‫1‬



    ‫د لوړو زدکړو وزارت‬
     ‫د کندهار پوهنتون‬
       ‫د طب پوهنځی‬
      ‫د درماتولوژی دیپارتمنت‬




          ...
‫2‬


                                                                                  ‫درماتولوژی‬


                   ...
‫3‬


‫•‪ (Horny layer (stratum corneum‬قرني طبقه: تر ټ ولو سطحی طبقه ده ، ددی طبقی‬
            ‫حجرات ‪ cornified‬وی او ...
‫4‬


                            ‫2.‪ The reticular dermis‬د درمیس جال ماننده او سفلی برخه.‬
                            ...
‫5‬


‫.‪ Vater Pacinian corpusle‬په هایپودرم کی موقعیت لری او د فشار د احساس دنده په غاړه لری،‬
‫‪ Ruffini Corpuscle‬د در...
‫6‬


            ‫•‪ Stiff hairs‬یا سخت ویښتان: د ورځو, با ڼو, د پوزی او د غوږ و یښتا ن دی.‬

‫په یو میا شت کی اوسط ډول د...
‫7‬


‫قرار لری دی ته بطني پو ښ ) ‪ (Ventral cover‬وایی. ددی دوه سطحو د یوځایوالی په برخه کی‬
‫‪ Cuticle‬د نوکانو په سطحه ...
‫8‬


‫1.پتوجن میکروبونه: کیدای شی پوستکی سره د میکروب د مستقیم تماس له کبله پوستکی منتن شی‬
‫او یا هم د وینی دجریان له لی...
‫9‬


                                                                                                 ‫د جلد معا ینه كول:...
‫01‬


‫5.‪ : Wheal‬ویل یا تغمي د درمیس او یا د رمو- هایپودرمل ازیما ده چی د تخته كولو یا فشا‬
                           ...
‫11‬


‫1. : غ ټ ښ ودونكي عدسیه: د غ ټ ښ ودونکو عد سیو په وسیله د جلد د معا ینه کول یو‬
                                  ...
‫21‬


                                  ‫د پوستکی د ناروغیو تداوی په دوه ډوله باندی ترسره کیږی.؛‬

                      ...
‫31‬


                                     ‫‪Semisolid‬‬
‫‪Creams‬‬
‫‪Ointments‬‬
‫‪Pasts‬‬
‫‪Gels‬‬
                    ...
‫41‬


‫مستحضرات ندی او په اوبو باندی پاک کیږی . معمول ً د بدن په ویښته لرونکو برخو کی‬
                                  ...
‫51‬


                                              ‫د موضعی درملنی لپاره استعمال کیدونکی درمل :‬

‫د موضعی مستحضراتو له ...
‫61‬


                                                                             ‫دریم فصل‬


                         ...
‫71‬


‫معمول افات په مخ ،د پوزی او خولی په چارپیر اوعلوی اطرافو کی لیدل کی ږ ی. د‬
‫‪ pedicullosis‬په حالت و کی د سرجلد ا...
‫81‬


                                                                            ‫‪Folliculitis‬‬
             ‫د ویښتان...
‫91‬


‫تد اوی: مو ضعی او سیستمیك ا نتی بیو تیکونه توصیه کیږی ته ، همدارنګه بند پانس مان څخه با ید‬
‫ډډه وشی ځکه چی د ماوف...
‫02‬


‫‪ :Sycosis barbae‬سایکوزیس باربی د فالیکولونو د چارپیر یا ‪ perifollicular‬یو تقیحی انتا ن دی چی‬
‫د مخ په ږیره لر...
‫12‬


‫ددی سوروالی په چارپیر جلدی خسافت هم لیدلی شو . ر شو نه په 7—01 ورځو کی د تفلساتو سره‬
                            ...
‫22‬


‫یا ‪ cellulitis‬سره یو ځا ی وی. سلولیت معمول د یو زخم یا قرحی اختلط د ه ولی په نورمال جلد کی‬
                    ...
‫32‬


‫تد ا وی: مخکی لدی چی د کلچر نتیجی ته ا نتظاروكړو تداوی چی هرڅومره ژرکیږ ی شروع شی .‬
‫پنسیلین د 7—41 ورځو لپاره تر...
‫42‬


‫سو تغذی وی اوهمدارنګه حفظ الصحی ته پاملرنه نه کیږی یعنی خراب او غیر صحی ماحول وی او‬
                         ‫هم ...
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student

4,328 views

Published on

0 Comments
3 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
4,328
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
4
Actions
Shares
0
Downloads
15
Comments
0
Likes
3
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

C:\Fakepath\د كاكاخيل كتاب For Student

  1. 1. ‫1‬ ‫د لوړو زدکړو وزارت‬ ‫د کندهار پوهنتون‬ ‫د طب پوهنځی‬ ‫د درماتولوژی دیپارتمنت‬ ‫ترتیب کونکی : پوهنیار داکتر خوشحال فاروقی مجددی‬ ‫کال : ۸۸۳۱- ۹۸۳۱‬ ‫لوم ړي فصل‬ ‫1‬
  2. 2. ‫2‬ ‫درماتولوژی‬ ‫تعریف : د پوستکی او د پوستکی دناروغیو ساینس ته درماتولوژی وایی.‬ ‫درماتولوجست:‬ ‫‪According to the American Academy of Dermatology, “A dermatologist is a physician who‬‬ ‫‪has expertise in the diagnosis and treatment of pediatric and adult patients with benign and‬‬ ‫‪malignant disorders of the skin, mouth, external genitalia, hair and nails, as well as a‬‬ ‫”.‪number of sexually transmitted diseases‬‬ ‫د پو ستکی ا نا تو می ا و فز یو لو ژی:‬ ‫پو ستکی د ا نسا ن د عضو یت ترټولو لوي غړی ده ، د بدن ۶۱٪ وزن تشکیلوی چی د لسو نو په‬ ‫ورغیو او د پښو په تلو کی ترټولو ضخیم او په جیږمو کی تر تولو نازک وی.‬ ‫1.‪) Glabrous Skin‬ښویي او بي وی ښتو جلد(: د لسونو د ورغیو او د پ ښو د تلو‬ ‫پوستکی ویښتان او د هنیه غد وات نلری خو حسی جسیماتو په کی ښه انکشاف کړی دی‬ ‫او کپسول لرونکی وی.‬ ‫2.‪) Hairy skin‬ویښته لرونكي جلد(: د و یښتانو فالیکلونه او د هنیه غدوات لر ی ولی‬ ‫کپسول لرونکی حسی ا عضا نلري.‬ ‫جلد د دریو طبقو څخه جوړشویدی:‬ ‫اپی درمیس، درمیس ،او تحت الجلد چی درمیس او اپی درمیس ته په یوځایی ډول ‪ Cutis‬وایي.‬ ‫اپی درمیس یو مطبق اپیتیلیم) ‪ ( stratified epithelium‬دی چي ضخامت یی د ۱،۰ ملی مترو څخه‬ ‫بیا تر ۱ ملی مترو پوری رسیږی او د د ننه پلوه څخه د با ندی پلو ته ) د جلد سطحي( ته د لندی طبقو‬ ‫څخه جوړشویدی.‬ ‫• قاعدوي طبقه ‪ :(Basal cell layer (stratum germinatum‬د استوانه یی اپیتیل یوی طبقی‬ ‫څخه جوړه شوی چی د اپی درم اپیتل ددی طبقی څخه تولیدیږی او دا حجرات چی کله دباندی او‬ ‫پورته خواته په حرکت کی وی ورو ورو او تدریجی شکل سره اواریږی او استحاله کوی.‬ ‫•‪ :(Prickle cell layer (stratum malpigii‬د ا طبقه د څو ضلعی خشت فرشي حجراتو د څو‬ ‫طبقو څخه جوړه شویده چي دا حجرات یود بل سره د بین الجحروی ا ړیکو یا اغزي ماننده‬ ‫ساختمانونو )‪ (prickles‬په و سیله نښتی دی.‬ ‫• ‪ (Granular cell layer (stratum granulusm‬دانه لرونكي طبقه: ددی طبقی حجرات‬ ‫ماکوشکله وی او ددی حجراتو هستی د ‪ keratoheyalin‬په گرینولز )دانو( باندی ټوټی شوی‬ ‫وی.‬ ‫1. روڼ ه طبقه )‪ :(Stratum lucidum‬یواځی د پښو په تلو او د لسونو په ورغیو کی چی پڼډ‬ ‫پوستکی لري لیدل کیږی او دا حجرات منظم او څرګند شكل نه لري )‪.(amorphous‬‬ ‫2‬
  3. 3. ‫3‬ ‫•‪ (Horny layer (stratum corneum‬قرني طبقه: تر ټ ولو سطحی طبقه ده ، ددی طبقی‬ ‫حجرات ‪ cornified‬وی او د کارنیوسایتونو په نوم یادیږی دا حجرات هستی نلری.‬ ‫په اپیدرمیس کی كیراتینوسایتونه ) ‪ ،(keratinocytes‬میلنوسایتونه ، لنګرهانز )‪(Langerhans‬‬ ‫حجرات او ‪ Merckle‬حجرات موجود وی.‬ ‫کیراتینوسایت حجرات له یو پلوه کیراتین جوړوی او دبل پلوه جوړ شوي كیراتین ذخیره کوی او د اپی‬ ‫درم د ۰۸٪ څخه تر ۵۸٪ پوری برخه جوړوی. کیراتین په اوبو کی یو منحل پرو تین دی.‬ ‫میل نو سا یتونه ترشحی د ندرایت لرونکی حجرات دی چی د میل نین صباغ د خپلو دندرایتونو په‬ ‫ذریعه اپی درم اود ویښتانو حجراتو ته انتقالوي.د اپی درم په قاعدوی برخه کی ددی حجراتو توزیع‬ ‫د کیراتینوسایت سره ۱: ۵ څخه بیا تر ۰۱:۱ پوری ده.یوه میلنوسایت حجره ۶۳ کیراتینوسایت حجرو‬ ‫ته میلنین صباغ اماده کوی.‬ ‫لنگرها نز حجرات هم دندرایتونه لری او د دوی مهمه دنده د تماسي الرجنونو نیول او ‪ T‬لمفوسایتونو‬ ‫ته د هغوی پیش کول دی. دا حجرات د لمفاتیک چینلونو په ذریعه په متداوم ډول د جلد او د لمف‬ ‫نوډونو ترمنځ په حرکت کی دی. ددی سربیره دا حجرات د خشت فرشي اپي درم په اداره او تنظیم‬ ‫)اورگانیزیشن( او دنده کی هم ونډه لری او معمولً د اپی درم په منځنی برخه کی وی او د اپی درم په‬ ‫یو ملی متر مربع سطحه کی ۰۰۸ لنګر هانز حجرات وجود لری.‬ ‫ډواړه نوعه میل نوسا یت او لنگرها نس حجرات د ‪ haematoxylin eosin stain‬په وسیله‬ ‫خالیګاوي لرونكي )‪ ( vacuolated‬ښکاری او د ځانګړو رنگونو په ذریعه سره رنگ کیږی.‬ ‫میرکل حجرات اپی درمیس لندی واقع دی او د تماس د اخذو په ډول دنده سرته رسوي .‬ ‫‪ :Basement membrane zone‬د درمیس او اپیدرمیس د یوځای کیدو برخه په متناوب شکل سره‬ ‫په درمیس کی د اپیدرمیس د طبقی د داخیلیدو په وسیله منځ ته راځی چی د دغه جوړښت د درمیس‬ ‫برخی ته درمل پاپیل )‪ (dermal papilla‬ا ود اپي درم برخی ته ‪ rete ridges‬وایی چی دا ځانګړی‬ ‫جوړښت د درمیس او د اپیدرمیس د دغه اتصالی برخی د ل ډیر تیګښت باعث ګرځی.دا زون‬ ‫لندی برخی لری:‬ ‫‪ :Basal lamina‬ددی زون لومړنی برخه ده چی د قاعدوی غشا لندی موقعیت لری.‬ ‫‪ :Lamina lucida‬ددی زون دوهمه برخه ده چی د لومړی برخی سره په یوځای ډول ددی برخی‬ ‫په جوړښت کی ونډه لری.‬ ‫‪ :Lamina densa‬د کولجن زیات الیاف لری او د درم علوی برخی سره په تماس کی وی.‬ ‫‪ :Sub lamina densa‬د لمینا ډینسا څخه لندی پرته برخه ده چی د درم د حجراتو سره ګډه‬ ‫وی.‬ ‫دا برخه د پوستکی د ځینو ایمینولوژیک ناروغیو ) ‪ (‌Bullous diseases‬لپاره ډیر داهمیت وړ ده.‬ ‫درمیس :‬ ‫د درمیس ضخامت د 3,0 ملی مترو څخه تر 3ملی مترو پوری رسیږی او لندی دوه برخی لری.‬ ‫1.‪ Papillary dermis‬د درمیس علوی برخه‬ ‫3‬
  4. 4. ‫4‬ ‫2.‪ The reticular dermis‬د درمیس جال ماننده او سفلی برخه.‬ ‫د د رمیس په طبقه کی ل ند ی سا ختما نو نه و جو د لری:‬ ‫•‪ Connective tissue fibers‬د منضم نسج فایبرونه‬ ‫•‪ Cellular elements‬حجروي عناصر‬ ‫•‪ Blood vessels and lymphatics‬د ویني او لمفاتیك رګونه‬ ‫•‪ Nerves‬اعصاب‬ ‫•‪ Muscles‬عضلت‬ ‫•‪ Epidermal appendages‬د اپي درم ضمایم‬ ‫د منضم نسج فا یبرونه په زیاته اندازه د کولجن فا یبرونو څخه جوړشویدی ولی په کمه اندازه د‬ ‫الستیک یا ارتجاعي فایبرو او ریتکولریا جال ماننده فا یبرونو څخه جوړ دی، دوی ټول د څو قیمته‬ ‫قندو او پروتینو څخه جوړی ځمكني مادي) ‪ (ground substance‬کی د بنډلونو په شکل و جود لری.‬ ‫په درمیس کی فا یبرو بل ست، ما ست حجرا ت ،او ‪ histiocytes‬موجود وی. د ‪fibroblast‬‬ ‫حجرات د منضم نسج فایبرونه او ځمكني ماده جوړوی ، د ماست حجرات هستا مین ازادوی او‬ ‫هستوسایت حجرات په حقیقت کی فا گو سایت حجرات دي.‬ ‫د درمیس په پورتنی برخه یا درمل پاپیل کی د ویني درګونو سطحی جال ته ورته جوړښت )‬ ‫‪ (Subpapillary plexus‬او د درمیس په عمیقه برخه كي د ویني درګونو عمیق جال ماننده‬ ‫جوړښت )‪ (deep reticular plexus‬مو قعیت لری چي لمفاتیك جریان هم ددوي سره ملګري وي‬ ‫ولی په ‪ Subpapillary plexus‬کی ‪ capillary beds‬نظر ‪ deep reticular plexus‬ته زیات وی.‬ ‫د درمیس په عمیقه برخو کی شریانونه د وریدونو سره د کپیلریو د جوړیدو څخه بغیر خوله په خوله‬ ‫وی چی دا تفمومونه د یو ګروپ بیضوی شکله ملسا عضلتو په وسیله راچارپیر شوی دی او په‬ ‫حقیقت کی د وینی د جریان لپاره د معصری دنده سرته رسوی او د اړتیا پر وخت تقلص او استرخا‬ ‫کوی.ددی معصری عصبی کنترول د سیمپاتیک سیستم په وسیله ترسره کیږی. دغه کانال شکله‬ ‫مخصوص جوړښتونه د ٍ‪ Sucquet – Hoyer Canal‬په نوم یادیږی او هغه حجرات چی ددی‬ ‫تفمماتو په چارپیر راتاو شوی دی د ‪ Glomus cells‬په نوم یادیږی.‬ ‫د پوستکی ملسا عضلت عبارت دی له ‪ dartose muscle‬په جفن کی، ‪ erector pili muscle‬د‬ ‫ویښتانو په فالیکول کی، او د تی د څوکی په چارپیر ملسا عضلت. همدارنګه مخطط او غیر ارادی‬ ‫عضلت په مخ کی ‪ muscle of facial expression‬او په غاړ ه کی د ‪ platysma‬غضلتو څخه‬ ‫عبارت دی.‬ ‫د پوستکی حرکی تعصیب د اتونوم سیستم په وسیله ترسره کیږی.ا درینرجیک اعصاب ملسا عضلت،‬ ‫شریانچي ، د ویښتانو نیغونكي ), ‪(erector pilli muscle‬عضلت او دواړ ه ډوله عرقیه غدوات‬ ‫) ‪ apocrine‬او ‪ (eccrine‬تعصیبوی. کولینرجیک فایبرونه یواځی ا کرین غدوات تعصیبوی.‬ ‫د درد حرارت او خارښت ا حسا س د غیر میالیني فایبرونو په و سیله چی د و یښتا نو د فالیکول په‬ ‫گردچارپیر کی مو قعیت لری انتقال مومی.‬ ‫4‬
  5. 5. ‫5‬ ‫.‪ Vater Pacinian corpusle‬په هایپودرم کی موقعیت لری او د فشار د احساس دنده په غاړه لری،‬ ‫‪ Ruffini Corpuscle‬د درم په طبقه کی قرار لری او د حرارت حس دنده په غاړ ه لری، ‪Mekel‬‬ ‫‪ Disk‬د درم په طبقه کی قرار لری او د تماس حس دنده په غاړه لری، ‪ Krause Corpuscle‬د درم په‬ ‫مختلفو عمقونو کی قرار لری د یخنی د حس دنده په غاړه لری، او ‪ Meissner Corpuscles‬د درم په‬ ‫پاپیلوو کی موقعیت لری دوی هم د تماس د حس دنده په غاړه لری.‬ ‫د اپیدرم ضمایم : دواړه ډوله عرقیه غدوات) ‪ Ecrine‬او ‪ ،(Apocrine‬دهنیه غدوات ، ویښتان ،‬ ‫او نوکان د اپیدرم د ضمایمو په ډله کی شمیرل کیږی.‬ ‫عر قیه غد وات اپیدرمل منشا لری ولی په د رم کی د اپي درم د ښكته طرف نمو له كبله من ځ ته‬ ‫راځي چي دا غدوات د خولو په جوړولو سره د بدن د حرارت درجه کموی. اکرین غد وات د بد ن د‬ ‫ټو لو برخو په پوستکی کی سته ولی د ل سونو په ورغویو او د پښ و په تلو کی زیاد لید ل کیږی ،‬ ‫عرقیه غدوات په مخاطی غشا کی نه وی ، د جوړښت له پلوه دا غدوات د درمیس په برخه کی حلقه‬ ‫یي او مارپیچ سا ختما ن لری ا و فو حه یی د جلد سطحی ته خل صه د ه چی په سترگو نه لید ل کیږی.‬ ‫اپوکراین غدوات لوی عر قیه غدی دی چي به تخرګونو، مقعدی جنسی برخو, د تي د څوكي، او د‬ ‫تي د څوكي ګرد چارپیربرخو کی لیدل کیږی، ولی د بلوغ تروخته پوری غیرفعاله وی او تعدیل شوي‬ ‫اپوكرین )‪ (Modified Apocrine‬غدوات په خارجی غو ږ او جیږمو کی وجود لری . د اپوکراین‬ ‫غدواتو ترشحا ت د ویری, روحي فشار، درد اویا د جنسی فعا لیت په ځواب کی سر ته رسیږی دوی‬ ‫مارپیچ- قناتي غد وا ت دی چی قنات یی د ویښتانو په هغه فالیکل کی خلصیږ ی کوم پوری چی‬ ‫دوی وصل وی.‬ ‫دهنیه غدوات د ورغیو, د پښو د تلو, او د پښو د ظهر ی برخود پوستکی په استثنا نور د بدن په‬ ‫ټ ولو برخو کی لیدل کیږی. دا غدوات ‪ ) holocrine‬چي حجره د محتوي سره یو ځاي په مكمل ډول‬ ‫سره ترشح كیږي( غدوات دی چي په زنه, تندي , مخ ,او د سرپه جلد کی زیاد لیدل کیږی د جوړښت‬ ‫له پلوه لوبونه لرونكي غدوات دی او د و یښتانو د فالیکول په چارپیر زیاد لیدل کیږی.‪ sebum‬ددی‬ ‫غدواتو ترشحات دی چی د ‪ pilo-sebaceous‬قنات په وسیله د پوستکی سطحی ته راوځی.د ترکیب‬ ‫له پلوه سیبم د شحمی اسیدونو, کولوسترول, او نورو اجزاو لرونکی وی ، د دندی په اړه یي د نظریاتو‬ ‫اختلف موجود ده ممکن په پوستکی کی د رطوبت ساتلو او د بکتر یائی او فنگسی ناروغیومخه نیول‬ ‫یي دنده وي.‬ ‫ون نین ښتنان ننن :‬ ‫و یښتا ن د ری نو عي لری‬ ‫•‪ : Lanugo hairs‬غیر مجوف ویښتان دی چی نرم او کم رنګه وی او د عمر په تیریدو سره‬ ‫کمیږی . په کم او زیاته اندازه په ټول بدن کی لیدل کیږی .‬ ‫• ‪ Terminal hairs‬یا نهایي ویښتان: مجوف او صباغی ویښتان دی چي د سر ،تخرګونو،‬ ‫جنسي نواحیو, ږیری او بریتا نو په برخه کی لیدل کیږی.‬ ‫5‬
  6. 6. ‫6‬ ‫•‪ Stiff hairs‬یا سخت ویښتان: د ورځو, با ڼو, د پوزی او د غوږ و یښتا ن دی.‬ ‫په یو میا شت کی اوسط ډول د یو سانتی متر په اندازه و یښتان لویږی او هر ځا نگړی ویښته د یو‬ ‫څخه بیا تر شپږ و کالو پوری د زرغونیدو په مرحله )‪ (anagen phase‬کی وی یعنی ددي مرحلی‬ ‫دوام په مختلفو خلکو کی مختلف وی بعضی و یښتان لکه د وروځو او د لینګیو و یښتان شپږ میا‬ ‫شتی د زرغونیدو مرحله لری لدی مرحلی نه پس و یښتا ن د استراحت مرحلی یا ‪ telogen‬ته‬ ‫داخلیږی او باالخره توئږي.‬ ‫هره ورځ یو شخص په نورمال ډول د 02څخه تر 001 پوری و یښتان له ل سه ورکوی د دوی ځای‬ ‫نور ویښتا ن چی تازه د زرغونیدو مرحلی ته داخل شوی وی نیسی نو ځکه جلد بي ویښتانو نه‬ ‫پاتي كیږي. د ښځ و او نا رینه وو د و یښتا نو توزیع د دوی د بدن په مختلفو بر خو کی د جنسی‬ ‫هارمونو تر تاثیر ل ندی صورت نیسی.‬ ‫و یستان د بدن د تودوخی په کنترولو کی مهمه و نډ ه لری یعنی د تبخیر اوبړاس په پرمخ وړلو او‬ ‫پورته كولو كي مهم رول لري. لد ی څخه علوه د حسی عضوی په حیث او د ثانوی جنسی خواصو له‬ ‫جملی څخه شمیرل كیږي. د پوزی ویښتان هوا فلتر کوی او وروځ ی او با ڼ ه د خولو او اجنبی‬ ‫اجسامو سترگوته داخلیدلو څخه مخه نیسی.‬ ‫د درمیس هغه متبارزه برخه چی د ویښتانو غوټي یا پیاز طرف ته داخل شو یده د ‪ papilla‬په نوم‬ ‫یاد یږی. پدی پا پیل کی د و یښتا نو لپاره وینی رگ ونه ، او تعص یب موجود د ی. د و یښتانو‬ ‫روغتیا د شخص په روغتیا پوری اړ ه لری. د و یښتانو لیدونکی برخه د ویښتا نو مړ ه بر خه ده‬ ‫غوړول او ږمنځول یي په نمو کی کوم تغیر نه راولی تنها ښ ه ښکاره کیدو کی ورسره مر سته‬ ‫کوی.‬ ‫نو کا ن:‬ ‫د گوتو خلفی سطحه د یو قوی او قسما نه كږیدونكي نس ج په وسیله پوښل شویده چی نوکان ورته‬ ‫وایی. د نوکانو اسا سی دنده د خارجی صدماتو څخه د گوتو ساتنه ده برعلوه لدی څخه د کوچنیو او‬ ‫ظریفو شیانو پورته کول او د نورو لطیفو او نفیسو او دقیقو دندو سرته رسول دی.د نوکانو َلی ټ د‬ ‫پ‬ ‫نوکانو د بستر د پاسه وا قع وی، د نوکانو لندینی قسمت ازاد وی او دوه جوانب او علوی قسمت یی په‬ ‫ترتیب سره د جا نبی او علوی )‪ (nail folds‬په ذریعه پو ښل شویدی.د نوکانو ‪ lanula‬د علوی‬ ‫قات څخه لندی مو قعیت لری او دا په حقیقت کی د نوكانو د ‪ matrix‬تر ټولو اخري قسمت څخه‬ ‫عبارت ده متبا قی ‪ matrix‬عمیقا د نوكانو د علوي قات ) ‪ (proximal fold‬لندی موقعیت لری او نه‬ ‫لیدل کیږی. نوکان د نوكانو د ‪ matrix‬څخه نشونما کوی ، د لس د ګوتو نوکان په ۵ – ۶ میاشتو کی‬ ‫عوض کیږی او دپښو د ګوتو نوکان د یو نیم کال په موده کی بدلیږی.ولی که نوکان د جراحی دعمل‬ ‫په وسیله وویستل شی نو د لسونو نوکان په یوه نیمه میاشت او د پښو نوکان د ۳ میاشتو په موده کی‬ ‫بیرته راځی ولی نوک یی نازک وی.‬ ‫د نوكانوعلوي قات د وه ا پیتیلمی پوښونه یا ك َرونه لری یو یی هغه ده چی د لید لو وړ ده دی ته‬ ‫َو‬ ‫ظهري پوښ ) ‪ (Dorsal cover‬وایی او بل یی هغه چی د لیدلو و ړ نده او د ظهري پو ښ ل ندی‬ ‫6‬
  7. 7. ‫7‬ ‫قرار لری دی ته بطني پو ښ ) ‪ (Ventral cover‬وایی. ددی دوه سطحو د یوځایوالی په برخه کی‬ ‫‪ Cuticle‬د نوکانو په سطحه باندی لیدل كیږي او دغه کیوتیکل د نوکانو دماتریکس د ساتلو دنده په‬ ‫غاړه لری.‬ ‫تحت الجلد:‬ ‫تحت الجلد دریمه او د پوستکی تر ټولوعمیقه برخه ده، او اساسا دا طبقه د شحمی حجراتو د لوبیولونو‬ ‫څخه جوړه شویده چی دا لوبیولونه د فایبري نازكه پردو یا سیفتاوو په ذ ریعه یو د بل څخه جدا کیږی‬ ‫چی د کولجن فایبر او غټ و دموی اوعیو لرونكي دی چی د دي نازكه پردو یا سیفتا کولجن د‬ ‫درمیس د طبقی د کولجن سره تړاو لری. د بدن په مختلفو برخو کی تحت الجلد د جسامت په لحاظ‬ ‫فرق لری ، په جیږمو کی دا طبقه وجو د نلری. تحت الجلد د محافظوي، عایق او د انرژي د ذخیري‬ ‫دندی سر ته رسوی.‬ ‫د پوستکی دندی:‬ ‫1.د خارجی موادو څخه محا فظه کول: مثل تشعشع ، میخا نیکی صدمي‬ ‫2.د حرارت کنترول.‬ ‫3.د ویتامن ډی تر کیب.‬ ‫4.حسي عضوه.‬ ‫5.د عضویت د مایعاتو د ضایع کیدو مخنیوی کول.‬ ‫6.جذب او زغمیدنه‬ ‫7.د جلد د ښكاره كیدني ،احساس او بوي په وسیلي سره د جنسي – اجتماعي مفاهمي او‬ ‫ارتباط عضوه.‬ ‫8.د سمي موادو اطراح كول‬ ‫د پوستکی دناروغیو اتیولوژی‬ ‫لومړی : خارجی سببونه :‬ ‫7‬
  8. 8. ‫8‬ ‫1.پتوجن میکروبونه: کیدای شی پوستکی سره د میکروب د مستقیم تماس له کبله پوستکی منتن شی‬ ‫او یا هم د وینی دجریان له لیاری پوستکی ته راورسیږی. مثلً د پوستکی توبرکلوز ، ویروسی‬ ‫ناروغی او نور.‬ ‫2.حیوانی پرازیتونه لکه ‪ ، Sarcoptes scabies، Lice, Leishmania tropica‬حشرات کولی‬ ‫شی مختلف درماتوزیس رامنځ ته کړی.‬ ‫3.نباتی پرازیتونه: سطحی او عمیق فنګسونه، او کاندیدیا. دا ګروپ میکروبونه د پوستکی او‬ ‫مخاطی غشا د منتن کولو لپاره ډیر زیات مسول دی.‬ ‫4.فزیکی اسباب: په دی ډله کی ډیر زیات جلدی تشوشات شامل دی مثلً تروما، تودوخه، یخه اب‬ ‫او هوا، او نور ، چی مختلفی جلدی ناروغی رامنځ ته کولی شی.‬ ‫5.کیمیاوی عوامل: مثلً اسیدونه ، قلویات ، عضوی محللت، د ویښتانو رن ګ او نور رنګونه، د‬ ‫ارایش مواد پورتنی ټول مواد د پوستکی سره د تماس په طریقه جلدی درماتوزیس رامن ځ ته‬ ‫کوی.‬ ‫دوهم : داخلی اسباب: په دی جمله کی هم ډیر تعداد ناروغی شاملی دی د مثال په ډول:‬ ‫•هغه ناروغی چی د په بدن کی د ویتامینونو دکمښت له کبله پیداکیږی.‬ ‫•سیستمیک تشوشات‬ ‫•میتابولیک او اندوکراینولوژیک تشوشات‬ ‫•حساسیتونه‬ ‫•روحی اسباب‬ ‫دریم : ولدی او ا ٍثی اسباب: دی ګروپ ناروغیو ته ‪ Genodermatosis‬وایی.څرنګ ه چی دا‬ ‫ر‬ ‫ګروپ ناروغی ا ٌثی دی نو ځکه د ژوندانه په لومړیو کلونو کی ښکاره کیږی.‬ ‫ر‬ ‫څلورم: ‪ Focal infection‬یا ستوماتولوژیک اسباب: د خولی د مخاطی غشا تشوشات ، او محراقی‬ ‫انتانات کیدای شی د جلدی ناروغیو لپاره سبب شی، مثلً د علوی تنفسی سیستم انتانی ناروغیو پسی‬ ‫ځینی جلدی ناروغیو رامنځ ته کیدل لکه سوریازیس ، ارتیکاریا ، عمیقه مایکوزیس ، ایمینولوژیک بی‬ ‫نظمی ، او الرژیک حالت کولی شی جلدی ناروغی رامنځ ته کړی.‬ ‫پنځم :درماتولوژیک اسباب: ځینیی داسی جلدی ناروغی شته چی اسباب یی واضح نه دی چی هغه په‬ ‫دی کتګوری کی راځی مث ً بولس ناروغی ، غیر وصفی جلدی التهابونه.‬ ‫ل‬ ‫شپږم: تومورال او میتاستازیک اسباب: چی په دی جمله کی یو تعداد مختلف سلیم او خبیث تومورونه‬ ‫چی د مختلفو عواملو په وسیله رامنځ ته کیږی شامل دی.‬ ‫دوهم فصل‬ ‫8‬
  9. 9. ‫9‬ ‫د جلد معا ینه كول:‬ ‫ت ا ر ی خ چ ه : د پ و س ت ک ی د ن ا ر و غ ل پ ا ر ه د د ا خ ل ی ن ا ر و غ ت ه و ر ته ت ا ر ی خ چ ه ا خ س ت ل ک ی ږی‬ ‫و ل ی د پو س ت ک ی ا ف ت ب ا ی د په ډی ر د ق ت س ر ه ت ف ت ی ش او م ع ا ی ن ه ا و ی و ځغ ل ن د ه ا ر ز ی ا ب ی ی ی‬ ‫وشی. په دي كار سره معاینه كونكي ددی چانس پیداكوي چي په پاي كي د افت په‬ ‫ا ړو ن د پ ه خ ا ص ډو ل وپ و ښت ي . ا ع ر ا ض ب ا ی د پ ه ت ر ت ی ب س ر ه ی ع ن ي د وخ ت ا و ز م ا ن پ ه‬ ‫ن ظ ر ك ي ن ی و لو س ر ه ) ‪ (chronological‬ډو ل س ر ه ت و ض ی ح ش ی .‬ ‫د پو س ت ک ی د ا ف ت د م ع ا ی ن ی پ ر وخ ت ب ا ی د ل ن د ی ټک و ته ښه ز ی ر ن ه و ش ی :‬ ‫1. د افت ځ ای او کرکتر خاصت اً په هغه وخت کی چي افت نوی ښ کاره شی.‬ ‫2.د ا فت افاتو وسعت، تداوی )د خودسره درملنو په نظر کی نیولو سره(، او د درملنی‬ ‫پایلی چی افت د ښه والی په لور و ړ ي او که د خرابیدو په لور ؟ همدارنگه که د پوستکی‬ ‫ماوفه برخه لمر ته ښ کاره شی څ ه ډ ول عکس العمل رامن ځ ته کی ږ ی او که نه ؟ وا ضح‬ ‫شی. په همدی ډ ول د الرژ ی په باره کی معلومات واخستل شی.‬ ‫3.د جلدی تاریخچی په تعقیب د سیستیمیک ناروغیو باید مکمله او خلص تاریخچه واخستل‬ ‫شی. د تاریخچی د تکمیل څخه ورسته عمومی فزیکی معاینات اجراشی او بیا مشرح‬ ‫موضعی معاینات تر سره شی. په یاد مووی چی دلته هم لکه د یوی سیستسمیک ی ناروغی‬ ‫لپاره ،سیستسمیک معاینات ا ړ ین او د اهمیت و ړ دی.‬ ‫4. د جلد معا ینه کول باید په طبعی ر ڼ ا یعنی لمر او یا یو ښ ه مصنوعی رو ښ نایی كي‬ ‫چي د جلد طبعي رن ګ ته تغیر ورنك ړ ي تر سره شی. په هم دی ډ ول د امکان ترحده پوری‬ ‫ناروغ باید لو څ ک ړ ل شی او د ماوفه پوستکی معا ینه کول باید د ټ ول پوستکی د معاینی‬ ‫په اخر کی ترسره شی .‬ ‫ل ندی ا صطل حا ت د جلدی ا فا تو د تو ضیح په غر ض ا ستعما لیږییی:‬ ‫ی‬ ‫1.‪ : Macula‬د جلد د یوي برخي په رنگ کی تغیر چی ‪ infiltration‬او د جس و ړ ضخامت‬ ‫په كي ونه لیدل شي لکه ‪ purpura, freckle‬او داسی نو ر.‬ ‫2.‪ : Patch‬یو غت ما کیو ل ته و ا یی لکه ‪Melasma‬‬ ‫3.‪ : Papule‬پاپیول د جس و ړ یو مح اط شوي برامد ګي ده چي د یوسانتي متر څخه كم قطر‬ ‫ولري لكه ذخي او د لیكن پلن س ناروغي پاپیولونه.‬ ‫4.‪ :Plaque‬د پوستکی هغه برخه چی په قوام کی فرق راشی کیدای د پوستکی د سطحی‬ ‫څ خه لو ړ وی یا ک ښ ته وی یا اوار وی پلك یو دسك شكله افت دي چي د پاپیولونو د‬ ‫غ ټوالی او یا د څو پاپیولونو د یو ځای کیدو څ خه په لس را ځی لكه دسوریازیس د‬ ‫ناروغي پلك )‪.(Psoriatic plaque‬‬ ‫9‬
  10. 10. ‫01‬ ‫5.‪ : Wheal‬ویل یا تغمي د درمیس او یا د رمو- هایپودرمل ازیما ده چی د تخته كولو یا فشا‬ ‫ر پري واردلو قا بلیت لری مثا ل یی ‪ urticaria‬ده.‬ ‫6.‪ :Vesicle‬په اپی درمیس کی او یا د اپی درمیس لن دی د مایعاتو تجمع ته وایی لکه‬ ‫تماسي درماتیت ‪ contact dermatitis‬او ‪.herpes simplex‬‬ ‫7.‪ : Bullae‬د مایعاتو تجمع چي په سایزكي غټ ه وي د بول یا ټ ناكي په نوم یادی ږ ي لکه‬ ‫‪ pemphigoid‬ناروغي.‬ ‫8.‪ : Pustule‬د وزیكول په شان افات چي د شفافي مایع په عوض د چرك څ خه ډ ك وي لکه‬ ‫‪ staphylococcal‬انتاني حالت وكي او ‪ pustular psoriasis‬كي.‬ ‫9. ‪ :Erosions‬د جلد د یوي برخي سطحی له من ځه تگ ته وایی. چي قرحه د جلد عمیقي‬ ‫زیان له كبله رامن ځ ته كی ږ ي.‬ ‫01.‪ : Scale‬ب څ ري او پتري ډوله افات چي د جلد د ښ كاره پوست كییدو یا ‪ shedding‬څ خه‬ ‫نمایدند ګ ي كوي. یا په بل عبارت کو چنی وچ ‪ exfoliation‬چی د جلد د علوی طبقی‬ ‫څ خه رژی ږ ی لکه د سر پ ښ ه ) ‪.(dandruff‬‬ ‫11.‪ : Crusts‬ارچق د ا ګزودیت د وچیدو له كبله رامن ځ ته كی ږ ي لكه د مرداردانو یا امفیتی ګ و‬ ‫ناروغي.‬ ‫21. ‪ : Excoriations‬د جلد د گرولو په ذریعه د اپی درم له من ځ ه تگ ته وایي.‬ ‫31.‪ :Atrophy‬د نورمال جلد خطوط یا ‪ marking‬او شکل له من ځه تگ ته وایی چي د‬ ‫انساجو د له لس ه وركولو له كبله رامن ځ ته كی ږ ي.‬ ‫41.‪ : Fissure‬د جلد دسطحي په تسلسل کی ‪ crack‬یا درز را پیدا كیدو ته وایي.‬ ‫51.‪ :Sclerosis‬د درمیس او تحت الجلد ‪ indurations‬او یا سخت والي ته وایی چي په‬ ‫ځان ګړ ی ډ ول د فایبروزي نسج د زیاد تكثر له كبله رامن ځ ته كی ږ ئ لکه ‪scleroderma‬‬ ‫61. ‪ : Lichenification‬د اپی درمیس ضخیم کیدلو ته وایی چي د جلد ماركین ګ زیا د او صبا‬ ‫غي كی ږي او د گرولو او م ښ ولو په ذریعه منځځ ته را ځی لکه ‪ lichen simplex‬او‬ ‫‪chronic eczema‬‬ ‫71. ‪ : Purpura‬پرپورا یو محاط ماكیول او یا پچ ده چی په درمیس کی د اوعیو څ خه د وینی‬ ‫‪ extravasations‬له کبله من ځ ته را ځي چی د شیش ئی سلی د په وسیله باندی د فشار په‬ ‫وارد ولو سره له من ځه نه ځی كه چیرته سا یز یي كوچني وي د ‪ Petechiae‬په نو م‬ ‫یادی ږ ي.‬ ‫81. ‪ : Echymosis‬درمیس طبقي ته په زیاته پیمانه سره دویني لیکاژ ته وایی چی ابی رن ګ ه‬ ‫ښکاری.‬ ‫91.‪ :Telangectasia‬د اوعیو د دایمی توسع څ خه عبارت د ه لکه په روزیاسي )‬ ‫‪ ( Rosacea‬په ناروعي كي.‬ ‫02.‪ :Comedo ne‬سپین یا تور پل ګ څ خه عبارت دي چي د دهنیه غدواتو فوحي بندوي لکه‬ ‫ځوان داني )‪ (Acne‬او د پوخ عمركمیدونونه ) ‪.(Senile comedos‬‬ ‫با الخاصه پل ټ ني:‬ ‫01‬
  11. 11. ‫11‬ ‫1. : غ ټ ښ ودونكي عدسیه: د غ ټ ښ ودونکو عد سیو په وسیله د جلد د معا ینه کول یو‬ ‫سا ده ولی کو مک کو نکی میتو د دی.‬ ‫2.) ‪ (Diascopy‬یا شیشه سل ید په وسیله تست اجراكول.‬ ‫3.‪ : Wood light‬ماوارابنفش شعاع د نیکل د اوکسایدو د فلتر څخه د تیریدو په صورت کی‬ ‫تشخیص وضع کی ږی دا هم یو ساد ه ولی مهم تشخیصیه میتود ده. ددی معاینی په وسیله‬ ‫فنگسی ناروغی او اریتراسما تشخیصی ږی ) ا ړ وند چپترونه وگوری(.همدارنگه په‬ ‫ادرارکی دپورپا یرین د تشخیص لپا ره هم استعمالیری. ‪ Porphyria Cutana tarda‬بله‬ ‫ناروغی ده چی ددی د تشخیص لپاره هم ددی معاینی څ خه استفاده کی ږی برعلوه په‬ ‫غا ښ ونو کی د ‪ erythropietic Porphyria‬په حال تو کی او وینه كي د ‪proto‬‬ ‫‪ Porphyria‬په حالت و کی هم ‪ fluorescence‬ښ ی.‬ ‫د جلد تو ږ ل یا ‪:Skin scraping‬‬ ‫4.‬ ‫‪.a‬د سكبیس د ناروغي لپاره: د بد ن هغه برخی چی هلته سکبیس تمایل لری لکه د‬ ‫گوتو من ځونه اود بدن قات ځایونه لوم ړی د پوتاسیم پراوکساید په وسیله خشتی ږ ی‬ ‫او ورسته د یو پس او کند چا ړه یا سکالپال په ذ ریعه تراش کی ږ ی. تراش شوی‬ ‫مواد د یوسلی د د پاسه هواری ږ ی اود میکروسکو پ دکم طاقت لن د ی لیدل کی ږ ی‬ ‫چی د سکبیس عامل اویا یي ه ګ ي وپل ټ ل شی‬ ‫‪ .b‬د فن ګ سي ناروغیو لپاره: د فنگسی نا روغیو فصل مطالعه ك ړ ي.‬ ‫‪ :Patch testing‬تماسی درماتیت مبحث مطا لعه ك ړ ي.‬ ‫5.‬ ‫6.‪ :Biopsy‬دپوستکی د نا روغیو د تشخیص د پاره د پوستکی بیوپسی ته زیاتره ضرورت‬ ‫پی ښ ی ږ ی.‬ ‫د ا ډ یره مهه ده چی د پو ستکی د ناروغیو هستوپتالوژی ، تشخیص او تشخیص تفر یقی په‬ ‫ا ړ وند پوره پوره معلومات ولرو . لدی څ خه علوه د افت ځ ای او د بیوپسی توضیح ضروری‬ ‫ده. که چیرته بیو پسی د ‪ ,cautry , punch, curette‬او یا ‪ excision‬په و سیله شوی وی‬ ‫ورسره با ید ذکرشی . د تومورونو په واقعاتو کی ددی ذکرهم مهه د ه چی د تومور مکمل‬ ‫شکل اخستل شوی او که قسم اً اخستل شویده.‬ ‫7. ‪ : Punch biopsy‬یو کوچنی افت او یا تازه كوچني ‪ Bulla‬کولی شو په مكمل ډ ول سره‬ ‫وویستل شي )‪ .(excised‬غټځ افات باید په قایمه زاویی سره ‪ biopsy‬شی چی د افت‬ ‫څ ن ډ ی او نورمال جلد به په کی شامل وی دا سپیسمین په 01% فورملین کی دمعمولي‬ ‫پارپین په وس یله د ‪ paraffin sectioning‬په منظوراستول کی ږ ی. داسامپل یا نمونه د‬ ‫ایمینوفلوروسینس معایناتو لپاره یخ ک ړل شوی )‪ (frozen‬لی ږل کی ږی او یا په خا صو‬ ‫محلولو کی استو ل کی ږ ی.‬ ‫د پوستکی د ناروغیو درملنه‬ ‫11‬
  12. 12. ‫21‬ ‫د پوستکی د ناروغیو تداوی په دوه ډوله باندی ترسره کیږی.؛‬ ‫1.د درملو په وسیله یا ‪Medical options‬‬ ‫‪.a‬موضعی درملنه‬ ‫‪.b‬سیستمیک درملنه‬ ‫2.‪ Physical option‬یا فزیکی طریقی‬ ‫‪.a‬جراحی میتود‬ ‫‪Phototherappy.e‬‬ ‫‪Electortheraphy.b‬‬ ‫‪/photochemtherapy‬‬ ‫‪Chemical therapy.c‬‬ ‫‪Laser therapy.f‬‬ ‫‪Cryotherapy.d‬‬ ‫‪Radiotherap.g‬‬ ‫لومړی ؛ طبی درملنه یا ‪medical treatment‬‬ ‫د پوستکی د ناروغیو لپاره استعمال کیدونکی درمل کیدای شی یواځي په موضعی ډول استعمال وړ‬ ‫وی، یا ممکن یواځي په سیستمیک ډول د استعمال و ړ وی ، او یا هم کیدای شی درمل په دواړو‬ ‫سیستمیک او موضعی طریقو سره مستعمل وی.چی البته د درملو په استعمال کی د ناروغی شدت په‬ ‫نظر کی نیول کیږی.‬ ‫موضعی درملنه‬ ‫د موضعی درملنی ګټی :‬ ‫•د ضرورت ځای ته درمل مستقیماً رسیږی.‬ ‫•تاثیرات یی ژر شروع کیږی.‬ ‫•جانبی عوارض یی کمیږی.‬ ‫د موضعی درملنی تاوانونه:‬ ‫1. ناروغان یی نه خوښوی.‬ ‫2.قیمته تمامیږی. په ځانګړی ډول که دبدن زیاته برخه ماوفه وی.‬ ‫د موضعی درملو اجزاوی:‬ ‫1. ‪Active agent‬‬ ‫2. ‪(Vehicle (base‬‬ ‫3. ‪Additives‬‬ ‫د موضعی مستحضراتو تصنیف: لندی جدول د موضعی مستحضراتو انواعی راښیی:‬ ‫‪Liquid‬‬ ‫‪Wet dressings‬‬ ‫‪Soaks‬‬ ‫‪Baths‬‬ ‫‪Aerosole‬‬ ‫‪Paints‬‬ ‫‪Litions‬‬ ‫21‬
  13. 13. ‫31‬ ‫‪Semisolid‬‬ ‫‪Creams‬‬ ‫‪Ointments‬‬ ‫‪Pasts‬‬ ‫‪Gels‬‬ ‫‪Solids‬‬ ‫‪Powders‬‬ ‫‪Miscellaneous‬‬ ‫‪Colloidon‬‬ ‫‪ :solutions‬په دی ډول مستحضراتو کی فعاله ماده په مکمل ډول سره په محلول کی حل شوی وی‬ ‫او په فزیکی ډول سره نه معلومیږی. محلولونه کیدای شی د لوند پانسمان په شکل ، د ‪ Soaks‬په‬ ‫شکل ، د ‪ medicated baths‬په شکل ، او د سپری په شکل استعمال شی.‬ ‫‪ :Paints and tinctures‬پینټونه هایدرو-الکهولیک محلولونه دی او تنکچرونه یواځ ی الکهولیک‬ ‫محلولونو څخه عبارت دی. پینټونه په برس او تنکچرونه په سواب سره تطبیق کیږی. په دی ډول‬ ‫سره ترکیب شوی مستحضرات د ‪ cooling agent، Astringent‬او ‪antiseptic‬‬ ‫‪ (agents(Castellani,s paint‬په شکل استعمالیږی.‬ ‫‪ : Lotions‬لوشنونه کیدای شی په مایع او یا هم نیمه مایع شکل سره وی، او بیس یی ممکن اوبه ،‬ ‫الکهول، تیل ، ګلسیرول او یا هم ددوی مخلوط وی.‪ shake lotions‬یواځی اوبلن محلولت دی.‬ ‫کریمونه: کریمونه په حقیقت کی ‪ oil-in-water‬مستحلب څخه عبارت دی. کریمونه هم د یخ کونکو یا‬ ‫کولنګ مستحضراتو، مرطوب کونکی مستحضراتو، او یا هم د ملیناتو په منظور استعمالیږی.‬ ‫ملهمونه : ملهمونه نیمه جامد ، نرم څخه تر سخت قوام لرونکی غو ړ مستحضرات دی چی فعاله ماده‬ ‫یی تر ۰۴٪فیصده پوری رسیدلی شی.‬ ‫د ملهمونو بیس یا ‪ vehicle‬په څلورو ډولونو ویشل شویدی.‬ ‫•‪(Water repellent hydrocarbons ( e.g., petrolatum based‬‬ ‫•‪Absorptive bases‬‬ ‫•‪.Water-in-oil emulsions‬‬ ‫•‪.(Water-soluble ointments (polyethylene glycol based‬‬ ‫ملهمونه د خپل ‪ occlusive‬خاصیت له مخی نظر کریمونو ته د فعالی مادی په ښه ډول جذب زمینه‬ ‫برابروی.‬ ‫‪ :Pastes‬هرکله چی پودر شکله درمل په ‪ oil‬یا غوړ کی جوړ شی ورته ‪ pastes‬وایی نن سبا دا نوعه‬ ‫درمل ډیر نه استعمالیږی.‬ ‫‪ :Gels‬جیلونه شفاف او بي رنګه نیمه جامد، کولویدی مستحضرات دی. هرکله چی په ګرم پوستکی‬ ‫باندی استعمال شی تمیع کیږی او کله چی وچ شی نو یو ‪ non – occlusive film‬جوړوی. جیل غوړ‬ ‫31‬
  14. 14. ‫41‬ ‫مستحضرات ندی او په اوبو باندی پاک کیږی . معمول ً د بدن په ویښته لرونکو برخو کی‬ ‫استعمالیږی.‬ ‫‪ :Powders‬پوډرونه کیدای شی ‪ hydrophobic‬وی لکه ټالک پوډر اویا هم ‪ Hydrophilic‬وی لکه‬ ‫‪ .starch‬د زینک اوکساید پوډر د پورته دوه تقسیماتو ترمنځ خاصیت لری. پوډر د بدن په قابضه‬ ‫برخو کی د ‪ friction‬د مخ نیوی په منظور استعمالیږی.‬ ‫‪ :Colloidon‬کولویدون هم مایع مستحضرات دی چی د فعالی مادی په سر یو نازکه فلم جوړوی چی په دی‬ ‫ترتیب فعاله ماده د پوستکی سره په تماس کی ساتی . مثال یی نایتروسیلولوز دی .‬ ‫‪ :Percutaneous Absorption‬دا چی پوستکی له لیاری یو درمل څنګه جذبیږی په څو عواملو پوری اړه‬ ‫لری‬ ‫1.د فعالی مادی په غلظت پوری .‬ ‫2.د بیس په نوعی پوری : ځینی ‪ base‬مواد جذب تسریع کوی او ځینی نور بیا برعکس جذب بطی کوی.‬ ‫3.د قرنی طبقی ضخامت.‬ ‫4.د قرنی طبقی رطوبت او هایدریشن درجه‬ ‫5.د پوستکی د حرارت درجه‬ ‫6.د ‪ occlusive‬موادو استعمال‬ ‫د تطبیق طریقه :‬ ‫•‪Simple application‬‬ ‫•‪Baths‬‬ ‫•‪(Wet dressings(compresses‬‬ ‫‪Open dressing‬‬ ‫‪.i‬‬ ‫‪Closed dressing‬‬ ‫‪.ii‬‬ ‫• ‪Occlusive therapy‬‬ ‫• ‪Sprays‬‬ ‫‪ :Quantity of application‬دا چی په کومه اندازه باندی درمل په پوستکی باندی تطبیق شی په څو‬ ‫فکتورونو پوری اړه لری. د مثال په ډول د ناروغی د شدت اندازه ، د فعالی مادی شکل چی د کریم ،‬ ‫لوشن ، ملهم یا نورو شکلونو باندی دی، او هم یی د استعمال ځای پوری اړه لری. ددی مقصد لپاره د‬ ‫‪ (FTU(finger tip unit‬چی د ۵،۰ ګرام ملهم سره معادل دی هم استفاده کولی شو. لندی جدول‬ ‫وګوری.‬ ‫په یو کاهل انسان کی د یو ځل د کریم د استعمال اندازه‬ ‫مقدار‬ ‫ځای‬ ‫۱ ګرام‬ ‫مخ‬ ‫۵،۱ ګرامه‬ ‫یو مټ‬ ‫۴،۱ ګرامه‬ ‫لسونه‬ ‫۵،۳ ګرامه‬ ‫د تنی قدامی/خلفی برخه‬ ‫۳ ګرامه‬ ‫یو سفلی طرف‬ ‫۵۱ ګرامه‬ ‫ټول بدن‬ ‫41‬
  15. 15. ‫51‬ ‫د موضعی درملنی لپاره استعمال کیدونکی درمل :‬ ‫د موضعی مستحضراتو له جملی څخه یواځ ی د کورتیکوستیرویدونو تصنیف بندی ذکر کوو. چی دا‬ ‫تصنیف بندی د کورتیکوستیرویدونو د ‪ potency‬په حساب شویده.‬ ‫‪ Class 1 (super potent) e.g. clobetasol propionate‬‬ ‫)‪ Class 2 (potent‬‬ ‫.‪e.g‬‬ ‫,‪Betamethasone dipropionate‬‬ ‫%50,0‬ ‫‪‬‬ ‫)‪Class 3 (potent‬‬ ‫.‪e.g‬‬ ‫‪Betamethasone valerate‬‬ ‫,‬ ‫%71,0‬ ‫.‪ Class 4 (mid strength) e.g‬‬ ‫‪flucinolone acetonide‬‬ ‫,‬ ‫%2,0‬ ‫.‪ Class 5 (mid strength) e.g‬‬ ‫‪Hydrocortisone valerate‬‬ ‫,‬ ‫%2,0‬ ‫)‪ Class 6 (mild‬‬ ‫.‪e.g‬‬ ‫‪Desonide‬‬ ‫,‬ ‫%50,0‬ ‫)‪ Class 7 (less potent‬‬ ‫.‪e.g‬‬ ‫‪Hydrocortisone‬‬ ‫,‬ ‫%5,0‬ ‫‪:Systemic therapy‬‬ ‫دا نوعه درملنه په خلصه ډول په لندی حالتو کی استعمالیږی.‬ ‫•هرکله چی د پوستکی زیاته برخه ماوفه وی : په داسی حالتو کی د پرکتیک له نظره موضعی‬ ‫درملنه عملی نه ده او د بله پلوه ناروغ لپاره هم قیمته تمامیږی.‬ ‫•په هغه صورت کی چی ناروغ د موضعی درملنی په مقابل کی تحمل ونه لری.‬ ‫•په هغه صورت کی چی موضعی درملنه بی اثره وی لکه د ګراسوفولوین استعمال.‬ ‫•په هغه صورت کی چی جلدی ناروغی یوازی نه وی بلکه سیستمیک ماوفیت هم ورسره ملګری‬ ‫وی. نو په دی صورت کی لوکل مستحضرات ناروغی نه شی کنترولوی.‬ ‫51‬
  16. 16. ‫61‬ ‫دریم فصل‬ ‫بكتریایي ناروغي‬ ‫‪ Impetigo‬یا مردار داني:‬ ‫امفیتی ګو یا مردار داني د پوستکی یوه سطحی ، ساری ناروغی ده چی دوه کلینیکی نوعی‬ ‫لری.‬ ‫‪Impetigo contagiosa‬‬ ‫‪.Bullous impetigo‬‬ ‫ا سبا ب: د اولی نوعی عا مل طلی ي ستافلوك، ‪ streptococcus‬ا و یا دوا ړه وی ولی‬ ‫دوهمی نو عی عامل یو ا ځی طل یي ستا فلوكوك ) دوهم گروپ ‪ (phage type‬وی. د‬ ‫‪ streptococcus‬په واقعاتو کی د ‪ A‬ګ روپ پی ښ ی ډ یری دی، په داسی حال کی چی ‪B,C‬‬ ‫او ‪ G‬گرو پونه کله کله د ناروغی باعث گر ځ ی. داسی نظریه موجوده ده چی په ابتدایی‬ ‫وزیکولر مرحله کی ‪ streptococcus‬او په ثانوی شکل سره طلی ي ستافلیكوك من ځ ته را ځ ی.‬ ‫ا پید یمیا لو ژی : د مرداردانو ‪ contagiosa‬نوعه په ماشومانو کی د دوبی په موسم کی‬ ‫باالخصو ص په ډ یره گڼ ه گو ڼ ه کی چی د نظافت مراعت هم پک ښ ی نه کی ږ ی لیدل کی ږ ی.‬ ‫خفیفه تروما د حشراتو وخذه او پرازیتی جلدی ناروغي یی د مساعد کونکو فکتورونو په جمله‬ ‫کی را ځ ی.د پوستکی هغه ناروغی چی خار ښت ورسره وی په ثانوی ډ ول په مرداردانو‬ ‫منتن کیدای شی) ‪ .(impetiginized‬کیداشی ناروغی په روغ رم ټ و ماشومانو او حتی په‬ ‫کاهل نو کی هم پید اشی .‬ ‫دو همه نوعه په شیر خوارانو او ماشومانو کی معموله ده، ولی په کاهلن و کی هم رامن ځ ته‬ ‫کیداشی ددی ناروغی شیوع په و ړ كتونونو، روغتونونواو نورو داسی ځ ایونو کی چی ګڼه‬ ‫ګ و ڼ ه په کی ډ یره وی لیدلی شو ولی زیاتره دا ناروغی ‪ sporadic‬ب ڼ ه لری.‬ ‫پتالوژی : په دی ناروغی کی د پوستکی بولونه سب کرنیل منشا لری کی. په ماوفه پوستکی‬ ‫کی د نیوتروفیلونو زیاته ارتشاح، ‪ spongiosis‬او یو څه ‪ acantholytic‬حجرات هم لیدل‬ ‫کی ږ ی. په درمیس کی نیوتروفیلونه او لمفوسایتونه یو ځ ای لیدلی شو.‬ ‫سریری منظره : وزیکولونه چی نازک جدار لری د پوستکی په احمراری سطحه باندی لیدل‬ ‫کی ږ ی. د وزیکولونو څ خه ‪ exudates‬خارجی ږی چی د وچیدو ورسته وصفی شهدو رنگ ته‬ ‫ورته ارچقونه جو ړ وی. کیدای شی چی څ و کوچنی افتونه سره یو ځ ای شی او مرکزی بر خه‬ ‫یی پا که شی او پولی سایکلیک منظره ورک ړ ی. که د ماوفه ناحیی څ خه ارچقونه لری ک ړ و‬ ‫تری ل ندی جلد یی احمراری ښ کاری چی اهسته اهسته م ړ اوی کی ږ ی.‬ ‫ناروغی پخپله کنترولی ږ ی، په تصبغی نژادونو کی د التهاب د ختمیدو نه پس په ماوفه برخه‬ ‫کی زیاد یا کم صباغات لیدلی شو.‬ ‫61‬
  17. 17. ‫71‬ ‫معمول افات په مخ ،د پوزی او خولی په چارپیر اوعلوی اطرافو کی لیدل کی ږ ی. د‬ ‫‪ pedicullosis‬په حالت و کی د سرجلد او د ‪ scabies‬په ناروغي او د حشراتو د وخذی په‬ ‫حالت و کی دبدن د پوستکی هر ه برخه ماوف ه کیدای شی. ندبه په دی ناروغی کی نه پاتی کی ږ ی‬ ‫نادرا تبه ، توكسیك حالت، او د لمفاوی غوټ و نوالتهاب لیدل کی ږی‬ ‫د مرداردان و په بولس نوعه ) ‪ (Bullous impetigo‬کی ت ڼ ا کی یا بولونه په اسانی سره نه‬ ‫څ یری کی ږی او د ۲ یا ۳ ور ځو لپاره په جلد باندی پاتی کی ږی چی ورسته بیا د وزیکول‬ ‫شفافه مایع چرکی کی ږ ی. د مردار دانو بولس نوعه د بدن د پوستکی په هره برخه کی )د‬ ‫لس ونو د ورغیو او د پښو د تلو د پوستکی په ګډون( من ځ ته راتللی شی او وسعت یی‬ ‫نسبت لو م ړ نی نوعی ته کم وی.‬ ‫ا ختل طا ت : ناروغی نادرا اختلط ات ورکوی مگر بیا هم ,‪cellulites, nephritis‬‬ ‫,‪ urticaria‬او په یو وخت کی د ‪streptococcal infection‬‬ ‫‪erythema- multiform‬‬ ‫په تعقیب ‪ rheumatic fever‬من ځ ته راتللی شی.‬ ‫تداوی: گرچه خفیف کیسونه په موضعی مستحضراتو سره تداوی کولی شو ولی ترجیح اً‬ ‫باید سیستمیك انتی بیوتیکون ه استعمال شی. ناروغان باید مکرراً د صابون او اوبو په ذریعه‬ ‫منتی برخی ووین ځی ولی موضعی انتی سیپتیک باید استعمال نشی. د خفیفو واقعاتو لپاره د‬ ‫‪ cliquinol, bacitracin, povidon iodine‬او موضعی ‪ polymaxin‬څخه استفاده‬ ‫کولی . په موضعی ډول سره د ‪ fusidic acid‬استعمال ډیر موثر یت لری.‬ ‫او‬ ‫مکرولید ونه‬ ‫په سیستمیک ډ ول ‪ cloxacillin ، , erythromycin‬او نور‬ ‫سفالوسفورینونه استعمالولی شو .د مردار دانو درملنی سره په یوه وخت د مساعد کونک و‬ ‫فکتورونو لکه سکابیس او ‪ pedicullosis‬درملنه باید و شی.‬ ‫‪Ecthyma‬‬ ‫اکتیمیا د پوستکی عمیقه پایودرمل ناروغی ده چی ارچق او قرحه ورسره ملګری وی د اکتیماعامل‬ ‫‪ streptococcus‬دی ولی کیدای شی دواړه ‪ staphylococcus‬او ‪ streptococcus‬د افت څخه‬ ‫تجرید شی. مساعد کونکی فکتورونه یی ترو ما او د حشراتو وخذی دی، اکتیما معمول د ماشومانو په‬ ‫لینګیو کی لیدل كیږي.‬ ‫کلینکی منظره: ا فات د وزیکولونو په شکل شروع كوي چی بیا په ‪ pustule‬باندی بدلیږی ، له دی‬ ‫ورسته د افت په مرکزی برخه کی )‪ (scab‬رامن ځ ته کیږ ی او په اسانی سره نه جدا کیږ ی او ددی‬ ‫سکب ل ندی یو تقیحی احمراری او ګرنولومایي افت وی او په چارپیر یی یو التهابی هاله لیدل‬ ‫کیږی.اکتیما د مرداردانی په مقا یسه په ځنډځ سره جوړیږی او د شفا څخه ورسته یو اتروپیک )‬ ‫‪ (atrophic‬ند به په ځا ی پریږدی.‬ ‫تد اوی: موضعی او عمو می انتی بیوتیک په یو ځای ډول لکه په مرداردانه کی چي ذکر شول ا ستعما‬ ‫لولی شو.‬ ‫71‬
  18. 18. ‫81‬ ‫‪Folliculitis‬‬ ‫د ویښتانو د فالیکول منتن کیدل چی په سطحی او عمیق دوه ډولو باندی ویشل شویدی.‬ ‫‪.Follicular impetigo‬یا ‪ Borkhart’s impetigo‬د یو سطحی یا سربیرن فالیکولیت څخه‬ ‫عبارت دی چی پدی حالت کی د و یښتانو د فالیکولو نو په د هنو کی کو چنی ‪ pustules‬لیدل‬ ‫کیږی. معمولً دا ناروغی د ماشومانو د سر په پوستکی کی رامن ځ ته کیږی . افت په منتشر ډول‬ ‫منځ ته راځی او د 7- 01 ورځو په موده کی شفا مومی . مزمن کیدل ، د پوستکی ښکته لور ته د‬ ‫افت حمله او ا نتشا ر ، او ‪ follicular abscesses‬چی ‪ lymphadenitis‬هم ورسره ملگری وی‬ ‫د ناروغی د اختل طا تو له جملی څخه دی. د ناروغی په ابتدایی حالتو کی موضعی انتی بیو تیک‬ ‫کفا یت کوی ولی په مزمنو واقعاتو کی عمومی ا نتی بیوتیکونو ته ضرورت دی. ددی ناروغی‬ ‫مزمن او متکرر حمل ت د سطحی او عمیق ‪.follicular postulations‬په شکل هم واقع کیدای‬ ‫شی. د لینګیو په قدامی سطحه په ځانګړ ی ډول د نارینه وو په نزد لید ل کیږی. د لته هم مو‬ ‫ضعی انتی بیوتیکونه موثریت لری.‬ ‫‪Deep Folliculitis‬‬ ‫1.‪ :Furunculosis‬په نو بالغانو او نوی ځوانانو کی ‪ furuncles‬او ‪ Boils‬عام وی خاصتاً د‬ ‫‪ Acne‬په عمر هلکانو کی زیاد لیدل کیږی . د ناروغی لپاره ، ‪ seborrhoeic‬حالت ، ګرول،‬ ‫ترضیض، د شکری ناروغی،سو تغذی ، روحي فشارونه او خستگی مساعد کونکی فکتورونه‬ ‫شمیرل کیږی.‬ ‫د ناروغي عامل )‪ ( staphylococci‬معمول په پوزه او عجان کی موجود وی او د گوتو په وسیله‬ ‫انتقا لیږی.‬ ‫سریری منظره: فیورانکل کیدای شی په ځانګړي ډول او یا په منتشر او متعدد ډول سره وی. معمو ً‬ ‫ل‬ ‫افات په مخ ، مټو، ل سو نو ، كوناټیو ،او عجان کی لید ل کیږی. دناروغی تکراری حمل ت هم‬ ‫واقع کیداشی . په دی ناروغی کی التهابی فالیکولر پاپیولونه لیدل کیږی چی په تعقیب یی ‪ pustules‬او‬ ‫نیكروزیس رامنځ ته کیږی.کله چی فیورانکل له منځه لړشی ند به پر ځای پریږدی. که چیرته ‪boil‬‬ ‫په غوږ او پوزه کی رامنځ ته شی نو ډ یر شدید درد ورسره ملگری وی او که چیرته مکمله درملنه یی‬ ‫ونه شی نو د اوریدو د کانال تضیق هم منځ ته راتللی شی.په موضعی ډول د لمفاوی عقداتو التهاب په‬ ‫ځانګړي ډول د غوږ او پوزی په افاتو کی لید لای سو. د ‪ cavernous sinus thrombosis‬د ویری‬ ‫د پوزی او د خولی په چا پیر افت باید هیڅکله كښینكاږل شی.‬ ‫تفریقی تشخیص : ‪ herpes simplex, vaccinia, acne, Hidradenitis‬څخه با ید تفریق شی. د‬ ‫‪ vaccinia‬او ‪ herpes simplex‬ا فت ثره لرونكي وی په د ا سی حا ل کی چی ‪ Acne‬پولی‬ ‫مورفیک وی . په ‪ Hidradenitis‬کی تخرګ او مقبني نواحي د نوډولو او ابسي ګانو په شكل ماوفه‬ ‫كیږي او اعراض یی نسبتا شد ید وی .‬ ‫81‬
  19. 19. ‫91‬ ‫تد اوی: مو ضعی او سیستمیك ا نتی بیو تیکونه توصیه کیږی ته ، همدارنګه بند پانس مان څخه با ید‬ ‫ډډه وشی ځکه چی د ماوفه برخی خوړین كیدل) ‪ (maceration‬افت مجاورو فا لیکولونو ته منتشر‬ ‫کوی.‬ ‫مو ضعی ‪ Echthyol‬د مو ضعی ا نتی بیوتیکو په ا ند ا زه مو ثریت لری .د غو ږ دکانال د‬ ‫تضیق د مخنیوی په منظور یو گا ز چی په ‪Echthyol‬یا موضعی انتی بیوتیکو باندي ډ ك او لوند‬ ‫شوي وي با ید د غو ږ په خارجی کانال کی تطبیق شی. ددی سره سره مساعدکونکی فکتورونه باید‬ ‫لری شی . زیاد غسل کول او په عجا ن او پوزه کی د انتیبیوتیکو وقایوی تطبیق د میکروب د ا نتفا ل‬ ‫چا نس کموی د دی سره سره په پو زه کی ل س وهل باید بند شی او د هر ځل پوزی سون کولو ورسته‬ ‫لسو نه با ید و مینځل شی . د ا لکهو لو ، شحمی غد ا وو، او خوږو خوړو استعما ل با ید تر ممکنه‬ ‫حده پوری محد ود کړا ی شی. د دی په څنگ کی شکره ا و کمخو نی با ید ا صل ح شی.‬ ‫‪ Flucloxacillin, cephalosporin‬او ‪ Quinolon‬معمو ل مو ثر وی په مو ضعی ډول ,‪Polyfax‬‬ ‫‪ Fucidine‬او ‪ gentycin‬کریمونه ا ستعما لولی شو.‬ ‫2.‪ :Carbuncle‬د یو گروپ مجا و رو فا لیکو لو نو عمیق ‪ folliculitis‬څخه عبا رت دی چی د‬ ‫‪ staphylococci‬وسیله منځ ته راځی. پدی نا رو غی کی د یر شدید ا لتها ب موجو د وی چی د‬ ‫رمیس او تحت الجلد هم ور سره ماوف وی . نا روغی په متو سط عمره ، معمرو او ضعیفو خلکو‬ ‫کی زیاد لیدل کیږی په ځانګړی ډول چی د شکری, سو تغذی, د زړه, ا و پښتو رگو د مزمنو نا‬ ‫روغیو څخه چی ش کا یت لری. ا فت ډیر زیات حساس او درد نا ک وی چی معمو ل په څټ او‬ ‫د ورنونو په خلفی سطحه کی لیدل کیږی . په نا روغ کی تبه ا و ‪ toxicity‬لیدل کیږی او معمول‬ ‫شد ید ه وی. په ا بتدا کی ساحه احمراری وی او بیا د مختلفو فالیکو لونوڅخه چرك د خارجید و په‬ ‫حا ل کی لید ل کیږی. د پوستكي د غورځیدني په تعقیب تقرح چی په ا هسته ډول شفا مومی ا و ند‬ ‫به په ځای پریږدی منځ ته را ځی.‬ ‫د ‪ anthrax‬څخه با ید فرق وشی چی په هغه کی وینه لرونكي ارچقونه او د افت په څن ډوکی‬ ‫وزیکولونه لید ل کیږی. په تو لو مشکو کو حا ل تو کی د کلچر لپا ره با ید ‪ swab‬و ا خستل شی‬ ‫تد اوی : ‪ cloxacillin, flucloxacillin‬او یا نور ‪ penecillinase‬ته مقاوم انتی بیتیکونه استعما‬ ‫لولی شو ‪quinolones, lincomycin, clindamycin‬او ‪ erythromycin‬په هغو حا ل تو کی‬ ‫چی د پنسیلینو نو سره الرژی مو جوده وی ا ستعما لوو. په مو ضعی ډول د ا نتی بیتیکو ملهم ،او یا‬ ‫گاز چی په ا نتی بیو تیکو ككړشوی وی با ید ا ستعما ل شی. تمو جی ا و نیکرو تیک نو ا حی با ید د‬ ‫رینا ژ شی ا و مسا عد کونکی فکتو رونه باید تد اوی شی.‬ ‫91‬
  20. 20. ‫02‬ ‫‪ :Sycosis barbae‬سایکوزیس باربی د فالیکولونو د چارپیر یا ‪ perifollicular‬یو تقیحی انتا ن دی چی‬ ‫د مخ په ږیره لرونکی برخو کی منځ ته راځی. د بدن نوری هغه برخی چی لنډ و یښتا ن لری لکه‬ ‫وروځي ،باڼه او ورنونه هم ما وف کول ی شی. افت د بلو غ د سن څخه پس لید ل کیږی ا و عا مل‬ ‫یی طلیي ستافلوكوك دی کوم چی په پوزه کی د نا رمل فلورا په شکل مو جو د وی. سیبوریک حا ل‬ ‫ت ، خستگی ، او روحی فشارونه یی مسا عد کونکی فکتو رونه دی.‬ ‫سریری منظره : ا فت په احمرار، خارش، او سطحی ‪ pustules‬سره شروع کوی چی د ږیری د‬ ‫خریلو او وینځلو په وخت کی ا فت عمیقاً ا نتشا رکوی. ا سا سا د ا نا رو غی مزمن سیر لری ا و‬ ‫عمیق پسچیولونه منځ ته راوړی چی کله کله کلونه دوام مومی. د ند بی په و سیله ‪ allopecia‬منځ ته‬ ‫راځی چی په څنډو کی یی ارچق او ‪ pustules‬ل موجود وی د نا روغی د تما یل ځای پو رتنی شونډه‬ ‫ده.‬ ‫تشخیص تفر یقی : ‪ tinea barbae‬ا و ‪ kerion‬د هغو کسانو په زنه ا و رخسار چی څارویو سره سر‬ ‫ا و کا ر لری لید ل کیږی . حا ده حمله او د پاسچیولونو گروپی پلك یی د ا سا سی اوصافو د جملی‬ ‫څخه دی. ‪ Pseudo folliculitis barbae‬د ‪) in growing‬د پوستکی داخل لوری ته د ویښته‬ ‫غټیډنه ) و یښتانو کی منځ ته را ځی. د غټ ښودونكي عدسیي په وسیله په دقیق ډول معا ینه‬ ‫کو ل د جلد داخل طرف ته نموكونكي و یښته معلو موی.‬ ‫‪ Lupus vulgaris‬د ‪ Sycosis barbae‬څخه په ا سا نی سره تفریق کیږی. خو بیا هم ممکن بیوپسي‬ ‫ته ضرورت شی.‬ ‫‪ ) Scarlet fever‬د مخملك تبه(‬ ‫د مخملك تبه یوه حاده ا نتا ني ناروغي ده چی د ‪ ) streptococcus pyogen‬معمو ل د ‪ A‬گرو پ‬ ‫ولی کله ‪ C‬ا و ‪ G‬گروپ( په و سیله چی ‪ erythrotoxin‬تو لید وی منځ ته راځی . ا نتا ن معمو ل د‬ ‫علوی تنفسی سیستم له لیا ری عضو یت ته داخلیږی، دا د ناروغي د توكسین پرضد انتي بادي په سویي‬ ‫یا اندازي پو ری اړه لری چی د شخص په نزد ‪ tonsillo-pharyngitis‬منځ ته راځی او که د مخملك‬ ‫تبه . د دی دو ه حا لتو فرق دادی چی د مخملك په تبه کی اندفاعات او د ناروغي قوي توكسیسیتي‬ ‫موجوده وی. یو ځل ماوف کیدل د ټو ل عمر لپا ره معافیت من ځ ته راوړی ځکه چی په عضو یت‬ ‫کی د توكسین پرضد انتي بادي من ځ ته راځ ی . په نادرو حا ل توکی دوباره منتن کیدل د ناروغي د‬ ‫عامل د بل مختلف ي نوعي په ذ ریعه منځ ته راځی. د نا روغی وقوعات د 1- 01 کالو د عمر ترمنځ‬ ‫عمومیت لری.ناروغی کله کله د جراحی زخمونو له لری بدن ته داخلیږی .‬ ‫کلینکی منظره: د تفریخ دوره یی 2—4 و رځو پوری ده. د تفر یخ د د وری څخه ورس ته تبه‬ ‫‪ ، ,toxicity‬د لب د ی، او استفراغ د ‪ tonsillo-pharyngitis‬او د لمفاوي عقداتو د التهاب سره یو ځا‬ ‫ی لید ل کیږی. که چیرته انتان د زخم له لیاری داخل شی نو د زخم چه نا حیه کی تندرنیس یا حساس‬ ‫وال ي ا و د سیروزي مایع د سچارج یا خارجیدل لید ل کیږی. جلدي اندفاعات په دوهمه ورځ شروع‬ ‫کوی چی د سینی څخه شروع کیږی او ورسته عمو می کیږی او دا اندفاعات د نقطوي احمرار په شكل‬ ‫وي . په مخملک تبه کی مخ سور رنګی شی ولی دا سوروالی د احمرار له کبله نه وی ، همدارنګه‬ ‫02‬
  21. 21. ‫12‬ ‫ددی سوروالی په چارپیر جلدی خسافت هم لیدلی شو . ر شو نه په 7—01 ورځو کی د تفلساتو سره‬ ‫یوځای مړاوی کیږی.‬ ‫په اختلطاتوكي یي د مایوكارد التهاب، د مفاصلو التهاب، د سحایاوو التهاب، اوستیومیالیت،‬ ‫روماتیزمل تبه، او ګلومیرولونفریت شامل دي.‬ ‫کلچر، د ‪ streptolysin-O‬لو ړ تیتر ، مثبت ‪ ، Dick test‬او ‪ Schultz Charlton test‬تست چي‬ ‫دلته د انتي توكسین د انترادرمل زرق څخه ورسته په اړونده ناحیه كي د رشونو او اندفاعاتو رنګ‬ ‫سپین ګرځي. ډا ټول ټسټونه په تشخیص کی کمک کوی.‬ ‫تشحیص تفر یقی : ‪ rubellae‬ا و د درملي رشونه با ید د ستوني د درد د نه مو جو د یت او د رشونو د‬ ‫مخصوصي توزیع د موجودیت په سبب تفر یق شی. د ‪ Infectious mononucleosis‬ناروغي د‬ ‫ویني د وصفی منظري او ‪ agglutination test‬په سبب فرق کیږی.‬ ‫تد ا وی: پنسیلین ، اریترومایسین ، ماکرولیدونه ‪ ) ( macrolids‬او نور موثر انتی بیتیکو نه د نا‬ ‫روغی انزار ته په ډراماتیک ډول تغیر ورکوی.‬ ‫‪) Erysipelas‬سرخ باد(‬ ‫د درمیس او د تحت الجلد د علوی برخي انتا ن د ‪ A‬گروپ هیمول یتیک ‪ streptococci‬په ذریعه‬ ‫من ځ ته راځی. کله کله ‪ B، C‬او ‪ G‬گروپ ‪ Pneumococci‬او طلیی ‪ staphylococcus‬هم عامل‬ ‫کیدای شی. په جلد كي یو درز یا چاود د میکروب لپاره باب دخول ګرځي . کله کله یو جزوي زخم ا‬ ‫و یا یو جراحی زخم هم باب د خول جوړوی. په مسا عد کونکو فکتورونو کی سو تغذی ، ثانوی‬ ‫انتانات، الکولیزم, د معا فعیت فقدان او د کلیوی او لمفاتیک اسبا بو له کبله ا زیما شا مل دی.‬ ‫کلینیکی منظره : د ۲- ۵ ورځ و د تفریخ دوري په تعقیب د لوړ ي تبي او ‪ toxicity‬من ځ ته راتلل د‬ ‫ناروغي وصفي مشخصه ده . ماوف جلد حساس او كش شوي معلومیږي ،احمراری او په کمه اندازه‬ ‫برجسته وی . احمرار په واضح ډو ل سرحد لری او په حوافیو کی یی وزیکولونه هم لیدل کیری. په‬ ‫شیرخورانوکی افت د بطن په جدار کی وی، همدارنګه په ماشومانو کی معمولُ په مخ ، سکلپ یا د‬ ‫سرجلد او مټو کی په برخه کی وی، او په کاهلنو کی سفلی ا طر ا ف زیا تره ماوفه کیږی.‬ ‫‪ ،Cellulitis‬د ابسی جوړیدل، ‪،septicemias‬او ‪ nephritis‬یی عام اختل طا ت دی. په مسا عد و‬ ‫خلکو کی د ناروغي بیا بیا واقع كیدل یوه ستونځه وی او دا حالت په هغه كسانو كي چي په لمفا تیک‬ ‫تخلیه کی اختل ل ولري عمومیت لري.‬ ‫تد اوی: پنسلین ،سفا لو سفو ر ین ،ا ر یتر و ما یسین ‪ ,quinolones‬ټو ل مو ثر دی. په هغو واقعا تو‬ ‫کی چي بیا بیا منځ ته راځي د څو درملو یو ځا ی ا ستعما ل ته ضرورت سته ، ا نتی بیو تیک با ید د‬ ‫لس ورځو لپا ره ا ستعما ل شی.‬ ‫‪Cellulitis‬‬ ‫د تحت ا لجلد ی ا نسا جو ا لتها ب چی د ‪ streptococcus A‬په ذریعه ا و یا طل یی ستا فلو کو ک‬ ‫په ذ ر یعه منځ ته را ځی .همدرانګه ‪ Erysipelas‬هم ممکن په سیلولیت باندي اختلط ورکړی ا و‬ ‫12‬
  22. 22. ‫22‬ ‫یا ‪ cellulitis‬سره یو ځا ی وی. سلولیت معمول د یو زخم یا قرحی اختلط د ه ولی په نورمال جلد کی‬ ‫هم منځ ته را تللی شی چی پا ړسو ب ورسره ملگری وی.‬ ‫کلینیکی منظره: په حا د و واقعا تو کی ا حمرار چی د یو قر حی یا ز خم څخه ا نتشا ر مو می لید ل‬ ‫کیږی چی ورسره مو ضعی حساسیت ، پا ړسوب د تبی سره یوځاي ملگری وی. اعراض په تحت ا‬ ‫لحا د و ا قعا تو کی لږشدید وی، او د افت څن ډ ی ل ږ وضاحت لری. لدی سره سره د لمفاوي اوعیو‬ ‫التهاب او د لمفاوي عقداتو التهاب هم ملگری وی.‬ ‫تد اوی: مساعد کونکی فکتورونه با ید رفع شی ا و لکه د ‪ erysipelas‬په شا ن د لته هم ا نتی بیو تیک‬ ‫تو صیه شی.‬ ‫‪Anthrax‬‬ ‫د ا نا رو غی د كسبي او حرفوي خطرونو په وسیله رامنځ ته كیږي او په هغو ا شخا صو کی چی د‬ ‫حیو انا تو او د د وی د تو لید ا تو سره سر او کار لری لید ل کیږی. د ا نا رو غی نن سبا په پرمخ‬ ‫تلونکو هیوادونوکی هم نا د را لید ل کیږی.‬ ‫ا سبا ب: ‪ bacillus anthracis‬یی عا مل دی چی یو قوی پتو جینیک کپسو ل لرونکی گرا م مثبت ،ا‬ ‫وږده، ا و سپور لرونکی اورگا نیزمونه دی چی د حیوا نا تو په زیا تو ا نوا عو کی پیدا کی ږ ی په‬ ‫ځانګړی ډول اوزی ، رمی ، پسو نه ،او اسونو کی. میکروب د سپورپه شکل د حیوا نا تو په محصو‬ ‫ل تو لکه وړی او پو ستکی او داسی نورو کی موجود وی . چی دا سپورونه ا نسانی جلد ته د یو کو‬ ‫چنی خرا شید گی له لیا ری داخلیږی ا و د جلدی انتر ا کس د منځ ته راتلو باعث گرځی. د سږو په و‬ ‫سیله د سپو رونو ا خستل د تنفسی نا روغیو ا و د سپورونو ا خستل د ها ضمی سیستم له لیا ری د ها‬ ‫ضمی سیستم د ما و فیت با عث گرځی.‬ ‫کلینیکی منظره: د څو ورځو د تفریخ دوری نه پس جلدی انتراکس شروع کیږی او په لو مړی سرکی‬ ‫په لوڅو او ښکاره برخو د بدن کی د پاپیولر افاتو په شکل تظا هر کوی چی په تعقیب یی ‪ bulla‬منځ‬ ‫ته راځی ا و د دی بول په چارپیر احمراری جل تینی رنگه پاړسوب چي د ښكته كیدو قابلیت نه لري‬ ‫لید ل کیږی.لدی نه پس بو ل هیموراژیک کیږی او نیکروز من ځ ته راوړی. د جلدی ا فت په مقا یسه‬ ‫درد او د لمفاوي عقداتو التهاب دومره زیا ت څرګند نه وی‬ ‫د ‪ pustules‬د منځ ته را تگ څخه دری یا څلور ورځی ورسته عمو می اعراض شرو ع کیږی. که ا‬ ‫فت تدا وی شوی نه وی لوړه تبه ، تو کسیمیا ، ‪ ،tachy cardia‬او د فشار ټیټوا لی لید ل کیږی ا و‬ ‫د 5—02% و ا قعا تو کی د مړینی با عث گرځی.‬ ‫تفر یقی تشخیص : باید د ستافلوكوكل انتان څخه تفریق شی. همدارنگه د , ‪ cowpox vaccinia‬او‬ ‫‪ cat scratch fever‬څخه یی با ید فر ق وشی.‬ ‫و قا یه : ناروغی با ید په لو مړی سر کی په حیو ا نا تو کی کنتر و ل شی ا و حیوا نی محصول ت د ل‬ ‫س و هنی څخه د مخه با ید پا ك كړل شی. واکسین یو څه معا فی ت ورک وی او هغه ا شخا ص چی د‬ ‫ناروغي په خطر کی وی با ید و ر ته تطبیق شی.‬ ‫22‬
  23. 23. ‫32‬ ‫تد ا وی: مخکی لدی چی د کلچر نتیجی ته ا نتظاروكړو تداوی چی هرڅومره ژرکیږ ی شروع شی .‬ ‫پنسیلین د 7—41 ورځو لپاره ترجیحا زرقی شکل سره د لومړنیو پنځو ورځو لپاره توصیه شی. چی‬ ‫په دی طریقی سره د نا روغی د پیشرفت او سرعت کی کمخت راځی. پنسلین ته حساس کسا نو ته تترا‬ ‫سا یکلین ، کلو رم فینی کا ل ، او اریترومایسین هم په عو ضی شکل ا ستعما لو ل ی شو .‬ ‫‪Erythrasma‬‬ ‫د جلد یو خفیف ، سطحی ،او موضعی انتان دی چی عامل یی یو هوازی بکتریا ده چي د‬ ‫‪ corynebacteria minutissimum‬پنوم یادیږي . دا بکتریا د جلد یو نورمال ‪ commensal‬ده او د‬ ‫عضویت په قات لرونكو)‪ (intertriginous‬برخو لکه د پښ و د گو تو منځ و نه ، مقبني ناحیه ،‬ ‫تخر ګ ، د ثد ی ل ندی قاتونه او داسی نورو برخو کی لید ل کیږی دا حالت په کاهلنو کی په‬ ‫ځانګړی ډول چی چاغ وي او یا د شكري په ناروغي اخته وي لیدل کیږی.‬ ‫کلینیکی منظره: ا فت د غیرمنظمو پچونو په شکل لیدل کیږی همدارنگه ژیړ نصواری رنگ لرو نکی‬ ‫وی ا و حو ا فی یی ښه و ا ضح وی. ا فت ممکن اعراض ونه لری ا و یا ممکن د جلد ضخیموالی او‬ ‫خارښت ورسره ملگری وی. د ‪ wood’s light‬په ذریعه یی سور رنګي فلوریسنس لیدلي شو.‬ ‫تفر یقی تشخیص: د ‪ p.versiculor‬څخه باید فرق وشی کوم چی هغه د تنی په پورته بر خه کی‬ ‫وی ، همدارنګه كم صباغه وي او کم کم تفلسا ت هم لری. همد ا رنگه ‪ tinea cruris‬زیات ا لتها بی‬ ‫وی . د پو تا شیم ها یدرواکسا ید په ذریعه د مافه توږل شوي جلد معا ینه کو ل تشخیص و ا ضح کوی‬ ‫یعنی په دی نا رو غی کی و صفی ا و مشخص سپورونه لید لی شو‬ ‫تد اوی : د کم او محدود افت لپاره ‪ Azole‬ا نتی فنگل د رمل لکه کلوترایما زو ل )‪ ( Canesten‬یا‬ ‫‪ miconazole‬په موضعی شکل د د و ه هفتو لپا ره کفا بت کوی . مو ضعی ‪ Fucidine‬هم مو ثریت‬ ‫لري . د ډیرو وسیع افا تو لپا ره عمومی ا نتی بیو تیک لكه اریتروماسین باید اضا فه شی لدی څخه‬ ‫علوه نور ما کرو لید ونه هم مو ثر دی.‬ ‫د پوستكي توبركلوز‬ ‫د پوستکی د توبرکلوز پیښی د سږ و د توبرکلوز په پرتله کمی. د توبرکلوز د ناروغی عامل‬ ‫‪ mycobacterium tuberculosis‬دی چی سلندری شکله ، غیر متحرک ، هوازی ، سپور نه‬ ‫لرونکی ا و ضعیف گرا م مثبت راډونه دی چی د موم وزمه پوښ لرونکی وی چی دا پوښ دوی د‬ ‫اکثرو تلوینونو په مقابل کی مقاوم ګرځوی.ولی یو ځ ل چی میکرو ب تلو ین شی نو بیا په ا سا نی‬ ‫سره رنګ له لسه نه وركوي چی په همدی لحاظ ورته ‪ acid fast‬یا د تیزابي رنګونو په مقابل كي‬ ‫پوخ و ا یی.‬ ‫ا پید یمیا لو ژی: میكروب معمولً انسان ته د سږ له لیاري داخلیږي. ولی د تا نسلونو او د کلمو له لیا‬ ‫ری هم د اخلیداي شي. ناد ًا جلد او مخا طی غشا هم ماو فه کوی. د لمفااتیک سیستم په و سیله یی لو‬ ‫ر‬ ‫مړ ی ا نتشار لمفا وی عقداتو ته او ورسته د وینی دوران ته کیږی. په هغو ځایونو کی چی غربت ،او‬ ‫32‬
  24. 24. ‫42‬ ‫سو تغذی وی اوهمدارنګه حفظ الصحی ته پاملرنه نه کیږی یعنی خراب او غیر صحی ماحول وی او‬ ‫هم پوره روغتیایی څارنی نه وی موجودی ناروغی زیاته لیدل کیږی.‬ ‫تشخیص: د تو بر کلو ز د تشخیص لپا ره معیارونه په ل ند ی جدو ل کی ذکر شو یدی.‬ ‫1.بشپړ اومطلق معیارونه:‬ ‫‪.a‬ذرع یا كلچر‬ ‫‪.b‬په ‪ Guinea pig‬كي تلقیح‬ ‫2.نسبي معیارونه:‬ ‫‪.a‬تاریخچه او علیم‬ ‫‪.d‬هستوپتالوژیك‬ ‫‪.b‬د عضویت په‬ ‫معاینات‬ ‫نورو برخو كي د‬ ‫‪.e‬د توبركلوین تست‬ ‫توبركلوز‬ ‫فعال‬ ‫په مقابل كي مثبت‬ ‫موجودیت.‬ ‫عكس العمل‬ ‫‪.c‬په افت كي د ‪acid‬‬ ‫‪.f‬د توبركلوز ضد‬ ‫باسیل‬ ‫‪fast‬‬ ‫درملو د استعمال‬ ‫موجودیت‬ ‫مثبت اغیز‬ ‫تصنیف: ل ند ی جد و ل و گو ری.‬ ‫1.تلقیح شوي توبركلوز) خارج المنشا توبركلوز(‬ ‫‪Tuberculous chancre.a‬‬ ‫‪Warty tuberculosis.b‬‬ ‫‪ .c‬د ‪ Lupus volgaris‬بعضي انواعي‬ ‫2.ثانوي توبركلوز) دا خل المنشا توبركلوز(‬ ‫‪ Contiguous spread.a‬یا په ساري ډول انتشار‬ ‫‪Scrofuloderma.b‬‬ ‫‪ Auto inoculation.c‬یا د عضویت دیوي برخي څخه بلي ته تلقیح كیدل‬ ‫‪Orificial tuberculosis.d‬‬ ‫3.هغه توبركلوز چي د دموي انتشا رپه وسیله رامنځ ته شوي وي.‬ ‫‪Acute military tuberculosis.a‬‬ ‫‪.b‬د ‪ Lupus volgaris‬بعضي انواعي‬ ‫‪Tuberculous Gumma .c‬یا توبركلوزیك ابسیس‬ ‫4.اندفا عي توبركلوز )‪(the tuberculides‬‬ ‫‪Lichen scrofulosorum.a‬‬ ‫‪.Popular or papulonecrotic tuberculides.b‬‬ ‫سریری منظره:‬ ‫1.‪ :Tuberculous chancre‬توبرکلوزیک شانکر په پوستکی کی د ابتدایی تلقیح له کبله منځ ته‬ ‫راځی یعنی د لته با سیل جلد ته د یو کو چنی زخم له لیاری داخلیږی. په دی حا لت کی یو بی‬ ‫درد ه قر حه چی څن ډ ی یی ‪ ) undermined‬چي قاعده یی نظر سطحی ته پراخه وی( او‬ ‫قاعده یی هیمو را ژیک وی لید ل کیږی. نا حیوی لمفاوی غوټی غتیری ولی تبه ورسره‬ ‫غیر معمو له وی.که درملنه یی ونه شی نادراً اختلطات هم ورسره لیدل کیږی.‬ ‫42‬

×