• Share
  • Email
  • Embed
  • Like
  • Save
  • Private Content
Maana ya maana!
 

Maana ya maana!

on

  • 16,181 views

 

Statistics

Views

Total Views
16,181
Views on SlideShare
16,180
Embed Views
1

Actions

Likes
1
Downloads
31
Comments
3

1 Embed 1

http://translate.googleusercontent.com 1

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Microsoft Word

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel

13 of 3 previous next Post a comment

  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
  • usawe ni maneno mengi kuwa na maana moja inyolingana au kukaribiana. kwa mfano fedha/hela/pesa.

    polisemia au upolisemia ni hali ya neno moja kuwa na maana zaidi ya moja,. mfano jicho { jicho la ng'ombe, mbuzi bata} ikumbukwe kuwa upolisemia ktika kamusi haiandikwi kama kidahizo.

    unyume ni hali ya kusigana kwa maneno, mfaano juu/chini. funga /fungua. njoo/nenda.

    uhomonimia ni maneno yenye maana zaidi ya moja. inasimama kama kidahizo katika kamusi. mfano kaa, paa na kima.

    antonimia ni sawa na unyume
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
  • MAY GOD BLESS YOU!
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
  • tafadhali nipe tofauti kati ya
    hamonimia na ponisemia
    usawe na unyume
    antonimia na simonimia
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

    Maana ya maana! Maana ya maana! Document Transcript

    • Maana ya maana ni mojawapo ya dhana inayoibua changamoto katika nadharia za lugha(Ullman 1964:54). Kwa muda mrefu kumekuwepo na maelezo ya namna mbalimbalikutoka kwa wataalamu kama vile wanafalsa, wanasaikolojia na wanaisimu kuhusu ninimaana ya maana. Mjadala huu umekuwa na kutoelewana kwingi kati ya wataalamu hawa.Kutakana na hali hii, kubainisha maana ya maana wataalamu mbalimbali wamejaribukulipunguzia wigo na kujishughulisha na maana ya neno kwa kulipa sifa bainifu.Japo kwa kutumia kigezo hiki, ugumu wa kuelezea maana ya maana unapunguzwa kwakiasi fulani, lakini bado tatizo la msingi kuhusu nini maana ya maana lipo pale pale. Hiini kwa sababu vipashio vingi vya kiisimu (hata tukiachilia mbali maneno) vimefumbatamaana fulani. Mathalani, mofimu za maneno hufumbata maana fulani, kwani maana zamsingi zinazotokana na muunganiko wa mofimu hizo huleta maana ya jumla ya nenohusika.Katika insha hii, ‘maana’ itamaanisha mchanganyiko wa uhusiano wa kimuktadha,fonimu, sarufi, leksikografia na semantiki ambapo kila kimoja kinachangia katika maanaya msingi ya tungo kwa kuzingatia muktadha wa matumizi1.Kwa kuwa swali la “nini maana ya maana” limekuwa ni jambo la mjadala lenyekutoelewana kwingi, nadharia mbalimbali zimeasisiwa ili kujaribu kuondoa uvulivuliunaofumbatwa katika maana ya maana. Miongoni mwa nadharia hizo ni pamoja nanadharia ya kitajwa, nadharia ya dhana, nadharia ya mwitiko na nadharia ya matumizi.Katika insha hii, nadharia ya matumizi kuhusu nini maana ya maana ndiyoitakayojadiliwa kwa mapana. Hata hivyo, nadharia nyingine zitaelezewa japo kwa ufupiili kuweka mtiririko wa mantiki.Tukianza na nadharia ya kitajwa, hii inaangalia uhusiano kati ya tungo na kitu ua vitukatika ulimwengu halisi. Kwa mantiki hii, maana ya tungo inapatikana kwa kuangaliauhusiano baina ya neno hilo na kitu kinachorejelewa. Kwa kiasi fulani, nadharia hii inaukweli ndani yake kwani kila lugha ina maneno mengi yahusuyo ulimwengu na1 Fodor (1980) 1
    • malimwengu kulingana na wanajamii walivyoumega ulimwengu wao na kuainishamalimwengu yaliyomo. Hata hivyo, mtazamo huu una mapungufu fulani ikiwa ni pamojana kwamba, si kila leksimu yenye maana inarejelea kitu fulani. Yapo maneno kama vilena, sana, kwa, ni, ingawa na kadhalika yana maana pasipokuwa na virejelewa. Pili, nikwamba zaidi ya tungo moja zinaweza kurejelea kitu kile kile. Kwa mfano tungo “nyotaya asubuhi” na “nyota ya jioni” ni tungo mbili tofauti lakini zinarejelea kitajwa kimojayaani sayari ya Zuhura.Nadharia nyingine inayojaribu kuelezea maana ya maana ni nadharia ya dhana ambayoinadai kuwa, maana ya tungo ni dhana au taswira inayoibuliwa akilini mwa mtu na tungohiyo. Kwa mantiki hii, badala ya kuhusisha maana na vitu halisi moja kwa moja, nadhariahii inahusisha maana na wazo, taswira au hisia anazopata mtu pindi tungo husikaitajwapo. Upungufu wa nadharia hii ni kwamba, dhana si bainifu kwani haitabirichochote na haichunguziki. Pia, watu hupata dhana tofauti katika tungo moja.Nadharia ya mwitiko ni nadharia nyingine inayojaribu kuelezea nini maana ya maana. Hiini nadharia inayojikita kwenye mawazo ya Bloomfield (1933:139), kwamba maana yatungo ni hali ambamo msemaji hutamka tungo hiyo na mwitiko unaoibuliwa namsikilizaji. Nadharia hii inadai kuwa maana ya tungo ni lazima iwe na uhusiano namwitiko unaoendana na tungo hiyo. Hii inajaribu kuelezea uhusiano uliopo kati yawanajamii na malimwengu.Kwa mujibu wa mtazamo wa nadharia hii, tungo mbili zitakuwa na maana moja kamazinatokana na uchocheo mmoja na pia kuna mwitiko sawa. Kama tukitafsiri uhusiano wauchocheo na mwitiko kwa maana ya msingi, watu wasemacho katika mazingira tofauti namwitiko wao kutoka kwa wasemacho wengine hakiwezi kuwa sawa vya kutosha kuletauhusiano huo na maana. Kasoro za nadharia hii ni pamoja na kwamba, watu huwa namwitiko tofauti katika uchocheo wa aina moja kutokana na jinsi wanavyochukuliauchocheo huo. 2
    • Kwa ufupi, nadharia za kitajwa, dhana na mwitiko zinachukulia kuwa, maana ya tungo nikile kinachorejelewa na tungo au dhana inayoambatana na tungo hiyo au mwitikounaosababishwa na uchocheo wa tungo hiyo (Fodor 1980:13). Kimsingi nadharia hizihazitakuwa msingi wa insha hii.Nadharia nyingine inayojaribu kuelezea maana ya maana ni nadharia ya matumizi. Hiindiyo nadharia itakayojadiliwa kwa undani katika insha hii. Nadharia hii inahusishwamoja kwa moja na mwanafalsafa Ludwig Wittgenstein (1963:43) anayedai kuwa maanaya neno ni matumizi yake katika lugha.Kutokana na nadharia hii, ni makosa kuchukulia maana kama kitu kinachojitosheleza.Jambo la msingi ni kuangalia namna lugha inavyotumika na kwa jambo gani ua kuashirianini. Nadharia hii inazingatia kanuni ambazo zinaongoza katika kuamua matumizi aukiwango cha tungo zenye maana.Kimsingi, nadharia hii inakosoa nadharia zilizotangulia (kama zilivyoelezewa hapo juu)ambazo ni nadharia ya kitajwa, dhana na mwitiko. Katika kiwango cha semo, tunapatamaana ya tungo hiyo kutokana na jinsi ilivyotumika. Hii ina maana kwamba, maana yatungo inabainika kwa kutokana na matumizi yake.Kwa mujibu wa Wittgenstein (keshatajwa) ni makosa kujaribu kunasibisha maana katikaneno fulani au kuliwekea neno fulani maana fulani ya msingi. Kinyume chake anadaikuwa, maana ya neno au tungo inapatikana kutokana na muktadha wa matumizi, ambayoni pamoja na uelewa wa nyuma na mtazamo wa maisha ambayo wahusikawanashirikiana. Kwa mfano; tungo “amevaa miwani” inaweza kuwa na maaa ya amelewaua amevaa kitu kinachomsaidia aone vizuri au anajifanya haoni kutegemea na muktadhawa matumizi yake.Kwa mujibu wa Wittgenstein, ili kuelewa maana ya tungo fulani haina budi kuwa nauelewa mkubwa kuhusu matumizi yake ikiwa ni pamoja na imetumika wapi. Hapa 3
    • anataka kuonesha jinsi muktadha wa matumizi na uhusiano wa msemaji na msemeshwajivinavyoathiri maana ya tungo. Kwa mfano, uhusiano wa kijamii kati ya wahusika.Jambo lingine la nadharia hii ni kwamba, inajihusisha zaidi na mazingira ya utumizi watungo badala kuangalia kitajwa, dhana au mwitiko vinavyorejelewa na tungo hiyo. Kwakuzingatia hoja hii, nadharia za tendo uneni na utabia zinaongozwa kwa kiasi fulani namawazo ya nadharia hii.Wittgenstein anasisitiza kuwa, lugha ina dhima nyingi na sio tu kuelezea dhana fulani aukutaja kitu fulani. Pamoja na kudokeza jambo, kuongea kunatenda vitendo ambavyo nipamoja na kuuliza, kutania, kuomba, kushawishi na kadhalika. Hapa ndipo dhana yatendo uneni, inayojaribu kuelezea jinsi watu wanavyotumia lugha na kutenda jamboinapoingia.Jambo la kuzingatia ni kwamba, kuna vitu vilivyo nje ya dhana au kitajwa. Viashiriavinavyobainisha semo kuwa ombi au amri ni pamoja na viashiria vya mwili vyamazungumzo kama vile mjongeo wa macho, midomo au mabega, kidatu, kiimbo, hadhiya kijamii na kadhalika.Kwa kuzingatia hili, tunashawishika kusema kuwa, maana ya tungo inategemeamuktadha mzima wa matumizi na sio tu katika matumzi funge. Kwa mantiki hii, dhimaya lugha katika muktadha wa kijamii inatiliwa maanani (Austin na Grice)2.Kutokana na hoja hizi, Wittgenstein anahitimisha kuwa, maana haiwezi kuelezwa kwamisingi ya utabirikaji, kwani maana inaendana na vigezo vya kijamii kuhusu ni tabia ipiya ukweli au uongo. Hoja hii inapingana na mtazamo kuwa, tunaweza kumuelezeammilisi wa lugha kama mtu anayeelewa sarufi ya lugha akilini tu.2 http:/www.shunley.eril.net/armoore/ 4
    • Kwa ufupi, nadharia ya matumizi inajaribu kutatua matatizo yanayojitokeza katikanadharia zilizotangulia kwa kuzingatia muktadha wa tungo inayotumika. Hii inatokana naukweli kwamba, maana ya neno au tungo inatokana na muktadha wa matumizi yake.Kwa kuzingatia hoja hii, ni vyema kuungana na Ullmann (keshatajwa) anayeeleza kuwa,maana ichukuliwe kama mfumo wa mahusiano ya kimuktadha, fonetiki, sarufi,leksografia na semantiki.MAREJEOAustin, J. L. (1975). How to do things with words. Oxford: Oxford University PressBloomfield L (1933), Language, London-New York. Routledge and Legan PaulFloor J.D.(1980) semantics; theory of meaning in Generetive Grammar Harvad universitypress, Cambridge.Ullmann. S.(1964). Semantics: An Introdactio to the Science of Meaning. AldenPress.Oxford.http:/www.shunley.eril.net/armoore/ 5