Parlayan Yıldız
Perakende Sektörünün Türk Ekonomisine Etkileri
İçindekiler

AMPD’nin Önsözü                                             4   III.     Perakende Sektöründe Fırsatlar
     ...
AMPD’nin Önsözü
                                      Mensubu olmaktan gurur duyduğumuz organize perakende
               ...
PricewaterhouseCoopers
Türkiye’nin Önsözü
                                      Alışveriş Merkezleri ve Perakendeciler Der...
Yönetici Özeti
Ekonomik büyüklük açısından G20 arasına girip dünyanın en büyük ekonomileri arasında 16.
sıraya yerleşmiş b...
aldığı gelişmekte olan 7 ülke (E7)’nin 2020 yılında ekonomik büyüklük olarak G7’yi geçebileceği
öngörülmekte olup G7 ve E7...
seviyesinde gerçekleşmiş; ancak takip eden dönemde metrekare artışları ve kampanyaların neden
                         old...
Yatırımlar

Organize perakende sektörü yatırımları 2007 yılında %25, 2008 yılında %21 metrekare artışı
sağlamıştır. 2009 y...
İmalat Sektörü

                         Eurocommerce tarafından yapılan perakende- imalat sanayii kıyaslamalı karşılaştır...
Nihai enerjinin %79,80’inin mal ve hizmet üretiminde kullanılmış olması, perakende sektörünün
tedarik zinciri açısından ön...
Tüm bu unsurlar dikkate alındığında son on yılda yaşanan AVM sayılarındaki hızlı artış ile birlikte
                      ...
2010’dan itibaren dünya genelinde ekonominin büyüme trendine yeniden girmesine paralel
olarak henüz geçiş döneminde olan T...
01
Türkiye Ekonomisi’nin
Mevcut Durumu ve
Geleceği
(Tahminler ve Beklentiler)
01




Türkiye, 72,5 milyon nüfusu ve 750 milyar ABD doları tutarındaki Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (“GSYH”)
ile bölgesindek...
01




                        Türk Ekonomisi’nin Değerlendirilmesi, 1970-2008

                   12


                  ...
01




GSYH’nin harcamalar yönünden en büyük bileşeni olan hane halkı tüketim harcamaları, 2008 yılının
son çeyreğinde kür...
01




GSYİH gelişmeleri harcamalar yönüyle incelendiğinde, özel tüketim talebinin yıllık büyümeye
yaptığı olumsuz katkını...
01




Temel Ekonomik Büyüklüklerdeki Tahminler:

                                                              2009      ...
01




                             Türkiye’de GSYİH ve GSYİH büyüme oranları, 2002-13
                             (2000 ...
02
Türkiye’de Modern
Perakende Sektörünün
Mevcut Durumu ve Türk
Ekonomisine Etkileri
02




   II.A. Kayıtlı Ekonomi ve Vergi Gelirleri
   II.A.1. Organize Perakende Sektörü Ciro Gelişimi

   GSYH 2007 yılın...
02




         Sabit fiyatlarla sektörlerin GSYH içindeki payları

30,0

20,0
                        13,1               ...
02




İspanya ve Türkiye Kıyaslamalı Yıllara Göre
Geleneksel-Modern Perakende Pazar Payı Değişimi

        İspanya       ...
02




   Perakende sektörü, 2006 ve 2007 yıllarında %10’luk büyüme oranlarıyla ekonomideki genel büyüme
   oranlarının üz...
02




Perakende Satış Artışı (Hacim olarak)
 Ülke                           2006          2007     2008          2009    ...
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri

7,186

Published on

1 Comment
2 Likes
Statistics
Notes
  • Hizli firsat!

    Biz uluslararasi islem iyi güvenilir, güvenilir. Bu firsati kaçirmayin lütfen, buraya gelecek 2014 yili dogru yatirim baslatmak için bir firsattir. % 100 emin ol daha fazla bilgi için e-posta MMV (vandamariana111@gmail.com) Sen garanti. Banka havalesi için çevrimiçi banka çok hizli ve güvenligidir, önümüzdeki 2014 yili dogru yatirim için bu firsati kaçirmayin. (Bir kelime bilge için yeterlidir)

    Eger tarim için bir kredi ihtiyacim var mi? Is için kredi? yapimi için kredi? Yatirim kredisi? Ögrenci kredi? Borç konsolidasyonu kredi? Bu bir firsattir, kullanimi ve yeni bir hayata baslamak. Daha fazla bilgi (mrsvandamariana@yahoo.co.uk) için e-posta MMV.

    Allah lonca tüm.

    M.M.V LTD.
       Reply 
    Are you sure you want to  Yes  No
    Your message goes here
No Downloads
Views
Total Views
7,186
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1
Actions
Shares
0
Downloads
299
Comments
1
Likes
2
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Transcript of "Parlayan yildiz perakende-sektorunun_turk_ekonomisine_etkileri"

  1. 1. Parlayan Yıldız Perakende Sektörünün Türk Ekonomisine Etkileri
  2. 2. İçindekiler AMPD’nin Önsözü 4 III. Perakende Sektöründe Fırsatlar ve Yeni Trendler 70 PricewaterhouseCoopers Türkiye’nin Önsözü 5 III.A. Fırsatlar 71 Yönetici Özeti 7 III.A.1. Alışveriş Turizmi 71 III.B. Yeni Trendler 72 I. Türkiye Ekonomisi’nin Mevcut Durumu III.B.1. Sınır Ötesi Yatırımlar 72 ve Geleceği (Projeksiyon ve Beklentiler) 16 III.B.2. Teknoloji 75 II. Türkiye’de Modern Perakende IV. Fırsatlar, Üstünlükler, Sektörü’nün Mevcut Durumu ve Tehditler ve Zayıflıklar 78 Türk Ekonomisine Etkileri 24 IV.A. Türkiye Perakende Sektörü SWOT Analizi 79 II.A. Kayıtlı Ekonomi ve Vergi Gelirleri 25 IV.B. AB Katılım Müzakerelerinin Sektöre Etkisi 82 II.A.1. Organize Perakende Sektörü Ciro Gelişimi 25 IV.C. Organize Perakende Sektöründe II.A.2. Kayıtlı Ekonomi 30 Öne Çıkan Olgular 83 II.A.3. Vergi Gelirleri 33 IV.C.1. Yerel Perakende Sektöründe II.A.4. Kredi Kartları 34 Birleşme ve Satın Almalar 83 II.B. Perakende Sektörü İstihdam Gelişimi 34 IV.C.2. Tüketim Alışkanlıklarındaki Değişimler 84 II.B.1. Kayıtlı İstihdam 36 IV.C.3. İşletme Verimliliğinin İyileştirilmesi 85 II.B.2. İstihdam ve İK Eğitimi 40 V. Türkiye Perakende Sektöründe II.C. Yatırımlar 41 Öncü Firmalar ve Pazar Payları 88 II.C.1. Organize Gıda Perakendesi Yatırımları 43 V.A. Türkiye Perakende Sektörü Pazar Payları 89 II.C.2. Organize Gıda Dışı Perakende Yatırımları 44 V.B. Başlıca Perakende Şirketleri 92 II.C.3 AVM Yatırımları 44 V.B.1. Gıda Perakende Zincirleri 97 II.D. Tüketici ve Toplum 49 V.B.2. Gıda Dışı Perakende Zincirleri 100 II.D.1. Tüketici Alışkanlıkları 49 V.B.3. Hazır Giyim Zincirleri 103 II.D.2. Tüketici Güveni 51 V.B.4. Mağaza Dışı Perakendecilik 106 II.D.3. Tüketici Yasası 53 V.C. Alışveriş Merkezleri (Şirketler Bazında) 110 II.E. Tedarikçiler ve KOBİ’ler 54 V.D. Perakende Sektörü Coğrafi Dağılımı 112 II.E.1. Tedarik Zinciri Yönetimi 54 V.D.1. Perakende Mağazaları Coğrafi Dağılımı 112 II.F. Tarım Sektörü 57 V.D.2. Alışveriş merkezlerinin Coğrafi Dağılımı 113 II.F.1. Çiftçiye Doğrudan Ulaşım 58 II.F.2. Mevcut Yasa ve Yönetmelik 58 Ekler 116 II.G. Enerji Verimliliği 59 I. Tüketim Harcamaları 117 II.H. Çevre ve Atık Yönetimi 61 II. Çeşitli Kurum ve Kuruluşlar Tarafından Yapılan Küresel ve Türkiye Büyüme Tahminleri 119 II.H.1. Ambalaj Atıkları 62 III. Uluslararası Ticaretin Gelişimi 125 II.H.2. Taşıma Amaçlı Poşet Kullanımının Azaltılması 63 IV. OECD Ülkelerinde Kriz Paketleri ve Etkileri 127 II.H.3. KOBİ’lerde Çevre ve Atık Yönetimi 64 V. Türkiye’deki Ekonomik Önlem Paketleri ve Etkileri 130 II.I. Hijyen ve Güvenlik Standartları 65 VI. Ödemeler Dengesi ve Sosyoekonomik II.J. E-Ticaret 66 Göstergeler 131 II.K. Modernleşmeye Katkı 69 VII. Demografik Yapı 135 VIII. Araştırma Metodolojisi 136 3
  3. 3. AMPD’nin Önsözü Mensubu olmaktan gurur duyduğumuz organize perakende ve alışveriş merkezleri sektörü, ülkemizin dünya standartları ile örtüşen özelliklerinin vitrini konumundadır. Sektörümüz gerek kendi operasyonel ve yönetimsel özellikleri, gerekse geriye doğru tedarik süreçleri bazında dünyadaki en gelişmiş modellerin Türkiye uygulamalarının en önce gözlendiği sektördür. Bunun temel nedeni, Türkiye’deki beklentisi yüksek, bilinçli, deneyimli müşteri kitlesidir. Türkiye, aynı zamanda dünya perakende markalarının ilgi odağı olması nedeniyle yoğun bir rekabete sahne olmaktadır. Çok eski bir perakende kültürüne sahip olan Türkiye’de azımsanamayacak sayıda yerli perakende markası da bulunmaktadır. Yerli ve yabancı markalar arasında süren rekabet, organize perakendenin Anadolu kentlerine doğru yayılmasına olanak vermektedir. Alışveriş merkezlerinin son 5 yılda, hatta kriz döneminde bile –ki 2009 yılında 26 AVM açılmıştır- ara vermeksizin yatırımlarını sürdürmeleri, bu gelişimin ana dinamosu olmuştur. Organize perakende ve alışveriş merkezleri sektörü, ticari özelliğinin yanı sıra, sosyolojik bir olgu haline de gelmiş, şimdiden birçok araştırmaya konu olan bir sektör olmuştur. Bütün bu özelliklerinin ötesinde, organize perakende sektörü Türkiye’deki kayıt dışı ekonominin her düzeyde kayıt içine alınmasını sağlayan bir işleve sahiptir. Kasa fişinden satın almaya, sigortalı çalışandan vardiyalı çalışmaya, ambalaj atığı kontrolünden gıda hijyenine, etiketten sigara içimine kadar sayısız noktada kayıtlılığın ana dayanağıdır. Bu açıdan sektörün bir bütün olarak makro ekonomiyi doğrudan etkileme gücü çarpıcıdır. Bunlar, sektörümüzün bize gurur veren özelliklerinden sadece bir kısmıdır. Bu raporda tüm ayrıntılarıyla ve kapsamlı biçimde perakende ve alışveriş merkezleri sektörünün hızlı gelişimini, rapordaki somut ve bilimsel veriler, analizler ve göstergeler ışığında yakından inceleme fırsatını bulacaksınız. Sektörden olmayan ama sektöre yönelik karar verme konumundaki tüm siyasi ve teknik karar vericiler için referans işlevi görecek bu çalışmanın ayrıca ilkinde olduğu gibi, sektör içinde de rehber olarak kabul edileceğine inanıyoruz. Globalleşmeye yönelik sağlam ve somut adımlar atma hazırlıkları içinde olan sektörümüzün öncelik verdiği kalıcı, sürdürülebilir ve izlenebilir olma özelliği bu çalışma için de geçerlidir. AMPD olarak, böyle bir çalışmayı tamamlamış olmaktan büyük memnuniyet duyuyoruz. İlki 2007 tarihinde basılan raporun ardından, bizlere ikinci defa böyle bir fırsat yaratan PricewaterhouseCoopers Türkiye yetkililerine teşekkür ediyoruz. Bu çalışmada emeği geçen herkese, tasarımı ile basımı konusunda destek veren üyelerimize de teşekkürlerimizi sunuyoruz. Mehmet T. Nane Yönetim Kurulu Başkanı Alışveriş Merkezleri ve Perakendeciler Derneği 4 Parlayan Yıldız - Perakende Sektörünün Türk Ekonomisine Etkileri
  4. 4. PricewaterhouseCoopers Türkiye’nin Önsözü Alışveriş Merkezleri ve Perakendeciler Derneği ile PricewaterhouseCoopers Türkiye’nin 2007 yılında birlikte hazırladıkları, Türkiye perakende sektörünün bugüne kadarki en önemli referans kaynağı olan raporun genişletilmiş güncellemesi niteliğindeki “Parlayan Yıldız - Perakende Sektörünün Türk Ekonomisine Etkileri” isimli raporu sunmaktan ötürü memnuniyet duymaktayız. Türkiye, özellikle 2000’li yılların başından itibaren, liberalleşen ekonomisi ve uluslararası normlara kavuşan ticaret ortamı sayesinde, doğrudan yabancı yatırımları çekmeye başlamış ve bunun neticesinde küresel ekonomide giderek artan bir öneme ve paya sahip olmuştur. Ekonomik alanda genel anlamda yaşanan bu olumlu gelişim, belli sektörlerde daha da yoğun hissedilmiştir. Bu sektörlerin başında perakendenin geldiğini rahatlıkla söyleyebiliriz. 2000’li yılların başlarına kadar halen oldukça geleneksel yapıdaki Türkiye perakende sektörünün modernleşme evresinin 2000’lerden itibaren ivme kazanarak devam etmesi, şüphesiz ülke ekonomisine büyük ve olumlu etkiler yapmıştır. Bu gelişimde Türkiye’nin modern perakendenin gelişimi için halihazırda sunduğu ortam ve avantajlar çok önemli rol oynamıştır ve doğru politikalar izlenirse 2010’lu yıllarda da sunmaya devam edecektir. Modern perakendenin gelişimi belli koşullara bağlıdır. Modern perakendenin gelişimi için gerekli başlıca koşullardan Türkiye için geçerli olanları şöyle özetleyebiliriz: • Demografik yapı: Yüksek nüfus, artan nüfus, genç nüfus, artan şehirde yaşayan nüfus ve hem büyük hem de büyümekte olan şehir adedi • Gelir düzeyi: ekonomik büyüme, artmakta olan kişi başı milli gelir, gelir dağılımında farklı segmentler olması • Liberal ticaret ve ekonomik koşullar, gümrük birlikleri • Coğrafi konum, lojistik avantajlar • Geleneksel perakendenin toplam perakende içindeki payının göreceli olarak fazla olması (Türkiye’de yaklaşık %60, AB ortalaması yaklaşık %10 - 20) • Sınır ülkeleri ile artan ticari, ekonomik ilişkiler, vizesiz seyahat kolaylıkları Dünyanın 16. büyük ekonomisi ve 16. yüksek nüfusa sahip ülkesi konumundaki Türkiye’nin, potansiyelini daha etkin değerlendirmesi ve ekonomisini tamamen kayıt altına alabilmesi durumunda ekonomik büyüklük açısından daha yüksek sıralara gelmesi kuvvetle muhtemeldir. Bu doğrultuda en büyük katkıyı yapacak sektörlerin başında organize perakendecilik gelecektir. Modern perakendeciliğin Türk ekonomisine olumlu katkısı giderek artan bir ağırlıkla ekonomik ve sosyolojik açılardan hissedilecek, doğrudan yabancı yatırımları cezbetmeye devam edecektir. Bu raporun amacı potansiyel yatırımcılara, düzenleyicilere ve diğer paydaşlara kapsamlı veriler sunabilmek, Türkiye’deki geleneksel ve modern perakendecilik sektörünün mevcut durumunu ve sektör hakkında geleceğe yönelik öngörüleri analiz etmektir. Rapor, modern ve organize perakendecilik sektörünün ekonomik, sosyal ve kültürel altyapısını incelerken, yerel ve küresel oyuncular için yatırım fırsatlarına da işaret etmektedir. AMPD ile birlikte hazırladığımız düşünce liderliği raporunu hem yararlı hem de aydınlatıcı bulacağınızdan eminiz. Bu vesileyle birlikte çalışmaktan büyük keyif aldığımız AMPD Yönetimi’ne de teşekkürü bir borç biliriz. Rapora web sitemizden de (http://www.pwc.com/tr/perakende) erişebilirsiniz. Saygılarımla, Adnan Akan Perakendecilik ve Tüketim Ürünleri Sektörü Lideri PricewaterhouseCoopers Türkiye 5
  5. 5. Yönetici Özeti Ekonomik büyüklük açısından G20 arasına girip dünyanın en büyük ekonomileri arasında 16. sıraya yerleşmiş bulunan Türkiye, ihracatı, yurtdışından çektiği sermaye, büyüme hızı, borç ödeme kabiliyeti ve global mali kriz sürecinde gösterdiği performans ile son dönemde ilgi odağı haline gelmiş durumdadır. Sadece makro ekonomik göstergeleri nedeniyle değil, mikro düzeyde ve sektörler bazında da bu ilgi kendisini hissettirmektedir. Özellikle perakende sektöründe son beş yıl içinde yaşanan hızlı ve istikrarlı büyüme kendi başına ana ilgi odağı olmayı başarmış olup makro ekonomik göstergelerin sınandığı ve net biçimde algılanabildiği bu sektöre “ekonominin barometresi” denmesi çok da yanlış olmayacaktır. Beş yıl öncesine kadar böyle sağlam bir göstergeden yoksun olan Türkiye’nin artık birçok ekonomik faaliyeti ve sosyal olguyu bilimsel olarak izleyip gözlemleyebildiği güçlü ve emin adımlarla gelişen bir organize perakende sektörü bulunmaktadır. Fatih Sultan Mehmet’in 1453 yılında İstanbul’u fethinden kısa bir süre sonra 1461’de yapımını başlattığı ve dünyanın ilk alışveriş merkezi olarak adlandırılan Kapalı Çarşı geleneğinden gelen Türkiye’deki perakende sektörü, bunca yıla yayılan deneyimini ağırlıkla 1990’lı yıllardan itibaren modernleşme doğrultusunda kullanmaya başlamıştır. Kendisiyle birlikte ülkenin çehresini de modernleştiren Türkiye organize perakende sektörü, bugün AB’de 7. dünyada da 10. büyüklüğe ulaşmış durumdadır. İç piyasanın belirli bir büyüklüğe ulaşmasından, kişi başına düşen milli gelirin minimum 5.000 ABD dolarına erişmesinden, imalat, tarım ve lojistik sektörlerinin belirli standart ve deneyime sahip olmasından ve bankacılık teknolojileri ile sermaye yapılarının belirli bir olgunluğa varmasından önce ortaya çıkması mümkün olmayan organize perakende sektörü, hem bu altyapının bir ürünü hem de onun teste tabi tutulduğu çok popüler bir alandır. Nüfusun her bir bireyini her gün en az bir defa etkileyen perakendecilik, halkla yani tüketicisi ile yoğun bir etkileşim içinde faaliyetini yüzyıllardır sürdürmektedir. Modern-organize perakendenin bu etkileşim içindeki temel farklılığı bu tüketici ile olan ilişkinin yeknesak olmayışıdır. Organize perakende, aldığı bedelin karşılığında her gün yepyeni, müşterisini daha fazla memnun edecek hizmetlerle açar kapılarını. Bu nedenlerledir ki, organize perakende son 5 yılda büyük bir atılım içinde olmuştur. Yenilikleri, daha kaliteli ürün ve hizmet anlayışını hemen benimsemeye hazır bir tüketici kitlesi olmazsa olmaz tamamlayıcı etkendir. 2005-2025 yılları aralığı organize perakende sektörünün doruğa çıkması beklenen bir dönemdir. PricewaterhouseCoopers (PwC) tarafından yayınlanan World in 2050 raporunda, Türkiye’nin de yer 7
  6. 6. aldığı gelişmekte olan 7 ülke (E7)’nin 2020 yılında ekonomik büyüklük olarak G7’yi geçebileceği öngörülmekte olup G7 ve E7 arasındaki farkın bu yıl %35 azalmasının yanı sıra 2020’de tamamen ortadan kalkacağı tahmin edilmektedir. Bu ve benzer saptamalar, Türkiye’deki son derece canlı ve geleceği son derece parlak olan perakende piyasasına işaret etmektedir. Mevcut duruma bakıldığında da görülen temel olgu, organize perakende sektörünün tüm günlük operasyonları ile Türkiye’nin olumlu gelişimine her an su taşıyan bir dinamo gibi çalıştığıdır. Planet Retail raporuna göre, 2013 yılında Çok geniş bir yelpaze içinde yapılan “Organize Perakende Sektörünün Ekonomi Üzerindeki Etkileri” analizi, günlük yaşamın her alanına dokunan sektörün, girdiği her alanda mutlaka değişime neden Türkiye’de tüketici olduğunu ve bu değişimin olumlu yönde gerçekleştiğini gözler önüne sermektedir. harcamalarının 948 Kayıtlı Ekonomi milyar TL’ye ulaşması beklenmektedir. Türkiye’de toptan ve perakende ticaretin toplam ekonomi içindeki payı, AB’deki ekonomilerle paraleldir. Öte yandan, AB ülkelerinde modern perakende sektörünün payı, toplam perakende Perakende satışları sektörünün %80-90’ına yakın iken, Türkiye’de bu oranın %40-42 aralığında seyrettiği tahmin 1998 yılında 23 milyar edilmektedir. TL iken 2003 yılında Kayıtdışı ekonomi nedeniyle, perakende sektörü ciro hesaplamaları farklı değerler vermektedir. 128 milyar TL ve 2008 3 ayrı referans veri ile hesaplanan 2008 yılı toplam perakende ticaret cirosu içinde organize yılında 329 milyar TL perakende sektörünün payı da doğal olarak değişmektedir. Buna göre; Türk perakende sektörü 2008 yılı cirosu, TÜİK ticaret ciro verileri baz alınarak yapılan hesapla 161 milyar ABD doları olarak olmuştur. 2009 yılı gerçekleşmiştir1. Kayıtdışı ekonominin payı ciro hesabına dahil edildiğinde, toplam perakende itibariyle ise bu tutar sektörü cirosu 190 milyar ABD dolarına yükselmekte, organize perakendenin payı ise %35’e gerilemektedir. 317 milyar TL’ye ulaşmıştır. GSYH’deki Bildirilen cirolar yerine, hanehalkı tüketim harcamaları açısından sektörün büyüklüğü hesaplandığında ise, toplam perakende sektörü 252 milyar ABD dolarlık bir hacme ulaşmaktadır. artışa paralel olarak Tüketim harcamaları üzerinden değerlendirildiğinde, organize perakende sektörünün payı %27’ye perakende satışlarının gerilemektedir. 2013 yılında 448 Planet Retail raporuna göre, 2013 yılında Türkiye’de tüketici harcamalarının 948 milyar TL’ye milyar TL’ye ulaşması ulaşması beklenmektedir. Perakende satışları 1998 yılında 23 milyar TL iken 2003 yılında 128 beklenmektedir. milyar TL ve 2008 yılında 329 milyar TL olmuştur. 2009 yılı itibariyle ise bu tutar 317 milyar TL’ye ulaşmıştır. GSYH’deki artışa paralel olarak perakende satışlarının 2013 yılında 448 milyar TL’ye ulaşması beklenmektedir. Vergi Gelirleri Organize perakende sektörünün 2008 yılı sonunda aylık ortalama 629 TL metrekare başına ciro yarattığı bilinmektedir. Kriz öncesi ve yoğun yatırım dönemi olan 2007 yılında ise bu miktar 664 TL 1 TÜİK, Ticaret ve Hizmet Verileri; Enflasyondan arındırılmış, vergi dahil ciro 8 Parlayan Yıldız - Perakende Sektörünün Türk Ekonomisine Etkileri
  7. 7. seviyesinde gerçekleşmiş; ancak takip eden dönemde metrekare artışları ve kampanyaların neden olduğu fiyat düşüşleri yaşanmıştır. Bu gelirler sayesinde ise her ay metrekare başına 63-66 TL değerinde KDV-ÖTV’den kaynaklı vergi geliri yaratılmaktadır. Türkiye’deki AVM’lerin 5 milyon metrekareye, cadde mağazalarının ise yaklaşık 2,5 milyon metrekareye ulaşan satış alanı, her ay yaklaşık 473-495 milyon TL KDV-ÖTV geliri anlamına gelmektedir (AMPD). 2011 yıl sonu itibariyle, planlanan AVM’lerin açılması ve cadde yatırımlarının da sürmesi ile eklenen yeni satış alanları ile birlikte, sektörden her ay yaklaşık olarak 725 milyon TL KDV-ÖTV geliri sağlanabileceği öngörülmektedir. Her AVM yatırımının Kredi Kartları bölgede ortalama Organize perakende sektörünün AVM yatırımlarıyla hız kazanan gelişimi, kredi kartı kullanımının 1.500 kişilik istihdam yaygınlaşmasına destek vermiştir. yarattığından 2008 yılında ülke genelinde POS makinelerinin yaygınlığı %12, kredi kartlarıyla yapılan işlem hacmi hareketle, 2009-2011 ise %31 artmıştır. 2008 yılında alışveriş merkezleri ve marketlerde POS makinesi ile 497 milyon döneminde, salt AVM adet işlem gerçekleştirilmiştir. Bu işlemlerle yapılan yaklaşık 45 milyar ABD doları tutarındaki tüketim, organize perakende sektörü cirosunun %73’üne, toplam perakende sektörü cirosunun yatırımlarına bağlı (TÜİK ticaret verilerine göre 161 milyar ABD doları) ise %27’sine denk gelmektedir. olarak yaklaşık 135 Türkiye, POS makinesi sayısında Avrupa birincisi olduğu halde, 252 milyar ABD dolarlık özel bin kişiye iş imkanı tüketimden yola çıkıldığında harcamalardaki kredi kartı kullanımının çok düşük düzeyde olduğu doğacağı tahmin (%17) da dikkate alınması gereken önemli bir veridir. edilmektedir. 2011 İstihdam yıl sonu itibariyle TÜİK verilerine göre, %65’i 15-64 yaş arasında olan 72,5 milyonluk nüfusa sahip Türkiye, 2002 organize perakende yılı sonrasındaki reformlarla istikrarlı para ve maliye politikaları yürüterek yüksek büyüme oranları sektörünün toplam yakalamıştır; ancak genç nüfusun iş gücüne katılımı sonrası gerekli verimi sağlamakta sıkıntı istihdamının 650 yaşamaktadır. Türk ekonomisi kayıt dışı istihdamla mücadelede olumlu bir yol katetse de, kayıtdışı istihdam oranları halen çok yüksek seviyededir. bin kişiye ulaşması öngörülmektedir. Türkiye ekonomisinin ciro bakımından önde gelen sektörlerindeki istihdam hareketine bakıldığında, organize perakende sektörü öncü konumdadır. Organize perakende sektörünün tamamen kayıtlı istihdam sağladığı toplam çalışan sayısı 2006 yılında %24, 2007 yılında %26, 2008 yılında ise %10’luk bir artış kaydetmiştir (AMPD Perakende Endeksi by Nielsen). 2008 yılında 408 bin kişiye ulaşan istihdam miktarı, 2009 yıl sonu itibariyle 450 bin kişiye yükselmiştir2. Organize perakende sektörü, toplam perakende istihdamı içinde %19.8’lik bir pay sahibidir. Her AVM yatırımının bölgede ortalama 1.500 kişilik istihdam yarattığından hareketle, 2009-2011 döneminde, salt AVM yatırımlarına bağlı olarak yaklaşık 135 bin kişiye iş imkanı doğacağı tahmin edilmektedir. 2011 yıl sonu itibariyle organize perakende sektörünün toplam istihdamının 650 bin kişiye ulaşması öngörülmektedir. 2 AMPD 9
  8. 8. Yatırımlar Organize perakende sektörü yatırımları 2007 yılında %25, 2008 yılında %21 metrekare artışı sağlamıştır. 2009 yılının ilk 6 ayında ise %14 metrekare artışı gerçekleşmiştir (AMPD Perakende Endeksi - Nielsen). Sektör, 2009 yılında her gün ortalama 13 mağaza açabilen bir tempoya ulaşmıştır. Buna göre, organize perakende sektörü her ay yaklaşık 100-120 milyon ABD dolarlık yatırım gerçekleştirmiştir. Türkiye genelindeki doğrudan yabancı yatırım girişi 2009 yılında 2008 yılına oranla %14 daralırken, organize perakende sektörüne yönelik doğrudan yabancı yatırımların aynı dönemde %12 artması kayda değerdir. Jones Lang LaSalle (JLL) verilerine göre, 2008 yılı sonunda 71’i İstanbul’da olmak üzere, Türkiye’de toplam 210 adet AVM bulunmaktadır ve toplam kiralanabilir alan 4.858.280 m²’ye ulaşmıştır. 2009 Türkiye genelindeki yılında açılan toplam 26 AVM ile birlikte Türkiye’deki AVM sayısı 41 ilde 236’ya yükselmiş, toplam doğrudan yabancı kiralanabilir alan ise 838.000 m² artış ile yaklaşık 5.696.000 m2’yi bulmuştur. yatırım girişi 2009 Tüketici yılında 2008 yılına oranla %14 Sosyo-ekonomik gruplar açısından bakıldığında, AB grubunun gelire bağlı yüksek harcama potansiyelinin yanında, Türkiye’de en fazla harcamayı C1 grubunun yaptığı görülmektedir. Yüksek daralırken, organize Sosyo Ekonomik Statü (SES) grupları AVM’leri tercih ederken, cadde alışverişçileri arasında Alt perakende sektörüne Orta-Alt SES ağırlıktadır (IPSOS-KMG). yönelik doğrudan Farklı gelir gruplarının hızlı tüketim ürünleri (HTÜ) harcamaları içindeki payına baktığımızda, ilk iki yabancı yatırımların gelir grubunun toplam gelir içindeki payı üçte ikiye yakınken, HTÜ harcamaları içindeki payları %51 civarındadır. En alt iki gelir grubunun toplam içindeki payı %17 iken, HTÜ harcamaları içindeki payı aynı dönemde %30’a yükselmektedir. %12 artması kayda Tüketici güveni, 2008 yılı içerisinde, kayıtların tutulduğu yıllar içindeki en düşük değerleri değerdir. görmüştür. Her ne kadar son çeyrekteki düşüş ekonomik krizle ilişkilendirilse de, Türkiye’deki politik istikrarsızlıklar da 2008 yılı Nisan ayında olduğu gibi bu dönemde de tüketici güvenini etkilemiştir. Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) ile Tüketici Güveni hareketi kıyaslandığında ise 2009 yılına kadar paralel bir seyir izleyen endeksler arasında bu dönemde makasın açıldığı görülmektedir. Tüketici güveni artarken, TÜFE inişini sürdürmüştür. Bu da organize perakende sektörünün yıl boyunca sürdürdüğü etkin kampanyalarla hem tüketicinin genel güvenini artırdığının hem de enflasyonu düşürücü bir etki yarattığının en önemli kanıtıdır. 10 Parlayan Yıldız - Perakende Sektörünün Türk Ekonomisine Etkileri
  9. 9. İmalat Sektörü Eurocommerce tarafından yapılan perakende- imalat sanayii kıyaslamalı karşılaştırma çalışmasına göre, perakendeciler genel olarak fiyat rekabetine odaklanırken; büyük ve orta boy üreticiler ise marka, ürün özellikleri gibi stratejilere odaklanmaktadır. Tüketicinin düşük fiyata yüksek kaliteli ürün talebine cevaben ortaya çıkmış olan market markalı ürünler (private label), KOBİ’lerin organize perakende sektörüyle en önemli bağlarından biridir. KOBİ’lerin ürün ve hizmet standartlarının yükselmesinde, kurum olarak kalıcı olmalarında ve dışa açılmalarında bu tür deneyimlerin payı büyüktür. İmalat sektöründeki KOBİ’lerin en önemli fonksiyonlarından biri de fason üretimdir. Türkiye AB arasındaki Gümrük Birliği özellikle gıda dışı sektörlerde fason üretimin gelişimine büyük katkı Tüketici güveni sağlamıştır. Şimdi benzer bir süreç Türkiye’deki perakende firmaları ile imalatçı KOBİ’ler arasında artarken, TÜFE inişini yaşanmaktadır. sürdürmüştür. Bu da Tarım organize perakende Tarım sektörü 2008 yılında 72.1 milyar TL büyüklüğe ulaşmıştır3. Toplam istihdamın %23,7’sine sektörünün yıl sahiptir ve Türk ekonomisinin %8,9’unu oluşturmaktadır4. Tarımdaki verimsiz yapıyı oluşturan boyunca sürdürdüğü temel unsurlardan biri Türk çiftçilerinin ölçek ekonomisine erişmekte yetersiz kalması olup modern tarım donanımına sahip olarak ölçek ekonomisine erişilmesi, kayda değer yatırım ve mülkiyet etkin kampanyalarla gerektirmektedir. hem tüketicinin genel Dünyadaki uygulamalara bakıldığında, organize perakendeciler, edindikleri bilgi ve deneyimle güvenini artırdığının üretim sürecine müdahale etmekte, çiftçilere eğitim ve gerektiğinde donanım sağlamakta; hem de enflasyonu bunun karşılığında hasat edilen ürünleri doğrudan çiftçilerden satın almaktadır. Türkiye organize perakende sektörü için tedarik zincirinin vazgeçilmez bir öğesi olan ve ayrıca Türkiye’den yapılan düşürücü bir etki ihracatta da önemli bir yer tutan tarım sektörü, kayıtdışılık ve verimsizlik sebebiyle kayıplar yarattığının en önemli yaşamaktadır. Organize perakendeciler, bu verimsizlikleri gidermek amacıyla, tarım ürünlerini kanıtıdır. doğrudan ürünün üretildiği yerlerde işleme sokmak ve buradan dağıtım yapılacak yerlere en son teknoloji ile donatılmış lojistik sistemleri ile ulaştırmak talebindedirler. Enerji Verimliliği Organize perakende sektöründe özellikle yeni yatırımlarda verimlilik standartları giderek yükselmektedir. Eurocommerce verilerine göre AVM’ler ve diğer organize perakende sektörü yatırımlarının enerji verimliliğini %20 artırma potansiyeli mevcuttur. Organize perakende sektöründeki enerjide %20’ye varan verimlilik artışı potansiyelinin kullanılması halinde, yaklaşık 300 milyon ABD dolarlık bir tasarruf yaratılacaktır. Burada dikkate alınması gereken en önemli konu, Türkiye’deki AVM’ler ile organize perakende zincirlerinin, tek başlarına yaptıkları harcamanın 2,81 milyon hane ve 13.450 sanayi işletmesine denk düşmesidir. 3 TÜİK, Üretim yöntemine göre GSYH, Cari fiyatlarla 4 TÜİK, Üretim yöntemine göre GSYH, 1998 temel fiyatlarına göre 11
  10. 10. Nihai enerjinin %79,80’inin mal ve hizmet üretiminde kullanılmış olması, perakende sektörünün tedarik zinciri açısından önem taşımaktadır. TÜİK verilerine göre, toptan ve perakende ticaret sektörlerindeki nihai enerji kullanımı, %43 ulaştırma, %41 mal ve hizmet üretimi ve %16 alan ısıtma olarak dağılmaktadır. Çevre Türkiye’de 2007 yılında yayınlanan Ambalaj Atıkları Kontrolü Yönetmeliği, AB’deki mevzuat örnek alınarak hazırlanmıştır. Öte yandan, AB’deki en yüksek geri kazanım oranı %70 ile Norveç’te iken, aynı yıl Türkiye’nin %114 oranında geri kazanım gerçekleştirmiş olması dikkat çekmektedir5. Bu yanıltıcı verinin gerçek nedeni ambalajı piyasaya sürenlerin (70 bin firma) kayıt altına alınmasında yaşanan sıkıntılardır. Halihazırda Gerçekleşen geri kazanımın piyasaya sürülen ambalaj atığına oranı hesaplanırken, piyasaya sürülen kayıtlı miktar gerçekleşen miktarın çok altında kalmaktadır. Türk perakende sektörünün yaklaşık Türkiye bugün özellikle atık yönetimi konusunda KOBİ’lere yönelik iletişim, denetim ve yaptırımlarda sorun yaşamaktadır. Geleneksel perakende sektörünün organize perakende % 60’ının geleneksel, sektörünün tabi olduğu standartlarda hizmet vermesi, haksız rekabetin giderilmesi noktasında % 40’ının ise modern önemli dayanaklardan biridir. Türkiye’de şu anda organize perakende üzerinden çevre denetimi (organize) perakende yapılan KOBİ sayısı 7 bin civarında iken, TOBB’da kayıtlı ve aynı denetime tabii olması gereken KOBİ sayısı ise yaklaşık 70 bindir. sektörüne ait olduğu tahmin edilmektedir. Hijyen ve Güvenlik Standartları Öte yandan, Planet Organize perakendeciler, hijyen ve güvenlik standartlarını en üst düzeyde tutarak tüketicinin Retail’in tahminlerine korunmasına azami dikkati göstermektedirler. Bu amaçla tüm tedarikçilerden hijyen ve güvenlik sertifikaları talep edilmekte, çiftçiler ve imalatçılarla işbirliği içinde çalışılmaktadır. göre, sektördeki en büyük 5 oyuncunun Öte yandan, organize dışı perakendedeki hijyen konusu son derece önemli bir problem olarak karşımıza çıkmaktadır. Türkiye’de kent merkezlerinde her gün kurulan 570 adet açık pazarda6 pazar payı % 20’nin alım-satımı yapılan, ayrıca 200 bin satış noktasında el değiştiren gıda ürünlerinde hijyen denetimi altındadır. yok denecek kadar azdır. Bu durumun da Sağlık Bakanlığı, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ve Sanayi ve Ticaret Bakanlığı ile ele alınıp çözümlenmesi kaçınılmazdır. Sektörde Pazar Payları Halihazırda Türk perakende sektörünün yaklaşık % 60’ının geleneksel, % 40’ının ise modern (organize) perakende sektörüne ait olduğu tahmin edilmektedir. Öte yandan, Planet Retail’in tahminlerine göre, sektördeki en büyük 5 oyuncunun pazar payı % 20’nin altındadır. AB ülkelerinde her bir milyon nüfusa ortalama 15 hipermarket ve 150 süpermarket düşerken, bu rakam Türkiye’de henüz 3 hipermarket ve 17 süpermarket civarındadır (Planet Retail). 5 TÜİK, Çevre ve Orman Bakanlığı 6 İzmir Ticaret Odası, 2005 12 Parlayan Yıldız - Perakende Sektörünün Türk Ekonomisine Etkileri
  11. 11. Tüm bu unsurlar dikkate alındığında son on yılda yaşanan AVM sayılarındaki hızlı artış ile birlikte 10 milyon m²’lik satış alanına ulaşan ve son üç yıl içinde 450 bin kişiye iş olanağı sunan organize perakende sektörünün önümüzdeki yıllarda da Türkiye ekonomisi içindeki öneminin giderek artacağına ve yerli ve yabancı yatırımlar için cazibe merkezi olma konumunu devam ettireceğine hiç şüphe yoktur. Ancak yatırımların, 2009 yılındaki artan işsizlik ve yurtiçi kredi kısıtlamaları yüzünden düşen müşteri güveni dolayısıyla azaldığı da bir gerçektir. Fırsatlar Türkiye’de daha iyi ekonomik şartlar, artan nüfus, daha çok kentleşme ve daha yüksek harcanabilir gelirlere bağlı olarak perakendecilik büyümeye devam edecektir. Modayla ve teknolojiyle yakından ilgilenen genç nüfusun varlığı perakendeciliğe modern ve dinamik bir nitelik vermekte olup Türkiye’nin sahip doğrudan yabancı para girişini teşvik etmektedir. olduğu büyük Kentler arası rekabetin yoğun olarak yaşandığı sektörde, turistlerin güvenli, kaliteli ve rahat alışveriş potansiyel iyi yapacakları AVM’lerin zaten mevcut olması bir avantajdır. Bunun yanı sıra alışveriş turizmi için gerekli olan altyapının kurulması, belirli kentlerimizin cazibe merkezi haline gelerek diğer dünya değerlendirilip fırsata kentleri ile rekabet edebilmesi son derece önemlidir. dönüştürülerek, Sonuç olarak, Türkiye’nin sahip olduğu büyük potansiyel iyi değerlendirilip fırsata dönüştürülerek, ülke ekonomisine ülke ekonomisine kazandırılmalı ve Türkiye’nin markalaşarak, alışveriş turizmi denince ilk akla gelen kazandırılmalı ülkeler arasındaki yerini alması sağlanmalıdır. ve Türkiye’nin Trendler markalaşarak, alışveriş turizmi Dünyadaki yatırımların küresel krizin etkisiyle azalmasına paralel olarak Türkiye’de de 2009 yılında Uluslararası Doğrudan Yatırımlarda (“UDY”) bir gerileme olmuştur. 2009’un ilk 9 ayı itibari ile UDY denince ilk akla gelen girişleri 6 milyar ABD doları olmuştur. ülkeler arasındaki UNCTAD 2009 Dünya Yatırım Raporu’na göre 2008 yılında dünyada en fazla UDY çeken 20. ülke yerini alması olan Türkiye, gelişmekte olan ülkeler arasında da 9. olmuştur. 2009 yılı Ocak-Haziran döneminde; sağlanmalıdır. ülkemizde 1.426 adet uluslararası sermayeli şirketin, başta toptan ve perakende ticaret sektörü olmak üzere, gayrimenkul kiralama ve iş faaliyetleri ile imalat sanayi sektörlerinde faaliyette bulundukları görülmektedir. Toptan ve perakende ticaret, her ne kadar krizden olumsuz etkilense de, gelecek için sunduğu potansiyel nedeniyle yabancı yatırımların dikkatini çeken sektör olarak ön plana çıkmaktadır. Yatırımlar sürerken, 2015 yılında perakendenin görünümü hızlı teknolojik gelişmelere paralel olarak önemli ölçüde değişmiş olacaktır. Her gün yenilenen dijital ortam tüketicilere yeni seçenekler sunduğu için perakendecilik sektörü kendini devamlı olarak yenilemek zorundadır. Onlarca yıldır perakende düşüncesine egemen olan Baby Boom (2. Dünya savaşı sonrasında doğan kuşak) nesli artık 70’lerine yaklaşmaktadır ve bayrak Y (1980’lerde doğan kuşak) jenerasyonuna geçecektir. Alışveriş yapanlar, perakendeciler ve tedarikçilerle hiç olmadıkları kadar etkileşim içinde olacak, internet olanakları ve topluluklar bu ilişki içerisinde büyük rol oynayacaklardır. 13
  12. 12. 2010’dan itibaren dünya genelinde ekonominin büyüme trendine yeniden girmesine paralel olarak henüz geçiş döneminde olan Türkiye perakende sektörüne olan ilginin tekrar artması beklenmektedir. Türkiye’nin sosyo-ekonomik koşulları da dikkate alındığında ertelenmiş olan yatırım kararlarının yeniden yürürlüğe konacağı konusunda hiç şüphe yoktur. 2009 En Cazip Ülkeler Listesi hemen değerlendirilmeli Sonuç olarak 100 önemle takip edilmeli Slovenya Birleşik Arap Emirlikleri düşük öncelikli Türkiye’nin son Dairenin büyüklüğü 2008 yılı 80 Şili Suudi net perakende satış cirosunu yansıtmaktadır. yıllarda en hızlı Ülke riski (ekonomik ve siyasi) Malezya Arabistan büyüyen sektörü (0= düşük 100= yüksek) Litvanya Çin Macaristan 60 Hırvatistan Letonya olan perakende Tunus Brezilya Hindistan Fas sektöründe son Tayland Mısır 40 Romanya Peru Vietnam 10 yıl içerisinde Bulgaristan Türkiye El Salvador Ukrayna Rusya büyük bir hareketlilik Kolombiya Filipinler 20 Endonezya yaşanmaktadır. Cezayir Arjantin Yerli ve yabancı 0 25 35 45 55 65 75 85 perakendecilerin Pazar Potansiyeli* büyüme trendinde Kaynak: A.T. Kearney olan Türkiye’ye ilgisi, her ne kadar küresel krizden sonra görece AT Kearney’in 2009 yılı küresel perakende gelişim indeksinden de görüleceği üzere Türkiye piyasa potensiyeli ve makul ülke riskiyle yatırım yapılması için önemle takip edilmesi gereken ülkeler azalsa da, her geçen arasında yer almaktadır. gün daha da artarken Sonuç olarak Türkiye’nin son yıllarda en hızlı büyüyen sektörü olan perakende sektöründe son sektördeki rekabetten 10 yıl içerisinde büyük bir hareketlilik yaşanmaktadır. Yerli ve yabancı perakendecilerin büyüme dolayı satın alma ve trendinde olan Türkiye’ye ilgisi, her ne kadar küresel krizden sonra görece azalsa da, her geçen gün daha da artarken sektördeki rekabetten dolayı satın alma ve birleşmeler gündeme gelmektedir. birleşmeler gündeme gelmektedir. PwC’nin yayımlamış olduğu “Glimmers amid the Gloom (2009)” raporuna göre önümüzdeki dönemde sektördeki büyüme devam edecek ve özellikle indirim mağazalarındaki gelişmeler sektörü etkileyecektir. Geleneksel perakendecilerin pazarın hala büyük kısmına sahip olması nedeniyle organik büyüme bundan sonra sektörde paylarını artırmak isteyen oyuncuların en önemli stratejisi olacaktır. 14 Parlayan Yıldız - Perakende Sektörünün Türk Ekonomisine Etkileri
  13. 13. 01 Türkiye Ekonomisi’nin Mevcut Durumu ve Geleceği (Tahminler ve Beklentiler)
  14. 14. 01 Türkiye, 72,5 milyon nüfusu ve 750 milyar ABD doları tutarındaki Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (“GSYH”) ile bölgesindeki en büyük ekonomilerden birisidir. Türkiye’nin temel makroekonomik gelişimi incelendiği zaman 1998 yılında 52 milyar TL olan GSYH’nin, 2003 yılında 360 milyar TL’ye, 2008 yılında 950 milyar TL’ye, 2009 yılında ise 953,9 milyar TL’ye ulaştığı görülmektedir. 2013 yılında GSYH’nin 1.286 milyar TL’ye ulaşacağı öngörülmektedir (Planet Retail). 1998 ve 2003 yıllarındaki büyümelerde yüksek enflasyon önemli derecede etkili olmuştur. Öte yandan 1998’de 36 milyar TL olan tüketici harcamaları 2003 yılında 239 milyar TL, 2008 yılında ise 675 milyar TL olarak gerçekleşmiştir (TÜİK). 2009 yılında ise 683 milyar TL’ye ulaşmıştır. Planet Retail raporuna göre, 2013 yılında Türkiye’de tüketici harcamalarının 948 milyar TL’ye ulaşması beklenmektedir. Perakende satışları 1998 yılında 23 milyar TL iken 2003 yılında 128 milyar TL ve 2008 yılında 329 milyar TL olmuştur. 2009 yılı itibariyle ise bu tutar 317 milyar TL’ye ulaşmıştır. GSYH’deki artışa paralel olarak perakende satışlarının 2013 yılında 448 milyar TL’ye ulaşması beklenmektedir. 1400 1286 1200 1000 950 948 1998 Milyar TL. 800 675 2003 600 2008 448 2013 400 360 329 239 200 128 52 36 23 0 GSİYH Tüketici Harcaması Perakende Satışları Kaynak: Planet Retail 2001 krizinin ardından yıllık bazda %5,7 küçüldükten sonra 2008’in son çeyreğine kadar kesintisiz olarak büyümeye devam eden Türkiye ekonomisi, 2008’in son çeyreğinden itibaren küresel krizin etkisiyle küçülmeye başlamıştır. Aynı dönemde enflasyon oranı yılsonu hedefinin üzerinde gerçekleşmiş ve kriz sonrası hızla daralan dış talep ve sıkılaşan finansal koşulların yanı sıra artan ihtiyati tasarruf eğiliminin etkisiyle 2008’in son çeyreğinde iktisadi faaliyetlerde başlayan gerileme 2009 yılında da devam etmiştir. 17
  15. 15. 01 Türk Ekonomisi’nin Değerlendirilmesi, 1970-2008 12 10 8 Büyüme Oranı (%) 6 4 Büyüme Oranı 2 0 1971 1980 2000 2002 2004 2005 2006 2007 2008 -2 -4 Yıl Küresel krizin ülkemize yansımasıyla birlikte, 2008 yılının son çeyreğinde GSYH bir önceki yılın aynı çeyreğine göre %6,2 oranında küçülmüştür. Bu küçülme sonucunda 2008 yılının tamamında GSYH büyümesi %1,1’e gerilemiştir. Öte yandan 2009 yılının üçüncü üç aylık döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre sabit fiyatlarla GSYH %3,3’lük azalışla 27.129 milyon TL olmuştur. 2009 yılının ilk dokuz aylık dönemi bir önceki yılın aynı dönemine göre sabit fiyatlarla GSYH %8,4’lük azalışla 71.294 milyon TL olmuştur. Cari fiyatlarla Sabit   Cari fiyatlarla Gelişme Gelişme Gelişme GSYH fiyatlarla Dönem GSYH hızı hızı hızı (Milyon ABD GSYH (Milyon TL) % % % Doları) (Milyon TL) 2008 I 215.562 14,7 179.783 35,1 24.483 7,2 2008 II 239.436 17,8 189.000 24,7 25.279 2,8 2008 III 262.384 13,0 216.660 20,7 28.049 1,0 2008 IV 232.717 5,9 156.311 -15,3 24.353 -6,5 2008 Yıllık 950.098 12,7 741.754 14,3 102.164 0,9 2009 I 209.781 -2,7 127.078 -29,3 20.879 -14,7 2009 II 228.948 -4,4 145.718 -22,9 23.285 -7,9 2009 III 262.229 -0,1 174.280 -19,6 27.129 -3,3 2009 9 aylık 700.958 -2,3 447.076 -23,6 71.294 -8,4 18 Parlayan Yıldız - Perakende Sektörünün Türk Ekonomisine Etkileri
  16. 16. 01 GSYH’nin harcamalar yönünden en büyük bileşeni olan hane halkı tüketim harcamaları, 2008 yılının son çeyreğinde küresel krizin yarattığı belirsizlikle beraber bir önceki yılın aynı dönemine göre %4,6 gerilemiş ve buna bağlı olarak 2008 yılında hane halkı tüketim harcamalarının büyümesi %0,3 olarak gerçekleşmiştir. Hane halkı tüketiminin 2008 yılında büyümeye katkısı ise bir önceki yıla göre 3 puan azalarak 0,2 puana gerilemiştir. Diğer taraftan, kamu tüketim harcamaları 2008 yılının son çeyreğinde bir önceki yılın aynı dönemine göre %6,1, yılın tamamında ise %1,8 artış göstermiştir. Benzer şekilde, toplam yatırım harcamaları içerisinde yüksek payı olan özel sektör yatırım harcamaları, 2008 yılı son çeyreğinde yıllık %7,3 azalırken, kamu sektörü yatırım harcamaları yıllık %13,1 artmıştır. Kamu yatırımlarındaki artışa rağmen özel sektör yatırımlarındaki azalış nedeniyle toplam yatırım harcamalarının büyümeye katkısı 2007 yılsonuna göre 2,6 puan azalarak -1,2 puan olmuştur. (Grafik I) Büyüme Hızı ve Büyümenin Kompozisyonu Sektörün Büyümeye Katkıları (Yüzde Puan) (Yüzde Puan) 10 12 8 10 6 8 4 6 2 4 0 2 -2 0 -4 -2 05 06 07 08 05 06 07 08 Tüketim Tüketim Tarım Sanayi Hizmetler Net İhracat GSYH Büyümesi İnşaat Ticaret Mali Aracı Kur. Kaynak: TÜİK Kaynak: TÜİK (1) Bir önceki yılın aynı dönemine göre yıllık yüzde (1) İnşaat, ticaret ve mali aracı kuruluşlar, hizmetler değişimi göstermektedir. sektörünün alt sektörleri olup hizmetler toplamına (2) Net İhracat=Mal ve Hizmet İhracatı-Mal ve Hizmet dahil edilmiştir. İthalatı GSYH üretim yönünden sektörler itibarıyla incelendiğinde ise 2008 yılı sonu itibarıyla ticaretin ve inşaat sektörünün büyümeye katkısının negatife döndüğü görülmektedir. Öte yandan, tarımın bu dönemde büyümeye katkısı olumlu olmuş, sanayi ve hizmetlerin ise büyümeye katkısı azalmıştır. Diğer yandan, mali aracı kuruluşların büyümeye katkısının devam ettiği görülmektedir (Grafik II). 2009 yılı ikinci üç aylık döneminde milli gelir gelişmeleri üretim yönünden incelendiğinde, tarım-dışı sektörlerde katma değerlerin yıllık bazda gerilediği gözlenmiştir. İkinci çeyrekte sanayi üretiminin %15,3 oranında daralmasına karşın, sanayi sektörü katma değerindeki düşüş %8,7 olmak üzere daha sınırlı kalmıştır. Sanayi sektörü ile yakından ilişkili olan, toptan perakende ticaret ile ulaştırma- haberleşme sektörlerinde görülen hızlı daralmayla birlikte hizmetler sektörü katma değeri %6,3 oranında gerilemiştir. 2009 yılında büyümeye 3,1 puanlık olumsuz katkı yapan hizmet sektörü alt kalemleri incelendiğinde, toptan-perakende ticaret ile ulaştırma-haberleşme hizmetlerinin toplam 3,8 puan olumsuz katkı yaptığı görülmektedir. Buna karşılık, mali kuruluşlar katma değeri 0,7 puan ile büyümeye en yüksek katkı yapan hizmet sektörü bileşeni olma özelliğini sürdürmüştür. 19
  17. 17. 01 GSYİH gelişmeleri harcamalar yönüyle incelendiğinde, özel tüketim talebinin yıllık büyümeye yaptığı olumsuz katkının önceki iki çeyreğe kıyasla belirgin şekilde sınırlandığı görülmektedir. Özel kesim yatırım harcamaları olumsuz seyrini yılın ikinci çeyreğinde devam ettirmiş ve büyümeye en olumsuz katkı yapan talep bileşeni olmuştur. Kamu harcamalarının katkısı önceki iki çeyreğe kıyasla azalırken, net dış talep büyümeye olumlu katkısını azalarak da olsa sürdürmüştür. Üretim Yönünden Yıllık Büyümeye Katkı Harcama Yönünden Yıllık Büyümeye Katkı (Yüzde Puan) (Yüzde Puan) 1 0,5 6 0 4 3,6 -1 -0,5 2 -2 -1,3 0,1 0,2 0 -3 -2,5 -0,8 -4 -3,1 -2 -5 -4 -3,6 -6 -6 -7 -8 -6,4 -7,0 -8 -7,0 Özel Özel Kamu Kamu Stok Net GSYİH Tarım Sanayi İnşaat Hizmetler Net Vergi GSYİH Tüketim Yatırım Tüketim Yatırım İhracat Kaynak: TÜİK Kaynak: TÜİK Sektörlerin GSYH içindeki payları: Ancak krizin bütün olumsuz etkilerine rağmen Kasım 2009’da yayımlanan OECD Ekonomik Görünüm Raporu’nda 2010’dan itibaren Türkiye ekonomisi ile ilgili olarak iyimser bir tablo çizilmiştir. 2009’da krizin etkisi ile %6,5 küçüleceği tahmin edilen Türkiye ekonomisinin, 2010 yılında %3,7, 2011’de ise %4,6 büyüyeceği öngörülmektedir. Aynı raporda küresel toparlanmanın daha güçlü olması ve piyasalarda Türk ekonomisinin iyileşeceğine yönelik güvenin artmasıyla beraber, yatırımların hız kazanabileceği ve toplam talebin daha güçlü bir şekilde artabileceği vurgulanmaktadır. Türk hükümetinin hazırlamış olduğu 2010-2012 dönemini kapsayan orta vadeli programda da IMF ve OECD’nin yapmış olduğu tahminler ile paralel olarak Türkiye ekonomisinin 2010 yılında tekrar büyüme sürecine girmesi, 2011 yılından itibaren ise büyümenin daha da hızlanması öngörülmektedir. 2009 yılında cari fiyatlarla 947 milyar Türk lirası olması beklenen GSYH’nin 2012 yılında 1.227 milyar TL’ye ulaşacağı tahmin edilmektedir. Aynı dönemde yıllık enflasyonun %5-6 seviyelerinde seyredeceği, 2009 yılında 8.456 ABD doları olan kişi başına düşen milli gelirin 2012 yılında 9.732 ABD dolarına ulaşacağı beklenmektedir. Öte yandan, dünyaca kabul gören derecelendirme şirketleri 2010 yılı başlarında açıklamış oldukları raporlarda Türkiye’nin kredi derecelerini artırmışlardır. 20 Parlayan Yıldız - Perakende Sektörünün Türk Ekonomisine Etkileri
  18. 18. 01 Temel Ekonomik Büyüklüklerdeki Tahminler: 2009 2010 2011 2012 Büyüme ve İstihdam GSYH (Milyar TL, Cari Fiyatlarla) 947 1.029 1.118 1.227 GSYH (Milyar Dolar, Cari Fiyatlarla) 608 641 669 723 Kişi Başına Milli Gelir (GSYH, Dolar) 8.456 8.821 9.096 9.732 GSYH Büyümesi 1 -6,0 3,5 4,0 5,0 Toplam Tüketim 1 -2,3 2,5 3,3 4,4 Kamu 5,2 2,3 2,8 2,2 Özel -3,1 2,5 3,4 4,7 Toplam Sabit Sermaye Yatırımı 1 -17,9 7,5 6,8 10,2 Kamu 0,6 5,7 -4,6 2,6 Özel -22,0 8,0 10,0 12,0 Toplam Nihai Yurtiçi Talep1 -6,1 3,6 4,1 5,7 Toplam Yurtiçi Talep 1 -7,6 3,8 4,4 5,8 Nüfus (Yıl Ortası, Milyon Kişi) 71,9 72,7 73,5 74,3 İşgücüne Katılma Oranı (%) 47,6 47,4 47,3 47,3 İstihdam Düzeyi (Milyon Kişi) 20,9 21,3 21,7 22,2 İşsizlik Oranı (%) 14,8 14,6 14,2 13,3 Dış Ticaret İhracat (FOB) (Milyar Dolar) 98,5 107,5 118,0 130,0 İthalat (CIF) (Milyar Dolar) 134,0 153,0 168,0 187,0 Dış Ticaret Dengesi (Milyar Dolar) -35,5 -45,5 -50,0 -57,0 İhracat / İthalat (%) 73,5 70,3 70,2 69,5 Dış Ticaret Hacmi / GSYH (%) 38,2 40,6 42,8 43,9 Turizm Gelirleri (Milyar Dolar) 21,0 22,5 23,5 24,5 Cari İşlemler Dengesi (Milyar Dolar) -11,0 -18,0 -22,0 -28,0 Cari İşlemler Dengesi / GSYH (%) -1,8 -2,8 -3,3 -3,9 Ham Petrol Fiyatı (Dolar/w)2 62,1 75,2 78,0 80,9 Ham Petrol İthalatı (Milyar Dolar) 7,9 12,4 13,6 15,5 Enerji İthalatı (27. Fasıl, Milyar Dolar) 26,1 34,5 38,4 43,4 Enflasyon GSYH Deflatörü 6,0 5,0 4,5 4,5 TÜFE Yıl Sonu % Değişme (Tahmin) 3 5,9 5,3 4,9 4,8 1 Sabit Fiyatlarla yüzde değişimi göstermektedir. 2 DPT tarafından IMF tahminleri kullanılarak yapılan hesaplamalardır. 3 3 Haziran 2008 tarihinde belirlenen enflasyon hedefleri, 2009 yılı için yüzde 7,5, 2010 yılı için yüzde 6,5 ve 2011 yılı için yüzde 5,5’dir. Kaynak: Orta Vadeli Program (2010-2012), DPT 21
  19. 19. 01 Türkiye’de GSYİH ve GSYİH büyüme oranları, 2002-13 (2000 sabit fiyatları ile reel GSYİH) 450 12 400 10 350 8 Büyüme Oranı (%) Değer (milyar $) 300 6 250 4 Değer (milyar $) 200 2 Büyüme Oranı (%) 150 0 100 -2 50 -4 0 -6 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 Yıl Kaynak: Datamonitor Türkiye’de istihdam ve büyüme oranları, 2002-13 25,00 3 24,50 2,5 24,00 2 23,50 1,5 Büyüme Oranı (%) 23,00 1 İstihdam (milyon) 22,50 0,5 Büyüme Oranı (%) 22,00 0 21,50 0,5 21,00 -1 20,50 -1,5 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 Yıl Kaynak: Datamonitor Türkiye’deki Tüfe ve Tüfe Bazlı Enflasyon 2002-2012 600 50 500 40 Enflasyon 400 30 Tüfe Tüfe 300 20 200 Enflasyon 10 100 0 0 05 06 07 10 11 12 09 03 04 08 02 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 Yıllar Kaynak:TÜİK 22 Parlayan Yıldız - Perakende Sektörünün Türk Ekonomisine Etkileri
  20. 20. 02 Türkiye’de Modern Perakende Sektörünün Mevcut Durumu ve Türk Ekonomisine Etkileri
  21. 21. 02 II.A. Kayıtlı Ekonomi ve Vergi Gelirleri II.A.1. Organize Perakende Sektörü Ciro Gelişimi GSYH 2007 yılında %4,7 büyürken, 2008 yılında yıllık büyüme %0,9’a gerilemiş, bu oran 2009 yılı ilk yarısında %-11,3 düzeyine inmiştir. 2009 yılı içinde özellikle sanayi kapasite kullanım oranlarındaki gerileme ve artan işsizlik, ekonomi geneline yansımıştır. 2008 yılında ekonomik büyümeye en önemli katkıyı “inşaat hariç hizmetler sektörü” yapmıştır7. 2008 yılı ilk 9 ayında mali sektörle birlikte “toptan ve perakende ticaret” ve “ulaştırma, depolama, haberleşme” kalemlerinde ortalamanın üstünde gerçekleşen büyüme sayesinde, bu dönem “inşaat hariç hizmetler sektörü” %3’lük milli gelir artışının 2,1 puanını sağlamıştır. Seçilmiş Sektörlerin 2008 Yılı Performansı %15 %9 %10 %7 %7 %7 %5 %4 %4 %5 %0 %2 %1 %-8 %0 %-5 %-10 Toplam Perakende Ticaret Organize Perakende Mali aracı kuruluşlar Tarım Oteller ve Lokantalar Gayrimenkul ve Kiralama Madencilik Elektrik, gaz, su Ulaştırma İmalat Sanayi İnşaat %-15 Kaynak:TÜİK Türkiye’de perakende sektörü, tarım sektörünün perakendeciliğe olan etkilerinin göz ardı edilmesi durumunda bile, 2009 yılı itibariyle 2 milyondan fazla kişiyi (TÜİK, AMPD) istihdam etmektedir. Perakende sektörü toplam Türkiye istihdamın ise %20’sini oluşturmaktadır. Hizmetler Sektörü toplamda, gayrisafi katma değerin %62,4’ünü yaratmaktadır. Bu tablo, perakende sektörünün Türk ekonomisi üzerindeki etkisini gözler önüne sermektedir. Kriz öncesinde, 2001 yılından 2008’in son çeyreğine kadar olan aralıksız büyüme süresince nispeten artan kişi başına düşen milli gelir ve özellikle büyük şehirlerde hız kazanan AVM yatırımları ile birlikte tüketici harcamalarında da bir artış olmuştur. Aşağıdaki tablodan da görülebileceği gibi sektörlerin GSYH içindeki payları sabit fiyatlarla incelendiğinde toptan ve perakende ticaretin payı 2004 ve 2008 yılları arasında %13 seviyelerinde iken krizin etkisi ile 2009 yılında %12,2’ ye düşmüştür. İmalat ve tarımdan sonra toptan ve perakende ticaret sektörünün üçüncü sırada yer alması, sektörün Türkiye ekonomisindeki önemini gözler önüne sermektedir. 7 TÜSİAD, 2009 Yılına Girerken Türk Ekonomisi Raporu 25
  22. 22. 02 Sabit fiyatlarla sektörlerin GSYH içindeki payları 30,0 20,0 13,1 13,2 13,1 13,3 13,0 12,2 10,0 0 2002 2003 2004 2005 2006 2007 İmalat Sanayi Toptan ve perakende ticaret Tarım, avcılık ve ormancılık Ulaştırma, depolama ve haberleşme Kaynak:TÜİK Türkiye’de toptan ve perakende ticaretin toplam ekonomi içindeki payı, AB’deki ekonomilerle paraleldir. Öte yandan, AB ülkelerinde modern perakende sektörünün payı, toplam perakende sektörünün %80-90’ına yakın iken, Türkiye’de bu oran %40-42 aralığında seyretmektedir. Avrupa Ülkelerinde Pazar Payları %100 %90 %80 %70 %60 %87 %96 %77 %71 %76 %80 %64 %75 %82 %83 %67 %91 %68 %73 %73 %90 %50 %40 %30 %20 %10 %13 %4 %23 %29 %24 %20 %36 %25 %18 %17 %33 %9 %32 %27 %27 %10 %0 Finlandiya Yunanistan İngiltere Danimarka Avusturya Portekiz Hollanda İspanya Almanya İsviçre Belçika İrlanda Fransa İtalya Norveç İsveç Bakkal Süpermarket/Hipermarket Günümüz Türk perakende sektörü yaklaşık %60 oranındaki geleneksel perakende pazar payıyla, 1970’lerin Avrupa perakende pazarına çok benzemektedir. Buna karşın, AB’de modern perakendecilerin pazar payı her geçen gün artmış 1980’de %51’e ulaşmış ve 2002 yılında %83 olarak gerçekleşmiştir. Avrupa’nın belli başlı ülkeleri ile Türkiye’yi karşılaştıracak olursak, ortaya çıkan durum gerçekten çok çarpıcıdır. Satış Kanalları 2009 Yılı Pazar Payları Bakkallar, marketler ve açık pazarlar %35,9 Tekil marketler %15,3 Toplam geleneksel %51,2 Yerel zincirler %9,6 Organize perakende %42 Kaynak: IPSOS-KMG; AMPD 26 Parlayan Yıldız - Perakende Sektörünün Türk Ekonomisine Etkileri
  23. 23. 02 İspanya ve Türkiye Kıyaslamalı Yıllara Göre Geleneksel-Modern Perakende Pazar Payı Değişimi İspanya Türkiye 100 100 74 71 80 70,6 74,7 78 80 63,5 61,5 66 55 60 48 52 60 45 36,5 38,5 40 35 29,4 25,3 40 26 29 22 20 20 0 0 1988 1990 1992 1994 1995 2000 2002 2004 2009E 2010 E Geleneksel Modern Geleneksel Modern Perakendeciler Perakendeciler Perakendeciler Perakendeciler Kaynak: Consumer’s Co-operative Institute, Japonya Kaynak: AC Nielsen TEPAV tarafından 2005 yılında yapılmış olan tahmine göre, Türkiye’deki organize perakende sektörü gelişimi İspanya ile kıyaslandığında 2010 yılında organize perakende sektörünün payı %55’e çıkacaktır; ancak beklenen artışlar gerçekleşmemiştir. Perakende kanallarındaki gelişim, yukarıda görülen tablo bazında gerçekleşmiştir. Orada da görüldüğü gibi, organize perakende sektörünün toplam içindeki payı, TEPAV’ın %55’lik tahminine karşın, %40-42 mertebesinden yukarı çıkamamaktadır. Türkiye perakende sektörü gerek nüfus gerekse tüketim harcamaları açısından Avrupa genelinde önemli bir potansiyel sunmaktadır. Tüketim harcamaları açısından Avrupa’da 7. sırada yer alan Türkiye, gıda harcamalarında 5. gıda dışı perakende harcamalarında ise 8. sırada yer almaktadır. Perakende Büyüklükleri Karşılaştırmalar 2007 (Milyar ABD doları): Gıda Gıda Dışı Nüfus Tüketim Perakende Gıda Ülkeler Harcamaları Perakende Milyon Harcamaları Harcamalar Harcamaları Payı % Harcamalar Almanya 82,2 1.780,2 678,3 26,0 176,5 501,8 İngiltere 61,2 1.673,3 644,6 19,2 123,5 521,1 Fransa 61,9 1.435,4 567,0 31,8 180,3 386,7 İtalya 59,0 1.264,4 395,8 42,7 169,1 226,7 İspanya 45,3 850,0 360,4 29,7 106,9 253,5 Rusya 141,1 684,2 322,3 55,4 178,4 143,9 Türkiye 71,5 484,4 232,5 56,0 130,2 102,3 Hollanda 16,4 357,9 148,9 22,6 33,6 115,3 Polonya 38,0 259,7 129,6 37,4 48,5 81,1 Belçika 10,6 229,2 94,4 28,8 27,2 67,2 Yunanistan 11,2 238,8 79,5 40,5 32,2 47,3 İsveç 9,2 207,3 77,1 28,1 21,7 55,4 İrlanda 4,4 113,3 60,9 13,6 8,3 52,6 Portekiz 10,7 150,7 49,7 49,3 24,5 25,2 Çek Cumhur 10,3 86,1 48,1 25,6 12,3 35,8 Kaynak: AMPD 27
  24. 24. 02 Perakende sektörü, 2006 ve 2007 yıllarında %10’luk büyüme oranlarıyla ekonomideki genel büyüme oranlarının üzerinde bir büyüme gösterirken 2008 yılının ilk üç çeyreğinde de bu görüntü devam etmiş ancak krizin de etkisiyle 2008’in son çeyreğinde sektör küçülmüştür. Ancak genel ekonomideki küçülmeyle karşılaştırdığımızda perakende sektöründeki küçülme nispeten daha az olmuştur. GSYH Büyüme & Organize Perakende Sektörü Ciro Değişimi %15 %14 GSYH %10 %9 %9 %7 Organize Perakende Sektörü %5 %3 2008-IV %1 %0 %-5 2008-I 2008-II 2008-III %-3 %-6 %-10 Kaynak:TÜİK, AMPD Organize perakende sektörü, özellikle 2009 yılında yıllık enflasyonun gerilemesinde önemli bir pay sahibi olmuştur. Yıl içinde tüketicinin harcanabilir gelirini dikkate alarak sürdürülen kampanya ve indirimler ile, fiyat artışı sınırlı olmuş, harcanabilir gelirdeki daralmaya rağmen, tüketimin ertelenmesinin bir nebze önüne geçilmiştir. Organize Perakende Ciro Gelişimi ve Yıllık Enflasyon 2007-2009 Yıllık Enflasyon (TÜFE Değişim) %13,0 160 AMPD Ciro Endeksi %12,0 150 %11,0 %10,0 140 %9 130 %8 %7 120 %6 110 %5 %4 100 Ağustos 07 Ağustos 08 Ağustos 09 Haziran 07 Haziran 08 Haziran 09 Aralık 07 Aralık 08 Temmuz 07 Temmuz 08 Temmuz 09 Şubat 07 Mayıs 07 Kasım 07 Şubat 08 Mayıs 08 Kasım 08 Şubat 09 Mayıs 09 Nisan 07 Eylül 07 Nisan 08 Eylül 08 Nisan 09 Eylül 09 Ocak 07 Mart 07 Ekim 07 Ocak 08 Mart 08 Ekim 08 Ocak 09 Mart 09 Yıllık Enflasyon AMPD Ciro Endeksi Kaynak: TÜİK, AMPD Ekonomi genelinde kontrollü enflasyon politikalarına en büyük destek, kriz döneminde organize perakendeden gelmiştir. 28 Parlayan Yıldız - Perakende Sektörünün Türk Ekonomisine Etkileri
  25. 25. 02 Perakende Satış Artışı (Hacim olarak) Ülke 2006 2007 2008 2009 2010 2011 Bulgaristan 6,1 2,8 0,1 -7,3 -0,5 2,4 Çek Cumhuriyeti 3,8 5,4 1,5 -7,7 1,1 3,6 Macaristan 2,5 -4,3 -4,6 -6,1 -1,3 2,9 Polonya 7,2 8,0 10,3 -2,9 1,5 4,3 Romanya 24,0 17,8 14,2 3,0 4,3 6,9 Rusya 14,1 16,1 13,5 -3,0 2,5 4,3 Slovakya 5,9 4,7 20,7 -3,8 1,6 4,7 Türkiye 3,0 3,4 -1,2 -5,0 -0,2 2,4 Ukrayna 10,0 15,3 2,0 -12,1 -2,3 2,3 Kaynak: Glimmers amid the gloom – PwC Retail Forward tarafından yapılan küresel perakende fırsatları araştırmasına göre 2007 yılında 12. sırada olan Türkiye 2008 yılında 19. sırada yer almıştır. Aşağıdaki tablodan da görülebileceği gibi her ne kadar küresel krizin etkisiyle Türkiye’nin sıralamadaki yeri gerilese de hala ilk 20’de yer alması büyük bir potansiyeli barındırdığının göstergesidir. Küresel perakende fırsatları sıralaması 2008 2007 Ülke Bölge 2008 2007 Ülke Bölge 1 1 Çin Asya-Pasifik 16 10 Japonya Asya-Pasifik 2 2 Rusya Doğu Avrupa 17 14 İspanya Batı Avrupa 3 3 A.B.D Kuzey Amerika 18 11 Nijerya Afrika 4 6 Hindistan Asya-Pasifik 19 12 TÜRKİYE Doğu Avrupa 5 5 Malezya Asya-Pasifik 20 19 Tayland Asya-Pasifik 6 7 Güney Afrika Afrika 21 24 Belçika Batı Avrupa 7 4 İngiltere Batı Avrupa 22 22 Güney Kore Asya-Pasifik 8 8 Avustralya Asya-Pasifik 23 29 Hollanda Batı Avrupa 9 9 Kanada Kuzey Amerika 24 26 Endonezya Asya-Pasifik 10 21 Brezilya Güney Amerika 25 25 Meksika Kuzey Amerika 11 15 Fransa Batı Avrupa 26 27 İsviçre Batı Avrupa 12 16 Vietnam Asya-Pasifik 27 18 Almanya Batı Avrupa 13 13 Filipinler Asya-Pasifik 28 28 Tayvan Asya-Pasifik 14 17 İsveç Batı Avrupa 29 23 Polonya Doğu Avrupa 15 20 Arjantin Güney Amerika 30 30 İtalya Batı Avrupa Kaynak: Retail Forward 29

×