Ulusal ormancilik kavrami

491 views
390 views

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
491
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
12
Actions
Shares
0
Downloads
4
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Ulusal ormancilik kavrami

  1. 1. Süleyman Demirel Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi Seri: A, Sayı: 2, Yıl: 2003, ISSN: 1302-7085, Sayfa: 69-82 ULUSAL ORMAN ENVANTERİ KAVRAMI VE İSVEÇ ÖRNEĞİ Ramazan ÖZÇELİK S.D.Ü Orman Fakültesi Orman Amenajmanı A.B.D E-mail: ramazan@orman.sdu.edu.tr ÖZET Ulusal Orman Envanteri (UOE) ulusal ormancılık politikasınınbelirlenmesi ve orman kaynaklarından yararlanmanın ulusal düzeydeplanlanabilmesi bakımından büyük önem taşımaktadır. Her ülke ormankaynaklarındaki değişimleri izlemek ve bu değişimlere uygun ormancılıkpolitikasını yeniden kararlaştırmak için UOE ’ne ihtiyaç duymaktadır. Bu makalede, UOE kavramı; Türkiye’de UOE ’ni zorunlu kılan nedenler;ülkemiz için uygun UOE modelinin seçimi ve organizasyonunungerçekleştirilmesine örnek olarak İsveç UOE, ayrıntılı olarak açıklanmıştır. Anahtar kelimeler: UOE, Envanter, Örnekleme Yöntemleri CONCEPT OF NATIONAL FOREST INVENTORY AND EXAMPLE OF SWEDEN ABSTRACT National Forest Inventory (NFI) is very important to determine the forestpolicy and the utilization of forest resources planning on national level. Eachcountry needs NFI to follow the changes on forest resources and to determinethe forest policy anew. In this article, concept of NFI, the resources are make necessary the NFIin Turkey, as an example the NFI model in Sweden to choose suitable NFI modeland to realize of its organization were explained in detail. Keywords: NFI, Inventory, Sampling Methods
  2. 2. SDÜ ORMAN FAKÜLTESİ DERGİSİ 1.GİRİŞ Özellikle son yıllarda artan çevre bilincine paralel olarak, ormankaynaklarının önemi de giderek artmış ve global düzeyde ormanlarınalan, miktar ve zamana bağlı değişimlerini sürekli izleme ihtiyacıdoğmuştur. Ancak, global düzeyde ormanların ve ormancılığınsorunlarının çözümü için, öncelikle ülkelerin ormanlarının durumunu,zamana bağlı değişimleri ve sorunlarını ortaya koymaları gerekir. Ormanların mevcut durumunun ortaya konması, zaman içerisindemeydana gelen değişimlerin izlenebilmesi ve orman kaynakları hakkındasağlıklı bilgilerin elde edilmesinde en etkin yöntem Ulusal OrmanEnvanteri (UOE)’dir. UOE’nin amacı; uzun dönemler için ülkelerin ormancılıkpolitikalarının saptanması ve orman kaynaklarından yararlanmanın ulusaldüzeyde planlanabilmesi için, orman kaynağının yapısındaki değişimlerinsürekli izlenmesi olarak tanımlanabilir. Bu kapsamda UOE, ormanadayalı endüstrinin planlanması, gelişen ve değişen dünya şartlarınaparalel olarak çeşitli ormancılık düzenlemeleri ve planlamaları içinormana ait gerekli her türden sayısal verilerin sağlanması olarakgenelleştirilebilir. Ancak, UOE’nin nasıl yapılması gerektiği, bunun için gereklibilgilerin orman amenajman planları düzenlemek için toplanan verilerinülke çapında birleştirilmesi ile mi elde edileceği, yoksa tamamenbağımsız özel bir envanter çalışması ile elde edilen verilerin mikullanılmasının gerektiği her zaman tartışma konusu olmuştur. Eraslan (1978); UOE’ nin yukarıdaki iki yoldan hangisi ileyapılacağına karar verirken, bir memleketteki orman mülkiyet türleri veözellikle özel ormanların miktarı ve katılma paylarının çok önemliolduğunu belirtmektedir. UOE nin uzun yıllardır uygulandığı ülkelerinorman mülkiyeti durumları incelendiğinde, ormanların; İngiltere’de %57’sinin, Finlandiya’da % 71’inin, Avusturya’da % 85’inin,Avustralya’da % 26’sının, İsveç’de % 83,3’ünün ve Amerika’da ise %66,7’inin özel sektöre ait olduğu görülmektedir (Eraslan 19781, Spencerand Czaplewski 1997, Anonim 2001). Asan (2000), ülkemiz ormanlarının bir taraftan usulsüz ve kaçakkesimler, diğer taraftan da ormancı eliyle yapılan bilinçli silvikültürelmüdahaleler (bakım, gençleştirme ve ağaçlandırmalar) nedeniyle süreklibaskı altında olduğunu, bunlara ek olarak böcek, mantar arızları, havakirliliği ve yangınların ormanı etkileyen diğer önemli faktörler olmasınedeniyle, orman kaynağının yapısında sürekli değişime neden 70
  3. 3. ULUSAL ORMAN ENVANTERİ KAVRAMI VE İSVEÇ ÖRNEĞİolduklarını, ileriye dönük kararların alınabilmesi için orman kaynaklarınaait sayısal verilerin kısa zaman aralıkları ile sürekli güncelleştirilmesiningerektiğini belirtmektedir. Kuliesis (1999) ise; amenajman planları düzenlemekte uygulananenvanter metotları ile ancak o bölgede, etkili bir planlama için gereklibilgiler toplanabileceğini, bu metotlar kullanılarak, tüm ülkeninormanlarında meydana gelen değişimleri araştırmanın güvenilirolmayacağını, elde edilecek bilgilerle de, tüm ülke çapında tutarlı birplanlama ve değerlendirme yapılamayacağını belirtmektedir. Türkiye’de ulusal düzeyde orman kaynakları hakkındaki bilgiler,amenajman planlarını düzenlemek amacıyla işletme şefliği bazındayapılan envanter çalışmalarıyla elde edilen verilerin alt alta toplanması ilesağlanmaktadır. Ancak, onar yıl ara ile geçici deneme alanlarındakiölçüm ve gözlem sonuçlarını temel alarak yapılan envanter çalışmalarıarasında her hangi bir bağın bulunmadığı görülmektedir. Bu nedenle, birönceki plan dönemi ile bir sonraki plan dönemi arasında ormanınyapısında meydana gelen değişimlerin sağlıklı bir biçimde izlenmesi vegüvenilir bilgilerin elde edilmesi oldukça güç ve kuşkulu olmaktadır. Türkiye’de bağımsız bir UOE modelini zorunlu kılan nedenlerişöyle sıralamak mümkündür (Asan 2000). Türkiye’de odun talebinin yaklaşık 1/3 ü özel kavakplantasyonlarından karşılanmasına rağmen, bu kaynağın alan ve ağaçserveti olarak miktarı ve bunun ülke yüzeyine dağılışı halen tam olarakbilinmemekte ve bu konu ile ilgili olarak verilmiş olan bazı verilertahminden öte geçmemektedir. Bu bakımdan kavakçılık envanteri,UOE’nin bri gereği olarak zaman geçirilmeden yapılması gerekmektedir(Asan 2000, Ercan 2002). İç ve Doğu Anadolu bölgelerimizde verimli ormanbulunmamaktadır. Ancak, bu bölgelerdeki akarsu kenarlarında galeriormanı olarak tanımlayabileceğimiz yerel ihtiyaçları karşılayan önemlimiktarda kavak ve söğüt plantasyonları bulunmaktadır. Yerel taleplerecevap veren bu kaynakların bilinmesi, sağlam bir strateji oluşturmaaçısından son derece önemlidir (Asan 2000). Rio Konferansı, Helsinki ve Montreal sözleşmelerine imza verentüm ülkelerde orman kaynaklarını sürekli izlemek ve değişime ilişkinperiyodik bilgi vermenin, uluslararası anlaşmalardan doğan yasal birzorunluluk olması, Türkiye’nin bu amaca yönelik bilgileri zamanındaverebilmesi, UOE’ne ilişkin bilgilerin belirli aralıklarlagüncelleştirilmesini gerektirmektedir (Asan 2000). 71
  4. 4. SDÜ ORMAN FAKÜLTESİ DERGİSİ Türkiye Avrupa Topluluğuna girmeye hazırlanan aday ülkelerdenbiridir. Topluluğa üye ülkelerin hepsi, ulusal orman kaynaklarına aitgüncel bilgileri uluslararası normlara uygun olarak kendilerine özgü birUOE modeli ile sağlamaktadırlar. Topluluğa aday ülke olan Türkiye’ninde benzer bir yöntemi izlemesi zorunlu olmaktadır. Bu bağlamda; Türkiye koşullarına uygun bir UOE modelininbelirlenebilmesi, envanter işinin organizasyonu, hangi bilgilerin hangigüven düzeyi ile toplanacağı, hukiki statüsünün ne olacağı ve elde edilenbilgilerin nasıl sunulacağı gibi bazı temel sorunların çözümüne yardımcıolabilmek amacıyla, İsveç UOE’nin temel iş aşamaları ayrıntılı olarakaçıklanmaya çalışılmıştır. 2. İSVEÇ ULUSAL ORMAN ENVANTERİ 2.1 Genel Bilgiler İsveç’te UOE çalışmaları 1923 yılından beri İsveç Üniversitesi,Tarımsal Bilimler Bölümü ve Orman Kaynakları Yönetim Biriminceyapılmaktadır. UOE’nin temel amacı, İsveç orman kaynaklarının mevcut durumuve zamana bağlı değişimlerinin belirlenmesidir. UOE sonuçları, çevreseldeğişim ve sorunların takip edilmesinde de en önemli bilgikaynaklarından biridir. UOE’nde 13500 deneme alanı örneklenmektedir. Bu denemealanlarının 10400 adedi envanter işinin yersel ölçme çalışmalarına konuolmaktadır. UOE çalışmalarında bütün arazi kullanım şekilleri dikkatealınmasına karşın, detaylı envanter bilgileri orman alanları içintoplanmaktadır. 2.2. UOE ’nin İstatistiksel Modeli İsveç UOE’nin temeli, tesadüfi örnekleme yönteminedayanmaktadır. Envanter çalışmaları, kare ya da dikdörtgen şeklindeki“tract” olarak isimlendirilen kümelere yerleştirilen daire biçimindekiörnek alanlarda yürütülmektedir. Tractlar üzerindeki deneme alanlarınınyarıçapı 7-10 metre arasında değişmektedir (Şekil 1, 2). 72
  5. 5. ULUSAL ORMAN ENVANTERİ KAVRAMI VE İSVEÇ ÖRNEĞİ Deneme Alanı Şekil 1. UOE’nde Tractlara Deneme Alanlarının Dağıtımı Şekil 2. UOE ‘nde Deneme AlanıGothenborg ve Bohus Bölgeleri Vasterbotte Bölgesinin Kıyı Alanları 73Şekil 3. UOE’nde Tractlar Arasındaki Mesafenin Bölgeler Göre Değişimi
  6. 6. SDÜ ORMAN FAKÜLTESİ DERGİSİ Tractlar geçici ve daimi niteliklerde olup, tüm ülkeye sistematikolarak dağıtılmaktadır. Geçici nitelikteki tractlar sadece bir kez, daiminitelikteki tractlar ise, belirli aralıkla düzenli olarak ölçülmektedir.Tractların büyüklüğü, bölgelere göre farklılıklar göstermektedir. Genelolarak, kare şeklindeki Tractların kenar uzunluğu 300-1800 metrearasında değişmektedir. Tractlar arası mesafe Güney İsveç’te, Kuzeyİsveç’e göre daha azdır (Şekil 3). Detaylı yetişme ortamı envanteri çalışmaları (Toprak vevejetasyon), daimi deneme alanları üzerinde yürütülmektedir. Yetişmeortamı envanterinin yapılması ve ilgili haritalarının hazırlanması İsveçÜniversitesi Orman Toprakları Bölümü’nün sorumluluğundadır. 2.3. UOE’nin Organizasyonu İsveç UOE’nin temeli, her yıl 50 işçiyle sürdürülen araziçalışmalarına dayanmaktadır. Envanterin ön hazırlıkları, envanterin yapılması ve toplananverilerin kullanıma sunulması işlerinden Orman Kaynakları YönetimiBiriminde görevli 20 kişilik bir grup sorumludur. Elde edilen bilgilerin hem arazide, hem de merkezdeki birimde enhızlı şekilde depolanabilmesi ve değerlendirilebilmesi amacıyla, araziçalışmalarında bilgisayar teknolojisi kullanımı oldukça yüksektir. Bazıdonanımlar verilerin direkt olarak bilgisayar ortamında depolanıp,kullanıma hazır hale getirilmesine olanak sağlamaktadır. 2.3.1. İş Hazırlığı Etkin ve verimli bir envanter çalışması, uygun bir iş hazırlığı ilemümkündür. Bu evrede; yersel envanter çalışmalarına katılacak olanarazi ekiplerinin ihtiyaç duyacağı kendilerini yönlendirecek, ilgili havafotoğrafları ve haritalar ile daimi deneme alanlarının ve denemealanındaki ağaçların koordinatlarını belirten veriler temin edilmektedir.Yersel envanter çalışmalarından sorumlu arazi ekibi, ölçümler içingerekli teknolojik alet ve ekipman ile donatılmışlardır. Yaklaşık 22kamyondan oluşan bir destek birimi ile arazi çalışmalarını yürüten ekibinihtiyaçları düzenli olarak karşılanmaktadır. Arazi ekibinin, ölçüm ve gözlem işlerinde belirli bir standardıyakalayabilmeleri için, mümkün olduğu kadar çok pratik yapma imkanısağlanmaktadır. 2.3.2. Arazi Çalışmaları Veri toplama çalışmaları Mayıs-Kasım aylarını kapsayan birperiyotta sürdürülmektedir. Yersel örnekleme çalışmalarında, geçici 74
  7. 7. ULUSAL ORMAN ENVANTERİ KAVRAMI VE İSVEÇ ÖRNEĞİdeneme alanlarındaki ölçüm ve gözlem işleri 2 ya da 3; daimi denemealanlarında 3 kişi ile sürdürülmektedir. Bu kişilerden biri Ulusal OrmanToprakları ve Vejetasyon Araştırmaları Kurumundan bir uzmandır. 2.3.3. Envanter Çalışmaları Yapılan envanter çalışmaları aşağıda açıklanmıştır. Deneme alanlarının yerine, kısmen yönetim sınırlarına bağlıolarak, kısmen de doğal sınırlar dikkate alınarak karar verilmektedir.Deneme alanlarının deniz seviyesinden yüksekliği ve koordinatlarıkaydedilmektedir. 1996 yılından beri deneme alanları GPS kullanılarakyerleştirilmektedir. Arazi çalışmalarını gerçekleştiren arazi ekipleri, denemealanlarının yerini GPS yardımı ile bulurlar. Deneme alanlarının yeri vedaimi deneme alanlarındaki her ağacın koordinatları GPS’de kayıtlıdır Her deneme alanı için çok ayrıntılı bilgiler toplanmaktadır. Araziçalışmalarını düzenleyen el kitabında; envanter çalışmasının heraşamasında nasıl hareket edilmesi gerektiği katı kurallarla belirtilmiştir. Arazi çalışmaları ile elde edilen bilgiler el bilgisayarlarıkullanılarak kaydedilmektedirler. Toplanan bilgiler düzenli olarakdisketler halinde Umea’daki merkeze gönderilmektedir (Şekil 4). Arazide Bilgisayara Kayıt Ölçümler Posta Merkez OfisŞekil 4. Arazi Çalışmaları İle Toplanan Bilgilerin Depolanması 75
  8. 8. SDÜ ORMAN FAKÜLTESİ DERGİSİ 2.3.4. Envanter Çalışması ile Değerlendirilen Özellikler Vejetasyon tipi bonitet endeksi sınıfları temel alınarak kabacadeğerlendirilmektedir. Detaylı toprak ve vejetasyon değerlendirmeleriUlusal Orman Toprakları ve Vejetasyon araştırma biriminceyürütülmektedir. Toplam 267 tür ve tür grupları değerlendirilmektedir.Bu türlerden 71’i için örtme miktarı kaydedilmektedir. Deneme alanı içerisinde, boyu 1.30 metreden daha büyük tümağaçların çapı ölçülerek, ağaç türü kaydedilmektedir. Çap ölçümü yapılanağaçlardan biri detaylı ölçme ve değerlendirme amacıyla örnek ağaçolarak seçilmekte ve bu ağacın yaşı, boyu ve ağaçtaki mantar, böcek,bakteri vb. zarar durumları kaydedilmektedir. Örnek ağaçların yaşı1,30’dan alınan artım kalemlerinin labaratuarda değerlendirilmesi ilebelirlenmektedir. Örnek ağaçlardan elde edilen bilgiler, Microsoft Acsessveri tabanında depolanmaktadır. Bu bilgiler İsveç ormanlarının büyümetahminlerine temel olmaktadır. Türlerin karışım oranları, meşcere orta yaşı, gövde hacmi, gövdesayısı, orta çap ve silvikültürel işlem şekli gibi deneme alanlarının ve bualanlardaki ağaçların ortalama özellikleri belirlenmektedir. Mineral Toprak Tekstürü Analizler Şekil 5. Detaylı Toprak ve Vejetasyon Değerlendirmeleri 76
  9. 9. ULUSAL ORMAN ENVANTERİ KAVRAMI VE İSVEÇ ÖRNEĞİ Toprak örnekleri, bir metre derinliğinde açılan toprakprofillerinden, Ulusal Orman Toprakları ve Vejetasyonu Kurumundan biruzman tarafından alınmaktadır. Toprak örnekleri üzerinde, toprak tipi,mineral toprak tekstürü, humus tipi, humuslaşma derecesi, humustabakasının kalınlığı gibi birçok özellik değerlendirilmektedir. Farklıtoprak horizonlarından elde edilen toprak örnekleri, pH değeri, karbon-azot oranı (C/N), temel doyma derecesi ve ağır metal içerikleribakımından labaratuarda analiz edilmektedir (Şekil 5). Deneme alanlarında eğim, topoğrafik yapı, toprak nemi ve yüzeysularının akışı da belirlenmektedir. Bonitet sınıflarını belirlemekamacıyla bonitet endekslerine karar verilmekte ve deneme alanlarında,ormancılık faaliyetlerinin ve direkt insan etkisinin durumu dabelirlenmektedir. 2.3.5. Toplanan Bilgilerin Değerlendirilmesi ve Sunulması Arazi çalışmaları ile toplanan veriler merkezdeki bilgisayarda sonkez test edildikten sonra veri tabanında saklanmaktadır. İsveç UOE’ninsonuçları farklı yollardan sunulabilmektedir. Standart tablolar Skogsdataismi verilen yıllık yayımlarda sunulmaktadır. Bu tablolardaki veriler, sonbeş yılın ortalama değerleri halindedir. 1983 yılından beri UOE sonuçlarıen hızlı ve kolay şekilde sunulmaktadır. Fakat, 1923 yılına kadar olanUOE sonuçlarına ulaşmak ve bu değerleri, diğer yıllardaki sonuçlarlakarşılaştırma imkanları da mümkündür. Beş yıllık periyotlar sonucunda elde edilen bilgiler kullanılarak,bölgeler düzeyinde daha doğru tahminler yapabilmek amacıyla, tractlarve deneme alanları arasındaki aralık-mesafe tekrar düzenlenebilmektedir.Tahminlerde iyi bir doğruluk düzeyini sağlayabilmek için genellikle beşyıllık periyotların ortalama değerleri kullanılmaktadır. Belediyeler ve su havzaları gibi küçük bölgeler için gereklitahminler, uzaktan algılama tekniklerinin kullanımı ve alan örneklemesimetotlarında yapılabilecek küçük değişikliklerle sağlanabilmektedir. Bilgisayar teknolojisindeki hızlı gelişmeler, elde edilen UOEsonuçlarının daha hızlı sunulmasına imkan vermektedir. UOE sonuçlarınıiçeren istatistik arşivlerinde, UOE ile ilgili tablolar, haritalar ve şekillerbulunmaktadır (Anonymous 2003). 3. UOE’ NİN TEMEL ÖZELLİKLERİ Değişik ülkelrde uygulanmakta olan UOE modelleriincelendiğinde, devamlı deneme alanı kullanımının çok yaygın olduğugörülmektedir. Orman alanlarındaki zamana bağlı değişimlerinizlenmesinde en etkin ve güvenilir yol daimi deneme alanı kullanımıdır. 77
  10. 10. SDÜ ORMAN FAKÜLTESİ DERGİSİUOE çalışmalarında daimi deneme alanı kullanımı, Kuzey Amerikaülkelerinde 1930’lu yıllara, Avrupa ülkelerinde ise genel olarak 1980 vesonraki yıllara rastlamaktadır. Şu anda UOE çalışmaları yapılanülkelerde, daimi ve geçici deneme alanları birlikte kullanılmaktadır. UOE çalışmalarında, her ülke orman varlığının miktarı, bu varlığınülkeye dağılışı ve ülkenin genel topografik yapısına bağlı olarak farklıenvanter metotları kullanmaktadır. Ancak bir çok ülkede deneme alanlarıgruplandırılmıştır (Tract = Deneme Bölgeleri). Fransa’da ormanlıkalanlar nispeten az olması ve İsviçre’de de tepelik alanların çokluğunedeniyle, birbirinden bağımsız örnek alanlar kullanılmaktadır. Tractlarınbüyüklüğü, şekli, tractlar arası mesafe, tract üzerindeki deneme alanısayısı ve deneme alanlarının büyüklüğü ülkelerin özel şartlarına(ormanların yoğunluğu ve ülkeye dağılışı, ülkenin topoğrafik özelliklerivb.,) göre değişmektedir. Deneme alanı büyüklüğü; ormanbiyoçeşitliliğine ve tür dağılımına, ölçülecek özelliklere, bu özelliklerinvaryansına, deneme alanlarını bulmak ve ölçmek için gerekli zamandurumuna bağlı olarak değişmektedir (Kuliesis 1999, Ranneby et all1987) UOE’nde uydu görüntüleri ve hava fotoğraflarının kullanımı çokyaygın hale gelmiştir. Özellikle ulaşım olanaklarının zor olduğu ormanalanlarının (Kutup bölgeleri ve Tropik ormanlar) ve orman alanıbakımından fakir bölgelerin envnaterinde uzaktan algılama verilerikullanılabilir (Doğu ve Güney Doğu Anadolu). Avrupa ülkelerinde (Finlandiya, Almanya, Avusturya, İsveç veLitvanya) ve Kuzey Amerika Ülkelerinde (Kanada ve Amerika) UOEçalışmaları özel bir envanter kurumu tarafından yürütülmektedir. ÖrneğinFinlandiyada Finlandiya Araştırma Enstitüsü, Litvanyada Ülke OrmanEnvanteri ve Yönetimi Kurumu ve İsveç’de İsveç Üniversitesi, TarımsalBilimler Bölümü ve Orman Kaynakları Yönetim Biriminceyapılmaktadır. Elde edilen UOE sonuçları yine bu özel UOE kurumutarafından yayımlanmaktadır. 4. TÜRKİYE İÇİN BELİRLENECEK OLAN UOE MODELİNİN TEMEL ÖZELLİKLERİ Türkiye’de UOE’ni zorunlu kılan nedenlerin yanında, bu envnaterçalışmalarının gerçekleştirilmesini zorlaştıran ormancılık sektörüneilişkin bazı sorunların belirtilmesi, Türkiye için uygun UOE modelininbelirlenmesinde yararlı olacaktır. Orman alanlarının sürdürülebilir orman yönetimi ilkeleridoğrultusunda korunması ve işletilebilmesi, öncelikle ormanlarınsahiplerinin, alan ve sınırlarının belirlenmesini zorunlu kılmaktadır. 78
  11. 11. ULUSAL ORMAN ENVANTERİ KAVRAMI VE İSVEÇ ÖRNEĞİAncak, Türkiye’de orman alanlarının ancak %70’ine yakınınınkasdastrosu tamamalanabilmiştir. Türkiye coğrafi konum itibariyle oldukça farklı iklim tipleri vearazi yapısı koşulları göstermektedir. Bu nedenlerle, ülkenin değişikyörelerinde değişik ağaç türleri ve bitki toplulukları bulunmaktadır.Ayrıca yöreden yöreye insanların özellikleri ve ihtiyaçları büyükfarklılıklar göstermektedir. Özellikle Doğu, Güney Doğu ve İçAnadolu’da ormanlık alanlar az olmasına rağmen baltalık karakterindekiormanlar mevcuttur. Bu da, UOE ’den beklentileri çeşitlendirmekte vezorlaştırmaktadır. Değişik ülkelerde uzun yıllardır sürdürülmekte olan UOEçalışmaları incelendiğinde, Türkiye için belirlenecek olan UOEmodelinin de en azından aşağıdaki temel koşulları yerine getirmesigerekmektedir (Asan ve ark 2001). a) Envanter modeli; orman kaynaklarına ilişkin bilgi gereksinimiolan tüm kurum ve kuruluşların ihtiyaçlarına cevap verebilecek nitelikteolmalıdır (9). b) UOE çalışmalarında birçok ülkede olduğu gibi Tract sistemibenimsenmeli, ancak tractlar arası mesafe ve her bir tractta bulunmasıgereken deneme alanı sayısına, ülkemizin özel koşulları dikkate alınarakkarar verilmelidir. Tractlardaki, deneme alanlarının en az yarısı daimideneme alanı niteliğinde olması gerekmektedir. c) UOE çalışmaları incelenen bütün ülkelerde UOE özel birenvanter kurumu tarafından yapılmakta, değerlendirilmekte veyayınlanmaktadır. Bu nedenle Türkiye’de UOE gerçekleştirecekbiriminde bağımsız olması gerekmektedir. Bu kapsamda özel olarakyetiştirilmiş 2-4 envanter grubu ile bu envanter gruplarının değişik işaşamalarındaki çalışmalarını denetleyecek 1 kontrol grubu ileçalışmaların rahatlıkla yürütülebileceği düşünülmektedir. Ancak, herenvanter grubunda değişik disiplinlerden uzman kişilerin bulunmasıgerekmektedir (Botanikçi, Ekolok, Entamolog, Fitopatolog vb.,) d) Belirlenecek UOE modelinin istatistiki açıdan sağlam vegüvenilir olması gerekmektedir. Model en az masrafla en fazla bilgiyisağlayabilecek nitelikte olmalıdır. Model bilim ve teknolojidekigelişmelere paralel olarak yapısında yapılabilecek değişikliklere müsaitve dinamik olmalıdır (Asan ve ark 2001). e) Envanter çalışmaları ile toplanacak olan veriler, gerek arazide vegerekse büroda bilgisayar ortamında depolanmalıdır. 79
  12. 12. SDÜ ORMAN FAKÜLTESİ DERGİSİ f) UOE çalışmaları elde edilen verilerin, diğer ülkelerin UOEçalışmalarının sonuçları ile kıyaslanabilmesi ve dünya standartlarındaolması için FAO ve IUFRO tarafından kabul edilmiş formlarda olmasıgerekir (Asan ve ark 2001). g) UOE birçok ülkede periyodik envanter olarak sürdürülmektedir.Periyot uzunlukları genellikle 5-10 yıl olarak alınmakta olup, her yılülkenin belirli bir bölgesinde gerçekleştirilmektedir. Ülkemizde de benzerbir yöntem kullanılarak, 5-10 yıllık bir periyot içerisinde UOE çalışmalarıülkenin belirli bölgelerinde yapılabilir. 5. SONUÇ ve ÖNERİLER Özellikle çevresel sorunların artmaya başlamasından sonraormanların önemi bir kat daha artmıştır. UOE ile ülkenin sadece odunadayalı kaynaklarının değil, ormanın diğer karakteristiklerine ait bilgilerinde düzenli ve güvenilir biçimde toplanması mümkün olabilecektir. Ülkemizde, 1963 yılından beri ulusal düzeydeki bilgileramenajman planlarından sağlanmaktadır. Ne yazık ki, ormancılıksektörünün kendi içindeki ulusal stratejik planlaması ve hammaddetaleplerini ormandan sağlayan kuruluşların yatırım planları için gerekenbu sayısal veriler güncel olmayıp, toplanma zamanı, kapsamı, toplanmaşekli, değerlendirme yöntemi, amaçları farklı; kullanımı dar ve kısıtlı olanamenajman planlarından elde edilmektedir (Köse ve Başkent 2002). Rio Konferansı ve Helsinki sözleşmelerine imza koyan tümülkelerde, orman kaynağına ilişkin verilerin belirli aralıklarlagüncelleştirilmesi gerekmektedir. Türkiye de bu ülkelerden biri olduğunagöre, orman kaynağına ilişkin sayısal verileri, düzenli olarak elde etmekve güncelleştirmek zorundadır. Sonuç olarak; temel amaç ve ilkelerinde bir değişiklik olmaksızınülkemizin genel topoğrafik özellikleri, ekonomik ve sosyal yapısı,ormanlarının form ve dağılışı, ulaşım olanakları, ormancılık geçmişi,mülkiyet durumu vb. kriterler dikkate alınarak; Türkiye için uygun UOEmodelinin belirlenmesi, UOE çalışmalarını yönlendirecek kurumun, araziçalışmalarını yapacak ekiplerin kurulması ve personelin yetiştirilmesiamacıyla, çalışmaların başlatılması gerekmektedir. 80
  13. 13. ULUSAL ORMAN ENVANTERİ KAVRAMI VE İSVEÇ ÖRNEĞİKAYNAKLARAnonim, 2001, Ormancılık, Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı, Özel İhtisas Komisyonu Raporu, Ankara.Anonymous, 2003. National Forest Inventroy of Sweden. www. nfi.slu.se, 01.01.2003 tarihinde, saat: 10.00 da alınmıştır.Asan, Ü., 2000. Ulusal Orman Envanteri Kavramı ve Türkiye’deki Durum., T.C. Orman Bakanlığı, Teknik Bülten, Yıl:1, Sayı:2, 2000.Asan, Ü., Başkent, E.Z., Özçelik, R., 2001. Gelişmiş Ülkelerdeki Ulusal Orman Envanter Sistemleri ve Türkiye İçin Öneriler, 1. Ulusal Ormancılık Kongresi, 19-20 Mart, s.30-51, Ankara.Eraslan, İ. 1978. Ulusal Orman Envanterinin Gerekliliği ve Türkiye’de Orman Amenajman Planlarına Dayanılarak Yapılan Ulusal Orman Envanteri, İ.Ü. Orman Fak. Der., Seri:A, Cilt:28, Sayı:2, p. 27- 37., İstanbul.Ercan, M., 2002., Türkiye’de Kavakçılık Envanteri ve Önemi, Türkiye Ulusal Orman Envanteri, Uluslararası Sempozyumu Bildiri Özetleri, 24-28 Eylül, s.40, İstanbul.Köse, S., Başkent, E.Z., 2002., Ulusal Orman Envanteri Gerekliliği, Darboğazları ve Çözüm İmkanlarının Ormancılık Sektörü ve Amenajmanı Bakımından Değerlendirilmesi, Ulusal Orman Envanteri, Uluslararası Semposzyumu Bildiri Özetleri, 24-28 Eylül, s.28, İstanbul.Kuliesis, A., 1999. Application of Sampling Method in Lithuanian National Forest Inventory, Baltic Forestry, Vol. 5, No: 1.Ranneby, B., Cruse, T., Hagglund, B., Jonasson, H., Sward, J., 1987. Designing a New National Forest Survey for Sweden., Studia Forestalia Succica, No: 177, 29p.Spencer, R. D & Czaplewski, R. L., 1997. National Forest Inventory in The USA: an Outline of The Procedure, Australian Forestry, Vol 60, No:1, p. 56-66. 81
  14. 14. SDÜ ORMAN FAKÜLTESİ DERGİSİ 82

×