etkileúimli ö÷renim süreçleri baúarÕ ile kapsamÕ içene alÕr. Çok çeúitli kronik hastalÕklarÕn izlenerek uygulanabilir. UE derslerinde, ö÷renci-içerik etkileúimi, evde bakÕm teknolojileri, kuúkusuz sa÷lÕk bilgileri, özelli÷i ö÷renci-e÷itmen etkileúimi ve ö÷renci-ö÷renci etkileúimi nedeniyle, gizlilik, güvenlik ve mahremiyet ilkeleri olarak üç tür etkileúim tanÕmlanmÕútÕr. UES’de katÕlÕmcÕlarÕn do÷rultusunda büyük bir titizlikle korunan bilgilerdir. E- katÕlÕmcÕ-danÕúman etkileúimi ve katÕlÕmcÕ-katÕlÕmcÕ etkileúimi sa÷lÕkta uzaktan e÷itim sürecinde en önemli konulardan olan sÕnÕrlÕ gerçekleúti÷inden dolayÕ, katÕlÕmcÕ-içerik etkileúimi enformasyon güvenli÷i, tam bir güvenlik ortamÕnda ö÷renim hedeflerine eriúim açÕsÕndan kritik öneme sahiptir. sa÷lanabilir. Bu süreçte taraflar güvenli olarak e-ö÷renim UE katÕlÕmcÕlara sa÷lanan içerikle etkileúim olanaklarÕ e- sürecinde baúlayabilir. Bu güvende çeúitli úifreleme ö÷renimi kolaylaútÕrÕp ö÷renim sürecini olumlu yönde etkiler. yöntemleri, algoritmalar, sayÕsal imzalar ve sertifikalar gibi Bir anlamda artan zenginli÷i sa÷lar. UE, genel anlamda, birçok temel ögeler sisteme entegre edilmelidir. Bilginin geleneksel e÷itim kurumlarÕnÕn e÷itim hizmeti insan güvenli tutulmasÕ, bilgi güvenli÷i politikalarÕ ve teknik altyapÕ topluluklarÕna her düzeyde e÷itimi amaçlayan bir e÷itim olmak üzere iki önemli safhayÕ içerir. E-sa÷lÕkta UE yaklaúÕmÕdÕr. UE temel ö÷retim malzemesi uzaktan ö÷retim organizasyonunda güvenlik stratejisi bu ölçütler teknikleriyle kendi kendine ö÷renime uygun hazÕrlanmÕú do÷rultusunda de÷erlendirilerek, ortaya çÕkacak yeni dijital ders kitaplarÕ ve danÕúman ö÷retim üyelerinin gereksinimlere göre güvenlik ölçütleri de÷iúik düzeylerde rehberli÷inde iúlenir. UE sisteminde, bilgi teknolojilerine yeniden incelenmelidir. Bu anlamda e-vatandaúlÕk kartÕ dayalÕ etkileúimli ö÷renim ortamlarÕn tasarÕmÕ çok çeúitli güvenli÷in en üst düzeyde sa÷lanarak, kiúilerin e-sa÷lÕk yararlar sa÷lar. UES’de tasarlanan çeúitli e-ö÷renim kayÕtlarÕna hasta izni do÷rultusunda eriúim yetkisi ile uygulamalarÕ úöyle sÕralanabilir, mümkündür. Ulusal doktor veritabanÕ, online randevu, 1. UES’de; uzman ve aktif bir akademik danÕúmanlÕk birimi, laboratuar ve tahlil sonuçlarÕnÕn sunumu önem kazanÕr. E/M 2. E-ö÷renim sürecinde sanal sÕnÕf ortamlarÕnda etkileúim, imza yasasÕ kapsamÕnda e-hasta kayÕtlarÕna eriúim denetimi ve 3. Dijital sesli kitaplar ve çoklu ortam alÕútÕrma testleri, gizlilik ilkelerine yönelik yasal düzenlemelere yardÕmcÕdÕr. 4. ønternet üzerinden zamanlÕ ara, final ve deneme sÕnavlarÕ, Kiúisel sa÷lÕk bilgilerinin dijital ortamlarda korunmasÕ, 5. ønternet üzerinden yapÕlan ödevler, proje çalÕúmalarÕ, gerekti÷inde kiúinin izniyle istendi÷i yerden ulaúÕlabilmesi ve 6. E-kütüphane hizmetleri ve ar-ge birimlerine eriúim kiúilerin tanÕnmasÕnÕ önleyecek úekilde toplumsal bilgilerin 7. E-ö÷renimD akademik e-konferans ve e-seminerler istatistiki sonuçlarÕnÕn yaygÕn kullanÕmÕ sa÷lÕk sektörünün 8.Yüz yüze e÷itim/ö÷retimin %50 ‘si oranÕnda sa÷lanmasÕdÕr. verimlilik ve etkinli÷ini önemli ölçüde artÕrabilir. Kiúilerin Bildiriler Kitabý 25•26•27 Aralýk December 2008 • Ankara / TÜRKİYE Proceedings 282
  • 3. ULUSLARARASI KATILIMLI 3rd INFORMATION SECURITY & BÝLGÝ GÜVENLÝÐÝ VE CRYPTOLOGY CONFERENCE KRÝPTOLOJÝ KONFERANSI WITH INTERNATIONAL PARTICIPATION aúÕlarÕ, geçirdi÷i hastalÕklar, teúhisleri içeren bilgiler sistemine adapte ederek kÕsa sürede kapsamÕ geniúliyor [26]. kayÕtlanabilir. Kiúisel sa÷lÕk bilgilerinin ortak bir standart Sonuç olarak sa÷lÕk alanÕnda stratejik insan kaynaklarÕnÕn çerçevesinde, gerekti÷inde paylaúÕlabilir bir sistemde yerinde ve zamanÕnda kesintisiz e÷itim/ö÷retimi ve saklanabilmesini sa÷layacak e-sa÷lÕk sistemi çok önemli geliúim/de÷iúimi sa÷lanabilir. Biliúim toplumunda entelektüel faydalarÕ da beraberinde getirebilir. HastalarÕn sa÷lÕk geçmiúi, sermayenin yönetiminde sa÷lÕklÕ ve güvenli olarak iúletimi alerjileri, kan grubu gibi önemli bilgilere acil durumlarda esastÕr. (örne÷in hastanÕn bilincinin yerinde olmadÕ÷Õ bir durumda) hastanedeki görevli personel tarafÕndan ulaúÕlabilmesi birçok VI. SONUÇ VE DEöERLENDøRMELER hayatÕn kurtulmasÕna yardÕmcÕ olabilir. Hastalar kendileri ile ilgili teúhise temel olan bilgileri istedikleri baúka doktorlarla Bu açÕdan, e-Sa÷lÕk/Tele Sa÷lÕk yönetiúiminde uzaktan da kolayca paylaúarak ikinci bir görüú alabilirler. ølaç firmalarÕ e÷itim uygulamalarÕ oldukça farklÕ sistemlerin bütünsel ve belli rahatsÕzlÕklarÕ olanlara ya da belli ilaçlarÕ kullananlara hassas bir entegrasyonunu gerektirir. UES ile e-ö÷renim gerekti÷inde (örne÷in üretim aúamasÕndaki bir sorun veya yeni olanaklarÕ kurumsal çapta teknoloji firmalarÕ öncülü÷ünde, elde edilen bir bilgi nedeniyle) kolaylÕkla ulaúarak olasÕ sa÷lÕk kendi çalÕúanlarÕna yönelik e÷itimler güvenlik kültürünü de sorunlarÕnÕ oluúmadan engelleyebilirler. Kiúinin özel izni kapsayan bir yaklaúÕm içinde sa÷lar. Zaman-mekan tasarrufu olmaksÕzÕn bilgilerin kiúileri tanÕmlayacak bir úekilde ve kiúilerin iú performanslarÕnÕ da artÕrÕcÕ etkileri tercih edilen paylaúÕlmamasÕ ve bu konudaki gizlili÷e özenle uyulmasÕ bir konumdadÕr. E-sa÷lÕk sistemi ö÷renim süreçlerinde ortaya sistemin çok iyi denetimini gerektirir. Bilgilerin gerekti÷inde çÕkan zayÕf yönlerin zamanÕnda yüz yüze e÷itim süreci ile kolaylÕkla paylaúÕmÕnda ortak standartlara, bilgilerin desteklenerek gideriliúidir. Sistemin olgunlu÷a eriúimi, tasarÕm gizlili÷inin korunabilmesi için de güvenilir denetim ve ve sistemati÷i, belli standartlarÕn kullanÕlÕúÕ, hazÕrlanan gözetim sistemlerine ihtiyaç vardÕr. Bu nedenle, e-sa÷lÕk/tele içeriklerin sürekli güncellenerek çekicili÷inin arttÕrÕlÕúÕ, sa÷lÕk sisteminin kamusal bir niteli÷i oldu÷u göz önüne çalÕúabilirli÷i, kalitesi, birbirleriyle uyumlu hale gelen internet alÕnmalÕdÕr. Özetle, sa÷lÕk sisteminin maliyetlerini kontrol ve alt yapÕsÕnda, ö÷rencilerin derse katÕlÕmÕnÕn artÕúÕnda çekici bir etkinli÷ini artÕrarak yaúam kalitesini geliútirmek için baúta model yapÕsÕna eriúim esastÕr. UES bütünsel yapÕsÕnda kiúinin kiúisel sa÷lÕk bilgilerinin güvenli bir úekilde dijital ortamlarda en kÕsa sürede davranÕú de÷iúikli÷ine yol açan, kendine ve iú saklanmasÕ e-sa÷lÕk uygulamalarÕna önemlidir. E-Sa÷lÕk/Tele sonuçlarÕna pozitif etkili e÷itsel aktivitelerin uyumlu birli÷idir. Sa÷lÕk bilgi ve iletiúim teknolojilerinin tüm fonksiyonlarÕnÕ Di÷er yandan, UES içinde internet üzerinden, sanal sÕnÕflarda bireylerin hizmetine daha hÕzlÕ, do÷ru ve güvenilir bir biçimde yapÕlan derslerin yanÕ sÕra, yüz yüze e÷itim olanaklarÕnÕn sunabilir. E-sa÷lÕk insan sa÷lÕ÷Õ için tÕp ve biliúimdir. bireúimi karma e÷itim modeli yapÕsÕnda, etkinlik olumlu Teknolojilerinin yapÕ taúÕ olarak, kimlik denetim sistemi yönde artabilir. UES, modelinin iúletiminde, sistemin kullanÕcÕlarÕn kimliklerini do÷rularken servislere yetkisiz kullanÕcÕlar ile etkileúimi, tepkileri, eleútirileri ile giriúleri engellemek için önemli bir rol üstlenir. Bu karúÕlaútÕklarÕ sorunlar yakÕndan izlenerek kiúilerin kendisini karakteristiklere göre kimlik denetim sistemi tarafÕndan sistemle baú baúa ve yalnÕzlÕ÷Õ yerine, sistemin sürekli karúÕlanmasÕ gereken ihtiyaçlar; sa÷lamlÕk, alan-kesiútirici desteklendi÷i duygusunun yaúanÕrlÕ÷Õ sa÷lanabilir. kimlik denetimi, ölçülebilirlik ve performans olarak KatÕlÕmcÕlarÕn performans izlenimi ile düzenli raporlarÕn sÕralanabilir [23]. øúlemcili kartlara akÕllÕ kart denir. AkÕllÕ sonuçlarÕ katÕlÕmcÕlarla paylaúÕlarak kurumsal kültür kazanÕmÕ kartlar e-imza gibi uygulamalar için en güvenli ve kullanÕmÕ hÕzlanÕr. UES’lerinin daha net anlaúÕlÕrlÕ÷Õ için, kavramlar, kolay araçlardÕr. AkÕllÕ kartlar, sa÷ladÕ÷Õ kolaylÕklarÕn yanÕnda standart ve akreditasyonun çoklu katÕlÕmlarla, her geçen gün üzerine eklenen yeni yetkinlikler sayesinde ulusal/uluslararasÕ düzeyde sürekli geliúimi gerekir. hayatÕn her alanÕnda kullanÕlÕr bir konumdadÕr. AkÕllÕ KatÕlÕmcÕlar e-posta, telefon ve faks aracÕlÕ÷Õyla ilgili ders kartlarÕn, verimlili÷i arttÕrdÕ÷Õ ve maliyetleri düúürdü÷ü için danÕúman ve e÷iticilerine eriúebilir. øletiúim sürecinde hem özel sektör, hem de kamu projelerinde kullanÕmÕ bir etkileúim, eúzamanlÕlÕk (senkron veri akÕúÕ), zaman ve mekan zorunluluk haline gelmiútir [24]. Ça÷daú yönetiúim sürecinde sÕnÕrÕnÕ ortadan kaldÕrÕúÕ, iletiúim dönencesi gibi geleneksel yöneticiler, e-iú hukukî ve teknik yönleri ile kullanÕmÕna kitle iletiúimin ötesinde yeni medyalara özgü avantajlarÕnÕn iliúkin esaslarÕ dikkatlice izlemelidir. ønternetin yaygÕnlÕ÷Õ ve kitle iletiúim araçlarÕ kullanÕlarak gerçekleútirilen UES iletiúim teknolojileri ilerlemeler e-devletin yaygÕnlÕ÷Õna büyük geliúimini hÕzlandÕrÕr. E-Sa÷lÕk/Tele sa÷lÕk alanÕnda UES, katkÕ sa÷lar. Bu yaygÕnlÕk e- ortamda yapÕlan iúlemlere güven derslik, televizyon ve kitabÕn yanÕnda internet üzerindeki gereksinimini beraberinde getirmiútir. DolayÕsÕyla taraflar "sanal sÕnÕflar" da e÷itim geliúim dinamizmini arttÕrmaktadÕr. arasÕ iletiúimde bilginin gizlili÷i ve bütünlü÷ünü garanti E-Sa÷lÕkta e-ö÷renim sürecinde son geliúmeler ÕúÕ÷Õnda edecek kimlik do÷rulamayÕ sa÷layacak hukuki zeminin ö÷renim mimarisi ve ö÷renim standartlarÕ konusunda ö÷retim hazÕrlanÕúÕ önem kazanmÕútÕr [25]. Örne÷in, bankacÕlÕk yönetim sistemleri kullanÕlarak etkin iúletimi sa÷lanabilir. sektöründe, internetten kredi baúvurusu yapÕlabilen, insansÕz, UluslararasÕ akademik etkileúimde; dil e÷itimi, uluslararasÕ dijital ve mobil iletiúimin iç içe geçti÷i bir uygulama ile konferanslara geniú bir katÕlÕm, potansiyel ortak bankacÕlÕk iúlemlerine yeni bir boyut getirir. BankacÕlÕk üniversitelerin geliúimi, akademik etkileúimin iúlemlerinde talimat vermekten, kredi iúlemlerine kadar pek cesaretlendirilerek ödüllendirilebilir. KatÕlÕmcÕlar e-e÷itim çok iúlemin gerçek anlamda banka úubelerine gitmeden merkezi ile iletiúimlerini direkt e-posta, telefon, faks yapÕlabilece÷i bir dönem baúlÕyor. E-imzayÕ bankacÕlÕk aracÕlÕ÷Õyla gerçekler. Kendi iú çevrelerine ve genel hayata özgü kritik beceri ve yetkinlikler kazanÕr. Bu yetenekler grup Bildiriler Kitabý 25•26•27 Aralýk December 2008 • Ankara / TÜRKİYE Proceedings 283
  • 3. ULUSLARARASI KATILIMLI 3rd INFORMATION SECURITY & BÝLGÝ GÜVENLÝÐÝ VE CRYPTOLOGY CONFERENCE KRÝPTOLOJÝ KONFERANSI WITH INTERNATIONAL PARTICIPATION ve takÕm içerisindeki iúbirli÷i becerileri, yazÕm yetene÷i, kredi transfer sistemleri, lisan e÷itimleri, geniú konferanslar, araútÕrÕ yetene÷i, iletiúim becerisi, çoklu ortam paylaúÕm potansiyel ortaklarÕn arttÕrÕlmasÕ esnek UES olanaklarÕnÕ ve yetene÷i ve on line ö÷renim toplulu÷undaki kaynaklara eriúim etkileúimi zenginleútirebilecektir. Sonuçta olarak, e-sa÷lÕk/tele yetene÷idir. Günümüz ö÷renim gereksinimini yanÕtlayan e- sa÷lÕk yönetiúiminde uzaktan e÷itimin e-sa÷lÕk ö÷renim ö÷renimde; asenkron (kendisel); kiúinin kendi kendine internet sürecinde akademik etkileúimler artan oranda bir güven, ve CD-ROM vasÕtasÕyla kurslar, videoya çekilen sÕnÕflar, katÕlÕm ve gelece÷e do÷ru sürekli geliúen yeni ve yüksek iúitsel-görsel olarak web sunumlarÕ, online müzakere, senkron güvenilirli÷i olan etkin ve kaliteli bir model oluúturabilecektir. (Eú zamanlÕ ö÷renci-ö÷retmeninin sanal sÕnÕfta canlÕ buluúmasÕ); sanal sÕnÕflar, iúitsel ve görsel konferanslar, KAYNAKLAR internet üzerinden telefon ba÷lantÕsÕ, çift taraflÕ (interaktif) ve [1] Daft, R., Management, Dryden, s.7. (2000). canlÕ uydu yayÕnlardÕr. UES programÕ yüz yüze e÷itim ile [2] Ülgen, H. ve Mirze, S.K., øúletmelerde Stratejik Yönetim, ArÕkan, birleútirilebilir. Sistemin, esnek, kullanÕcÕ dostu ve kiúisel østanbul, s.423,(2007). [3] Köro÷lu, E., Sa÷lÕk MevzuatÕ. 2. BaskÕ Ankara, (1987). nitelikte uyumlu tasarÕmÕ gerekir. E÷itimlerden istenen e÷itimi [4] 4Hayran O., Sa÷lÕk Hizmetlerinin Yönetimi: Hekimler mi, Profesyonel parçalar halinde veriliúi, katÕlÕmcÕlarÕn geçmiú bilgi ve Yöneticiler mi? http://www.merih.net/m1/wosmhay21.htm., deneyimle iliúkiler, kiúilerin kendi bilgi, deneyim ya da (03.01.2008). çalÕúma ortamlarÕ ile ilgili örneklerle karúÕlaútÕrmalar, de÷iúken [5] Sözen, C “Sa÷lÕk Yönetimi”, Palme YayÕncÕlÕk, Ankara, (2003). [6] Sur, Haydar, Sa÷lÕk Hizmetlerinde ønsan KaynaklarÕ Yönetimi, Hastane sunumlar, geri bildirim deste÷inde ö÷renim ödüllendirilir. UE Dergisi, østanbul, (2007). yönetimi, klasik anlamda e÷itim yönetiminden farklÕ düúünsel [7] Tengilimo÷lu, D. AYÜ Sa÷lÕk øúletmecili÷i Ders NotlarÕ, (2007). ve yönetsel beceri ve modelleri gerektirir. UES’de, e÷itim- [8] Ak, B., Hastane Yöneticili÷i, Özkan MatbaacÕlÕk, Ankara,(1990). ö÷retim sanal bir organizasyon yapÕsÕndadÕr. Biliúim [9] Kuzgun, Y., Rehberlik ve Psikolojik DanÕúma, (5. BasÕm), Ankara, ÖSYM YayÕnÕ, (1997). olanaklarÕnÕn giderek artÕ÷Õ dijital ortamda yaúayacak [10] Langford, P. David ve Barbara A. Cleary. E÷itimde Toplam Kalite, bireylere gerekli genel yetenekleri kazandÕrabilen teknolojik (1999). ortamÕn gerektirdi÷i niteliklere sahip insan gücünü yetiútirip [11] Yöney, H., Profesyonel Zeka, Remzi Kitabevi, østanbul, s. 83, (2007). teknolojik olanaklardan yararlanan, e÷itilen ö÷rencilerin [12] Onat, E., MimarlÕ÷a Yolculuk, Yem YayÕn, østanbul, s. 54, (2006). [13] Davidson-Shivers, G. and K.L. Rasmussen, Web-based Learning, USA: yapÕsal de÷iúimi, e-ö÷renimde beklentilerin de÷iúimi, bilginin Merill-Prentece Hall, (2006). üretimi ile yaygÕnlaúan teknolojinin açÕk ve baskÕn etkisi, [14] Öncü, A., ve Varol, S., “Uzman Sistem Teknolojisi ile Web TabanlÕ e÷itim-ö÷retimde etkin e÷itsel yaklaúÕmlarÕn geliúimidir. Bilgi SÕnav De÷erlendirme Modeli Geliútirmesi”, IETC, 6th International toplumu hizmetlerinin geliúiminde bilgi güvenli÷i, korunma, Education Techlogy Conference”, 19-21 April, North Cyprus. s.1327- 1331, (2006). uluslar arasÕ standartlar, gerekli düzenlemeler, kullanÕcÕ ve [15] Ahire, S.L., Ravichandran, T., “An Innovation Diffusion Model of servis sa÷layÕcÕlarÕn görev tanÕmlamalarÕ, kullanÕcÕlarÕn TQM Implementation, ” IEE, Transactions on Emerging Management, bilgilendirilerek bilinçlendirilmesi, bilgi güvenli÷i için hukuki, Vol.48, No.4, November (2001). teknik ve idari tedbirlerin alÕnmasÕ oldukça büyük önem taúÕr. [16] Cebeci, Z., ve di÷., “Karma Yem Sanayinde A÷ TabanlÕ øzlenebilirlik Sistemi TasarÕmÕ ve UygulamasÕ”, Biliúim 08, Bildiriler KitabÕ, Ankara, E-sa÷lÕkta uzaktan e÷itim sürecinde kurumsal güvenlik s.82-89(2008). politikasÕ geliútirilmesi, bilgi güvenli÷i konusunda oluúturulan [17] Tanenbaum, A., Computer Networks, New Jersey:Prentice Hall, (1988). standartlarÕn kullanÕmÕna itina gösterilmelidir. Kiúisel verilerin [18] Laudon, K.C., E-Commerce, Prentice Hall, (2006). mahremiyetinin korunmasÕ, istek dÕúÕ haberleúmenin [19] Trentin, G., The Quality-Interactivity Relationship in Distance önlenmesi, iletiúim a÷Õ güvenli÷i, iúletim sistemi güvenli÷i, Education, Educational Technology 40, 1: 17-27, Jenuary-February, (2000). veri tabanÕ, internet eriúim, terminal cihazÕ ve sistem [20] Girginer, N., Uzaktan E÷itim KararlarÕnda Teknoloji, Maliyet, Etkinlik güvenli÷i, özetle, toplam sistem güvenli÷i içinde boyutlarÕ ve Uzaktan E÷itime Geçiú øçin Kavramsal Bir Model Önerisi. sa÷lanmalÕdÕr. [27]. Bu açÕdan iyi bir güvenlik politikasÕ Doktora Tezi, Eskiúehir, 2001. kullanÕcÕnÕn iúini zorlaútÕrmamalÕ, kullanÕcÕlar arasÕnda tepkiye [21] Moore, M.G. and Thompson, M.M., The Effects of Distance Learning. Pennsylvania: The Pennsylvania State University, (1997). yol açmamalÕ, kullanaÕcÕlar tarafÕndan uygulanabilir olmalÕdÕr. [22] Bates, A.W., Technology, Open Learning and Distance Education. Politika, kullanÕcÕlarÕn ve system yöneticilerinin eldeki London: Routledge, (1995). imkanlarla uyarak uygulayabilecekleri yeterli düzeyde [23] Zrelli, S., Medeni, T., Shinoda, Y., Medeni øhsan Tolga, Kurumlar yaptÕrÕm gücüne sahip kurallardan oluúmalÕdÕr. Kurumsal bilgi ArasÕndaki Alan-Kesiútirici øúbirli÷i øliúkisi øçin Kerberos Güvenlik Sistemini Geliútirme: Geliúen Do÷rulanabilir E-Toplum øçin Yenilikçi güvenli÷i standartlarÕnÕn yüksek seviyede bir güvenlik için Bir Bilgi Teknolojisi Örne÷i, Ulusal E-ømza Sempozyumu, Ankara, gereklidir. Bunun ötesinde de sistemlerde açÕklar olabilece÷i, s.105-115, 2006. özellikle web uygulamalarÕnda daha dikkatli olunmasÕ [24] Özbey, R. S., AkÕllÕ Kart Teknolojileri, Ulusal E-ømza Sempozyumu, gerekti÷i, yeni e÷ilim ve yaklaúÕmlarÕn keúfedildikçe kurumsal Ankara, s.208-211, (2006). [25] ønalöz, A, Telekominakosyon RegulasyonlarÕ Çerçevesinde Elektronik güvenli÷in arttÕrÕlmasÕ yönünde hayata aktarÕlmasÕ gerekti÷i de Ticaretin øncelenmesi, Telekominakosyon Kurumu UzmanlÕk Tezi, asla unutulmamalÕdÕr [28]. E-sa÷lÕk yönetim ve e÷itiminde (2003). yenileúen teknolojiler katÕlÕmcÕlara yüksek etkileúim kalitesi [26] Altay, H., ønsansÕz BankacÕlÕk, http://www.e- sunmaktadÕr. UE’de internete dayalÕ etkileúimli e-ö÷renim imza.gen.tr/index.php?Page=Haberler&HaberNo=172, (25 09 2007). [27] Özenç, K. “Bilgi ve øletiúim Teknolojilerinde Kiúisel ve Kurumsal Bilgi sürecinde örgün e÷itimin eksikliklerini aúan; e-posta, Güvenli÷inin Sa÷lanmasÕ”, ISCTURKEY, Bilgi Güvenli÷i ve Kriptoloji etkileúimli veri tabanlarÕ, bilgisayar konferansÕ ile daha da KonferansÕ, Ankara, s. 183-190, (2007). kolaylaúabilir. Buna ba÷lÕ olarak, E-Sa÷lÕk/Tele sa÷lÕk [28] Vural, Y. Ve Sa÷Õro÷lu, ù. “Kurumsal Bilgi Güvenli÷i:Güncel alanÕnda yeni ortak programlar, destek, network projeler, ek Geliúmeler”, ISCTURKEY, Bilgi Güvenli÷i ve Kriptoloji KonferansÕ, Ankara,s. 191-199, (2007). Bildiriler Kitabý 25•26•27 Aralýk December 2008 • Ankara / TÜRKİYE Proceedings 284