Kakopoihmena paidia

480 views
297 views

Published on

Kakopoihmena paidia k_eea

Κακοποιημένα παιδιά

Published in: Healthcare
0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
480
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
6
Actions
Shares
0
Downloads
4
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Kakopoihmena paidia

  1. 1. Κακοποίηση παιδιών: χαρακτηριστικά & στρατηγικές παρέμβασης Η. Ε. Κουρκούτας Π.Τ.Δ.Ε. Παν/μιο Κρήτης
  2. 2. • Η κακοποίηση του παιδιού αναφέρεται στην σωματική, συναισθηματική κακομεταχείριση και παραμέληση, και στην σεξουαλική εκμετάλλευση του • Πάντοτε υπήρχε/Μηχανισμοί που αναδεικνύουν την κακοποίηση (σήμερα) • Ευρύ φάσμα μορφών κακοποίησης /μη σαφή όρια μεταξύ κακοποίησης /κακής συμπεριφοράς
  3. 3. Είδη κακοποίησης Σωματική κακοποίηση: χτυπήματα., τσιμπήματα, κλωτσιές, χαστούκια, καψίματα, κακώσεις, σπάσιμο οστών Συναισθηματική κακοποίηση: ενέργειες που βλάπτουν σοβαρά την γνωστική, συναισθηματική, συμπεριφορική ανάπτυξη του παιδιού Σεξουαλική κακοποίηση: σεξουαλικές πράξεις, παρενοχλήσεις, αγγίγματα, προαγωγή Παραμέληση /εγκατάλειψη: μη ικανοποίηση βασικών σωματικών, εκπαιδευτικών, συναισθηματικών, γνωστικών αναγκών
  4. 4. Μορφές & ορισμοί της κακοποίησης • Η παραμέληση των παιδιών: έμμεση πιο συνηθισμένη μορφή κακοποίησης • Σωματικός σωφρονισμός • Συστηματική σωματική τιμωρία • Σποραδικές ακραίες βίαιες συμπεριφορές γονέων • Ψυχολογική βία: συστηματικές απειλές, ύβρεις
  5. 5. Οριακές μορφές κακοποίησης Συναισθηματική ακαμψία, αυστηρότητα Λεκτικές & μη λεκτικές πιέσεις Λεκτικές & μη λεκτικές καταναγκαστικές μεθόδους πίεσης & μείωση των ικανοτήτων του παιδιού Αποστασιοποίηση /είδος αναισθησίας απέναντι στις ανάγκες του παιδιού
  6. 6. • Συστηματικές κριτικές & άδικες συγκρίσεις του παιδιού • Αγνοούνται ή δεν λαμβάνονται υπόψη οι ανάγκες εξάρτησης ή υποστήριξης του παιδιού, εκμετάλλευση της αδυναμίας του • Κατάλυση κάθε έννοιας προσωπικού χώρου /ορίων του παιδιού (επιθετικά παρεμβατικές /παρεισφρητικές τακτικές ελέγχου)
  7. 7. Ακατάλληλες συμπεριφορές/ συμπεριφορές κακοποίησης /παραμέλησης Υποβιβασμός /εξευτελισμός του παιδιού, χρήση ύβρεων Εκδήλωση της αγάπης υπό όρους & αμφιθυμικά συναισθήματα για το παιδί Συναισθηματική /σωματική απόρριψη του παιδιού
  8. 8. Χρήση σκληρών σωφρονιστικών μεθόδων /μεθόδων ελέγχου Απάθεια απέναντι στις ανάγκες του παιδιού Σκόπιμη αναζήτηση τρόπων εκφοβισμού, απειλής ή πρόκλησης φόβου στο παιδί Συχνά & απρόβλεπτα ξεσπάσματα πάνω στο παιδί συναισθηματικών εντάσεων
  9. 9. Επιβολή στο παιδί με απειλές, καταναγκασμούς, εγκλεισμούς, χτυπήματα Σεξουαλική ή σωματική παρείσφρηση
  10. 10. Χαρακτηριστικά που σχετίζονται με την βαρύτητα & τον χρόνο της κακοποίησης • Τα μικρά παιδιά πιο ευάλωτα σε διάφορες μορφές βίας, σε σωματικά & ψυχικά τραύματα • 9/10 των μοιραίων ατυχημάτων συμβαίνουν σε ηλικία κάτω των 5 ετών • 43% παιδικής κακοποίησης συμβαίνει στο πρώτο έτος ηλικίας (USDept Health, 2001) • 3 εκατομμύρια καταγγελίες (ΗΠΑ)/2001 • Ενδοοικογενειακές συγκρούσεις-βία /κακοποίηση παιδιού
  11. 11. Λόγοι σχετικά με την πρώιμη κακοποίηση  Ανωριμότητα, ανευθυνότητα γονέων  Σοβαρά κοινωνικά, επαγγελματικά προβλήματα- στρες /άγχος /επιθετικότητα  Αδυναμία επίλυσης προβλημάτων του ζεύγους  Αδυναμία ανάληψης του γονικού ρόλου  Αδυναμία κατευνασμού του παιδιού & διαχείρισης των απαιτήσεων  Περιορισμένη ικανότητα έκφρασης των αναγκών στην νηπιακή ηλικία-σύγχυση στους γονείς  Μη σταθεροποίηση του γονικού ρόλου
  12. 12. • Φτωχές, περιθωριοποιημένες & από μειονότητες οικογένειες: υψηλά ποσοστά συμμετοχής στο δείγμα των οικογενειών που κακοποιούν • Προσοχή στην ερμηνεία των δεδομένων: οι υψηλού Μ.Κ.Ο. επιπέδου οικογένειες συχνά δεν αποκαλύπτονται
  13. 13. Χαρακτηριστικά γονέων • Οι ίδιοι έχουν υποστεί κακοποίηση, κακή ανατροφή, έκθεση σε αρνητικές εμπειρίες, προβληματικές διαπροσωπικές σχέσεις • Άγνοια, κοινωνική απομόνωση • Ψυχολογικά προβλήματα, αδυναμία συγκράτησης αρνητικών συναισθημάτων (θυμού) • Έλλειψη ικανοτήτων επίλυσης προβλημάτων- ψυχοκοινωνική ανωριμότητα
  14. 14. • Τα κακομεταχειρισμένα και κακοποιημένα παιδιά (φτωχών οικογενειών) δέχονται λιγότερη γονική ποιότητα σχέσης (Azar, 2002) • Οι γονείς αυτοί συζητούν και αιτιολογούν τις πράξεις τους πολύ λιγότερο από τους άλλους γονείς & χρησιμοποιούν πιο σκληρές τιμωρητικές μεθόδους • Είναι πιο ευέξαπτοι & έχουν δυσκολίες στη διαχείριση του άγχους τους (Azar, 2002), • Salzinger, S., Feldman, R. S., Ng-Mak, D., Mojica, & Stockhammer, T. F. : The effect of physical abuse on children’s social and affective status: A model of cognitive and behavioral processes explaining the association.. Development and Psychopathology, 2001;13: 805-825
  15. 15. Τύποι ενδοοικογενειακής κακοποίησης /βίας • Άμεση /απευθείας κακοποίηση παιδιού • Παιδί μάρτυρας συζυγικής βίας • Συνδυασμός των δύο μορφών βίας • Πολλαπλές μορφές βίας /κακοποίησης (φυσική, σεξουαλική κακοποίηση, συζυγική βία)
  16. 16. Επιπτώσεις της κακοποίησης • Σωματικές επιπτώσεις: αιμορραγίες, καψίματα, σπασίματα οστών, σοβαρές κακώσεις /Θάνατο • Καθυστέρηση σωματικής ανάπτυξης • Νευρολογικές βλάβες • Γνωστικές & γλωσσικές δυσλειτουργίες • Προβλήματα στις κοινωνικές, διαπροσωπικές, συναισθηματικές σχέσεις & στην προσαρμογή στο σχολείο
  17. 17. • Προβλήματα στην ρύθμιση των συναισθημάτων • Συναισθηματικές διαταραχές • Κατάθλιψη, αυξημένος κίνδυνος για ιδέες & τάσεις αυτοκτονίας • Συμπτώματα μετατραυματικής διαταραχής (φοβίες, κρίσεις πανικού, κλπ.) • Αυξημένοι κίνδυνοι για κατάχρηση αλκοόλ /ουσιών (εφηβεία /ενήλικη ζωή)
  18. 18. Σύμφωνα με τον μοντέλο οργάνωσης της προσωπικότητας των 5-παραγόντων Τα κακοποιημένα παιδιά ήταν περισσότερο «εσωστρεφή» λιγότερο «ανοιχτά στην εμπειρία» περισσότερα δείγματα «νευρωτισμού» Περισσότερο προβληματική «προσωπικότητα»
  19. 19. Διαταραχή αισθήματος ασφάλειας στη σχέση με τους γονείς Ενδογενής κατάσταση φόβου Ενοχές & αμφιβολίες για τον εαυτό του Αμφιθυμικά συναισθήματα για γονείς Δυσπιστία /φόβο στις διαπροσωπικές σχέσεις Χαμηλή αυτοπεποίθηση Διαταραχές στην εικόνα εαυτού /σώματος (εφηβεία: μίσος για το σώμα)
  20. 20. Επιθετικότητα, προβλήματα συμπεριφοράς, αντικοινωνικές /παραβατικές τάσεις & συμπεριφορές (εφηβική /ενήλικη ζωή)(ένα μικρό ποσοστό) Παιδιά με ψυχολογική πίεση (προβλήματα) (emotional distress) που υπόκεινται σε κακοποίηση διατρέχουν μεγάλο κίνδυνο να αναπτύξουν επιθετικές συμπεριφορές
  21. 21. • Κορίτσια σεξουαλικά κακοποιημένα Λιγότερες ικανότητες κατανόησης & ρύθμισης των συναισθημάτων Διαταραχή της σχέσης με το σώμα & τη σεξουαλικότητα
  22. 22. Επιπτώσεις ανάλογα με την μορφή ενδοοικογενειακής βίας  Παιδιά θύματα κακοποίησης & παιδιά μάρτυρες βίας Υψηλές «επιδόσεις» στις κλίμακες διαταραχών συμπεριφοράς  Παιδιά θύματα κακοποίησης, αλλά όχι μάρτυρες βίας Μεσαίες «επιδόσεις» στις κλίμακες διαταραχών συμπεριφοράς
  23. 23.  Παιδιά ούτε θύματα κακοποίησης, αλλά ούτε μάρτυρες βίας Δεν παρουσίαζαν συναισθηματικά ή συμπεριφορικά προβλήματα  Κάθε μορφή ενδοοικογενειακής βίας Διαταράσσει την ανάπτυξη του παιδιού  Πρώιμη κακοποίηση Συναισθηματικές & συμπεριφορικές διαταραχές
  24. 24.  Ηλικία παιδιού: σημαντική παράμετρος Σε πρώιμα στάδια διαταράσσεται σε μεγάλο βαθμό η διαδικασία ανάπτυξης Σε μεγαλύτερες ηλικίες τα παιδιά έχουν δυνατότητες να αναπτύξουν στρατηγικές άμυνας, αντίδρασης & επεξεργασίας των βιωμάτων βίας /κακοποίησης  Η κακοποίηση αλλάζει ανάλογα με την ηλικία
  25. 25. Χαρακτηριστικές, συμπεριφορές & στάσεις του κακοποιημένου παιδιού στην τάξη Άρνηση επιστροφής στο σπίτι Παιδιά εγκαταλειμμένα /παραμελημένα (σωματικά, μαθησιακά) Παιδιά με συχνές εκδορές, μελανιές, τραύματα συχνές απουσίες Πλήρης απουσία των γονέων Γονείς φαινομενικά ζεστοί /κατά βάθος ψυχροί
  26. 26.  Παιδιά υπερβολικά κλειστά, εσωστρεφή, μελαγχολικά, πολύ φοβισμένα  Απομονωμένα κοινωνικά  Ψυχολογικά, μαθησιακά & κοινωνικά, ευάλωτα, αδύναμα, ανύπαρκτα  Ανίκανα να εκφράσουν & να εκδηλώσουν τα συναισθήματα τους  Αισθήματα απελπισίας που μπορεί να εκφράζονται με διάφορους τρόπους  Παιδιά με ακραίες ή ασυνήθιστες συμπεριφορές
  27. 27. Παιδιά με πρώιμη ωρίμανση Νήπια και παιδιά χωρίς ή με ελάχιστες αναστολές, με τάσεις επιδειξιμανίας, ανώριμες ή κακές συμπεριφορές σε σχέση με το σώμα τους
  28. 28. Κακοποίηση & παιδιά με ειδικές ανάγκες • Μη συστηματική μελέτη της κακοποίησης σε ομάδες παιδιών με Ε.Α. • Παλαιότερες έρευνες: 1.7 μεγαλύτερη συχνότητα κακοποίησης σε παιδιά με Ε.Α. • Σύμφωνα με τα στοιχεία από τις Υπηρεσίες Κοινωνικής Προστασίας του παιδιού (Η.ΠΑ.) ΟΙ 47% ΤΩΝ περιπτώσεων κακοποίησης σχετίζεται με την αναπηρία • Νέες έρευνες δείχνουν ότι τα παιδιά με Ε.Α κακοποιούνται 3.4 φορές συχνότερα από τα παιδιά χωρίς Ε.Α. • Κακοποίηση-απόρριψη /παραμέληση & στην οικογένεια /Σχολείο
  29. 29. • Η κακοποίηση παιδιών με Ε.Α. έχει σοβαρές συναισθηματικές, συμπεριφορικές & σωματικές επιπτώσεις στην εξέλιξη τους  Επηρεάζει σημαντικά την ψυχοκοινωνική τους αυτονομία & ένταξη  Συχνά οι επιπτώσεις είναι δύσκολο να ανιχνευτούν διότι επικαλύπτονται από τις πρωτογενείς δυσκολίες του παιδιού  Η πιο συνηθισμένη μορφή κακοποίησης παιδιών με Ε.Α. φαίνεται να είναι η απόρριψη /παραμέληση  Συχνά τα παιδιά με Ε.Α. αδυνατούν να αντιδράσουν (υπερασπίσουν τον εαυτό τους) & κυρίως αδυνατούν να εκφράσουν τα συναισθήματα που προέρχονται είτε από την κακοποίηση, είτε από την παραμέληση των βασικών τους αναγκών /συμμόρφωση /υποταγή που δείχνουν στους ενηλίκους/η συναισθηματική τους εξάρτηση
  30. 30.  Η παραμέληση σχετίζεται • με την απογοήτευση & τις διαψευσμένες προσδοκίες των γονέων για το παιδί τους • με την ανάπτυξη υπερβολικών προσδοκιών /απαιτήσεων από παιδιά με ήπιες αναπηρίες μπορεί να οδηγήσει στην απόρριψη • με τα συναισθήματα ντροπής, άγχους, αδυναμίας που νοιώθουν οι γονείς μπροστά στις αναπηρίες /δυσκολίες των παιδιών τους • την έλλειψη γνώσης, πληροφόρησης για τις προοπτικές εξέλιξης, ανάπτυξης & ενίσχυσης των δεξιοτήτων του παιδιού
  31. 31. • τις δυσκολίες που συναντούν συχνά στην επικοινωνία, διαχείριση καθημερινότητας • με την ανυπαρξία εξειδικευμένων υπηρεσιών για πρώιμη υποστήριξη της οικογένειας • την έλλειψη κοινωνικών δικτύων βοήθειας /ένταξης /την κοινωνική απόρριψη • Στρες & οικογενειακές προστριβές, συγκρούσεις αποτελούν παράγοντες κινδύνου για την ανάπτυξη απορριπτικών στάσεων
  32. 32.  Οι εκπαιδευτικοί & οι επαγγελματίες των σχολείων (σχολικοί σύμβουλοι Ε.Α., ψυχολόγοι, δάσκαλοι Ε.Α.) παίζουν σημαντικό ρόλο στην ανίχνευση & αντιμετώπιση της κακοποίησης  Συστηματικές επαφές & συναντήσεις με την οικογένεια  Σημαντικότητα της πρόληψης μέσω της πρώιμης παρέμβασης, πριν οι γονείς αναπτύξουν απορριπτικές στάσεις απέναντι στο παιδί  Πλαισίωση & υποστήριξη της οικογένειας, μείωση του στρες, ενημέρωση της οικογένειας για τις αδυναμίες & δυνατότητες του παιδιού  Εστίαση στο παιδί για την ψυχοκοινωνική του υποστήριξη & την ανάπτυξη νέων δεξιοτήτων έκφρασης
  33. 33. Παρεμβάσεις • Έγκαιρη /πρώιμη παρέμβαση σε επίπεδο οικογένειας (περιπτώσεις σωματικής κακοποίησης) Υποστήριξη /ψυχοθεραπεία γονέων Επίλυση προβλημάτων γονέων /έμφαση στην επανασύνδεση γονέων /παιδιών Ενίσχυση δεσμών με την κοινότητα /υποστηρικτικά δίκτυα
  34. 34. • Παρέμβαση σε ατομικό επίπεδο (παιδιού)  Εξασφάλιση μίας σταθερής σχέσης, ενός ασφαλούς πλαισίου για την συναισθηματική ανάκαμψη (π.χ. απομάκρυνση ενοχών, αισθήματος ντροπής, απάντηση σε αγχώδη ερωτήματα)  Γνωστική /συμπεριφορική θεραπεία με σκοπό την τροποποίηση των αρνητικών γνωστικών σχημάτων (π.χ. αυτοκατηγορίες που οδηγούν στην κατάθλιψη, χαμηλή αυτοπεποίθηση)  Εκπαίδευση /ενίσχυση διαπροσωπικών /κοινωνικών δεξιοτήτων  Ενίσχυση σχολικής ένταξης
  35. 35. Προγράμματα πρόληψης • Προγράμματα πρόληψης στο σχολείο, οικογένεια, παιδιά «Απίστευτα χρόνια» πρόγραμμα εκπαίδευσης παιδιών Πρόγραμμα «ενίσχυσης δεσμών με συνομηλίκους στο σχολείο»  Πρόγραμμα οικοδόμησης «οικογενειακής εστίας» Πολυσυστημική θεραπεία
  36. 36. • Προγράμματα πρώιμης παρέμβασης: εστίαση στην υποστήριξη της οικογένειας για μείωση των κινδύνων παραμέλησης /κακοποίησης • Πρωτογενής, δευτερογενής & τριτογενής πρόληψη  Πρώιμη ψυχοκοινωνική υποστήριξη της οικογένειας  Συμβουλευτική σε όλα τα επίπεδα (ιατρικό, παιδιών, ψυχολογικής, σωματικής λειτουργίας)  Ενίσχυση θετικών αλληλεπιδράσεων γονέων παιδιών /αλλαγή ατμόσφαιρας
  37. 37. Απάντηση στα ερωτήματα: γιατί υπήρξε σεξουαλική κακοποίηση /κακοποίηση
  38. 38. Ο ρόλος εκπαιδευτικού • Ανίχνευση /εντοπισμός • Αντιμετώπιση από μέρους των δασκάλων Κατανόηση της ψυχολογίας του κακοποιημένου παιδιού: πολλά κακοποιημένα παιδιά δεν μπορούν να ελέγξουν τα συναισθήματα τους (συναισθηματική υπερδιέγερση) και την συμπεριφορά τους (επιθετικότητα)
  39. 39. • Ο εκπαιδευτικός μπορεί να λειτουργήσει θεραπευτικά έχοντας μία καλή σχέση & κινητοποιώντας το ενδιαφέρον τους για τα μαθήματα
  40. 40. Πλαίσιο με όρια & κανόνες: το παιδί πρέπει να προσαρμοστεί στην πραγματικότητα Οι καθημερινές ρουτίνες βοηθάνε τα παιδιά που προέρχονται από αποδιοργανωμένες οικογένειες να οικοδομήσουν σταθερές συμπεριφορές Μία σταθερή φιλική & υποστηρικτική σχέση του δασκάλου με το παιδί Αποφυγή εκδικητικών /τιμωρητικών στάσεων για παιδιά με παρεκκλίνουσες συμπεριφορές
  41. 41. Σχέση εμπιστοσύνης με τα φοβισμένα & εσωστρεφή παιδιά Οι δάσκαλοι μπορούν να επηρεάσουν πολύ θετικά σε γνωστικό επίπεδο τα κακοποιημένα παιδιά (Craig, 1992) Είναι σημαντικό να προσφέρουν ένα σταθερό διαπροσωπικό /κοινωνικό πλαίσιο /ένα πλαίσιο φροντίδας (Veltman & Brown, 2001)
  42. 42. Έρευνες σε σχέση με τους εκπαιδευτικούς Το 16% αναφορών για κακοποίηση παιδιών έγιναν από δασκάλους(ΗΠΑ) (2001) Υπάρχει νομική κατοχύρωση για αναφορές από κακοποίηση Διάφοροι παράγοντες εμποδίζουν τους δασκάλους να αναφέρουν περιπτώσεις κακοποίησης Αβεβαιότητα για την ευθύνη & τα όρια του ρόλου τους
  43. 43. Αβεβαιότητα & άγνοια σε σχέση με την νομική τους κατοχύρωση Έλλειψη ενημέρωσης για την έγκυρη διάγνωση
  44. 44. Κύριοι στόχοι σε σχέση με το ρόλο του σχολείου • Σπάσιμο του φαύλου κύκλου της σιωπής • Ενεργή στάση απέναντι στην κακοποίηση παιδιών • Σχολείο: φορέας ενημέρωσης ευρύτερης κοινωνίας: διοργάνωση ημερίδων, διαλέξεων
  45. 45.  Ευαισθητοποίηση, υπευθυνοποίηση εκπαιδευτικών μέσα από εκπαίδευση, επιμόρφωση με σεμινάρια & εργαστήρια πάνω σε θέματα κακοποίησης παιδιών  Σεμινάρια & εργαστήρια: ανάλυση δυναμικής των οικογενειών, ψυχολογικές επιπτώσεις στα παιδιά, ψυχολογικές εκφράσεις & χαρακτηριστικά κακοποιημένων παιδιών, τρόποι παρέμβασης στην τάξη, δεξιότητες συμβουλευτικής  Ολοκληρωμένες πολιτικές ανάδειξης & στρατηγικές αντιμετώπισης των περιπτώσεων κακοποίησης (σχολικοί σύμβουλοι, ψυχολόγοι)
  46. 46. Ενημέρωση, επιμόρφωση γονέων: συστηματικά σεμινάρια επιμόρφωσης γονέων σε θέματα ψυχικής υγείας & διαπαιδαγώγησης παιδιών Προαγωγή επικοινωνίας & σχέσεων σχολείου /οικογένειας: σχέση εμπιστοσύνης γονέων & εκπαιδευτικών (γονέας που εμπιστεύεται τα προβλήματα του στον εκπαιδευτικό)

×