• Share
  • Email
  • Embed
  • Like
  • Save
  • Private Content
Kataloğun geleceği rda
 

Kataloğun geleceği rda

on

  • 1,573 views

 

Statistics

Views

Total Views
1,573
Views on SlideShare
1,573
Embed Views
0

Actions

Likes
3
Downloads
23
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Microsoft PowerPoint

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment
  • Herşey Semantik weble başladı diyebiliriz. Web teknolojisindeki hızlı değişim yeni olanakları da beraberinde getirdi. Nedir bu olanaklar küreselleşme, kişiselleştirme, sosyal medya.Internetteki bu değişim kullanıcılarımızın beklentilerini de yükseltti. Karen Coyle diyor ki (Kaliforniya üniv. Kütüphaneci bilgi teknolojileri alanı) ; sadece webte olmak yeterli değil webin bir parçası olmalıyız. Bu şu demek ; Artık bibliyografik bir evrenden bahsediyoruz ve kütüphane verileri işlenebilir, paylaşılabilir ve izlenebilir olmalı. Kütüphaneler, kullanıcı ihtiyaçlarına duyarlılık gösterip sistemlerinin yeteneklerini artırmak zorundalar. Peki bu nasıl olacak ?Bibliyografik denetimle. Geleceğin bibliyografik denetimi uluslararası işbirliğinden yana ve web tabanlı olacak yani RDA….
  • Merhaba, bugün sizlerle kataloglama alanında AACR2 ‘nin yerine kullanılması düşünülen yeni bir standart olan RDA hakkında kısa bir bilgiyi paylaşacağız. RDA ‘nın Türkçe’deki kullanımını Yaşar Tonta ve Mustafa Bayter “kaynak tanımlama ve erişim” olarak kullanmışlardır. Teknolojinin gelişimi ile birlikte bilgi kaynaklarındaki değişim ve çeşitlik de artmıştır. Bilgi kaynaklarının türü ve sayısında yaşanan bu sürekli artış, bilginin ve bilgi kaynaklarının düzenlenmesi gerekliliğini doğurmuştur. Bu doğrultuda kataloglama ve sınıflama kuralları oluşturularak kullanıcıların bilgi kaynaklarına kolayca erişebilmeleri amaçlanmıştır. Kütüphane kataloglarının amacıda budur. Kart katalogla başlayan bu hizmetler, teknolojinin gelişmesiyle birlikte yerini online kataloglara bırakmıştır. Kataloglama kuralları da değişen teknoloji ile birlikte de değişim geçirmek durumunda kalmaktadır. Şimdi bu değişime kısaca bir gözatıp, AACR’2nin yerine geçmesi planlanan yeni bir standart olan RDA’ya neden gerek duyuldu, AACR’2 den farkı, kapsamı, dayandığı kavramsal modeli, ve yapısı hakkında kısa bir bilgilendirme yapıp, ülkemizde bu konuda neler yapılmalı ve önerileri sizlerle paylaşacağız. Amacımız yurtdışında kütüphane camiasında güncel olarak tartışılan bu konunun bizim ülkemiz içinde farkındalık yaratmaktır.
  • Şimdi kısaca yeni standarta gelinceye kadar önceki döneme bir gözatalım... Kataloglmada uluslararası standartlaşma, 1961 yılında UNESCO ‘nun desteği ile IFLA tarafından Paris’te 52 ülkenin katılımıyla düzenlenen “Kataloglama ilkeleri Milletlerarası Konferansı “ ile başlamıştır. Bu toplantının sonucunda ülkelerden alınan geri bildirimler dikkate alınrak 1967 yılında AACR’nın birinci basımı yayınlanmıştır. Bu arada bilgisayarların kataloglama işlemlerinde büyük yarar sağlayacağı anlaşılmış ve bu yönde çalışmalar başlatılmış ve Makine ile okunabilir kataloglama yani MARC projesi geliştirilmiştir. Ve bu projede kullanılabilecek standartları belirlemek üzere “Evrensel Bibliyografik Denetleme” programı kabul edilmiştir. (International Bibliyografik Control – UBC ). 1969 Kopenhag ‘da “kataloglama uzmanları milletlerarası toplantısı” yapılmış ve ISBD (International Standart Bibliographical Description ) standartları için çalışma grupları oluşturulmuş ve 1971 ISBD yayınlanmış. 1978 AACR’2 basılmış...her yıl düzenli olarak gözden geçirilen AACR’2 nin en son 2002 de AACR2 nin 2d. Ed, rev. Olarak yayınlanmıştır. Bu arada 1997’ de Toronto’da (International Conference on the Principles & Future Development of AACR) AACR2’nin Geleceği, Gelişmeler ve Prensipler konferansı yapılıyor, dünya çapında katalog uzmanları davet edildi, katılımcılar kendi ilgi alanlarına göre birçok tespitte bulundular. İlkeleri, içeriği, taşıyıcısı, kuralların mantıksal yapısı, seriler ve uluslarasılaşma gibi. ve kataloglama kurallarının, elektronik bilgi kaynaklarına yönelik olarak yenilenmesi gündeme getirilmiş ve yenilikler yıllık olarak yayınlanmaya başlamıştır. 1997 sonrası yenilenen metinlerde bazı konular sınırlı kaldı, ama AACR ‘ın 3. Edisyonu yerine, yeni bir kaynağa gereksinim olduğu konusu gündemdeydi ve farkındalık vardı. Bu görüş 1998’de IFLA tarafından FRBR Bibliyografik Kayıtlar İçin İşlevsel Gerekler ( Functional Requirements for Bibliographic Records ) çalışması ile desteklendi. (bu çalışmanın ayrıntılarını biraz sonra anlatacağım)... Ve 2004 ‘ün sonuna kadar updateler devam etmiş AACR3 için çalışmalar başlatılmıştır. 2005’de JSC kararaı ile yeni yayınlanacak olan kaynağın AACR3 değil, RDA (Resource Description and Access –Kaynak Tanımlama ve Erişim ) olacağına karar verilmiş ve komisyon elektronik bilgi kaynaklarının bu isimle tanımlanmasının daha doğru olacağı kararına varmış. RDA, AACR2’ye dayanılarak oluşturulmuş, elektronik kaynakların bibliyografik tanımlanması ve erişimi için tasarlanmış yeni bir standarttır.
  • “ Kaynak Tanımlama ve Erişim ” olarak tanımlanmaktadır. AACR2’nin yerini alan, kataloglama teori ve pratiğinin yeniden düşünülmesi gerektiğini öngören FRBR Bibliyografik Kayıtlar İçin İşlevsel Gerekler kavramsal modeline dayanan yeni bir kataloglama standartıdır. AACR2, kart kataloglar için tasarlanmış olup, uluslararası bibliyografik tanımlama kuralları olan ISBD kuralları uygulanırken kart katalog boyutu sınırlı olduğu için tüm alanlarda kısaltmalar kullanılmış ve yazar girişlerindeki 3 ve 3 den yukarı kuralı gibi sınırlar koyulmuştur. Artık günümüzü ifade etmeyen güncel olmayan katalog bilgilerini de hala taşımaktadır. En büyük değişiklik RDA, AACR2 gibi bir görüntü ya da kodlama standardı değildir, ISBD gibi bibliyografik verinin katalog sisteminde nasıl gösterileceği ile uğraşmaz, RDA, aranılan bilginin içeriği ile ilgilenir, bilginin belirlenmesi, tanımlanması ve bilgi kaynaklarına bağlantısıyla ilgili kuralları içerir. Bu nedenle görüntü ve kodlamadan çok bir içerik standartı olarak tanımlanmaktadır. Dijital ortam için tasarlanmış olup, basılı ve dijital bütün kaynak türlerini kapsar, dijital kaynaklara yol gösterir. RDA online sistemler için tasarlanmış olup, daha güncel katalog bilgilerini ve kurallarını kapsar. Kendisi de web tabanlı bir araç (tool) olarak bulunur, dijital ve diğer tüm kaynakların dijital ortam üzerinde kataloglanmasını sağlar. Bilginin internet üzerinde iletilmesi, paylaşılması için gerekli olan kurallar ile ilgilenir.
  • Tüm kaynakların tanımlanmasını sağlar (digital environments) RDA online sistemler için tasarlanmış olup, daha güncel katalog bilgilerini ve kurallarını kapsar. Dijital ortam için tasarlanmış olup kendisi de web tabanlı bir araç (tool) olarak bulunur, dijital ve diğer tüm kaynakların dijital ortam üzerinde kataloglanmasını sağlar ve dijital katalog kayıtlarının web opaclar ve internet yine dijital ortamlarda kullanımına yöneliktir Uluslararası standartlarla uyumlu (more international) Uluslararası her türlü ilke, model ve standartlar ile uyumlu olmak, Sadece kütüphaneler için değildir (more communities) Bilginin organizasyonu ile ilgilenen kurumlar artık sadece kütüphaneler değildir, Arşivler, müzeler, kültürel mirası koruma amaçlı kurumlar, yayınevleri de bilgi organizsayonu, bilgiyi tanımlama ve içeriğinin ortaya çıkarılması, bilgiye erişim ve bibliyografik bilginin iletimi, data aktarımı vs konularıyla yakından ilgilenmektedir. Online oluşturulan verilerin network üzerinde ve web ortamında transfer edilebilir olması için gerekli olan standartlaşma önem kazanmıştır. RDA, kütüphane topluluklarının dışında diğer bilgi topluluklarını yakından ilgilendiren Dublin Core Metadata Initiative Dublin Core Metadata girişimi ve yayıncıların yakından ilgilendiği ONIX ( The Publishing Community ) , gibi diğer metadata ve semantic web (communities) girişimlerinin standartlarıyla uyumlu olarak çalışabilecek şekilde tasarlanmıştır.
  • Kuralların içeriğini JSC ortak yönetim kurulu oluşturmakta ve bu kurul U.S., Canada, the U.K, ve Australia ‘dan oluşturulan 6 temsilciden oluşmaktadır. RDA uluslararası bir proje olduğu için U.S ile sınırlı kalması kuralların uygulanmasında problem yaratabileceği düşünülerek bölge temsilcilikleri oluşturulmuş. Ortak ve danışman olan kurullar Temsilcileri : Joint Steering Committee for the Development of RDA Dublin Core and other semantic web communities Library of Congress Network Development and MARC Standards Office IFLA Meeing of Experts on an International Cataloging Code The Publishing Community (ONIX)
  • RDA, teoriye dayanan bir standarttır. Kütüphane kataloglarında yer alan bibliyografik kayıtların oluşturulmasına yeni bir yaklaşım getiren FRBR Bibliyografik Kayıtlar İçin İşlevsel Gerekler kavramsal modeline dayanır. Varlıklar ve ilişkileri modeline dayanır. FRAD da FRBR gibi varlık ilişki modeline dayanır, ama daha çok kişilerin, tüzel kurumların, aile isimlerinin özelliklerini ve ilişkilerini tanımlar ve bu varlıkların kontrollu erişim noktaları ( controlled access points) ile ilgilenir. ICP, 1961 Paris ilkeleri ile oluşturulan kataloglama ilkelerinin elektronik kaynaklar gözönünde bulundurularak tekrar düzenlenmiş halidir.
  • FRBR, Functional Requirements for Bibliographic Records : Bibliyografik kayıtlar için işlevsel gereklilikler Son yıllarda kütüphane kataloglarında yer alan bibliyografik kayıtların oluşturulmasına yeni bir yaklaşım getiren teorik bir modeldir. Bu modelin arkasındaki fikirler çok yüksek bir mantık düzeyinde geliştirilmiştir. Bizim bibliyografik dünyamızı oluşturan eserler, dokumanlar, yazarlar, yayınevleri vs. gibi nesneler üzerinde iyi tanımlanmış fikirler olarak düşünülmüştür. Bu model entellektüel ya da sanatsal içerik taşıyan eserlerin kütüphane kataloglarında daha etkin bir biçimde temsil edilmesinie olanak sağlamayı amaçlamaktadır. Veri tabanı sistemlerinde kullanılan “varlık- ilişki “ modeline dayanır. Bu model database içindeki bilgiyi, varlık gruplarına ayırarak, varlıkların kendi öz nitelikleri ve diğer varlıklarla olan ilişkilerini gösteriyor. Bugunün bilgi ortamını oluşturan bireysel bilgi kaynakları bir dizi format ve birkaç türetilmiş çalışmadan oluşmaktadır. Örneğin, bir roman hardback, paberback, standart, ve large print yada brail alfabesi ile yazılmış olabilir, dijital file, ses kaseti, audio book, ve cd olabilir. Buna ek olarak, aynı yazar ve değişik yazarlardan tarafından flim çalışması, senaryosu vs, müzikali, operası, balesi vs gib çalışmaları olabilir. FRBR da varlık olarak tanımlanan bu eserler ve aralarındaki geniş ilişkiler ortaya çıkarılıyor ve yansılıtıyor. Ama AACR bu kavramsal modeli ve kullandığı terimleri doğrudan yansıtmamaktadır. Kullanıcıların yaptıkları taramalarda bu ilişkilerileri tarama sonuçlarına yansıtabilmek için, katalog kayıtlarının uygun bir biçimde düzenlenmesinin gerekliliği vurgulanmıştır. Buda FRBR modeli ile olabilmektedir. RDA kuralları oluşurulurken bu model gözönünde bulundurulmuştur.
  • IFLA’nın bu FRBR kavramsal model çalışmasında bibliyografik kayıtlar için işlevsel gerekler, k ullanıcıların kütüphane kataloglarını kullanırken gerçekleştirdikleri; bulma, belirleme, seçme, sağlama görevleri açısından tanımlanmaktadır. Bir kataloglama kuralları seti değildir. Marc, Dublin Core, vb gibi bir metadata standardı değildir. FRBR’ın önemli özelliklerinden biri, bilgiye gereksinimi olan kullanıcıların aradıkları bilgiye ulaşması için kayıtların açık bir şekilde tanımlanıp, yapılandırılarak aranılan bilgiyle ilişkilendirilmelidir. Bulma işlevi ;Bibliyografik kayıtlardaki verileri kullanarak kullanıcının belli bir konudaki aradığı materyallerin bulunması, erişilmesi, belirleme İşlevi ;Erişilen verileri kullanarak bir varlığın belirlenmesi, bir kayıtta tanımlanan belgenin kullanıcının istediği belge olup olmadığının belirlenmesi ya da aynı eser adını taşıyan kayıtların birbirinden ayırt edilmesi, Seçme işlevi ; Verileri kullanarak kullanıcının gereksinimlerini karşılayan bir varlığın seçilmesi, örneğin kullanıcının bildiği bir dildeki metnin seçilmesi ya da kullanıcının sahip olduğu donanım/yazılıma uygun bir bilgisayar programının seçilmesi, Sağlama işlevi ; Verileri kullanarak tanımlanan varlığın sağlanması, elde edilmesi ya da o varlığa erişilmesi
  • Bibliyografik veri kullanıcılarını ilgilendiren temel nesneler “varlık” olarak tanımlanır. Bu varlıklar üç gruba ayrılır. 1. Grupta ; bibliyografik kayıtlarda tanımlanan entellektüel ya da sanatsal çabaların ürünleri (“eser”, “anlatım”, “gösterim” ve “kopya”) bulunur.   2. Grupta ; entellektüel ya da sanatsal içerikten, bu içeriğin fiziksel olarak üretim ve dağıtımından ya da bu tür ürünlerin korunmasından sorumlu olan özel ve tüzel kişiler yer alır.   3. grupta ; ise entellektüel ya da sanatsal çabaların konularını oluşturan ek varlıklar (“kavram”, “nesne”, “olay” ve “yer”) bulunur. Konu başlıkları ile ilgili ek varlıklar olarak tanımlanıyor.  
  • 1. Grup Varlıklar İlk grupta yer alan varlıklardan “ Eser ” (entellektüel ya da sanatsal yaratı), Eser , maddi bir nesne tarafından temsil edilmeyen soyut bir varlıktır. Yazarın ya da yaratıcısı olan kişinin kafasında kurguladığı şekli..roman, hikaye, şiir, melodi, imaj, görüntü vs.   “ Anlatım” bir eserin entellektüel ya da sanatsal gerçekleştirimi. Gözden geçirme, güncelleme, kısaltma, genişletme, çeviri vs. aynı eserin farklı anlatımları sayılmaktadır. Bu anlatımlar ancak önemli derecede bağımsız entellektüel veya sanatsal çaba içeriyorsa yeni eser olarak kabul edilir. Biçim değişiklikleri ve bir dilden diğerine çeviri yeni bir anlatımla sonuçlanır.   Eser ve anlatım FRBR modelinde entellektüel veya sanatsal yaratıyla ilgili olup soyut varlıklardır. Eserler ve anlatımlar kütüphanelerdeki nesneleri bir araya getirmek ve düzenlemek için kullanılır.   “ Gösterim” (manifestation - bir “eser”in bir “anlatım”ının fiziksel olarak cisimlenmesi, somutlaştırılması). Gösterimler çeşitli biçimlerde (kitap, CD, harita, oyun, vd.) olabilir. Fiziksel formda değişiklik olduğu zaman yeni bir gösterim yaratılmış olur.   “ Kopya” (item - bir “gösterim”in tek bir örneği) somut bir kopyasıdır. Bir ya da birden fazla nesneden oluşabilir. Gösterim ve kopya entellektüel veya sanatsal içeriğin bir ortam üzerine kaydedilmesiyle ilgili olup somut varlıklardır. Grup varlıkların kendi aralarında birbirleriyle olan ilişkilerine baktığımızda ; Bir eser, bir ya da daha fazla anlatım yoluyla gerçekleştiririlebilir. Örneğin kara kitap, Türkçe, ingilizce, almanca çevirileri olabilir. Ama bir anlatım yalnızca bir eserin gerçekleştirimidir. Bir anlatım, bir ya da daha fazla gösterimde şekillendirilebildiği gibi bir gösterimde bir ya da daha fazla anlatımı şekillendirebilir. Örneğin kara kitabın türkçe anlatımı kitap, olabilir cd olabilir, e-book olabilir... Bir gösterim bir ya da daha fazla kopya ile örneklendirilebilir, ama bir kopya sadece bir gösterimi örnekleyebilir.  
  • Film, versiyonu farklı bir çalışma olduğu için farklı bir eser olarak tanımlanır fakat “roman” olarak düşünülen eser ile ilişkili bir eser olarak düşünülerek ilişkilendirilir.
  • örnek
  • Özet olarak FRBR kavramsal modelince tanımlanan ve ilişkilendirilen tüm varlıklar sayesinde aynı entelektüel ve sanatsal içeriğe sahip eserlerin bir araya gelmesi mümkün olmaktadır.
  • Bibliyografik kayıtların düzenlenmesine yardımcı olur. Bütün anlatımlar için eser sadece bir kez kataloglanır. Bütün gösterimler için anlatım bir kez kataloglanır. Kopya kataloglama aynı kalır .
  • FRBR uyumlu kütüphane katalog örnekleri
  • This project applies principles of the FRBR model to aggregate bibliographic information above the manifestation level. Records are clustered into works using the OCLC FRBR Work-Set Algorithm.
  • Belçika ‘da bulunan bulunan 4 katolik üniversitesinin ortak kütüphane ağı, Académie Louvain üzerinde FRBR modeline göre de oluşturulmuş kayıtlar bulunmaktadır. Örnek Emile Zola’nın Germinal kitabını aramak için yapılmıştır.
  • FRBR modeline göre oluşturulmuş kayıtlar “record tree” sözcüğü ile ayırt edilmektedir.
  • Germinal kitap ve video olarak iki ayrı formatta bulunuyor.
  • 1993 Nathan basımlı kitabın bibliyografik künyesi
  • Aynı kitabın marc gösterimi
  • FRAD da FRBR gibi varlık ilişki modeline dayanır, amadaha çok kişilerin, tüzel kurumların, aile isimlerinin özelliklerini ve ilişkilerini tanımlar ve bu varlıkların kontrollu erişim noktaları ( controlled access points) ile ilgilenir.
  • AACR2 de materyaller sınıflanarak, her materyal türü için kurallar oluşturulması tasarlanmıştır. Her yeni çıkan bir materyal türü için eklemeler yapılarak çözüm aranmış. Zaman geçtikçe, giderek daha karmaşık ve çeşitlilik içeren bibliyografik kaynak çeşitlerini kapsayan kurallar daha karmaşık hal almaya başlamıştı. kitaplar ve diğer basılı materyal için spesifik kurallar ile başlayan kartografik malzemeleri, el yazmaları, müzik, ses kayıtları, sinema ve video kayıtları, grafik malzemeleri, elektronik malzemeler, 3D öğeler, mikroformlar ve sürekli kaynakları (örneğin seri) kapsayan özel kurallar içeren bölümler izledi. AACR ‘nın yukarıda belirtilen mevcut yapısı kendi içinde bazı problemler içermektedir. Kaynak türüne göre chapterların düzenlenmesi nedeniyle, katalogçu öncelikle elindeki kaynağı tanımlayabilmek için kaynağın formatını yada materyal türünü, (tipini ) belirleyip, uygun chapterları kullanacaktır. Kararın nasıl verilmesi gerektiği konusunda net bir açıklama rehber yoktur. Bu açıklamalar bazı kaynaklar için örneğin tek bir elyazması olan metinlerde olduğu gibi daha açık olabilir ama bir seri içeren müzik eseri için öncelikle müzik mi yoksa serial mı olduğu çok net değildir. Ya da hem text hem de ses içeren video görüntüleri olan online bir web kaynağının sadece “electronic resources” olarak tanımlanması yeterli olmamaktadır. Tanımlama yaparken üzerinde text ve ses dosyaları barındırması gözönünde bulundurulmak zorundadır. Tüm bunlar gözönüne alınarak, RDA da genel talimatların başında kataloglama işleminde ilk adım olarak öncelikle kaynak tipini belirleme, yerleştirme işlemini planlar. RDA ile tüm kaynaklara kolayca uygulanabilecek basit anlaşılabilir, esnek kurallar tasarlandığı düşünülmektedir.
  • AACR2, kart kataloglar için tasarlanmış olup, ISBD kuralları uygulanırken kart katalog boyutu sınırlı olduğu için tüm kısaltmalar ve yazar girişlerindeki 3 ve 3 den yukarı kuralı gibi sınırlar koyulmuştur. Artık günümüzü ifade etmeyen güncel olmayan katalog bilgilerini hala taşımaktadır. RDA online sistemler için tasarlanmış olup, daha güncel katalog bilgilerini ve kurallarını kapsar. Dijital ortam için tasarlanmış olup kendisi de web tabanlı bir araç (tool) olarak bulunur, dijital ve diğer tüm kaynakların dijital ortam üzerinde kataloglanmasını sağlar ve dijital katalog kayıtlarının web opaclar ve internet yine dijital ortamlarda kullanımına yöneliktir. En büyük değişiklik RDA, AACR2 gibi bir görüntü ya da kodlama standardı değildir, bibliyografik verinin katalog sisteminde nasıl gösterileceği ile uğraşmaz, RDA, aranılan bilginin içeriği ile ilgilenir, bilginin belirlenmesi, tanımlanması ve bilgi kaynaklarına bağlantısıyla ilgili kuralları içerir. AACR2 içerik ile ilgili kurallar bibliyografik ve otorite kayıtlarının nasıl düzenleneceği ile ilgiliydi. 60’ların sonuna doğru MARC formatı üzerinden kayıt paylaşımı sağlandı. Şimdilerde ise bilgiyi tanımlayan ve erişim sağlayan bilginin içeriğinin açığa çıkmasını sağlayan ve bilgiyi ileten MARC dan farklı bağımsız formatlar içeren metadata formatları kullanılıyor Dublin Core gibi…kataloglama kurallarının bağımsız formatlarda uygulanabilmesi çok önemlidir. RDA bunu kolylıkla sağlayacaktır.
  • Content type : eser ve anlatımları ayırtetmek için kullanılır. ( Used for identifying works and expressions) kaynak içeriğinin genel türünü anlatır. Text, sounds, spoken word, computer file, performed music Media type : Bir kaynağın içeriğinin ortaya çıkarmak için gerekli olan cihazın genel özelliğini yansıtır. Başka bir deyişle materyalin kullanılması için ne tür bir aletin kullanılması gerektiği hakkında bilgi veren alandır, bilginin bulunduğu ortam özelliğini yansıtır. Text halinde bir kitap için alete gerek yoktur…online bir kaynak için bilgisayar dosyası içerdiğini “computer” tanımı ile belirtilir…. Audio , computer, microform , microscopic , projected , stereographic , unmediated (a book or drawing) gibi.. Carrier type: Kaynağın içeriğinin ortam özeliği ile birlikte bulunduran format türünü gösterir. Kitap, dvd, audiocassette , audio disc, online resource, slide, videocasette vb.
  • Kısaltmalar kullanılmıyor. Yanlışlıklar düzeltilmiyor...
  • Content type : LDR bölümünde bulunan 06 type of record alanındaki tanımlamalarının yerine kullanılıyor. eser ve anlatımları ayırtetmek için kullanılır. ( Used for identifying works and expressions) kaynak içeriğinin genel türünü anlatır. Text, sounds, spoken word, computer file, Carrier type: Kaynağın içeriğinin ortam özeliği ile birlikte bulunduran format türünü gösterir. Kitap, dvd, audiocassette , audio disc, online resource, slide, videocasette vb. MARC 007/01 (Specific material designation)  bölümüne karşılık gelir.   Media type : Bir kaynağın içeriğinin ortaya çıkarmak için gerekli olan cihazın genel özelliğini yansıtır. Başka bir deyişle materyalin kullanılması için ne tür bir aletin kullanılması gerektiği hakkında bilgi veren alandır, bilginin bulunduğu ortam özelliğini yansıtır. Text halinde bir kitap için alete gerek yoktur…online bir kaynak için bilgisayar dosyası içerdiğini “computer” tanımı ile belirtilir…. Audio , computer, microform , microscopic , projected , stereographic , unmediated (a book or drawing) gibi.. MARC 007/00 (Category of material)
  • Henüz print yayınlanmamıştır. Bahar 2011 ilan edilmiştir. Online versiyonu fiyatları ve eğitim videoları web adresinden incelenebilir.
  • Son durum : Test verilerinin analizinin devam ettiği listedn duyurulmuştur. 6 Mayıs 2011 tarihinde ABD’nin üç milli kütüphanesi yöneticilerine teslim edilecektir. Raporun web sayfasından ALA 2011 yıllık (23-28 Haziran) toplantısından önce duyurulması planlamaktadır. Ayrıca şunuda belirteyim : Mart başında ABD RDA Test Komitesi, Extensible Catalog Org. Yöneticilerini ( Dave Lindahl ve Jennifer Bowen ) görüşme için çağırmışlardır. Genişletilebilir Katalog (XC) açık kaynak kodlu yazılım araçları ve kütüphane metadata yönetimi ve kaynak bulma kolaylaştırmak için tasarlanmış metadata kümesidir. Kendilerinden önümüzdeki ay yayınlanacak komite raporuna eklenmek üzere bir yazılı bir açıklama istenmiştir. Yazılı raporlarında RDA uygulamasının metadata ve XC gibi uygulamalar için faydaları anlatılmıştır.. RDA MARC yokedeceği ? MARC kayıtlarımız veri kaybı olmadan dönüştürülebilir mi? Maliyet? Tartışılan diğer konular…
  • Ocak 2010 Elaine Sanchez tarafından yayınlanan “ RDA, AACR2 and you : What catalogers are thinking” başlıklı bir anket çalışması. 685 Katılımcı . 459 kullanılabilir yanıt ve coğu katılımcı ABD . %90 oranı. Duygularını yansıtan bir tabloyu özellikle tercih ettim. Gördüğünüz gibi Belirsizlik (%62), merak (%43) .Olumsuz duygular (korku, güvensizlik, kaygı) %43 . Pozitif duygular (kabul, olumlu beklenti, o geliyor sevindim) %28. Olumsuz duyguların daha fazla olduğu görüşüyor . Velhasılın değişim hepimiz için ürkütücü fakat kaçış yok  

Kataloğun geleceği rda Kataloğun geleceği rda Presentation Transcript

  • KATALOGLAMANIN GELECEĞİAysel GÜMÜŞ Emine H. GÜRİYTE Kütüphanesi Boğaziçi Üniversitesi KütüphanesiTeknik Hizmetler Birim Sorumlusu Kataloglama Birim Sorumlusu
  • RDA: Kaynak Tanımlama & Erişim RDA Yapısı FRBR ve FRAD ilişkisi AACR2’den Farkları MARC21 Değişiklikler RDA Toolkit RDA Test Süreci Öneriler
  • RDA Öncesi 1961 Paris İlkeleri, IFLA 1967 Anglo – American Cataloguing Rules, AACR 1971 ISBD, The International Standard Bibliographic Description 1978 AACR2 1997 International Conference on the Principles & Future Development of AACR, Toronto, JSC 1998 FRBR Kavramsal Model, JSC 2002 – 2004 Updates & AACR3 ? 2005 AACR3 RDA
  • RDA Nedir ? Kaynak Tanımlama ve Erişim AACR2 yerini alan yeni kataloglama standartı “İçerik” (content) standartı Dijital ortamlar için tasarlanmıştır. http://www.rda-jsc.org/rda.html
  • Niçin RDA ? Tüm kaynakların tanımlanmasını sağlar (digital environments) Uluslararası standartlarla uyumlu (more international) Sadece kütüphaneler için değildir (more communities)
  • RDA Geliştiren EkipJoint Steering Committee (JSC-Ortak Yönetim Kurulu) tarafından geliştirilmiştir.Temsilcileri : American Library Association, ALA Australian Committee on Cataloguing, ACOC British Library, BL Canadian Committee on Cataloguing, (CCC) Chartered Institute of Library and Information Professionals, (CILIP) Library of Congres, LC
  • Uluslararası Standartlarla İlişkisi Functional Requirements for Bibliographic Records (FRBR; 1998) Functional Requirements for Authority Data (FRAD; 2009) IFLA Statement of International Cataloguing Principles (ICP; 2009) Kaynak: Barbara Tillett (Jan. 2010)
  • FRBR Nedir? Functional Requirements for Bibliographic Records “Bibliyografik kayıtlar için işlevsel gereklilikler” olarak tanımlanır Kataloglar için kavramsal bir model olarak geliştirildi, IFLA Study Group on FRBR, 1998 Varlık – ilişki (Entity-Relationship) modeli doğrultusunda geliştirilmiştir
  • FRBR Nedir?Kullanıcıların kütüphane kataloglarını kullanırken gerçekleştirdikleri;bulma, belirleme, seçme, sağlama görevleri açısından tanımlanmaktadır  Find Bulma  Identify Belirleme  Select Seçme  Obtain Sağlama
  • FRBR Terminolojisi Entities / Varlıklar Group 1 :  Work, expression, manifestation, item (Eser, anlatım, gösterim, kopya) Group 2 :  Person, family, corporate body (Kişi, aile, tüzel kurum) Group 3 :  Concept, object, event, place (Kavram, nesne, olay, yer)
  • FRBR :1. Grup Varlıkları Eser, anlatım yoluyla gerçekleş tirilir Anlatım, gösterimde ş ekillendirilir şekillendirilir Gösterim, kopya ile örneklendirilir birçoklu Kaynak: Tillett (2004, slayt no. 11) http://yunus.hacettepe.edu.tr/~tonta/yayinlar/Tonta-frbr-son.pdf
  • FRBR Varlık Düzeyleri Eser Roman FilmAnlatım Özgün Eleştirel Özgün Çeviri metin basım sürümGösterim Kağıt Kağıt PDF PDF HTML HTMLitem Kaynak: Tillett (2004, slayt no. 16)
  • FRBR :1. Grup Varlıkları “ Kara Kitap ” roman (eser) The black book, Orhan Pamuk ; Maureen Freely çevirisi (anlatım) Vintage International, 2006 baskısı (gösterim) B. Ü. Kütüphanesi’ndeki bir kopya (kopya)
  • FRBR Faydaları Kullanıcılar açısından ; Kullanıcıların aynı entellektüel ve sanatsal içeriğe sahip bilgi kaynaklarını bir arada görme olanağı sağlar Bilgiyi daha kolay bulma olanağı sağlar Tek bir eserin farklı anlatımlarını kolayca görebilme olanağı vardır Bütün gösterimlerin kolayca bulunması mümkündür Birbiriyle ilişkili eserler ve gösterimler arasındaki ilişkileri daha iyi anlayabilme olanağı vardırKaynak: Nevzat Özel (Eylül 2010)
  • FRBR Faydaları Kütüphaneciler açısından ; Daha kolay kataloglama olanağı sağlar Kataloglama yükünü azaltırKaynak: Nevzat Özel (Eylül 2010)
  • FRBR Uygulamaları Fiction Finder (OCLC) Worldcat (OCLC) AustLit Gateway http://www.bib.ucl.ac.be VisualCat (Denmark) VTLS, Millenium uyumlu
  • FRBR tree view
  • Web OPACwith FRBR
  • OCLC Worldcat
  • Örnek FRBRize Katalog http://www.bib.ucl.ac.be
  • FRBR tree
  • video kitap
  • video kitap
  • FRAD Nedir ? Functional Requirements for Authority Data IFLA tarafından geliştirilen kavramsal model Varlık-ilişki modeliUser tasks : Find Identify Contextualize Justify
  • FRAD Nedir ? Authority data instructions included in RDA  Special coded dates  Associated place  Address  Field of activity  Affiliation  Occupation  Gender  Family information  Associated language
  • AACR2 & RDA Farkları AACR2 materyal türüne göre tanımlama RDA her türlü kaynak ve içeriğin tanımlaması ( all types of resources and all types of content)
  • AACR2 & RDA Farkları AACR2 RDA Pratiğe dayanır  Teoriye dayanır (FRBR*) Kart kataloglar için  Dijital ortam için tasarlanmıştır tasarlanmıştır Kurallar, içerik ve  Kurallar, içerik için görüntü için *Functional Requirements for Bibliographic Records
  • AACR2 & RDA Farkları : Yapısı AACR2 RDAPart I – Description Recording attributes (özellikler)Part II – Headings, Uniform Titles, Recording relationships (ilişkiler) and References FRBR ve FRAD kavramsal modellerin bir uygulaması olduğundan yapının dili de değişmiştir.
  • AACR2 & RDA Farkları : YapısıRecording attributes (özellikler) Recording relationships (ilişkiler)Section 1.Attributes of Manifestation and Item Section 5. Primary RelationshipsSection 2. Attributes of Work and Expression Section 6. Relationships to Persons, Families, and Corporate Bodies Associated with a ResourceSection 3. Attributes of Person, Family, and Corporate Body Section 7. Subject RelationshipsSection 4. Attributes of Concept, Object, Event, and Place Section 8. Relationships between Works, Expressions, Manifestations, and Items Section 9. Relationships between Persons, Families, and Corporate Bodies Section 10. Relationships between Concepts, Objects, Events, and Places
  • AACR2 & RDA Farkları :TerminolojiAACR2 RDA area  element main entry  authorized access point added entry  access point uniform title  preferred title for a work heading  preferred access point see reference  variant access point author, composer, etc.  creator physical description  carrier description
  • AACR2 & RDA Farkları Kaynakların sınıflandırılması AACR2  GMDs RDA  content type  media type  carrier type
  • AACR2 & RDA Farkları Kaynakların sınıflandırılmasıGeneral Material Designations Media type  electronic resource  audio  microform  computer  sound recording  microform  Videorecording Carrier type  filmstrip  film reel  motion picture  filmstrip  slide  overhead transparency  Transparency  slide Content type  cartographic material  cartographic image  music  notated music  text  text
  • Take what you see /Gördüğün herşeyi alAACR2 Title: The w[o]rld of popRDA: Title: The wrld of pop Variant title:The world of pop Note:Title should read The world of pop Kaynak: Alison Hitchens (March 2010)
  • Make it easy for users to understand Anlaması kolay olsunAACR2: 2nd rev. ed.RDA: Second revised editionAACR2: [S.l.] : [s.n.], 1990.RDA: [Place of publication not identified] : [Publisher not identified],1990.AACR2: 8 v. in 5RDA: 8 bibliographic volumes in 5 physical volumes Kaynak: Alison Hitchens (March 2010)
  • Rule of 3 : AACR2 / Sorumluluk alanı245 $a Cinquefoil : $b new work from five Ottawa poets / $c MarkFrutkin ... [et al.]700 $a Frutkin, Mark, $d 1948- kaynak: Laura May (Feb. 2010) )
  • RDA :Find and identify Bul ve Belirle100 $a Frutkin, Mark, $d 1948-245 $a Cinquefoil : $b new work from five Ottawa poets / $c Mark Frutkin, Rebecca Leaver, Seymour Mayne, Susan Robertson, Nicola Vulpe.700 $a Leaver, Rebecca700 $a Mayne, Seymour, $d 1944-700 $a Robertson, Susan700 $a Vulpe, Nicola, $d 1954- Kaynak: Laura May (Feb. 2010)
  • Güle güle : 245 $hThree new elements:  Content type (MARC 336) http://www.loc.gov/standards/valuelist/rdacontent.html  Media type (MARC 337) http://www.loc.gov/standards/valuelist/rdamedia.html  Carrier type (MARC 338) http://www.loc.gov/standards/valuelist/rdacarrier.html
  • MARC DeğişiklikleriAACR2 RDA041 1# $a eng $h por 041 1# $a eng $h por100 1# $a Coelho, Paulo. 100 1# $a Coelho, Paulo.240 10 $a Alquimista. $l English 240 10 $a Alquimista. $l English245 14 $a The alchemist / $c Paul 245 14 $a The alchemist / $c Paul Coelho ; translated by Alan R. Coelho. Clarke. 260 ## $a [San Francisco] : $b260 ## $a [San Francisco] : $b HarperSanFrancisco, $c [1993?], HarperSanFrancisco, $b c1993. ©1993.300 ## $a 177 p. ; $c 21 cm. 300 ## $a 177 pages ; $c 21 cm700 1# $a Clarke, Alan $q (Alan R.) 336 ## $a text $2 rdacontent 337 ## $a unmediated $2 rdamedia 338 ## $a volume $2 rdacarrier 500 ## $a Translation of the author’s Alquimista. 700 1# $a Clarke, Alan $q (Alan R.)Kitap Örneği
  • MARC Değişiklikleri AACR2 :100: 1 $a Mozart, Wolfgang Amadeus, $d 1756-1791 .245: 10 Symphony no. 35 $h[sound recording] / $c Mozart. RDA : 100: 1 $a Mozart, Wolfgang Amadeus, $d 1756-1791 $e composer. 245: 10 $a Symphony no. 35 / $c Mozart. 336: $a performed music $2 rdacontent 337: $a audio $2 rdamedia 338: $a audio disc $2 rdacarrier Müzik CD
  • MARC Değişiklikleri AACR2 : 245 04 $a The Oyez Project : $b U.S. Supreme Court media $h[electronic resource] RDA : 336 $a text $b txt $a spoken word $b spw $2 rdacontent 337 $a computer $b c $2 rdamedia 338 $a online resource $b cr $2 rdacarrier Online resource with text and audio
  • MARC 21 Authority Format -1 046: special coded dates 370: associated place 371: address 372: field of activity 373: affiliation 374: occupation 375: gender 377: associated languageKaynak: Barbara Tillett (Jan. 2010) http://www.loc.gov/marc/authority/ad1xx.html
  • MARC 21 Authority Format -2 100 1# $a Paz, Octavio, $d 1914-1998 Special Coded Dates (MARC 046)  046 ## $f 1914 $g 1998 Associated Place (MARC 370)  370 ## $a Mexico City, Mexico $b Mexico City, Mexico $f U.S. $f France $u http://en.wikipedia.org/wiki/Octavio_Paz Field of Activity (MARC 372)  372 ## $a poet $a author $a diplomat $v Wikipedia Occupation (MARC 374)  374 ## $a author Gender (MARC 375)  375 ## $a male $2 [code for RDA list] Associated Language (MARC 377)  377 ## $a spa $a eng $a fre
  • MARC 21 Authority Format -3 AACR2 RDATezcan, Semih, 1933- Tezcan, Semih, 1933- Occupation : Turkish Scientist Field Activity : Civil EngineeringTezcan, Semih, 1943- Tezcan, Semih, 1943- Field of Activity: Turkish languges, Turcology Occupation : philologist
  • RDA TOOLKIT RDA, Tools ve Resources - 3 sekme RDA içeriğine “table of context” veya“element set view “ şeklinde ulaşılabilmektedir. AACR2 tam metnine erişmek mümkün. Linkler verilerek RDA ile ilişkilendirilmiştir. MARC kodlarıyla eşleştiren tablolar mevcut olduğundan MARC’dan RDA’ya yada RDA’dan MARC’a geçiş yapılabilmektedir. Kurum veya kişiler toolkit’in işinde kendi iş akışlarını ve politikalarını oluşturup paylaşıma açabilmektedirler. Yardım menüsü sitenin kullanımıyla ilgili detaylı bilgi vermektedir. http://www.rdatoolkit.org/
  • RDA Test Süreci25 Ocak 2009: RDA test süreci için belirlenen ABD’deki 3 ulusal kütüphane ;  The Library of Congress  National Agricultural Library  National Library of MedicineMart 2009: The US RDA Test Coordinating Committee oluşturuldu.Mayıs 2009: 20 test partneri seçildi.Haziran 2010: RDA toolkit yayınlandı.Ekim- Aralık 2010: Test partnerleri 3 aylık dönemde RDA toolkit kullanarak kayıt yaratacaklar . Analiz sonuçlarını komiteyle paylaşacaklar. ABD RDA Test Komitesi, test sonuç raporunu ALA 2011 Yıllık (23-28 Haziran) toplantısından önce web sayfasından duyurmayı planlamaktadır. http://www.loc.gov/bibliographic-future/rda/timeline.html
  • “RDA, AACR2 and you:What catalogers are thinking”Kaynak: E. Sanchez (Feb. 2010)
  • Öneriler Kataloglama standartları kurulu oluşturulmalı, (TKD, ÜNAK altında) RDA ve FRBR alanında çalışma grupları oluşturulmalı FRBR raporu Türkçeye çevrilmeli RDA broşürü Türkçeye çevrilmeli International Cataloguing Principles (ICP) Türkçeye çevrilmeli Gelişmeleri takip etmek için RDA ve FRBR ile ilgili kaynak siteler incelenmeli, tartışma listeleri ve bloglar izlenmeli Library of Congress test süreci izlenmeli Otomasyon sistem adaptasyonu için sistem yöneticileriyle işbirliği Bölüm derslerinde FRBR modeli ve RDA standardı anlatılmalı
  • Teşekkürler… Sorular?