Your SlideShare is downloading. ×

Poland White Certifates

1,130

Published on

Published in: Travel
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
1,130
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
2
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. Analiza mo¿liwoœci wprowadzenia w Polsce systemu bia³ych certyfikatów jako instrumentu ekonomiczno-finansowego wspomagaj¹cego promowanie efektywnoœci energetycznej wersja 2.0 bez za³¹czników Poznañ, 15 paŸdziernika 2006 r.
  • 2. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii SPIS TREŚCI 1. PRZEGLĄD ROZWIĄZAŃ W SFERZE BIAŁYCH CERTYFIKATÓW, WYSTĘPUJĄCYCH W UNII EUROPEJSKIEJ ORAZ INNYCH KRAJACH ......................................................................................................................... 4 1.1. Białe certyfikaty we Francji ..................................................................................................... 4 1.1.1. Podstawy prawne systemu............................................................................................................. 4 1.1.2. Kształt obligacji zakupowej............................................................................................................. 7 1.1.2.1. Podmioty zobowiązane. .......................................................................................................... 7 1.1.2.2. Podmioty uprawnione do otrzymywania białych certyfikatów ................................................. 7 1.1.2.3. Podział kwoty obligacji............................................................................................................ 8 1.1.3. Charakter prawny i cechy białych certyfikatów ............................................................................... 8 1.1.4. Cykl życia certyfikatów ................................................................................................................... 9 1.1.5. Kwalifikacja i mierzenie działań prooszczędnościowych .............................................................. 10 1.1.6. Rola Regulatora i innych czynników rządowych w systemie ........................................................ 14 1.1.7. Informacje uzupełniające.............................................................................................................. 15 1.1.8. Ocena rozwiązania ....................................................................................................................... 16 1.2. Białe certyfikaty we Włoszech............................................................................................... 17 1.2.1. Podstawy prawne systemu........................................................................................................... 17 1.2.2. Kształt obligacji zakupowej........................................................................................................... 18 1.2.2.1. Podmioty zobowiązane. ........................................................................................................ 18 1.2.2.2. Podmioty uprawnione do otrzymywania białych certyfikatów ............................................... 19 1.2.2.3. Podział kwoty obligacji.......................................................................................................... 19 1.2.3. Charakter prawny i cechy białych certyfikatów ............................................................................. 20 1.2.4. Cykl życia certyfikatów ................................................................................................................. 20 1.2.5. Kwalifikacja i mierzenie działań prooszczędnościowych .............................................................. 21 1.2.6. Rola Regulatora i innych czynników rządowych w systemie ........................................................ 27 1.2.7. Informacje uzupełniające.............................................................................................................. 28 1.2.8. Ocena rozwiązania ....................................................................................................................... 29 1.3. Białe certyfikaty w Wielkiej Brytanii....................................................................................... 30 1.3.1. Podstawy prawne systemu........................................................................................................... 30 1.3.2. Kształt obligacji zakupowej........................................................................................................... 32 1.3.2.1. Podmioty zobowiązane ......................................................................................................... 32 1.3.2.2. Podmioty uprawnione do otrzymania białych certyfikatów.................................................... 33 1.3.2.3. Podział kwoty obligacji.......................................................................................................... 33 1.3.3. Charakter prawny i cechy białych certyfikatów ............................................................................. 34 1.3.4. Cykl życia certyfikatów ................................................................................................................. 35 1.3.5. Kwalifikacja i mierzenie działań prooszczędnościowych .............................................................. 35 1.3.6. Rola regulatora i innych czynników rządowych w systemie.......................................................... 37 1.3.7. Informacje uzupełniające.............................................................................................................. 38 1.3.8. Ocena rozwiązania ....................................................................................................................... 38 1.4. Białe certyfikaty w Australii (Nowa Południowa Walia) ......................................................... 41 1.4.1. Podstawy prawne. ........................................................................................................................ 41 1.4.2. Kształt obligacji zakupowej........................................................................................................... 41 1.4.2.1. Podmioty zobowiązane.............................................................................................................. 42 1.4.2.2. Podmioty uprawnione do otrzymywania białych certyfikatów ............................................... 42 1.4.2.3. Podział kwoty obligacji.......................................................................................................... 43 1.4.3. Charakter prawny i cechy białych certyfikatów ............................................................................. 44 1.4.4. Cykl życia certyfikatów ................................................................................................................. 44 1.4.5. Kwalifikacja i mierzenie działań prooszczędnościowych .............................................................. 44 1.4.6. Rola Regulatora i innych czynników rządowych w systemie ........................................................ 46 1.4.7. Informacje uzupełniające.............................................................................................................. 47 1.4.8. Ocena rozwiązania ....................................................................................................................... 47 2. ANALIZA SILNYCH I SŁABYCH STRON WYBRANYCH MODELI BIAŁYCH CERTYFIKATÓW W CELU WYZNACZENIA MODELU REFERENCYJNEGO DLA ROZWIĄZANIA KRAJOWEGO.......................................... 49 2.1. Podział kwoty obligacji na podmioty zobligowane ................................................................ 53 2.2. Natura certyfikatów: standaryzacja i natura prawna, w tym stopień autonomiczności obrotu ..................................................................................................................................................... 53 2.3. Zbywalność Białych Certyfikatów (Tradability) ..................................................................... 54 2.4. Technologie innowacyjne...................................................................................................... 54 2.5. Nowi uczestnicy rynku i ESCO ............................................................................................. 54 2.6. Jednostka przeliczeniowa certyfikatów................................................................................. 57 2.7. Mierzenie rezultatów: metoda ex-ante, czy ex-post.............................................................. 57 Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 2
  • 3. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii 2.8. Okres ważności certyfikatów: w kontekście długości okresu rozliczeniowego..................... 58 2.9. Rodzaje działań uprawniających do otrzymania certyfikatu ................................................. 59 2.10. Sposób weryfikacji i kontroli działań ................................................................................... 59 2.11. Adresat wniosków o certyfikat i podmiot emitujący............................................................. 60 2.12. Centralny rejestr certyfikatów: podmiot zarządzający i sposób funkcjonowania ................ 60 2.13. Definicja kary jako ceny odniesienia ................................................................................... 61 3. WARIANTOWY MODEL SYSTEMU BIAŁYCH CERTYFIKATÓW W POLSCE W OPARCIU O ANALIZĘ ROZWIĄZAŃ EUROPEJSKICH................................................................................................................................... 62 3.1. Kluczowe czynniki determinujące kształt systemu białych certyfikatów ............................... 62 3.2. Analiza czynników strategicznych......................................................................................... 63 3.2.1. Wpływ Dyrektywy na kształt projektowanego systemu................................................................ 63 3.2.1.1. Cele Dyrektywy..................................................................................................................... 63 3.2.1.2. Zakres podmiotowy Dyrektywy ............................................................................................ 63 3.2.1.3. Kluczowe definicje ............................................................................................................... 64 3.2.1.4. Kategoria działań wyłączonych z regulacji Dyrektywy efektywnościowej ............................. 65 3.2.1.5. Kategorie wymogów/rozwiązań przewidzianych Dyrektywą ................................................. 66 3.2.1.6. Określanie orientacyjnego krajowego celu w zakresie oszczędności energii ....................... 67 3.2.2. Kierunek obligacji ......................................................................................................................... 68 3.2.3. Miejsce w łańcuchu dostaw - zakres oddziaływania systemu białych certyfikatów na podmioty w łańcuchu wytwarzania, przesyłu i ystrybucji mediów energetycznych. ................................................... 70 3.2.4. Sektory gospodarki, w których poszukiwane będą oszczędności................................................. 72 3.3. Analiza czynników taktycznych............................................................................................. 75 3.3.1 Wskazanie rodzajów podmiotów uprawnionych do otrzymywania certyfikatów............................. 75 3.3.2 Wskazanie obszarów prowadzenia działań prooszczędnościowych ............................................. 77 4. WSKAZANIE REKOMENDACJI DLA SYSTEMU KRAJOWEGO I CHARAKTERYSTYKA TECHNICZNYCH ASPEKTÓW PRZYDZIAŁU I OBROTU BIAŁYMI CERTYFIKATAMI.................................................................. 79 4.1. Model 1 - „Model inicjowania oszczędności” ........................................................................ 79 4.2. Model 2 - „Model inicjowania oszczędności +” ..................................................................... 79 4.3. Model 3 - „Model zielonej energii”......................................................................................... 80 4.4. Model 4 - „Model zielonej energii +”...................................................................................... 80 4.5. Rekomendacje do analizy z uwzględnieniem czynników operacyjnych ............................... 81 4.6. Charakterystyka technicznych aspektów przydziału i obrotu białymi certyfikatami.............. 81 4.6.1. Model inicjowania oszczędności................................................................................................... 81 4.6.2. Model zielonej energii +................................................................................................................ 82 4.6.3. Rekomendacje końcowe dla krajowego systemu białych certyfikatów ......................................... 83 4.7. Analiza rozszerzenia systemu białych certyfikatów na podsektory wytwarzania i przesyłu energii. ......................................................................................................................................... 86 4.7.1. Model mieszany............................................................................................................................ 86 4.7.2. Rozszerzenie w oparciu o wyizolowane systemy. ........................................................................ 88 4.7.3. Budowa „równoległego modelu zielonej energii +” obejmującego podsektor wytwarzania i przesyłu. ................................................................................................................................................. 90 4.7.4. Rekomendacje dla rozszerzenia systemu białych certyfikatów. ................................................... 91 5. ZAŁOŻENIA KONSTRUKCYJNE KATALOGU STANDARDO-WYCH DZIAŁAŃ PROOSZCZĘDNOŚCIOWYCH, BĘDĄCEGO PODSTAWĄ DO UBIEGANIA SIĘ O PRZYZNANIE BIAŁYCH CERTYFIKATÓW – TZW. REFERENCE BOOK. ................................................................................................................................................ 93 Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 3
  • 4. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii 1. Przegląd rozwiązań w sferze białych certyfikatów, występujących w Unii Europejskiej oraz innych krajach 1.1. Białe certyfikaty we Francji 1.1.1. Podstawy prawne systemu. Wprowadzenie Białych certyfikatów we Francji jest efektem uchwalenia w latach 2005 i 2006 szeregu aktów prawnych, do których zalicza się: • Ustawa nr 2005-781 z 13 lipca 2005: dotyczące programu zatwierdzającego program polityki energetycznej, a w szczególności artykuły 14, 15 i 90, • Rozporządzenie nr 2006-600 z 23 maja 2006 dotyczący obligacji oszczędzania energii w kontekście wprowadzenia certyfikatów oszczędzania energii, w szczególności artykuł 3, • Rozporządzenie nr 2006-603 z 23 maja 2006 - dotyczący certyfikatów dokumentujących oszczędności energii, • Rozporządzenie nr 2006-604 z 23 maja 2006 dotyczący warunków prowadzenia krajowego rejestru certyfikatów oszczędności energii, • Decyzja z 30 maja 2006 dotyczące trybu wdrożenia regulacji w zakresie certyfikatów oszczędności energii, • Decyzja z 19 czerwca 2006 definiujące składowe wniosku o wydanie certyfikatu oszczędności energii, • Decyzja z 19 czerwca 2006 definiujące standardowe działania uprawniające do ubiegania się o wydanie certyfikatów oszczędności energii. Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 4
  • 5. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii Spośród wymienionych aktów prawnych kluczowe znaczenie ma Ustawa z 13 lipca 2005 r.: dotycząca programu zatwierdzającego program polityki energetycznej której zapisy: • wprowadzają obowiązek w zakresie oszczędzania energii ze wskazaniem podmiotów zobligowanych, • definiują sposób wypełnienia obowiązku (w tym poprzez zakup certyfikatów albo wniesienie opłaty karnej), • określają sposób uwzględnienia kosztów wypełnienia obowiązku w taryfie dostawcy mediów energetycznych, • definiują naturę certyfikatów jako przedmiotu obrotu rynkowego, • powołują rejestr krajowy certyfikatów, określają jego zadania oraz wskazują obowiązki podmiotu, który taki rejestr będzie prowadził. Rozporządzenie nr 2006-600 z 23 maja 2006 zdefiniowało precyzyjnie wielkość generalnej obligacji w zakresie oszczędności energii we Francji w latach 2006 - 2009 (54 miliardy kilowatogodzin energii finalnej) oraz podział kwoty obowiązku pomiędzy rynki obligacji, a więc dostawców oleju opałowego, energii elektrycznej, gazu ziemnego, gazu płynnego oraz energii cieplnej i chłodu. Jednym z kluczowych zapisów rozporządzenia jest wskazanie sposobu obliczania i sprawozdawczości w zakresie ilości energii dostarczonej odbiorcom końcowym, a także wskazanie procedury wdrożenia przepisów wykonawczych aktami niższego rzędu wydawanymi przez Ministra odpowiedzialnego za rynek energii. Rozporządzenie no 2006-603 z 23 maja 2006 wprowadziło pojęcie działań kwalifikowanych, jako podstawy otrzymania certyfikatów potwierdzających wykonanie obligacji w zakresie oszczędności energii oraz zdefiniowało przypadki, w których podmioty zobligowane oraz inne - nie podlegające obligacji - nabywają prawo do certyfikatów. Rozporządzenie wprowadziło także pojęcie wartości certyfikatu w kontekście cyklu życia produktu, albo długości obowiązywania kontraktu w przypadku usługi, której efektem jest uzyskanie oszczędności energetycznej. Jednocześnie wskazuje także tryb wnioskowania i wydawanie Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 5
  • 6. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii świadectw przez administrację publiczną (prefektury) oraz okres ważności certyfikatów. Rozporządzenie 2006-604 z 23 maja 2006 wskazuje warunki, na jakich Państwo może delegować stworzenie i utrzymanie krajowego rejestru certyfikatów, określa zadania w zakresie rejestracji działań kwalifikowanych oraz warunki bezpieczeństwa informacji, jakie powinien spełniać administrator rejestru. Decyzja z dnia 30 maja 2006 określa warunki, na jakich aplikacja przepisów prawa odbywa się w odniesieniu do osób fizycznych i prawnych zaliczających się do sektora użyteczności publicznej oraz reguluje zasady przeliczania oszczędności energii w tym sektorze w kontekście zużycia oleju opałowego. Decyzja z dnia 19 czerwca 2006 roku opisuje kształt wniosku o wydanie certyfikatów, uwzględniając podział wnioskodawców na osoby fizyczne i prawne oraz źródło wniosku o wydanie certyfikatów z podziałem na zadania kwalifikowane (ze wskazaniem odnośnika z katalogu) oraz niestandardowe (ze wskazaniem metody i efektów obliczeń). Decyzja z dnia 19 czerwca 2006 (II) roku definiuje katalog działań kwalifikowanych, uprawniających do ubiegania się o wydanie certyfikatów oszczędności energii wraz ze wskazówkami przeliczeniowymi (tabele przeliczeniowe uwzględniające szereg parametrów umożliwiających śledzenie uzysku energetycznego) z podziałem na działania przeprowadzane: a) w budynkach mieszkalnych, b) w budynkach użyteczności publicznej, c) w sektorze oświetlenia publicznego, d) w sektorze przemysłu, e) w sektorze transportu towarów i transportu publicznego. Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 6
  • 7. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii 1.1.2. Kształt obligacji zakupowej 1.1.2.1. Podmioty zobowiązane. Obowiązek wykazywania oszczędności w zakresie zużycia energii ciąży we Francji na szeregu podmiotów gospodarczych, do których należą: a) osoby fizyczne i prawne: dostawcy oleju opałowego do odbiorców w gospodarstwach domowych oraz do sektora użyteczności publicznej, b) osoby prawne: dostawcy mediów energetycznych, których dostawy roczne są wyższe, niż: • dla energii elektrycznej: 400 milionów kilowatogodzin energii finalnej1 na rok, • dla gazu naturalnego (ziemnego): 400 milionów kilowatogodzin w odniesieniu do wartości kalorycznej na rok • dla gazu płynnego: 100 milionów kilowatogodzin w odniesieniu do wartości kalorycznej na rok, • dla energii cieplnej i chłodu: 400 milionów kilowatogodzin energii finalnej na rok. 1.1.2.2. Podmioty uprawnione do otrzymywania białych certyfikatów Podmioty zobowiązane wskazane w pkt. 2.1. uzyskują prawo do białych certyfikatów poświadczających uzyskanie oszczędności w zakresie zużycia energii zarówno w wyniku działań przeprowadzanych przez swoich klientów2, jak i działań, które przeprowadzą samodzielnie we własnych instalacjach przesyłowych budynkach, zgodnie ze standardami zdefiniowanymi w prawie. 1 Sprzedanej odbiorcom końcowym. 2 Konieczność udowodnienia, że był to wynik akcji informacyjnej albo promocyjnej zainicjowanej przez dostawcę. Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 7
  • 8. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii Lista podmiotów uprawnionych do otrzymywania białych certyfikatów jest jednak dłuższa i obejmuje także: • jednostki samorządu terytorialnego, albo ich związki w zakresie zadań realizowanych na majątku własnym, • przedsiębiorstwa produkcyjne i usługowe, jeśli ich oferta ma charakter innowacyjny. Rozszerzenie listy podmiotów uprawnionych do otrzymywania certyfikatów ma celu zwiększenie ich podaży, a tym samym umożliwienie wypełnienia obowiązku podmiotom zobligowanym jak najmniejszym kosztem. 1.1.2.3. Podział kwoty obligacji Kwota obligacji krajowej jest dzielona na poszczególne podmioty zobowiązane w relacji do ich udziałów rynkowych. Podziału dokonuje Minister właściwy do spraw rynku energii. Podział kwoty obligacji dokonywany jest na podstawie informacji dostarczanych przez podmioty zobligowane wg procedury opisanej w jednym z rozporządzeń wykonawczych. 1.1.3. Charakter prawny i cechy białych certyfikatów Białe certyfikaty mają we Francji charakter zdematerializowany i istnieją w postaci wpisów w rejestrze, prowadzonym przez Państwo, albo uprawniony podmiot. Mają samoistne znaczenie prawne i rynkowe Mogą podlegać obrotowi rynkowemu w transakcjach dwu i wielostronnych, a obrót ten nie podlega ograniczeniom co do rodzaju rynku (platformy wymiany), typu transakcji i ograniczeń co do ceny. Certyfikaty są denominowane w kWh, ich liczba zależy od kwoty zaoszczędzonej energii finalnej, w relacji do cyklu życia produktu, albo czasu obowiązywania kontraktu na usługi, przy zastosowaniu degresywnych współczynników korygujących definiowanych przez Ministra właściwego do spraw rynku energii. Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 8
  • 9. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii Certyfikaty otrzymuje się generalnie w wyniku przeprowadzenia działań kwalifikowanych (wymienionych w katalogu). Jeśli podmiot wykaże, że dokonał oszczędności energii w wyniku działań niestandardowych, certyfikaty przysługują mu tylko wtedy, kiedy uzyskane oszczędności nie kompensują kosztów związanych z przeprowadzeniem działania przed upływem 3 lat. Wartość przyznawanych certyfikatów ulega podwojeniu dla działań w zakresie oszczędności energetycznych realizowanych w strefach nieprzyłączonych do krajowej sieci przesyłowej. Szczególnym przypadkiem nabycia prawa do białych certyfikatów jest zastosowanie odnawialnych źródeł energii do ogrzewania budynków mieszkalnych i użyteczności publicznej w miejsce tradycyjnych źródeł opartych o surowce kopalne. Wartość otrzymanych certyfikatów odpowiada w takim przypadku dostarczonej wartości energetycznej ciepła (netto - po odjęciu konsumpcji własnej urządzeń). 1.1.4. Cykl życia certyfikatów Certyfikaty wydane w danym okresie rozliczeniowym3 ważne są w tym okresie oraz w czasie trwania dwóch następnych. Wniosek podmiotu uprawnionego do otrzymania certyfikatów kierowany jest do prefekta4 Departamentu właściwego siedzibie uprawnionego. W przypadku podmiotów mających siedzibę poza Francją Metropolitalną wniosek kierowany jest do Prefekta Paryża. Ubiegający się o certyfikaty zobowiązany jest do przechowywania dokumentacji będącej podstawa wniosku (dokumenty handlowe, techniczne i finansowe) przez okres, w którym złożono wniosek i dwa następne. Wniosek powinien być przedstawiony wraz z odpowiednimi załącznikami, zgodnie z rozporządzeniem wydanym przez Ministra właściwego ds. Energetykii. 3 Pierwszy okres rozliczeniowy: 1 lipca 2006 - 31 czerwca 2007. 4 Kierownik administracji Departamentu - podstawowej jednostki administracyjnej we Francji (26 Departamentów) Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 9
  • 10. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii Przyznane certyfikaty zapisywane są w krajowym rejestrze prowadzonym przez instytucję wskazaną przez Rząd. Każdy z podmiotów, na którym ciąży obowiązek w zakresie oszczędności energii powinien przed 30 września 2009 roku przedstawić Ministrowi ds. Energetyki stan konta prowadzonego w Krajowym Rejestrze Białych Certyfikatów. Jeśli stan posiadania podmiotu zobligowanego odpowiada indywidualnej kwocie obligacji Minister uruchamia procedurę umorzenia certyfikatów, co zostaje odnotowane w Rejestrze. Jeśli ilość certyfikatów nie jest wystarczająca do wypełnienia obligacji Minister wzywa podmiot zobligowany do uzupełnienia stanu posiadania w ciągu dwóch miesięcy. Jeśli ten warunek nie zostanie spełniony konieczne staje się opłacenie kary w wysokości 0,02 euro za każdą brakującą kilowatogodzinę. W przypadku niezastosowania się do sankcji Minister występuje wobec podmiotu z wezwaniem do zapłaty ze wskazaniem ostatecznego terminu realizacji. W przypadku niezastosowania się do wezwania na podmiot nakładana jest sankcja pieniężna w wysokości od 1500 do 3000 euro (w przypadku ponownego niepoddania się wezwaniu). 1.1.5. Kwalifikacja i mierzenie działań prooszczędnościowych Podstawą do ubiegania się o przyznanie białych certyfikatów jest zgodność działań oszczędnościowych ze wskazaniami w tym zakresie wymienionymi w tzw. katalogu działań kwalifikowanych. Wprowadzony mocą rozporządzenia katalog działań kwalifikowanych dających prawo do ubiegania się o białe certyfikaty w podziale na następujące sektory i typy działań: a) sektor budownictwa indywidualnego i wielorodzinnego: • izolacja szczytów budynków i dachów, • izolacja ścian, • izolacja podłóg, Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 10
  • 11. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii • instalacja okien albo drzwi przeszklonych wraz z szybami atermicznymi, • instalacja kolektorów słonecznych indywidualnie (Metropolia), • instalacja kolektorów słonecznych zbiorowo (Metropolia), • pompy ciepła typu woda - woda, • pompy powietrza typu powietrze - woda, • instalacja elektrycznych paneli grzewczych albo grzejników z regulacją elektroniczną, • instalacja pieców działających w technice kondensacyjnej indywidualnie, • instalacja pieców działających w technice kondensacyjnej zbiorowo, • instalacja pieców niskotemperaturowych - ogrzewanie indywidualne, • instalacja pieców niskotemperaturowych - ogrzewanie zbiorowe, • grzejniki niskotemperaturowe dla instalacji centralnego ogrzewania, • instalacja systemów regulacji z użyciem czujnika temperatury zewnętrznej, • instalacja niezależnych urządzeń grzewczych na drewno, • instalacja pieców na biomasę, • izolacja wodnej sieci grzewczej, • instalacja wodnego ogrzewania podłogowego niskotemperaturowego, • instalacja baterii zlewozmywakowych z termostatem, • zastosowanie programatorów „przerywnikowych” w systemach ogrzewa- nia indywidualnego - paliwa konwencjonalne, • zastosowanie programatorów „przerywnikowych” w systemach ogrzewa- nia zbiorowego - paliwa, • zastosowanie centralnych programatorów „przerywnikowych” w syste- mach ogrzewania elektrycznego, • instalacja systemów pomiaru indywidualnego zużycia ciepła, Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 11
  • 12. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii • instalacja kondensacyjnych systemów rekuperacji, • instalacja systemów optymalizacji obiegu, • instalacja kolektorów słonecznych indywidualnie (terytoria zamorskie), • instalacja wentylacji mechanicznej kontrolowanej, • instalacja świetlówek kompaktowych klasy A, • zakup pralek klasy A+ • zakup chłodziarek klasy A+. b) sektor budownictwa tercjalnego: • izolacja szczytów budynków i dachów, • izolacja ścian, • izolacja podłóg, • instalacja pieców kondensacyjnych w systemach ogrzewania centralnego, • instalacja wodnego ogrzewania podłogowego niskotemperaturowego, • instalacja baterii zlewozmywakowych z termostatem, • grzejniki niskotemperaturowe dla instalacji centralnego ogrzewania, • izolacja wodnej sieci grzewczej, • instalacja pieców na biomasę dla celów ogrzewania i przygotowania ciepłej wody, • zastosowanie programatorów „przerywnikowych” w systemach ogrzewa- nia centralnego - paliwa konwencjonalne, • instalacja systemów optymalizacji w systemach obiegu wymuszonego, • instalacja systemów rekuperacji ciepła w systemach ogrzewania centralnego kondensacyjnego, • instalacja kolektorów słonecznych zbiorowo (Metropolia), Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 12
  • 13. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii • instalacja elektronicznych regulatorów prędkości obrotowej silników elektrycznych, • pompy ciepła typu woda - woda, • pompy powietrze typu powietrze - woda, • instalacja klimatyzatorów klasy A, • instalacja systemów oświetlenia świetlówkami fluorescencyjnymi, • instalacja sterowania czasowego oświetleniem, • instalacja automatyki załączania oświetlenia - detektory ruchu, • instalacja systemów automatycznego sterowania natężeniem światła, • instalacja lamp fluorescencyjnych wysokiej wydajności, • uzyskiwanie energii odnawialnej w systemach centralnego ogrzewania, • instalacja systemów regulacji oświetlenia zewnętrznego, • instalacja systemów optymalizacji mocy czynnej w oświetleniu zewnętrznym, • instalacja systemów sterowania mocy w oświetleniu zewnętrznym, c) sektor przemysłu: • instalacja detektorów ruchu w urządzeniach oświetleniowych fluorescencyjnych, • instalacja systemów automatycznego sterowania natężeniem światła, • instalacja lamp fluorescencyjnych wysokiej wydajności, • instalacja lamp sodowych albo jodowych ze sterowaniem elektronicznym, • instalacja silników wysokiej sprawności, • instalacja systemów elektronicznej kontroli prędkości obrotowej silników, Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 13
  • 14. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii d) sektor transportu: • zastosowanie jednostek transportu intermodalnego - kombinacja przewozu kolejowego i samochodowego w połączeniach międzymiastowych, • szkolenia kierowców transportu publicznego w zakresie ekonomiki jazdy, • szkolenia kierowców transportu lekkiego w zakresie ekonomiki jazdy. Każde z działań wymienionych w katalogu jest opisane pod względem następujących parametrów: • Sektor zastosowania (budynki mieszkalne jedno i wielorodzinne, sektor użyteczności publicznej, przemysł, transport). • Charakterystyka działania - rozszerzony opis precyzujący wymagania wobec działania. • Warunki dodatkowe otrzymania certyfikatów, • Długość cyklu życia zastosowanych urządzeń (działań), • Tablice kalkulacyjne dla obliczenia ilości wnioskowanych certyfikatów (z uwzględnieniem m.in. stref klimatycznych, jednostek przeliczeniowych, typów budynków, ilości izb, wieku budynków, itp.), przypadających na jednostkę działań oszczędnościowych, np. m2. 1.1.6. Rola Regulatora i innych czynników rządowych w systemie Zgodnie z regulacjami prawnymi organem uprawnionym do wydawania certyfikatów jest Państwo, albo podmiot do tego uprawniony. Kompetencje w zakresie przyjmowania wniosków podmiotów uprawnionych scedowano jednocześnie na administrację regionalną - prefektów departamentów. W związku z tym, przynajmniej w pierwszym okresie funkcjonowania systemu, Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 14
  • 15. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii certyfikaty wydawane będą przez DRIRE: Directions Régionales de l'Industrie, de la Recherche et de l'Environnement - Regionalne Dyrekcje ds. Przemysłu, Badań i Środowiska. Kompetencje DRIRE w zakresie energii wskazują na odgrywaną przez te instytucje - poza innymi, szerokimi kompetencjami5 - rolę regionalnego Regulatora rynku energii elektrycznej i gazu. W tym obszarze należy do nich między innymi: wydawanie certyfikatów poświadczających wytworzenie energii odnawialnej, nadzór nad budową hydroelektrowni, przesyłem energii i inspekcje inwestycji energetycznych. DRIRE posiadają więc kompetencje i narzędzia do wydawania certyfikatów, jednak prowadzenie rejestru będzie odbywać się centralnie przez instytucję niezależną. 1.1.7. Informacje uzupełniające Francuski system białych certyfikatów przewiduje kilka ograniczeń prawa do otrzymania certyfikatów. Należą do nich: • działania niezgodne z wykazem ogłoszonym w obowiązujących aktach prawnych, • działania w wyniku których następuje zastąpienie jednych paliw kopalnych innymi, • działania przynoszące korzyści wynikające z systemu handlu pozwoleniami na emisję, • działania, których efekty są niemierzalne, takie jak: akcje informacyjne i edukacyjne. Francja dysponuje obecnie kompletem narzędzi prawnych niezbędnych dla wdrożenia systemu białych certyfikatów. Konkurs, który powinien wyłonić instytucję odpowiedzialną za prowadzenie krajowego rejestru białych certyfikatów został ogłoszony w czerwcu 2006 roku - czas na rozpatrzenie ofert upłynął 5 Zharmonizowany rozwój, pomoc przedsiębiorstwom, metrologia, ochrona środowiska, transport samochodowy, aparaty ciśnieniowe, górnictwo i wydobycie surowców, bezpieczeństwo nad instalacjami nuklearnymi. Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 15
  • 16. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii 18 lipca tego roku. Nie ma aktualnie informacji o rozstrzygnięciu przetargu iwyznaczeniu administratora rejestru. Nie wiadomo także, czy podmioty zobowiązane dopełniły obowiązku informacyjnego i czy w efekcie rozdzielono kwoty oszczędności pomiędzy dostawców energii elektrycznej, gazu i oleju opałowego. W efekcie system francuski nie zaczął jeszcze funkcjonować. 1.1.8. Ocena rozwiązania Francuski system białych certyfikatów można zaliczyć do rozwiązań opartych o metodę bottom-up. Sumowanie oszczędności odbywa się w oparciu o działania przeprowadzane na poziomie końcowego odbiorcy energii we wskazanych sektorach gospodarki. Podstawą jest precyzyjny katalog działań uprawniających do uzyskania białych certyfikatów, co nastręcza pewnych trudności w ocenie działań, które są niestandardowe. Nie do końca jasny jest w tym rozwiązaniu sposób udowodnienia uzyskania oszczędności - wpływu na nie dostawców - w przypadku akcji informacyjnych i promocyjnych. Najbezpieczniejszym sposobem wykazywania oszczędności jest więc szukanie ich we własnych instalacjach oraz stosowanie „twardych” działań technologicznych i finansowych jako elementów zachęty. Tylko w ten sposób możliwe jest także precyzyjne wyliczenie skali oszczędności. Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 16
  • 17. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii 1.2. Białe certyfikaty we Włoszech 1.2.1. Podstawy prawne systemu Wola w zakresie wzrostu efektywności energetycznej we Włoszech została wyrażona przez Ustawodawcę w Ustawie z dnia 16 marca 1999 roku, która w artykule 9. ust. 1 i 4 stwierdza, iż koncesje wydawane przedsiębiorstwom energetycznym przewidują środki wzrostu efektywności energetycznej końcowego zużycia energii według celów ilościowych zdefiniowanych Rozporządzeniem Ministra Przemysłu, Handlu i Rzemiosła w porozumieniu z Ministrem Środowiska. W relacji do zapisów Ustawy szczegółowy zakres obowiązku w zakresie wzrostu efektywności energetycznej został zaprezentowany w Rozporządzeniu z dnia 24 kwietnia 2001 roku, które6: a) definiuje ilościowe cele państwowe wzrostu efektywności energetycznej końcowego zużycia energii, a także sposoby określania szczegółowych celów do zawarcia w każdej koncesji dotyczącej dystrybucji energii elektrycznej, b) wskazuje podmioty zobowiązane do realizacji celów w zakresie efektywności energetycznej, c) określa kryteria ogólne dotyczące programowania oraz wdrażania środków i działań potrzebnych do osiągnięcia ogólnych oraz szczegółowych celów wzrostu efektywności końcowego zużycia energii; d) opisuje cechy produktów użytych jako komponenty albo samodzielne jednostki w ramach programów wzrostu efektywności energetycznej, e) wskazuje sposoby kontroli wdrażania wyżej wymienionych środków i działań, f) definiuje sposób uwzględnienia kosztów wynikających z realizacji 6 Znowelizowane i obowiązujące rozporządzenia weszły w życie w dniu 20 lipca 2004 roku. Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 17
  • 18. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii obowiązku w taryfach dostawców energii, g) wprowadza pojęcie białych certyfikatów i wskazuje tryb otrzymania tych certyfikatów, h) przewiduje działania przygotowawcze oraz dalsze działania legislacyjne związane z wejściem w życie rozporządzenia. Cele ilościowe redukcji zużycia energii pierwotnej zostały zdefiniowane w Mtoe7 osobno dla dostawców energii elektrycznej i gazu ziemnego (por. Tabela 1.1.) 8 Tab. 1.1. Cele w zakresie oszczędności zdefiniowane we Włoszech. Lata Energia elektryczna Gaz ziemny 2005 0,10 Mtoe 0,10 Mtoe 2006 0,20 Mtoe 0,20 Mtoe 2007 0,40 Mtoe 0,40 Mtoe 2008 0,80 Mtoe 0,70 Mtoe 2009 1,60 Mtoe 1,40 Mtoe Kluczowe znaczenie dla kształtu regulacji dotyczącej białych certyfikatów mają także dwa akty prawne niższego rzędu: Decyzja 103/03 z 18 sierpnia 2003 roku oraz Decyzja 200/04 z 11 listopada 2004 określające sposób przygotowania, wdrażania i oceny projektów uprawniających do ubiegania się o „tytuły efektywności energetycznej” określane mianem białych certyfikatów. 1.2.2. Kształt obligacji zakupowej 1.2.2.1. Podmioty zobowiązane. Obowiązek wykazywania oszczędności w zakresie zużycia energii ciąży we Włoszech na dostawcach energii elektrycznej i gazu ziemnego, którzy w dniu 7 Milionach ton paliwa umownego (oleju ekwiwalentnego), paliwo o kaloryczności 10000 kcal/kg, 1toe=41,87 GJ, 1 TWh=0,086 Mtoe 8 Połowa oszczędności powinna zostać osiągnięta w wyniku redukcji zużycia energii elektrycznej i gazu. Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 18
  • 19. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii 31 grudnia 2001 roku obsługiwali nie mniej, niż 100 000 klientów. Artykuł 4 rozporządzenia przewiduje jednocześnie, że do 31 grudnia 2005 roku zostaną wprowadzone regulacje, które określą sposób zastosowania obowiązku wobec dostawców, którzy w dniu 31 grudnia 2001 roku obsługiwali mniej, niż 100 000 klientów.9 Biorąc pod uwagę kierunki regionalnego i lokalnego planowania energetyczno- środowiskowego, dostawcy podlegający obowiązkowi określonemu w rozporządzeniu tworzą roczny plan działalności skierowanych na osiągniecie wyszczególnionych celów im przydzielonych i przesyłają go zainteresowanym regionom oraz prowincjom autonomicznym Działania zaliczone do wykonania obowiązku mogą być realizowane przez samych dostawców energii, albo przedsiębiorstwa im podlegające. 1.2.2.2. Podmioty uprawnione do otrzymywania białych certyfikatów Podmioty zobowiązane wskazane w pkt. 1.2.2.1. uzyskują prawo do białych certyfikatów poświadczających uzyskanie oszczędności w zakresie zużycia energii w wyniku działań przeprowadzanych własnymi siłami, albo siłami spółek zależnych, przy czym w każdym przypadku muszą to być działania zdefiniowane w rozporządzeniu, albo działania, które zostały dopuszczone dodatkowo przez regiony, albo autonomiczne prowincje. Do otrzymywania białych certyfikatów w wyniku podjęcia działań służących poprawie efektywności energetycznej prawo mają także niezależne przedsiębiorstwa działające w sektorze usług energetycznych (w tym rzemieślnicze) oraz ich spółki.10 1.2.2.3. Podział kwoty obligacji Krajowy cel indykatywny zakłada uzyskanie w latach 2005 - 2009 oszczędności w zużyciu energii pierwotnej na poziomie 2,9 Mtoe. Cel ten został rozdzielony na dwa rynki objęte obowiązkiem (energia elektryczna 9 Aktualnie brak informacji o objęciu obowiązkiem tego rodzaju podmiotów. Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 19
  • 20. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii i gaz - por. Tab. 1.1.) ze wskazaniem rocznych uzysków oszczędności energii pierwotnej w każdym z tych segmentów. Poszczególni dostawcy energii obsługujący nie mniej niż 100 000 odbiorców objęci są obowiązkiem w proporcji do ilości energii sprzedanej odbiorcom końcowym, liczonej w roku poprzedzającym rok miniony. 1.2.3. Charakter prawny i cechy białych certyfikatów Białe certyfikaty we Włoszech określane są mianem „tytułów efektywności energetycznej” Mają samoistne znaczenie prawne i rynkowe. Mogą podlegać obrotowi rynkowemu w transakcjach dwustronnych, a obrót ten nie podlega ograniczeniom co do rodzaju rynku (platformy wymiany), typu transakcji i ograniczeń co do ceny. Misję utworzenia specjalnego rynku dla obrotu białymi certyfikatami powierzono jednocześnie Gestore del Mercato Elettrico S.p.a.. GME jest podmiotem powołanym przez włoskiego operatora sieci z misją tworzenia i operowania rynkami handlu energią elektryczną. GME zarządza rynkiem hurtowego handlu energią (giełda IPEX), przygotował także rynek handlu zielonymi certyfikatami. .Platforma handlu zielonymi certyfikatami działa od roku 2004, jednakże dotąd nie przeprowadzono za jej pośrednictwem żadnej transakcji w zakresie certyfikatów efektywności energetycznej. Jednostką przeliczeniową certyfikatów jest 1 Mtoe a ich liczba zależy od kwoty zaoszczędzonej energii finalnej dokonanej w wyniku przeprowadzenia działań kwalifikowanych, a także projektów ocenianych metodami analitycznymi, albo prognostycznymi. 1.2.4. Cykl życia certyfikatów Certyfikaty wydawane są przez Gestore del Mercato Elettrico S.p.a. - wskazanego jako organizator rynku białych certyfikatów na wniosek podmiotów uprawnionych, w tym podmiotów zobligowanych, ich spółek zależnych oraz niezależnych 10 Przedsiębiorstwa działające w oparciu o model ESCO. Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 20
  • 21. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii instytucji działających w sferze usług energetycznych (ESCO). Weryfikacja wniosków i projektów leży w gestii Autorità per l'Energia Elettrica e il Gas11 , który posiada również uprawnienia kontrolne w zakresie zgodności deklaracji z rzeczywistymi osiągami w zakresie oszczędności. Certyfikaty ważne są przez cały okres obowiązywania celów wyznaczonych dla danego okresu obliczeniowego, a więc aktualnie w latach 2005 - 2009. Podmioty zobligowane rozliczane są z wypełnienia obowiązku corocznie, w ramach podziału przypadającej na nie kwoty obligacji pięcioletniej. Do 31 maja każdego roku, począwszy od roku 2006, dostawcy energii przesyłają Regulatorowi posiadane przez siebie tytuły wypełnienia obligacji za rok ubiegły. W przypadku niewypełnienia rocznej kwoty obligacji na skalę nie większą niż 50 % podmioty zobowiązane mogą - bez dodatkowych konsekwencji - uzupełnić zobowiązanie w kolejnych dwóch latach. Sankcje finansowe stosowane są w przypadku niewypełnienia obowiązku na skalę większą, niż 50 % obowiązku. Sankcje określane przez Regulatora są proporcjonalnie większe od szacowanych nakładów inwestycyjnych, które niezbędne byłyby do uzyskania kwoty oszczędności. Przychody z sankcji gromadzone są na wydzielonym Funduszu, z którego środki przeznaczane są na kampanie informacyjne, promocyjne i uświadamiające o konieczności racjonalnego zużycia energii. 1.2.5. Kwalifikacja i mierzenie działań prooszczędnościowych Podstawą ubiegania się o wydanie białych certyfikatów jest przeprowadzenie działań prowadzących do uzyskania samodzielnie (we własnych instalacjach albo instalacjach odbiorców końcowych), albo we współpracy z podmiotami trzecimi (spółkami zależnymi, ESCO, wytwórcami urządzeń, instalatorami albo instytucjami finansowymi) oszczędności w zużyciu energii pierwotnej. Kwalifikacji działań dokonuje się na podstawie katalogu wskazanego w Decyzjach wykonawczych, przy czym mierzenie skali oszczędności może przebiegać 11 Regulator rynku energii elektrycznej i gazu we Włoszech Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 21
  • 22. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii z użyciem trzech różnych metod obliczeniowych: • jako różnicy po wdrożeniu w stosunku do stanu wyjściowego (oczekiwane oszczędności szacowane na podstawie tablic obliczeniowych), • zastosowanie metod estymacji w przypadku nowych realizacji, albo braku danych startowych (estymacja inżynierska, zakładająca pomiary „w terenie”), • zastosowanie metody monitorowania efektów programów oszczędności poprzez bezpośrednie pomiary uzyskanych oszczędności (zużycie energii „przed” i „po”).12 W każdym przypadku konieczne jest podejście „wykluczające”, wynikające z konieczności rozgraniczenia efektów wynikających z otoczenia (np. trendy w zachowaniach konsumenckich) i rzeczywistych efektów działań promujących efektywność (stosowane w tych przypadkach, kiedy efektywność energetyczna zależy silnie od czynników zmieniających się w czasie, szczególnie w realizacjach przemysłowych, np. liczby przepracowanych godzin, warunków klimatycznych, czy pory roku). Z tego samego względu zaliczenie działań informacyjnych jako źródła poczynienia oszczędności może nastąpić jako uzupełnienie działań o charakterze materialnym i może stanowić podstawę do ubiegania się o 5 % premię w ilości przyznanych walorów. Katalog działań uprawniających do ubiegania się o białe certyfikaty w zakresie energii elektrycznej, w podziale na sektory obejmuje następujące typy działań: a) sfera obligacji w zakresie zużycia energii elektrycznej (załącznik do aktu prawnego wprowadzającego obligację dla rynku energii elektrycznej): 12 W przypadku zastosowania metod pomiarowych metodologia powinna być znana na etapie planowania projektu. Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 22
  • 23. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii Poprawa współczynnika mocy • Poprawa współczynnika mocy przy użytkowaniu końcowym Silniki elektryczne i ich zastosowanie • Instalacja elektronicznych systemów regulacji częstotliwości • Optymalizacja instalacji oraz zarządzania systemami pompowania uruchamianych przez silniki elektryczne • Instalacja silników i mechanizmów o wyższej wydajności • Odzyskiwanie energii w systemach ponownego gazyfikowania naturalnego gazu płynnego. Systemy oświetlenia • Instalacja automatycznych systemów włączania, wyłączania oraz regulacji natężenia (systemy wykrywające ruch, oświetlenia naturalnego, zmierzchowe, itd.) • Wzrost wydajności publicznych instalacji oświetleniowych • Instalacja bardziej wydajnych systemów lub części (urządzeń oświetleniowych, zasilaczy, regulatorów, itp.) Electricty leaking • Instalacja urządzeń o niskim zużyciu energii w trybie czuwania albo urządzeń zmniejszających zużycie energii w trybie czuwania urządzeń już istniejących • Systemy przełączania na tryb czuwania urządzeń używanych sporadycznie • Systemy automatycznego wyłączania urządzeń w trybie czuwania Działania na rzecz użycia bardziej odpowiednich odbiorników energii elektrycznej: • Działania na rzecz wymiany elektrycznych podgrzewaczy wody (ciepłej wody sanitarnej, lub zmywarek, pralek, itd.) na urządzenia zasilane innymi źródłami energii albo o wyższej wydajności, lub poprzez ciepło Obniżenie zużycia energii elektrycznej dla celów grzewczych • Instalacja systemów i urządzeń do redukcji zużycia ciepłej wody Działania na rzecz redukcji zapotrzebowania na energię elektryczną dla klimatyzacji • Działania na rzecz izolacji termicznej budynków • Działania na rzecz kontroli promieniowania przenikającego przez powierzchnie szklane podczas miesięcy letnich ( szyby selektywne, zewnętrzne osłony słoneczne, itd.) • Zastosowanie technik architektury bioklimatycznej pasywnego ogrzewania słonecznego oraz chłodzenia pasywnego • Instalacje kolektorów słonecznych oraz pomp ciepła. Sprzęt AGD i RTV i urządzenia biurowe o wysokiej efektywności energetycznej • Wymiana lodówek, pralek, zmywarek, grzejników wody, piecyków, pomp cyrkulacji wody, itd. na analogiczne produkty o wyższej efektywności energetycznej. • Instalacja komputerów, drukarek, faksów, itd. O wysokiej efektywności energetycznej Urządzenia służące do spalania paliw nieodnawialnych • Działania na rzecz wymiany istniejących urządzeń na wydajniejsze Działania wymiany innego źródła albo lub przewodnika ciepła na energie elektryczną w przypadkach odnotowania obniżenia zużycia głównej energii • Suszenie urządzeniami mikrofalowymi i na częstotliwość radiową • Fuzja i wypalanie piecykami na przewodnictwo i emisję promieniowania • Urządzenia ponownej kwalifikacji termodynamicznej pary wodnej poprzez sprzężenie mechaniczne Klimatyzacja środowisk i odzyskiwanie energii w budynkach klimatyzowanych za pomocą źródeł energii nieodnawialnych Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 23
  • 24. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii • Działania na rzecz izolacji termicznej budynków • Zastosowanie technik architektury bioklimatycznej, pasywnego ogrzewania słonecznego oraz chłodzenia pasywnego • Klimatyzowanie bezpośrednio przez ciepło z kogeneracji • Kogenerowanie i systemy mikrogenerowania określone przez Organ zajmujący się energią elektryczną i gazem • Systemy potrójnego generowania i poczwórnego generowania • System ogniw paliwowych • Instalacja pomp cieplnych elektrycznych lub gazowych z funkcją ogrzewania lub chłodzenia, w nowo budowanych budynkach oraz remontowanych posiadających współczynnik rozpraszania objętościowego przez powłokę budowlaną, Cd, niższy od ustalonych limitów, w celu stopni na dzień w miejscach, w następnej tabelce 1, i które spełniają ewentualne kolejne wymogi określone przez artykuł 5, ustęp 6 • Systemy zarządzania na odległość • Systemy termoregulacji oraz mierzenia ciepła dla instalacji ogrzewania centralnego • Użycie ciepła z odzysku Montaż instalacji służących podnoszenia wartości odnawialnych źródeł przy użytkownikach końcowych • Zastosowanie instalacji na biomasę do produkcji ciepła; • Zastosowanie kolektorów słonecznych do produkcji ciepłej wody • Użycie ciepła geotermicznego o niskiej temperaturze oraz ciepła z instalacji kogenerujących, geotermicznych lub zasilanych przez produkty roślinne i odpady organiczne i nieorganiczne, do ogrzewania środowisk i do dostarczania energii w zastosowaniach cywilnych. • Zastosowanie instalacji generujących energię ze światła o mocy elektrycznej niższej od 20 kW Pojazdy napędzane prądem oraz gazem naturalnym • Działania na rzecz popularyzacji pojazdów drogowych napędzanych prądem oraz gazem naturalnym Szkolenie, informowanie, promowanie i uświadamianie • Kampanie szkoleniowe, informacyjne, promocyjne i uświadamiające użytkowników końcowych mające na cel redukcję zużycia b) sfera obligacji w zakresie zużycia gazu ziemnego (załącznik do aktu prawnego wprowadzającego obligację dla rynku gazu) Urządzenia służące do spalania paliw nieodnawialnych • Działania na rzecz wymiany istniejących urządzeń na wydajniejsze Redukcja zużycia gazu dla celów grzewczych • Instalacja systemów i produktów na rzecz redukcji zużycia gazu dla podgrzewania wody Klimatyzacja środowisk oraz odzysk ciepła w budynkach klimatyzowanych za pomocą źródeł energii nieodnawialnych. • Działania na rzecz izolacji termicznej budynków • Działania na rzecz kontroli promieniowania przenikającego poprzez powierzchnie szklane podczas miesięcy letnich. (szkła selektywne, zewnętrzne osłony słoneczne, itd.) • Zastosowanie technik architektury bioklimatycznej, pasywnego ogrzewania słonecznego oraz chłodzenia pasywnego • Klimatyzowanie bezpośrednio przez ciepło z kogeneracji • Kogenerowanie i systemy mikrogenerowania określone przez Organ zajmujący się energią Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 24
  • 25. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii elektryczną i gazem • Systemy potrójnego generowania i poczwórnego generowania • System ogniw paliwowych • Systemy zarządzania na odległość • Systemy termoregulacji oraz mierzenia ciepłą dla instalacji ogrzewania centralnego • Użycie ciepła z odzysku Odzysk energii • Odzyskiwanie energii w obrębie sieci gazowej Poprawka współczynnika mocy • Poprawa współczynnika mocy przy użytkowaniu końcowym Silniki elektryczne i ich zastosowanie • Instalacja elektronicznych systemów regulacji częstotliwości • Optymalizacja instalacji oraz zarządzania systemami pompowania uruchamianych przez silniki elektryczne • Instalacja silników i mechanizmów o wyższej wydajności • Odzyskiwanie energetyczne w systemach ponownego gazyfikowania naturalnego gazu płynnego. Systemy oświetlenia • Instalacja automatycznych systemów włączania, wyłączania oraz regulacji natężenia (systemy wykrywające ruch, oświetlenia naturalnego, zmierzchowe, itd.) • Wzrost wydajności publicznych instalacji oświetleniowych • Instalacja bardziej wydajnych systemów lub części (urządzeń oświetleniowych, zasilaczy, regulatorów, itd.) Electricity leaking • Instalacja urządzeń o niskim zużyciu energii w trybie czuwania albo urządzeń zmniejszających zużycie energii w trybie czuwania urządzeń już istniejących • Systemy przełączania na tryb czuwania urządzeń używanych sporadycznie • Systemy automatycznego wyłączania urządzeń w trybie czuwania Działania wymiany innego źródła albo lub przewodnika ciepła na energie elektryczną w przypadkach odnotowania obniżenia zużycia energii • Suszenie urządzeniami mikrofalowymi i na częstotliwość radiową • Fuzja i wypalanie piecykami na przewodnictwo i emisję promieniowania • Urządzenia ponownego użycia termodynamicznej pary wodnej poprzez sprzężenie mechaniczne (kondensacja) Zastosowania w których użycie gazu gazu jest bardziej wydajne od innych źródeł albo przewodników ciepła • Działania na rzecz wymiany elektrycznych podgrzewaczy wody na urządzenia zasilane gazem naturalnym Sprzęt AGD i RTV i urządzenia biurowe o wysokiej wydajności • Wymiana lodówek, pralek, zmywarek, grzejników wody, piecyków, pomp cyrkulacji wody, itd. na analogiczne produkty o wyższej wydajności. • Instalacja komputerów, drukarek, faksów, itd. o wysokiej wydajności Działania na rzecz redukcji zapotrzebowania na energię elektryczną dla klimatyzacji • Działania na rzecz izolacji termicznej budynków Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 25
  • 26. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii • Działania na rzecz kontroli promieniowania przenikającego przez powierzchnie szklane podczas miesięcy letnich (szyby selektywne, zewnętrzne osłony słoneczne, itd.) • Zastosowanie technik architektury bioklimatycznej pasywnego ogrzewania słonecznego oraz chłodzenia pasywnego • Systemy klimatyzacyjne pochłaniające • Instalacja pomp cieplnych elektrycznych lub gazowych z funkcją ogrzewania lub chłodzenia, w nowo budowanych budynkach oraz remontowanych posiadających współczynnik rozpraszania objętościowego przez powłokę budowlaną, Cd, niższy od ustalonych limitów, w celu stopni na dzień w miejscach, w następnej tabelce 1, i które spełniają ewentualne kolejne wymogi określone przez artykuł 5, ustęp 6 • Instalacje energetyki słonecznej używające maszyny oziębiające na pochłanianie także odwracalne na pompę cieplną. Szkolenie, informowanie, promowanie i uświadamianie • Kampanie szkoleniowe, informacyjne, promocyjne i uświadamiające użytkowników końcowych mające na celu redukcję zużycia Pojazdy napędzane prądem oraz gazem naturalnym • Działania na rzecz popularyzacji pojazdów drogowych napędzanych prądem oraz gazem naturalnym Każde z działań wymienionych w katalogu jest opisane pod względem następujących parametrów: 1. Charakterystyka działania, w tym: • sektor zastosowania (np. mieszkalny), • wskazanie odnośnika w załączniku rozporządzenia definiującego obowiązek, • szczegółowa typologia zastosowania, • typ zastosowania (np. oświetlenie wewnętrzne i zewnętrzne). 2. Kalkulacja oszczędności energii pierwotnej, w tym: • fizyczna jednostka odniesienia (np. kompaktowa lampa fluorescencyjna), • skala oszczędności przypadająca na jednostkę, • dodatkowe zastrzeżenia i instrukcje obliczeniowe. 3. Wskazanie odpowiedniej normy technicznej, do której dostosowanie warunkuje prawo ubiegania się o certyfikaty. Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 26
  • 27. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii 1.2.6. Rola Regulatora i innych czynników rządowych w systemie Autorità per l'Energia Elettrica e il Gas - włoski Regulator narodowy - wypełnia w systemie następujące zadania: a) zbiera informacje o wielkości sprzedaży energii odbiorcom końcowym za rok ubiegły, na podstawie czego definiowane są roczne wielkości obligacji zakupowej dla poszczególnych podmiotów; b) ustala wartości przeliczeniowe dla ustalenia uniwersalnej wartości uzyskanej oszczędności energetycznej (Mtoe): konwersja GJ/toe, kWh/toe, c) przyjmuje wnioski o przyznanie białych certyfikatów oraz weryfikuje ich poprawność, w tym załączoną dokumentację, d) przygotowuje i publikuje zasady dotyczące przygotowania, wykonania i końcowej oceny projektów energetycznych, biorąc przy tym pod uwagę wymogi wynikające z konieczności promowania konkurencji, postępu technologicznego oraz ochrony najmniej zamożnych, e) opracowuje i zatwierdza zasady, na podstawie których dokonuje się oceny wielkości oszczędności energii oraz wybiera podmiot albo podmioty, które dokonują kontroli na wybranej próbie podmiotów, f) konsultuje swoje działania z Administracją Regionów i Autonomicznych Prowincji, g) ustala zasady ujęcia kosztów związanych z ograniczeniem zużycia energii elektrycznej i gazu (możliwe częściowo w taryfach za przesył i dystrybucję energii), h) podaje do publicznej wiadomości stopień wypełnienia obligacji zakupowej za rok poprzedni (jako relację ilości wydanych certyfikatów i wielkości sprzedaży energii), i) umarza tytuły efektywności otrzymane do 31 maja każdego roku od zobligowanych dostawców oraz weryfikuje stopień wypełnienia obowiązku Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 27
  • 28. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii zakupowego w tym względzie, j) nakłada sankcje i informuje o tym władze Regionów i odpowiednie Ministerstwa oraz Zarządcę rynku energii. 1.2.7. Informacje uzupełniające Należy podkreślić, że aby działania prooszczędnościowe umożliwiły wnioskowanie o białe certyfikaty, konieczne jest spełnienie dodatkowego warunku, a mianowicie zastosowania odpowiednich komponentów i urządzeń, których typy wskazuje Rozporządzenie z dnia 20 lipca 2004 roku. Wymóg dotyczy: a) generatorów ciepła określonych przez rozporządzenie Prezydenta Republiki z 15 listopada 1996, nr 660: „muszą być oznaczone czterema gwiazdkami wydajności energetycznej oraz być zatwierdzone jako zgodnie z tym, co przewiduje samo rozporządzenie; b) generatorów ciepła zasilanych biomasą pochodzenia roślinnego o mocy nominalnej niższej od 300 kW: muszą odznaczać się wydajnością zgodną z klasą 3 normy EN303-5; generatory ciepła zasilane przez biomasy pochodzenia roślinnego o mocy nominalnej wyższej od 300 kW muszą odznaczać się wydajnością wyższą od 82%; generatory ciepła zasilane biomasą pochodzenia roślinnego muszą odznaczać się emisją zgodną z limitami wyznaczonymi przez załącznik III rozporządzenia Premiera z 8 marca 2002 i późniejsze uaktualnienia”; c) urządzeń domowych określonych rozporządzeniem Prezydenta Republiki z 9 marca 1998,nr 107, oraz kolejne odpowiednie rozporządzenie: „muszą zostać zakwalifikowane do klasy A oraz zatwierdzone zgodnie z tymi rozporządzeniami”; d) produktów, urządzeń albo komponentów instalacji użytych w ramach działalności określonych w rozporządzeniu Ministra przemysłu, handlu i rzemiosła z 2 kwietnia 1998 opatrzonym tytułem „Tryby zatwierdzania charakterystyk i cech energetycznych budynków oraz instalacji do nich podłączonych”, do których niemożliwe jest zastosowanie tego, co Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 28
  • 29. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii przewidziane przez wyżej wymienione: „muszą zostać zatwierdzone, co do zgodności z tymże rozporządzeniem”; e) charakterystyk oraz cech energetycznych wszystkich innych produktów, urządzeń albo komponentów instalacji, co do których niemożliwe jest zastosowanie przewidzianych wyżej przepisów: „muszą być zatwierdzone przez organy zatwierdzające produkty, akredytowane w jednym z krajów Unii Europejskiej, lub określone przez badania wykonane w jednym z laboratoriów uniwersyteckich wpisanym do rejestru laboratoriów określonym przez artykuł 4 prawa z dnia 17 lutego 1982, nr 46, stosując, w trybie priorytetowym, jedną z procedur przewidzianych przez normy (...)”. 1.2.8. Ocena rozwiązania Cechą charakterystyczną rozwiązania włoskiego jest uchwalenie odrębnych aktów prawnych w odniesieniu do rynku energii elektrycznej i gazu. Skutkuje to podejściem „mediowym” także do katalogów działań, które wylistowują działania i tablice obliczeniowe pomocne w przygotowaniu wniosków o przyznanie certyfikatów. Rozwiązanie włoskie opiera się na modelu bottom-up i jest bardzo podobne do rozwiązania francuskiego. Nie odwołuje się przy tym do oszczędności czynionych przez klientów, ale nakłada obowiązek udowadniania faktu przeprowadzenia działań prooszczędnościowych, jako wyniku działań własnych dostawców, zależnych podmiotów, albo współpracy z usługodawcami na rynku energii (ESCO). W tym kontekście system francuski wydaje się mniej precyzyjny w kontekście sposobu udowodnienia wpływu dostawcy na uzyskanie oszczędności „u klienta.” Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 29
  • 30. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii 1.3. Białe certyfikaty w Wielkiej Brytanii 1.3.1. Podstawy prawne systemu Zagadnienie efektywności energetycznej z uwagi na swą złożoność wymagało zastosowania wielu instrumentów natury regulacyjnej, zachęt podatkowych, programów wsparcia oraz działań na rzecz zwiększenia świadomości i stanu wiedzy w celu przezwyciężenia barier na drodze do zmian/poprawy. W związku z tym Rząd wdrożył pakiet polityk i działań obejmujących: • Obowiązek na rzecz Efektywności Energetycznej (Energy Efficiency Commitment), zobowiązanie nałożone na dostawców energii w celu zwiększenia efektywności energetycznej w grupie gospodarstw domowych13, • Podwyższone wymagania dotyczące regulacji budowlanych oraz standardów produktów, • Porozumienia na rzecz Przeciwdziałania Zmianom Klimatu (The Climate Change Agreements), w ramach których uprawnione podmioty mogą uzyskać 80% zniżki w wysokości Podatku od Zmian Klimatycznych (Climate Change Levy, CCL) w zamian za osiągnięcie celów w zakresie zmniejszenia zużycia energii oraz emisji dwutlenku węgla, • Finansowanie Funduszu Węglowego (the Carbon Trust) oraz Funduszu Oszczędności Energetycznych (the Energy Saving Trust) zorientowanych na dostarczanie usług/rozwiązań efektywnego zarządzania energią w grupie gospodarstw domowych, podmiotów gospodarczych oraz sektorze publicznym, • Wsparcie dla rozwiązań zapewniających lepszą informację dla 13 Jest to naczelny akt prawny dotyczący realizacji oszczędności energetycznych w grupie gospodarstw domowych wprowadzony na mocy Rozporządzeniem Sekretarza Stanu13 w 2002 roku. Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 30
  • 31. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii konsumentów energii w tym między innymi inteligentne opomiarowanie, rozszerzone rachunki za energię oraz • Działania informacyjne prowadzone poprzez Fundusz Węglowego, Fundusz Oszczędności Energetycznych oraz Inicjatywę Informacyjną na rzecz Przeciwdziałania Zmianom Klimatu. Na mocy Ustawy o Zrównoważonej Energii (Sustainable Energy Act 2003) Rząd jest zobowiązany do osiągnięcia oszczędności energetycznych na poziomie 3,5 miliona ton dwutlenku węgla w sektorze gospodarstw domowych w Anglii, poprzez działania na rzecz poprawy efektywności energetycznej. Kolejny cel został wyznaczony przez Ustawę Mieszkaniową (Housing Act 2004), która nakłada na Sekretarza Stanu podjęcie kroków w celu poprawy krajowej efektywności energetycznej co najmniej o 20% do roku 2010 w relacji do roku bazowego 2000. Pomimo, że realizacja tych dwóch celów jest monitorowana i oceniana z użyciem odmiennych metod pomiaru to jednak obydwa cele skutkują podobnym wynikiem w zakresie poprawy standardów energetycznych gospodarstw domowych. Tab. 1.2. Podział celu w zakresie unikania emisji CO2 do 2010 r. a) Gospodarstwa domowe Mln ton CO2 na rok do 2010 r. Przepisy budowlane (mieszkalnictwo) 1.5 Obligacja na rzecz Efektywności Energetycznej, 1,89-2,19 Front Ocieplenia 0,4 Inne działania 0,2 Łącznie 4,8 b. Podmioty gospodarcze i sektor publiczny Mln ton CO2 na rok do 2010 r. Porozumienia na rzecz Przeciwdziałania Zmianom Klimatu 2,9 Fundusz Węglowy 1,1 Przepisy budowlane ( nie dotyczące mieszkalnictwa) 0,6 Sektor publiczny 0,3 Łącznie 5,4 Suma łączna (a+b) 10,2 Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 31
  • 32. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii Obowiązek na rzecz Efektywności Energetycznej a Polityka Energetyczna Wielkiej Brytanii Biała Księga Energetyczna z 2003 r. (the 2003 Energy White Paper) wyznacza cztery główne cele brytyjskiej polityki energetycznej: • wejście na ścieżkę umożliwiającą redukcję emisji dwutlenku węgla- głównej przyczyny ocieplenia klimatu-o 60% do 2050 roku z istotną poprawą do roku 2020, • zapewnienie niezawodności dostaw energii, • promocja konkurencyjnych rynków w Wielkiej Brytanii i poza jej granicami, oraz • zapewnienie adekwatnego i przystępnego ogrzewania każdego domu w Wielkiej Brytanii W Białej Księdze przyznano zagadnieniu efektywności energetycznej kluczową rolę, konstatując, iż „najtańszym, najczystszym i najbezpieczniejszym sposobem realizacji celów polityki energetycznej jest zmniejszenie zużycia energii”. Zakłada się, iż połowa redukcji emisji CO2 wynikających z Programu Przeciwdziałania Zmianom Klimatu będzie pochodzić z działań na rzecz poprawy efektywności, z czego połowa będzie osiągnięta w grupie gospodarstw domowych. 1.3.2. Kształt obligacji zakupowej 1.3.2.1. Podmioty zobowiązane Obowiązkiem uzyskania efektywności energetycznej w zakresie zużycia przez konsumentów węgla, gazu płynnego oraz oleju jest objęty każdy dostawca energii elektrycznej lub dostawca gazu, który zapewnia dostawy do co najmniej 50.000 Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 32
  • 33. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii klientów krajowych (włączając w to klientów obsługiwanych przez spółkę holdingową oraz spółki córki takiej spółki holdingowej). Klientem krajowym jest właściciel lub zamieszkujący pomieszczenia mieszalne w Wielkiej Brytanii, któremu jest dostarczana energia elektryczna lub gaz w całości lub głównie na potrzeby mieszkaniowe. 1.3.2.2. Podmioty uprawnione do otrzymania białych certyfikatów Podmioty zobligowane uzyskują prawo do zaliczania oszczędności energetycznych będących wynikiem działań kwalifikowanych określonych w Rozporządzeniu oraz regulacjach wykonawczych wydawanych przez Regulatora podjętych w grupie klientów końcowych,. Dostawcy nie są zobligowani do osiągania oszczędności energetycznych wyłącznie w grupie własnych odbiorców. 1.3.2.3. Podział kwoty obligacji Ustawodawca dokonuje przydziału celu z uwzględnieniem następujących kryteriów: • krajowego celu ogólnego, określonego w Rozporządzeniu Obowiązek na rzecz Efektywności Energetycznej • liczby klientów krajowych obsługiwanych przez dostawców na dzień 31 grudnia 2004 r. , • liczby klientów krajowych obsługiwanych przez danego dostawcę na dzień 31 grudnia 2004 r. , • czasu dostępnego na realizację celu. Aby wypełnić nałożony obowiązek dostawca musi osiągnąć ostatni cel w zakresie efektywności energetycznej określony dla niego przez Regulatora (OFGEM ) do 31 marca 2008 r. Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 33
  • 34. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii Formuła dla określania przez Regulatora (OFGEM) celu indywidualnego na rok 2005: CI = (SC/TC ) x 130 SC - liczba klientów domowych danego podmiotu zobligowanego wg. stanu na 31 grudnia 2004 TC - łączna liczba klientów domowych obsługiwanych przez wszystkie podmioty zobligowane wg. stanu na 31 grudnia 2004 W trzecim okresie Obowiązku ogólny cel krajowy w zakresie promocji poprawy efektywności energetycznej w odniesieniu do klientów krajowych dotyczy okresu od 1 kwietnia 2005 do 31 marca 2008 i wynosi 130 TWh . 1.3.3. Charakter prawny i cechy białych certyfikatów • mają charakter niematerialny i istnieją w postaci zapisu elektronicznego w rejestrze prowadzonym przez Regulatora. • nie są wystandaryzowane (minimalną wielkością wynikającą z specyfikacji technicznej jest 1 kWh uzyskanych oszczędności po uwzględnieniu współczynników korygujących) • mogą być przedmiotem obrotu ale po uzyskaniu pisemnej zgody Regulatora • nie ma prawnie zdefiniowanej, regulowanej platformy obrotu certyfikatami • wysokość opłaty karnej za niewypełnienie obowiązku jest ustalana w drodze decyzji administracyjnej Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 34
  • 35. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii 1.3.4. Cykl życia certyfikatów Istnieje możliwość przeniesienia oszczędności uzyskanych w okresie bieżącej obligacji do rozliczenia w okresie następnej obligacji. Ponieważ każdy okres obligacji obejmuje trzy kolejne lata cykl życia certyfikatu określa się na 6 lat lub dwie obligacje. 1.3.5. Kwalifikacja i mierzenie działań prooszczędnościowych Cel dostawcy musi zostać osiągnięty poprzez poprawę efektywności energetycznej uzyskaną poprzez kwalifikowane działania, gdzie przynajmniej 50% łącznej poprawy efektywności energetycznej jest uzyskiwana w odniesieniu do klientów krajowych z grupy priorytetowej. Grupa priorytetowa obejmuje osoby, które: • uzyskują przynajmniej jedną z takich korzyści jak zasiłki lokalne, dodatek mieszkaniowy, zasiłek dochodowy • uzyskują przynajmniej jedną z takich korzyści jak kredyt podatkowy na dzieci, kredyt dla poszukujących pracy oraz które osiągają dochód roczny 14.600 GBP lub mniej Ustawodawca: • zatwierdza działania o których został poinformowany jeśli działania te będą promować poprawę efektywności energetycznej w odniesieniu do klientów krajowych, oraz określa jaką wielkość oszczędności energetycznej można powiązać z tym działaniem • po uzyskaniu informacji określa czy działanie promuje takie oszczędności a jeśli tak to określa jaką wielkość oszczędności energetycznej można powiązać z tym działaniem oraz informuje o tym dostawcę. Promocję dostaw do pomieszczeń mieszkalnych: Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 35
  • 36. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii • energii elektrycznej wytwarzanej w jednostce wytwórczej, która działa w celu wytwarzania ciepła lub efektu chłodzącego w połączeniu z energią elektryczną, • ciepła wytwarzanego w powiązaniu z energią elektryczną lub parą wytwarzaną (lub ogrzewanego powietrza lub wody) z tego ciepła lub • gazu przeznaczonego do efektu chłodzącego produkowanego w połączeniu z energią elektryczną traktuje się również jako promocję poprawy efektywności energetycznej. Dostawcom przyznawane są oszczędności energetyczne realizowane według schematu działań na bazie ex-ante. Regulator dokonuje oceny poprawy efektywności energetycznej określanej w kilowatogodzinach wystandaryzowanego nośnika energii dyskontowanych okresem realizacji oszczędności w odniesieniu do kwalifikowanego działania w odniesieniu do: • - poprawy efektywności energetycznej w odniesieniu do klienta krajowego • - oczekiwanego okresu realizacji poprawy • - poprawy efektywności energetycznej realizowanej u klienta krajowego z Grupy Priorytetowej Wystandaryzownie nośnika energii paliwa oznacza iż w odniesieniu do każdej uzyskanej oszczędności energetycznej, liczba kilowatogodzin oszczędności energetycznych jest pomnożona przez: • 0,557 gdy źródłem energii jest węgiel • 0,801 gdy źródłem energii jest energia elektryczna • 0,353 gdy źródłem energii jest gaz Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 36
  • 37. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii • 0,464 gdy źródłem energii jest olej Regulator może zakwalifikować poprawę efektywności energetycznej, która jest o 50% wyższa od standardowo kwalifikowanej jeżeli jest ona osiągana poprzez: • - usługę energetyczną (energy service action), zakładając, że realizacja tej usługi przyczyni się do realizacji nie mniej niż 5% i nie więcej niż 10% celu podmiotu zobligowanego • - działania innowacyjne (innovative action), zakładając, że podjęcie tych działań przyczyni się do realizacji nie mniej niż 5% i nie więcej niż 10% celu podmiotu zobligowanego Przez usługę energetyczną rozumie się kwalifikowane działania realizowane na mocy umowy pomiędzy dostawcą a klientem krajowym, która ma na celu osiągnięcie poprawy efektywności energetycznej w pomieszczeniach mieszkalnych o co najmniej 13%, i wymaga od dostawcy: • - dokonania audytu energetycznego pomieszczeń • - zaoferowania klientowi możliwości pokrycia kosztów działań kwalifikowanych w ratach 1.3.6. Rola regulatora i innych czynników rządowych w systemie Proces administrowania Obligacją powierzono Regulatorowi (OFGEM), który posiada uprawnienia do: • określenia celów indywidualnych dla poszczególnych podmiotów zobligowanych • decydowania o kwalifikowalności działań podejmowanych przez podmioty zobligowane • decydowania o wielkości oszczędności uzyskiwanych w wyniku działań Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 37
  • 38. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii podejmowanych przez podmioty zobligowane • wydawania pisemnych zgód dostawcom sprzedającym osiągnięte oszczędności innym podmiotom zobligowanym • wydawania pisemnych zgód dostawcom sprzedającym część lub całość ich celu wynikającego z nałożonego obowiązku innym podmiotom zobligowanym 1.3.7. Informacje uzupełniające • dostawcy nie są zobligowani do osiągania oszczędności wyłącznie w grupie własnych odbiorców • dostawcy mają możliwość wyboru szeregu działań dla realizacji celu • dostawcy nie są zobligowani do przeznaczenia określonych środków finansowych na realizację celu Pierwsza faza Obowiązku obejmowała okres od 2002 do 2005 roku , druga faza obejmuje okres od 2005 do 2008 rok (EEC2).Rząd przedstawił już propozycje dotyczące trzeciej fazy Obowiązku na lata 2008-2011, jednakże cele na ten okres nie zostały jeszcze zdefiniowane. 1.3.8. Ocena rozwiązania Uwzględniając wcześniej stosowane ustawowe rozwiązania obligatoryjne w obszarze efektywności energetycznej system brytyjski cechuje się najdłuższym okresem stosowania spośród modeli europejskich. Niezwykle istotną kwestią jest zadanie socjalne systemu jakim jest silna orientacja na realizację działań kwalifikowanych w obszarze gospodarstw domowych o niskim dochodzie. Skutkuje to wyższymi kosztami prowadzenia działań u tej grupy klientów, którzy w zasadzie nie posiadają zdolności do współfinansowania działań oszczędnościowych. O ile udział gospodarstw domowych spoza Grupy Priorytetowej w współfinansowaniu kwalifikowanych działań podejmowanych przez Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 38
  • 39. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii zobligowane podmioty kształtuje się szerokich granicach 80-90%, o tyle gospodarstwa domowe z Grypy Priorytetowej uzyskują 80-100% dofinansowania ze strony podmiotów zobligowanych. Istotną rolę w systemie odgrywa Regulator, który akredytuje działania kwalifikowane podejmowane przez podmioty zobligowane, prowadzi rejestr akredytowanych oszczędności energetycznych oraz aprobuje obrót oszczędnościami oraz zobowiązaniami pomiędzy podmiotami zobligowanymi. Doświadczenia z pierwszego okresu obowiązywania obligacji (EEC1 2002-2005) pokazują, że w ramach elastycznego systemu, zobligowane podmioty antycypując wzrost kosztów działań kwalifikowanych w kolejnych okresach Obowiązku, wygenerowały blisko 40% nadwyżkę oszczędności do rozliczenia w kolejnym okresie. Podobnie jak w systemie zielonych certyfikatów tak i w tym systemie podwyższanie celu obligatoryjnego na poziomie krajowym stymuluje wzrost nakładów inwestycyjnych. Analiza możliwości wprowadzenia transparentnego białego certyfikatu w określonych warunkach systemowych wykazała przewagę dotychczasowych rozwiązań. W tabelach 1.3 i 1.4 przedstawiono dane dotyczące oszczędności energii uzyskane przez podmioty zobligowane w podziale na lata, zastosowane środki oraz grupy gospodarstw domowych w latach 2002-2005 w TWh. Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 39
  • 40. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii Tabela 1.3.Oszczędności energii w podziale na lata, zastosowane środki oraz grupy gospodarstw domowych w latach 2002-2005 w TWh. Oszczędności energii osiągnięte w Oszczędności energii osiągnięte w Oszczędności energii osiągnięte w pierwszym roku Obowiązku(2002- drugim roku Obowiązku (2003- trzecim roku Obowiązku (2004- 2003) 2004) 2005) Grupa Pozostała Grupa Pozostała Grupa Pozostała Środki Łącznie Łącznie Łącznie Priorytetowa Grupa Priorytetowa Grupa Priorytetowa Grupa Oświetlenie 5,0 5,3 10,3 7,1 10,0 17,1 10,8 10,3 21,1 Ogrzewanie 0,2 1,0 1,2 1,0 1,5 2,5 1,5 2,5 4,0 Ocieplanie 2,6 0,8 3,4 4,7 2,4 7,1 7,1 3,4 10,5 Urządzenia 0,2 2,0 2,2 0,9 2,6 3,5 1,1 2,9 4,0 Łącznie 8,0 9,1 17,1 13,7 16,5 30,2 20,5 19,1 39,6 Tabela 1.4 Oszczędności energii w podziale na zastosowane środki oraz grupy gospodarstw domowych w latach 2002-2005 w TWh. Oszczędności energii osiągnięte w całym okresie Obowiązku (2002- 2005) Grupa Pozostała Środki Łącznie Priorytetowa Grupa Oświetlenie 22,9 25,6 48,5 Ogrzewanie 2,7 5,0 7,7 Ocieplanie 14,4 6,6 21,0 Urządzenia 2,2 7,5 9,7 Łącznie 42,2 44,7 86,9 Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 40
  • 41. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii 1.4. Białe certyfikaty w Australii (Nowa Południowa Walia) 1.4.1. Podstawy prawne. Zasady działania systemu regulują następujące akty prawne: • Ustawa o Dostawach Energii Elektrycznej (w zakresie o Redukcji Emisji Gazów Cieplarnianych 2002) • Rozporządzenie o Dostawach Energii Elektrycznej (w zakresie o Redukcji Emisji Gazów Cieplarnianych 2002),Rozporządzenie o Systemie Certyfikatów Unikniętych Emisji 2003 • Zarządzenia: pięć głównych zarządzeń wydanych przez Departament Energii, Przedsiębiorstw Energetycznych dotyczące Wypełnienia Obowiązku, Wytwarzania, Unikania po Stronie Popytowej, Certyfikaty Unikniętych Emisji przez Dużych Użytkowników , Przechwytywanie Emisji 1.4.2. Kształt obligacji zakupowej. W styczniu 2003 system rozpoczął funkcjonowanie w nowym, zmienionym kształcie System unikania Emisji Nowej Południowej Walii (New South Wales Greehouse Gas Abatement Scheme). W ramach systemu dostawcy energii elektrycznej oraz inne podmioty (tzw. uczestnicy referencyjni – benchmark participants) zobowiązani są do nie przekraczania określonych poziomów referencyjnych (benchmark levels) w zakresie redukcji emisji gazów cieplarnianych. Emisje ponad poziom referencyjny mogą być rozliczane przez przedstawienie do umorzenia certyfikatów unikniętych emisji. Zgodnie z logiką systemów unikania emisji wykonanie obowiązku może być wynikiem podjęcia określonych działań kwalifikowanych bądź też nie podejmowania określonych działań gospodarczych. Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 41
  • 42. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii 1.4.2.1. Podmioty zobowiązane. Do grupy uczestników referencyjnych należą: • dostawcy energii elektrycznej, którzy posiadają licencje Nowej Południowej Walii • klienci rynkowi, którzy pobierają energię bezpośrednio z sieci Australijskiego Krajowego Rynku Energii Elektrycznej • wytwórcy energii elektrycznej, którzy posiadają kontrakty na dostawę energii elektrycznej do dużych klientów na terenie Nowej Południowej Walii • duzi klienci zużywający energię elektryczną na terenie Nowej Południowej Walii, którzy wyrażą wolę uczestnictwa w systemie (alternatywnie obowiązek ten wypełni dostawca) Do grupy dużych klientów kwalifikują się klienci, którzy zużywają: • 100 GWh lub więcej energii elektrycznej w jednym stanie Nowej Południowej Walii lub • 100 GWh lub więcej energii elektrycznej w więcej niż jednym stanie Nowej Południowej Walii, przy czym zużycie w przynajmniej jednym stanie wynosi co najmniej 50 GWh w roku poprzedzającym wybór na Uczestnika Referencyjnego lub gdy Regulator spodziewa się, iż takie zużycie zostanie odnotowane w roku, w którym wybór dojdzie do skutku. 1.4.2.2. Podmioty uprawnione do otrzymywania białych certyfikatów Pierwotnie, podmiotem uprawnionym do uzyskania certyfikatu wynikającego z kwalifikowanego działania jest podmiot/osoba (Unikający) płacąca za zużycie Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 42
  • 43. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii energii elektrycznej. Jednakże Unikający może zawrzeć umowę pisemną, w której nominuje na Unikającego konkretny podmiot. 1.4.2.3. Podział kwoty obligacji Podział kwoty obligacji dokonywany jest co roku na podstawie sparametryzowanego algorytmu, w którego elementy składowe stanowią wskaźniki statystyczne publikowane w drodze ogłoszenia administracyjnego. Poziomy referencyjne są określane dla każdego zobligowanego podmiotów w kategoriach unikniętych emisji. W listopadzie każdego roku Trybunał Stanowy publikuje informacje o czterech kluczowych parametrach: • Współczynniki Pool ( 0.913 ton CO2 na MWh w 2005 r.) • Łączna Sprzedaż Energii Elektrycznej w Stanie ( 66.611 GWh w 2005 r.) • Łączna Populacja w Stanie ( 6.812.300 w 2005 r.) • Wskaźnik Referencyjny dla Sektora Energetycznego ( 52.225.908 ton emisji CO2 w 2005 r.) Na podstawie udziału podmiotu w rynku zużycia energii elektrycznej oraz współczynnika Pool (określający średni poziom emisji) określa się cel indywidualny. Sposób kalkulacji uzależniony jest od kategorii podmiotu (sprzedawca, wytwórca, klient). Kara za niewypełnienie nałożonego obowiązku wynosi 10.50 AUD (6.25 Euro) za tonę emisji CO2 ponad określony poziom referencyjny. Wysokość kary jest co roku indeksowana współczynnikiem inflacji. Ponieważ kara za niewypełnienie obowiązku nie jest kosztem podatkowym jej efektywna wielkość przy uwzględnieniu 30% stawki podatkowej dla przedsiębiorstw wynosi 13.65 AUD (8.15 Euro) za tonę emisji CO2 ponad określony poziom referencyjny. Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 43
  • 44. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii 1.4.3. Charakter prawny i cechy białych certyfikatów Jeden certyfikat odpowiada jednej tonie unikniętej emisji CO2. Certyfikaty są samoistnym instrumentem finansowym i pozostają w wolnym obrocie finansowym (bez wskazania konkretnego rynku regulowanego). 1.4.4. Cykl życia certyfikatów Cykl życia certyfikatów nie jest ograniczony. Specyficznym rozwiązaniem jest możliwość niewypełnienia do 10% obowiązku i przeniesienia tej części zobowiązania do rozliczenia na rok następny. 1.4.5. Kwalifikacja i mierzenie działań prooszczędnościowych Podstawą do ubiegania się o przyznanie białych certyfikatów jest zgodność działań oszczędnościowych ze wskazaniami w tym zakresie wymienionymi w katalogu działań standaryzowanych który opisany jest w rozporządzeniu. Generalnie w ramach Systemu Unikania Emisji Nowej Południowej Walii certyfikaty mogą być generowane w ramach pięciu grup działań, z których wyłącznie jedna jest przedmiotem niniejszego opracowania: • wytwarzanie energii elektrycznej w systemach niskiej emisji • poprzez działania w obszarze unikania w sferze zużycia energii elektrycznej które skutkują zmniejszeniem zużycia energii elektrycznej • poprzez działania związane z asymilacją CO2 w obszarach leśnych (tzw. przechwytywanie emisji CO2) • poprzez działania przemysłowe które prowadzą do zmniejszenia emisji CO2 w miejscu nie związane bezpośrednio z zużyciem energii elektrycznej W systemie działania w obszarze unikania w sferze zużycia energii elektrycznej Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 44
  • 45. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii które skutkują zmniejszeniem zużycia energii elektrycznej są regulowane przez Rozporządzenie Unikania po Stronie Popytowej. Działania kwalifikowane po stronie popytowej można podzielić na cztery grupy: • zmiany efektywności energetycznej poprzez modyfikacje z istniejących instalacjach • zmiany efektywności energetycznej poprzez zastępowanie istniejących instalacji • zmianę paliwa czyli substytucja źródeł energii • lokalne źródła wytwarzania energii elektrycznej czyli zastępowanie dostaw z Krajowego Rynku Energii Certyfikaty tworzone w ramach Systemu Unikania Emisji Nowej Południowej Walii poprzez działania związane z efektywnością energetyczną noszą nazwę białych certyfikatów. Białe certyfikaty nie mogą być uzyskane poprzez: • podejmowanie innych działań, opisanych w ramach Systemu Unikania Emisji Nowej Południowej Walii i regulowanych odmiennymi rozporządzeniami, • zakupy energii odnawialnej, • zmniejszenie strat w sieciach przesyłowych i dystrybucyjnych, • instalowanie urządzeń, które kwalifikują do uzyskania Zielonych Certyfikatów w rozumieniu regulacji australijskich. Działania kwalifikowane realizowane są w obiektach o przeznaczeniu komercyjnym (banki, supermarkety, hotele) oraz w budownictwie mieszkaniowym. Generalnie certyfikaty powstają z chwilą udokumentowania/powstania efektów Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 45
  • 46. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii działań kwalifikowanych, jednakże nie później niż sześć miesięcy po uniknięciu emisji. Harmonogram emisji certyfikatów dla bardzo małych projektów może bardziej elastyczny. Unikający może uzyskać do 2.000 certyfikatów przed uniknięciem emisji korespondującej z tą wielkością. Prawo uzyskania certyfikatu ma Unikający, który został akredytowany w Systemie Administratora jako Akredytowany Dostawca Certyfikatów. Zgłaszanie do akredytowania działanie musi spełniać szereg kryteriów: • musi być zrealizowane na terenie Nowej Południowej Walii, • musi być wdrożone po 1 stycznia 2002 r., • musi skutkować redukcję emisji CO2 po 1 stycznia 2003 r. W procesie akredytacji badana jest kwalifikowalność projektu oraz zastosowanie metod przeliczeniowych. Wskaźniki przeliczeniowe, zasady prowadzenia dokumentacji projektu oraz zakres ewentualnego audytu kontrolnego określone są w rozporządzeniu. 1.4.6. Rola Regulatora i innych czynników rządowych w systemie Systemem administruje Niezależny Trybunał ds. Cen i Regulacji (IPART), który jednocześnie prowadzi rejestr wszystkich rodzajów certyfikatów generowanych w ramach systemu. Administratorem rejestru jest niezależna spółka LogicaCMG, której zadanie to powierzył Regulator. Rejestr dostępny jest zarówno dla podmiotów zobligowanych, podmiotów posiadających prawo do uzyskania certyfikatu jak i dla osób prywatnych. Konstrukcja Rejestru umożliwia zarówno rejestrację jak i umorzenie certyfikatu o w trybie on-line. Koszt rejestracji jednego certyfikatu wynosi 0.15 AUD (0,09 Euro). Nie pobiera się żadnych opłat za rejestracje zmian prawa własności do certyfikatu (księgowania w obrębie rejestru). Rejestr nie jest platformą obrotu. Obrót certyfikatami odbywa się poza rejestrem. Bez względu na to czy transakcje certyfikatami mają charakter bilateralny, czy anonimowy na Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 46
  • 47. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii określonej platformie obrotu, czy też za pośrednictwem brokera, zmiany zapisów w rejestrze wymagają stosownych informacji przekazywanych w drodze elektronicznej. W obrocie certyfikatami mogą uczestniczyć dowolne podmioty. Proces umorzenia certyfikatów leży w gestii Regulatora, który podejmuje decyzję w oparciu o informację z Rejestru odnośnie ilości certyfikatów zablokowanych (dyspozycja właściciela) i przedstawianych do umorzenia. 1.4.7. Informacje uzupełniające Praktyka rynkowa wskazuje, iż wysokość kary za niewypełnienie obowiązku wyznacza maksymalny poziom cenowy certyfikatu na 13.65 AUD (8.15 Euro). Udział białych certyfikatów w łącznej liczbie certyfikatów tworzonych ramach Systemu Unikania Emisji Nowej Południowej Walii dynamicznie wzrasta w latach 2004-2005. Tabela. Łączna liczba certyfikatów tworzona w ramach System Unikania Emisji Nowej Południowej Walii Tab. 1.5. Wolumen białych certyfikatów na tle wszystkich certyfikatów systemu. 2003 2004 2005 Unikanie po stronie popytu 345.141 742.213 1.509.199 (BIAŁE CERTYFIKATY) Wytwarzanie 6.317.835 6.744.229 7.936.816 Przechwytywanie emisji 0 166.005 538.471 Wielcy odbiorcy 0 0 94.277 ŁĄCZNIE 6.662.976 7.652.467 10.078.763 1.4.8. Ocena rozwiązania Australijski system białych certyfikatów jest bezpośrednio i ściśle związany z system emisji CO2. W zasadzie jest jednym z elementów tego systemu. Rosnący udziału białych certyfikatów w łącznej liczbie certyfikatów emitowanych w ramach Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 47
  • 48. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii systemu wskazuje na rosnącą efektywność kosztową tej grupy działań. W ramach systemu premiowane jest zarówno podejmowanie jak i unikanie działań prowadzących do przekroczenia indywidualnych poziomów referencyjnych emisji CO2. Istotną niedogodnością systemu są wysokie koszty akredytacji dla projektów realizowanych poza grupą gospodarstw domowych, które wynoszą 500 AUD (300 Euro) oraz bardzo wysokie koszty audytu 10.500 AUD (6.250 Euro). Potencjał białych certyfikatów jako instrumentu obrotu nie jest jeszcze w pełni wykorzystywany, jednakże od początku funkcjonowania systemu udział certyfikatów w obrocie wzrósł z 5% w roku 2003 do 15% w roku 2005. Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 48
  • 49. 2. Analiza silnych i słabych stron wybranych modeli białych certyfikatów w celu wyznaczenia modelu referencyjnego dla rozwiązania krajowego. Na podstawie informacji z rozdziału 1 można syntetycznie porównać cechy każdego z opisanych wcześniej systemów. Taką analizę pokazuje poniższa tabela. Francja Włochy Wlk. Brytania Australia • BC jako samoistne kategorie • BC jako samoistne kategorie • precyzyjny katalog działań • “certyfikaty” prawne i ekonomiczne prawne i ekonomiczne kwalifikowanych zdematerializowane - w formie • możliwość otrzymywania • możliwość otrzymywania • elastyczność zapewniona przez elektronicznej certyfikatów nie tylko przez certyfikatów nie tylko przez możliwość zbycia obowiązku • wolny obrót certyfikatami podmioty zobligowane podmioty zobligowane lub uzyskanych oszczędności • rejestracja i umorzenie • jednostką certyfikatu jest kWh • jasne wytyczne dla kampanii • silne działanie prosocjalne - certyfikatów on-line min. 50 % oszczędności • certyfikaty zdematerializowane informacyjnych jako podstawy • szeroki katalog działań ubiegania się o certyfikaty w grupie priorytetowej (m.in. - w formie elektronicznej standaryzowanych klienci o niskich dochodach) • decentralizacja wnioskowania • brak ograniczeń w zakresie obrotu • dostawcy mogą realizować • powszechność wykonywania o certyfikaty (Departamenty) BC oszczędności nie tylko audytów energetycznych • brak ograniczeń w zakresie • regulacje przewidują powstanie • specjalne zasady kwalifikacji w odniesieniu do własnych obrotu BC jednego rynku giełdowego dla klientów produktów użytych w procesie • cena odniesienia zmuszająca wymiany BC oszczędności (muszą spełniać • system zharmonizowany do obniżania ceny certyfikatu • aktywizacja rynku firm usługowych normy europejskie) z systemem emisji CO2 • typu ESCO i obniżenie cen usług • • dalszy rozwój rynku firm Silne strony precyzyjny katalog działań energetycznych silny rozwój rynku firm usługowych typu ESCO standaryzowanych usługowych typu ESCO • perspektywa spadku cen • przychody z sankcji gromadzone i obniżenie cen usług i obniżenie cen usług certyfikatów - cena odniesienia na specjalnym funduszu - środki energetycznych energetycznych wyznaczona przez karę przeznaczone na kampanie • współpraca z zarządcami • system wzmacniany informacyjne nieruchomości i sieciami i uzupełniany poprzez • specjalne zasady kwalifikacji handlowymi w celu działania innych rozwiązań produktów użytych w procesie dokumentowania wykonania i instytucji oszczędności (muszą spełniać obowiązku normy europejskie) • dostawcy mogą realizować • państwo wspomogło kampanie oszczędności nie tylko w informacyjne w momencie odniesieniu do własnych ogłoszenia celów w zakresie klientów oszczędności • system wzmacniany i uzupełniany poprzez działania innych rozwiązań i instytucji
  • 50. Francja Włochy Wlk. Brytania Australia • • kategoria BC nie istnieje • System odizolowany od EU brak standaryzacji wartości • centralizacja wnioskowania 1 certyfikatu formalnie ETS o certyfikat • szeroki zakres dopuszczonych • brak standaryzacji wartości • działania kwalifikowane i rozwiązań EU projektów, w tym dokonywane są wyłącznie • brak platformy obrotu 1 certyfikatu niestandaryzowanych w gospodarstw domowych • rozbudowany system • jednostką certyfikatu jest Mtoe - • niejasne znaczenie akcji • brak standaryzacji wartości 1 odniesień dla działań skomplikowany system informacyjnych jako podstawy certyfikatu kwalifikowanych przeliczeniowy do ubiegania się o BC • mogą być przedmiotem obrotu w dokumentach • osobne regulacje dla rynku energii dopiero po uzyskaniu zgody informacyjnych • włączenie przemysłu jako elektrycznej i gazu źródła uzyskiwania Regulatora • cel indywidualny wyznaczany • certyfikaty w formie materialnej - • co roku stwarza krótką Słabe strony oszczędności - trudność śledzenia obrotu i brak platformy obrotu - trudność wyznaczenia rynkowej ceny perspektywę dla działań typu nieproporcjonalnie duża skala ewidencji w skali kraju oszczędności • wysokość opłaty karnej projektowego • ograniczenie uprawnień do BC do • ograniczenie fakultatywnych firm usług energetycznych typu wyznaczana decyzja uprawnień do BC do gmin i ich ESCO administracyjną związków • regulacje mówią o dostawcy • bardzo długi okres ważności • regulacje mówią o dostawcy mediów nie biorąc pod uwagę “certyfikatu” - 6 lat (dwa okresy mediów, nie biorąc pod uwagę rozdziału sfery przesyłu i obrotu obliczeniowe) rozdziału sfery przesyłu i obrotu
  • 51. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii Analiza porównawcza rozwiązań systemowych w zakresie białych certyfikatów napotyka na istotne ograniczenia. Pierwsze i najważniejsze dotyczy relatywnie krótkiego czasu funkcjonowania systemów białych certyfikatów w krajach Unii Europejskiej. Doświadczenia operacyjne z systemami białych certyfikatów mają Włochy i Wielka Brytania, co w zasadzie limituje istotnie bazę porównawczą. Rozwiązania Australijskie (Nowa Południowa Walia) nie są zharmonizowane z rozwiązaniami unijnymi, przez co trudne do zastosowania w warunkach krajowych. Tym niemniej w wyniku analizy rozwiązań zastosowanych w omawianych krajach określono kilka elementów systemowych, które będą miały istotny wpływ na ostateczny kształt systemu, koszty funkcjonowania systemu, koszty wypełnienia obowiązku oraz na wysokość kosztów przenoszonych na konsumentów energii. Wybór konkretnych rozwiązań na poziomie operacyjnym będzie w wysokim stopniu zdeterminowany rozwiązaniami przyjętymi na poziomie strategicznym i taktycznym. Analizie poddano następujące elementy systemu białych certyfikatów : • podział kwoty obligacji na podmioty zobligowane: klucz i metodologia podziału, • natura certyfikatów: standaryzacja certyfikatów i ich natura prawna, w tym stopień autonomiczności rynku obrotu certyfikatami: ograniczony do podmiotów uprawnionych, czy też otwarty na rynki finansowe, • mierzenie rezultatów: metoda ex ante, czy ex post, • okres ważności certyfikatów: w kontekście długości okresu rozliczeniowego, • rodzaje działań uprawniających do otrzymania certyfikatów - zasady konstrukcyjne i zawartość katalogu, • sposób weryfikacji i kontroli działań i organ uprawniony w tym zakresie, • adresat wniosków o certyfikaty i podmiot emitujący walory: rola Regulatora lub innych podmiotów upoważnionych, Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 51
  • 52. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii • centralny rejestr certyfikatów: podmiot zarządzający i sposób funkcjonowania, • definicja kary (opłaty zastępczej) jako ceny odniesienia: ustalenie górnej granicy wartości białego certyfikatu. Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 52
  • 53. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii 2.1. Podział kwoty obligacji na podmioty zobligowane W naszej ocenie podział kwoty obligacji na podmioty zobligowane powinien uwzględniać udziały rynkowe tych podmiotów mierzone wielkością sprzedaży i liczbą klientów wraz ze współczynnikami korygującymi. Z uwagi na koszty funkcjonowania systemu w tym w szczególności koszty monitorowania i weryfikacji za uzasadnione uznajemy wprowadzenie minimalnych wartości progowych dla tych mierników. 2.2. Natura certyfikatów: standaryzacja i natura prawna, w tym stopień autonomiczności obrotu W założeniach system zbywalnych białych certyfikatów (ZBC) powinien zapewniać większą autonomię decyzji podmiotów zobligowanych odnośnie sposobu wypełnienia obowiązku oraz niższe koszty łączne funkcjonowania systemu. Najistotniejszym argumentem natury ekonomicznej przemawiającym za systemem zbywalnych certyfikatów są potencjalne korzyści, które mogą być osiągnięte w ramach systemu w porównaniu do korzyści osiąganych w ramach już stosowanych rozwiązań. System ZBC może tworzyć rynek dla efektywności energetycznej oraz może obniżać ogólne koszty transakcyjne poprzez: • koordynację popytu i podaży prowadząc do bardziej efektywnej alokacji zasobów, • tworzenie oszczędności skali, • obniżenie kosztów wytwarzania/produkcji poprzez specjalizację w określonym typie działań. Z drugiej strony system ZBC tworzy koszty transakcyjne wynikające z potrzeby monitorowania, weryfikacji, oraz koszty administracyjne systemu oraz koszty Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 53
  • 54. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii administracyjne po stronie uczestników systemu14. Bez wątpienia wiele z wymienionych kategorii kosztów występuje w już stosowanych rozwiązaniach jednakże system ZBC wymaga bardziej rygorystycznego procesu monitorowania i niż inne instrumenty. Szczegółowej analizy wymaga przebieg trendów w zakresie uzyskiwania niższych kosztów jednostkowych poprzez realizację oszczędności skali w konfrontacji z potencjalnymi zmianami celów obligatoryjnych (chodzi tu o neutralizację pierwszego efektu poprzez podwyższanie celów co skutkuje wzrostem popytu i ceny certyfikatu). 2.3. Zbywalność Białych Certyfikatów (Tradability) Istotna kwestia zbywalności BC rozpatrywana jest odmiennie w różnych krajach członkowskich. W Wielkiej Brytanii oraz rozwiązaniach holenderskich z początku lat 90-tych (a także niektóre stanowe systemy DSM w USA) system BC miał przede wszystkim zapewnić bezpieczeństwo uczestnikom oraz redukować ryzyko. Systemy te nie wymagają tak rygorystycznych rozwiązań oraz w pewnych warunkach mogą zapewnić niższe koszty transakcyjne. 2.4. Technologie innowacyjne System ZBC nie zawiera preferencji dla technologii innowacyjnych, gdyż przewagę kosztową uzyskują dojrzałe i konkurencyjne na obecnym etapie technologie. System ZBC może być jednak zintegrowany z innymi instrumentami wsparcia (np. rozwiązania podatkowe, subsydia) dla promowania technologii innowacyjnych. 2.5. Nowi uczestnicy rynku i ESCO Generalnie zakłada się, iż wdrożenie systemu ZBC sprzyjać będzie wejściu na 14 Mamy na myśli koszty charakterystyczne dla systemów obligatoryjnych z wykorzystaniem instrumentów rynkowych Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 54
  • 55. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii rynek nowych podmiotów zainteresowanych realizacją określonych zysków np. poprzez sprzedaż ZBC (ESCO mogą uzyskać przewagę konkurencyjną poprzez wyszukiwanie najbardziej ekonomicznych sposobów osiągania oszczędności energetycznych w porównaniu do dostawców energii dla których podstawowym biznesem pozostanie jednak sprzedaż energii). Jednakże w powszechnych strukturach oligopolistycznych dostawcy energii mogą chronić dostęp do grup własnych klientów, utrudniając wejście nowym podmiotom na rynek. Ze względu na uczestniczące podmioty wyróżniamy następujące rodzaje transakcji: 1. transakcje pomiędzy podmiotami zobligowanymi a konsumentami działań efektywnościowych, 2. transakcje pomiędzy podmiotami zobligowanymi, 3. transakcje pomiędzy podmiotami zobligowanymi z (niezobligowanymi) ESCO, 4. transakcje różnych podmiotów z brokerami (podmiotami pośredniczącymi). W ramach transakcji pierwszego typu konsumenci energii sprzedają certyfikaty uzyskane po podjęciu określonych działań na rzecz podmiotów zobligowanych. Z uwagi na specyfikę inwestycji związanych z efektywnością energetyczną związaną między innymi z długim horyzontem inwestycyjnym ( dla konsumenta), koniecznością poniesienia nakładów inwestycyjnych, podmioty zobligowane decydują się na samodzielnie przeprowadzenie i finansowanie działań związanych z efektywnością energetyczną po stronie klienta. W tym przypadku, w umowie z klientem określa się rodzaj podejmowanych działań oraz liczbę certyfikatów, która zostanie przeniesiona na rzecz inwestora. Możliwe jest również wprowadzenie regulacji, która obligatoryjnie przypisuje certyfikat do podmiotu finansującego działania, co eliminuje konieczność dokonywania obrotu certyfikatem15. 15 Jest to rozwiązanie zbliżone do działań samodzielnie podejmowanych przez zobligowane podmioty w celu wypełnienia obowiązku. Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 55
  • 56. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii W zależności od rozwiązań systemowych kluczowe znaczenie mogą mieć działania podejmowane samodzielnie przez podmioty zobligowane oraz działania podejmowane przez podmioty typu ESCO. Transakcje pomiędzy podmiotami zobligowanymi występują głównie w sytuacji różnych kosztów marginalnych wypełnienia obowiązku przez podmioty zobligowane. Jeśli obowiązkiem objęci są dostawcy energii elektrycznej wówczas kalkulacja kosztów nabycia certyfikatów na rynku obejmuje analizę kosztów podjęcia działań kwalifikowanych w grupie własnych klientów16. Zagadnienia nabycia lub uzyskania certyfikatu nie można jednoznacznie sprowadzić do analizy kupić czy wytworzyć (make-or-buy problem), ponieważ kompleksowej analizie poddawane są segmentowane grupy klientów oraz charakterystyczne dla nich cechy np. postawy lojalnościowe po wdrożeniu działań17, koszty dotarcia z informacją do klientów własnych i obcych i inne. Wielokrotnie pozycja ESCO na rynku ZBC przypomina pozycję podmiotów zobligowanych. Zwykle specyficzne inwestycje ESCO są zabezpieczane umowami długoterminowymi. Możliwość zbycia certyfikatów stwarza dodatkowe źródło przychodu i zmniejsza uzależnienie od płatności od użytkowników instalacji/obiektów. Zadaniem brokerów jest ułatwianie obrotu oraz podejmowanie działalności inwestycyjnej na rynku certyfikatów na własne ryzyko lub na zlecenie klienta. Ograniczenie możliwości uzyskiwania certyfikatów wyłącznie przez podmioty zobligowane zawęzi obrót do transakcji drugiego typu i będzie skutkował marginalną płynnością obrotu. W takich warunkach koszty utrzymania ZBC zdecydowanie przewyższą oczekiwane korzyści. W naszej opinii funkcjonowanie systemu obligacji w takim kształcie uzasadniałoby wprowadzenie uproszczonego wariantu handlu oszczędnościami i obowiązkami. W tym przypadku nie jest wskazane zastosowanie konstrukcji opartej na definicji towaru giełdowego a w szczególności na konstrukcji praw majątkowych do zielonego certyfikatu. 16 Tak długo jak przychód marginalny ze sprzedaży energii elektrycznej (cena minus koszty zmienne) jest wyższy od różnicy pomiędzy ceną certyfikatu na rynku a kosztem podjęcia działań kwalifikowanych w grupie klientów własnych, korzystniejsze będzie nabycie certyfikatów na rynku. 17 Korzyści z lojalności klienta wzmocnionej działaniami kwalifikowanymi mogą neutralizować koszty tych Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 56
  • 57. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii Wykorzystanie pełnego potencjału systemu zbywalnych białych certyfikatów może nastąpić w warunkach wysokiej elastyczności systemu a tę będzie zapewniać szeroki katalog działań kwalifikowanych, szeroki krąg podmiotów uprawnionych do otrzymywania certyfikatów oraz nielimitowany dostęp do obrotu certyfikatami dla wszystkich zainteresowanych podmiotów. W tym przypadku natura prawna certyfikatu powinna być zharmonizowana z konstrukcją praw majątkowych do zielonego certyfikatu. 2.6. Jednostka przeliczeniowa certyfikatów Jako jednostkę przeliczeniową certyfikatów rekomendujemy 1 kWh. Proponowane rozwiązanie wynika z przyjętego powszechnie podawania mocy w kW lub MW, zarówno dla urządzeń elektrycznych, wszelkiego rodzaju kotłów oraz urządzeń napędowych. Określenie mocy w tych jednostkach ułatwia dokonywanie przeliczeń zużycia energii (mnożenie przez czas w [h]). Dyrektywa jednoznacznie pokazuje odbiorcę końcowego jako głównego interesariusza. Jakkolwiek dla przeciętnego odbiorcy energii zarówno kWh, GJ czy m3 gazu jest pojęciem abstrakcyjnym, przyjęliśmy, że wszyscy użytkownicy energii mają do czynienia na rachunkach za energię elektryczną z kWh, co przy uwzględnieniu łatwego obliczania energii na podstawie mocy urządzenia pozwoli w dość prosty sposób porównywać zużycie energii w różnych procesach energetycznych. 2.7. Mierzenie rezultatów: metoda ex-ante, czy ex-post Z uwagi na fakt, iż większość działań kwalifikowanych podejmowanych w ramach obligacji dotyczyć będzie urządzeń, materiałów, rozwiązań o średnim lub długim okresie życia i użytkowania zastosowanie metody ex-post nie będzie najlepszym rozwiązaniem. Precyzyjna kalkulacja potencjalnych oszczędności związanych z konkretnym działaniem oraz precyzyjnie określony czas trwania efektów tego działania daje rzetelną podstawę do oceny metodą ex-ante. Znaczne nakłady związane z utworzeniem niezwykle rozbudowanego i precyzyjnego katalogu działań Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 57
  • 58. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii działań kwalifikowanych będą w naszej ocenie niższe od tworzenia podsystemu mierzenia rezultatów metodą ex-post. 2.8. Okres ważności certyfikatów: w kontekście długości okresu rozliczeniowego Uznajemy, iż efektywność systemu w istotnym stopniu kreowana jest przez jego elastyczność. Elastyczność zachowań podmiotów zobligowanych będzie wynikać z możliwości wyboru rodzaju działań kwalifikowanych oraz czasu ich realizacji. Depozytowanie/bankowanie certyfikatów18 dokonywane w ramach elastyczności czasowej wynika z różnic kosztowych zachodzących w czasie pomiędzy zobligowanymi podmiotami. Transakcje depozytowania występują w sytuacji, gdy podmiot oczekuje, iż zdyskontowany przyszły koszt wykonania obowiązku będzie wyższy niż koszt wykonania obowiązku obecnie. Ten rodzaj „obrotu” umożliwia podjęcie działań zorientowanych na optymalizację poważnego ryzyka zmiany ceny/zmiany koszów wykonania obowiązku w przyszłości (przy założeniu tendencji do wzrostu kosztów). Decyzje takie muszą być jednak poprzedzone analizą kosztu kapitału i jego alternatywnych zastosowań. Mniej popularnym rodzajem transakcji jest „pożyczanie” oszczędności/certyfikatów, które zachodzą w sytuacji, gdy obecny koszt wypełnienia obowiązku jest wyższy niż oczekiwany w przyszłości (przy założeniu tendencji do spadku kosztów). Z punktu widzenia bezpieczeństwa obrotu rozwiązania takie niosą ze sobą znaczne ryzyko niepewności związanej ze skutecznością egzekucji zwrotu „pożyczonych” oszczędności lub certyfikatów. W naszej ocenie w zależności od konstrukcji okresu obligacji, podmioty zobligowane powinny mieć możliwość rozliczania obligacji przez przedstawienie certyfikatów z poprzedniego okresu bez ograniczeń co do wielkości rozliczanego w ten sposób obowiązku. 18 Dotyczy to również oszczędności energetycznych przenoszonych w czasie. Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 58
  • 59. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii 2.9. Rodzaje działań uprawniających do otrzymania certyfikatu Wielokrotnie podnoszona kwestia efektywności i elastyczności systemu wyraża się w swobodzie wyboru działania spośród możliwe szerokiego katalogu działań kwalifikowanych. Pojęcie szerokiego katalogu działań kwalifikowanych nie oznacza jednak tworzenia działań o nieprecyzyjnych skwantyfikowanych wynikach. Możliwość wyboru działania przez podmiot zobligowany ma w założeniu służyć alokacji kapitału i zasobów w kierunku najefektywniejszego działania. Oddzielną kategorię stanowić będą działania podejmowane w ramach indywidualnych projektów zorientowanych na osiąganie korzyści skali. 2.10. Sposób weryfikacji i kontroli działań Zakładając, że optymalną metodą oceny uzyskiwanych oszczędności jest metoda ex-ante najważniejsze znaczenie ma stworzenie kompleksowego i transparentnego katalogu działań kwalifikowanych, będącego podstawą weryfikacji planowanych i podejmowanych działań. W zależności od specyficznych celów systemu (np. konieczność uzyskania określonych oszczędności w specyficznej obszarze lub grupie klientów) modyfikacji będą podlegać metody weryfikacji (np. metody weryfikacji czy uzyskano określone oszczędności w specyficznym obszarze lub grupie klientów). Również w zależności od przyjętych rozwiązań strategicznych, istnieje możliwość akredytacji podmiotów uprawnionych do uzyskania certyfikatów. Przewiduje się również możliwość podejmowania okresowych audytów oraz weryfikację poprzez obowiązki sprawozdawcze. Koszty weryfikacji i kontroli działań mogą w dużym stopniu rzutować na koszt funkcjonowania systemu. Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 59
  • 60. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii 2.11. Adresat wniosków o certyfikat i podmiot emitujący Jak pokazują doświadczenia krajów UE w których zastosowano system certyfikatów jako narzędzie wsparcia dla produkcji energii elektrycznej w odnawialnych źródłach energii oraz w systemach wsparcia dla działań związanych z efektywnością energetyczną kluczowym zagadnieniem jest zrównoważenie potrzeb w zakresie zapewnienia wiarygodności procesom akredytacji i rejestracji, a z drugiej strony przeprowadzenie tych procesów możliwie szybko, przy kosztach akceptowalnych dla uczestników systemu. W zależności od konstrukcji systemu, a także uwzględniając istniejące w tym względzie rozwiązania krajowe możliwe jest przyjęcie rozwiązań sprawdzonych w procesie emisji zielonych certyfikatów, gdzie podmiotem przyznającym certyfikaty pełni Regulator. Alternatywnie dla systemu przewidującego najszerszy zakres podmiotów zobligowanych oraz podmiotów uprawnionych do otrzymania certyfikatów możliwe jest wyłonienie Lokalnych Ośrodków Certyfikacji i Audytu realizujących opisane zadania. 2.12. Centralny rejestr certyfikatów: podmiot zarządzający i sposób funkcjonowania W przypadku, gdy rozwiązania systemowe umożliwiają uzyskanie oszczędności wyłącznie podmiotom zobligowanym wskazane jest zaprojektowanie uproszczonego systemu ewidencji i obrotu oszczędnościami i ewentualnie zobowiązaniami. Z uwagi na koszt funkcjonowania systemu w rzeczonym kształcie rolę podmiotu ewidencjonującego niewielki obrót mógłby pełnić Regulator. W przypadku, gdy oszczędności mogłyby być uzyskiwane nie tylko przez podmioty zobligowane należy przeanalizować możliwość zastosowania jednego centralnego rejestru prowadzonego przez Regulatora, bądź Lokalne Ośrodki Akredytacji, bądź niezależny podmiot wyłoniony w drodze przetargu. Za kluczowe uznajemy kryteria funkcjonalności rejestru dla użytkownika (szybkość rejestracji certyfikatu) oraz koszt funkcjonowania rejestru przenoszony na użytkownika. Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 60
  • 61. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii 2.13. Definicja kary jako ceny odniesienia W systemach obligacji charakter i rodzaj kary stosowanej za niewypełnienie obowiązku w istotnym stopniu oddziałuje na rynek certyfikatów i tym samym na koszt wypełnienia obowiązku. Precyzyjne określenie poziomu kary (przy barku opłaty zastępczej) wyznacza teoretyczny maksymalny poziom cenowy białego certyfikatu19. W naszej ocenie efektywniejszym rozwiązaniem byłoby określenie poziomu opłaty zastępczej jako alternatywy dla wypełnienia obowiązku, przy założeniu, że w pierwszym etapie funkcjonowania systemu wystąpi nadwyżka popytu nad podażą. Nie można również pominąć faktu, iż wdrożenie obligatoryjnego systemu białych certyfikatów będzie skutkować koniecznością inwestowania przez zobligowane podmioty środków finansowych w projekty o prawdopodobnie niskim wskaźniku zwrotu z inwestycji (ROI). 19 Przy założeniu, że kara stanowi koszt podatkowy. Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 61
  • 62. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii 3. Wariantowy model systemu białych certyfikatów w Polsce w oparciu o analizę rozwiązań europejskich. 3.1. Kluczowe czynniki determinujące kształt systemu białych certyfikatów Wskazanie optymalnego modelu certyfikacji w zakresie wspomagania oszczędności energii w Polsce zostało poprzedzone analizą kluczowych - strategicznych, taktycznych ioperacyjnych czynników, które definiują naturę każdego systemu białych certyfikatów. Kompleksowa analiza przeprowadzona przez ekspertów PTCE wskazała na następujące grupy czynników, które powinny być brane pod uwagę w procesie definiowania modelu białych certyfikatów: a) Czynniki strategiczne: • zapisy Dyrektywy o efektywności końcowego zużycia energii i usługach energetycznych, • kierunek obligacji: rodzaje mediów objętych systemem obligacji (podmioty zobligowane do wykazania stanu posiadania certyfikatów potwierdzających oszczędności w zużyciu energii pierwotnej, • miejsce w łańcuchu dostaw: podsektor (podsektory) rynku energii, na którym powinien spoczywać obowiązek zakupowy certyfikatów, z uwzględnieniem podziału na sferę dystrybucji i obrotu, • sektory gospodarki, w których poszukiwane będą oszczędności20: odbiorcy indywidualni, sektor tercjalny (publiczny), przemysł, usługi, transport, inne?. b) Czynniki taktyczne: 20 Uprawniające do ubiegania się o białe certyfikaty Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 62
  • 63. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii • podmioty uprawnione do otrzymywania certyfikatów: jedynie podmioty zobligowane, czy także inne kategorie uczestników rynku energii, • miejsce powstania działań kwalifikowanych: tylko te przeprowadzane u klientów końcowych, czy także działania przeprowadzane u podmiotów zobligowanych. 3.2. Analiza czynników strategicznych 3.2.1. Wpływ Dyrektywy na kształt projektowanego systemu 3.2.1.1. Cele Dyrektywy Celem dyrektywy jest opłacalna ekonomicznie poprawa efektywności końcowego wykorzystania energii w Państwie Członkowskim poprzez: a) określenie celów orientacyjnych oraz stworzenie mechanizmów, zachęt i ram instytucjonalnych, finansowych i prawnych, niezbędnych w celu usunięcia istniejących barier rynkowych i niedoskonałości rynku utrudniających efektywne końcowe wykorzystanie energii; b) stworzenie warunków dla rozwoju i promowania rynku usług energetycznych oraz dla dostarczania odbiorcom końcowym innych środków poprawy efektywności energetycznej. 3.2.1.2. Zakres podmiotowy Dyrektywy Zakres podmiotowy Dyrektywy obejmuje: a) podmioty dostarczające środki poprawy efektywności energetycznej, dystrybutorów energii, operatorów systemu dystrybucji oraz Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 63
  • 64. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii przedsiębiorstw prowadzących detaliczną sprzedaż energii.21; b) odbiorców końcowych. Jednakże dyrektywa nie ma zastosowania do tych przedsiębiorstw, które należą do kategorii wymienionych w załączniku I do dyrektywy 2003/87/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 października 2003 r. ustanawiającej system handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych we Wspólnocie ; c) siły zbrojne, wyłącznie w zakresie, w którym jej stosowanie nie wchodzi w konflikt z naturą i podstawowym celem działalności sił zbrojnych oraz z wyłączeniem sprzętu używanego wyłącznie w celach wojskowych. 3.2.1.3. Kluczowe definicje W rozumieniu dyrektywy: a) odbiorcą końcowym jest osoba fizyczna lub prawna, która dokonuje zakupu energii do własnego użytku b) dystrybutorem energii jest osoba fizyczna lub prawna odpowiedzialna za przesył energii w celu jej dostarczenia do odbiorców końcowych i do stacji dystrybucyjnych, które sprzedają energię odbiorcom końcowym. Z wyjątkiem operatorów systemu przesyłu gazu i energii elektrycznej, opisanych w punkcie c c) operatorem systemu dystrybucji jest osoba fizyczna lub prawna odpowiedzialna za eksploatację, utrzymanie oraz, o ile to konieczne, za rozwój systemu dystrybucji energii elektrycznej i gazu ziemnego na danym obszarze oraz, w odpowiednich przypadkach, za jego połączenia z innymi systemami, a także za zapewnienie długoterminowej zdolności systemu do zaspokajania rozsądnego zapotrzebowania na dystrybucję energii elektrycznej i gazu ziemnego; d) przedsiębiorstwem prowadzącym detaliczną sprzedaż energii jest osoba fizyczna lub prawna sprzedająca energię odbiorcom końcowym; 21 Państwa Członkowskie mogą jednak wyłączyć z zakresu stosowania art. 6 i 13 małych dystrybutorów, małych operatorów systemu dystrybucji oraz małe przedsiębiorstwa prowadzące detaliczną sprzedaż energii Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 64
  • 65. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii e) małym dystrybutorem, małym operatorem systemu dystrybucji oraz małym przedsiębiorstwem prowadzącym detaliczną sprzedaż energii jest osoba fizyczna lub prawna dystrybuująca lub sprzedająca energię odbiorcom końcowym, która dystrybuuje lub sprzedaje mniej niż równowartość 75 GWh energii rocznie lub zatrudnia mniej niż 10 osób, lub której obroty w skali roku lub aktywa bilansu rocznego nie przekraczają 2000000 EUR; 3.2.1.4. Kategoria działań wyłączonych z regulacji Dyrektywy efektywnościowej a) Działania dotyczące energii • Instalacje energetycznego spalania o nominalnej mocy cieplnej przekraczającej 20 MW (z wyjątkiem instalacji spalania odpadów niebezpiecznych lub komunalnych) |CO2 |, • Rafinerie olejów mineralnych |CO2 |, • Piece koksownicze |CO2 |, b) Produkcja oraz obróbka metali żelaznych • Instalacje prażenia i spiekania rudy metalu (włącznie z rudą siarczkową) |CO2 | • Instalacje do produkcji surówki lub stali (pierwotny i wtórny wytop), łącznie z odlewaniem ciągłym, o wydajności przekraczającej 2,5 tony na godzinę |CO2 | c) Przemysł mineralny • Instalacje do produkcji cementu klinkierowego w piecach obrotowych o zdolności produkcyjnej przekraczającej 500 ton dziennie lub wapna w piecach obrotowych o zdolności produkcyjnej przekraczającej 50 ton dziennie lub w innych piecach o zdolności produkcyjnej przekraczającej 50 ton dziennie |CO2 | • Instalacje do wytwarzania szkła, w tym włókna szklanego o wydajności plastyfikowania przekraczającej 20 ton wytopu dziennie |CO2 | Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 65
  • 66. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii • Instalacje do wytwarzania produktów ceramicznych przez wypalanie, w szczególności dachówek, cegieł, cegieł ogniotrwałych, płytek, wyrobów kamionkowych lub porcelany o zdolności produkcyjnej przekraczającej 75 ton dziennie, i/lub o pojemności pieca przekraczającej 4 m3 oraz gęstości ustawienia produktu w piecu przekraczającej 300 kg/m3 |CO2 | d) Inna działalność (Przemysłowe zakłady produkcyjne): • z drewna lub innych materiałów włóknistych |CO2 | • produkcja papieru i tektury o zdolności produkcyjnej przekraczającej 20 ton dziennie. |CO2 | 3.2.1.5. Kategorie wymogów/rozwiązań przewidzianych Dyrektywą Zgodnie z regulacją Dyrektywy Państwa Członkowskie wybierają jedno lub więcej z poniższych wymagań, które muszą zostać spełnione przez przedsiębiorstwa, bezpośrednio lub ,pośrednio poprzez innych dostawców usług energetycznych lub środków poprawy efektywności energetycznej: a) zapewnienie oferty ich odbiorcom końcowym oraz promowanie konkurencyjnych cenowo usług energetycznych; albo b) zapewnienie odbiorcom końcowym dostępności i promowanie konkurencyjnych cenowo audytów energetycznych przeprowadzanych w sposób niezależny lub środków poprawy efektywności energetycznej c) wnoszenie wkładu do funduszów i mechanizmów finansowania, gdzie poziom tych wkładów odpowiada co najmniej szacunkowym kosztom oferowania którejkolwiek z tych działalności, przy czym wysokość wkładów jest uzgadniana z odpowiednimi organami sektora publicznego lub agencjami bądź zapewnienie istnienie lub ustanowienie dobrowolnych umów lub innych instrumentów rynkowych, takich jak białe certyfikaty, o skutku równoważnym z jednym lub kilkoma wymaganiami, określonymi powyżej. Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 66
  • 67. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii Państwa Członkowskie zapewniają istnienie wystarczających zachęt, uczciwej konkurencji i jednakowych warunków działania dla podmiotów rynkowych innych niż dystrybutorzy energii, operatorzy systemu dystrybucji i przedsiębiorstwa prowadzące detaliczną sprzedaż energii, takich jak ESCO, instalatorów, doradców i konsultantów ds. energii, w celu zapewnienia niezależnej oferty i realizacji usług energetycznych, audytów energetycznych i środków poprawy efektywności energetycznej. Państwa Członkowskie mogą obarczyć odpowiedzialnością operatorów systemu dystrybucji wyłącznie, jeżeli dzieje się to z poszanowaniem wymagań dotyczących oddzielnej księgowości określonych w art. 19 ust. 3 dyrektywy 2003/54/WE i w art. 17 ust. 3 dyrektywy 2003/55/WE. Państwa Członkowskie mogą zagwarantować możliwość włączenia do systemów i taryf elementów socjalnych pod warunkiem, że jakikolwiek negatywny wpływ tych elementów na system przekazu i dystrybucji energii będzie sprowadzony do niezbędnego minimum i że wpływ ten nie jest nieproporcjonalny do osiąganego celu socjalnego. 3.2.1.6. Określanie orientacyjnego krajowego celu w zakresie oszczędności energii Metodologia obliczania orientacyjnego krajowego celu w zakresie oszczędności energii, posługuje się wielkością rocznego zużycia energii finalnej na terenie kraju przez wszystkich użytkowników energii objętych dyrektywą z ostatnich pięciu lat przed wdrożeniem dyrektywy i dla których dostępne są oficjalne dane. Przez zużycie energii finalnej rozumie się ilość energii dostarczonej lub sprzedanej odbiorcom końcowym w okresie pięcioletnim, bez korekt z tytułu stopniodni, zmian strukturalnych bądź zmian profilu produkcji. Na podstawie średniego rocznego zużycia energii oblicza się jednorazowo krajowy cel indykatywny w zakresie oszczędności energii, a otrzymana ilość energii do zaoszczędzenia, wyrażona jako wartość bezwzględna, ma zastosowanie przez cały okres obowiązywania niniejszej dyrektywy. Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 67
  • 68. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii Krajowy cel indykatywny w zakresie oszczędności energii: a) wynosi 9 % średniego rocznego zużycia energii, b) jest mierzony w dziewiątym roku stosowania niniejszej dyrektywy, c) jest wynikiem kumulowanych rocznych oszczędności energii uzyskanych w ciągu dziewięcioletniego okresu stosowania niniejszej dyrektywy; d) został osiągnięty w wyniku z zastosowania usług energetycznych i innych środków poprawy efektywności energetycznej. 3.2.2. Kierunek obligacji Definicja typu mediów objętych systemem białych certyfikatów jest niezbędna z dwóch względów: a) określenia rodzajów działań kwalifikowanych, które będą uprawniały do ubiegania się o białe certyfikaty, b) wskazania typów podmiotów - dostawców mediów energetycznych, którzy zostaną objęci obowiązkiem uzyskania (zakupu) certyfikatów. Przegląd rozwiązań europejskich w tym zakresie wskazuje na znaczną różnicę poglądów: system brytyjski, podobnie jak włoski koncentruje się w zakresie obligacji na dostawcach energii elektrycznej i ciepła, natomiast system francuski rozszerza obligację także na dostawców ciepła, chłodu i oleju opałowego. Częścią wspólną rozwiązań w tym zakresie jest niewątpliwie skierowanie obowiązku na dostawców sieciowych, a więc posiadających sieci dystrybucyjne. Przy podejmowaniu decyzji o typach subrynków rynku energii objętych obligacją, a tym samym o rodzajach dostawców mediów energetycznych podlegających obligacji należy wziąć pod uwagę następujące czynniki: a) możliwości wpływu dostawcy energii na zachowania klientów prowadzące do oszczędności energii w miejscu jej zużycia (kompleksowość usługi i ciągłość kontaktu), Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 68
  • 69. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii b) równość szans wypełnienia obligacji ciążącej na różnych dostawcach mediów w kontekście potencjalnej możliwości dokonywania oszczędności we własnych budynkach i budowlach, w tym instalacjach przesyłowych, c) standaryzację certyfikatu w ramach systemu i przyszłą wymianę rynkową walorów pomiędzy podmiotami zobligowanymi w celu minimalizacji kosztów wypełnienia obowiązku, d) ewentualne zastosowanie kategorii kosztów uzasadnionych wypełnienia obowiązku, czego warunkiem jest aktywność podmiotu zobowiązanego w sferze podlegającej taryfikowaniu przez Regulatora. Wnioski: • objęcie obowiązkiem uzyskiwania białych certyfikatów dostawców wszystkich mediów energetycznych (surowców) byłoby utrudnione ze względu na dużą liczbę podmiotów, rozproszenie i zmienność dostawców, a także brak doświadczeń w obejmowaniu ich dodatkowymi obligacjami (przewidywane trudności z egzekwowaniem obligacji); przy pewnych rozwiązaniach czynnikiem ograniczającym jest w tym zakresie także incydentalność kontaktu niektórych dostawców (węgiel, biomasa) z klientami końcowymi; • węgiel, biomasa i w pewnym stopniu także olej opałowy, czy gaz płynny można z dużą dozą trafności określić mianem surowców energetycznych, a nie mediów w sensie kompleksowości i wartości dodanej usługi dostarczanej przez dostawcę, • wskazanie podmiotów zobligowanych - dostawców mediów energetycznych powinno uwzględniać możliwość zaliczenia kosztów obligacji do kategorii kosztów uzasadnionych w celu zmniejszenia skali restrykcyjności obowiązku. Rekomendacja: System białych certyfikatów w zakresie kierunku obligacji powinien Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 69
  • 70. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii obejmować dostawców sieciowych mediów energetycznych, takich jak: energia elektryczna, gaz ziemny i ciepło dostarczane do odbiorców końcowych. 3.2.3. Miejsce w łańcuchu dostaw - zakres oddziaływania systemu białych certyfikatów na podmioty w łańcuchu wytwarzania, przesyłu i ystrybucji mediów energetycznych. Analiza rozwiązań systemów białych certyfikatów wdrożonych w Europie wskazuje, iż obligacja obejmuje generalnie dostawców mediów energetycznych do odbiorców końcowych. Rozszerzenie obligacji na inne podsektory rynku energii: wytwarzanie i przesył może skutkować koniecznością przezwyciężenia szeregu problemów projektowych i operacyjnych, do których należy zaliczyć: • definicję obiektywnego celu obligacji krajowej na poziomie, który uwzględniłby straty energii w każdym z podsektorów oraz zużycie energii na własne potrzeby, indywidualnie dla każdego z poziomów łańcucha dostaw (podsektorów) i następnie dla poszczególnych podmiotów zobligowanych, • nieuniknione wyłączenie z systemu tych podmiotów, które są beneficjentami systemu handlu unikniętymi emisjami CO2: w praktyce eliminacja z systemu znacznej części zawodowych elektrowni i elektrociepłowni oraz szeregu firm przemysłowych uczestniczących w systemie „handlu emisjami”, • sposób konstrukcji rejestru i wielkość nakładów niezbędnych dla jego poprawnego funkcjonowania: ilość podmiotów uczestniczących w systemie byłaby bardzo znaczna i jednocześnie trudna do przewidzenia w kontekście zachodzących zmian rynkowych, • spodziewane dysproporcje w zakresie ceny ofertowej białych certyfikatów, w kontekście oferowanych wolumenów i pozycji rynkowej podmiotów Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 70
  • 71. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii biorących udział w rynku wymiany handlowej,22 • trudność wystandaryzowania jednostki certyfikatu, w kontekście potencjału oszczędności podmiotów o różnej skali działania: przy zdefiniowaniu zbyt dużej jednostki, np. MWh, konieczność agregacji niewielkich ofert kierowanych na rynek, • niebezpieczeństwo narastającego wzrostu ceny energii na całej długości łańcucha dystrybucji, • rozwiązanie dylematu kto jest podmiotem zobligowanym, a kto ma prawo do certyfikatów w kontekście generalnego celu, jakim jest przeprowadzenie oszczędności u odbiorców końcowych: w praktyce przy objęciu systemem białych certyfikatów całego łańcucha energetycznego wykonanie celów krajowych byłoby możliwe jedynie na poziomie krajowym i na podstawie celów narzuconych każdemu z podmiotów zobligowanych z osobna, • skuteczność ewidencjonowania wykonanych działań prooszczędnościowych w sytuacji, kiedy zastosowanie katalogów można zastosować jedynie w dniesieniu do działań standardowych, a gros oszczędności będzie realizowane za pomocą projektów o dużym stopniu unikalności. • spodziewaną dysproporcję między celem nałożonym na dostawców mediów energetycznych a możliwością wypełnienia przez nich obligacji również za pomocą certyfikatów „pochodzących” nie tylko od klientów końcowych, ale także z innych podsektorów rynku energii - można z dużą dozą prawdopodobieństwa założyć, iż atrakcyjność certyfikatów pochodzących od wytwórcy byłaby na tyle duża (dzięki skali operacji), iż skutecznie uniemożliwiłaby dokonywanie działań oszczędnościowych przez klientów końcowych. 22 Trudność uplasowania na rynku oferty certyfikatów pochodzących od odbiorców końcowych. Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 71
  • 72. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii Wnioski: • wdrożenie Dyrektywy efektywnościowej pociągnie za sobą konieczność ustalenia celu krajowego i śledzenia jego wykonania wobec podmiotów w niej wymienionych, tj. odbiorców końcowych, • objęcie obowiązkiem wykazywania oszczędności innych, poza dostawcami, podsektorów rynku energii możliwe za pomocą definicji odrębnych systemów: definicja zasad funkcjonowania i wymiany handlowej, • możliwość wymiany handlowej białych certyfikatów pochodzących z różnych systemów „sektorowych” będzie utrudniona ze względu na ich wolumen i cenę, będącą pochodną skali realizowanych przedsięwzięć, • trudności w liczeniu skali oszczędności w systemie „ciągnionym” obejmującym wszystkie poziomy łańcucha dostaw (podsektory) będzie trudne i zapewne obarczone błędami. Rekomendacja: Dla spójności systemu białych certyfikatów i uzyskania pełnej zgodności z duchem dyrektywy o końcowej efektywności użycia energii niezbędne jest ograniczenie polskiego modelu białych certyfikatów do relacji: dostawca mediów energetycznych - klienci końcowi. 3.2.4. Sektory gospodarki, w których poszukiwane będą oszczędności Jest to dylemat strategiczny, którego rozstrzygnięcie pozwoli określić stopień skomplikowania systemu, z punktu widzenia śledzenia i weryfikacji działań prooszczędnościowych. Szukając analogii w rozwiązaniach europejskich można zauważyć duże zróżnicowanie w ym względzie: Wielka Brytania konsekwentnie ogranicza się do Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 72
  • 73. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii oszczędności realizowanych w sektorze gospodarstw domowych (rezydencjalnym), Francja i Włochy dopuszczają jako kwalifikowane działania dokonywane u wszystkich rodzajów klientów końcowych dostawców energii. Przy podejmowaniu decyzji o zakresie prawa do „generowania” białych certyfikatów należy wziąć pod uwagę następujące uwarunkowania: • stopień skomplikowania systemu, a więc rodzaje i ilość podmiotów, które uczestniczyć będą w procesie poszukiwania kwalifikowanych oszczędności, a w przypadku rozszerzenia prawa do certyfikatów poza podmioty zobligowane także w procesie wnioskowania, • stopień unikalności działań podejmowanych jako kwalifikowane w sytuacji, kiedy zgodność z katalogiem nie będzie niezbędna dla ubiegania się o certyfikaty, • konieczność szczegółowego wylistowania sektorów gospodarki, w których podmioty zobligowane będą mogły dokonywać oszczędności (wnioskować o ertyfikaty) z jednoczesnym wskazaniem zasad ewidencjonowania tych działań. Wnioski: • strategiczna decyzja o wskazaniu obszarów poszukiwania działań kwalifikowanych powinna być rozpatrywana w kontekście decyzji taktycznej, czy prawo do certyfikatów przysługuje jedynie podmiotom zobligowanym, czy także innym kategoriom klientów, • w przypadku przyznania prawa do certyfikatów także innym kategoriom klientów istotnie wzrośnie ilość kont w rejestrze (stopień skomplikowania systemu może być znaczny), • konieczne jest zdefiniowanie precyzyjnych zasad wnioskowania o białe certyfikaty i rozstrzygnięcie dylematu, czy konieczna jest pełna zgodność z katalogiem, czy też dopuszcza się mierzenie efektów metodą ex - post. Rekomendacja: Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 73
  • 74. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii Dla osiągnięcia celów w zakresie efektywności nie powinno się zbytnio ograniczać listy sektorów gospodarki, w których należy poszukiwać oszczędności, uprawniających do ubiegania się o białe certyfikaty. Konieczne jest jednoczesne precyzyjne wskazanie podmiotów uprawnionych albo minimalnej skali oszczędności uprawniającej do ubiegania się o certyfikaty, co pomoże uniknąć zalewu wniosków na bazie małych projektów prooszczędnościowych, np. pochodzących 23 z pojedynczych gospodarstw domowych. 23 Prawdopodobne w przypadku przyznania prawa do certyfikatów odbiorcom końcowym. Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 74
  • 75. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii 3.3. Analiza czynników taktycznych Analiza czynników taktycznych dokonana w zespole projektowym PTCE pozwoliła wyodrębnić dwa - kluczowe pod względem znaczenia dla kształtu systemu białych certyfikatów w Polsce. Należą do nich: • wskazanie rodzajów podmiotów uprawnionych do otrzymywania certyfikatów, • wskazanie obszarów prowadzenia działań prooszczędnościowych, które po uzyskaniu statusu działań kwalifikowanych uprawniają następnie do ubiegania się o „białe certyfikaty.” 3.3.1 Wskazanie rodzajów podmiotów uprawnionych do otrzymywania certyfikatów Wskazanie rodzaju podmiotów uprawnionych do otrzymania certyfikatów sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy certyfikaty mogą otrzymać jedynie podmioty zobligowane - dostawcy mediów energetycznych, czy także inne podmioty wskazane w regulacji. Odpowiedź na postawione wyżej pytanie determinuje nie tylko kwestię wielkości podaży certyfikatów na rynku, ale wskazuje przyjętą filozofię rozwiązania i stopień jego komplikacji. System francuski i włoski przewiduje, poza zobligowanymi dostawcami mediów energetycznych, przyznanie prawa do certyfikatów odpowiednio: samorządom lokalnym oraz firmom usług energetycznych typu ESCO. Skutkuje to pewną niekonsekwencją filozofii tych rozwiązań - prawo do certyfikatów mają podmioty dokonujące działań prooszczędnościowych (we Francji), z drugiej strony dostawcy mediów, którzy te działania „wykazują” jako dokonane przez swoich klientów. Mimo zdefiniowania katalogu działań uprawniających do otrzymania certyfikatów w każdym przypadku niezbędne jest więc określenie, czy konkretna akcja promocyjna dostawcy przyczyniła się do sumy oszczędności wykonanych Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 75
  • 76. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii w danym okresie rozliczeniowym, czy też wynikała z samoistnych działań klientów. Niepewność ta zwiększa się jeszcze w przypadku akcji informacyjnych, gdzie skuteczność udowodnienia ich wpływu na zachowania klientów jest trudna do oszacowania. Nieprzypadkowo we włoskim rozwiązaniu ograniczono benefity wynikające z przeprowadzenia akcji informacyjnych - mogą one powiększyć ilość przyznanych walorów maksymalnie o 5 % i to tylko w przypadku, kiedy towarzyszą konkretnym działaniom o charakterze materialnym. Wskazanie podmiotów uprawnionych do otrzymywania certyfikatów w wyniku prowadzonych przez siebie projektów oszczędnościowych wymaga głębokiej analizy, która powinna brać pod uwagę następujące czynniki: • wolę Ustawodawcy, co do kierunku wspomagania wybranych sektorów i podsektorów gospodarki, ponoszących koszty ograniczania zużycia energii, • stopień skomplikowania przyszłego systemu ewidencji oszczędności i certyfikatów, także biorąc pod uwagę ilość podmiotów uczestniczących w rejestrze i kontrolę ich działań, • wpływ na podaż certyfikatów, a tym samym koszty wypełnienia obowiązku przez podmioty zobligowane, • maksymalną zgodności uregulowań z zaleceniami dyrektywy o efektywności końcowego użycia energii i usługach energetycznych. Rozszerzenie prawa do białych certyfikatów poza podmioty zobligowane wiąże się z licznymi, zarówno pozytywnymi, jak i negatywnymi konsekwencjami. Do najważniejszych należą: • zwiększenie podaży certyfikatów na wolnym rynku, co zmusza podmioty zobligowane do kalkulacji opłacalności realizacji działań własnymi siłami24 albo kupowania walorów od innych podmiotów, • komplikacja stopnia kontroli poprawności mierzenia rezultatów działań prooszczędnościowych, - większa liczba podmiotów do skontrolowania, 24 Własnymi siłami, albo przez obsługiwanych klientów, Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 76
  • 77. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii nawet przy założeniu użycia metod próbkowania, • duże wymagania wobec systemu informatycznego - centralnego rejestru certyfikatów, wynikające ze znacznej liczby kont uczestników, przy czym w przypadku wprowadzenia limitu ilościowego skali oszczędności jako warunku prawa do certyfikatów liczba ta nigdy nie będzie znana ex ante, • konieczność zdefiniowania certyfikatu jako samodzielnej kategorii rynkowej, co powinno ułatwić dokonywanie transakcji, • konieczność rozwiązania dylematu istnienia na rynku certyfikatów pochodzących od podmiotów uprawnionych oraz certyfikatów należnych dostawcom mediów energetycznych w wyniku podjęcia przez nich działań inicjujących wobec klientów. 3.3.2 Wskazanie obszarów prowadzenia działań prooszczędnościowych Drugim kluczowym czynnikiem determinującym kształt system białych certyfikatów w Polsce jest kwestia miejsca dokonywania działań uprawniających do otrzymania certyfikatów - a w zasadzie odpowiedź na pytanie czy podmioty zobligowane mogą realizować oszczędności u siebie i w ten sposób wykonywać swoje zobowiązania w całości, albo w części.. Pytanie jest o tyle istotne, iż kwestia przyznania dostawcom prawa do realizacji działań kwalifikowanych może powrócić w momencie realizacji obowiązku oddzielenia sfery dystrybucji i obrotu, co powinno w Polsce nastąpić przed 1 lipca 2007 roku. Należy zaznaczyć, że w istniejących regulacjach dotyczących białych certyfikatów w krajach europejskich mówi się generalnie o „dostawcach” energii elektrycznej, gazu i ciepła, uznając - we Francji i Włoszech - za działania kwalifikowane także te realizowane we własnych instalacjach. W przypadku przyznania prawa do białych certyfikatów dystrybutorom mediów energetycznych spodziewać się można, iż wypełnienie celów obligacji będzie dla nich znacznie łatwiejsze dzięki wykorzystaniu efektów prowadzonych działań Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 77
  • 78. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii modernizacyjnych. Niebezpieczeństwem jest w tym przypadku koncentracja podmiotów zobligowanych na szukaniu działań kwalifikowanych u siebie, zamiast prowadzeniu akcji wywołujących działania u klientów końcowych. Trend ten może być jeszcze wyraźniejszy, gdyż nierozstrzygnięte jest zasadnicze pytanie o realną możliwość wpływu przedsiębiorstwa dystrybucyjnego na końcowego odbiorcę energii, po oddzieleniu go od sfery obrotu. Przyznanie prawa do wykonywania działań kwalifikowanych przedsiębiorstwu sfery obrotu (sprzedaży energii) będzie jedynie zabiegiem formalnym, gdyż z braku znaczącego majątku nie będą oni mogli realizować działań kwalifikowanych „u siebie.” Zestawienie modeli systemu białych certyfikatów w Polsce uwzględniające kombinację kryteriów taktycznych - kluczowych, zdaniem Autorów opracowania, dla definicji modelu białych certyfikatów w Polsce prezentuje tab. 4.1 Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 78
  • 79. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii 4. Wskazanie rekomendacji dla systemu krajowego i charakterystyka technicznych aspektów przydziału i obrotu białymi certyfikatami. Zestawienie modeli systemu białych certyfikatów w Polsce uwzględniające kombinację kryteriów analizowanych wcześniej czynników taktycznych - kluczowych, zdaniem Autorów opracowania, dla definicji modelu białych certyfikatów w Polsce prezentuje tab. 4.1. Dokonany poniżej skrócony opis modeli uwzględnia także aspekt rozdzielenia sfery dystrybucji i obrotu (sprzedaży energii), który wydaje się bardzo istotny w kontekście nadchodzących zmian systemowych rynku energii elektrycznej. 4.1. Model 1 - „Model inicjowania oszczędności” Certyfikaty otrzymują jedynie podmioty zobligowane, nie mające prawa do dokonywania działań kwalifikowanych na własnym majątku, uzyskujące prawo do certyfikatów w wyniku inicjowania kwalifikowanych działań oszczędnościowych dokonywanych u odbiorców końcowych. Nałożenie obligacji na sferę dystrybucji, czy obrotu istotne jedynie ze względu na użycie kategorii kosztów uzasadnionych. Sugerowane nałożenie obligacji na sprzedawców energii, z uwzględnieniem ograniczenia, co do ilości obsługiwanych klientów.25 4.2. Model 2 - „Model inicjowania oszczędności +” Certyfikaty otrzymują podmioty zobligowane, mające prawo do inicjowania działań oszczędnościowych u klientów, a także wykazywania realizacji działań kwalifikowanych we własnych instalacjach. W związku z przyznanym prawem do realizacji obligacji za pomocą działań kwalifikowanych przeprowadzanych na własnym majątku sugeruje się objęcie obligacją sfery dystrybucji energii, przy czym prawo to powinno preferować oszczędności uzyskiwane w zakresie zużycia energii na własne potrzeby. Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 79
  • 80. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii Zalecany jest też dodatkowy warunek w postaci ograniczenia % certyfikatów uzyskanych w wyniku przeprowadzenia działań kwalifikowanych na własnym majątku.26 4.3. Model 3 - „Model zielonej energii” Oddzielenie obligacji od prawa do otrzymania certyfikatów. Certyfikaty otrzymują wyłącznie odbiorcy końcowi w wyniku realizacji działań prowadzących do zmniejszenia zużycia energii. Podmiot zobligowany kupuje certyfikaty na wolnym rynku od podmiotów uprawnionych. Sugerowane ograniczenie ceny certyfikatu poprzez wyznaczenie poziomu opłaty zastępczej dla zmniejszenia obciążeń związanych z wypełnieniem obowiązku. 4.4. Model 4 - „Model zielonej energii +” Oddzielenie obligacji od prawa do otrzymania certyfikatów. Certyfikaty otrzymują odbiorcy końcowi w wyniku działań prowadzących do zmniejszenia zużycia energii. Sugerowane ograniczenie zakresu podmiotów uprawnionych poprzez wskazanie albo wprowadzenie minimalnej wielkości oszczędności.27 Podmioty zobligowane traktowane równie jako odbiorcy końcowi głównie w zakresie zużycia energii na własne potrzeby – są uprawnieni do otrzymania certyfikatów w tym zakresie. Zalecany dodatkowy warunek w postaci ograniczenia % certyfikatów uzyskanych w wyniku przeprowadzenia działań kwalifikowanych na własnym majątku.28 Możliwe ograniczenie ceny certyfikatu poprzez wyznaczenie poziomu opłaty zastępczej dla zmniejszenia obciążeń związanych z zakupem brakujące kwoty certyfikatów. Sugerowane nałożenie obligacji na sferę dystrybucji, która zużywa znaczne ilości energii na potrzeby własne. 25 Wystawców faktur sprzedaży energii elektrycznej, gazu i ciepła z dala czynnego. 26 Podział kwoty certyfikatów wg miejsc powstania oszczędności zgodnie z polityką Państwa. 27 Zmniejszenie ilość podmiotów uprawnionych i kosztów prowadzenia rejestru. 28 Podział kwoty certyfikatów wg miejsc powstania oszczędności zgodnie z polityką Państwa. Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 80
  • 81. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii 4.5. Rekomendacje do analizy z uwzględnieniem czynników operacyjnych Biorąc pod uwagę przedstawione zasadnicze wady i zalety każdego z rozważanych modeli systemu29 i mając na uwadze rozdział sfery dystrybucji i obrotu (sprzedaży) polski model białych certyfikatów powinien zostać zbudowany na bazie jednej z dwóch alternatywnych opcji: • Model 1 - „Model inicjowania oszczędności” • Model 4 - „Model zielonej energii +” 4.6. Charakterystyka technicznych aspektów przydziału i obrotu białymi certyfikatami. 4.6.1. Model inicjowania oszczędności Dla tego modelu, który zawęża krąg podmiotów uczestniczących w systemie do podmiotów zobligowanych rekomendujemy wprowadzenie rozwiązania uproszczonego w postaci obrotu uzyskanymi oszczędnościami oraz zobowiązaniami. Przewidujemy, że realizacja tego wariantu mogłaby skutkować niewielkim obrotem certyfikatami wyłącznie w kręgu podmiotów zobligowanych. Wdrażanie pełnej koncepcji systemu zbywalnych certyfikatów wraz z kosztami funkcjonowania takiego systemu nie jest w naszej opinii uzasadnione. Z uwagi na relatywnie mniejsze znaczenie obrotu certyfikatami w tym systemie proponujemy rozwiązanie bazujące na rejestrze oszczędności i zobowiązań prowadzonym przez Regulatora. Oczekujemy, iż w tym wariancie możliwe będzie zbycie zobowiązania w grupie podmiotów zobligowanych Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 81
  • 82. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii 4.6.2. Model zielonej energii + W omawianym wariancie proponujemy wdrożenie pełnej koncepcji systemu zbywalnych certyfikatów. Szeroki krąg podmiotów zobligowanych oraz podmiotów uprawnionych do otrzymywania certyfikatów stwarza potencjał generowania certyfikatów przez różne podmioty oraz tworzy przestrzeń na płynnego obrotu certyfikatami. Biały certyfikat mógłby być zdefiniowany jako prawo majątkowe do towaru giełdowego analogicznie jak w przypadku zielonych certyfikatów na rynku krajowym. Taka konstrukcja predysponuje Towarową Giełdę Energii S.A. jako platformę obrotu dla białych certyfikatów. Wiarygodny i sprawdzony system notowań zielonych certyfikatów na TGE, znany już wielu uczestnikom systemu mógłby zostać z powodzeniem zaadaptowany na potrzeby Rynku Praw Majątkowych do białych certyfikatów. 29 Por. Tab. 4.1. Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 82
  • 83. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii 4.6.3. Rekomendacje końcowe dla krajowego systemu białych certyfikatów Wskazane w wyniku przeprowadzonej analizy dwa alternatywne modele systemu białych certyfikatów różnią się znaczenie: a) „model inicjowania oszczędności” jest rozwiązaniem prostszym i jednocześnie tańszym ze względu na niewielką ilość podmiotów uprawnionych do otrzymywania białych certyfikatów, którymi są podmioty zobligowane; budowa rejestru i śledzenie transakcji rynkowych prowadzonych w zakresie wymiany handlowej nadwyżkami certyfikatów nie powinno nastręczać problemów natury organizacyjnej i finansowej. Poza katalogiem działań standaryzowanych wymaga także budowy katalogu działań inicjujących, wskazującego rodzaje aktywności podmiotów zobligowanych, upoważniające je do ubiegania się o certyfikaty, których rezultaty powstają „u odbiorców końcowych.” b) „model zielonej energii +” jest rozwiązaniem nowatorskim w porównaniu do systemów funkcjonujących aktualnie w Europie. Przyznanie prawa do certyfikatów odbiorcom końcowym energii dokonującym oszczędności, w tym w pewnym zakresie także podmiotom zobligowanym, będzie skutkować koniecznością budowy bardzo wydolnego systemu rejestracji i przetwarzania danych o wymianie handlowej w zakresie białych certyfikatów. Przy zdefiniowaniu certyfikatu jako instrumentu standaryzowanego uczestnikami obrotu będą także zapewne niezależni brokerzy i maklerzy, co zwiększy płynność obrotu. Z dwóch prezentowanych powyżej alternatyw proponujemy wdrożenie „modelu zielonej energii +”, za czym - mimo oryginalności i złożoności systemu, przemawiają w ocenie ekspertów PTCE następujące argumenty: a) uniknięcie problemu „zaliczania” oszczędności dokonywanych u klientów końcowych w wyniku działań podejmowanych przez podmioty zobligowane, b) dostarczenie korzyści wynikających z realizacji projektów prooszczędnościowych wprost podmiotom ich dokonującym - obniżenie Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 83
  • 84. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii kosztów działań, c) szansa realizacji (części) obligacji również przez podmioty zobligowane, co przyczyni się do generalnego obniżenia kosztów realizacji celu indykatywnego dla kraju, przy jednoczesnej pełnej zgodności z wytycznymi dyrektywy, d) możliwość definicji górnej granicy ceny standaryzowanej wielkości certyfikatu, dzięki wprowadzeniu opłaty zastępczej, e) konkurencja rynkowa pomiędzy sprzedającymi certyfikaty, co pozwoli podmiotom zobligowanym na wybranie (zakontraktowanie) najlepszej oferty uzupełnienia brakującej kwoty certyfikatów, Zasadniczym problemem do rozwiązania przy wdrażaniu rekomendowanego rozwiązania jest kwestia skomplikowania technicznego rejestru i kosztów z tym związanych. Niewątpliwie konieczne będzie wykorzystanie możliwości, jakie daje w tym względzie Internet i oparcie procedury wnioskowania o dokumenty i podpis elektroniczny. Kluczowa w tym względzie będzie także rola niezależnych audytorów potwierdzających wykonanie działań standaryzowanych lub dokonujących obliczeń wielkości uzyskanych oszczędności w projektach o dużym stopniu unikalności, np. tych realizowanych w przemyśle. Przy odpowiedniej konstrukcji procedury wnioskowania i rejestracji rolą Regulatora będzie losowa kontrola wniosków (projektów) oraz weryfikowanie stopnia wykonania zobowiązań w zakresie stanu posiadania certyfikatów (wypełnienia obligacji) w danym okresie rozliczeniowym. Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 84
  • 85. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii Tab.4.1. Zestawienie alternatywnych modeli białych certyfikatów wraz z analizą SWOT30. Działania kwalifikowane jedynie Działania kwalifikowane także u odbiorców końcowych u podmiotów zobligowanych MODEL I MODEL 2 Silne strony: Silne strony: - ograniczenie liczby podmiotów uprawnionych do - ograniczenie liczby podmiotów uprawnionych do certyfikatów - łatwiejsza ewidencja, certyfikatów - łatwiejsza ewidencja, - niskie koszty prowadzenia rejestru, - niskie koszty prowadzenia rejestru, Słabe strony - łatwiejsze wypełnienie celów zwłaszcza w sytuacji - ograniczony rynek wymiany handlowej nałożenia obligacji na sferę dystrybucji, certyfikatów - przeważająca konsumpcja na Słabe strony: własne potrzeby, - w przypadku nałożenia obligacji na sprzedawców - Prawo do Szanse: działania „u siebie” w praktyce trudne do realizacji. certyfikatów ma - pełna zgodność z duchem dyrektywy, Szanse: - łatwość wprowadzenia systemu i jego - możliwość zdefiniowania wyższych celów, dzięki wyłącznie przewidywalność operacyjna, większej bazie oszczędności, - istnieją wzorce europejskie dla rozwiązania. - istnieją wzorce europejskie dla rozwiązania. zobligowany Zagrożenia: Zagrożenia: - brak nadziei na spadek kosztów wykonania - groźba wypełniania obligacji wyłącznie za pomocą obowiązku - ograniczona konkurencja działań prowadzonych przez podmioty podmiotów zobligowanych, zobligowane (zobligowani dystrybutorzy), - trudności w udowadniania wpływu podmiotu - brak nadziei na spadek kosztów wykonania zobligowanego na wykazywane oszczędności - obowiązku - ograniczona konkurencja podmiotów zakłócenia w wypełnieniu celów indywidualnych. zobligowanych, - trudności w udowadniania wpływu podmiotu zobligowanego na wykazywane oszczędności - zakłócenia w wypełnieniu celów indywidualnych. MODEL 3 MODEL 4 Silne strony: Silne strony: - duża liczba certyfikatów na rynku - niższe koszty - duża liczba certyfikatów na rynku - niższe koszty wypełnienia obowiązku. wypełnienia obowiązku, - prawo do certyfikatu wynika wprost z efektów - prawo do certyfikatu wynika wprost z efektów działań materialnych, działań materialnych, - znana ex ante liczba podmiotów uprawnionych - pozbycie się problemu udowadniania wpływu w przypadku wskazania wg typu, dostawcy na powstanie oszczędności u klientów, - pozbycie się problemu udowadniania wpływu - znana ex ante liczba podmiotów uprawnionych dostawcy na powstanie oszczędności w przypadku wskazania wg typu, u klientów. Słabe strony: Słabe strony: - konieczność bezwzględnej standaryzacji - konieczność bezwzględnej standaryzacji certyfikatu i jego samoistności jako waloru Prawo do certyfikatu i jego samoistności jako waloru rynkowego, rynkowego, - duża liczba podmiotów wnioskujących o certyfikaty certyfikatów - duża liczba podmiotów wnioskujących i duża ilość kont w rejestrze - konieczne znaczne mają podmioty o certyfikaty i duża ilość kont w rejestrze - nakłady finansowe i organizacyjne. konieczne znaczne nakłady finansowe - nieznana ex ante liczba podmiotów w przypadku dokonujące i organizacyjne, wprowadzenia limitu oszczędności, - podmiot zobligowany nie ma równego statusu Szanse: oszczędności za jako uczestnik rynku, - o miejscu wypełnienia obligacji decydują czynniki pomocą działań - nieznana ex ante liczba podmiotów w przypadku ekonomiczne - nadzieja na spadek kosztów wprowadzenia limitu oszczędności, obligacji w przyszłości, kwalifikowanych Szanse: - podmiot zobligowany sam decyduje, od kogo - obniżenie kosztów działań oszczędnościowych nabędzie certyfikaty, realizowanych przez klientów końcowych - - podmiot zobligowany - dystrybutor - ma szanse na kompensacja kosztów dzięki certyfikatom, wypełnienie obligacji poprzez działania także - podmiot zobligowany sam decyduje, od kogo w swoich instalacjach. nabędzie certyfikaty. Zagrożenia: Zagrożenia: - uwzględnienie kosztów zakupu certyfikatów - uwzględnienie kosztów zakupu certyfikatów w kosztach uzasadnionych jedynie w przypadku jedynie w przypadku nałożenia obowiązku na nałożenia obowiązku na sferę dystrybucji, sferę dystrybucji, - niezupełna zgodność z duchem dyrektywy - - podmioty zobligowane nie mają zachęty do podmiot zobligowany „śledzony jako odbiorca realizacji oszczędności „u siebie.”, końcowy” - duże koszty obsługi nieuprawnionych wniosków - duża oryginalność systemu w kontekście o certyfikaty w przypadku wprowadzenia limitu, rozwiązań europejskich - brak wzorców. - duża oryginalność systemu w kontekście rozwiązań europejskich - brak wzorców. 30 Pochyłym drukiem zaznaczono rozwiązania rekomendowane do pogłębionej analizy. Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 85
  • 86. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii 4.7. Analiza rozszerzenia systemu białych certyfikatów na podsektory wytwarzania i przesyłu energii. Problem efektywności gospodarki w naszym kraju, w odróżnieniu od sytuacji w krajach tzw. piętnastki, jest również silnie obecny w sektorze energetycznym. Mamy dużo niższą sprawność wytwarzania energii elektrycznej, za to dużo wyższe straty sieciowe. Stan ten prowokuje, aby problem poprawy efektywności energetycznej rozważać w szerszym kontekście, niż zapisy i wymagania Dyrektywy. Poniżej zaprezentowano przykładowe modele wykorzystania systemu białych certyfikatów dla osiągnięcia celów wybiegających poza jej ograniczenia, a przy tym nie będących w kolizji z jej zapisami. 4.7.1. Model mieszany. Jest to model zbliżony do rozwiązania przyjętego w propozycji zmian w Prawie energetycznym wprowadzającego „czerwone certyfikaty”, w którym osobno ustalono obligację dla certyfikatów pochodzących ze źródeł małych i gazowych. W analizowanym modelu obowiązek uzyskania określonej wielkości oszczędności energetycznych dotyczy dostawców energii do klientów końcowych. Wysokość zobowiązania określana jest przez dwa elementy składowe: • pierwszy element to cel indywidualny danego podmiotu wynikający z podziału celu krajowego w zakresie zmniejszenia zużycia energii u odbiorców końcowych, wyznaczonego zgodnie z metodologią kalkulacji zawartej w Załączniku I Dyrektywy 2006/32/WE w sprawie efektywności końcowego wykorzystania energii i usług energetycznych; • drugi element składowy zobowiązania, to odrębny cel indywidualny danego podmiotu, wynikający z podziału celu krajowego w zakresie zmniejszenia zużycia energii w sektorze wytwarzania i dystrybucji, wyznaczony zgodnie z właściwą metodologią krajową. Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 86
  • 87. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii Cel pierwszy byłby realizowany poprzez podjęcie działań w grupie klientów końcowych przez podmioty zobligowane lub poprzez zakup białych certyfikatów od innych podmiotów realizujących takie działania w grupie klientów końcowych. Cel drugi mógłby być realizowany poprzez zakup białych certyfikatów od uprawnionych podmiotów sektora wytwarzania i przesyłu, które dokonały kwalifikowanych działań w zakresie poprawy efektywności energetycznych w obszarze instalacji własnych. Kwestią kluczową w tak rozbudowanym modelu, byłoby oszacowanie krajowego potencjału oszczędności energetycznych możliwych do uzyskania w sektorze wytwarzania i przesyłu oraz oszacowanie wielkości nakładów niezbędnych do ich uzyskania z uwzględnieniem różnych wariantów. Z naszego punktu widzenia istotna jest zarówno ocena krajowego potencjału oszczędności energetycznych możliwych od osiągnięcia w omawianych sektorach jak i estymacja kosztów potencjalnych działań z tym związanych. Obowiązek osiągnięcia obydwu celów spoczywałby na dostawcach energii do odbiorców końcowych a jego wypełnienie polegałoby na realizacji obydwu celów. Z uwagi na fakt, iż Dyrektywa 2006/32/WE w sprawie efektywności końcowego wykorzystania energii i usług energetycznych wyklucza z grupy odbiorców końcowych przedsiębiorstwa, które należą do kategorii wymienionych w załączniku I do dyrektywy 2003/87/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 października 2003 r. ustanawiającej system handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych we Wspólnocie, w tym między innymi instalacje energetycznego spalania o nominalnej mocy cieplnej przekraczającej 20 MW (z wyjątkiem instalacji spalania odpadów niebezpiecznych lub komunalnych), cel drugi powinien być realizowany w ramach oddzielnego podsystemu wyróżnionego odmienną kategorią białych certyfikatów. W związku z tym, w proponowanym rozwiązaniu nie przewidujemy możliwości kompensowania niedoboru w zakresie realizacji celu pierwszego, nadwyżkami osiągniętymi w wyniku realizacji celu drugiego i odwrotnie. Na potrzeby niniejszego opracowania przyjmujemy, że: Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 87
  • 88. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii • certyfikaty poświadczające uzyskanie określonych oszczędności energetycznych w grupie odbiorców końcowych noszą nazwą nazwę „białych certyfikatów standard” • certyfikaty poświadczające uzyskanie określonych oszczędności energetycznych w sektorze wytwarzania i przesyłu noszą nazwę „białych certyfikatów premium” W ramach podsystemu pierwszego „białych certyfikatów standard” obowiązek będzie realizowany przez przedstawienie Regulatorowi do umorzenia, certyfikatów uzyskanych przez podjęcie przez dostawców energii do użytkowników końcowych działań kwalifikowanych w grupie odbiorców końcowych. W ramach podsystemu drugiego „białych certyfikatów premium” obowiązek będzie realizowany przez przedstawienie Regulatorowi do umorzenia, certyfikatów nabytych przez dostawców energii do użytkowników końcowych od podmiotów sektora wytwarzania i przesyłu, uprawnionych do uzyskania certyfikatów przez podjęcie działań kwalifikowanych w obrębie instalacji własnych. Zakładamy, iż w ramach podsystemu pierwszego „białych certyfikatów standard” dominować będą wystandaryzowane działania określone w katalogu działań kwalifikowanych a kwalifikacja oszczędności energetycznych będzie dokonywana metodą ex-ante. W ramach podsystemu drugiego „białych certyfikatów premium” dominować będzie ocena indywidualnych projektów oraz ocena inżynierska, a kwalifikacja oszczędności energetycznych będzie dokonywana metodą ex-post. 4.7.2. Rozszerzenie w oparciu o wyizolowane systemy. Rozszerzenie rekomendowanego w opracowaniu systemu białych certyfikatów (system zielonej energii +) może nastąpić w oparciu o zdefiniowanie dodatkowych celów - obligacji nałożonej na wytwórców energii elektrycznej i elektrociepłownie systemowe oraz na operatorów sieci przesyłowych energii elektrycznej i gazu. Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 88
  • 89. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii Certyfikaty byłyby w takim przypadku przydzielane podmiotom zobligowanym w proporcji do wartości przeprowadzonych działań prooszczędnościowych. W obrocie na dwóch wydzielonych subrynkach (wytwórcy i firmy przesyłowe) znajdowałyby się jedynie nadwyżki certyfikatów31, które powstaną w wyniku zrealizowania oszczędności we własnych instalacjach w wyższej ilości, niż zdefiniowana przez Ustawodawcę lub Regulatora. Opcjonalnie można uznać wymienność (nadwyżek) certyfikatów powstających w dwóch wyizolowanych systemach i dopuścić do obrotu obejmującego podsystem wytwarzania i przesyłu energii, co przyczyni się w pewnym stopniu do lepszego alokowania zasobów przeznaczanych na działania prooszczędnościowe. Rozszerzenie tego rodzaju będzie z natury niespójne z modelem podstawowym, obowiązującym dostawców energii do odbiorców końcowych, jest jednak sposobem na zwiększenie zakresu działań prooszczędnościowych w Polsce. W tym celu konieczne byłoby zdefiniowanie osobnych celów dla obu podsektorów rynku energii, albo objęcie ich wspólnym celem i jednocześnie obligacją. 31 Rozwiązanie podobne do zastosowanego na rynku zielonej energii (dwoista natura świadectwa, które może być umorzone, albo stać się przedmiotem obrotu, po rejestracji jako prawo majątkowe w rejestrze giełdowym). Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 89
  • 90. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii 4.7.3. Budowa „równoległego modelu zielonej energii +” obejmującego podsektor wytwarzania i przesyłu. Idea budowy odrębnego systemu białych certyfikatów opiera się na założeniu powiązania wytwórców i operatorów sieci przesyłowych w ramach jednego subrynku na zasadach podobnych do opisanych w rekomendowanym modelu białych certyfikatów (relacja dostawcy - końcowi użytkownicy energii). Obligacja do zakupu białych certyfikatów byłaby w tym modelu nałożona na operatorów sieci przesyłowych energii elektrycznej i gazu, proporcjonalnie do wolumenu przesyłanej rocznie energii. Realizacja celów nałożonych przez Ustawodawcę powinna być realizowana poprzez własne działania prooszczędnościowe (w ograniczonym, zdefiniowanym w % stopniu) oraz przez zakup białych certyfikatów, do których prawo mieliby również dystrybutorzy i wytwórcy systemowi energii elektrycznej lub ciepła (elektrownie i elektrociepłownie)32. Prawo to będzie wynikać z potwierdzonych odpowiednimi ekspertyzami oszczędności wynikających z działań inwestycyjnych i modernizacyjnych prowadzonych we własnych instalacjach wytwórczych. Dzięki ograniczeniu kwoty działań kwalifikowanych, prowadzonych przez podmioty zobligowane „we własnym zakresie” powstanie rynek certyfikatów oferowanych przez podmioty uprawnione rekrutujące się z podsektora wytwarzania, co wywoła zapewne konkurencję cenową i spadek kosztów wypełnienia obowiązku przez podmioty operatorów sieci przesyłowych. Koszty związane z wypełnieniem obowiązku zostaną - mocą Ustawy - zaliczone do kosztów uzasadnionych w proporcji uwzględniającej zarówno interesy podmiotów zobligowanych, jak i dbałość o poziom opłat przesyłowych. Jest to rozwiązanie zbliżone do funkcjonującego dotąd sposobu rozdziału kosztów kontraktów długoterminowych na odbiorców (w tym przypadku Spółki Dystrybucyjne). Należy podkreślić, iż mimo podobnej konstrukcji system białych certyfikatów 32 Podmioty uprawnione do otrzymywania białych certyfikatów. Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 90
  • 91. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii obejmujący podsektor wytwarzania, przesyłu i częściowo dystrybucji powinien funkcjonować niezależnie od systemu certyfikatów obejmującego budynki i budowle sieciowych dostawców energii i odbiorców końcowych. Tym samym konieczne jest zdefiniowanie osobnego celu obligacji dla operatorów systemów przesyłowych, czego głównym wyznacznikiem będzie wpływ obligacji na poziom opłat przesyłowych. 4.7.4. Rekomendacje dla rozszerzenia systemu białych certyfikatów. Celem analizy przeprowadzonej w tej części opracowania było rozważenie możliwości objęcia systemem białych certyfikatów wszystkich podsektorów rynku energii w Polsce. Naszym zdaniem nie ma możliwości przyporządkowania celu określonego w Dyrektywie 2006/32/WE do całego rynku energii w Polsce33, przeciw czemu przemawiają względy prawne, logiczne i kalkulacyjne. Możliwe jest natomiast rozszerzenie skali uzyskiwanych oszczędności poprzez zdefiniowanie dodatkowych celów w zakresie uzyskiwania oszczędności, przy czym konieczne jest wskazanie podmiotów zobligowanych w tym zakresie. Ciekawym rozwiązaniem, wybiegającym poza tematykę niniejszego opracowania, byłaby próba połączenia systemu białych certyfikatów (w wersji rozszerzonej) z przetargami na nowe moce ogłaszanymi przez Prezesa URE, bądź z koncepcją tzw. „błękitnych certyfikatów” – dotyczących budowy nowych elektrowni. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii postuluje, aby - w przypadku wyrażenia przez Ustawodawcę woli budowy objęcia celami prooszczędnościowymi wszystkich podsektorów rynku energii w Polsce - zbudować osobny podsystem (rynek) białych certyfikatów obejmujący podsektory wytwarzania i obrotu. Wszystkie zaprezentowane powyżej modele spełniają ten warunek i są naszym zdaniem realizowalne. Szczególnie rekomendujemy system opisany w rozdziale 33 Liczenie oszczędności w systemie ciągnionym Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 91
  • 92. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii 4.7.3. Takie rozwiązanie charakteryzuje się licznymi zaletami, do których można zaliczyć: • pełną zgodność z zapisami Dyrektywy 2006/32/WE, definiującej jasny cel w odniesieniu do zużycia energii przez odbiorców końcowych, • jasność kalkulacji skali uzyskiwanych oszczędności dzięki definicji osobnego celu dla zamkniętego podsystemu, • szansę spadku kosztów białych certyfikatów dzięki udzieleniu prawa do ich otrzymywania podmiotom innym, niż podmioty zobligowane (wytwórcom), • obniżeniu kosztów wypełnienia obligacji dzięki przyznaniu prawa do certyfikatów podmiotom zobligowanym (operatorzy systemów 34 przesyłowych) , • zwiększenie skali oszczędności osiąganych w kraju, przy zachowaniu wewnętrznej spójności zasad obowiązujących w dwóch podsystemach białych certyfikatów (relacja: operatorzy - wytwórcy systemowi oraz dostawcy - końcowi użytkownicy), • możliwość zastosowania kategorii kosztów uzasadnionych dzięki objęciu obligacją operatorów systemów przesyłowych objętych obowiązkiem zatwierdzania taryf (analogicznie do podsektora dystrybucji w rekomendowanym modelu zielonej energii +). 34 Za działania oszczędnościowe realizowane we własnych instalacjach Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 92
  • 93. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii 5. Założenia konstrukcyjne katalogu standardo- wych działań prooszczędnościowych, będącego podstawą do ubiegania się o przyznanie białych certyfikatów – tzw. reference book. Katalogi działań standaryzowanych są nieodłącznym elementem ustawodawstwa dotyczącego systemu białych certyfikatów w krajach europejskich. Celem tworzenia katalogu działań standaryzowanych jest w każdym przypadku: • dostarczenie podmiotom zobligowanym i podmiotom uprawnionym do otrzymywania certyfikatów wskazówki w zakresie rodzajów działań prooszczędnościowych, które są akceptowane przez ustawodawcę w związku z realizacją polityki oszczędzania energii, ułatwienie szacowania skali oszczędności dzięki definicji prostych norm przeliczeniowych w nawiązaniu do rodzaju działania i przyjętej jednostki działania standaryzowanego, np. miary powierzchni (np. w przypadku ociepleń), sztuk (np. wymiana żarówek na energooszczędne), • wskazania warunków towarzyszących w postaci norm wykonawczych i bezpieczeństwa, których zadaniem jest utrzymanie właściwego poziomu prac wykonawczych i zastosowanie odpowiedniej jakości materiałów, ale również uproszczenie procesu wnioskowania o certyfikaty i zwiększenie pewności poprawnego konstruowania wniosków podmiotów uprawnionych. Przystępując do konstrukcji katalogu działań należy przede wszystkim odpowiedzieć na pytanie o metodologię zawartości dokumentu w kontekście modelu systemu białych certyfikatów przyjętego w danym kraju. Analiza rozwiązań europejskich wskazuje, iż w każdym z krajów zastosowano inne podejście do konstrukcji tego dokumentu: a) w Wielkiej Brytanii, z uwagi na ograniczenie zakresu działań kwalifikowanych do gospodarstw domowych, katalog wylicza działania Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 93
  • 94. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii dotyczące tylko jednego sektora gospodarki, b) we Francji, gdzie działania kwalifikowane dotyczą sektora gospodarstw domowych, sektora tercjalnego (publicznego) oraz przemysłu, katalog podzielono na trzy części grupujące opis działań kwalifikowanych wraz z tablicami przeliczeniowymi; należy zaznaczyć, iż zbieżność pozycji katalogowych w różnych sektorach wynika z przyjęcia wspólnej platformy kreacji, którą jest przeprowadzanie działań w budynkach i budowlach. c) we Włoszech, gdzie obowiązek zdefiniowano osobno dla rynku energii elektrycznej i gazu, odpowiednie katalogi przyporządkowano do dwóch osobnych aktów wykonawczych, w efekcie uzyskując wykazy w dużym stopniu zdublowane, gdyż działania kwalifikowane dokonywane „u klienta” są w wielu przypadkach tożsame35. Oceniając rozwiązania europejskie w kontekście poszukiwania wyznaczników dla kreacji katalogu działań standaryzowanych możliwego do zastosowania w kraju, należy wziąć pod uwagę następujące czynniki: • odpowiedź na pytanie, czy katalog ma być wiodącym (jedynym) dokumentem, będącym podstawą do wnioskowania o białe certyfikaty, a więc czy każde działanie powinno być zgodne (dopasowane) do jednej z pozycji katalogowych; odpowiedź twierdząca oznacza uproszczenie systemu wnioskowania, sprawia jednak, że katalog powinien być z założenia bardzo obszerny36, • odpowiedź na pytanie o klucz grupowania działań kwalifikowanych, z uwzględnieniem dwóch opcji - podział sektorowy (wg miejsc powstawania działań), podejście włoskie - (wg typów subrynków rynku energii objętych obligacją); decyzja o wyborze sposobu grupowania działań jest w dużym stopniu uzależniona od przyjętego modelu funkcjonowania systemu: w przypadku ograniczenia prawa do certyfikatów jedynie do podmiotów zobligowanych lepsze jest podejście 35 Opis działań 36 Chyba, że wolą ustawodawcy będzie wskazanie określonych - najbardziej pożądanych z punktu widzenia polityki Państwa kategorii działań. Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 94
  • 95. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii „włoskie”, w przypadku udostępnienia prawa do certyfikatów szerokiej rzeszy podmiotów uprawnionych37 konieczne będzie stworzenie katalogu działań typowych dla uprawnionych sektorów (podejście „francuskie”). Nie przesądzając o ostatecznym umiejscowieniu różnych działań kwalifikowanych w poszczególnych działach katalogu (różnych katalogach) dokument ten powinien obejmować następujące typy działań38: a) izolacje cieplne budynków i budowli, b) wymiana okien w budynkach, c) montaż i usprawnienia automatyki sterującej, d) montaż i modernizacja urządzeń pomiarowych w zakresie zużycia ciepła, w tym podzielników, e) instalacja regulatorów ciepła z użyciem czujników zewnętrznych, f) wymiana i modernizacja źródeł ciepła, g) wymiana i modernizacja źródeł chłodu, h) wymiana źródeł światła, i) automatyka sterująca oświetleniem, j) wymiana urządzeń elektrycznych z zastosowaniem wyższej klasy energetycznej, k) ocieplenia sieci grzewczej, l) opomiarowanie przyłączy cieplnych, m) automatyka węzłów cieplnych w budownictwie wielorodzinnym, n) instalacja kolektorów słonecznych i pomp ciepła, o) użycie ciepła geotermicznego, p) instalacja urządzeń o wyższej wydajności. 37 Oddzielenie prawa do certyfikatu od obligacji zakupowej. 38 W odniesieniu do budynków i budowli - plan minimum. Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 95
  • 96. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii Katalog powinien dostarczać podmiotom uprawnionym do otrzymania certyfikatów precyzyjnej informacji niezbędnej od obliczenia ilości certyfikatów, o która może się ubiegać i jaki warunki dodatkowe powinien w tym zakresie spełnić. Do informacji tych należy zaliczyć: • Nazwa własna działania, precyzyjnie określająca rodzaj aktywności. • Rozszerzona charakterystyka działania • Długość życia zastosowanych urządzeń (działań), 2 • Wskazanie jednostki odniesienia, np. m w przypadku ociepleń. • Tablice kalkulacyjne dla obliczenia ilości wnioskowanych certyfikatów (z uwzględnieniem m.in. jakości i rodzaju materiałów, wieku budynków, długości cyklu życia, itp.) przypadających w proporcji do ilości jednostek odniesienia. • Wskazanie normy technicznej i innych przepisów warunkujących właściwe wykonanie zadania i dających prawo do wnioskowania o białe certyfikaty podmiotowi uprawnionemu. Każde działanie wymienione w katalogu powinno być opisane następującymi parametrami: • oznaczone ile lat utrzymywać się będzie uzyskany efekt oszczędnościowy (wynikający z cyklu życia zastosowanego produktu lub usługi) • scharakteryzowane wskaźnikiem minimalnej wartości energii oszczędzonej w wyniku działania, aby zostało ono zaliczone jako podstawa ubiegania się o certyfikat – w tym przypadku dopuszcza się zróżnicowanie tej wartości dla poszczególnych działań. • oznaczone wskaźnikiem efektywności ekonomicznej promującym najbardziej efektywne ekonomicznie działania. Powyższe parametry powinny zostać opracowane przez interdyscyplinarny zespół ekspertów z uwzględnieniem krajowych warunków wyjściowych, stosowanych Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 96
  • 97. Polskie Towarzystwo Certyfikacji Energii technologii oraz innych uwarunkowań wynikających z kompleksowego programu wdrożenia dyrektywy. W efekcie odbiorca końcowy korzystając z opracowanych szczegółowych parametrów powinien móc obliczyć szacunkową liczbę możliwych do uzyskania certyfikatów. Kc = Eo * wt * we gdzie: Kc – kwota podlegająca certyfikowaniu Eo - wartość roczna zaoszczędzonej energii wt - wskaźnik okresu trwania efektu x we - współczynnik efektywności ekonomicznej W zależności od przyjętych w programie wdrożenia założeń powyższy algorytm można uzupełnić o współczynnik uwzględniający wystandaryzowanie nośnika energii np. przy przyjęciu współczynnika dla energii elektrycznej = 1. Analiza możliwości wprowadzenia w Polsce systemu białych certyfikatów 97

×