• Share
  • Email
  • Embed
  • Like
  • Save
  • Private Content

Loading…

Flash Player 9 (or above) is needed to view presentations.
We have detected that you do not have it on your computer. To install it, go here.

Like this document? Why not share!

Şadiye OsmanoğLu Babam Abdulhamid Saray Ve Sürgün Yılları

on

  • 3,031 views

 

Statistics

Views

Total Views
3,031
Views on SlideShare
3,031
Embed Views
0

Actions

Likes
0
Downloads
3
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Microsoft Word

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

    Şadiye OsmanoğLu Babam Abdulhamid Saray Ve Sürgün Yılları Şadiye OsmanoğLu Babam Abdulhamid Saray Ve Sürgün Yılları Document Transcript

    • i i n d e k i l e r ? BA?LARKEN /7 1. .B?l?m: BABAM VE SARAY/11 2. .B?l?m: HAL VE S?RG?N / 43 3. B?l?m: HASTALIK VE TEDAV?LER / 69 4. B?l?m. GURBET VE KADER YILLARI / 81 5. B?l?m: KIZIMIN ARDINDAN VE VATANA D?N?? /103 6. B?l?m: BABAMIN S?YASET? HAKKINDA BANA ANLATILANLAR /117 Sonu? Olarak / 135
    • takal a?a?lar?n?n i?imi dolduran renkleri, ye?il, u?suz bucaks?z ?imenler, ifade edilmez bir yaln?zl???n i?ine beni itiyorlard?. Allah'?n, insanlar? mesut etmek i?in yaratt?
    • ?n ard?mdan o b?y?k yaln?zl??a d??mesi mukadderdir. quot;Hat?ralar?mquot;, ona kim oldu?umu, nereden geldi?imi, nere?de ya?ad???m? anlamaya ve ayr? d??t??? vatan?n? luk duydu?umu itiraf etmek isterim. nk? vicdan?m daima m?sterihti. Huzurla dolu idim. Kar???l?kl? samimiyet ve sevgi, m?zik ve h?rriyetim sevdi?im ?ey?lerdir. Kanaatim odur ki, d?nyada ?an, ?eref, serv
    • tiriyor. i?in, babam?n et?raf?nda ve onun bilgisi d???nda baz? hadiselere sebep olanlar vard?r. Vak'alar olmu?tur. Fakat, onlardan babam, dinim ve namusum ?zerine kasem ede r varsa, bu onun m?l?mat? dahilinde olmam??t?r. S?ylenen ve yay?nlanan ya?k???ks?z s?zler ise, bug?n az ?ok tebeyy?n eden hakikatlerle tekzibe u?ram??t?r.
    • 1. B A B AM VE SA RA Y b?l?m
    • ayda a?t?m. Babam Sultan II. Abd?lhamid Han idi. En eski hat?ram, daha do?rusu ?o?cuklu?uma ait zihnimde kalan ilk ?eyler, bu iki muhte?em hayalden ibarettir: quot;Bab d?m. Hayat?ma ait bilgile?rin, bundan sonraa haf?zamda daha ?ok yer etti?ini ve geli??tik?e de ?o?ald???n? ?imdi gayet iyi anl?yorum. ak, babam ve onun tatl? ok??ay??lar?ndan ba?ka hi?bir ?eyi g?zlerimin ?n?ne getiremi?yorum. hararetiyle ifadesini ka?zanm??t?r dersem; babam?n ?zerimdeki tesirini, en iyi ?ekil?de dile getirmi? olaca??m san?yorum. Babam? anlatmak, be?nim i?in zevklerin en b ede Salonu ad?n? ta??yan b?y?k ve geni? bir daire vard?. Babam?n taht? burada idi. Al?t?ndan yap?lm??, elmas, z?mr?t ve y?kutlarla gayet sanatk??rane bir ?ekilde s?slen
    • Sultan II. Abd?lhamid t?n en ziy?de g?z? olan par?as?n? te?kil ederdi. ememi?tir. B??t?n cedleri gibi, babam da bu tahtta otururdu. MED ve KEL?ME-? TEVH?Dquot; yaz?lar? i?lenmi?, ittihat ve ?man?m?z?n temellerini ihtiva eden bu mukaddes al?met, babam?n yan?nda devrin en ya?l?, en b?y?k askeri a?a ve Serasker R?za Pa?a gibi m?him ?ahsiyetler, hil?fetin bu mukaddes al?metini, babam?n taht? yan?nda, ta??mak mertebesini ih?raz edenler aras?ndad?r. assa tebrik t??renleri muhte?em olurdu, bunlar ?yle ulv? birer tablodurlar ki, hat?rlad???m vakit, heyecanlar?n? b?t?n r??eleriyle aynen duyar?m.
    • Sultan Abd?lhamid Muayede Salonunda taht?nda. sesleri, bu kubbeden duyulurdu, ?ok a?a??lara kadar sarkan, b?y?k ve s?sl? me?hur avizesi, salonda bulunan herkesin hayran?l???n? ?zerine ?ekerdi. I??klar yand??? vakit hta yak?la??rlar, d?nimizin mukaddes al?metini e?ilerek ?perler ve geri ?ekilirlerdi.
    • nlar? da ay?n? s?retle, ?lemay? kabul etti?i gibi ayakta kabul ederdi. zevceleri, Os?manl? t?biri ile quot;madamlar?quot;, salonun bir k??esine al?n?rlar?d?, merasimi yaln?z oradan seyrederlerdi, fakat bil?hare s??reti mahsusada kabul ve kendileri s?nda ayakta dururlard?. En son onlar da, teker teker taht?n ?n?ne gelerek t?zimlerini arzederlerdi. ?t?n teferru?at?yla g?rebildi?imiz halde, salondakilerin ba?lar?n? kald?r?p bizi g?rmeleri m?mk?n de?ildi. k, dairele?rimize girer ya?mak ve fer?celerimizi b?rakt?ktan sonra res?m? tuvaletlerimizle, babam?z?n dairesine ??kard?k, elini ?perdik, o da m?tekabilen bizi yanaklar?m ve izhar
    • rl? bir hayat tarz? olarak, daha ziyade, muhayyilere hitap eden bu kapal? ?evre, benim ?ocukluk ve gen?lik d?nyam? te?kil eder. nde, irili ufakl? k??klere, bunlar?n da i?inde, m?stakilen, yahut onun dairelerine da??lm??, umumiyetle saray kad?nlar?n?n, k?zla?r?n?n, ?ocuklar?n?n, babam?z?n ?efkat um k???k bir mektebim vard?. Erkek karde?leriminki ayr? idi, onlar?n?ki, saray?n sel?ml?k k?sm?nda, bizimkisi ise, harem k?sm?nda (k???k Mabeyn) bulunuyordu.
    • Abd?lhamid'in k?zkarde?lerinden g?zelli?i ile me?hur Refia Sultan Kaptan? Derya damat Mehmet Ali Pa?az?de ile evlenmi? ve gen? ya??nda vefat etmi?tir. kran iki k?z?karde?im ve ben. Bir salon dershanemizi te?kil ederdi. K?r??et hocam?z ihtiyar bir zatt?, ona t?rl? oyunlar tertip ederdik, o zavall? ihtiyar da sesini ??karma ? ve ?akaya gelmezlerdi, derslerinden s?k?l?rd?k. Bir an evvel kurtulup bah?eye ??kmay?, oyuncaklar?m?z?n, yahut arkada?lar?m?z?n yan?na gidip oynamay? arzu ederd erimizde vakitlerimizi ge?irirdik, eve piyano hocam gelirdi, hi? s?k?l?madan hatta b?y?k bir hevesle, piyano ?al???rd?k. Mandolin ile de, ilgilenirdim. Piyano hocam, bu istidad?m ?ok fazla idi, ba?ar?lar?m?zdan dolay? daima hocam?n tak?dirlerine mazhar olurdum, bundan hem gurur, hem de yeni
    • zi?inden pek ho?lanmazd?m. Ak?am?zeri saat d?rtte, oyun zaman?m?z ba?lard?, geceleri de ?ok defa saray?n tiyatrosuna giderdik. ve oyunlar tertipledikleri va?kit, annemle birlikte ben de ara s?ra giderdim, fakat gayem sadece adetlere uymakt?, yoksa zevk ald???m i?in de?ildi. k, Haned?n?n i? hizmetlerinde b?y?k mes'uliyetli vazifelere haz?rlan?rlard?. Harem a?alar? bu ?ocuklardan yeti?tirilirdi. ar?n sadakat ve fedak?rl?klar??n?n derecesini tarif edemem. Bize arkada?l?k edecek ya?ta olanlarla, evimizin hizmetlerini idare eden a?alar?n, sada?katleri ve temiz kalp bir azap olurdu. ada?l?k ederlerdi. Yerlere ka?dar etekleri uzanan kuyruklu, bellerinden b?zmeli elbiseler giyerlerdi. Ba?lar?nda her renkten turban ?eklinde ?ifon ho?tozlar ta??rlard?. e g?revlendirilirdi. tan?d???m Hazinedar Usta, Sultan Aziz devrinden kalma ?ok ya?l?, d?r?st ve temiz bir han?md?. Babam onun elini ?perdi, mevkii ve itibar?, Kad?n Efendiler derecesind her hafta, o da babam?n Cu-
    • h?ede ve k??klerimizin etraf?nda devriye gezerlerdi. Saray halk? uykuda iken, bir yang?n tehli?kesini erken haber al?p m?dahale etmek gayesiyle bu n?bet i?ine ac? tecr ?l?rd?. s?r patlaklar?m?z? k???k g?m?? tep?siler i?inde onlara g?t?r?rd?k. a??rd?. Yard?mc?lar? olarak ?? kal?fas? vard? ki, onlar da ayn? bi?im baston ta??rlard?, fakat el?maslar? daha k???k, s?sleri daha basit idi. Usta ve kalfalar?n elbiseleri, pem ??ndaki oyal? hotozu, m?cevher, bro? ve i??nelerinin zenginli?i, hareketlerinin a??rl??? ve ciddiyeti, etra?f?ndakilerinin sayg?l? ve ?ekingen duru?lar?, Hazinedar Ustay? tu, ??nk? babam bu gibi hallere kar???, kat'iyyen m?samaha etmezdi. Yaln?z, husus? hayat?na gi?renlerin, birinin ?ok, di?erinin az sevilmi? olduklar? ileri s??r?lerek, ??k lar? serbest idik, arzu etti?imiz va?kit, babam?z? g?rmeye gidebilirdik. bizimle konu?ur ve arada s?rada sel?ml??a da giderek i?lerini g?r?rd?.
    • ndan saraya getirilen k?zlar? bizzat g?r?r, ailelerinin as?letierini ehemmi?yetle tahkik ederdi. Be?endiklerini babama arzederdi. Ha?remde ?erkez soyundan olanlar ekse a ayr?lm??t?. Tiyatrodaki temsillere, Hazinedar Usta'n?n daveti ?zerine giderdik, kalfalar?, evlerimizi dola??r, davetini ula?t?r?rlard?. di. O devrin me?hur artisti R?jane, m?teaddit defalar Paris'ten gelmi? ve temsiller vermi?tir, fakat biz k???kler, komik Apti'yi ?ok se?verdik. V?lide Pa?a, yaz?n ?stanbul'a geldikleri vakit, her onbe? g?nde bir saray tiyatrosuna te?rif ederdi. Hazinedar Usta, maiyeti ile birlik?te V?lide Pa?a'y? ??le K??k?nde kar?
    • troya gelirken de ona refa?kat ederdik. emle beraber biti?ikdeki loca?da otururduk. bisk?vi veya dondurma ge?tirip, locam?za sessizce b?rak?p ayr?l?rlard?. Biz de bunlar? perde aras?nda, kendi elimizle babam?za ve V?lide Pa?a'ya ikram ederdik. e ?ok iyi muamele etmi? ve fevkal?de ?efkat g?stermi?tir. de itina ile muhafaza edi?len y?zlerce yan?k sigara bakiyeleri g?stermi? ve quot;Efendimiz her sigara i?ti?inde, bana da verirdi. Evvel? benim sigaram?, sonra kendisininkini le, bu g?n? m?mk?n olsa iple ?ekmek isterdim; ??nk? o sabah, Hazinedar Usta'n?n kalfalar? erkenden iki b?y?k kutu getirirlerdi. Birisinden ye?ni bir elbise, di?erinden beklerdim. Bazen gelen elbi?seyi be?enmedi?im de olurdu. tercih ederdim. efakat?yla teravih namaz? k??l?n?rd?. Teravihi takiben imam ve m?ezzinlere buzlu ?erbet?ler ikram edilirdi.
    • ? dairesinin biti?i?indeki k??kte, ?lema ve m?ezzinlerin refakatinde k?lard?. calar?m?z, cemaatine dahil olurlar ve namazdan sonra sohbet yap?l?rd?. Damatlar? ve biraderlerimi, babam s?k s?k iftara davet eder, yemekten sonra di? kiras? ad?n? ta ?m?nde, her y?l merasim ve ?enlikler yap?l?rd?. quot;C?l?squot; ad? verilen bu bayramlarda dairelerimizin ?n?ne, oyuncular getirtilir; marifetleri seyre?dilirdi. geceleyin quot;ate? oyunlar?quot; ile, yani havaya fi?ekler at?lmak s?retiyle en cazip tarzda ya?p?l?r, fener alaylar? tertip edilirdi. Hepimizin evinde, ayr? ay?r?, babam?n mar?? rde, t?rl? k?yafetlere gi?rerlerdi, bilhassa Hazinedar Usta'n?n k?zlar?, sakal, b?y?k ta-
    • Peygamber Efendimizin ?ahs? e?yalar?n? ihtiva eden mukaddes emanetler, Topkap? Sara?y?nda husus? dairede, b?y?k bir ihtimamla, muhafaza edi?lirdi. •• ?zla Topkap? Saray?na giderdik. Saraydaki ?zel dairelerinde Padi?ah amcalar?m?zdan kal?m??, ?ok ihtiyar ve emektar saray kad?nlar?n? g?r?rd?k. On?lar H?rka-i Saade lard?. Biz de onlar?n ok?ay??lar??na, kendimizi ayn? duygularla terk ederdik. e, s?rmal? kat kat boh?alara sar?lm??, Peygamberimiz Efendimize ait en m?him mukad-
    • ?rt?, yar? a??k ?ekilde, bu ma?san?n ?zerine serilmi? dururdu. lerdi, onu, ?ehz?deler ba??ta olmak ?zere, ulem?, v?kel?, evli hem?irelerimin, halalar??m?n zevcleri, pa?alar, mabeyn erk?n?, bendeg?n, y?verler, askerler takip ederle ?. O g?ne mahsus a??r tuvalet?lerimiz, ba?lar?m?zda ta?lar ve g???slerimizde ni?anlar?m?z oldu?u halde, k?demlerimize g?re, v?lidelerimizin yan?nda y?r?r, hu?? ile bu z en? k?zlar? takip ederdi. ??m?z han?mlarla konu?ur ve yeni dostlar kazan?rd?k.
    • , o zaman hep d???n?r?d?m. Hayatta, itikad?ma ve m?barek dinime iman?m, bu kaynaktan en b?y?k g?das?n? alm??t?r. leri yanar, onlar?n ayd?nl???n?da, senede bir defa, H?rka-i Saadet ziyareti vesilesiyle, ?ehir?deki gece hayat?na merakla bakmak t?li ve zevkine mazhar olurduk. Bayram?n birinci g?n? tebrik merasimi, Dolmabah?e’de taht salonunda ba?lar ve evleri?mizde de devam ederdi. Saray tiyatrosunda, bayram temsili icra edilirdi. Bu tem
    • ?? tepsilere konur ve misafirhaneye g?t?r?l?r, da??t?l?rd?. ek ve s?slenmekti, her d???nce bunun yan?nda ikinci mevki?i i?gal ederdi. inde da??t?l?r ve harem a?alar?n?n nezaretinde quot;tabl?k?rquot; denilen kimselerin eliyle dairelerimize getirilirdi. i, pilav, s?tl? krema, ek?i tak?m? ad? verilen daha k???k bir tepside; havyar, peynir, ?e?itli meyvalar, ??le ve ak?am, her g?n sofram?zda bulunurdu. le mahirane bir ?ekilde rapt olunur, ve ba?ka g?zel bir ?ekil ka?zand?r?ld?ktan sonra, di?er k?s?m g?z ve ka?lar? a??kta b?ra?kacak tarzda a??z ve burun cihetleri ?rt?l?rd?
    • ?teaddit defalar konu?tu?um vakit, ya?mak ve fer?ce'ye hayranl?klar?n? izhar etmi?ler ve quot;Biz si?zin yerinizde olsayd?k, bunlar? terk etmezdikquot; demi?lerdi. devrelerimin ge?mesini sab?rla beklemi?tim. Onalt? ya??ma geldi?im vakit, hayat?mda yeni bir saadet devresi ba?lam??t?. yata kar?? ilgim art?yordu. Kalbim ne?e ile dolu idi. Anne ve baba yuvas?n?n ?efkat dolu havas??n?, bahar ?a??ma kadar, doya doya teneff?s etmi?tim, fakat ?imdi, bahar itmekten, oradaki kas?r ve k??k?lerin pencerelerinden d??ar?y? ve saray?n ?tesindeki ?lemi, halk? tecess?sle seyretmekten sonsuz bir zevk duyuyordum. aktan fark edilen gen? k?zlara, di?er sandallardaki delikanl?lar?n ?i?ekler att?klar?n? g?r?rd?m. fakatinde ve me?hur hanendelerin seslerinden heyecanla dinlerdim. Bah?ede sofralar kurulurdu, kar?de?lerimizle hep beraber oturur, lezzetle yer ve hava karar?madan, saraya avdet ederdik. Evimizin, harem a?as?ndan ba?ka, seyisi ile a elen en m?him ve zevkli me?g?lesi idi. lerdi: ?skarpin, kuma?, pudra, l?van-
    • n sonra, isteklerimiz s?sl? paketler i?inde ?e?itleri ve fiyat listeleri ile birlikte ge?lirdi. Be?endiklerimizi al?koyar, di?erlerini iade ederdik. Bu bize ?ok pahal?ya malolurd ek arzusu, bu ya?saklar?n kar??s?nda ezilip geri ?ekilmeye mahk?mdu. Fakat, ben b?t?n bunlara ra?men, ?mit ve hayallerimle kuvvet ve cesaret buldum. Hi?bir vakit m bizleri m?savi s?rette severdi, ondan, karde?lerimizin annelerine, kendi anneleri?miz gibi farks?z sevgi ve sayg? g?stermeyi de ??renmi?tik. i ifade etmek i?in inti?hap etti?i hediyeleriyle ilgimi ?ekerdi. taht?ndan mahrum edildi?i ve kendisine can yolda?? olarak se?tiklerinin aras?na beni de katt??? y?llarda, onun ne m?stesna meziyetlere sahip bulundu?unu, ancak fark eyi severdi, hatta, si?garay? ?ok i?erdi diyebilirim. defa hastaland???n? hat?rlar?m. ?ok az uyurdu. ?afaktan ?nce kalkard?, be? vakit namaz?n? k?lar, daima Kur'?n-? Kerim ve Buhari-i ?erifi
    • Abd?lhamid'in Cuma Sel?ml??? d?. ?ok ?al??kand?. di. K?tipleri ve Mabeyncileri ile beraber ?al???r, g?n?n m?him k?sm?n? onlar ile ge?irirdi. ?ehz?deli??inde ata bindi?ini ve araba kulland???n? i?itmi?tim, fakat saltanat? z emekleri gayet s?de idi, yo?urt ve yo?urt?lu yumurta (c?lb?r) ?ok severdi. Frans?z iki a???s? vard?, biri yemeklerini, di?eri pasta ve bisk?vilerini haz?rlard?. , Saray tiyatrosunda sahne oyunlar?n? seyretmek en ziyade sevdi?i e?lenceleriydi. Sarah Bern?hardt'?n1 dramlar?n?, saray?n ayl?kl? me?hur komi?i Ber?trand'i2 ?ok takd
    • a?lar?n? da zor vaziyetlere d???r?rd?. an ve sazlardan m?rekkep k???k bir orkestray?, babam s?k s?k dinlerdi, yine onlar taraf?ndan yap?lan ?spanyol bale ve danslar?n? da al?ka ile takip ederdi. a?t?mda ilk defa resmini g?rd???m, arp saz? ile kat?l?p, baba?ma bir s?rpriz yapmay? d???nd?m. rdurdum. Nihayet eski bir arp bulundu, piyano ile akortu?nu yapt?m. Pedallar?n?n ?zerine notalar? yazarak bir ?eyler ??kartmaya muvaffak oldum. Ufak par?alar? kend ?n konserine, habersiz olarak, ben de arpimle kat?ld?m. t?ti, bir hayli de g?ld? ve tebrik etti, Fransa'dan yeni bir arp
    • r modelini getirdiler. Bu telleri alt?ndan, k?ymetli ta?larla s?slenmi?, harika bir bro??tu. Babam, zarif, ince ruhlu ve kadirbilir bir insand?. y?z?n?n ve ahl?k?n?n mef?tunuyum,quot; derdi. an?m idi. G?n?n yar?s?n? bi?risiyle, di?er yar?s?n? da ?b?r? ile ge?irirdi, fakat en k???k karde?imin annesi Naciye Han?m'a babam, ayr? bir al?ka g?sterirdi. de?ildi, fakat temiz, y?ksek ahl?k sahibi ve ak?ll? bir kad?nd?. Babam onu bu meziyetle?rinden dolay? ?ok severdi. Hareme Al?nan K?zlar ve Onlara Verilen G?zel ?simlere Dair nmas? m?him bir gelenekti. Osmanl?lardan ?nceki k?d?m saraylarda da bu halk?n ??h?retlerine dair bir ?ok bilgiler mevcuttur. Halk dilimizde umumiyetle quot;?erkezquot; t?b ki hayatlar?yla k?yaslan?mayacak yepyeni bir insan ve ?ahsiyet haline gelirlerdi.
    • a?nanquot;, quot;D?rr-i yektaquot;, quot;Efl?kparquot; ?? insanlar?n hat?ralar?n? hu?? i?inde anar?m. Onlar, sara?ya yeni gelenlerin m?rebbiyeleri olurlard?. Efendiquot; yerine quot;Kene Efendiquot;, quot;?lemefs?n kalfaquot; yerine quot;?lemesun kafaquot; derlerdi. Bizlere alem olan quot;Arslanc???mquot; yerine quot;Asanc???mquot; derlerdi. As?rlarca kullan?lan quot;t?rbanquot;?n?n ?zerine i?nelenirdi. Bu yeni ad, kolayl?kla ve s?r'atle herkes taraf?ndan bellenirdi. ??phesiz yeni isim?lerin m?n?lar? da onlara esasl? bir ?ekilde izah edilird luquot; harem k?zlar?ndan birka? tane Al?tini K??k?ne yollanm??t?. Babam, onlar?n yerlerde s?r?nen uzun etekli elbiseleriyle quot;t?rbanquot;l? ba?l?klar?n? normal k?yafete g?re te
    • n, Y?ld?z'da da bu t?rl? giyini?lerden memnun de?ildim. Fakat, benden sonra mevkiime gelecek biraderlerimin, eski ?detleri kald?rd???m? ho? g?rmeyecekler diye onla vard?. Zarif bir endama malikti. Bu sebeple herkesin mu?habbet ve al?kas?n? ?zerine ?ekerdi. Babam?n arzusu ?zeri?ne, k?yafetini de?i?tirip zaman?n modas?na g?re giy
    • ?la?n?rd?, daima yan?nda gezdirir ve konu?urdu, fakat bu k?z, babam?n arzusuna asla m?saade etmezdi. Bu hal be? y?l de?vam etti. Bir g?n Bayram ziyaretine gidildi?i hare?min olamam, ??nk? kocam olacak erke?in, yaln?z bir tek ka?r?s? ve kocam?n da yaln?z benim olmas?n? isterim. Aksi halde evlenememquot; demi?tir. Ma?beynden, k?rkbe? ya?lar?nda, dindarl??? taassup derecesine varan bir zatla nik?hland?r?ld?. Saraydan ??kar?l?p bu eve g??t?r?ld?, d???n? de orada icra edildi. ge?lin odas?na g?t?r?lm??t?, zevci taraf?ndan h?rmetle y?z?n?deki duvak a??lm??, hep beraber d???n sofras?nda yemek yenilmi?ti. k?n olan s?r'atle, saraya getirilmesi hakk?nda, babam?n iradesi?ni tebli? etti. aydaki
    • Sultan Abd?lhamid'in ?al??ma odas? ra l?zum kalmad? diye ser?best b?rak?lm??t?r. s?nda ge?irdikten sonra, g?ne? do?arken evine gitmesi i?in izin verilmi?ti. i. Konakta her ikisinin annele?ri beraber otururlard?, kay?n V?lidesi, quot;sen s?ska bir k?zs?n, o?lum senin gibi kad?n? ne yaps?nquot; diyerek, zavall?y? daima zehirli s?zler ile ra gelirdi. Babam ona: quot;Bahti?yar m?s?n? Zevcine sahipsin de?il mi?quot; diye sorar. quot;Evet efendici?im, senin l?tf?n ba??m?n ?st?ndedir, bahtiyar ol?maya, ?ocuklar?m? iyi y
    • bama, husus? hayat?na ait isnatlar yap?lm??t?r, fakat bunlar?n hi? biri do?ru de?ildir. Yukar?da kaydetti?im h?dise, kendisine m?bal??al? ?ekilde yap?lan bir isnad?n i? y? ?. Ba?bam ayr? ayr? zamanlarda, onlar?n her ???ne de iltifat eder?di, maalesef ?ok k?skan?t?lar. i?irler?di, birbirlerini hi? ?ekemezlerdi, ben babama ait naho? s?z?lerin bu ??l? rekabet taraf?ndan im?l edildi?ini o kadar iyi tahmin ederdim ki, kanaatimi tevsik i?in, a? a mera?k? me?hurdur. Husus? dairesinin yan?nda, geni? bir yeri, i? odas? yapm??t?, ?ok m?kemmel tak?mlar? vard?. Dolap, ma?sa gibi ev e?yalar?n?, ?zerlerine fildi?i ka
    • sine kapan?r ve oyalan?rd?. a k?zlar, bu?ras?n? terk ederek odalar?na ?ekilmi?ler. Aradan yar?m saat ge?mi?, at?lyenin pencerelerinden duman ??kt??? g?r?lm??, hemen i?eri girilmi?tir; fakat sebeb yapt?n?z! Hanginiz yapt? ise itiraf etsin, affedece?im, s?z veriyorum!quot; dedi. fakat her ??? de ink?r ettiler. sa tut, getirquot; dedi.
    • abam?n yan?nda tek ba??na kala?bilmek i?in yang?n? bizzat ??kartt???n?, oldu?u gibi s?yledi. ersen sak?n b?yle aptalca k?s?kan?l?klar yapma, ??nk? her erkek benim gibi olamaz, son?ra bedbahtl???na kendin sebebiyet vermi? olursun!quot; tarz?n?da nasihat edip, sar arabas?n?n ?n?ne bir k?pek gelip, yerlerde yuvarlan?r, derhal kovalar, iki hafta ?st ?ste k?pek araban?n ?n?ne gelir, babam?n ayaklar?na s?r?n?r, yine kovalar, fakat ???nc r, ondan kendilerine m?savi al?ka beklerlerdi.
    • Y?ld?z Saray? ?n?ndeki saat kulesi , onun hariciye k??k? idi. B?t?n devletle?rin sefirleriyle s?k s?k ve dostane bir tarzda konu?urdu. ?yi Frans?zca bilirdi, fakat terc?man? vas?tas?yla T?rk?e hitap etmek, o ki ziyafet ve di?er misaferet haz?rl?klar?n? bizzat tefti? ve noksanlar? g?z? ?n?nde tashih ettirirdi, icab etti?i zaman, sefirleri kendi husus? dairesinde de yeme?e al?koyar ?ok iyi anlard?, ihtil?flar?n harbe m?raca?at etmeden, muslih?ne yollar ile halli, onun devlet idaresin?deki yeg?ne siyas? d?sturu idi. ere sefiri, m?him bir meseleyi g?r??mek i?in huzura kabul?n? rica etmi?tir. ?ki g?n sonra Mabeyn dairesinin yak?n?ndaki k???k Sel?ml?kta m?l?kat olmu?tur,
    • ? birbirimizi uzun zamandan beri tan?m?? iki dostuz, ge?enlerde tesad?fen, babam?n bana ?ocuklu?um?da hediye etti?i ?u i?ne elime ge?ti. Bence tarih? de?eri, ger??ek in k?ymetli bir servet olacakt?rquot; demi?tir. Fakat incili i?nenin verili?i ve al?n??? ile ilgili muhavere sona erdi?i anda, m?l?kat i?in tahsis edilen resm? m?ddet de bit?mi?ti etirilip da??t?lm??t?. Yaral? askerler i?in gece?likler dikilirdi. Hizmetk?rlar?m?zla beraber sabah?n erken saatlerinden, gece uyku saatine kadar diki? makinelerimizin ba
    • vatan?m?z? d??manlardan muhafaza buyur?sun!quot; derdi. Biz bu s?zlerden kuvvet ve ?evk al?rd?k, zaman kaybolmas?n diye g?z?m?z? i?nemizden ve makinemizden ay?rm . Yunan muharebesinde k??lan?n bir k?sm?n? hastane yapm??lard?. Yaral? askerler geldik?e onlara nas?l ih?timam edece?imizi bilemezdik. Babam bizzat buraya gelir, quot;A l? ordumuz Yunanl?lara galebe ?alm??, t? Atina ?nlerine kadar ilerlemi?ti.
    • 2. H?L VE S?RG?N b?l?m
    • n ?n?nde g?r?n?r, g?nd?z ise yaln?z uzaktan buras?n? g?z alt?nda bulundururlard?. ir ?eyler biliyor, fakat bildi?ini a??k?lamaya cesaret edemiyordu. Babam?n saltanat?na kar?? bir aks?l?mel vukua geldi?ini, quot;Me?rutiyetquot; ad? alt?nda yeni bir idarenin uy
    • Y?ld?z Saray? ne bir devlete Padi?ahl?k etmi? bir insan?n irtik?b edemiyece?i en b?y?k al?akl?kt?r. Ben Alla?h?ma ve mukadderat?ma t?biim,quot; dedi?ini bizzat kulakla?r?mla i?itti?im va
    • su kesilmi?ti. ?ehirden silah sesleri geliyordu. Tam bir muhasara hayat? ya??yorduk. Saray?n bah?esine ya?mur gibi kur?unlar ya??yordu. Odala?r?m?zda pencerelerin ?n
    • nlar?n yer de??i?tirmelerini, bir kalenin mazgal?ndan seyreder gibi ihti?yatla takip ediyordum. Bu buhranl? ve her tarafta ?l?m kor?kusu dola?an g?nler tam bir hafta de
    • akl?ma geliyordu. Kendime g?re planlar?m vard?. Babam da ayni ?kibete maruz kalacak olur?sa, ona evvel? ben siper olacakt?m. Can?m tenimde kald?k?a onu m?dafa Sultan II. Abd?lhamid taraf?ndan 1891 'de m??ir ve sonra sadrazaml??a getirilen Ahmed Cevat Pa?a.
    • ?z?nt?l? idi. B?t?n saray halk?nca dalkavukluk ve m?r?ili?i ile isim yapm?? b?yle bir adam?n kendisine husus? k?tip olarak verilmesinden duydu?u ye'si gizlemeye ?al????y ,quot; cevab?n? verdi. Babam: quot;Yorgunum ve ya??m da uzun yolculuklara m?sait de?ildir. Allah'a kasem ederim ki, saltanatta g?z?m yoktur, fakat ailemle ??ra?an Saray?nd
    • e mukabele etti. O zaman babac???m?n g?zleri ya?la dumanlanm??t?. Bunu g?rd???m vakit kalbime bir han?er soksalar kat'iyen ac? duymayacakt?m. ??erden bir ???l?k d tt?, quot;Nereye gidiyorsun? Dur!quot;, diye arkamdan ba??r?yorlard?. quot;Ne ba??r?yorsunuz! Soka?a ka??m?yorum,quot; diye cevap verdim. Kim oldu?umu bilmiyorlar?d?, a??zlar?
    • nnetle yerle?tirdi?inzi g?r?m?? ve babama nas?l bir lisan kulland???n?z? kulaklar?mla duymu?tum. ?imdi de, s?k?tunda, tak?nd???n?z tavra ve sar?fetti?iniz s?zlere ??hit ol ek bu gibi l?zumlu ?eyler?le iyice dolmu?tu. adan buray? terk etme?yi, en tedbirli hareket g?r?yordum. Babama da, usulca bu teklifi yapt?m. ??nk?, art?k nas?l olsa ??kar?l?yorduk. as?d?r,quot; demi?lerdi. Baba-
    • n? da elime ald?m. a vaziyet alm??lard?. Hemen binmemiz i?in haber gel?di, saray halk?, ba?ta annelerimiz, karde?lerimiz olmak ?ze?re, toplanm?? a?l?yorlar: quot;Efendici?im gitme, bizi de : quot;?ocuklar?m, hepinizin anneleriniz var, onlarla bir?likte kal?rs?n?z, ?ocu?u olmayan yaln?z Fatma Han?m var, o benimle gelsin,quot; dedi. demiyece?im, evimizde annemle vedala?t?m. Karde?le?rime gelince, onlara m?dahale edemem. Hi?bir ?ey istemi?yorum, yaln?z hayat?m?n sonuna kadar yan?n?zda ka nlerden indik, iki arabaya taksim olduk, ben baba?m?n arabas?na bindim. t?rmek ve bizleri geride b?rakmak idi, fakat Allah on?lar? ?a??rtt?, muvaffak olamad?lar. arard??? vakit ayr?ld?k. ve derhal sessizce hareket ettik. Babama bak?yordum, sakindi. Halinde tela? ve keder g?r?nm?yordu. Ye'simi ve mahzun mahzun bakt???m? g?r?nce: arruz ve tecav?ze maruz kalmalar? ihtimalini d???n?mekten ileri geliyor. Bana gelince can?m?n hi? k?ymeti yok?tur. Ecd?d?m bu devlet ve millete, b?y?k hizmetler if?
    • nu bilmeyenler ?oktur. Fark?nda olmadan yapt???m hatalar bulunabilir. Ku?surdan yaln?z Allah m?nezzehtir. Ben bir insan?m ve mille?time hizmet etti?ime kaniim,quot; d ?n m?tehakkim bir ed? ile s?yledi?i bu s?zleri dinledi?im vakit; hayat?mda onun, ne kadar b?y?k, ne kadar kuvvetli ve ne kadar sab?rl? bir insan oldu?unu ilk defa anl?y . Gece yar?s?, b?z?ld????m?z k??elerimizde uyand?r?ld?k. Tren durmu?tu. El fe?nerlerinin ????? ve el yard?m? ile arazide bir yere kollar?m?z?dan tutularak indirildik. B
    • ar ??kan otlar?n aras?ndan y?r?d?k, tek?rar arabalar?n haz?r oldu?u bir mahale geldik. Bunlara bin?dirildik ve yol almaya ba?lad?k, hayat ile memat aras?nda ka?ranl?kta iki bu?uk ya??nda idi, a?l?ktan a?l?yor?du, a?lad?k?a annesi yan?na ald??? sudan bir miktar a?z?na damlat?yordu. n ?n?nde durduk. Fethi bey geldi?imiz yerin quot;Al?tini K??k?quot; oldu?unu ve ikametimize tahsis edil?di?ini s?yledi. enim muhafaza ve nezaretime tevdi edil?mi?tir, daima buraday?m, bir emriniz olursa gelirimquot; dedi. anik'e babamla gelenler, ilk defa, Al?tini K??k?n?n avlusunda birbirlerini tam mevcudu ile g?r?p ta?n?d?lar. kahvecisi, d?rt tane harem a?as? ve ha?remden kendi arzular?yla hizmet i?in gelen d?rt k?z, mevcu?dun aras?nda idi. ?inde yerle?meye ve babam? istirahate ge?irmeye koyulduk. Selanik Valisi, bize bir tepsi yemek ve dondurma g?ndermi?ti. Babam bunlar? geri ?evirdi. Biz o
    • all? yavrucak,quot; diye s?ylendi?ini ve g??z?nden akan ya?tan bir damlan?n ?ocu?un y?z?ne d??t????n? g?rd?m. , demirden eski somyeler ve ?zerlerin?de i?i ot dolu k???k yast?klar bulunuyordu. irip kendine yatacak yer yapt?, quot;??te yata???m!quot; dedi. su bil?here seninle g?r???r?z,quot; dedi. Beni yanaklar?mdan tekrar tekrar ?pt?. quot;Bu vaziyetimi g?r?p de, beni mahzun zannedip sak?n kederlenmeyin k?z?m!quot; dedi. quot;?ok m
    • im bu ise bahtiy?r?m. ?oktan mevkiimi terk etme?i hat?r?ma koymu?tum ve hatta baz? bendeg?n?ma da s?ylemi?tim; ama onlar daima mukave?met ederek, beni bu fik mza etmedim. Yaln?z bir tek harem a?as?n?n idam?n? i?ledi?i bir cin?yetten dolay? k?sasa k?sas olmak ?zere imza ettim,quot; demi?tir. , yast?k, ?ar?afa benzer hi?bir ?ey yoktu.
    • rta kalm?? k???k sabun par?alar?n? idare ile kullanmaya mec?bur olduk. la i?in?de getirilirdi. Pilav ve yo?urttan ibarettiler. ?atal ve ka??k yoktu. Ellerimizle, yiyebildi?imiz kadar yiyorduk. etir?mi?ti. nu avucumuzla i?iyorduk. Bardak yoktu. dan da mahrumduk. ?zerimizdeki elbiseyi ??kar?r y?kard?m, ku?ruyuncaya kadar, ??plak oturur beklerdim. Di?erleri de ay?nen b?yle yaparlard?. anah?tarlar? onlarda idi. Bizi d??ar? ??karmazlard?. K??k?n geni? teras?na, serinlemek i?in baz? ak?amlar, yaln?z babam ??ka?bilirdi. Bu, babama unutularak b?rak?lm??, edik?ten sonra, evlerimizden hepimize birer sand?k e?ya geldi. ?tuk, hemen m?neviyat?m?z d?zeldi. flar? i?in bin lira ayl?k tahsis edilmi?ti. Bundan nakit olarak bizle?re de onar lira har?l?k ayr?l?rd?. iyeti, faz?leti ve samimiyeti ??retmi?tir. onforlu yataklar?n?n, ayaklar?m?za kapanan Cevat Bey gibi m?r?i memurlar?m?z?n ne kadar k?ymetsiz ve bo? ?eyler oldu?unu; bu ot minderler ?zerinde ha?erelerle bir
    • rayda tan?ya?mad???m ba?ka bir saadetin hazz?n? veriyordu. m. Denizin en?ginli?ini, g?k kubbeyi hayran hayran tem??? ederdim. . Ah bir kere kucaklayabilsem, ne kadar mesut olaca??m diye hayallere dalard?m. a ta?maya ba??lay?nca; ayl???mla Selanik'te tedarik etti?im mandolinimi al?r, telleri ?zerinden, g?z ya?lar? i?inde en sevdi?im na?me?leri ??karmaya ?al???rd?m. ??imde c erin pek ilgi g?stermedikleri pencerelere ko?ar, panjurlar? aralard?m. ayin edildi. Fethi Bey, babama arz? veda i?in geldi?i vakit: quot;Bu vazife bana ?ok a??r geliyor. Ald???m emirlere g?re hareket etmek benim harc?m da de?il, vicdan?m m?s e?mesi idi.
    • ymak bahtiyarl????n? arzulad???n? ve bunun ?stanbul h?k?metine bildirilme?sini rica etti. mahvolacak. Kendileri gen?tir, ac?yoruz. Gece yar?s? karde?leriyle beraber bizim dairemize gelsinler. Biz onlar? muhafaza ederiz.quot; fel?ketten derin endi?e duymaya ba?lam??t?. enim. Bilhassa ben hayatta hi?bir ?eyden korkmayan bir k?z?m, tekliflerini kabul etmeme imk?n yoktur. Aynen bunlar? s?yleyin!quot; diye ihtar ettim. tanbul'a gene trenle d?necektim, arabalar kap?da bekliyordu. Ba?bamla g?z ya?lar? i?inde kucakla?t?k, s?rekli b?seler ile bir?birimizi koklaya koklaya ?p??t?k. Babam nas
    • g?t?rd?, i?erde ?? kad?n g?rd?m. Rasim Bey: quot;Bu han?mlar bizim zevceleri?mizdir. ?zerinizdeki elbiselerinizi ??karacaks?n?z, her taraf??n?z aranacakt?r,quot; dedi. quot;Muaye emri harfiyen tatbik ettiler. ?arn??ar soyundum. Ellerinde bir es?re gibi idim. Ne isterlerse yapabilirlerdi. M?dafaas?z ve ?ciz idim. gusu m?ni olmaktad?r. erilmek ?zere, babama ait bir pusulan?n ?zerimizde bulunup bulunmad????n? tetkik ediyorlard?. Sa?lar?m ?ok uzundu, her bir telini ayr? ayr? yoklad?lar, fakat kime kim l'a hareket ettik. ikimize as?rlar ka?dar uzun gelmi?ti. Kar??la?mam?z hem tatl?, hem hazin ol?du. Saray?n d???nda kalm??t?k. ?imdi Ni?anta??'nda bir kona???m?z vard?. Orada ya?ayaca ?m. Babam?n ?ok memnun oldu?unu, m?mk?nse her zaman kulland??? quot;Je?an-Marie Farinaquot; kolonyas?ndan g?ndermemi istiyordu. nu, kolonyalardan
    • ?lad?m. Bu, hem zihnimi i?gal ediyor, hem de kalbimi s?zlat?yordu. ?imdi ha?ri?le bol bol temas ediyor ve halk?n i?inde gezebiliyordum. edikten sonra, da?ha da g?zel, zengin bir h?ne olmu?tu. eksikli?ini bana tatt?rm??yor gibi g?r?n?yor idi ise de, ben hep babam?n Selanik'teki menfa ve mahbes hayat?n? d???n?yordum. O azap beni Ni??anta??'ndaki evimde, hi? ?ndan ayr?l???m?n esas maksad?n? te?kil eden mesut h?dise oldu. ?ocu?umun babas?yla mesut bir izdivac?, kader nasip eyledi. Zevcimle tabiat?m?z, hislerimiz, d???ncel Ni?anta??'nda be?nim evimde, yaz?n Erenk?y?'nde zevcimin k??k?nde oturur?duk. Pazartesi g?n? ve gecesi kabul g?n?m?zd?. ?ok sami?m? dostlar?m?z ve meclislerimiz i hayat?mda ne ?stanbul'da ve ne de Fransa'da g?rd???m, quot;Playerquot; marka duble piyano vard?, babam onu bana vermi?ti. ?alard?m. ?stidad?m? son derece takdir ederdi ve beni ?ok severdi. Kat'iyen ders ?creti kabul etmezdi.
    • rinde bulunuyor?du, ?iftlik denebilecek kadar geni? te?kil?t? vard?. rdik. Sandalla denize a??l?r gurubu seyrederdik. K?rek ?eker, deniz sporlar? yapar?d?k. Fenerbah?e ile Moda sahillerinde araba ile ak?am gezinti?lerine ??kard?k. Zevci ibi Fahir Beydi. Avrupa'da uzun m?ddet kalmay? istemezdi, memleketinde ailesi i?inde ya?amay?, sefaret k?tipli?ine tercih ederdi. ittiler. Zevcim s?h?hatinin bozuklu?u sebebiyle askerlik hizmetinden af edildi. l? devreler s?ras?n?da babam? p?yitahta getirmek istediler. Nihayet bir g?n, bir Alman gemisinin bordas?nda ?stanbul'a getirildi, ?kametine Beylerbeyi Saray? tahsis edi ma, Meclis-i Meb'usan reisine ve Sadr-? ?zama yaz? ile m?racaat ederek, babam?z? g?rmek hakk?m?zdan mahrum edilmememizi bildirdim. g?r??memize m?saade edildi. kliyordu. B?t?n famil?yalar? arabalar?yla r?ht?ma geldiler. Bu vas?ta ile Beylerbe?yi'ne g?t?r?ld?k. can i?indeydiler;
    • mnun ve m?sterih olduk. e?lerimiz ile bir sofrada oturup yedi?imiz yeme?i hi? unutamam. esut bir ziyaret yapmak ?midiyle teselli bulmu?tuk. mut?, ba?l? ve fedak?r bir evl?t oldu?umu uzun uzun anlatt?; sonra kalkt?. H?zl? ad?mlarla odas?na gitti. Be??on dakika kald?, elinde k???k bir plaketle geldi. ??t?m. Bir tane oldu?u ve takdim edilemeyece?i cihet?le, bunu karde?lerin g?rmesin, vak?a ehemmiyetsiz bir ?ey, ke?ke birka? tane daha olsayd? da, onlara da verseydi
    • a, de?erlerine ve cinslerine g?re, ayr? ayr? b?k?lm?? ka??tlara sar?lm??lard?. Ayr?ca, bir de k???k not bulduk: quot;Su ?antas?ndaki hakk?n.quot; O zaman bu s?rpri?zin i? y?z?n? lendirmi?tir. Hatta tuhaf bir h?leti ruhiye ile, ananas? ta?lardan ?ok daha k?ymetli bulmu?tum. Allah'?n inayetiyle tehlikeli devreyi atlat?p g?zlerimi a?t?m. Ate?im d??m??, ba??m?n a?r?lar? azalm??t?, ilk i?im babam? sormak oldu. Maalesef, g?zleri ?nlerinde olarak
    • ?nda bir r?ya gibi d???n?yor, ad?n? sakl?yordum. ??t?r. ?mitsiz bir vaziyete girdi?i anda evl?tlar?n?n ve haremlerinin ?a??r?lmas?n? istemi?, fakat arzusu iki g?n ge?cikme ile yerine getirilmi?tir. Ailesi efr?d?, Beylerbeyi' anc? h?k?metler, babam?n ?ahs?na ait cesim servetleri, m?lkleri ?zerinde iltif?tlara d??m??lerdir. Veliaht Vahdet?tin ve Abd?lmecit efendilerin ba?kanl?klar?nda kurula
    • dan muhteviyat? merak ediliyor ve bir an ?nce a??lmas?, aile ef?rad? taraf?ndan arzu ediliyordu. Di?er taraftan, ?antan?n de?dikodusu, m?bal??al? ?ekilde saray?n hadem ?zam: quot;?st? m?h?rl? ise, alt? de?il yaquot; diye cevap vermi?tir. i?ti?rilmi? oldu?u da yap?lan dikkatli bir muayene neticesinde anla??lm??t?. karde?imin annesi Saliha han?mefendi ve ben, babamla bir?likte oturuyorduk. Evvelce de babam?n hayranl???n? en ziy??de ?zerine ?ekmi? bulunan, ahl?k?n?n y?ksekli?i
    • mi?tim. Babam: quot;Sizi birbirinize sevdiren ah?l?klar?n?zdaki benzeyi?tir,quot; buyurmu?tu. Babam?n bu nasi?hat?na daima k?ymet verdim. Ruhunu ??detmek i?in, S?liha han demirle da?lad?. ?ltihab? ak?tma?a, ate?ini d???rmeye muvaffak oldu. Doktorlar bunu duyduklar? vakit ?a??rm??lar ve metanetine hayret etmi?lerdi. Bir g?n benim de e titredi?i ve ecd?d?n?n emaneti olan vata?n?n, idaresiz ellerde, mahvoldu?unu anlam?? ve bunun ac??s?yla ?lm??t?.
    • 3. HASTALIK VE TEDAV?LER b?l?m
    • lar? vard?. Viyana sefiri H?se?yin Hilmi Pa?a da iyi tan?d?klar?m?zdand?. Ayr?ca, Avusturya ?mparatoru Frans Jozefin hayat?n? kurtaran profes?r doktor H?rtnzer bu sa
    • la??yor?du. Her g?n yenilen, l?hana ?orbas? ve bazen da, tats?z bir ba?l?ktan ib?retti. B?t?n unlular, patatesten yap?l?yordu. Kara?borsadan fahi? fiyatla, garsonlar yard?
    • Al?tini K??k? ar ??kan otlar?n aras?ndan y?r?d?k, tek?rar arabalar?n haz?r oldu?u bir mahale geldik. Bunlara bin?dirildik ve yol almaya ba?lad?k, hayat ile memat aras?nda ka?ranl?kta iki bu?uk ya??nda idi, a?l?ktan a?l?yor?du, a?lad?k?a annesi yan?na ald??? sudan bir miktar a?z?na damlat?yordu. n ?n?nde durduk. Fethi bey geldi?imiz yerin quot;Al?tini K??k?quot; oldu?unu ve ikametimize tahsis edil?di?ini s?yledi. enim muhafaza ve nezaretime tevdi edil?mi?tir, daima buraday?m, bir emriniz olursa gelirimquot; dedi. anik'e babamla gelenler, ilk defa, Al?tini K??k?n?n avlusunda birbirlerini tam mevcudu ile g?r?p ta?n?d?lar. kahvecisi, d?rt tane harem a?as? ve ha?remden kendi arzular?yla hizmet i?in gelen d?rt k?z, mevcu?dun aras?nda idi. ?inde yerle?meye ve babam? istirahate ge?irmeye koyulduk. Selanik Valisi, bize bir tepsi yemek ve dondurma g?ndermi?ti. Babam bunlar? geri ?evirdi. Biz o
    • rlard?. Bu buh?ranl? anlara, korku ile birka? g?n sab?r ve tahamm?l g?ster?dikten sonra, ?ngiliz ve Frans?z askerlerinin Budape?te'ye gelmi? olduklar? duyuldu. Polisleri
    • ? vah?? bak??larla s?zen, canlar?ndan b?km?? askerler, insana ?rperti veriyordu. O korkun? nazar?lar?n aras?ra ?zerimize de?di?ini biz de hissediyorduk. So??uk, hava cer k. Otelimiz yeni ve pek e?len?celi oldu?u i?in, m??terilerle birlikte halktan da pek ra?bet g?r?yordu. Herkes ?ay?n? i?mek ve yeme?ini yemek i?in otelimizi tercih ediyo
    • t ediyorduk ki, nas?l ve nereye ka?abilirdik? Gece yar??s? araba, e?yalar?m?z? ta??mak i?in hamal nas?l bulunabilir?di? Sonra biz ?ehrin d??ar?s?nda h?kim bir tepenin ?z
    • n hi?bir iz b?rakmam??t?. a'l? dostum Madam Cel?l, Otel Hungarya'da oturuyorlard?. Cel?l bey ?ehbenderh?neye gittikten sonra onunla ba? ba?a konu?mak ?zere yan?na gittim. Daha evvel?den retle dinlediler. ?deta g?pta ettiler. ??nk?, c?m-
    • a da g?ler y?z?n? muhakkak g?sterece?ini temin ettik. karla kapl?yd?. M?thi? bir k??, b?t?n kuvveti ile h?km?n? icra edi?yordu. Vagonumuzda ?s?tma tertibat? yoktu. I??k yoktu. Fa?kat, o karl? da?lar?n letafeti g?r?lecek ?ey
    • erleri ile dolu idi. Bir b?y?k ocak i?inde etler k?zar?yordu. ?ki g?nden beri hasretini ?ekti?imiz s?ca?? da kavu?mu?tuk. ir?biri ard?na dizilmi? 10-15 ki?ilik masalar vard?. ??phesiz bu tertibat k?t'alar? toplu bir ?ekilde yedirmek ve sevketmek maksad?n? g?d?yordu. Tu?ladan yap?lm??, ??m hayat sahnesinde ya??yordum. Saadetimin sebebi, belki bi?raz hareket, biraz s?cak yemek, biraz m?zik, biraz ?ark? oldu??u anla??l?yorsa da, ger?ekte; ben, b?t?n bunlar ?ss?zd?. Araba ve hamal, bize yard?m edecek herhangi bir ?ey veya kimse etrafta g?r?nm?yordu. Peronda, Frans?z as?kerlerinin yard?m? ile kendi ba??m?za trenden tah
    • himiz, sonunda ?ald???m?z bir ka?p?n?n a??lmas?na ve bizi kabullerine yard?m etti. Sevindik... Yorgunluk, uykusuzluk, a?l?k ve so?uktan bitkin, ye'ise g??m?lm?? halim ?kard?k, yast?k ve ?ar?aflar?n ?zerine koyduk, s?rt?m?zdaki k?rkleri, ba??m?zdaki y?n kapu?onlar?, aya??m?zdaki lastik botlar? muhafaza ederek, bu yataklar?n ?zerine o
    • i?in ?ok enteresan buldum. taraf?ndan h?dise?siz teslim edildik. Fakat, vapur hen?z limanda g?r?nm?yor?du. Gecikmenin sebebini de kimse tahmin edemiyordu. K?stence'de, tekrar vapur gelince tel m??terilerinin baya???l???, lokantada g?rd???m kad?nlar?n i?ren?li?i fec? idi. i. Almanlardan i?tinam edilmi? b?y?k bir asker? nakliye gemisi, limanda, iskeleden uzak bir mesafeye demirlemi? duruyordu. Anla??lan, sular s?? oldu?u i?in, yolcular?n
    • ettik. itibara ra??men, bir es?ret yolculu?unun ye'is ve elemleri, benli?imi sarmaya ba?lam??t?. ??imden durmadan a?l?yordum. amaya gelen bir?ok dostlar?m?zla, boyunlar?m?z b?y?k olarak ku?cakla?t?k. Zavall? milletimin azaplar? her insan?n ?ehresinde ac? ac? dile geliyordu. Dinledi?im ?eyler ld?. Bu sefer, ?remi buldular. K?z?l'dan belki kurtulmak ihtimali mevcut idi. Fakat, ?remi bizi ?mitsizli?e d??ar etti.
    • ar?m, bu bedbaht g?nlerimde, beni bir dakika olsun yaln?z b?rakmad?lar. Hepsine medy?num. Ac?lar?m? unutturmak, beni teselli etmek i?in, ellerinden gelen her ?e?y
    • 4. GURBET VE KADER YILLARI b?l?m
    • ??na ??kmam?z tebli? edildi. Daha kalbimin yaras? kapanmadan vatan?mdan, sevgili ?l?leri?min mezarlar?ndan, uzak bir yerde ya?amaya mecbur edil?mi?tim. Bu, fel?ke r ves?le ile onlar? d???n?r ve ha?t?rlar?n? ho? ederdim. Ahbaplar?m daha ?nce gara gitmi?ler?di. Sirkeci istasyonuna geldim. Gene g?zler ya?la dolu bir ayr?l?? ve trenin etim ona ba?lanm??t?. D?n?yada ya?amak i?in hassas ruhlu olmamal?, hissetmemeli, sevmemeli! Fakat, bunu tatbik etmek ?ok zor! Hayat herkes
    • gel?mi?ti. Villan?n sahibesi Lorency'nin eski bir ailesiydi. Kendi?si ve ?ocuklar?yla iyi anla?m??t?k. Arad???m bir ?ok ?eyi on?larda bulmu?tum. ?ok ahbaplar? vard?. Mu ?m ki, kalbimin elemli duygular?n?n merhameti davet edecek bir dereceye yakla?t???n? benden ?nce idr?k ederek, en umul?maz bir l?tife ile, beni zarur? bir kahkaha at sl? ve g?zeldi. ?ocuklar? kibar ve terbiyeli idiler, etraf?m?zda ke?lebekler gibi ko?u?urlard?. Ben de bu g?zel ves?lelerle me?g?l olur, avunurdum. Do?u?tan l?kaytt?m! E
    • ek e?lenceli olan i?me ve kapl?calara k???k seyahatler ya?p?yordum. lara te?sad?fler oluyordu. Ak?amlar? nefis bir orkestra dinliyorduk, yeme?imizi m?zikle yiyorduk. Buran?n oyun salonu me??hurdu ve ?ok cazipti. Seyretmek i?in baka ?ehreler s?k s?k yenileriyle de?i?irdi. Aralar?nda ho?land???m bir ?ok arkada?lar?m vard?. M?zisyen ve sesi g?zel olanlarla daha ?ok ilgilenirdim. Temmuz, A?ustos aylar ?ki aylar?n? da Bombay ve Bahrein'de ge?irirdi. Beni Londra'ya davet etti. K?z?mla beraber gittim. Muhte?em bir apartman? vard?. Hakk?mda fevkal?de misafirperver
    • izden sular ak?yordu. Du?tan ??km?? gibi idik. Sa?lar?m?z y?zlerimize yap??m??t?. Tuvaletlerimiz berbat olmu?tu, fakat gezintiyi o kadar g?zel ve ne?eli ge?irdik ki, b? e ?izilmi? tarhlar?da fevkal?de ?i?ekler her tarafa renklerini ve kokular?n? da???t?yordu. Her ?ey, peri masallar?ndaki saraylara ait sahnele?ri and?r?yordu... ??te bu dek
    • lan na?meleri nas?l bir hasetle dinledi?imi tasvir etmekten ?cizim. ?u sat?rlar? Kaliforniya'n?n bol g??ne?li sem?s? alt?nda, nefis meyvalar? yapraklar?n?n ar??ndan ta?m? tim. Buras? Atlantik k?y?s?nda, ?spanya hudutu yak??n?nda Frans?zlar?n t?biriyle pl?jlar?n cenneti dedikleri nefis bir tatil yeridir. Fakat, dalgalar? da m?thi?tir. Hu??net endi hayat?m?; e?lencelerimi, zevklerimi ve dost?luklar?m?, k?z?m?n yeti?mesi i?in amel? bir mektep vazifesini g?recek ?ekilde haz?rlar, tanzim ve idare ederdim. Ke
    • ?embe g?n?, talebelerin vel?leri k??l?k bah?ede toplan?rlard?. Her aile bir masa i?gal ederdi. ?ocuklar dersten ??karak annalerinin masalar?na se?vin?le ko?arlard?. Taleb ve be?inci numarada olanlar? hari?- sat?lm??t?. 2 numaray? ta??yan daireye hemen angaje oldum. ?? taksimat?n? devam ediyordu. Ara s?ra gidip bak??yordum. ?? taksim n denize n?z?r muhte?em otelle?rinden biri idi. ? zevkime ve imk?nlar?ma
    • ???yordu. Birbirimizi daha iyi anlamaya ba?lam??t?k. Gayet ?i?rin sohbetleri vard?, tatl? konu?urdu, insan? hem g?ld?r?r, hem de me?g?l ederdi. M?zikten anlard?, kem
    • zlerimi yerle?tirdim. Yolda okumak i?in pe?rondan gazete ve mecmualar ald?m. Kar?? kanepede m?ta?l?a ile me?g?l yaln?z bir tek yolcu vard?. Gazetesiyle ?rt?l? y?z?n? etli bir ya?mur ya??yordu. A?ustos ay?nda ol?mam?za ra?men hava serindi, otelin kaloriferleri yan?yordu. Burada ancak bir gece kalabilmi?tik. Sular?n? da be?enme?dim
    • ti?i i?in bir k?z?nla yal?n?z kald?n. Ben de, zevcemle ge?inemedi?im i?in bir o?lum?la tek ba??ma ya??yorum. Birbirimizi az ?ok anlad?k ve anla??t?k. B?t?n mevcudiyeti sin? Hen?z ihti?yar denecek ya?ta de?ilsem de gen?lik devrim ge?mi?tir. Aram?zdaki ya? fark? da pek azd?r, ilk izdivac?mla, ikincinin aras?ndaki de?i?iklik, pek ?ok nokt
    • . Bu gece sakin kafamla yaln?zca d???n?r, mukadderat?m?za yar?n karar veririzquot; dedim. ?n en bahtiyar ?ifti olarak g?r?yorduk. O dakikada, iki g?n sonraki trenle Paris'e avde?te karar verdik. Re?ad cebinden evinin ve dolaplar?n?n anahtarlar?n? ??kar?p ?n?m sonra da birlikte ??k??yorduk.
    • azd?. Zevci?min ve k?z?m?n arkada?lar? daima evimizi dolduruyordu. Hafta i?inde geceleri d??ar?ya pek ender ??kard?k. Paris'in o kendine has romantik ?ark?lar?n? te denizi i?inde y?z??yorduk. M?teakip tatilimiz i?in Vittel'i se?tik. ??meleri ile me?hurdur. Suyu fevkal?de ?ifal?d?r. Menb??ndan i?mekle ?i??elerdekini i?mek aras?nda b?y * Eski Frans?z Cumhurba?kanlar?ndand?r. Avukat?m ve ahbab?md?.
    • rende, bir kart ?ze?rine bahtiyarl???m?z? o kendine h?s inceli?i ile ne g?zel ifade etmi?ti! Bana daima derdi ki: quot;D?nyada hangimiz kal?rsak, bu hat?ra notlar?m?z ona bi saat mesafede k??in Bayonne'a gittik. Bir bo?a g?re?ini her ikimizde ilk defa g?rmek istedik. Fakat, ?yle hunharca bir oyuna bakmaya ta?hamm?l edemedik ve g?re? bit ledilen hik?yeler, quot;Lourdesquot;u me?hur eden efsaneleri te?kil eder. Mevsiminde buras? son derece s?cak olur. Ziyaret i?in gelenlerin v?cuda getirdikleri kalabal?k m?thi? nm?? ?ehir ve kasabalar?n gece ???klar?n?, bu g?l vapuru seyahatlerimizde seyrederdik. Bundan ayr? bir zevk duyard?k. K?y?daki ?irin k?yler bilhassa cazipti. G?lde baze
    • ama?ta, modern bir sahil k?y? idi. Etraf? a?a?lar?la ?evrili ?irin bir liman? vard?. Otelimizin ismi quot;Costa bellaquot; idi. ?amlar?n aras?nda iki katl? bu zarif binada, her odada inde ge?en kesif bir ?ehir yerine tedric? ola?rak, a??k, g?ne?li, k?y? ve ormanlarda ya?amay? tercih edi?yorduk. ??nk? ikimizin de arad??? ?ey nehakat, sessizlik ve inziva s?, zay?flamas?, s?hhati i?in elzemdi. Ne ?are ki, bunlar? ihmal ederdi. Plajlarda tenis kortlar? da vard?r. ?an?s?ma bir iki oyun arkada?? buldum. Yaln?z bunlar, yeni ???
    • u sefer romatizmam i?in k?k?rtl? banyolar ile ilgileniyordum. Saint-Gervais'de topraktan kaynayarak ??kan m?essir su?yun k?k?rt kokusu, insan?n v?cuduna yap???p kal ! n edildi. cakla?y?p u?urluyorlard?. Cepheye giden bir gencin ?ok g?zel bir ni?anl?s?yla vedala?mas? kompart?man?m?z?n ?n?nde cere?yan etti. Uzun y?llar birbirlerini beklemi?,
    • yr?l?p cepheye gidecekti. k?nl?k derhal nakil vas?talar?n? toplad?lar, otob?sler k?t'a ve malzeme ta??yordu. Metro'dan ba?ka halk?n istifade edece?i bir vas?ta kalma?m??t?. Tedric? olarak Frans?
    • i?lerdi. Otomobili olanlar uzaklar gidiyordu, yayalar civar k?ylere da??l?yorlard?. Bisikletliler de, yaya kafilelerinin aras?ndan s?yr?l?p, h?zla ilerliyorlard?. Yola ??kanla derin h?k?m?nden kurtulamaz. Unutmayal?m ki, ?u ?nda evimizde ra?hat otururken, ate?ler i?inde, ya?mur ?amur i?inde, yaral?, yorgun, yahut can ?eki?en ana baba e
    • kabul g?sterdi. Buras? benim ikinci vatan?m oldu. sahip bir Frans?z kad?n? senin d???nd???n gibi d???nmez. 37 se?nedir bu memlekette ya??yorum, Frans?zlarla hemh?l ol?dum. Frans?zlar? ?ok severim. Bu milleti ?ok iy e ihtiyar bir generali beklemek l?zumunu duyuyorum. Yaln?z ba??ma ne yapar?m? Korkuyorum! E?er siz de gidiyorsan?z beni de bir?likte al?n?z! N?musumdan endi?e
    • min eden aileler i?in, bu rejim tahamm?l edilmez bir h?l al??yordu. Biraz serveti olanlar, fazla para sarfederek daha fazla g?da teminine muvaffak oluyorlard?. Apart?m
    • dan bir dereceye kadar faydalan?yorduk. de bir Frans?z g?r?l?rse derhal ?ld?r?l?yordu. Sokak?lar cesetler ve kan birikintileriyle dolmu?tu. Bizler bu fecaa?ti, pencerelerimizin kepenkleri arkas?na saklanm??, se
    • *** i. Amerikal?lar?n ?ehre girdikleri gece, b?t?n evlerin pencereleri a??lm??t?, ?ngiliz, Amerikan bayraklar?, m?teakip g?nlerde, her yeri s?sl?yordu. quot;Ya?a?s?nquot; sesleri du ffak olam?yordu. Akl?m? kaybet?memek i?in kendimi tutmaya ?al???yordum. Derhal kap?c?ya
    • ati son derece iyi, kalbi gayet sa?lamd?. On d?rt senelik saadetimle birlikte, m?stakbel projelerimiz de bir virane olmu?tu. Art?k bilmiyorum, hayatta ka??nc? de?fa yin
    • 5. KIZIMIN ARDINDAN b?l?m VE VATANA D?N??
    • r?yorduk. Kurtulu? ve zafer heye?canlar? i?inde, yeni dostlar?m?z, incelikleri, bilhassa medeni?yetlerinin kuvvetiyle bizi kendilerine ba?lamaya muvaffak oluyorlard?. A bir ?ift halinde, dola?maya gi?derlerken veya gezintilerinden d?nerlerken g?r?rd?m. On?lar? iyi duygular?mla takip ederdim. Daima mesut olmalar? i?in dua ederdim.
    • iyordum. Bu da onlarla birlikte Amerika'ya gitmeme ba?l? idi. Mutabakat has?l oldu. Yaln?z benim Amerika'ya, k?z?m?n yan?nda gir?mem i?in, sefaretle yapt???m?z te i ?artlar? ar?zediyordu. Paris'teki evimi kiraya verdim. E?yalar?m? satt?m. K?z?m beni yolcu etti ve Colombie vapuru ile Le Havre'dan Venezuella'ya hareket ettim. ve ?ngiliz m?s?temlekelerinden quot;Barbadosquot; ile quot;Trinidadequot; adalar?nda yol?cu al??-veri?i yapt?k. . Gemilerimizin telefon ve telgraflar?yla s?k s?k aram?zda haberler te?ti edi?yorduk. O New York'a, ben ise Caracas'a m?tebait istika?metler ?zerinde seyrediyorduk. ve ucuzdu.
    • e?, hararetiyle her yeri kavuruyordu. G?ky??z? boz bir dumanla kapl? idi. G?ne? b?yle bir bulut tabaka?s?n?n ?tesinde pe?elenmi? g?r?n?yordu. Hava ?ok a??rd?. Hatta i e kadehler, herkes bu f???lardaki i?kilerden i?iyordu. Bilindi?i gibi Martinique'nin quot;Rhumequot;u d?nyaca me?hur bir lik?rd?r. Ben yine bu s?cakta, o y?kanmam?? ka?dehle t g?steriyorlar. At?lan paralar? a??zlar?y?la sudan ??kar?yorlard?.
    • iliyordu. t?ralar?m vard?r,quot; diyerek ellerimin birini b??rak?p di?erini ?p?yordu. Bu zat, bana Caracas'ta istedi?im kadar, ikamet etmek ruhsat? ??kartaca??n? temin etmi?ti. Altm
    • at? yabanc?lar?n elinde. Hatta f?r?nlar bile yabanc?lar?n marifetiyle i?letiliyor. ?ta birka? ?ocukla koca?lar?ndan ayr?lanlar, ?oklukla g?ze ?arp?yordu. Bah?i? husu?sunda ?ok kanaatk?r idiler. Aksine, erkekleri ?irkindi. Mem?leketin bu g?zel kad?nla ?, dostlar?m bana an?lat?rlard?. Rus muhacirlere ?ok rastlan?yor. Bir ?ukulata fab?rikas? kurmu?lar. Yine dostlar?m burada ??kar?lan elmaslar?n gizlice ?ukulata mam?ll ard?. Bizi kabul ettikle?ri villada Amerikal? han?m? ile kendisi, di?erlerinde de k?zla?r? oturuyordu. izin zaman? salta?nat?nda, ?talyan sefareti ikinci k?tibi idim. ?imdi burada se?firim. Avlanmaktan geliyorum,quot; dedi.
    • eldi. Beni ald?. ?ehir d???nda, ormanlar?n i?inde bir bah?enin demir parmakl?kl? kap?s?ndan i?eri girdik. Bu has bah?ede takriben bir ?eyrek araba ile mesafe ald?ktan so
    • safir kabul salonlar?m?z, k?ymetli e?yalarla tezyin edilmi?ti. Fakat babam?n kendi husus? dairesi, izdivac?m?za kadar biz?lerin ikamet etti?imiz daireler, gayet sade idi. . Bu adam bir kral de?il, normal bir avukat idi. y?nda ne vard?? Zannederim bu avukat?n evindeki e?yalar kadar m?bal??al? bir ?ey yoktu. ? i?er?dik. Ayr?ca evlerde filtre bulundurmak ?det idi. Cenub? Amerika'da d?rt bu?uk ay kald?m. Uzun ikameti, i?te bu su?lar?n elveri?sizli?i y?z?nden hi? d???nmedim, bina?lar da hemen hemen k?milen y?k?lm??t?. Kaderin bir l?tfu ile bu fel?ketten, iki ay ?nce Paris'ten ayr?laca??m s?rada yapt????m ?ni bir karar de?i?ikli?i neticesinde k
    • bir oda i?inde banyo, telefon, radyo, rahat yatak ve koltuklar, ?ekici bin manzara arzediyordu. Motellerde birka? geceden fazla ka?l?nm?yordu. Kaliforniya'ya yakla?t??
    • eler, her yerin m??terek s?s??n? te?kil ediyordu. mur g?rd?m. Biri tabi?, di?eri sun'i idi. Bu sonuncusu bir ?eyrek saat s?rd? ve elektrikle ya?d?r?lm??t?. rar girmek laz?m geliyordu. Ben de her y?l k???k bir d?? seyahat ile bu formaliteyi yerine ge?tirirdim. B?yle kolay giri?-??k?? formalitesi i?in, en son ola?rak, Kanada'y? le temas ettim. K?z?m?n yolla?d??? d?k?manlar? g?sterdim. T?bb? muayeneye t?bi oldum. R?ntgenimi de ald?lar. Netice hep m?sbet ??kt?. Vizemin ar?zu etti?im zama dan avdetini m?teakip Avru?pa'ya ge?eceklerini yaz?yordu. iz a??r? tayinden endi?e etmedim. Garnizonu, muvasalatlar?nda belli olacakt?. Nereye giderler?se; beni de beraberlerinde g?t?receklerdi. Bavullar?m? ??z?d?m. Otelim
    • ine b?yle bir ?ay saatinde, oda?ya birden k?z?m ve damad?m?n girdi?ini g?rd?m. eklerdi. ?ok zevkli bir seyahat ya?parak ak?am vakti Frankfurt'a vas?l olduk. Amerika'l?lar ?eh?rin bir b?l?m?nde ne kadar apartman varsa kiralam??lar; b?t?n asker ve subay aile geliyordu. Asker? mahallenin v?si bir k?sm?na iki b?y?k ma?aza, bir lokanta ve bir sinema yapm??lard?. simlerini s?yledi?im bu yerlere, yaln?z m?saade kart?n? haiz Amerika'l?lar girebiliyorlard?. illettir. Frankfurt, harpte en ?ok bombalanan Alman ?ehirlerinden biridir.
    • e devam ediyor. Fa?kat, yeni in?aat da yer yer y?kseliyordu. Amerikan subay ko?lonisi i?inde, benden ba?ka ecneb? yoktu. neraller beni daima davet ederlerdi. Samimiyet, muhabbet g?sterirlerdi. Deniz a??r? g?revler, iki y?l olarak, herkes i?in tahdit edilmi?ti. Da?mad?m?n s?resi de, vaktin u sefer ben onlar ile New York'a gitmek istemedim. Paris'e gitmemi icap ettiren yeni ?ahs? meselelerim zuhur etmi?ti. ?stanbul'a d?nmek i?in de baz? imk?n ve sebepl tan?ma kavu?mak, sevdiklerimi g?rmek, babam?n ve ceddimin mezarlar?n? zi?yaret etmek sevinciyle k?z?m ve damad?mla vedala??p Pa?ris'e geldim. y?k hem?irem ora?da oturuyordu. kendilerini g?r?memi emir buyurmu?lard?. ?m?n hepsi beni kar??lamak i?in, Beyrut havaalan?na gelmi?lerdi. na gittik. O dakika buras? bir d???n evi gibi olmu?tu. Hasretimizi dindirmek i?in g?l?yor ve konu?uyorduk. e nefis yemekler ha?z?rlam??t?. sonra, ilk defa ken?di soframda, kendi ailemle, kendi yemeklerimi yiyordum. . Fakat, o g?nk? yemekleri b?y?k bir i?tiha ve lezzetle yedim. duk. Me?hur Sedr ormanlar?ndan Akdeniz'in mavi sular?n? seyrediyorduk. Bu?ras? Avrupa gibi yabanc? yerler de?ildi.
    • ?zdaki karakolu ar?yordum. hakikatler ve engeller ?n?nde sars?lma?mas?, onlar? kolayl?kla anlay?p iktiham etmesi m?him bir mesele idi. Bir halk ?ocu?u gibi terbiye g?rmesine ?ahsen b?y?k dikkat
    • muktedir oldu?umdan dolay? gurur ve s?r?r duyar?m. Hayat hik?yemin ayd?nl?k ve karan?l?k g?nlerini ona anlat?rken, bu telkinat?m? do?rulayacak k?ymetli ?rnekler v ra daima yard?m, tesell? ve ce?saret verilmelidir. Duygusuz insanlar bu b?y?k istidat-? f?t?r?den mahrum demektir. Me?hur Baron Sallot'ya iz?fe edi?len bir hik?yeyi k?s dam dikilir. ?zerlerindeki tek?mil paralar?n teslimini ister. Sallot, cebindeki ?? alt?n? h?sn-i r?za ile me?h?l adama verir, daha fazla verecek paras? ol?mad???n? da s?yler anun beni asacakt?r. Sebebi ise sizsiniz,quot; dedi?ini ??renir. oydu?u adam? kar??s?nda g??ren terzi ?a??r?r ve korkar. Baronun ayaklar?na kapan?r. Ba?ron: quot;Korkma, seni mahvetmeye gelmedim. Biliyorum ki, bir terzisin, i?te san
    • ve g?zel bir harekettir, fazi?lettir, insan? y?celtir. iyle her t?rl? riy?y? irtik?b ederler, has?mlar?na hakaret dolu s?zler sarfederler. Bu t?r?l? davran??lar, davalar? isbat ve m?dafaaya yaramad??? gibi, has?mlar?n husumetl nsan?n temel faaliyeti ol?mal?d?r. Vakitler, l?zumsuz e?lenceler ile israf edilmemeli?dir. Kendi dilinden ba?ka m?teaddit dillere v?k?f olmak, biz?lere yeni d?nyalar kaz bitmi?ti. Kendimden ve va?tan?mdan ne kalm??sa, ac? veya tatl?, onlar? ba?r?ma basmak vazifemdi... ?STANBUL/Cihangir 1 ?ubat l961
    • 6. BABAMIN S?YASET? HAKKINDA b?l?m' BANA ANLATILANLAR
    • r ittifak mevcuttur. Has?mlar? ve taraftarlar? bu kanaat ?zerinde mutabakat ha?lindedirler. ?r. Siyas? muvaffakiyet?lerini ara?t?r?p bulmaya gayret edi?im de ??phesiz b?yle bir evl?tl?k duygusundan ileri gelmektedir. selere ve m?tal??alara b?y?k ehemmiyet verirdim. Esasen gurbet hayat?m?n, kendi zaviyemden en cazip taraf?, daha evvelki bahiste te?ferruat?yla izah?na ?al??t???m hu
    • rih?ilerin m?tehass?s politikac? ve devlet adamlar?n?n ele alacaklar? bir tetkik mevzudur. ??nk? h?di?seler, herkesin m?l?mu oldu?u kadar basit de?ildir. Buna ra?men, ta makamda vazife if? etmi?tir. ?ekilince, eski mesle?i avukatl??a avdet etmi?ti. Ailesini ?ok severdi. S?rf bir me?gale olmas? i?in avukatl?k yapard?, fakat quot;Ne yapay?m! H lmu?tur. Babam?n zaman?nda ?talya'n?n T?r?kiye sefareti ikinci k?tipli?i yapm??t?. Bunu, konu?malar?m?zda tevcih etti?i sualler?den anlard?m. Rahmetli ikinci e?im ile izdivac?mdan sonra da davalar?mla yine bir m?ddet Mr. Millerand me?g?l ol?mu?
    • n y?k?l???na ait Mondros M?tarekesinin imzaland??? 1918 y?l?nda g?zlerini hayata kapam??t?r. Babam?n idaresi, bir deniz dalgas?n?n s?rt? gibi, bu iki tarih? ??k?nt?n?n ve muhakemeler olmu?tur, hiyanet iddialar? ortaya at?lm??t?r, kanl? cezalar tatbik edilmi?tir, y?k?l???n mes'ulleri ve su?lular? olarak bir ?ok isimler ortaya at?lm??t?r. te olmas? idi. Fransa ihtil?li de?i?me temposunu daha h?zland?rm??t?. Her ?mparatorlukta, yerine g?re, h?yanetler, idaresizlikler, h?rriyet m?c?deleleri zuhur ediyordu
    • ?rut? idareyi vaad ve taah?t etmi?ti. Tarih? t?biri ile siyas? ink?l?p ad?n? alan bu umum? de?i?ikli?in mesut hedeflerine ula?mas? halinde, ??phesiz i? ve d?? siyas? m??k?lle izi onlar?n arzular?na g?re par?alamak i?in, a??k veya kapal?, birbirimizi bo?azlad?k. reket haline getirmeye sa?b?rla ve b?y?k bir irade kuvvetiyle ?al??m??t?r.
    • lmak ?zere Avrupa dev?letlerinin m??terek menfaat sahas? olarak dolay?s?yla teyit etmi?ti. Devlet, ancak bu garantiyi verenlerin arzular? dahi?linde, kendi mill? siyaset ? ile ge?irmek istiyordu. 93 Harbinden sonra, Osmanl? ?lkesinde, s?z? ge?en ge?itlerin aras?n? ay?ran sahada, menfaat siyaseti takip eden yeni bir ???nc? devlet Avrupa kullanmakquot; tarz?nda yak?nlar?na n?kteli bir tarzda izah etti?ini bana s?ylemi?ti. Babam bu oyunda ?ok ta?lar?n? k?rd?rm??t?r. Fakat taht?ndan indirildi?i g?n, hudutlar?,
    • r. Onlar? ortadan kald?rmak i?in elinde im?k?nlar oldu?u halde, harekete kafiyen ge?memi?tir. olunun emniyeti i?in Girit, K?br?s ve Arap ya?r?madas? gibi, hayat? noktalar? ?ngiliz i?galine, yahut daha do?rusu m?stemleke imparatorlu?una vermemek, bu mev?kile
    • elm'in I. Cihan Harbinden ?nce Londra, Viyana, Roma, Vatikan, Atina, ?stanbul, Filistin, Tunca ziyaretleri, panger?manizm ideolojisi, quot;Almanya'n?n istikb?li denizler
    • elindeki h?k?met sel?hiyetlerini azaltm??lar, ?ttihat ve Terakkiyi devlet siyasetine h?kim k?lm??lar ve akabinde de Bal?kanlar? Buchlau anla?mas?** ile (15 Eyl?l 1908) d sis ederek onlar? Bulgaristan'daki gayelerinden yeniden ve fiilen uzakla?t?rm??lard?r. Basarabya'ya hapsetmi?lerdir. anlar ile i?birli?i yaparak onlar?n Balkanlardan Osmanl? harek?t sahas?na irtibatlar?n? S?rbistan ?zerinden a?maya silahla yard?m etmi?lerdir. t?n? terke mecbur etmi?ler ve onu Selanik'te ?ttihat ve Terakki kamp?nda tam bir esaret rejimine t?bi k?lm??lard?r. taksim plan?n?n Bulgaristan'?n is?tikl?li ve Bosna, Hersek'in de Avusturya taraf?ndan ilhak? h?di?sesi tarihlerimizde silik ge?mektedir. Buchlau'da Slav ve Ger?men'lerin yapt?klar? taksim
    • siya?s? meseleler ile kar?? kar??ya b?rakm??t?r. ?nce Osmanl? ?mparatorlu?unun bu k?s?mlar?n? al?rken b?y?k kay?plara u??ram?? daha sonra da, d?nya h?kimiyetini ve aya kalkmas? hi? de ger?eklere uygun g?r?lmemi?tir. Bil??kis, Almanya Avrupa'da m?tec?viz?ne hareketleriyle, mer?kezi kendi ?zerine bir tehlike girdab? do?ururken,
    • tmesine emr-i v?k?ler ile sebep olanlar?n iyi niyetlerin?den ??phe etmek m?mk?n de?ildir. Ancak, onlar?n Osman?l? hudutlar? ?tesinde, Avrupa ?leminde olan bitenler
    • izden emin irtibatlara sahip, Adri?yatik'ten Bengal k?rfezine kadar uzanan bir ?sl?m impara?torlu?una, a??k denizlerde harekete muktedir bir bahr? g?ce sahip devlet o k i?in denizlerde di?er bahr? g??ler ile bir i?birli?i siyaseti geli?tirmek m?mk?n ola?bilirdi. Ve gene M?s?r, ?ngilizlere kapt?r?lmasayd?, babam?n quot;Panislamizmquot; siyaseti . Almanya ile i?birli?i siyaseti, bu gaye ile artan bir h?zla inki?af kaydetti.
    • urya ile Rusya'n?n beraber haz?rlad?klar? bir milletler aras? asayi? rejimi ihdas edildi. H?seyin Hilmi Pa??an?n (umum? m?fetti?lik) idaresinde, fakat Rus ve Avustur?yal . Almanya, yukar?da izah etti?im gibi, Reval m?l?kat? propagandas? ile, bu cemiyeti eline ge?irdi. Cemi?yet, Makedonya'daki ordusu ile ?stanbul'a y?r?d? ve baba?m? t ima ?at??t?klar? g?r?lm??t?r. Rusya'n?n 93'teki kazan?lar?n?, Berlin Kongresinde Osmanl?lara iade ettiren Avusturya'n?n muhalefeti ve Rus'lar?n Balkanlardan ge?en ric lay?s?yla Avusturya'n?n kat'i bir ?ekilde il?tizam edilmesi, ?nce Balkan Harbini, daha sonra B?y?k Harbi te?vik etmi?tir, ?ttihat ve Terakki f?rkas?n?n Alman?ya'ya kay?ts
    • ki milliyet?ilik cereyanlar? Osmanl? topraklar?na sirayet etti?i vakit, istikl?l iddias?nda bulunan b?t?n az?nl?k?lar?, Osmanl? idaresi m?mk?n oldu?u kadar idare ve te bast?r?lm??t?r. Ancak, m?stakil bir devlet h?linde devam edebilecek olgunlu?u kan d?kerek ispat edebilen ve istikl?l imtihanlar?n? bu ?ekilde vermeye muvaffak olanla , M?slim, Gayr-i M?slim, Osmanl?lar?n can d??man? olan ve onu donanmalar? ile ordular? ile y?kan b?y?k m?stev?lilerin esaretine ge?ici olarak girmi?lerdir. Bu eski p quot;?ngiliz Commomvealthquot; siyaseti, belki d?nyada ilk olarak babam taraf?ndan Osmanl? idaresinde muvaffaki?yetle tatbik edilebilmi?tir. B?ylece babam, yaln?z T?rk un
    • ahile k?rm?? ve bir kumsala oturtmaya muvaffak olmu?tur. Enkaz?ndan da bi?l?here semereli bir ?ekilde faydalan?lmas? m?mk?n olmu??tur, ?mparatorluk, daha fena bi saltanat? devre?sinde en ziy?de, bu siyas? te?kil?t me?g?l etmi?tir. Partinin ilk ?ekirde?i, sel?hiyetli kaynaklara g?re, 1890 y?l?nda bir gizli cemiyet h?linde kurulmu?tur. e bir Rus vil?yetinin meydana gelmesiyle h?s?l olan, endi?enin aks?l?meli ?ok b?y?k olmu?tur. Bu yeni m?stakil Bulgaristan, Balkanlar'da mevcut Osmanl? topraklar?n?n
    • inde toplad?. Cemiyetin merkezi Selanik, hedefi Bulgaris?tan'dan beklenen Rus tehlikesi oldu. lar temin ediyordu. ?ttihat ve Terakki'nin gizli ?al??t??? s?ralarda Avusturya ve Almanya'dan m?him yard?mlar g?r?m?? olmas?na muhakkak nazar?yla bak?labilir. Niteki *** Bu fes yemek esprisi, tan?d???m bir diplomat?n Osmanl?lar?n, Avusturya'dan gelen fesleri boykot ederek giymemeleri h?dise?sini ifade eden s?z?d?r.
    • ar?? M?sl?man ahalinin, Osman?l? c?mias? i?inde h?kim bir vaziyete gelmelerini istemi?tir. oskova ve ?stanbul m?nasebetleri i?inde ehemmiyetli bir mevki ihraz etmi?ti. Osmanl? ?mparatorlu?unda T?rk ve ?sl?m ahalinin, quot;?ttihat ve Terakkiquot; ad? verilen bu k Cemiyeti daima ya?atmaya ?al??m??t?r. G?n?n birinde, quot;hasta adamquot; ?zerinde menfaat sahibi olan Rusya ve ?ngiltere'nin muhtemel ?ld?r?c? darbelerine kar??? ?mparato riyordu, ?ngiltere ise, S?vey? he?def olmak ?zere Arabistan'da h?kimiyet tesisine ?al???yor?du. Rusya, n?fuz siyaseti i?in Islav ve Ermeni unsurlar?, ?n?giltere ise, Arap u
    • ?rudan do?ruya ?ngiltere'nin kar??s?na ??kar?lm??t?. Mesel? Makedonya'da kurulan ?ttihat ve Terakki Komitesi T?rklerin, Hamidiye ta?burlar? K?rtlerin, Ar?b? Pa?a ha ?n? a??k tutmaya ?al???yorlard?. ?dafaa silahlar?n? te?kil eden M?sl?man etnik gruplar? eline ge?irmekte kolay?l?k g?rm??t?r. Bunlardan ?ttihat ve Terakki'yi maalesef ba?bam?n elinden almaya ve ?mp
    • m?n ?ahsen ihl?l etmesi imk?ns?zd?. iktiza ederdi. Fakat bu tehlikenin tam orta?s?ndayken, Osmanl? devletinin hususiyetleri m?l?haza edil?meksizin kaleme al?nm?? bir quot;Constitutionquot;un emri v?ki ?eklind
    • paratorlu?un en hayat? hudutu olan Tuna'y?, ancak bu otuz ?? y?ll?k otoriter idaresi ile siyaseten kontrol?nde tutabilmi?tir. Yaln?z Almanya'n?n (Avusturya) silahlar?y
    • Sonu? Olarak... leti korumak i?in, miras yolu ile devrald??? bir mes'uliyeti vard?. Bu mes'uliyetin me?rut? bir idare ile halk?n m?messillerine devri, yahut onlarla tesirli bir ?ekilde payl * aha m?essir oldu?unu babam, siyas? ta?rihimize en b?y?k bir ders olarak b?rakm??t?r. * n, T?rk milliyet?ili?inin, siyaseten ol?gunla?mas?n? sab?rla beklemi?tir. * , Rusya ve Almanya'n?n pen?esine d????p yok olmamalar? i?in, bir siyas? ?uur ve ?ahsiyeti iktisab
    • lece, h??k?mdara t?bi bir Osmanl? rejimi yerini, Orta Do?u ve Bal?kanlar'da b?lgeye ba?l?, birbiriyle g?r?nmeyen k?lt?r ve menfaat ba?lar?yla s?k? s?k?ya merbut, h?k?m
    • Sultan Abd?lhamid'in ?ocuklar?
    • Sultan Abd?lhamid'in tu?ras?. (Osmanl?-Yunan Harbi'nden sonra quot;gaziquot; ?nvan? alan Abd?lhamid'in tu?ras?n?n yan?na bu ?nvan quot;el-gaziquot; olarak eklenmi?tir
    • ve derin bir a?kla babam? sevdim. O sevgidir ki, i?te bana bunlar? yazmak hissini veriyor.quot; ralar, yalanlar ve bir padi?ah? tahttan indiren olaylar... Ard?ndan ba?layan ac?, g?zya?? ve hasretle dolu s?rg?n y?llar?... Osmanl?'n?n tarihine babas? Abd?lhamid'in yan?