Your SlideShare is downloading. ×
Raoul Vaneigem   εγκώμιο της εκλεπτισμένης τεμπαλιάς
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×

Introducing the official SlideShare app

Stunning, full-screen experience for iPhone and Android

Text the download link to your phone

Standard text messaging rates apply

Raoul Vaneigem εγκώμιο της εκλεπτισμένης τεμπαλιάς

505
views

Published on

http://encyclopedia.pblogs.gr/

http://encyclopedia.pblogs.gr/

Published in: Education

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
505
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
9
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. °IATI OI AN£Pø¶OI ¶I™TEYOYN ™E ¶APA•ENA ¶PA°MATA;
  • 2. OÈ ¶·ÓÂÈÛÙËÌȷΤ˜ EΉfiÛÂȘ KÚ‹Ù˘ Â›Ó·È ÙÌ‹Ì· ÙÔ˘ I‰Ú‡Ì·ÙÔ˜ T¯ÓÔÏÔÁ›·˜ Î·È ãEÚ¢ӷ˜
  • 3. MICHAEL SHERMER °IATI OI AN£Pø¶OI ¶I™TEYOYN ™ E ¶ A PA • E N A ¶ PA ° M A T A ; 梉ÔÂÈÛÙ‹ÌË, ÚÔÏ‹„ÂȘ Î·È ¿ÏϘ Ï¿Ó˜ ÙÔ˘ ηÈÚÔ‡ Ì·˜ ¶ÚÔÏÔÁ›˙ÂÈ Ô Stephen Jay Gould Afi‰ÔÛË ÛÙ· ÂÏÏËÓÈο: Mȯ¿Ï˘ ¶·Ó·ÁȈٿ΢ 2Ë ¤Î‰ÔÛË ¶ANE¶I™THMIAKE™ EK¢O™EI™ KPHTH™ I‰Ú˘ÙÈ΋ ‰ˆÚ¿ ¶·ÁÎÚËÙÈ΋˜ EÓÒÛˆ˜ AÌÂÚÈ΋˜ HPAK§EIO 2004
  • 4. ¶∞N∂¶π™∆∏ªπ∞∫∂™ E∫¢O™∂π™ Kƒ∏∆∏™ I¢ƒÀª∞ T∂ÃNO§O°π∞™ ∫∞π Eƒ∂ÀN∞™ Hƒ∞∫§∂πO Kƒ∏∆∏™: T.£. 1527, 711 10, TËÏ. 2810 394235, Fax: 2810 394236 A£∏N∞: M¿Ó˘ 5, 106 81, TËÏ. 210 3818372, Fax: 210 3301583 e-mail: pek@physics.uoc.gr www.cup.gr ™EIPA: E¶I™THMH KAI AN£Pø¶INO™ ¶O§ITI™MO™ ¢π∂À£À¡∆H™ ™∂πƒ∞™: ™∆∂º∞¡√™ Tƒ∞Ã∞¡∞™ T›ÙÏÔ˜ ÚˆÙÔÙ‡Ô˘: Why people believe weird things (2nd edition) © 1997 by Michael Shermer © 1998, ÁÈ· ÙËÓ ÂÏÏËÓÈ΋ ÁÏÒÛÛ·: ¶·ÓÂÈÛÙËÌȷΤ˜ EΉfiÛÂȘ KÚ‹Ù˘ ¶ÚÒÙË ¤Î‰ÔÛË: ºÂ‚ÚÔ˘¿ÚÈÔ˜ 2003 Afi‰ÔÛË ÛÙ· ÂÏÏËÓÈο: Mȯ¿Ï˘ ¶·Ó·ÁȈٿ΢ ∂È̤ÏÂÈ· ÎÂÈ̤ÓÔ˘: µ›ÎÙˆÚ ∞ı·Ó·ÛÈ¿‰Ë˜, ¡›ÎÔ˜ ∫Ô˘ÌÈ¿˜ ™ÙÔȯÂÈÔıÂÛ›· - ÛÂÏȉÔÔ›ËÛË: ¶·ÓÂÈÛÙËÌȷΤ˜ EΉfiÛÂȘ KÚ‹Ù˘ EÎÙ‡ˆÛË: °. ∞ƒ°Àƒ√¶√À§√™ ∂¶∂ ™¯Â‰›·ÛË Â͈ʇÏÏÔ˘: B∞™ø Aµƒ∞ªO¶OÀ§OY ISBN 960-524-153-6
  • 5. ™ÙË ÌÓ‹ÌË ÙÔ˘ K·ÚÏ ™¤ÈÁÎ·Ó (Carl Sagan, 1934-1996), Û˘Ó·‰¤ÏÊÔ˘ Î·È ÂÌÓ¢ÛÙ‹ ÌÔ˘, ÙÔ˘ ÔÔ›Ô˘ Ë ‰È¿ÏÂÍË Ì ٛÙÏÔ «TÔ ÊÔÚÙ›Ô ÙÔ˘ ÛÎÂÙÈÎÈÛÌÔ‡», ÚÈÓ ·fi ‰¤Î· ¯ÚfiÓÈ·, ·ÔÙ¤ÏÂÛ ÁÈ· ̤ӷ ʈÙÂÈÓfi ÔÚfiÛËÌÔ fiÙ·Ó ‚Ú¤ıËη ÓÂ˘Ì·ÙÈο Î·È Â·ÁÁÂÏÌ·ÙÈο ·Î˘‚¤ÚÓËÙÔ˜, Î·È Ô‰‹ÁËÛ ÂÓ Ù¤ÏÂÈ ÛÙË ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ›· Ù˘ ™ÎÂÙÈÎÈÛÙÈ΋˜ EÙ·ÈÚ›·˜, ÙÔ˘ ÂÚÈÔ‰ÈÎÔ‡ Sceptic Î·È ÙÔ˘ ‚È‚Ï›Ô˘ ·˘ÙÔ‡, ·ÏÏ¿ Î·È ÂÓ¤Ó¢Û ÙË Ì‡ËÛ‹ ÌÔ˘ ÛÙÔÓ ÛÎÂÙÈÎÈÛÌfi Î·È ÛÙȘ ·ÂÏ¢ıÂÚˆÙÈΤ˜ ‰˘Ó·ÙfiÙËÙ˜ Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘.
  • 6. MÔ˘ Ê·›ÓÂÙ·È ˆ˜ ÙÔ ˙ËÙÔ‡ÌÂÓÔ Â›Ó·È ÌÈ· ı·˘Ì·ÛÙ‹ ÈÛÔÚÚÔ›· ÌÂÙ·- ͇ ‰‡Ô ·ÓÙÈÙÈı¤ÌÂÓˆÓ ·Ó·ÁÎÒÓ: Ù˘ ϤÔÓ ÛÎÂÙÈÎÈÛÙÈ΋˜ ‰ÈÂÚ‡ÓËÛ˘ fiÏˆÓ ÙˆÓ ˘Ôı¤ÛÂˆÓ Ô˘ Ì·˜ ÚÔÙ›ÓÔÓÙ·È Î·È, Ù·˘Ùfi¯ÚÔÓ·, Ù˘ ÌÂ- Á¿Ï˘ ‰ÂÎÙÈÎfiÙËÙ·˜ ÛÙȘ ηÈÓÔ‡ÚÁȘ ȉ¤Â˜. AÓ Â›Û·È ·ÏÒ˜ ÛÎÂÙÈÎÈ- ÛÙ‹˜, ÙfiÙ ηÌÈ¿ ηÈÓÔ‡ÚÁÈ· ȉ¤· ‰ÂÓ Û ·ÁÁ›˙ÂÈ. ¢ÂÓ Ì·ı·›ÓÂȘ ÔÙ¤ οÙÈ ÙÔ Î·ÈÓÔ‡ÚÁÈÔ. °›ÓÂÛ·È ¤Ó·˜ ȉÈfiÙÚÔÔ˜ Á¤ÚÔ˜, ÂÂÈṲ̂ÓÔ˜ ˆ˜ Ë ·ÓÔËÛ›· ΢‚ÂÚÓ¿ ÙÔÓ ÎfiÛÌÔ. (Y¿Ú¯Ô˘Ó, Ê˘ÛÈο, ÔÏÏ¿ ‰Â‰Ô̤ӷ Ô˘ ÛÙËÚ›˙Ô˘Ó ÙËÓ ¿Ô„‹ ÛÔ˘ ·˘Ù‹.) AÓ, ·fi ÙËÓ ¿ÏÏË, Â›Û·È ‰ÂÎÙÈÎfi˜ Û ‚·ıÌfi ¢‹ıÂÈ·˜ Î·È ‰ÂÓ ¤¯ÂȘ ‰Ú¿ÌÈ ÛÎÂÙÈÎÈÛÙÈÎÔ‡ ÎÔÈÓÔ‡ ÓÔ˘ ¿Óˆ ÛÔ˘, ÙfiÙ ‰ÂÓ ÌÔÚ›˜ Ó· ‰È·- ÎÚ›ÓÂȘ ÙȘ ¯Ú‹ÛÈ̘ ȉ¤Â˜ ·fi ÙȘ ¿¯ÚËÛÙ˜. AÓ fiϘ ÔÈ È‰¤Â˜ Â›Ó·È ÂÍ›- ÛÔ˘ ¤Á΢Ú˜, ¤¯ÂȘ ¯·ıÂ›Ø ‰ÈfiÙÈ ÙfiÙÂ, ÌÔ˘ Ê·›ÓÂÙ·È ˆ˜ ηÌÈ¿ ȉ¤· ‰ÂÓ ¤¯ÂÈ ÔÈ·‰‹ÔÙ ÂÁ΢ÚfiÙËÙ·. — K·ÚÏ ™¤ÈÁηÓ, «TÔ ÊÔÚÙ›Ô ÙÔ˘ ÛÎÂÙÈÎÈÛÌÔ‡», ‰È¿ÏÂÍË ÛÙËÓ ¶·Û·ÓÙ‹Ó· Ù˘ K·ÏÈÊfiÚÓÈ·˜, 1987.
  • 7. ¶EPIEXOMENA ™∏ª∂πøª∞ ∆√À ª∂∆∞ºƒ∞™∆∏ ix ∏ ¢∏ªπ√Àƒ°π∫∏ ¢À¡∞ª∏ ∆√À ™∫∂¶∆π∫π™ª√À ÙÔ˘ Stephen Jay Gould xi ¶PO§O°O™ – ™Â Ï›ÁÔ ÛÙËÓ ŸÚ· 1 M∂ƒ√™ ¶ƒø∆√: E¶π™∆∏ª∏ ∫∞π ™∫∂¶∆π∫π™ª√™ 1. Y¿Ú¯ˆ, ¿Ú· ÛΤÙÔÌ·È. TÔ Ì·ÓÈʤÛÙÔ ÂÓfi˜ ÛÎÂÙÈÎÈÛÙ‹ 15 2. Ÿ,ÙÈ ÔÏ˘ÙÈÌfiÙÂÚÔ ¤¯Ô˘ÌÂ. H ‰È·ÊÔÚ¿ ÌÂٷ͇ ÂÈÛÙ‹Ì˘ Î·È „¢‰ÔÂÈÛÙ‹Ì˘ 29 3. ¶Ò˜ ·ÚÂÎÙÚ¤ÂÙ·È Ë ÛΤ„Ë. 25 ÏÔÁÈΤ˜ Ï¿Ó˜ Ô˘ Ì·˜ Ô‰ËÁÔ‡Ó ÛÙÔ Ó· ÈÛÙ‡ԢÌ Û ·Ú¿ÍÂÓ· Ú¿ÁÌ·Ù· 53 M∂ƒ√™ ¢∂À∆∂ƒ√: æ∂À¢√∂¶π™∆∏ª∏ ∫∞π ¢∂π™π¢∞πª√¡π∞ 4. AÔÎÏ›ÛÂȘ. T· Ê˘ÛÈο, Ù· ·Ú·Ê˘ÛÈο Î·È Ô ŒÓÙÁÎ·Ú K¤˘ÛÈ 77 5. M¤Û· ·fi ÙÔ ∞fiÚ·ÙÔ. ¶ÂÚÈı·Ó¿ÙȘ ÂÌÂÈڛ˜ Î·È Ë ·Ó·˙‹ÙËÛË Ù˘ ·ı·Ó·Û›·˜ 87 6. A·ÁˆÁ‹! E·Ê¤˜ Ì Â͈Á‹ÈÓÔ˘˜ 105 7. ∂ȉË̛˜ ηÙËÁÔÚÈÒÓ. ªÂ۷ȈÓÈο Î·È Û‡Á¯ÚÔÓ· Ê·ÈÓfiÌÂÓ· «Ì·ÁÈÛÛÔÊÔ‚›·˜» 119 M∂ƒ√™ Tƒπ∆√: E•∂§π•∏ ∫∞π ¢∏ªπ√Àƒ°π™ª√™ 8. EÓ ·Ú¯‹. MÈ· ‚Ú·‰È¿ Ì ÙÔÓ NÙÔ˘¤ÈÓ °ÎȘ 141 9. AÓÙÈÌÂÙˆ›˙ÔÓÙ·˜ ÙÔ˘˜ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈÛÙ¤˜. 25 ÂȯÂÈÚ‹Ì·Ù· ÙˆÓ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈÛÙÒÓ Î·È 25 ··ÓÙ‹ÛÂȘ ÙˆÓ ˘ÔÛÙËÚÈÎÙÒÓ Ù˘ ÂͤÏÈ͢ 155 M∂ƒ√™ T∂∆∞ƒ∆√: I™∆√ƒπ∞ ∫∞π æ∂À¢√´™∆√ƒπ∞ 10. ™ÙËÓ ÂÎÔÌ‹ ÙÔ˘ NÙfiÓ·¯ÈÔ˘. IÛÙÔÚ›·, ÏÔÁÔÎÚÈÛ›· Î·È ÂÏ¢ıÂÚ›· ÙÔ˘ ÏfiÁÔ˘ 181 11. ¶ÔÈÔÈ Ï¤Ó fiÙÈ ÙÔ OÏÔη‡ÙˆÌ· ‰ÂÓ Û˘Ó¤‚Ë ÔÙ¤ Î·È ÁÈ·Ù› ÙÔ Ï¤ÓÂ; EÈÛÎfiËÛË ÂÓfi˜ ÎÈÓ‹Ì·ÙÔ˜ 197
  • 8. viii °IATI OI AN£Pø¶OI ¶I™TEYOYN ™E ¶APA•ENA ¶PA°MATA 12. ¶Ò˜ ÁÓˆÚ›˙Ô˘Ì fiÙÈ ÙÔ OÏÔη‡ÙˆÌ· Ú¿ÁÌ·ÙÈ Û˘Ó¤‚Ë; •ÂÛÎÂ¿˙ÔÓÙ·˜ ÙÔ˘˜ ·ÚÓËÙ¤˜ ÙÔ˘ OÏÔη˘ÙÒÌ·ÙÔ˜ 227 13. ™˘Ó¯‹ Î·È ‰È¿ÎÚÈÙ· ÌÂÁ¤ıË. H ¿Ô„Ë ÂÓfi˜ AÊÚÔ-ÂÏÏËÓÔ-ÁÂÚÌ·ÓÔ- ·ÌÂÚÈηÓÔ‡ ÁÈ· ÙȘ Ê˘Ï¤˜ 267 M∂ƒ√™ ¶∂ª¶∆√: H ∂§¶π¢∞ ∞¡∞µ§À∑∂π ∞πø¡π∞ 14. O ¢Ú T›ÏÂÚ Û˘Ó·ÓÙ¿ ÙÔÓ ¢Ú· ¶¿ÁÁψÛÛÔ. MÔÚ› Ë ÂÈÛÙ‹ÌË Ó· ·Ó·Î·Ï‡„ÂÈ ÙÔÓ Î·Ï‡ÙÂÚÔ ·fi fiÏÔ˘˜ ÙÔ˘˜ ‰˘Ó·ÙÔ‡˜ ÎfiÛÌÔ˘˜; 283 15. TÂÏÈο, ÁÈ·Ù› ÈÛÙÂ‡Ô˘Ó ÔÈ ¿ÓıÚˆÔÈ Û ·Ú¿ÍÂÓ· Ú¿ÁÌ·Ù·; 307 BÈ‚ÏÈÔÁÚ·Ê›· 315 E˘ÚÂÙ‹ÚÈÔ 329
  • 9. ™HMEIøMA TOY METAºPA™TH ŒÓ· ‚È‚Ï›Ô, fiˆ˜ ·˘Ùfi Ô˘ Îڷٿ٠ÛÙ· ¯¤ÚÈ· Û·˜, ÙÔ˘ ÔÔ›Ô˘ Ë ıÂÌ·ÙÔ- ÏÔÁ›· ·ÏÒÓÂÙ·È ·fi ÙËÓ ÂÈÛÙËÌÔÏÔÁ›· ÛÙÔ˘˜ ÈÙ¿ÌÂÓÔ˘˜ ‰›ÛÎÔ˘˜ Î·È ·fi ÙËÓ ÂÍÂÏÈÎÙÈ΋ ‚ÈÔÏÔÁ›· ÛÙ· ·ÌÂÚÈοÓÈη ÙÔÎ-ÛfiÔ˘, Â›Ó·È ÏÔÁÈÎfi Ó· ı¤ÙÂÈ ‰ÈÏ‹ÌÌ·Ù· ÛÙÔÓ ÌÂÙ·ÊÚ·ÛÙ‹ Î·È Ó· ÙÔÓ ˆı› Û ·Ó·ÁηÛÙÈΤ˜ ·Ô- Ê¿ÛÂȘ. £· ‹ıÂÏ· ÏÔÈfiÓ Ó· ‰È·Û·ÊËÓ›Ûˆ ÛÙÔ˘˜ ·Ó·ÁÓÒÛÙ˜ οÔȘ ·fi ÙȘ Û˘Ì‚¿ÛÂȘ Î·È ÂÈÏÔÁ¤˜ Ô˘ ¤¯Ô˘Ó Á›ÓÂÈ Â‰Ò. ™ÙËÓ ·fi‰ÔÛË ÙÔ˘ ·ÚfiÓÙÔ˜ ‚È‚Ï›Ô˘ ·Ó·ÁοÛÙËη Ó· ηٷʇÁˆ Û χ- ÛÂȘ ÔÈ Ôԛ˜ ÂÏ›˙ˆ fiÙÈ ‰ÂÓ ı· ÂÓԯϋÛÔ˘Ó ÙÔ˘˜ ·Ó·ÁÓÒÛÙ˜. ∆· «·- Ú¿ÍÂÓ· Ú¿ÁÌ·Ù·» ÙÔ˘ Ù›ÙÏÔ˘, ‚ϤÂÙÂ, ¤¯Ô˘Ó Ô‰ËÁ‹ÛÂÈ Û ÌÂÙ·ÊÚ·ÛÙÈ- ÎÔ‡˜ ÓÂÔÏÔÁÈÛÌÔ‡˜ ›Ù fiÛÔÓ ·ÊÔÚ¿ ϤÍÂȘ ÁÈ· ÙȘ Ôԛ˜ ‰ÂÓ ˘¿Ú¯ÂÈ ÔÚÔ- ÏÔÁ›· ÛÙË ÁÏÒÛÛ· Ì·˜ ÂÂȉ‹ Â›Ó·È Ú·ÎÙÈο ¿ÁÓˆÛÙ˜ (.¯., «‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈ- ÛÌfi˜»-«‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈÛÙ‹˜» ÁÈ· Ó· ·Ô‰ÔıÔ‡Ó ÔÈ ·ÁÁÏÈΤ˜ «creationism» – «creationist») ›Ù ÁÈ·Ù› ‰ÂÓ ˘¿Ú¯ÂÈ ‰fiÎÈÌË ‹ ηıÈÂڈ̤ÓË Ï¤ÍË («ÌÂÓÙ·- ÏÈÛÙ‹˜» ÁÈ· ÙÔ «mentalist») ›Ù ÁÈ·Ù› ÔÈ ÂÓ ¯Ú‹ÛÂÈ Ï¤ÍÂȘ ‰ÂÓ ·Ô‰›‰Ô˘Ó ÛˆÛÙ¿ ÙÔÓ ˘fi ÌÂÙ¿ÊÚ·ÛË fiÚÔ (.¯., Ë Ï¤ÍË «psychic», Ë ÔÔ›· Û˘Ó‹ıˆ˜ ·Ô‰›‰ÂÙ·È —Ï·Óı·Ṳ̂ӷ— ˆ˜ «Ì¤ÓÙÈÔ˘Ì» Î·È ÁÈ· ÙËÓ ÔÔ›· ¤¯ˆ ÙÔÏÌ‹- ÛÂÈ ÙÔ «·Ú·„˘¯ÈÛÙ‹˜»). ∏ ÛËÌ·Û›· ÙˆÓ Ï¤ÍÂˆÓ ·˘ÙÒÓ Î·È ¿ÏÏˆÓ ·Ó·Ïfi- ÁˆÓ ÂÏ›˙ˆ ˆ˜ Á›ÓÂÙ·È Û·Ê‹˜ ·fi Ù· ¿ÌÂÛ· Û˘ÌÊÚ·˙fiÌÂÓ¿ ÙÔ˘˜ Î·È ÙȘ Û˘Óԉ¢ÙÈΤ˜ ÂÂÍËÁ‹ÛÂȘ. ¶¤Ú· ·fi Ù· «·Ú¿ÍÂÓ· Ú¿ÁÌ·Ù·», ˘¿Ú¯Ô˘Ó Î·È ¿ÏÏÔÈ fiÚÔÈ Ô˘ ¯ÚËÛÈÌÔÔÈÔ‡ÓÙ·È Û ·˘Ùfi ÙÔ ‚È‚Ï›Ô ÁÈ· ÙÔ˘˜ ÔÔ›Ô˘˜ ‰ÂÓ ˘¿Ú¯ÂÈ ÌÈ· η- ıÈÂڈ̤ÓË ·fi‰ÔÛË (‹, ·Ó ˘¿Ú¯ÂÈ, ‰ÂÓ Î·Ù¿ÊÂÚ· Ó· ÙËÓ ÂÓÙÔ›Ûˆ). ™ÙȘ ÂÚÈÙÒÛÂȘ ·˘Ù¤˜, ·ÓÙ› Ó· ÂȯÂÈÚ‹Ûˆ ÌÈ· ·˘ı·›ÚÂÙË ÂÈÏÔÁ‹ ÌÂٷ͇ ÚÔ¸·Ú¯fiÓÙˆÓ fiÚˆÓ, Â¤ÏÂÍ· ›Ù ӷ ÌÂÙ·ÁÚ¿„ˆ ÙÔÓ fiÚÔ ÂÍÂÏÏËÓ›˙ÔÓÙ¿˜ ÙÔÓ (.¯. functionalist – ÊÔÓÍÈÔÓ·ÏÈÛÙ‹˜, ·Ó·ÊÂÚfiÌÂÓÔ Û ˘ÔÛÙËÚÈÎÙ¤˜ Û˘-
  • 10. x °IATI OI AN£Pø¶OI ¶I™TEYOYN ™E ¶APA•ENA ¶PA°MATA ÁÎÂÎÚÈÌ¤ÓˆÓ ÂÚÌËÓÂÈÒÓ Ù˘ ÈÛÙÔÚ›·˜ ÙÔ˘ ∂‚Ú·˚ÎÔ‡ OÏÔη˘ÙÒÌ·ÙÔ˜) ‹, fiÙ·Ó Ë Ï¤ÍË ‹Ù·Ó ·Ú¿ÁˆÁË ·fi fiÚÔ Â˘Ú›·˜ ¯Ú‹Û˘, ÙËÓ Î·Ù·Û··Û· Ì ÙÔÓ Û˘ÓËıÈṲ̂ÓÔ ÙÚfiÔ (adaptation – adaptationism: ÚÔÛ·ÚÌÔÁ‹ – ÚÔ- Û·ÚÌÔÛÙÈÛÌfi˜). ∆¤ÏÔ˜, fiÛÔÓ ·ÊÔÚ¿ Ù· ͤӷ ÔÓfiÌ·Ù·, ¤¯ˆ ÂÈϤÍÂÈ Ó· Ù· ·Ô‰ÒÛˆ Ì ÂÏÏËÓÈÎÔ‡˜ ¯·Ú·ÎÙ‹Ú˜, ‰È·ÙËÚÒÓÙ·˜ ÙË Ï·ÙÈÓÈ΋ ÁÚ·Ê‹ ‰›Ï·, Û ·Ú¤Ó- ıÂÛË, ÙËÓ ÚÒÙË ÊÔÚ¿ Ô˘ ÙÔ fiÓÔÌ· ÂÌÊ·Ó›˙ÂÙ·È Û οı ÎÂÊ¿Ï·ÈÔ — ∆˙ˆÓ ™ÌÈı (John Smith)— Î·È Î·ÙfiÈÓ Ó· ¯ÚËÛÈÌÔÔÈÒ ÌfiÓÔ ÙËÓ ÂÏÏËÓÈ΋ ÁÚ·Ê‹. ∞˘Ùfi Û˘Ì‚·›ÓÂÈ ÁÈ· Ù· ÔÓfiÌ·Ù· ÂΛӷ Ô˘ ¤¯Ô˘Ó οÔÈ· ÛËÌ·Û›· ·Ó·ÊÔÚÈο Ì ÙÔ ı¤Ì· Ô˘ Û˘˙ËÙÂ›Ù·È ‹ Ô˘ ·Ó·Ê¤ÚÔÓÙ·È ÛÙË ‚È‚ÏÈÔÁÚ·- Ê›·. ªË Ô˘ÛÈÒ‰Ë ÔÓfiÌ·Ù· Ù· Áڿʈ ÌfiÓÔÓ ÛÙ· ÂÏÏËÓÈο, fiˆ˜ ÂÏÏËÓÈο Áڿʈ Î·È Ù· ÔÓfiÌ·Ù· Ô˘ ÚÔ¤Ú¯ÔÓÙ·È ·fi ÁÏÒÛÛ˜ Ô˘ ‰ÂÓ ¯ÚËÛÈÌÔ- ÔÈÔ‡Ó Ï·ÙÈÓÈÎfi ·ÏÊ¿‚ËÙÔ. ∂Í·›ÚÂÛË Û ·˘Ùfi ·ÔÙÂÏÔ‡Ó Î¿ÔȘ ÔÓÔ̷ۛ˜ ÂÚÈÔ‰ÈÎÒÓ Î·È ‚È- ‚Ï›ˆÓ (.¯. Physics Review) Ô˘ ÁÚ¿ÊÔÓÙ·È ÌfiÓÔ Ì ϷÙÈÓÈÎÔ‡˜ ¯·Ú·ÎÙ‹Ú˜. ∂Ï›˙ˆ ÔÈ ·Ó·ÁÓÒÛÙ˜ ÙÔ˘ ‚È‚Ï›Ô˘ ·˘ÙÔ‡ Ó· ÙÔ ‚ÚÔ˘Ó ÂÍ›ÛÔ˘ Û˘Ó·Ú- ·ÛÙÈÎfi Î·È ÂӉȷʤÚÔÓ fiÛÔ Ô ÌÂÙ·ÊÚ·ÛÙ‹˜ ÙÔ˘. ∫·Ïfi Ù·Í›‰È, ÏÔÈfiÓ, ÛÙÔÓ ÎfiÛÌÔ ÙˆÓ «·Ú¿ÍÂÓˆÓ Ú·ÁÌ¿ÙˆÓ». ªÈ¯¿Ï˘ ¶·Ó·ÁȈٿ΢ ∞ı‹Ó·, 12/2/2001
  • 11. H ¢HMIOYP°IKH ¢YNAMH TOY ™KE¶TIKI™MOY Stephen Jay Gould O ÛÎÂÙÈÎÈÛÌfi˜ —ÛÙ· Û˘ÌÊÚ·˙fiÌÂÓ· ·˘ÙÔ‡ ÙÔ˘ ‚È‚Ï›Ô˘ ÛËÌ·›ÓÂÈ ÙË Û˘- ÛÙËÌ·ÙÈ΋ ηٿÚÚÈ„Ë ·ÌÊÈÏÂÁfiÌÂÓˆÓ ‰ÔÍ·ÛÈÒÓ Î·È ıˆÚÈÒÓ— ·ÓÙÈÌÂÙˆ›- ˙ÂÙ·È Û˘¯Ó¿ ηٿ ÙÚfiÔ ·Ó¿ÏÔÁÔ Ì ÂΛÓÔÓ Ô˘ Û˘Óԉ‡ÂÈ ‰Ú·ÛÙËÚÈfiÙË- Ù˜, fiˆ˜ Â›Ó·È Ë ·ÔÎÔÌȉ‹ ÙˆÓ ÛÎÔ˘ȉÈÒÓ, ÔÈ Ôԛ˜ ıˆÚÔ‡ÓÙ·È ··- Ú·›ÙËÙ˜ ÁÈ· ÌÈ· ·ÛÊ·Ï‹ Î·È ÈÛÔÚÚÔË̤ÓË ˙ˆ‹, ·ÏÏ¿ fi¯È Î·È ÂÏ΢ÛÙÈΤ˜ ‹ ¿ÍȘ ȉȷ›ÙÂÚ˘ ÌÓ›·˜. øÛÙfiÛÔ, Ô ÛÎÂÙÈÎÈÛÌfi˜ ¤¯ÂÈ ›Ûˆ ÙÔ˘ ÌÈ· ·Ú¿- ‰ÔÛË Â˘ÁÂÓ‹, ·fi ÙËÓ ÂÔ¯‹ ÙˆÓ ·Ú¯·›ˆÓ EÏÏ‹ÓˆÓ, ÔÈ ÔÔ›ÔÈ ¤Ï·Û·Ó ÙÔÓ fiÚÔ «ÛÎÂÙÈÎfi˜», ̤¯ÚÈ ÙÔ ÙÂÏÂ˘Ù·›Ô ‚È‚Ï›Ô ÙÔ˘ K¿ÚÏ ™¤ÈÁÎ·Ó O ÛÙÔȯÂȈ- ̤ÓÔ˜ ÎfiÛÌÔ˜ (The Demon-Haunted World). [MÈ· Î·È Ô ›‰ÈÔ˜ ¤¯ˆ ÁÚ¿„ÂÈ ¤Ó· ‚È‚Ï›Ô ·ÓÙ›ÛÙÔȯ˘ ıÂÌ·ÙÔÏÔÁ›·˜, Ì ٛÙÏÔ O ηÎfi˜ ˘ÔÏÔÁÈÛÌfi˜ ÙÔ˘ ·Ó- ıÚÒÔ˘ (The Mismeasure of Man), ı· Ú¤ÂÈ Ó· ÔÌÔÏÔÁ‹Ûˆ ÙË Û˘Ì¿ıÂÈ¿ ÌÔ˘ Û ٤ÙÔÈÔ˘ ›‰Ô˘˜ ÂÁ¯ÂÈÚ‹Ì·Ù·.] H ·Ó·ÁηÈfiÙËÙ· ÙÔ˘ ÛÎÂÙÈÎÈÛÌÔ‡ —ÙfiÛÔ Û ÓÂ˘Ì·ÙÈÎfi fiÛÔ Î·È Û ËıÈÎfi Â›‰ԗ ¤¯ÂÈ ÙȘ Ú›˙˜ Ù˘ ÛÙËÓ ÂÚ›ÊËÌË Ú‹ÛË ÙÔ˘ ¶·ÛÎ¿Ï ˆ˜ ÔÈ ¿ÓıÚˆÔÈ Â›Ó·È «ÛÎÂÙfiÌÂÓ˜ ηϷÌȤ˜», ‰ËÏ·‰‹ Î·È Ï·ÌÚ¿ ÌÔÓ·‰ÈÎÔ› Î·È ÌÔÓ·‰Èο ÙÚˆÙÔ›. H ·˘ÙÔÛ˘ÓÂȉËÛ›·, ¤Ó· ¯¿ÚÈÛÌ· Ô˘ Û ÔÏfiÎÏËÚË ÙËÓ ÈÛÙÔÚ›· Ù˘ ˙ˆ‹˜ ¿Óˆ ÛÙÔÓ Ï·Ó‹ÙË Ì·˜ ··ÓÙ¿ ÌÔÓ¿¯· ÛÙÔ ·ÓıÚÒÈÓÔ Â›‰Ô˜, Â›Ó·È ÙÔ ÈÛ¯˘ÚfiÙÂÚÔ ÂÚÁ·ÏÂ›Ô Ô˘ ÂÈÓfiËÛ ÔÙ¤ Ë ÂͤÏÈÍË. ¶·Ú’ fiÙÈ ·ÔÎÙ‹ıËÎÂ Ù˘¯·›· Î·È Ì ·Úfi‚ÏÂÙÔ ÙÚfiÔ, ¤¯ÂÈ ‰ÒÛÂÈ ÛÙÔÓ Homo sapiens ÌÈ· ¿Ó¢ ÚÔËÁÔ˘Ì¤ÓÔ˘ ÂÍÔ˘Û›· ¿Óˆ ÛÙËÓ ÈÛÙÔÚ›· ÙÔ˘ ›‰ÈÔ˘ ÙÔ˘ ÙÔ‡ ›- ‰Ô˘˜, ·ÏÏ¿ Î·È ¿Óˆ Û οı ÌÔÚÊ‹ ˙ˆ‹˜ Û ÔÏfiÎÏËÚË ÙË ÛËÌÂÚÈÓ‹ ‚Èfi- ÛÊ·ÈÚ·. øÛÙfiÛÔ, ›·Ì ˆ˜ ›̷ÛÙ ÛÎÂÙfiÌÂÓ˜ ηϷÌȤ˜, fi¯È ÔÚıÔÏÔÁÈο fiÓÙ·. OÈ ÙÚfiÔÈ Ì ÙÔ˘˜ ÔÔ›Ô˘˜ ÛÎÂÊÙfiÌ·ÛÙÂ Î·È ‰Úԇ̠ԉËÁÔ‡Ó ÙfiÛÔ ÛÙËÓ Î·Ù·ÛÙÚÔÊ‹ Î·È ÙË ‚·Ú‚·ÚfiÙËÙ· fiÛÔ Î·È ÛÙËÓ Î·ÏÔÛ‡ÓË Î·È ÙËÓ
  • 12. xii °IATI OI AN£Pø¶OI ¶I™TEYOYN ™E ¶APA•ENA ¶PA°MATA ÓÂ˘Ì·ÙÈ΋ ·Ó¿Ù·ÛË. ¢ÂÓ ı· ‹ıÂÏ· Ó· ‰È·Ù˘ÒÛˆ ·‚·Û¿ÓÈÛÙ· ÂÈηۛ˜ ÁÈ· ÙËÓ Î·Ù·ÁˆÁ‹ Ù˘ ÛÎÔÙÂÈÓ‹˜ Ì·˜ ÏÂ˘Ú¿˜, ·Ó ÚfiÎÂÈÙ·È ‰ËÏ·‰‹ ÁÈ· ÙËÓ ÂÍÂÏÈÎÙÈ΋ ÎÏËÚÔÓÔÌÈ¿ ÌÈ·˜ ʇÛ˘ «ÎfiÎÎÈÓ˘ ÛÙ· Ó‡¯È· Î·È ÛÙ· ‰fiÓÙÈ·» ‹ ·ÏÒ˜ ÁÈ· ÌÈ· ÌË ÚÔÛ·ÚÌÔÛÙÈ΋ ÂÎÎÂÓÙÚÈÎfiÙËÙ· ÛÙË ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›· ÂÓfi˜ ÂÁÎÂÊ¿ÏÔ˘ Ô˘ ۯ‰ȿÛÙËΠӷ ÂÎÙÂÏ› ‰Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ˜ ‰È·ÊÔÚÂÙÈΤ˜ ·fi ÂΛӘ Ô˘ Ú˘ıÌ›˙Ô˘Ó Û‹ÌÂÚ· ÙË Û˘ÏÏÔÁÈ΋ Ì·˜ ˙ˆ‹. Ÿˆ˜ Î·È Ó· ¤¯ÂÈ ÙÔ ˙‹ÙËÌ·, ›̷ÛÙ ÈηÓÔ› ÁÈ· ÙȘ ÈÔ ·Î·ÙÔÓfiÌ·ÛÙ˜ ÊÚÈηÏÂfiÙËÙ˜ ·ÏÏ¿ Î·È ÁÈ· ÙȘ Û˘ÁÎÈÓËÙÈÎfiÙÂÚ˜ Ú¿ÍÂȘ ı¿ÚÚÔ˘˜ Î·È Â˘Á¤ÓÂÈ·˜, fiϘ ÛÙÔ fiÓÔÌ· οÔÈÔ˘ ȉ·ÓÈÎÔ‡, fiˆ˜ Â›Ó·È Ë ıÚËÛΛ·, ÙÔ ·fiÏ˘ÙÔ, Ë ÂıÓÈ΋ ˘ÂÚËÊ¿- ÓÂÈ· Î.Ù.Ù. K·Ó›˜ ‰ÂÓ ÊÒÙÈÛ ÔÙ¤ ηχÙÂÚ· ÙÔ ‰›ÏËÌÌ· ·˘Ùfi, ‰ËÏ·‰‹ ÙÔÓ ÂÁÎψ‚ÈÛÌfi ·Ó¿ÌÂÛ· ÛÙÔ˘˜ ‰‡Ô fiÏÔ˘˜ Ù˘ ›‰È·˜ Ì·˜ Ù˘ ʇÛ˘, ·fi ÙÔÓ ∞ÏÂÍ¿ÓÙÂÚ ¶fiÔ˘ (Alexander Pope), ÙÔÓ ÕÁÁÏÔ ÔÈËÙ‹ Ô˘ ¤ÁÚ·Ê ÛÙ· ̤- Û· ÙÔ˘ 18Ô˘ ·ÈÒÓ·: AÔıÂ̤ÓÔ ÛÙÔÓ ÈÛıÌfi ·˘ÙfiÓ ÌÈ·˜ ̤Û˘ ʇÛ˘ ŒÓ· Ï¿ÛÌ· ÛÎÔÙÂÈÓ¿ ÛÔÊfi Î·È ¯˘‰·›· ÛÔ˘‰·›Ô... KÚ¤ÌÂÙ·È ÛÙÔ ·Ó¿ÌÂÛÔØ ·Ì‹¯·ÓÔ Ó· Ú¿ÍÂÈ ‹ Ó· ¿„ÂÈØ AÌ‹¯·ÓÔ ÙÔ ÛÒÌ· ‹ ÙÔÓ ÓÔ˘ ÙÔ˘ Ó· ‰È·Ï¤ÍÂÈØ °ÂÓÓË̤ÓÔ ÁÈ· ÙÔÓ ı¿Ó·ÙÔ, ÛÎÂÙfiÌÂÓÔ ÁÈ· Ó· ÛÊ¿ÏÏÂÈ.* Y¿Ú¯Ô˘Ó ‰‡Ô ÌfiÓÔ Ì¤Û· ‰È·Ê˘Á‹˜ Ô˘ ÌÔÚÔ‡Ó Ó· Ì·˜ ‚ÔËı‹ÛÔ˘Ó Ó· ÁÏ˘ÙÒÛÔ˘Ì ·fi ÙË ÛÎÔÙÂÈÓ‹ ÚÔ‹ Ì·˜ ÚÔ˜ ÙËÓ ÔÚÁ·ÓˆÌ¤ÓË ‚›· Î·È Î·- Ù·ÛÙÚÔÊÈÎfiÙËÙ· — ÙËÓ ÏÂ˘Ú¿ Ì·˜ ÂΛÓË Ô˘ Á¤ÓÓËÛ ÙȘ ÛÙ·˘ÚÔÊÔڛ˜, Ù· ΢ӋÁÈ· ÙˆÓ Ì·ÁÈÛÛÒÓ, ÙË ‰Ô˘Ï›· Î·È Ù· ÔÏÔη˘ÙÒÌ·Ù·. H ËıÈ΋ ·ÍÈÔ- Ú¤ÂÈ· ·ÔÙÂÏ› ÙÔ ÚÒÙÔ ··Ú·›ÙËÙÔ ÂÚÁ·Ï›Ô, Ô˘ ·fi ÌfiÓÔ ÙÔ˘ fï˜ ‰ÂÓ ·ÚΛ. TÔ ‰Â‡ÙÂÚÔ ıÂÌÂÏÈ҉˜ ÛÙ‹ÚÈÁÌ¿ Ì·˜ Ú¤ÂÈ Ó· ÚÔ¤ÏıÂÈ ·fi ÙËÓ ¤ÏÏÔÁË ÏÂ˘Ú¿ Ù˘ ·ÓıÚÒÈÓ˘ ÓfiËÛ˘. ¢ÈfiÙÈ ·Ó ‰ÂÓ ¯ÚËÛÈÌÔÔÈ‹ÛÔ˘- Ì Ì ·˘ÛÙËÚfiÙËÙ· ÙËÓ ·ÓıÚÒÈÓË ÏÔÁÈ΋ ÁÈ· Ó· ·Ó·Î·Ï‡„Ô˘ÌÂ Î·È Ó· ÁÓˆÚ›ÛÔ˘Ì ÙË Ê˘ÛÈ΋ Ú·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ· ηÈ, ηÙfiÈÓ, Ó· ·ÎÔÏÔ˘ı‹ÛÔ˘Ì ÙȘ ÏÔÁÈΤ˜ Û˘Ó¤ÂȘ Ù˘ ÁÓÒÛ˘ ·˘Ù‹˜, ÒÛÙ ÔÈ Ú¿ÍÂȘ Ì·˜ Ó· ¤¯Ô˘Ó ·Ô- Ù¤ÏÂÛÌ·, ÙfiÙ ı· ËÙÙËıԇ̠·fi ÙȘ Â›ÊԂ˜ ‰˘Ó¿ÌÂȘ ÙÔ˘ ·Ú·ÏÔÁÈÛÌÔ‡, ÙÔ˘ ÚÔÌ·ÓÙÈÛÌÔ‡, Ù˘ ·Ó˘Ô¯ÒÚËÙ˘ «·ÏËıÈÓ‹˜» ›ÛÙ˘ Î·È ·fi ÙËÓ Î·Ù¿ Ù· Ê·ÈÓfiÌÂÓ· ·Ó·fiÊ¢ÎÙË Û˘Ó¤ÂÈ¿ ÙÔ˘˜: ÙË Û˘ÌÂÚÈÊÔÚ¿ ÙÔ˘ fi¯ÏÔ˘. H ÏÔÁÈ΋ ‰ÂÓ ·ÔÙÂÏ› ·ÏÒ˜ ¤Ó· ÌÂÁ¿ÏÔ ÎÔÌÌ¿ÙÈ Ù˘ ʇÛ˘ Ì·˜Ø ÂÓ ‰˘Ó¿- ÌÂÈ, Ë ÏÔÁÈ΋ ·ÔÙÂÏ› Î·È ÙË ÛˆÙËÚ›· Ì·˜ ·fi ÂΛÓË ÙË ‚›·ÈË Î·È ÂÈΛÓ- ‰˘ÓË ‰Ú¿ÛË ÙˆÓ Ì·˙ÒÓ Ô˘ ¿ÓÙÔÙ ÌÔÈ¿˙ÂÈ Ó· Â›Ó·È ·ÔÙ¤ÏÂÛÌ· Ù˘ ΢- ÚÈ·Ú¯›·˜ ÙˆÓ Û˘Ó·ÈÛıËÌ¿ÙˆÓ. O ÛÎÂÙÈÎÈÛÌfi˜ ·ÔÙÂÏ› ÙÔ ÂÚÁ·ÏÂ›Ô Ù˘ ÏÔ- * Placed on this isthmus of a middle state / A being darkly wise and rudely great... / He hangs between; in doubt to act or rest; / In doubt to deem himself a god, or beast; / In doubt his mind or body to prefer; / Born but to die, and reasoning but to err.
  • 13. ∏ ¢∏ªπ√Àƒ°π∫∏ ¢À¡∞ª∏ ∆√À ™∫∂¶∆π∫π™ª√À xiii ÁÈ΋˜ ·¤Ó·ÓÙÈ ÛÙÔÓ ÔÚÁ·ÓˆÌ¤ÓÔ ·ÓÔÚıÔÏÔÁÈÛÌfi Î·È ˆ˜ ÂÎ ÙÔ‡ÙÔ˘ Â›Ó·È ¤Ó· ·fi Ù· ÎÏÂȉȿ ÁÈ· ÙËÓ ·ÓıÚÒÈÓË Î·È ÙË Û˘ÏÏÔÁÈ΋ ·ÍÈÔÚ¤ÂÈ·. O M¿ÈÎÏ ™¤ÚÌÂÚ (Michael Shermer), ˆ˜ ÂÈÎÂÊ·Ï‹˜ ÌÈ·˜ ·fi ÙȘ ÎÔÚ˘- Ê·›Â˜ ·ÌÂÚÈηÓÈΤ˜ ÔÚÁ·ÓÒÛÂȘ ÛÎÂÙÈÎÈÛÙÒÓ Î·È ˆ˜ ‰˘Ó·ÌÈÎfi˜ ·ÎÙÈ‚ÈÛÙ‹˜ Î·È ‰ÔÎÈÌÈÔÁÚ¿ÊÔ˜ ÛÙËÓ ˘ËÚÂÛ›· ·˘Ù‹˜ Ù˘ ÏÂÈÙÔ˘ÚÁÈ΋˜ ÌÔÚÊ‹˜ ÙÔ˘ ÔÚ- ıÔ‡ ÏfiÁÔ˘, Â›Ó·È ÌÈ· ÛËÌ·ÓÙÈ΋ ÚÔÛˆÈÎfiÙËÙ· Ù˘ ·ÌÂÚÈηÓÈ΋˜ ‰ËÌfiÛÈ·˜ ˙ˆ‹˜. TÔ ‚È‚Ï›Ô ·˘Ùfi, Ô˘ ·Ó·Ê¤ÚÂÙ·È ÛÙȘ ÌÂıfi‰Ô˘˜ Î·È ÙȘ ÂÌÂÈڛ˜ ÙÔ˘, ηıÒ˜ Î·È ÛÙËÓ ·Ó¿Ï˘Û‹ ÙÔ˘ Û¯ÂÙÈο Ì ÙËÓ ÂÏ΢ÛÙÈÎfiÙËÙ· ÙˆÓ ·ÓÔÚıÔÏÔ- ÁÈÎÒÓ ‰ÔÍ·ÛÈÒÓ, ÚÔÛʤÚÂÈ ¤Ó·Ó ·ÍÈfiÏÔÁÔ ·ÔÏÔÁÈÛÌfi ÙÔ˘ ÙÈ ¤Ù˘¯Â Î·È ÙÈ ¯ÚÂÈ¿˙ÂÙ·È Ó· οÓÂÈ ·ÎfiÌË Ô ÛÎÂÙÈÎÈÛÌfi˜. ™‡ÓıËÌ· ÙÔ˘ ÎÈÓ‹Ì·ÙÔ˜ Ú¤ÂÈ Ó· Á›ÓÂÈ Ë ·Ï·È¿ Ú‹ÛË fiÙÈ ·ÓÙ›ÙÈÌÔ Ù˘ ÂÏ¢ıÂÚ›·˜ Â›Ó·È Ë Û˘Ó¯‹˜ Â·ÁÚ‡ÓËÛË. BϤÂÙÂ, ·fi ÙË ÛÙÈÁÌ‹ Ô˘ ÌÈ· ηٿ Ù· Ê·ÈÓfiÌÂÓ· ·ıÒ· «Ï·ÙÚ›·» ÌÔÚ› Ó· ÂÓۈ̷ÙÒÛÂÈ ÛÙË ‰ÔÌ‹ Î·È ÙË ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›· Ù˘ ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈο ·Ó¿ÏÔÁ· Ì ÂΛӷ ÔÚÈÛÌ¤ÓˆÓ «‰˘Ó·ÌÈ- ÎÒÓ ·ÓÔÚıÔÏÔÁÈÛÌÒÓ» ÙÔ˘ ·ÚÂÏıfiÓÙÔ˜, fiˆ˜ ‹Ù·Ó Ï.¯. ÙÔ Î˘Ó‹ÁÈ ÙˆÓ Ì·- ÁÈÛÛÒÓ, ÔÊ›ÏÔ˘Ì ӷ ‚ÚÈÛÎfiÌ·ÛÙ Û ÂÈÊ˘Ï·Î‹ Î·È Ó· ÂÈÎÚ›ÓÔ˘Ì η- ıÂÙ› Ô˘ ‚·Û›˙ÂÙ·È ÛÙËÓ Î·Ù·›ÂÛË Ù˘ ÛΤ„˘. TÔ ‚È‚Ï›Ô ÙÔ˘ ™¤ÚÌÂÚ Ì·˜ ÌÂٷʤÚÂÈ, ·fi ‰È¿ÊÔÚ˜ ÔÚȷΤ˜ ·ÏÏ¿ ·ÍÈÔ- ÛËÌ›ˆÙ˜ ÂÚÈÙÒÛÂȘ ‰ÔÍ·ÛÈÒÓ ÛÙÔ˘˜ ÂÓÓÔÈÔÏÔÁÈο ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔ «Û˘ÁÎÚÔ- ÙË̤ÓÔ˘˜» (·Ú¿ ÙËÓ ·Ô˘Û›· ÏÔÁÈÎÔ‡ Î·È ÂÌÂÈÚÈÎÔ‡ ÂÚȯÔ̤ÓÔ˘) ·ÓÔÚ- ıÔÏÔÁÈÛÌÔ‡˜ ÙÔ˘ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈÛÌÔ‡* Î·È Ù˘ ·ÌÊÈÛ‚‹ÙËÛ˘ ÙÔ˘ OÏÔη˘ÙÒÌ·- ÙÔ˜** Î·È ·fi ÂΛ Û ÈÔ ÂÈΛӉ˘Ó˜ Û˘ÌÂÚÈÊÔÚ¤˜ — ·ÓÙ›ÛÙÔȯ˜ ÙˆÓ ·- ÏÈÒÓ ÛÙ·˘ÚÔÊÔÚÈÒÓ Î·È ÙÔ˘ ΢ÓËÁÈÔ‡ ÙˆÓ Ì·ÁÈÛÛÒÓ — fiˆ˜ Â›Ó·È Ë ˘ÛÙÂ- ÚÈ΋ ÊÔ‚›· ÁÈ· ÙȘ Û·Ù·ÓÈÛÙÈΤ˜ «Ï·ÙÚ›˜» Î·È ÁÈ· ÙË ÛÂÍÔ˘·ÏÈ΋ ηÎÔÔ›- ËÛË ·È‰ÈÒÓ (Úfi‚ÏËÌ· ÔˆÛ‰‹ÔÙ ˘·ÚÎÙfi, Ì ÙÚ·ÁÈΤ˜ ÚÔÂÎÙ¿ÛÂȘ), Î·È Ì¿ÏÈÛÙ· Û Îϛ̷η ÙfiÛÔ Ì·˙È΋, ÒÛÙ ӷ ηٷÓÙ¿ ·‰È·ÓfiËÙË, Î·È ÙÔ fiÏÔ Ê·ÈÓfiÌÂÓÔ Ó· ·ÔÎÙ¿ ÙË ÌÔÚÊ‹ ÌÈ·˜ ·ÎÔ‡ÛÈ·˜ Û˘ÓˆÌÔÛ›·˜ ·ÛÙ‹ÚÈÎÙˆÓ, ·Ó Î·È ·fi Û˘Ó·ÈÛıËÌ·ÙÈ΋ ¿Ô„Ë ‚·ı‡Ù·Ù· ÊÔÚÙÈṲ̂ӈÓ, ηÙËÁÔÚÈÒÓ. ™ÙËÓ Ú·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ· ‰È·ı¤ÙÔ˘Ì ¤Ó· ÌfiÓÔ ÛËÌ·ÓÙÈÎfi fiÏÔ ÁÈ· Ó· ·ÓÙÈÌÂÙˆ›ÛÔ˘Ì ٤ÙÔÈÔ˘˜ ·Ú·ÏÔÁÈÛÌÔ‡˜ — ÙËÓ ›‰È· ÙË ÏÔÁÈ΋. ™ÙË Û‡Á- ¯ÚÔÓË AÌÂÚÈ΋, fï˜, ÔÈ Û˘Óı‹Î˜ ‰ÂÓ Ì·˜ ¢ÓÔÔ‡Ó, ·ÊÔ‡ ·ÎfiÌ· Î·È ÌÈ· ηÏÔÚÔ·›ÚÂÙË ÂÌÊ¿ÓÈÛË ÛÙ· ‰ËÌÔÊÈÏ‹ ÙÔÎ-ÛfiÔ˘ Oprah Î·È Donahue (Ô ™¤Ú- ÌÂÚ ÙËÓ Âȯ›ÚËÛÂ Î·È ÛÙ· ‰‡Ô, Ì ÚÔ‚ÏËÌ·ÙÈÎfi ·ÔÙ¤ÏÂÛÌ·, fiˆ˜ Ô ›‰ÈÔ˜ ÂÚÈÁÚ¿ÊÂÈ ÛÙÔ ‚È‚Ï›Ô Ô˘ Îڷٿ٠ÛÙ· ¯¤ÚÈ· Û·˜) ÂÈÙÚ¤ÂÈ ÌfiÓÔÓ * ™.Ù.M.: AÓ·Ï˘ÙÈο ÁÈ· ÙÔÓ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈÛÌfi, ‚Ï. M¤ÚÔ˜ TÚ›ÙÔ. ** ™.Ù.M.: M ÙÔÓ fiÚÔ OÏÔη‡ÙˆÌ· (Holocaust), Ô Û˘ÁÁڷʤ·˜ ÂÓÓÔ› ÙÔÓ ‰ˆ‰ÂηÂÙ‹ ‰ÈˆÁÌfi ÙˆÓ E‚Ú·›ˆÓ ·fi ÙÔ˘˜ Ó·˙› ÛÙË °ÂÚÌ·Ó›· Î·È ÛÙȘ ÁÂÚÌ·ÓÔÎÚ·ÙÔ‡ÌÂÓ˜ ¯Ò- Ú˜, ÌÂٷ͇ 1933 Î·È 1945, Ô˘ ÎÔÚ˘ÊÒıËΠ̠ÙË ÏÂÁfiÌÂÓË TÂÏÈ΋ §‡ÛË, Ì ÙËÓ ÔÔ›· ÂȯÂÈÚ‹ıËÎÂ Ë Ï‹Ú˘ ÂÍÔÏfiıÚ¢ÛË ÙÔ˘ ‚ڷ˚ÎÔ‡ ÏËı˘ÛÌÔ‡.
  • 14. xiv °IATI OI AN£Pø¶OI ¶I™TEYOYN ™E ¶APA•ENA ¶PA°MATA «Â͢ӷΛÛÙÈΘ» ·Ù¿Î˜ Î·È fi¯È ÙËÓ ··Ú·›ÙËÙË ·Ó¿Ï˘ÛË. ŒÙÛÈ, ÏÔÈfiÓ, ÔÊ›ÏÔ˘Ì ӷ ÚÔÛ·ı‹ÛÔ˘Ì ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔ. MÔÚԇ̠ӷ ÙÔ Î¿ÓÔ˘ÌÂ, Ú¤ÂÈ Ó· ÙÔ Î¿ÓÔ˘ÌÂ Î·È ı· ÙÔ Î¿ÓÔ˘ÌÂ. ÕÏψÛÙ ¤¯Ô˘Ì ÎÂÚ‰›ÛÂÈ ÛËÌ·- ÓÙÈΤ˜ ӛΘ, ÌÈÎÚ¤˜ Î·È ÌÂÁ¿Ï˜ — ·fi ·ÔÊ¿ÛÂȘ ÙÔ˘ AÓÒÙ·ÙÔ˘ ¢Èη- ÛÙËÚ›Ô˘ ηٿ ÙÔ˘ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈÛÌÔ‡ Ò˜ ÙÔ ÍÂÌ·ÛοÚÂÌ·, Û ÙÔÈÎfi Â›‰Ô, „¢ÙÔ-·Ú·„˘¯ÈÛÙÒÓ Î·È ı·˘Ì·ÙÔÔÈÒÓ. T· ηχÙÂÚ· fiÏ· Ì·˜ ¤Ú¯ÔÓÙ·È ·fi ÙÔ ÔÏÔÛÙ¿ÛÈÔ ÙˆÓ ‚·ÛÈÎÒÓ ÂÈ- ÛÙËÌÔÓÈÎÒÓ ÌÂıfi‰ˆÓ — ‰ÈfiÙÈ Ù›ÔÙ· ‰ÂÓ Â›Ó·È ÂÈÛÙÈÎfiÙÂÚÔ ·fi ÙËÓ Î·- ıÈÂڈ̤ÓË ÂÈÚ·Ì·ÙÈ΋ Ù¯ÓÈ΋ Ù˘ «‰ÈÏ¿ Ù˘ÊÏ‹˜»* ‰È·‰Èηۛ·˜ Î·È ·fi ÙȘ ıÂÌÂÏÈÒ‰ÂȘ ·Ú·ÙËÚËÛȷΤ˜ ÌÂıfi‰Ô˘˜ Ù˘ ÛÙ·ÙÈÛÙÈ΋˜ ·Ó¿Ï˘Û˘. ™¯Â- ‰fiÓ Î¿ı ۇÁ¯ÚÔÓÔ˜ ·ÓÔÚıÔÏÔÁÈÛÌfi˜ ÌÔÚ› Ó· ÓÈÎËı› Ì ·˘Ù¿ Ù· ÛÙÔÈ- ¯ÂÈÒ‰Ë ÂÈÛÙËÌÔÓÈο ÂÚÁ·Ï›·, Â¿Ó ·˘Ù¿ ¯ÚËÛÈÌÔÔÈËıÔ‡Ó Â‡ÛÙÔ¯·. £· ·Ó·Ê¤Úˆ, ÁÈ· ·Ú¿‰ÂÈÁÌ·, ÌÈ· ÂÚ›ÙˆÛË Ô˘ Ì ·ÊÔÚ¿ ÚÔÛˆÈο (η- ıÒ˜ Â›Ì·È ·Ù¤Ú·˜ ÂÓfi˜ ·˘ÙÈÛÙÈÎÔ‡ ·È‰ÈÔ‡): Ë Û·Ú·ÎÙÈ΋, ÏËÓ fï˜ ¤- Ú·Ó Î¿ı ÏÔÁÈ΋˜, ÂÏ›‰· ÂÈÎÔÈÓˆÓ›·˜ Ì ٷ ·˘ÙÈÛÙÈο ÂΛӷ ¿ÙÔÌ· Ô˘ ÛÙÂÚÔ‡ÓÙ·È Ù˘ ÈηÓfiÙËÙ·˜ ÔÌÈÏ›·˜, ̤ۈ «‰È¢ÎÔÏ˘ÓÙÒÓ» (·ÓıÚÒˆÓ Ô˘ ÈÛ¯˘Ú›˙ÔÓÙ·È fiÙÈ ÌÔÚÔ‡Ó Ó· ηıÔ‰ËÁÔ‡Ó Ù· ‰¿ÎÙ˘Ï· Ù¤ÙÔÈˆÓ ·˘ÙÈÛÙÈÎÒÓ ·ÙfiÌˆÓ ¿Óˆ ÛÙÔ ÏËÎÙÚÔÏfiÁÈÔ ÂÓfi˜ ˘ÔÏÔÁÈÛÙ‹, ÒÛÙ ӷ ÁÚ¿ÊÔ˘Ó ‰È¿- ÊÔÚ· ÌËӇ̷ٷ), ‰ÂÓ ·ÓÙÈÌÂÙˆ›ÛÙËΠ̠Â·Ú΋ ÛÎÂÙÈÎÈÛÌfi (Â̤ӷ ¿- ÓÙÔÙ ÌÔ˘ ı‡ÌÈ˙ ÎÏ·ÛÈÎfi Ù·¯˘‰·ÎÙ˘ÏÔ˘ÚÁÈÎfi ÎfiÏÔ) fiÛÔ ÔÈ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔÈ ‰È¢ÎÔÏ˘ÓÙ¤˜ ÏËÎÙÚÔÏÔÁÔ‡Û·Ó ÌËӇ̷ٷ Ô˘ ÔÈ ÁÔÓ›˜ ‹ıÂÏ·Ó Ó· ·ÎÔ‡- ÛÔ˘Ó («M·Ì¿ Û' ·Á·Ò, Ï˘¿Ì·È Ô˘ ÔÙ¤ ‰ÂÓ Â›¯· ÌÔÚ¤ÛÂÈ Ó· ÛÔ˘ ÙÔ ˆ»). ŸÙ·Ó fï˜ οÔÈÔÈ ‰È¢ÎÔÏ˘ÓÙ¤˜, ·Ú·Û˘Ṳ́ÓÔÈ ·fi ÙÔ Û‡Á¯ÚÔÓÔ Î˘Ó‹ÁÈ Ì·ÁÈÛÛÒÓ Ô˘ ıˆÚ› ËÁ‹ οı ÚÔ‚Ï‹Ì·ÙÔ˜ ÙË ÛÂÍÔ˘·ÏÈ΋ η- ÎÔÔ›ËÛË ÛÙËÓ ·È‰È΋ ËÏÈΛ·, ¤ÎÚÈÓ·Ó (Èı·ÓfiÓ ·Û˘Ó›‰ËÙ·) fiÙÈ Î·È Ô ·˘- ÙÈÛÌfi˜ ı· Ú¤ÂÈ Ó· ¤¯ÂÈ ·ÚfiÌÔÈ· ·ÈÙÈÔÏÔÁ›·, ¿Ú¯ÈÛ·Ó Ó· ÏËÎÙÚÔÏÔÁÔ‡Ó Î·ÙËÁÔڛ˜ ̤ۈ Ù˘ „¢ÙÔ-‰È¢ÎfiÏ˘ÓÛ‹˜ ÙÔ˘˜. ÙfiÙÂ, ·˘Ùfi ÙÔ «·ıÒÔ» ‰Ò- ÚÔ ÂÏ›‰·˜ ÌÂÙ·ÙÚ¿ËΠ۠ÂÊÈ¿ÏÙË, ηıÒ˜ ·ÚÎÂÙÔ› ÁÔÓ›˜ Ô˘ ·Á·Ô‡Û·Ó Î·È ÓÔÈ¿˙ÔÓÙ·Ó Ù· ·È‰È¿ ÙÔ˘˜ ηÙËÁÔÚ‹ıËÎ·Ó ¿‰Èη Î·È Û‡ÚıËÎ·Ó ÛÙ· ‰È- ηÛÙ‹ÚÈ·. TÔ ˙‹ÙËÌ· χıËΠ̤ۈ ÎÏ·ÛÈÎÒÓ «‰ÈÏ¿ Ù˘ÊÏÒÓ» ÂÈÚ·Ì¿ÙˆÓ (ÏËÚÔÊÔڛ˜ Ô˘ ÌfiÓÔ ÙÔ ·˘ÙÈÛÙÈÎfi ¿ÙÔÌÔ ÌÔÚÔ‡Û ӷ ÁÓˆÚ›˙ÂÈ, Î·È fi¯È Ô ‰È¢ÎÔÏ˘ÓÙ‹˜, ÔÙ¤ ‰ÂÓ ÂÌÊ·Ó›ÛÙËÎ·Ó ÛÙ· «ÌËӇ̷ٷ», ÂÓÒ ÏËÚÔÊÔڛ˜ Ô˘ ı· ÌÔÚÔ‡Û ӷ ÁÓˆÚ›˙ÂÈ Ô ‰È¢ÎÔÏ˘ÓÙ‹˜, Î·È fi¯È ÙÔ ·˘ÙÈÛÙÈÎfi ¿ÙÔÌÔ, ÂÌÊ·Ó›˙ÔÓÙ·Ó Û˘¯Ó¿ ÛÙ· «ÌËӇ̷ٷ» ·˘Ù¿), fi¯È fï˜ ÚÔÙÔ‡ Ë ˙ˆ‹ ÙˆÓ ÁÔÓ¤ˆÓ —Ô˘ ›¯·Ó ‹‰Ë ˘ÔʤÚÂÈ ÙfiÛÔ, ÏfiÁˆ Ù˘ ηٿÛÙ·Û˘ ÙÔ˘ ·È‰È- Ô‡ ÙÔ˘˜— ÛËÌ·‰Â˘Ù› ÙÚ·ÁÈο, ›Ûˆ˜ Î·È ÁÈ· ¿ÓÙ· (·ÊÔ‡ ηÓ›˜ ‰ÂÓ ÌÔ- * ™.Ù.M.: ¶ÂÈÚ·Ì·ÙÈ΋ Ù¯ÓÈ΋ Ô˘ ÂÊ·ÚÌfi˙ÂÙ·È ÛÙËÓ „˘¯ÔÏÔÁ›·, ηٿ ÙËÓ ÔÔ›· Ô‡- ÙÂ Ô ÂÈÚ·Ì·ÙÈÛÙ‹˜ Ô‡Ù ٷ ˘Ô‚·ÏÏfiÌÂÓ· Û ÂͤٷÛË ¿ÙÔÌ· ÁÓˆÚ›˙Ô˘Ó ÔÈÔÈ Î·È fiÙ ˘fiÎÂÈÓÙ·È ÛÙËÓ ÂÈÚ·Ì·ÙÈ΋ ‰È·‰Èηۛ·.
  • 15. ∏ ¢∏ªπ√Àƒ°π∫∏ ¢À¡∞ª∏ ∆√À ™∫∂¶∆π∫π™ª√À xv Ú› Ó· ÍÂÂÚ¿ÛÂÈ ·fiÏ˘Ù· ÌÈ· Ù¤ÙÔÈ· ÊÚÈÎÙ‹ ηÙËÁÔÚ›·, ·ÎfiÌ· ÎÈ fiÙ·Ó ·˘- Ù‹ ¤¯ÂÈ Ï‹Úˆ˜ ηٷÚÚ‡ÛÂÈ — οÙÈ Ô˘ fiÏÔÈ ÔÈ Û˘ÓÂȉËÙÔ› ΢ÓËÁÔ› Ì·- ÁÈÛÛÒÓ Ôχ ηϿ ÁÓˆÚ›˙Ô˘Ó). H ·ÚÓËÙÈ΋ ÂÈÎfiÓ· Ô˘ Û˘Óԉ‡ÂÈ ÙÔÓ ÛÎÂÙÈÎÈÛÌfi ÔÊ›ÏÂÙ·È ÛÙËÓ ÂÓÙ‡- ˆÛË ˆ˜, ¤Ú· ·fi ÙËÓ ·Ó·ÁηÈfiÙËÙ¿ ÙÔ˘, ÌÔÚ› Ó· ıˆÚËı› ÌÔÓ¿¯· ˆ˜ ¿ÚÓËÛË — ‰ËÏ·‰‹ ˆ˜ ÂÍÔ˘‰ÂÙ¤ÚˆÛË „¢‰ÒÓ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌÒÓ. ¢ÂÓ Â›Ó·È, fï˜, ¤ÙÛÈ — fiˆ˜ ÙÔ ‚È‚Ï›Ô ·˘Ùfi ÙfiÛÔ Î·Ï¿ ·Ô‰ÂÈÎÓ‡ÂÈ. H ÎÚÈÙÈ΋ ·Ó·›- ÚÂÛË Á›ÓÂÙ·È ÛÙÔ Ï·›ÛÈÔ ÂÓfi˜ ‰È·ÊÔÚÂÙÈÎÔ‡ ÌÔÓÙ¤ÏÔ˘ ÂÚÌËÓ›·˜, ‰ÂÓ Â›Ó·È ·ÏÒ˜ ÌÈ· ¿ÛÎËÛË ÌˉÂÓÈÛÌÔ‡. TÔ ‰È·ÊÔÚÂÙÈÎfi ÌÔÓÙ¤ÏÔ Â›Ó·È Ô ›‰ÈÔ˜ Ô ÔÚ- ıfi˜ ÏfiÁÔ˜, Û˘Ó‰˘·Ṳ̂ÓÔ˜ Ì ÙËÓ ËıÈ΋ ·ÍÈÔÚ¤ÂÈ· — Ù· ‰‡Ô ÈÛ¯˘ÚfiÙÂÚ· fiÏ· ÙÔ˘ ∫·ÏÔ‡ Ô˘ ÁÓÒÚÈÛ ÔÙ¤ Ô Ï·Ó‹Ù˘ Ì·˜.
  • 16. ¶PO§O°O™ ™E §I°O ™THN O¶PA TË ¢Â˘Ù¤Ú·, 2 OÎÙˆ‚Ú›Ô˘ 1995, ÁÈ· ÚÒÙË ÊÔÚ¿ ÛÙË ‰ÂηÂÙ‹ ÈÛÙÔÚ›· ÙÔ˘, ÙÔ ÙÔÎ-ÛfiÔ˘ Ù˘ ŸÚ· °Ô˘›ÓÊÚ˘* (Oprah Winfrey) ›¯Â ˆ˜ ·ÚÈ· ÚÔÛÎÂ- ÎÏË̤ÓË ÌÈ· ÂȉÈÎfi ÙÔ˘ «·Ú·„˘¯ÈÛÌÔ‡» (psychic). §ÂÁfiÙ·Ó Pfi˙Ì·Ú˘ AÏÙ¤· (Rosemary Altea, Â·ÁÁÂÏÌ·ÙÈÎfi „¢‰ÒÓ˘ÌÔ) Î·È ÈÛ¯˘ÚÈ˙fiÙ·Ó fiÙÈ ÂÈÎÔÈÓˆÓ› Ì ÙÔ˘˜ ÓÂÎÚÔ‡˜. TÔ ‚È‚Ï›Ô Ô˘ ›¯Â ÁÚ¿„ÂÈ Û¯ÂÙÈο Ì ·˘ÙfiÓ ÙÔÓ ·Û˘Ó‹ıÈÛÙÔ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌfi —O AÂÙfi˜ Î·È ÙÔ Pfi‰Ô: MÈ· ÂÓÙ˘ˆÛȷ΋ ·ÏËıÈ- Ó‹ ÈÛÙÔÚ›· (The Eagle and the Rose: A Remarkable True Story)— ‚ÚÈÛÎfiÙ·Ó ‹‰Ë ÛÙȘ ÚÒÙ˜ ı¤ÛÂȘ ÙÔ˘ ηٷÏfiÁÔ˘ ˆÏ‹ÛÂˆÓ ÙˆÓ ÂÊËÌÂÚ›‰ˆÓ New York Times Î·È Wall Street Journal ÁÈ· οÌÔÛ˜ ‚‰ÔÌ¿‰Â˜ (Ô «AÂÙfi˜» Â›Ó·È Î¿- ÔÈÔ˜ IӉȿÓÔ˜ —ÙÔ «Ó‡̷-Ô‰ËÁfi˜» Ù˘ AÏÙ¤·— Î·È Ë ›‰È· Ë AÏÙ¤· ›- Ó·È ÙÔ «Pfi‰Ô»). H ŸÚ· ÍÂΛÓËÛ ÙËÓ ÂÎÔÌ‹ ‰ËÏÒÓÔÓÙ·˜ fiÙÈ ÚÔÛοÏÂ- Û ÙË Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓË ÂȉÈÎfi ÌfiÓÔ Î·È ÌfiÓÔ ÂÂȉ‹ ·ÚÎÂÙÔ› ηÏÔ› Î·È ¤ÌÈ- ÛÙÔÈ Ê›ÏÔÈ Ù˘ ›¯·Ó ¯·Ú·ÎÙËÚ›ÛÂÈ ÙËÓ AÏÙ¤· ˆ˜ Ì›· ·fi ÙȘ ÛÔ‚·ÚfiÙÂÚ˜ ·ÚÔ˘Û›Â˜ ÛÙÔÓ ¯ÒÚÔ ÙÔ˘ ·Ú·„˘¯ÈÛÌÔ‡. ™ÙË Û˘Ó¤¯ÂÈ·, ÔÈ ·Ú·ÁˆÁÔ› ÙÔ˘ ÛfiÔ˘ Úfi‚·Ï·Ó ÌÂÚÈο ÏÂÙ¿ ·fi ¤Ó· ‚›ÓÙÂÔ Á˘ÚÈṲ̂ÓÔ ÙËÓ ÚÔËÁÔ‡ÌÂÓË Ì¤Ú·, Ô˘ ¤‰ÂȯÓ ÙËÓ AÏÙ¤· Â› Ù÷ˆ ¤ÚÁ÷ˆ ÌÚÔÛÙ¿ Û ¤Ó· ÌÈÎÚfi ·ÎÚÔ·- Ù‹ÚÈÔ, Û˘ÁÎÂÓÙڈ̤ÓÔ Û οÔÈÔ ‰È·Ì¤ÚÈÛÌ· ÔÏ˘Î·ÙÔÈΛ·˜ ÛÙÔ ™ÈοÁÔ, Ó· οÓÂÈ ·Ó·Ú›ıÌËÙ˜ ÂÚˆÙ‹ÛÂȘ, Ó· ÁÂÓÈÎÔÏÔÁ› ·Î·Ù¿Û¯ÂÙ· ηÈ, Ô‡ Î·È Ô‡, Ó· ‰›ÓÂÈ Î·È Î¿ÔȘ Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤Ó˜ ÏËÚÔÊÔڛ˜ ÁÈ· ÔÏ˘·Á·Ë̤ÓÔ˘˜ ÂÎÏÈfiÓÙ˜ ÙˆÓ ÌÂÏÒÓ ÙÔ˘ ·ÎÚÔ·ÙËÚ›Ô˘. MÂÙ¿ ÙËÓ ÚÔ‚ÔÏ‹ ÙÔ˘ ‚›ÓÙÂÔ, Ë AÏÙ¤· ¿Ú¯ÈÛ ӷ «‰Ô˘Ï‡ÂÈ» Ì ÙÔ ÎÔÈÓfi Ù˘ ÛÙÔ ÛÙÔ‡ÓÙÈÔ. «M‹ˆ˜ ¤¯·- Û ηÓ›˜ Â‰Ò Ì¤Û· οÔÈÔ ·Á·Ë̤ÓÔ ÙÔ˘ ÚfiÛˆÔ ·fi ÓÈÁÌfi;», «BϤ- ˆ ¤Ó·Ó ¿ÓÙÚ· Ó· ÛÙ¤ÎÂÙ·È ›Ûˆ ÛÔ˘», «Y‹Ú¯Â Î·È Î¿ÔÈ· ‚¿Úη;» Î.Ô.Î. * ™.Ù.M.: ŒÓ· ·fi Ù· ÌÂÁ¿Ï˘ ı·̷ÙÈÎfiÙËÙ·˜ ÚˆÈÓ¿ ÙÔÎ-ÛfiÔ˘ ÛÙȘ H¶A.
  • 17. 2 °IATI OI AN£Pø¶OI ¶I™TEYOYN ™E ¶APA•ENA ¶PA°MATA AÓÙ›ıÂÙ· Ì ÙÔ˘˜ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔ˘˜ ·Ú·„˘¯ÈÛÙ¤˜ Ô˘ ¤¯ˆ ·Ú·ÎÔÏÔ˘ı‹- ÛÂÈ, Ë AÏÙ¤· ·ÔÙ‡Á¯·Ó ·Ù·Áˆ‰Ò˜. TÔ ·ÎÚÔ·Ù‹ÚÈÔ ‰ÂÓ Ù˘ ·Ú›¯Â Ù· ÛÙÔȯ›· Ô˘ ¯ÚÂÈ·˙fiÙ·Ó ÁÈ· Ó· «Ì·ÓÙ¤„ÂÈ» ÙȘ ÏËÚÔÊÔڛ˜ Ô˘ ‹ıÂÏÂ. TÂ- ÏÈο, ÛÙÔ Ì¤ÛÔ Ù˘ ÂÎÔÌ‹˜, ¤Ù˘¯Â ‰È¿Ó·. AÊÔ‡ οÏÂÛ ÌÈ· ÌÂÛ‹ÏÈÎË Á˘- Ó·›Î·, ÌÈÛÔÎÚ˘Ì̤ÓË ›Ûˆ ·fi ÌÈ· οÌÂÚ·, Ë AÏÙ¤· ·Ó·ÎÔ›ÓˆÛ ˆ˜ Ë Á˘- Ó·›Î· ·˘Ù‹ ›¯Â ¯¿ÛÂÈ ÙË ÌËÙ¤Ú· Ù˘ ·fi ηÚΛÓÔ. H Á˘Ó·›Î· ¿Ú¯ÈÛ ӷ ʈӿ˙ÂÈ Î·È Ó· ÎÏ·›ÂÈ. EÈϤÔÓ, ÚÔÛ¤ıÂÛÂ Ë AÏÙ¤·, Ô Ó·Úfi˜ ‰›Ï· ÛÙË Á˘Ó·›Î· ‹Ù·Ó ÁÈÔ˜ Ù˘ Î·È ÙÔÓ ··Û¯ÔÏÔ‡Û·Ó Î¿ÔȘ ·ÔÊ¿ÛÂȘ Ô˘ ¤ÚÂ ӷ ¿ÚÂÈ Û¯ÂÙÈο Ì ÙȘ ÛÔ˘‰¤˜ Î·È ÙËÓ Î·ÚȤڷ ÙÔ˘. EΛÓÔ˜ ·- Ú·‰¤¯ıËΠˆ˜ fiÓÙˆ˜ ¤ÙÛÈ Â›¯·Ó Ù· Ú¿ÁÌ·Ù· Î·È ÂÍÔÌÔÏÔÁ‹ıËΠÙË Ï˘- ËÙÂÚ‹ ÈÛÙÔÚ›· ÙÔ˘. TÔ ·ÎÚÔ·Ù‹ÚÈÔ Â›¯Â Ì›ÓÂÈ ¿Ó·˘‰Ô, Ë ŸÚ· ‰ÂÓ ‹ÍÂÚ ÙÈ Ó· ÂÈ. H AÏÙ¤· ¤‰ˆÛ ÚfiÛıÂÙ˜ ÏÂÙÔ̤ÚÂȘ Î·È ¤Î·Ó ÚԂϤ„ÂȘ. MÂÙ¿ ÙË Ì·ÁÓËÙÔÛÎfiËÛË, ÌÈ· Á˘Ó·›Î· ÛËÎÒıËÎÂ Î·È ·Ó·ÎÔ›ÓˆÛ ˆ˜ ›- ¯Â ¤ÏıÂÈ ÁÈ· Ó· ÍÂÛÎÂ¿ÛÂÈ ÙËÓ AÏÙ¤·, ·ÏÏ¿ fiÙÈ Â›¯Â ϤÔÓ ÂÈÛı› ÁÈ· ÙȘ ÈηÓfiÙËÙ¤˜ Ù˘. E‰Ò οÓÂÈ ÙËÓ Â›ÛÔ‰fi ÙÔ˘ Ô ÛÎÂÙÈÎÈÛÙ‹˜. TÚÂȘ ̤Ú˜ ÚÈÓ ÙË Ì·ÁÓË- ÙÔÛÎfiËÛË Ù˘ ÂÎÔÌ‹˜, Ì ‹Ú ÙËϤʈÓÔ Ì›· ·fi ÙȘ ·Ú·ÁˆÁÔ‡˜ Ù˘ ŸÚ·. ŒÎÏËÎÙË Ô˘ Ô ÂΉfiÙ˘ ÙÔ˘ ÂÚÈÔ‰ÈÎÔ‡ Skeptic ‰ÂÓ Â›¯Â Î·Ó ·ÎÔ˘- ÛÙ¿ ÙË Pfi˙Ì·Ú˘ AÏÙ¤·, Ë ÂÓ ÏfiÁˆ ·Ú·ÁˆÁfi˜ ÂÙÔÈÌ·˙fiÙ·Ó Ó· ‚ÚÂÈ Î¿ÔÈ- ÔÓ ¿ÏÏÔÓ Ó· ηϤÛÂÈ ÛÙÔ ÛfiÔ˘. TfiÙÂ, ¯ˆÚ›˜ ÔÙ¤ Ó· ¤¯ˆ ‰ÂÈ ÙËÓ AÏÙ¤·, Ù˘ ÂÚȤÁÚ·„· Â·ÎÚÈ‚Ò˜ ÙÔÓ ÙÚfiÔ Ì ÙÔÓ ÔÔ›Ô «ÂÚÁ¿˙ÂÙ·È». H ·Ú·Áˆ- Áfi˜ ÌÔ‡ ¤ÛÙÂÈÏ ·Ì¤Ûˆ˜ ÙÔ ·ÂÚÔÔÚÈÎfi ÂÈÛÈÙ‹ÚÈÔ. ™Ù· Ï›Á· ÏÂÙ¿ Ô˘ ÌÔ˘ ‰fiıËηÓ, ÂÍ‹ÁËÛ· fiÙÈ ·˘Ùfi Ô˘ ÙÔ ·ÎÚÔ·Ù‹ÚÈÔ Â›¯Â ÌfiÏȘ ·Ú·ÎÔÏÔ˘ı‹ÛÂÈ ı· ÌÔÚÔ‡Û ӷ ÙÔ ‰ÂÈ Ï.¯. ÛÙÔ «K¿ÛÙÚÔ Ù˘ M·Á›·˜»*, ÛÙÔ XfiÏ˘ÁÔ˘ÓÙ, ÔÔÙ‰‹ÔÙ ÂÌÊ·ÓÈ˙fiÙ·Ó ÛÙÔ Î¤ÓÙÚÔ ·˘Ùfi οÔÈÔ˜ ÌÂÓÙ·ÏÈÛÙ‹˜** Ô˘ ͤ- ÚÂÈ Ó· «¯ÂÈÚ›˙ÂÙ·È» ηϿ ÙÔ ·ÎÚÔ·Ù‹ÚÈfi ÙÔ˘. §¤ÁÔÓÙ·˜ «¯ÂÈÚ›˙ÂÙ·È», ÂÓÓÔÒ ÙË ¯Ú‹ÛË Ù˘ ‰ÔÎÈÌ·Ṳ̂Ó˘ Ù¯ÓÈ΋˜ Ù˘ «·Ó¿ÁÓˆÛ˘», ηٿ ÙËÓ ÔÔ›· Ô ÌÂÓÙ·ÏÈÛÙ‹˜ ı¤ÙÂÈ ÁÂÓÈΤ˜ ÂÚˆÙ‹ÛÂȘ ̤¯ÚÈ Ó· ‚ÚÂÈ Î¿ÔÈÔÓ Ô˘ ı· ··- ÓÙ‹ÛÂÈ ·Ú¤¯ÔÓÙ·˜ ÁÂÓÓ·Èfi‰ˆÚ· ÏËÚÔÊÔڛ˜ Ô˘ ÙÔ˘ ÂÈÙÚ¤Ô˘Ó Ó· Û˘- Ó¯›˙ÂÈ Ó· «‰È·‚¿˙ÂÈ ÙË ÛΤ„Ë» ÙÔ˘ Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓÔ˘ ı·ً. AÓ ÂÈÌ›ÓÂÈ ÛÙȘ ÂÚˆÙ‹ÛÂȘ, οÔÙ ı· ‚ÚÂÈ ¤Ó·Ó «ÛÙfi¯Ô». «M‹ˆ˜ ‹Ù·Ó ηÚΛÓÔ˜ ÙÔ˘ Ó‡ÌÔÓ·; ¢ÈfiÙÈ ÓÈÒıˆ ¤Ó·Ó fiÓÔ Â‰Ò ÛÙÔ ÛÙ‹ıÔ˜...». ∫·È Ô ı·ً˜ ··- ÓÙ¿ÂÈ: «Î·Ú‰È·Î‹ ÚÔÛ‚ÔÏ‹». «K·Ú‰È·Î‹ ÚÔÛ‚ÔÏ‹; ·˘Ùfi ÂÍËÁ› ÙÔ˘˜ fi- ÓÔ˘˜ ÛÙÔ ÛÙ‹ıÔ˜». ◊, «·ÈÛı¿ÓÔÌ·È ÓÈÁÌfi, ˘‹Ú¯Â οÔÈ· ‚¿Úη ÂΛ Á‡- * ™.Ù.M.: K¤ÓÙÚÔ fiÔ˘ ÌÔÚ› ηÓ›˜ Ó· ·Ú·ÎÔÏÔ˘ı‹ÛÂÈ ·Ú·ÛÙ¿ÛÂȘ Ù·¯˘‰·ÎÙ˘- ÏÔ˘ÚÁÒÓ Î·È ¿ÏÏˆÓ «Ì¿ÁˆÓ». ** ™.Ù.M.: mentalist, «„˘¯ÔÏÔÁÔ-Ù·¯˘‰·ÎÙ˘ÏÔ˘ÚÁfi˜», Ô ÔÔ›Ô˜ ¯ÚËÛÈÌÔÔÈ› „˘¯ÔÏÔ- ÁÈο Î·È ¿ÏÏ· Ù¯ӿÛÌ·Ù· ÁÈ· Ó· Ì·ÓÙ‡ÂÈ ÙȘ ÛΤ„ÂȘ, Ó· ‰È·‚¿˙ÂÈ ÎÏÂÈÛÙ¿ ÁÚ¿Ì- Ì·Ù· Î.Ï.
  • 18. ¶PO§O°O™ 3 Úˆ; BϤˆ οÙÈ Û·Ó ‚¿Úη ¿Óˆ Û ÓÂÚfi, ÔÙ¿ÌÈ ›Ûˆ˜ ‹ Ï›ÌÓË...» Î.Ô.Î. ™Â ¤Ó· ·ÎÚÔ·Ù‹ÚÈÔ 250 ·ÓıÚÒˆÓ, ÌÔÈÚ·›· ı· ·ÓÙÈÚÔÛˆ‡ÂÙ·È Î¿ıÂ Û˘- ÓËıÈṲ̂ÓË ·ÈÙ›· ı·Ó¿ÙÔ˘. OÈ ‚·ÛÈΤ˜ ·Ú¯¤˜ Ù˘ «·Ó¿ÁÓˆÛ˘» Â›Ó·È ·Ϥ˜: ·Ú¯›ÛÙ Ì ÁÂÓÈÎfiÙËÙ˜ (·˘ÙÔÎÈÓËÙÈο ·Ù˘¯‹Ì·Ù·, ÓÈÁÌÔ‡˜, ηډȷΤ˜ ÚÔÛ‚ÔϤ˜, ηÚΛÓÔ˘˜), ÎÚ·Ù‹ÛÙ ÙË Û˘˙‹ÙËÛË Â˘¯¿ÚÈÛÙË («ı¤ÏÂÈ Ó· ͤÚÂȘ ˆ˜ Û ·Á·¿ÂÈ Ôχ», «ÌÔ˘ ϤÂÈ Ó· Û·˜ ˆ ˆ˜ ‰ÂÓ ˘ÔʤÚÂÈ È·», «‰ÂÓ ÔÓ¿ÂÈ ϤÔÓ») Î·È ÌËÓ Í¯ӿÙ fiÙÈ ÙÔ ·ÎÚÔ·Ù‹ÚÈÔ ı· ı˘Ì¿Ù·È ÙȘ ÂÈÙ˘¯›Â˜ Î·È fi¯È ÙȘ ·ÔÙ˘¯›Â˜ Û·˜ («¶Ò˜ ‹ÍÂÚ fiÙÈ ‹Ù·Ó ηÚΛÓÔ˜;», «¶Ò˜ ‚ڋΠÙÔ fiÓÔÌ¿ Ù˘;»). ¶Ò˜ fï˜ ı· ÌÔÚÔ‡ÛÂ Ë Pfi˙Ì·Ú˘ AÏÙ¤· Ó· ͤÚÂÈ, ¯ˆÚ›˜ Ó· ÚˆÙ‹ÛÂÈ, fiÙÈ Ë ÌË- Ù¤Ú· Ù˘ Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤Ó˘ Á˘Ó·›Î·˜ ›¯Â Âı¿ÓÂÈ ·fi ηÚΛÓÔ Î·È fiÙÈ Ô ÁÈÔ˜ Ù˘ ·ÓËÛ˘¯Ô‡Û ÁÈ· ÙËÓ Î·ÚȤڷ ÙÔ˘; °È· ÙËÓ ŸÚ·, ÁÈ· ÙÔ˘˜ 250 ı·٤˜ ̤۷ ÛÙÔ ÛÙÔ‡ÓÙÈÔ Î·È ÁÈ· Ù· ÂηÙÔÌ̇ÚÈ· ÙˆÓ ÙËÏÂı·ÙÒÓ, Ë AÏÙ¤· ¤ÌÔÈ- ·˙ ӷ ÂÈÎÔÈÓˆÓ› Ú¿ÁÌ·ÙÈ Ì ÙÔÓ ÎfiÛÌÔ ÙˆÓ ÓÂ˘Ì¿ÙˆÓ. H ÂÍ‹ÁËÛË ¤¯ÂÈ ‚¤‚·È· Ó· οÓÂÈ Ì ÙÔÓ ÎfiÛÌÔ ·˘Ùfi, fi¯È Ì ÙÔÓ «¿ÏÏÔ». NˆÚ›ÙÂÚ·, ÙËÓ ›‰È· ‹ÌÂÚ·, ηıÒ˜ ‹Á·ÈÓ· ·fi ÙÔ ÍÂÓÔ‰Ô¯Â›Ô ÛÙÔ ÛÙÔ‡ÓÙÈÔ, ‚Ú¤ıËη ÛÙËÓ ›‰È· ÏÈÌÔ˘˙›Ó· Ì ÌÂÚÈÎÔ‡˜ ·fi ÙÔ˘˜ ηÏÂṲ̂ÓÔ˘˜ Ù˘ ÂÎÔ- Ì‹˜, ÌÂٷ͇ ÙˆÓ ÔÔ›ˆÓ ‹Ù·Ó Ë Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓË Á˘Ó·›Î· Î·È Ô ÁÈÔ˜ Ù˘. K·- Ù¿ ÙË ‰È¿ÚÎÂÈ· Ù˘ ‰È·‰ÚÔÌ‹˜ ·Ó¤ÊÂÚ·Ó fiÙÈ Â›¯·Ó Û˘Ó·ÓÙËı› ·Ï·ÈfiÙÂÚ· Ì ÙËÓ AÏÙ¤· Î·È Â›¯·Ó ÎÏËı› ·fi ÙÔ˘˜ ·Ú·ÁˆÁÔ‡˜ Ù˘ ŸÚ· ÁÈ· Ó· ÌÔÈ- Ú·ÛÙÔ‡Ó ÙËÓ ÂÌÂÈÚ›· ÙÔ˘˜ Ì ÙÔ˘˜ ÙËÏÂı·٤˜. MÈ· Î·È Î·Ó¤Ó·˜ ۯ‰fiÓ ‰ÂÓ ‹ÍÂÚ ÙË ÌÈÎÚ‹ ·˘Ù‹ ÏÂÙÔ̤ÚÂÈ·, Ë AÏÙ¤· ÌfiÚÂÛ ӷ ¯ÚËÛÈÌÔÔÈ‹ÛÂÈ ÙË ÁÓˆÚÈÌ›· Ù˘ Ì ÙË Á˘Ó·›Î· Î·È Ù· fiÛ· ‹ÍÂÚ ÁÈ’ ·˘Ù‹Ó, ÒÛÙ ӷ ÁÏ˘- ÙÒÛÂÈ ÙËÓ ÙÂÏÂ˘Ù·›· ÛÙÈÁÌ‹ ·fi ÙËÓ Î·Ù·ÎÚ·˘Á‹. º˘ÛÈο, Ì›ÏËÛ· ÛÙËÓ ÂÎ- ÔÌ‹ ÁÈ· ÙË Û˘˙‹ÙËÛË ÂΛÓË, ·ÏÏ¿, ÚÔ˜ ηٿÏËÍ‹ ÌÔ˘, Ë Á˘Ó·›Î· ·Ú- Ó‹ıËΠfiÙÈ Â›¯Â ÔÙ¤ Û˘Ó·ÓÙËı› Ì ÙËÓ AÏÙ¤· Î·È ÙÔ Ì¤ÚÔ˜ ·˘Ùfi Ù˘ ÂÎ- ÔÌ‹˜ ÎfiËÎÂ. ¢ÂÓ ÈÛÙ‡ˆ ˆ˜ Ë AÏÙ¤· ÂÍ··Ù¿ Û˘ÓÂȉËÙ¿ ÙÔ ÎÔÈÓfi Ù˘ ¯ÚËÛÈÌÔÔÈ- ÒÓÙ·˜ Ù¯ÓÈΤ˜ «·Ó¿ÁÓˆÛ˘». NÔÌ›˙ˆ fiÙÈ Ì¿ÏÏÔÓ ¿Ú¯ÈÛ ӷ ÈÛÙ‡ÂÈ ÂÈÏÈ- ÎÚÈÓ¿ ÛÙȘ ›‰È˜ ÙȘ «·Ú·„˘¯ÈΤ˜ ‰˘Ó¿ÌÂȘ» Ù˘ ηÈ, ·Ó˘ÛÙÂÚfi‚Ô˘Ï·, ¤Ì·- ı ӷ «‰È·‚¿˙ÂÈ» ÌÂÙ¿ ·fi ÔÏϤ˜ ‰ÔÎÈ̤˜. H ›‰È· ÈÛ¯˘Ú›˙ÂÙ·È fiÙÈ Ù· ¿- ÓÙ· ÍÂΛÓËÛ·Ó ÙÔÓ NԤ̂ÚÈÔ ÙÔ˘ 1981, fiÙ·Ó fiˆ˜ ÂÚÈÁÚ¿ÊÂÈ: «•‡ÓËÛ· ÓˆÚ›˜ ¤Ó· Úˆ› Î·È ÙÔÓ Â›‰· Ó· ÛÙ¤ÎÂÙ·È Ï¿È ÛÙÔ ÎÚ‚¿ÙÈ Î·È Ó· Ì ÎÔÈ- Ù¿. ¶·Ú’ fiÙÈ ÌÈÛÔÎÔÈÌÈṲ̂ÓË, ηٿϷ‚· ·Ì¤Ûˆ˜ fiÙÈ ‰ÂÓ ‹Ù·Ó οÔÈÔ Ï¿- ÛÌ· Ù˘ Ê·ÓÙ·Û›·˜ ÌÔ˘, οÔÈ· ÔÓÂÈÚÈ΋ ÂÈÎfiÓ· ̤۷ ÛÙË Ó‡¯Ù·» (1995, Û. 56). Afi ÂΛ Î·È ¤Ú·, fiˆ˜ ·ÔηχÙÂÈ ÛÙÔ ‚È‚Ï›Ô Ù˘, ÍÂΛÓËÛ ÌÈ· Ì·ÎÚÔ¯ÚfiÓÈ· ‰È·‰Èηۛ· «·ÓÔ›ÁÌ·ÙÔ˜» ÙÔ˘ ·˘ÙÔ‡ Ù˘ ÛÙËÓ Èı·ÓfiÙËÙ· ‡·Ú͢ ÂÓfi˜ ÎfiÛÌÔ˘ ÙˆÓ ÓÂ˘Ì¿ÙˆÓ, ̤ۈ ˘ÓÔÔÌÈÎÒÓ ·Ú·ÈÛı‹ÛˆÓ, fiˆ˜ ÙȘ ÔÓÔÌ¿˙Ô˘Ó ÔÈ „˘¯ÔÏfiÁÔÈ —‰ËÏ·‰‹ ÔÙ·ÛÈÒÓ Ì ʷÓÙ¿ÛÌ·Ù·, Â͈- Á‹ÈÓÔ˘˜ ‹ ·Á·Ë̤ӷ ÚfiÛˆ·, Ô˘ ÂÌÊ·Ó›˙ÔÓÙ·È Î·ıÒ˜ Û˘Ó¤Ú¯ÂÙ·È Î·Ó›˜
  • 19. 4 °IATI OI AN£Pø¶OI ¶I™TEYOYN ™E ¶APA•ENA ¶PA°MATA ·fi ‚·ı‡ ‡ÓÔ— Î·È Ù˘ ·fi‰ÔÛ˘ Ì˘ÛÙÈÎÈÛÙÈÎÒÓ ÂÚÌËÓÂÈÒÓ Û ·Û˘Ó‹ıÈ- ÛÙ˜ ÂÌÂÈڛ˜. øÛÙfiÛÔ, ›Ù ÌÈÏԇ̠ÁÈ· ÔÓÙ›ÎÈ· Ô˘ ÙÚ·‚Ô‡Ó ÌÔ¯ÏÔ‡˜ ÁÈ· Ó· ‚ÚÔ˘Ó ÙÚÔÊ‹ ›Ù ÁÈ· ·ÓıÚÒÔ˘˜ Ô˘ ·›˙Ô˘Ó Ì ÙÔ˘˜ «ÎÔ˘ÏÔ¯¤ÚË- ‰Â˜» ÛÙÔ Î·˙›ÓÔ, ·ÚΛ οÔÈ· ÂÚÈÛÙ·Ûȷ΋ ÂÈÙ˘¯›· ÁÈ· Ó· ÙÔ˘˜ οÓÂÈ Ó· Û˘Ó¯›ÛÔ˘Ó. H ›ÛÙË Î·È Ë Û˘ÌÂÚÈÊÔÚ¿ Ù˘ AÏÙ¤· ‰È·ÌÔÚÊÒıËÎ·Ó Ì¤Ûˆ ÏÂÈÙÔ˘ÚÁÈ΋˜ ÂÍ¿ÚÙËÛ˘ Ô˘ ‚·Û›ÛÙËΠ۠ÌÈ· ÌÂÙ·‚ÏËÙ‹˜ ·Ó·ÏÔÁ›·˜ ‰È·- ‰Èηۛ· ÂÓ›Û¯˘Û˘ — ÔÏϤ˜ ÔÈ ·ÔÙ˘¯›Â˜, ·ÏÏ¿ ·ÚÎÂÙ¤˜ ÂÈÙ˘¯›Â˜ ÒÛÙ ·˘Ù¤˜ Ó· ‰È·ÌÔÚÊÒÛÔ˘Ó Î·È Ó· ‰È·ÈˆÓ›ÛÔ˘Ó ÙËÓ Ú·ÎÙÈ΋ Ù˘. H ıÂÙÈ΋ ·Ó¿‰Ú·ÛË, ˘fi ÙË ÌÔÚÊ‹ ÂÓıÔ˘ÛÈ·ÛÌ¤ÓˆÓ ÂÏ·ÙÒÓ, ‰È·ÙÂıÂÈÌ¤ÓˆÓ Ó· ÏË- ÚÒÛÔ˘Ó Ì¤¯ÚÈ Î·È 200 ‰ÔÏ¿ÚÈ· ÁÈ· οıÂ Û˘Ó¿ÓÙËÛË, ‹Ù·Ó ¤Ó·˜ Ì˯·ÓÈÛÌfi˜ ÈηÓfi˜ Ó· ÂÓÈÛ¯‡ÛÂÈ ÙËÓ ›ÛÙË ÛÙȘ ‰˘Ó¿ÌÂȘ Ù˘ Î·È Ó· ÙËÓ ÂÓı·ÚÚ‡ÓÂÈ ÛÙÔ Ó· «·ÎÔÓ›ÛÂÈ» ÙȘ ÌÂÓÙ·ÏÈÛÙÈΤ˜ Ù˘ ‰ÂÍÈfiÙËÙ˜. TÔ ›‰ÈÔ Ì¿ÏÏÔÓ ÈÛ¯‡ÂÈ Î·È ÁÈ· ÙÔÓ ÎÔÚ˘Ê·›Ô ·Ú·„˘¯ÈÛÙ‹, fiÛÔÓ ·ÊÔÚ¿ ÙËÓ «·Ó¿ÁÓˆÛË» —ÙÔÓ T˙¤È̘ B·Ó ¶Ú¿·ÁÎ (James Van Praagh)— Ô ÔÔ›Ô˜ Â› Ì‹Ó˜ ÔÏfiÎÏËÚÔ˘˜ ¿ÊËÓ ¿Ó·˘‰Ô ÙÔ ÎÔÈÓfi ÙÔ˘ ÛÙÔ ÓÂÔÂÔ¯ÈÎfi* ÙÔÎ-Ûfi- Ô˘ ÙÔ˘ ·ÌÂÚÈηÓÈÎÔ‡ ÙËÏÂÔÙÈÎÔ‡ ‰ÈÎÙ‡Ô˘ NBC H ¿ÏÏË ÏÂ˘Ú¿ (The Other Side), ÒÛÔ˘ ÙÔÓ ÍÂÛΤ·Û ¤Ó· ¿ÏÏÔ ÚfiÁÚ·ÌÌ· Ù˘ ·ÌÂÚÈηÓÈ΋˜ ÙËÏÂfi- Ú·Û˘, Ù· ÕÏ˘Ù· Ì˘ÛÙ‹ÚÈ· (Unsolved Mysteries). I‰Ô‡ Ò˜ ¤ÁÈÓ ·˘Ù‹ Ë ·Ô- Î¿Ï˘„Ë: M οÏÂÛ·Ó Ó· ηı›Ûˆ Û ¤Ó· ‰ˆÌ¿ÙÈÔ Ì ÂÓÓ¤· ¿ÏÏ· ¿ÙÔÌ·. ™ÙË Û˘Ó¤¯ÂÈ· ˙ËÙ‹ıËΠ·fi ÙÔÓ B·Ó ¶Ú¿·ÁÎ Ó· ÌÈÏ‹ÛÂÈ ÁÈ· ÙÔÓ Î·ı¤Ó· ·fi Ì·˜, ÁÓˆÚ›˙ÔÓÙ·˜ ˆ˜ fiÏÔÈ Â›¯·Ì ¯¿ÛÂÈ ¤Ó· ·Á·Ë̤ÓÔ Ì·˜ ÚfiÛˆÔ. E›¯· ÛÙÂ- Ó‹ Û˘ÓÂÚÁ·Û›· Ì ÙÔ˘˜ ·Ú·ÁˆÁÔ‡˜ ÒÛÙ ӷ Â›Ó·È Û›ÁÔ˘ÚÔ fiÙÈ Ô B·Ó ¶Ú¿- ·ÁÎ ‰ÂÓ ı· ÁÓÒÚÈ˙ ÂÎ ÙˆÓ ÚÔÙ¤ÚˆÓ Ù›ÔÙ· ÁÈ· Î·Ó¤Ó·Ó Ì·˜. (¶¤Ú·Ó ÙÔ˘ fiÙÈ Â›Ó·È Û˘Ó‰ÚÔÌËÙ¤˜ Û Â·ÁÁÂÏÌ·ÙÈο ÂÚÈÔ‰Èο ‰ËÌÔÁÚ·ÊÈÎÔ‡ Ì¿ÚÎÂ- ÙÈÓÁÎ, ÒÛÙ ӷ ÌÔÚÔ‡Ó Ó· οÓÔ˘Ó ÛÙ·ÙÈÛÙÈο ¤Á΢Ú˜ ÚԂϤ„ÂȘ Ì ‚¿- ÛË ÙËÓ ËÏÈΛ·, ÙÔ Ê‡ÏÔ, ÙËÓ ÂıÓfiÙËÙ· Î·È ÙÔÓ ÙfiÔ ‰È·ÌÔÓ‹˜, ÔÚÈṲ̂ÓÔÈ ÌÂ- ÓÙ·ÏÈÛÙ¤˜ ÊÙ¿ÓÔ˘Ó ÛÙÔ ÛËÌÂ›Ô Ó· ‰›ÓÔ˘Ó ÔÓfiÌ·Ù· Û ȉȈÙÈÎÔ‡˜ ÓÙÂÙ¤ÎÙÈ‚ ÁÈ· Ó· Ì¿ıÔ˘Ó ÏÂÙÔ̤ÚÂȘ Û¯ÂÙÈο Ì ÙË ˙ˆ‹ ÂÏ·ÙÒÓ ‹ ·ÎÚÔ·ÙÒÓ ÙÔ˘˜.) ∏ «·Ó¿ÁÓˆÛË» ÙÔ˘ µ·Ó ¶Ú¿·ÁÎ ı· ¤ÚÂ ÏÔÈfiÓ Ó· Á›ÓÂÈ ¯ˆÚ›˜ η̛· ÂÎ ÙˆÓ ÚÔÙ¤ÚˆÓ ÏËÚÔÊÔÚ›·. H ‰È·‰Èηۛ· ‰È‹ÚÎÂÛ 11 ÒÚ˜ Î·È Û˘ÌÂÚÈÂ- Ï¿Ì‚·Ó ·ÚÎÂÙ¿ ‰È·Ï›ÌÌ·Ù· ÁÈ· ηʤ Î·È ÁÈ· Ó· ÙÛÈÌ‹ÛÔ˘Ì οÙÈ, ¤Ó· ÌÂÁ¿ÏÔ ‰È¿ÏÂÈÌÌ· ÁÈ· ÌÂÛËÌÂÚÈ·Ófi Ê·ÁËÙfi Î·È ·ÚÎÂÙ¤˜ ‰È·ÎÔ¤˜ ÛÙË Ì·- ÁÓËÙÔÛÎfiËÛË ÁÈ· Ó· ·ÏÏ¿ÍÔ˘Ó ÔÈ Ù¯ÓÈÎÔ› ÙÔ ÊÈÏÌ. O B·Ó ¶Ú¿·ÁÎ ¿ÓÔÈÍ ÙÔ ÚfiÁÚ·ÌÌ· Ì ÌÈÛ‹ ÒÚ· «ÓÂÔÂÔ¯È΋˜» ÌÔ˘ÛÈ΋˜ Î·È ·ÛÙÚÔÏÔÁÈΤ˜ ·Û˘- * ™.Ù.M.: N¤· ∂Ô¯‹ (New Age – Â›ı. ÓÂÔÂÔ¯ÈÎfi˜, -‹, -fi): OÓÔÌ·Û›· ÎÔÈÓˆÓÈ΋˜ ΛÓËÛ˘ ÙÔ˘ 20Ô‡ ·ÈÒÓ· ÛÙȘ H¶A, Ù˘ ÔÔ›·˜ —Û‡Ìʈӷ Ì ÙÔ ÏÂÍÈÎfi Merriam- Webster— ËÁ‹ ¤ÌÓ¢Û˘ Î·È ‚¿ÛË ·ÔÙÂÏÔ‡Ó ‰È¿ÊÔÚ˜ ¤ÓÓÔȘ Î·È È‰¤Â˜ ΢ڛˆ˜ ·fi ·Ó·ÙÔÏÈΤ˜ Î·È Èı·ÁÂÓ›˜ ·ÌÂÚÈηÓÈΤ˜ ·Ú·‰fiÛÂȘ Î·È Ù˘ ÔÔ›·˜ ÔÈ ÂÓ·Û¯Ô- Ï‹ÛÂȘ ÂÎÙ›ÓÔÓÙ·È Û ‰È¿ÊÔÚ· ‰›· Î·È ı¤Ì·Ù·, fiˆ˜ Â›Ó·È Ô ÔÏÈÛÌfi˜, Ë ·ÓËÛ˘- ¯›· ÁÈ· ÙË Ê‡ÛË, Ë ÓÂ˘Ì·ÙÈÎfiÙËÙ· Î·È Ë ÌÂÙ·Ê˘ÛÈ΋.
  • 20. ¶PO§O°O™ 5 Ó·ÚÙËۛ˜, ÒÛÙ ӷ Ì·˜ ÚÔÂÙÔÈÌ¿ÛÂÈ ÁÈ· ÙÔ Ù·Í›‰È ÛÙËÓ «¿ÏÏË» ÏÂ˘Ú¿. OÈ ÙÚfiÔÈ ÙÔ˘ ‹Ù·Ó οˆ˜ ıËÏ˘ÚÂ›˜ Î·È Ô ›‰ÈÔ˜ Ê·ÈÓfiÙ·Ó Ó· Û˘Ì¿Û¯ÂÈ Ì·˙› Ì·˜, Û·Ó Ó· ÌÔÚÔ‡Û «Ó· ÓÈÒÛÂÈ ÙÔÓ fiÓÔ Ì·˜». Afi Ù· ÂÚÈÛÛfiÙÂÚ· ̤ÏË Ù˘ ÔÌ¿‰·˜, Ô B·Ó ¶Ú¿·ÁÎ ÂÎÌ·›Â˘Û ÙËÓ ·È- ÙÈÔÏÔÁ›· ÙÔ˘ ı·Ó¿ÙÔ˘ ̤ۈ ÌÈ·˜ Ù¯ÓÈ΋˜ Ô˘ ¤‚ÏÂ· ÁÈ· ÚÒÙË ÊÔÚ¿. ŒÙÚÈ‚Â ÙÔ ÛÙ‹ıÔ˜ ‹ ÙÔ ÎÂÊ¿ÏÈ ÙÔ˘ ϤÁÔÓÙ·˜ «ÓÈÒıˆ ¤Ó·Ó fiÓÔ Â‰Ò» Î·È ·- Ú·ÙËÚÔ‡Û ÙËÓ ·ÓÙ›‰Ú·ÛË ÙÔ˘ ÚÔÛÒÔ˘ ÛÙÔ ÔÔ›Ô ·¢ı˘ÓfiÙ·Ó. TËÓ ÙÚ›- ÙË ÊÔÚ¿ Ô˘ ÙÔ ¤Î·ÓÂ, Û˘ÓÂȉËÙÔÔ›ËÛ· ÙÔ ÁÈ·Ù›: ÔÈ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔÈ ¿ÓıÚˆÔÈ Âı·›ÓÔ˘Ó ·fi ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ô˘ Û¯ÂÙ›˙ÔÓÙ·È Ì ÙËÓ Î·Ú‰È¿, ÙÔ˘˜ Ó‡ÌÔÓ˜ ‹ ÙÔÓ ÂÁΤʷÏÔ, ·ÓÂÍ¿ÚÙËÙ· ·fi ÙË Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓË ·ÈÙÈÔÏÔÁ›· (.¯. ηډȷ- ΋ ÚÔÛ‚ÔÏ‹, ÂÁÎÂÊ·ÏÈÎfi ÂÂÈÛfi‰ÈÔ, ηÚΛÓÔ ÙÔ˘ Ó‡ÌÔÓ·, ÓÈÁÌfi, ÙÒÛË ‹ ·˘ÙÔÎÈÓËÙÈÎfi ·Ù‡¯ËÌ·). OÚÈṲ̂ӷ ̤ÏË ÙÔ˘ ÎÔÈÓÔ‡ ‰ÂÓ ·ÓÙ¤‰Ú·Û·Ó ηıfi- ÏÔ˘, ¤ÙÛÈ ‰ÂÓ ÌfiÚÂÛ ӷ ‚Á¿ÏÂÈ Ù›ÔÙ· Î·È ÙÔ ·Ó·ÎÔ›ÓˆÛÂ: «§˘¿Ì·È. ÕÌ· ‰ÂÓ ÛÔ˘ ¤Ú¯ÂÙ·È, ‰ÂÓ ÛÔ˘ ¤Ú¯ÂÙ·È» ∞fi ÙÔ˘˜ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔ˘˜ ·fi ÂÌ¿˜ fï˜ ÂÎÌ·›Â˘Û ·ÚÎÂÙ¤˜ ÏÂÙÔ̤ÚÂȘ, ηıÒ˜ Î·È ÙË Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓË ·ÈÙÈÔÏÔÁ›· ı·- Ó¿ÙÔ˘ — fi¯È fï˜ ¯ˆÚ›˜ ¿ÌÔÏϘ ·ÔÙ˘¯›Â˜. TȘ ÚÒÙ˜ ‰‡Ô ÒÚ˜ η٤- ÁÚ·Ê· ÙÔÓ ·ÚÈıÌfi ÙˆÓ «fi¯È» Î·È ÙˆÓ ·ÚÓËÙÈÎÒÓ ÓÂ˘Ì¿ÙˆÓ Ô˘ ÂÈÛ¤Ú·ÍÂ. Y‹ÚÍ·Ó Ôχ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚ˜ ·fi ÂηÙfi ·ÔÙ˘¯Ë̤Ó˜ ÂÎÙÈÌ‹ÛÂȘ, Î·È ‰Ò- ‰Âη ÌfiÓÔÓ ÂÈÙ˘¯Ë̤Ó˜. O ηı¤Ó·˜ ı· ÌÔÚÔ‡Û Ì ϛÁË ÂÍ¿ÛÎËÛË, ·Ó ›- ¯Â ·ÚÎÂÙfi ¯ÚfiÓÔ ÛÙË ‰È¿ıÂÛ‹ ÙÔ˘ Î·È ˘¤‚·ÏÏ ·ÚÎÂÙ¤˜ ÂÚˆÙ‹ÛÂȘ, Ó· Ù· ηٷʤÚÂÈ ÂÍ›ÛÔ˘ ηϿ Ì ÙÔÓ B·Ó ¶Ú¿·ÁÎ. ¶·Ú·Ù‹ÚËÛ· Â›Û˘ fiÙÈ, ηٿ ÙË ‰È¿ÚÎÂÈ· ÙˆÓ ‰È·ÎÔÒÓ ÙÔ˘ Á˘Ú›ÛÌ·- ÙÔ˜ ÁÈ· ·ÏÏ·Á‹ ÙÔ˘ ÊÈÏÌ, Ô B·Ó ¶Ú¿·ÁÎ ¤È·Ó ÎÔ˘‚¤ÓÙ· Ì ÙÔ˘˜ ηÏÂ- Ṳ̂ÓÔ˘˜. «TÈ Û ¤ÊÂÚ ‰Ò;», ÚÒÙËÛ ·¢ı˘ÓfiÌÂÓÔ˜ Û ÌÈ· Á˘Ó·›Î·. TÔ˘ › ˆ˜ ›¯Â ¤ÏıÂÈ ÁÈ· ÙË ÌËÙ¤Ú· Ù˘. MÂÚÈΤ˜ «·Ó·ÁÓÒÛÂȘ» ÌÂÙ¿ ÙÔ Â- ÚÈÛÙ·ÙÈÎfi ·˘Ùfi, Ô B·Ó ¶Ú¿·ÁÎ Á‡ÚÈÛÂ Î·È Â› ÛÙË Á˘Ó·›Î· ÂΛÓË: «BϤ- ˆ ÌÈ· Á˘Ó·›Î· Ó· ÛÙ¤ÎÂÙ·È ›Ûˆ ÛÔ˘, Ì‹ˆ˜ Â›Ó·È Ë ÌËÙ¤Ú· ÛÔ˘;». ¶¿- ÓÙ· ›¯Â ¢¯¿ÚÈÛÙ· Ú¿ÁÌ·Ù· Ó· ÂÈ. ¶ÚÔÛ¤ÊÂÚ χÙÚˆÛË Û fiÏÔ˘˜ — Ù· ·Á·Ë̤ӷ Ì·˜ ÚfiÛˆ· Ì·˜ Û˘Á¯ˆÚÔ‡Ó ÁÈ· Ù· Ï¿ıË Ì·˜Ø Ì·˜ ·Á·Ô‡Ó ·ÎfiÌ·Ø ‰ÂÓ ˘ÔʤÚÔ˘Ó È·Ø ı¤ÏÔ˘Ó Ó· ›̷ÛÙÂ Â˘Ù˘¯ÈṲ̂ÓÔÈ. TÈ ¿ÏÏÔ ı· ÌÔÚÔ‡Û ӷ ÂÈ; «O ·Ù¤Ú·˜ ÛÔ˘ ‰ÂÓ ı· ÛÔ˘ Û˘Á¯ˆÚ‹ÛÂÈ ÔÙ¤ fiÙÈ Î·Ù¤- ÛÙÚ„˜ ÙÔ ·˘ÙÔΛÓËÙfi ÙÔ˘»; O Û‡˙˘ÁÔ˜ ÌÈ·˜ Ó·ڋ˜ Á˘Ó·›Î·˜ ›¯Â ÛÎÔÙˆ- ı› Û ·˘ÙÔÎÈÓËÙÈÎfi ‰˘ÛÙ‡¯ËÌ·. O B·Ó ¶Ú¿·ÁÎ Ù˘ ›Â: «£¤ÏÂÈ Ó· ͤÚÂȘ fiÙÈ ı· Í·Ó··ÓÙÚ¢Ù›˜». ™ÙËÓ Ú·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ· ‹Ù·Ó ‹‰Ë ·ÚÚ·‚ˆÓÈ·Ṳ̂- ÓË Î·È, Ê˘ÛÈο, ıÂÒÚËÛ ÙËÓ ÚfiÁÓˆÛË ·˘Ù‹ ÂÈÙ˘¯Ë̤ÓË. AÏÏ¿, fiˆ˜ ÂÍ‹- ÁËÛ· ÌÚÔÛÙ¿ ÛÙËÓ Î¿ÌÂÚ·, Ô B·Ó ¶Ú¿·ÁÎ ‰ÂÓ ÚÔ¤‚Ï„ ·Ôχو˜ Ù›- ÔÙ·. ¢ÂÓ Ù˘ › ˆ˜ Â›Ó·È ‹‰Ë ·ÚÚ·‚ˆÓÈ·Ṳ̂ÓË. AÏÒ˜ Ù˘ › fiÙÈ Î¿- ÔÈ· ̤ڷ ı· Í·Ó··ÓÙÚ¢Ù›. K·È ÙÈ Ì' ·˘Ùfi; TÈ ¿ÏÏÔ Ó· Ù˘ ¤ÏÂÁÂ; ¶ˆ˜ ı· ¤ÌÂÓ ¯‹Ú· ÁÈ· ÙÔ ˘fiÏÔÈÔ Ù˘ ˙ˆ‹˜ Ù˘; A˘Ùfi ı· ‹Ù·Ó Î·È ÛÙ·ÙÈÛÙÈ- ο ·›ı·ÓÔ, ·ÏÏ¿ Î·È „˘¯ÔÏÔÁÈο ‰˘Û¿ÚÂÛÙÔ.
  • 21. 6 °IATI OI AN£Pø¶OI ¶I™TEYOYN ™E ¶APA•ENA ¶PA°MATA ¢Ú·Ì·ÙÈÎfiÙÂÚË ÛÙÈÁÌ‹ Ù˘ Ë̤ڷ˜ ‹Ù·Ó fiÙ·Ó Ô B·Ó ¶Ú¿·ÁÎ ‚ڋΠÙÔ fiÓÔÌ· ÙÔ˘ ÁÈÔ˘ ÂÓfi˜ ·ÓÙÚfiÁ˘ÓÔ˘, Ô ÔÔ›Ô˜ ›¯Â ‰ÔÏÔÊÔÓËı› ·fi ÌÈ· Û˘Ì- ÌÔÚ›·. «BϤˆ ÙÔ ÁÚ¿ÌÌ· K», ›Â. «K¤‚ÈÓ, Ì‹ˆ˜, ‹ KÂÓ;» H ÌËÙ¤Ú· ‰·- ÎÚ˘Ṳ̂ÓË Î·È Ì ÙÚÂÌ¿ÌÂÓË ÊˆÓ‹ ·¿ÓÙËÛÂ: «N·È, K¤‚ÈÓ». M›ӷÌ fiÏÔÈ ¤ÎÏËÎÙÔÈ. MÂÙ¿ fï˜ ÚfiÛÂÍ· fiÙÈ Ë ÌËÙ¤Ú· ÊÔÚÔ‡Û Á‡Úˆ ·fi ÙÔÓ Ï·È- Ìfi Ù˘ ¤Ó·Ó ‚·Ú‡ ÎÚ›ÎÔ Ì ÙÔ ÁÚ¿ÌÌ· K ÁÚ·Ì̤ÓÔ Ì ‰È·Ì¿ÓÙÈ· Û ̷‡- ÚÔ ÊfiÓÙÔ. ŸÙ·Ó ¤Î·Ó· ·˘Ù‹ ÙË ‰È·›ÛÙˆÛË, Ô B·Ó ¶Ú¿·ÁÎ ·ÚÓ‹ıËΠˆ˜ ›¯Â ÚÔÛ¤ÍÂÈ ÙÔÓ ÎÚ›ÎÔ. M¤Û· Û 11 ÒÚ˜ Ì·ÁÓËÙÔÛÎfiËÛ˘ Î·È „ÈÏÔÎÔ˘- ‚¤ÓÙ·˜ ÛÙ· ‰È·Ï›ÌÌ·Ù· ·ÔÎÏ›ÂÙ·È Ó· ÌËÓ ÙÔÓ Â›¯Â ÚÔÛ¤ÍÂÈ. E‰Ò ÙÔÓ ÚfiÛÂÍ· ÂÁÒ Î·È ‰ÂÓ ı· ÙÔÓ ÚfiÛ¯ ÂΛÓÔ˜, Ô Â·ÁÁÂÏÌ·Ù›·˜; ¶ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔ ÎÈ ·fi ÙȘ ÌÂÓÙ·ÏÈÛÙÈΤ˜ Ù¯ÓÈΤ˜ Ù˘ AÏÙ¤· Î·È ÙÔ˘ B·Ó ¶Ú¿·ÁÎ, ÌÔ˘ ΛÓËÛ·Ó ÙÔ ÂӉȷʤÚÔÓ ÔÈ ·ÓÙȉڿÛÂȘ ÙÔ˘ ÎÔÈÓÔ‡. O ηı¤Ó·˜ ÌÔÚ› Ó· Ì¿ıÂÈ ÙȘ Ù¯ÓÈΤ˜ Ù˘ «·Ó¿ÁÓˆÛ˘» ̤۷ Û ÌÈÛ‹ ÒÚ·. ∏ ÙÂ- ¯ÓÈ΋ ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›, ‰ÈfiÙÈ ·˘ÙÔ› ÛÙÔ˘˜ ÔÔ›Ô˘˜ ·¢ı‡ÓÂÙ·È ı¤ÏÔ˘Ó Ó· ÏÂÈ- ÙÔ˘ÚÁ›. ŸÏ· Ù· ̤ÏË ÙÔ˘ ÎÔÈÓÔ‡ ÛÙË Ì·ÁÓËÙÔÛÎfiËÛË ÙˆÓ ÕÏ˘ÙˆÓ Ì˘ÛÙË- Ú›ˆÓ, ÂÎÙfi˜ ·fi Â̤ӷ, ‹ıÂÏ·Ó Ô B·Ó ¶Ú¿·ÁÎ Ó· ÂÙ‡¯ÂÈ. E›¯·Ó ¤ÏıÂÈ ÁÈ· Ó· ÂÈÎÔÈÓˆÓ‹ÛÔ˘Ó Ì ÙÔ˘˜ ·Á·Ë̤ÓÔ˘˜ ÙÔ˘˜. ™ÙȘ Û˘ÓÂÓÙ‡ÍÂȘ Ô˘ ¤‰ˆ- Û·Ó ÌÂÙ¿ ÙËÓ ÂÌÊ¿ÓÈÛË ÙÔ˘ B·Ó ¶Ú¿·ÁÎ, Î·È ÔÈ ÂÓÓ¤· ·Ú¢ÚÈÛÎfiÌÂÓÔÈ ÂÎ- ÊÚ¿ÛÙËÎ·Ó ıÂÙÈο ÁÈ· ÙȘ ÈηÓfiÙËÙ¤˜ ÙÔ˘, ·ÎfiÌË Î·È ÂΛÓÔÈ Ô˘ ÛÙȘ Â- ÚÈÙÒÛÂȘ ÙÔ˘˜ ›¯Â ηٷʷÓÒ˜ ·ÔÙ‡¯ÂÈ. H ÎfiÚË ÌÈ·˜ ·fi ÙȘ ·Ú¢ÚÈ- ÛÎfiÌÂÓ˜ ›¯Â ‚È·Ûı› Î·È ‰ÔÏÔÊÔÓËı› ÚÈÓ ·fi Ôχ ηÈÚfi Î·È Ë ·ÛÙ˘ÓÔ- Ì›· ‰ÂÓ Â›¯Â ‚ÚÂÈ ·ÎfiÌË ÛÙÔȯ›· ÁÈ· ÙËÓ Ù·˘ÙfiÙËÙ· ÙÔ˘ ‰ÔÏÔÊfiÓÔ˘, Ô‡ÙÂ Î·Ó ÁÈ· ÙȘ ÏÂÙÔ̤ÚÂȘ ÙÔ˘ ÂÁÎÏ‹Ì·ÙÔ˜. H ÌËÙ¤Ú· Á‡ÚÈ˙ ·fi ÙÔÎ-ÛfiÔ˘ Û ÙÔÎ-ÛfiÔ˘, „¿¯ÓÔÓÙ·˜ ·ÂÁÓˆṲ̂ӷ ÁÈ· οÔÈ· ‚Ô‹ıÂÈ·, ÒÛÙ ӷ ÂÓÙÔ- ›ÛÂÈ ÙÔÓ ÊÔÓÈ¿ Ù˘ ÎfiÚ˘ Ù˘. O B·Ó ¶Ú¿·ÁÎ ¿ÁÁÈÍ ÙËÓ Î·Ú‰È¿ Ù˘ Û·Ó ÙÔ ·Ï¿ÙÈ ÙËÓ ÏËÁ‹. ¶ÂÚȤÁÚ·„ ÙË ÛÎËÓ‹ ÙÔ˘ ÂÁÎÏ‹Ì·ÙÔ˜: ¤Ó·Ó ¿ÓÙÚ· ¿- Óˆ ·fi ÌÈ· Ó·ڋ ÎÔ¤Ï· — Ó· ÙË ‚È¿˙ÂÈ Î·È Ó· ÙË Ì·¯·ÈÚÒÓÂÈ. H ·Ê‹- ÁËÛ‹ ÙÔ˘ ‚‡ıÈÛ ÙË Û˘ÓÙÂÙÚÈÌ̤ÓË ÌËÙ¤Ú· ÛÙÔ ÎÏ¿Ì·. (ŸÏÔÈ ıÂÒÚËÛ·Ó ÂÈ- Ù˘¯›· ÙÔ˘ fiÙÈ ‚ڋΠÙÔÓ ÙÚfiÔ ı·Ó¿ÙÔ˘, fï˜ ÓˆÚ›ÙÂÚ· ÙÔ Úˆ›, ηıÒ˜ «„¿Ú¢» ÙÔ ÎÔÈÓfi ÙÔ˘ ÙÚ›‚ÔÓÙ·˜ ÙÔ ÛÙ‹ıÔ˜ Î·È ÙÔ ÎÂÊ¿ÏÈ ÙÔ˘, Ë ÌËÙ¤Ú· ›¯Â Û‡ÚÂÈ Ù· ‰¿ÎÙ˘Ï· ¿Óˆ ÛÙÔÓ Ï·ÈÌfi Ù˘, ˘Ô‰ÂÈÎÓ‡ÔÓÙ·˜ ¤ÙÛÈ fiÙÈ Ô Ï·È- Ìfi˜ Ù˘ ÎfiÚ˘ Ù˘ ›¯Â ÎÔ›. ◊ÌÔ˘Ó Ô ÌfiÓÔ˜ Ô˘ ·ÎfiÌË ı˘ÌfiÙ·Ó ÙÔ ÂÚÈ- ÛÙ·ÙÈÎfi ·˘Ùfi fiÙ·Ó Ô B·Ó ¶Ú¿·ÁÎ ÙÔ ¯ÚËÛÈÌÔÔ›ËÛÂ.) MÂÙ¿ ÙË Ì·ÁÓËÙÔÛÎfiËÛË Ù˘ ÂÎÔÌ‹˜, ¤ÁÈÓ ʷÓÂÚfi ˆ˜ Ô B·Ó ¶Ú¿- ·ÁÎ ÙÔ˘˜ ›¯Â ÂÓÙ˘ˆÛÈ¿ÛÂÈ fiÏÔ˘˜, ÂÎÙfi˜ ·fi Â̤ӷ. M ÚÔοÏÂÛ·Ó ÏÔÈ- fiÓ Ó· ÂÍËÁ‹Ûˆ ÙȘ ÂÓÙ˘ˆÛȷΤ˜ ÙÔ˘ ÂÈÙ˘¯›Â˜. ŸÙ·Ó ÂÓÙ¤ÏÂÈ ÙÔ˘˜ ÂÍ‹ÁË- Û· ÔÈÔ˜ ›̷È, ÁÈ·Ù› ‚ÚÈÛÎfiÌÔ˘Ó ÂΛ Î·È Ò˜ ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ› Ë «·Ó¿ÁÓˆÛË», ÔÈ ÈÔ ÔÏÏÔ› ‰ÂÓ Ê¿ÓËΠӷ ÂÓԯϋıËηÓ, ÌÂÚÈÎÔ› fï˜ ÛËÎÒıËÎ·Ó Î·È ¤Ê˘Á·Ó. MÈ· Á˘Ó·›Î· Ì ÎÔ›Ù·Í ·˘ÛÙËÚ¿ Î·È ÌÔ˘ › ˆ˜ «‰ÂÓ Â›Ó·È Ûˆ- ÛÙfi» Ó· ηٷÛÙڤʈ ÙȘ ÂÏ›‰Â˜ ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘ ̤۷ ÛÙËÓ Ô‰‡ÓË ÙÔ˘.
  • 22. ¶PO§O°O™ 7 E‰Ò ÏÔÈfiÓ ‚Ú›ÛÎÂÙ·È ÙÔ ÎÏÂȉ› ÁÈ· ÙËÓ Î·Ù·ÓfiËÛË ÙÔ˘ Ê·ÈÓÔ̤ÓÔ˘. H ˙ˆ‹ Â›Ó·È ÁÂÌ¿ÙË ·ÚfiÔÙ· Î·È ·‚‚·ÈfiÙËÙ˜, ·fi ÙȘ Ôԛ˜ ÙÚÔÌ·ÎÙÈÎfi- ÙÂÚË Â›Ó·È Ô ÙÚfiÔ˜, Ô ¯ÚfiÓÔ˜ Î·È Ô ÙfiÔ˜ ÙÔ˘ ı·Ó¿ÙÔ˘ Ì·˜. °È· ¤Ó·Ó ÁÔ- ÓÈfi, ·ÎfiÌ· ¯ÂÈÚfiÙÂÚÔ˜ Â›Ó·È Ô Êfi‚Ô˜ ı·Ó¿ÙÔ˘ ÙÔ˘ ·È‰ÈÔ‡ ÙÔ˘, οÙÈ Ô˘ ο- ÓÂÈ fiÛÔ˘˜ ¤¯Ô˘Ó ˘ÔÛÙ› ÌÈ· Ù¤ÙÔÈ· ·ÒÏÂÈ· ȉȷ›ÙÂÚ· ÂÈÚÚÂ›˜ Û fiÛ· ¤¯Ô˘Ó Ó· ÙÔ˘˜ ÚÔÛʤÚÔ˘Ó ÔÈ ‰È¿ÊÔÚÔÈ ·Ú·„˘¯ÈÛÙ¤˜. Àfi ÙËÓ ›ÂÛË Ù˘ Ú·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ·˜, fiÏÔÈ ÁÈÓfiÌ·ÛÙ ‡ÈÛÙÔÈ. ∞Ó·˙ËÙԇ̠ηıËÛ˘¯·ÛÙÈΤ˜ ‚‚·ÈfiÙËÙ˜ Û ̤ÓÙÈÔ˘Ì Î·È ¯·ÚÙÔÚ›¯ÙÚ˜, ·ÛÙÚÔÏfiÁÔ˘˜ Î·È ·Ú·„˘¯ÈÛÙ¤˜. OÈ ÎÚÈÙÈΤ˜ Ì·˜ ÈηÓfiÙËÙ˜ Û˘ÓÙÚ›‚ÔÓÙ·È ·fi ÙËÓ Â¤Ï·ÛË Ù˘ ˘fiÛ¯ÂÛ˘ Î·È Ù˘ ÂÏ›‰·˜ Ô˘ ÚÔÛʤÚÔÓÙ·È ˆ˜ ·Ó·ÎÔ‡ÊÈÛË ÁÈ· Ù· ÌÂÁ¿Ï· ¿Á¯Ë Ù˘ ˙ˆ‹˜. ¢ÂÓ ı· ‹Ù·Ó ˘¤ÚÔ¯Ô, Ô ı¿Ó·ÙÔ˜ Ó· ÌËÓ Â›Ó·È Î·È ÙÔ Ù¤ÏÔ˜; ¢ÂÓ ı· ‹Ù·Ó ˘¤ÚÔ¯Ô Ó· ÌÔÚÔ‡Û·Ì ӷ Í·Ó·ÌÈÏ‹ÛÔ˘Ì Ì ٷ ·Á·Ë̤ӷ Ì·˜ ÚfiÛˆ·, ÌÂÙ¿ ÙÔÓ ı¿Ó·Ùfi ÙÔ˘˜; ∫·È ‚¤‚·È· ı· ‹Ù·Ó! ŸÛÔÓ ·ÊÔÚ¿ ·˘Ù¤˜ ÙȘ ÂÈı˘Ì›Â˜, ÔÈ ÛÎÂÙÈÎÈÛÙ¤˜ ‰ÂÓ ‰È·Ê¤ÚÔ˘Ó ‰ÈfiÏÔ˘ ·fi ÙÔ˘˜ «ÈÛÙÔ‡˜». E›Ó·È ÌÈ· ·Ó¿Ú¯·ÈË, ·ÓıÚÒÈÓË ·Ó¿ÁÎË. ™Â ¤Ó·Ó ÎfiÛÌÔ fiÔ˘ Ë ÂÈ‚›ˆÛË ‹Ù·Ó ÂÍ·ÈÚÂÙÈο ·‚¤‚·ÈË, ÔÈ ÚfiÁÔÓÔ› Ì·˜, ·ÓÙÔ‡ ÛÙÔÓ Ï·Ó‹ÙË, ·Ó¤Ù˘- Í·Ó ÙËÓ ›ÛÙË Û οÔÈ· ̤ÏÏÔ˘Û· ˙ˆ‹ Î·È ÛÙÔÓ ÎfiÛÌÔ ÙˆÓ ÓÂ˘Ì¿ÙˆÓ. ŸÙ·Ó ÏÔÈfiÓ Â›Ì·ÛÙ ¢¿ÏˆÙÔÈ Î·È ÊÔ‚ÈṲ̂ÓÔÈ, Ô ÚÔÌËıÂ˘Ù‹˜ Ù˘ ÂÏ›‰·˜ ‰ÂÓ ¤¯ÂÈ ·Ú¿ Ó· Ì·˜ ˘ÔÛ¯Âı› ÌÈ·Ó ¿ÏÏË ˙ˆ‹, ÚÔÛʤÚÔÓÙ·˜ ¤ÛÙˆ Î·È ÙȘ ÈÔ Û·ıÚ¤˜ ·ԉ›ÍÂȘ. H ·ÓıÚÒÈÓË Â˘ÈÛÙ›· ı· ÊÚÔÓÙ›ÛÂÈ ÁÈ· Ù· Â- Ú·ÈÙ¤Úˆ, fiˆ˜ ·Ú·Ù‹ÚËÛÂ Î·È Ô ÔÈËÙ‹˜ ∞ÏÂÍ¿ÓÙÂÚ ¶fiÔ˘ (Alexander Pope) ÛÙÔ ¢ÔΛÌÈÔ ÂÚ› ·ÓıÚÒÔ˘ («Essay on Man», EÈÛÙÔÏ‹ I, 1.95): AÈÒÓÈ· ·Ó·‚χ˙ÂÈ Ë ÂÏ›‰· ÛÙËÓ ·ÓıÚÒÈÓË Î·Ú‰È¿Ø Ô ¿ÓıÚˆÔ˜ ÔÙ¤ ‰ÂÓ Â›Ó·È, Ì· ¿ÓÙ· ̤ÏÏÂÈ ÙÔ˘ Ó· Á›ÓÂÈ Â˘ÏÔÁË̤ÓÔ˜. ∞Ó‹Û˘¯Ë Ë „˘¯‹ ·fi ÙÔ Û›ÙÈ Ù˘ Ì·ÎÚÈ¿, ‚Ú›ÛÎÂÈ ËÛ˘¯›· Î·È ÌÈÏ¿ Û ÌÈ· ̤ÏÏÔ˘Û· ˙ˆ‹.* H ÂÏ›‰· ·˘Ù‹ Â›Ó·È Ô˘ οÓÂÈ fiÏÔ˘˜ Ì·˜ —ÛÎÂÙÈÎÈÛÙ¤˜ Î·È ÈÛÙÔ‡˜— Ó· ÚÔÛËψÓfiÌ·ÛÙ Û ·ÓÂÍ‹ÁËÙ· Ì˘ÛÙ‹ÚÈ·, Ó· ·Ó·˙ËÙԇ̠ÓÂ˘Ì·ÙÈÎfi ÓfiË- Ì· Û ¤Ó· ˘ÏÈÎfi Û‡Ì·Ó, Ó· ÂÈı˘Ìԇ̠ÙËÓ ·ı·Ó·Û›· Î·È Ó· ÂÏ›˙Ô˘Ì ˆ˜ ÌÔÚ› Î·È Ó· ÂÎÏËÚˆıÔ‡Ó ÔÈ ÚÔÛ‰Ô˘ Ì·˜ ÁÈ· ÙËÓ ·ÈˆÓÈfiÙËÙ·. A˘Ùfi Â›Ó·È ÂΛÓÔ Ô˘ ÛÚÒ¯ÓÂÈ ÙfiÛÔ˘˜ ·ÓıÚÒÔ˘˜, ¿Ó‰Ú˜ Î·È Á˘Ó·›Î˜, Û ÓÂ˘Ì·ÙÈÛÙ¤˜, Û ÁÎÔ˘ÚÔ‡ Ù˘ «N¤·˜ ∂Ô¯‹˜» Î·È Û ÙËÏÂÔÙÈÎÔ‡˜ ·- Ú·„˘¯ÈÛÙ¤˜ Ô˘ ÚÔÛʤÚÔ˘Ó ÌÈ· «Ê·Ô˘ÛÙÈ΋» Û˘Ìʈӛ·: ÙËÓ ·ÈˆÓÈfiÙËÙ· Û ·ÓÙ¿ÏÏ·ÁÌ· Ì ÙËÓ ÂıÂÏÔ‡ÛÈ· ¿ÚÛË Ù˘ ‰˘ÛÈÛÙ›·˜ Ì·˜ (ηÈ, Û˘Ó‹ıˆ˜, ÙËÓ ÂÏ¿ÊÚ˘ÓÛË Ù˘ ÙÛ¤˘ Ì·˜). * Hope springs eternal in the human breast; / Man never Is, but always To be blest. / The soul, uneasy, and confin’d from home, / Rests and expatiates in a life to come.
  • 23. 8 °IATI OI AN£Pø¶OI ¶I™TEYOYN ™E ¶APA•ENA ¶PA°MATA H ÂÏ›‰· fï˜ ·Ó·‚χ˙ÂÈ ·ÈÒÓÈ· ÙfiÛÔ ÁÈ· ÙÔ˘˜ ÂÈÛÙ‹ÌÔÓ˜ fiÛÔ Î·È ÁÈ· ÙÔ˘˜ ÛÎÂÙÈÎÈÛÙ¤˜. M·˜ Ì·ÁÂ‡Ô˘Ó Ù· Ì˘ÛÙ‹ÚÈ·, ÙÔ Û‡Ì·Ó Ì¿˜ ÚÔηÏ› ‰¤Ô˜, fiˆ˜ ‰¤Ô˜ Ì¿˜ ÚÔηÏ› Î·È Ë ÈηÓfiÙËÙ· ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÈÓÔ˘ ›‰Ô˘˜ Ó· ÂÙ˘¯·›ÓÂÈ ÙfiÛ· ÔÏÏ¿ ̤۷ Û ÙfiÛÔ ÌÈÎÚfi ¯ÚÔÓÈÎfi ‰È¿ÛÙËÌ·. AÓ·˙ËÙÔ‡- Ì ÙËÓ ·ı·Ó·Û›· Ì ÙȘ Û˘ÏÏÔÁÈΤ˜ Ì·˜ ÚÔÛ¿ıÂȘ Î·È Ù· ‰È·¯ÚÔÓÈο Ì·˜ ÂÈÙ‡ÁÌ·Ù·Ø ÚÔÛ‰ÔÎÔ‡ÌÂ Î·È ÂÌ›˜ ÔÈ ÂÏ›‰Â˜ Ì·˜ ÁÈ· ·ÈˆÓÈfiÙËÙ· Ó· ÂÎ- ÏËÚˆıÔ‡Ó. TÔ ‚È‚Ï›Ô ·˘Ùfi ÌÈÏ¿ÂÈ ÁÈ· ·ÓıÚÒÔ˘˜ Ô˘ Û˘ÌÌÂÚ›˙ÔÓÙ·È ·ÚÂÌÊÂÚ›˜ ÂÔÈı‹ÛÂȘ Î·È ÂÏ›‰Â˜, ·ÏÏ¿ Ô˘ ÙȘ ·ÎÔÏÔ˘ıÔ‡Ó Ì Ôχ ‰È·ÊÔÚÂÙÈΤ˜ ÌÂıfi‰Ô˘˜. MÈÏ¿ÂÈ ÁÈ· ÙË ‰È¿ÎÚÈÛË ÌÂٷ͇ ÂÈÛÙ‹Ì˘ Î·È „¢‰ÔÂÈÛÙ‹Ì˘, ÈÛÙÔÚ›·˜ Î·È „¢‰Ô˚ÛÙÔÚ›·˜ Î·È ÁÈ· ÙË ÛËÌ·Û›· Ù˘ ‰È·ÊÔÚ¿˜ ·˘Ù‹˜. AÓ Î·È Î¿ı ÎÂÊ¿Ï·ÈÔ ÌÔÚ› Ó· ‰È·‚·ÛÙ› ·ÓÂÍ¿ÚÙËÙ·, fiÏ· Ì·˙› ·ÔηχÙÔ˘Ó ÙË ÁÔËÙ›· ÙˆÓ ·Ú·„˘¯ÔÏÔÁÈÎÒÓ ‰˘Ó¿ÌÂˆÓ Î·È Ù˘ Â͈·ÈÛıËÙËÚȷ΋˜ ·ÓÙ›Ï˄˘ (ESP), ÙˆÓ UFO Î·È ÙˆÓ ··ÁˆÁÒÓ ·fi Â͈Á‹ÈÓÔ˘˜, ÙˆÓ Ê·- ÓÙ·ÛÌ¿ÙˆÓ Î·È ÙˆÓ ÛÙÔȯÂÈˆÌ¤ÓˆÓ ÛÈÙÈÒÓ. øÛÙfiÛÔ, ¤Ú· ·’ fiÏ· ·˘Ù¿, ÙÔ Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓÔ ‚È‚Ï›Ô ·Û¯ÔÏÂ›Ù·È Ì ·ÌÊÈÏÂÁfiÌÂÓ· ı¤Ì·Ù· Ô˘ ‰ÂÓ ‚Ú›- ÛÎÔÓÙ·È Î·Ù’ ·Ó¿ÁÎËÓ ÛÙÔ ÎÔÈÓˆÓÈÎfi ÂÚÈıÒÚÈÔ Î·È Ù· ÔÔ›· ÂÓ‰¤¯ÂÙ·È Ó· ¤¯Ô˘Ó ‚Ï·‚ÂÚ¤˜ ÁÈ· ÙËÓ ÎÔÈÓˆÓ›· Û˘Ó¤ÂȘ: Ì ÙËÓ ·ÔηÏÔ‡ÌÂÓË ÂÈÛÙ‹- ÌË ÙÔ˘ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈÛÌÔ‡ Î·È ÙËÓ Î·Ù¿ ϤÍË ÂÚÌËÓ›· Ù˘ µ›‚ÏÔ˘, Ì ÙËÓ ¿Ú- ÓËÛË ÙÔ˘ OÏÔη˘ÙÒÌ·ÙÔ˜ Î·È ÙËÓ ÂÏ¢ıÂÚ›· ÙÔ˘ ÏfiÁÔ˘, Ì ÙË Ê˘Ï‹ Î·È ÙÔÓ ‰Â›ÎÙË Â˘Ê˘›·˜ (IQ), Ì ÙÔÓ ÔÏÈÙÈÎfi ÂÍÙÚÂÌÈÛÌfi Î·È ÙËÓ ·ÎÚÔ‰ÂÍÈ¿, Ì ÙȘ Û‡Á¯ÚÔÓ˜ «Ì·ÁÈÛÛÔÊÔ‚›Â˜» Ô˘ ÙÚÔÊÔ‰ÔÙÔ‡ÓÙ·È ·fi ËıÈÎÔÏÔÁÈÎÔ‡˜ ·ÓÈ- ÎÔ‡˜ Î·È Ì·˙ÈΤ˜ ˘ÛÙÂڛ˜ (.¯. ·fi ÙÔ Û‡Ó‰ÚÔÌÔ ÙˆÓ «·Ó·ÎÙÒÌÂÓˆÓ» ·Ó·- ÌÓ‹ÛˆÓ, ÙËÓ Î·ÎÔÔ›ËÛË Ô˘ Û˘Ó‰¤ÂÙ·È Ì ۷ٷÓÈÛÙÈΤ˜ ÙÂÏÂÙÔ˘ÚÁ›Â˜ Î·È ÙÔ˘˜ «‰È¢ÎÔÏ˘ÓÙ¤˜»). ™ÙȘ ÂÚÈÙÒÛÂȘ ·˘Ù¤˜, Ë ÂȉÔÔÈfi˜ ‰È·ÊÔÚ¿ Û˘Ó›- ÛÙ·Ù·È ÛÙÔÓ ÙÚfiÔ ÙÔ˘ ÛΤÙÂÛı·È. AÏÏ¿ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔ ·’ fiÏ· ·˘Ù¿ —Ôχ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔ— ÙÔ ‚È‚Ï›Ô Â›Ó·È ¤Ó·˜ ·ÓËÁ˘ÚÈÎfi˜ ÁÈ· ÙÔ Ó‡̷ Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘ Î·È ÁÈ· ÙË ¯·Ú¿ Ô˘ ÎÚ‡- ‚ÂÈ Ë ÂÍÂÚ‡ÓËÛË ÙˆÓ ÌÂÁ¿ÏˆÓ Ì˘ÛÙËÚ›ˆÓ ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘, ·ÎfiÌ· Î·È fiÙ·Ó ÔÈ ÔÚÈÛÙÈΤ˜ ··ÓÙ‹ÛÂȘ ÌÔÈ¿˙Ô˘Ó Ì·ÎÚÈÓ¤˜. ∏ ÓÂ˘Ì·ÙÈ΋ ÂÚÈ¤ÙÂÈ· Â›Ó·È Ô˘ ÌÂÙÚ¿ÂÈ, fi¯È Ô ÚÔÔÚÈÛÌfi˜. Zԇ̠ÛÙËÓ ÂÔ¯‹ Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘. A˘Ùfi˜ Â›Ó·È ¿ÏψÛÙÂ Ô ÏfiÁÔ˜ Ô˘ ÔÈ „¢‰ÔÂÈÛً̘ ·ÎÌ¿˙Ô˘Ó — fiÛÔÈ ·Û¯ÔÏÔ‡- ÓÙ·È Ì ·˘Ù¤˜ ͤÚÔ˘Ó fiÙÈ ÔÈ È‰¤Â˜ ÙÔ˘˜ Ú¤ÂÈ ÙÔ˘Ï¿¯ÈÛÙÔÓ Ó· Ê·›ÓÔÓÙ·È ÂÈÛÙËÌÔÓÈΤ˜, ‰Â‰Ô̤ÓÔ˘ fiÙÈ ıÂ̤ÏÈÔ˜ Ï›ıÔ˜ Ù˘ ·Ï‹ıÂÈ·˜ ÛÙÔÓ ÔÏÈÙÈÛÌfi Ì·˜ Â›Ó·È Ë ÂÈÛÙ‹ÌË. OÈ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔÈ ·fi ÂÌ¿˜ ÙÚ¤ÊÔ˘Ì ¤Ó· ›‰Ô˜ ›- ÛÙ˘ ÛÙËÓ ÂÈÛÙ‹ÌË, ÌÈ· ÂÔ›ıËÛË fiÙÈ Ì οÔÈÔÓ ÙÚfiÔ Ë ÂÈÛÙ‹ÌË ı· χÛÂÈ Ù· ΢ÚÈfiÙÂÚ· ·fi Ù· ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù¿ Ì·˜ — ÙÔ AIDS, ÙÔÓ ˘ÂÚÏËı˘- ÛÌfi, ÙÔÓ Î·ÚΛÓÔ, ÙË Ú‡·ÓÛË, ÙȘ ηډÈÔ¿ıÂȘ Î.Ù.Ï. MÂÚÈÎÔ› Ì¿ÏÈÛÙ· ‰È·Î·Ù¤¯ÔÓÙ·È ·fi ÚÔÛ‰Ô˘ Ù‡Ô˘ ÂÈÛÙËÌÔÓÈ΋˜ Ê·ÓÙ·Û›·˜ ÁÈ· ¤Ó· ̤ÏÏÔÓ ¯ˆÚ›˜ ÁËÚ·ÙÂÈ¿: ı· ηٷ›ÓÔ˘Ì ӷÓÔÙ¯ÓÔÏÔÁÈÎÔ‡˜ ˘ÔÏÔÁÈÛÙ¤˜
  • 24. ¶PO§O°O™ 9 Ô˘ ı· ÂÈÛ΢¿˙Ô˘Ó Î‡ÙÙ·Ú· Î·È fiÚÁ·Ó·, ı· ÂÍ·Ï›ÊÔ˘Ó Î¿ı ÛÔ‚·Ú‹ ·Ûı¤ÓÂÈ· Î·È ı· Ì·˜ ‰È·ÙËÚÔ‡Ó ÛÙËÓ ËÏÈΛ· Ô˘ ı¤ÏÔ˘ÌÂ. ™˘ÓÂÒ˜, Ë ÂÏ›‰· ·Ó·‚χ˙ÂÈ ·ÈÒÓÈ· fi¯È ÌfiÓÔ ÁÈ· ÙÔ˘˜ ÓÂ˘Ì·ÙÈÛÙ¤˜, ÙÔ˘˜ ıÚËÛÎfiÏËÙÔ˘˜, ÙÔ˘˜ Ô·‰Ô‡˜ Ù˘ N¤·˜ ∂Ô¯‹˜ Î·È ÙÔ˘˜ ·Ú·„˘¯È- ÛÙ¤˜, ·ÏÏ¿ Î·È ÁÈ· ÙÔ˘˜ ˘ÏÈÛÙ¤˜, ÙÔ˘˜ ÂÈÛÙ‹ÌÔÓ˜ ηÈ, Ó·È, ·ÎfiÌ· Î·È ÁÈ· ÙÔ˘˜ ÛÎÂÙÈÎÈÛÙ¤˜. ¢È·Ê¤ÚÔ˘ÌÂ, fï˜, ˆ˜ ÚÔ˜ ÙËÓ ËÁ‹ ÙˆÓ ÂÏ›‰ˆÓ Ì·˜. H ÚÒÙË ÔÌ¿‰· ·ÓıÚÒˆÓ ¯ÚËÛÈÌÔÔÈ› ÙËÓ ÂÈÛÙ‹ÌË Î·È ÙË ÏÔÁÈ΋ fiÔ˘ Ù˘ Â›Ó·È ‚ÔÏÈÎfi Î·È ÙȘ ·ÔÚÚ›ÙÂÈ fiÔ˘ ‰ÂÓ Ù˘ ›ӷÈ. °È· ÙËÓ ÔÌ¿‰· ·˘- Ù‹, οı ›‰Ô˘˜ Û˘ÏÏÔÁÈÛÌÔ› Â›Ó·È ·Ô‰ÂÎÙÔ›, ·ÚΛ Ó· ÂÎÏËÚÒÓÔ˘Ó ÙË ‚·- ıÈ¿ ÚÈ˙ˆÌ¤ÓË ·ÓıÚÒÈÓË ·Ó¿ÁÎË ÁÈ· ‚‚·ÈfiÙËÙ·. °È·Ù›; ™ÙËÓ ÔÚ›· Ù˘ ÂͤÏÈÍ‹˜ ÙÔ˘˜, ÔÈ ¿ÓıÚˆÔÈ ·Ó¤Ù˘Í·Ó ÙËÓ ÈηÓfiÙËÙ· Ó· „¿¯ÓÔ˘Ó Î·È Ó· ‚Ú›ÛÎÔ˘Ó Û˘Û¯ÂÙ›ÛÂȘ ÌÂٷ͇ Ú·ÁÌ¿ÙˆÓ Î·È ÁÂÁÔÓfiÙˆÓ ÛÙÔ ÂÚÈ‚¿ÏÏÔÓ ÙÔ˘˜ (.¯. Ù· Ê›‰È· Ô˘ ÎÚÔÙ·Ï›˙Ô˘Ó Â›Ó·È Î·Ïfi Ó· ·Ô- ʇÁÔÓÙ·È...) Î·È ÔÈ ϤÔÓ ÈηÓÔ› ÛÙÔ Ó· ·Ó·Î·Ï‡ÙÔ˘Ó Û˘Û¯ÂÙ›ÛÂȘ ¿ÊË- Û·Ó Î·È ÙÔ˘˜ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔ˘˜ ·ÔÁfiÓÔ˘˜. OÈ ·fiÁÔÓÔÈ ·˘ÙÔ› ›̷ÛÙ ÂÌ›˜. TÔ Úfi‚ÏËÌ· ¤ÁÎÂÈÙ·È ÛÙÔ fiÙÈ Ë ·ÈÙÈÔÎÚ·ÙÈ΋ ÛΤ„Ë ‰ÂÓ Â›Ó·È ·Ï¿ıËÙË. K¿- ÓÔ˘ÌÂ Û˘Û¯ÂÙ›ÛÂȘ, ›Ù ·˘Ù¤˜ Â›Ó·È ˘·ÚÎÙ¤˜ ›Ù fi¯È. OÈ Ï·Óı·Ṳ̂Ó˜ Û˘- Û¯ÂÙ›ÛÂȘ Â›Ó·È ‰‡Ô ÂȉÒÓ: ÔÈ „¢‰Ò˜ ·ÚÓËÙÈΤ˜ Û ÛÎÔÙÒÓÔ˘Ó (.¯. Ù· Ê›- ‰È· Ô˘ ÎÚÔÙ·Ï›˙Ô˘Ó Â›Ó·È ·‚Ï·‚‹)Ø ÔÈ „¢‰Ò˜ ıÂÙÈΤ˜ ·ÏÒ˜ ÎÔÛÙ›˙Ô˘Ó ¯ÚfiÓÔ Î·È ÂÓ¤ÚÁÂÈ· (.¯. Ô ¯ÔÚfi˜ Ù˘ ‚ÚÔ¯‹˜ ı· ÛÙ·Ì·Ù‹ÛÂÈ ÙËÓ ÍËÚ·Û›·). M·˜ ̤ÓÂÈ ÌÈ· ÎÏËÚÔÓÔÌÈ¿ „¢‰Ò˜ ıÂÙÈÎÒÓ Û˘Û¯ÂÙ›ÛÂˆÓ — ÔÈ ˘ÓÔÔÌÈ- Τ˜ ·Ú·ÈÛı‹ÛÂȘ Á›ÓÔÓÙ·È Ê·ÓÙ¿ÛÌ·Ù· ‹ Â͈Á‹ÈÓÔÈØ ÔÈ ıfiÚ˘‚ÔÈ Û ¤Ó· ¿‰ÂÈÔ Û›ÙÈ ÔÊ›ÏÔÓÙ·È Û Ó‡̷ٷ ‹ ÛÙÔȯÂÈ¿Ø ÔÈ ÛÎÈ¿ÛÂȘ ÂÓfi˜ ‰¤ÓÙÚÔ˘ ÂÚÌËÓ‡ÔÓÙ·È ˆ˜ ÂÈÎfiÓ· Ù˘ ¶·Ó·Á›·˜Ø Ù˘¯·›Â˜ ÛÎȤ˜ οÔÈˆÓ ‚Ô˘ÓÒÓ ÛÙÔÓ Ï·Ó‹ÙË ÕÚË ÂÚÌËÓ‡ÔÓÙ·È ˆ˜ ·ÂÈÎfiÓÈÛË ·ÓıÚÒÈÓÔ˘ ÚÔÛÒÔ˘ Ô˘ ¤¯ÂÈ Î·Ù·Û΢·ÛÙ› ·fi Â͈Á‹ÈÓÔ˘˜ ÔÏÈÙÈÛÌÔ‡˜. H ıÚËÛ΢ÙÈ΋ ›ÛÙË ÂËÚÂ- ¿˙ÂÈ ÙËÓ ·ÓÙ›ÏË„Ë: Ë «·Ô˘Û›·» ·ÔÏÈıˆÌ¿ÙˆÓ Û οÔÈ· ÁˆÏÔÁÈο ÛÙÚÒÌ·Ù· ÂÎÏ·Ì‚¿ÓÂÙ·È ˆ˜ ÙÂÎÌ‹ÚÈÔ ı›·˜ ¢ËÌÈÔ˘ÚÁ›·˜. H ·Ô˘Û›· ÁÚ·- Ù‹˜ ‰È·Ù·Á‹˜ ÙÔ˘ X›ÙÏÂÚ ÁÈ· ÙËÓ ÂÍfiÓÙˆÛË ÙˆÓ E‚Ú·›ˆÓ ÛËÌ·›ÓÂÈ ˆ˜ ›Ûˆ˜ Ó· ÌËÓ ˘‹ÚÍ ÔÙ¤ Ù¤ÙÔÈ· ‰È·Ù·Á‹ ‹ ...ÂÍfiÓÙˆÛË. ™˘Ìو̷ÙÈΤ˜ ‰È·Ù¿ÍÂȘ ˘Ô·ÙÔÌÈÎÒÓ ÛˆÌ·Ùȉ›ˆÓ Î·È ·ÛÙÚÔÓÔÌÈÎÒÓ Û¯ËÌ·ÙÈÛÌÒÓ Ì·Ú- Ù˘ÚÔ‡Ó ¤Ó·Ó Â˘Ê˘‹ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁfi ÙÔ˘ Û‡Ì·ÓÙÔ˜. AfiÚÈÛÙ· Û˘Ó·ÈÛı‹Ì·Ù· Î·È ·Ó·ÌÓ‹ÛÂȘ ÚÔÂÚ¯fiÌÂÓ˜ ·fi ‡ÓˆÛË Î·È ·fi ÙËÓ Î·ıÔ‰‹ÁËÛË ÙÔ˘ ıÂÚ·- Â˘Ù‹ ηٿ ÙË ‰È¿ÚÎÂÈ· Ù˘ „˘¯ÔıÂÚ·›·˜ ÌÂÙÂÍÂÏ›ÛÛÔÓÙ·È Û ÍÂοı·Ú˜ ÌӋ̘ ·È‰È΋˜ ÛÂÍÔ˘·ÏÈ΋˜ ηÎÔÔ›ËÛ˘, ·Ú¿ ÙËÓ ·Ô˘Û›· ÛÙÔȯ›ˆÓ Ô˘ Ó· ÂȂ‚·ÈÒÓÔ˘Ó Î¿ÙÈ Ù¤ÙÔÈÔ. OÈ ÂÈÛÙ‹ÌÔÓ˜ οÓÔ˘Ó Î·È ·˘ÙÔ› Ù· «„¢‰Ò˜ ıÂÙÈο» ÛÊ¿ÏÌ·Ù¿ ÙÔ˘˜ — ÔÈ Ì¤ıÔ‰ÔÈ fï˜ Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘ Â›Ó·È ÂȉÈο ۯ‰ȷṲ̂Ó˜ ÒÛÙ ӷ Ù· ÂÍ·Ï›ÊÔ˘Ó. AÓ Ë ˘fiıÂÛË Ù˘ „˘¯Ú‹˜ Û‡ÓÙË͢, ÁÈ· Ó· ¿ÚÔ˘Ì ¤Ó· Úfi- ÛÊ·ÙÔ Î·È ı·̷ÙÈÎfi ·Ú¿‰ÂÈÁÌ· „¢‰Ò˜ ıÂÙÈÎÔ‡ ÛÊ¿ÏÌ·ÙÔ˜, ‰ÂÓ Â›¯Â
  • 25. 10 °IATI OI AN£Pø¶OI ¶I™TEYOYN ™E ¶APA•ENA ¶PA°MATA ÁÓˆÚ›ÛÂÈ Ù¤ÙÔÈ· ‰ËÌÔÛÈfiÙËÙ· ÚÈÓ Î·Ó ÂÏÂÁ¯ı› ·fi ¿ÏÏÔ˘˜ ÂÈÛÙ‹ÌÔÓ˜, ‰ÂÓ ı· ·ÔÙÂÏÔ‡Û οÙÈ ·Û˘Ó‹ıÈÛÙÔ. A˘Ùfi˜ ·ÎÚÈ‚Ò˜ Â›Ó·È Ô ÙÚfiÔ˜ Ì ÙÔÓ ÔÔ›Ô ÚÔ¯ˆÚ› Ë ÂÈÛÙ‹ÌË — Ì ·Ó·Ú›ıÌËÙ˜ ‰È·ÁÓÒÛÂȘ „¢‰Ò˜ ıÂÙÈÎÒÓ Î·È „¢‰Ò˜ ·ÚÓËÙÈÎÒÓ ÛÊ·ÏÌ¿ÙˆÓ. øÛÙfiÛÔ, Ô Ôχ˜ ÎfiÛÌÔ˜ Û˘Ó‹ıˆ˜ ‰ÂÓ ÏËÚÔÊÔÚÂ›Ù·È Ù· ÛÊ¿ÏÌ·Ù· ·˘Ù¿ ‰ÈfiÙÈ, ˆ˜ Â› ÙÔ Ï›ÛÙÔÓ, Ù· ·ÚÓËÙÈο ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù· ‰ÂÓ ‰ËÌÔÛȇÔÓÙ·È. TÔ fiÙÈ Ù· ÂÌÊ˘Ù‡̷ٷ ÛÈÏÈÎfiÓ˘ ÛÙÔ˘˜ Ì·ÛÙÔ‡˜ ÂÓ‰¤¯ÂÙ·È Ó· ÚÔηÏÔ‡Ó ÛÔ‚·Ú¿ ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· ˘Á›·˜ ·ÔÙ¤ÏÂÛ ÚˆÙÔÛ¤ÏÈ‰Ë Â›‰ËÛËØ ÙÔ fiÙÈ, ÛÙË Û˘Ó¤¯ÂÈ·, ‰ÂÓ ÚԤ΢„ ηӤӷ ÂÈÚ·Ì·- ÙÈο ·Ó··Ú·ÁÒÌÂÓÔ ÂÈÛÙËÌÔÓÈÎfi ÛÙÔÈ¯Â›Ô Ô˘ Ó· ÂȂ‚·ÈÒÓÂÈ ÙËÓ ÂÈη- Û›· ·˘Ù‹ ¤Ú·Û ۯ‰fiÓ ··Ú·Ù‹ÚËÙÔ. TÈ ÛËÌ·›ÓÂÈ ÏÔÈfiÓ —ı· ÌÔÚÔ‡Û οÔÈÔ˜ Ó· ÚˆÙ‹ÛÂÈ— Ó· Â›Ó·È Î·- Ó›˜ ÛÎÂÙÈÎÈÛÙ‹˜; OÚÈṲ̂ÓÔÈ ÈÛÙÂ‡Ô˘Ó fiÙÈ ÛÎÂÙÈÎÈÛÌfi˜ Â›Ó·È Ë ·fiÚÚÈ„Ë Î·ÈÓÔ‡ÚÁÈˆÓ È‰ÂÒÓ ‹, ·ÎfiÌ· ¯ÂÈÚfiÙÂÚ·, Û˘Á¯¤Ô˘Ó ÙÔÓ ÛÎÂÙÈÎÈÛÙ‹ Ì ÙÔÓ Î˘ÓÈÎfi Î·È ÓÔÌ›˙Ô˘Ó fiÙÈ ÛÎÂÙÈÎÈÛÙ¤˜ Â›Ó·È ÔÚÈṲ̂ÓÔÈ ÛÙÚ˘ÊÓÔ› Î·È ‰˘Û¿ÚÂ- ÛÙÔÈ Ù‡ÔÈ Ô˘ ·ÚÓÔ‡ÓÙ·È Ó· ‰Â¯ıÔ‡Ó Î¿ı ÈÛ¯˘ÚÈÛÌfi Ô˘ ·ÌÊÈÛ‚ËÙ› ÙËÓ Î·ıÂÛÙË΢›· Ù¿ÍË. A˘Ùfi Â›Ó·È Ï¿ıÔ˜. O ÛÎÂÙÈÎÈÛÌfi˜ Â›Ó·È ÌÈ· ˘fi ·›ÚÂ- ÛÈÓ ÚÔÛ¤ÁÁÈÛË ÈÛ¯˘ÚÈÛÌÒÓ. O ÛÎÂÙÈÎÈÛÌfi˜ Â›Ó·È Ì¤ıÔ‰Ô˜, fi¯È ı¤ÛË. ™Â ÌÈ· ȉÂÒ‰Ë ÂÚ›ÙˆÛË, Ô ÛÎÂÙÈÎÈÛÙ‹˜ ‰ÂÓ ·Ú¯›˙ÂÈ Ó· ÂÚÂ˘Ó¿ οÙÈ ·ÔÎÏ›ÔÓÙ·˜ ÙËÓ Èı·ÓfiÙËÙ· ÙÔ Ù¿‰Â Ê·ÈÓfiÌÂÓÔ Ó· Â›Ó·È Ú·ÁÌ·ÙÈÎfi ‹ Ô ‰Â›Ó· ÈÛ¯˘ÚÈ- ÛÌfi˜ Ó· Â›Ó·È ·ÏËı‹˜. ŸÙ·Ó, ÁÈ· ·Ú¿‰ÂÈÁÌ·, ÌÂϤÙËÛ· ÙÔ˘˜ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌÔ‡˜ ÙˆÓ ·ÚÓËÙÒÓ ÙÔ˘ E‚Ú·˚ÎÔ‡ OÏÔη˘ÙÒÌ·ÙÔ˜, η٤ÏËÍ· ÛÎÂÙÈÎÈÛÙ‹˜ ¤Ó·ÓÙÈ ÙˆÓ ÛÎÂÙÈÎÈÛÙÒÓ ·˘ÙÒÓ (‚Ï. ÎÂÊ. 13 Î·È 14). ™ÙËÓ ÂÚ›ÙˆÛË ÙˆÓ «·Ó·- ÎÙËÌ¤ÓˆÓ ·Ó·ÌÓ‹Ûˆӻ, ‚Ú¤ıËη ÛÙÔ Ï¢Úfi ÙˆÓ ÛÎÂÙÈÎÈÛÙÒÓ (ÎÂÊ. 7). MÔÚ› ηÓ›˜ Ó· Â›Ó·È ÛÎÂÙÈÎÈÛÙ‹˜ ›Ù ¤Ó·ÓÙÈ Î¿ÔÈÔ˘ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌÔ‡ ›Ù ¤Ó·ÓÙÈ ·˘ÙÒÓ Ô˘ ÙÔÓ ·ÌÊÈÛ‚ËÙÔ‡Ó. OÈ ·Ó·Ï‡ÛÂȘ ÛÙÔ ‚È‚Ï›Ô ·˘Ùfi ÂÍËÁÔ‡Ó Û ÙÚ›· Â›‰· ÙÔÓ ÏfiÁÔ ÁÈ· ÙÔÓ ÔÔ›Ô Ô ÎfiÛÌÔ˜ ÈÛÙ‡ÂÈ Û ·Ú¿ÍÂÓ· Ú¿ÁÌ·Ù·: (1) ‰ÈfiÙÈ Ë ÂÏ›‰· ·Ó·- ‚χ˙ÂÈ ·ÈÒÓÈ·Ø (2) ‰ÈfiÙÈ Ë ÛΤ„Ë ·Ú·Û‡ÚÂÙ·È Û Ï¿ÓË Ì ÁÂÓÈÎÔ‡˜ ÙÚfi- Ô˘˜Ø (3) ‰ÈfiÙÈ Ë ÛΤ„Ë ·Ú·Û‡ÚÂÙ·È Û Ï¿ÓË ÌÂ Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓÔ˘˜ ÙÚfi- Ô˘˜. ¢›Óˆ Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ӷ ·Ú·‰Â›ÁÌ·Ù· «·Ú¿ÍÂÓˆÓ ‰ÔÍ·ÛÈÒÓ» ·Ó¿ÌÈÎÙ· Ì ÁÂÓÈΤ˜ ·Ú¯¤˜ ÁÈ· ÙÔ ÙÈ ÌÔÚԇ̠ӷ Ì¿ıÔ˘Ì ÂÍÂÙ¿˙ÔÓÙ·˜ ÙȘ ‰Ôͷۛ˜ ·˘Ù¤˜. °È· ÙÔÓ ÛÎÔfi ·˘Ùfi ¤¯ˆ ‰·ÓÂÈÛÙ› ÙÔ ÛÙ˘Ï ÙÔ˘ ™Ù‹‚ÂÓ T˙¤˘ °ÎÔ˘Ï- ÓÙ (Stephen Jay Gould) ˆ˜ ÚfiÙ˘Ô ÁÈ· ¤Ó· ÈÛÔÚÚÔË̤ÓÔ Ì›ÁÌ· ÙÔ˘ Û˘- ÁÎÂÎÚÈ̤ÓÔ˘ Î·È ÙÔ˘ ÁÂÓÈÎÔ‡, Ù˘ ÏÂÙÔ̤ÚÂÈ·˜ Î·È Ù˘ Û˘ÓÔÏÈ΋˜ ÂÈÎfiÓ·˜Ø ˆ˜ ËÁ‹ ¤ÌÓ¢Û˘ ¤¯ˆ ÙËÓ ·ÊÔÛ›ˆÛË ÙÔ˘ T˙¤È̘ P¿ÓÙÈ (J. Randi) ÛÙËÓ ·ÔÛÙÔÏ‹ ÙÔ˘: ÙËÓ ÂÍ‹ÁËÛË ÌÂÚÈÎÒÓ ·fi Ù· ÈÔ ‰˘ÛÂÚÌ‹ÓÂ˘Ù· Ì˘ÛÙ‹ÚÈ· ÙfiÛÔ Ù˘ ÂÔ¯‹˜ Ì·˜ fiÛÔ Î·È ÙÔ˘ ·ÚÂÏıfiÓÙÔ˜. ™Ù· ¤ÓÙ ¯ÚfiÓÈ· ·ÊfiÙÔ˘ ȉڇ۷Ì ÙÔ ÂÚÈÔ‰ÈÎfi Sceptic Î·È ÙË ™ÎÂÙÈ- ÎÈÛÙÈ΋ EÙ·ÈÚ›·, Ë ∫ÈÌ ∑ËÏ ™¤ÚÌÂÚ (Kim Ziel Shermer), Û‡ÓÙÚÔÊÔ˜, Ê›ÏË Î·È Û‡˙˘Áfi˜ ÌÔ˘, ÌÔ˘ ¤¯ÂÈ ÚÔÛʤÚÂÈ ·Ù¤ÏÂȈÙ˜ ÒÚ˜ ÁfiÓÈÌˆÓ Û˘˙ËÙ‹ÛÂ-
  • 26. ¶PO§O°O™ 11 ˆÓ ›Ù ηٿ ÙË ‰È¿ÚÎÂÈ· ÙÔ˘ Ê·ÁËÙÔ‡ ›Ù ԉËÁÒÓÙ·˜ ÛÙÔ ·˘ÙÔΛÓËÙÔ Â›- Ù οÓÔÓÙ·˜ Ì·˙› Ô‰ËÏ·Û›· ›Ù ηٿ ÙÔÓ Î·ıËÌÂÚÈÓfi Ì·˜ ÂÚ›·ÙÔ ÛÙÔ ‚Ô˘Ófi Ì·˙› Ì ٷ Û΢ÏÈ¿ Î·È ÙËÓ ÎfiÚË Ì·˜ ÙË NÙ¤‚ÈÓ. H ¿ÏÏË Û˘ÓÂÚÁ¿ÙÚÈ¿ ÌÔ˘ ÛÙÔ ÂÚÈÔ‰ÈÎfi, Ë ¶·Ù §¿ÈÓ˜ (Pat Linse), ·ԉ›¯ÙËΠοÙÈ Ôχ ÂÚÈÛ- ÛfiÙÂÚÔ ·fi ÌÈ· ÂÍ·›ÚÂÙË Î·ÏÏÈÙ¯ÓÈ΋ ÂÈÌÂÏ‹ÙÚÈ·. AÓ‹ÎÂÈ ÛÙÔ Û¿ÓÈÔ Â›- ‰Ô˜ ·ÓıÚÒˆÓ Ô˘ ¤¯Ô˘Ó ¢ڇÙËÙ· ÁÓÒÛÂˆÓ ÙfiÛÔ ÛÙ· ηÏÏÈÙ¯ÓÈο fiÛÔ Î·È ÛÙ· ÂÈÛÙËÌÔÓÈο ˙ËÙ‹Ì·Ù·, ÂÓÒ Ë ÌÂÁ¿ÏË ÔÈÎÈÏ›· ÙˆÓ ·Ó·ÁÓˆÛÌ¿- ÙˆÓ Ù˘ (ÛÙÔ Û›ÙÈ Ù˘, ¿ÏψÛÙÂ, ‰ÂÓ ¤¯ÂÈ ÙËÏÂfiÚ·ÛË) Ù˘ ÂÈÙÚ¤ÂÈ fi¯È ·ÏÒ˜ Ó· ÌÔÚ› Ó· Û˘˙ËÙ‹ÛÂÈ Û¯Â‰fiÓ Â› ·ÓÙfi˜ ÂÈÛÙËÙÔ‡, ·ÏÏ¿ Î·È Ó· Û˘ÓÂÈÛʤÚÂÈ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈο ÛÙË ÛÎÂÙÈÎÈÛÙÈ΋ ΛÓËÛË. £· ‹ıÂÏ· Â›Û˘ Ó· ÌÓËÌÔÓ‡ۈ fiÏÔ˘˜ ÂΛÓÔ˘˜ Ô˘ ‚Ô‹ıËÛ·Ó Ù· ̤ÁÈ- ÛÙ· ÛÙËÓ ¤Î‰ÔÛË ÙÔ˘ ÂÚÈÔ‰ÈÎÔ‡ Sceptic Î·È ÛÙË ‰ÈÔÚÁ¿ÓˆÛË Ù˘ ÛÂÈÚ¿˜ ‰È·Ï¤ÍÂÒÓ Ì·˜ ÛÙÔ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ ∆¯ÓÔÏÔÁ›·˜ Ù˘ ∫·ÏÈÊfiÚÓÈ·˜ (Caltech), ¯ˆ- Ú›˜ ÙȘ Ôԛ˜ ÙÔ ‚È‚Ï›Ô ·˘Ùfi ‰ÂÓ ı· ˘‹Ú¯Â. O Jaime Botero Â›Ó·È Ì·˙› ÌÔ˘ ·fi ÙfiÙ Ô˘ ‰›‰·Ûη ÙÔ ·ÔÁÂ˘Ì·ÙÈÓfi Ì¿ıËÌ· ∂ÈÛ·ÁˆÁ‹˜ ÛÙËÓ „˘¯ÔÏÔ- Á›· ÛÙÔ KÔϤÁÈÔ ÙÔ˘ Glendale, ÚÈÓ ·fi ‰¤Î· ¯ÚfiÓÈ·. H Diane Knudson ¤¯ÂÈ Û˘ÓÂÈÛʤÚÂÈ Û¯Â‰fiÓ Û οı ‰È¿ÏÂÍË ÛÙÔ Caltech, Ì ÌÔÓ·‰È΋ ·ÓÙ·ÌÔÈ‚‹ οÔÈÔ Á‡̷ Î·È ¿ÊıÔÓË ÓÂ˘Ì·ÙÈ΋ ÙÚÔÊ‹. O Brad Davies ‚ÈÓÙÂÔÛÎfiË- Û fiϘ ÙȘ ‰È·Ï¤ÍÂȘ Î·È ÚÔÛ¤ÊÂÚ ÙËÓ ·ÓÂÎÙ›ÌËÙË ÁÓÒÌË ÙÔ˘ ÁÈ· ÙȘ ÔÏ- Ϥ˜ Î·È ÔÈΛϘ ·fi„ÂȘ ÙˆÓ ÔÌÈÏËÙÒÓ. O Jerry Friedman ‰ËÌÈÔ‡ÚÁËÛ ÙËÓ ÙÚ¿Â˙· ÏËÚÔÊÔÚÈÒÓ Ì·˜, ÔÚÁ¿ÓˆÛ ÙÔ ÂÚˆÙËÌ·ÙÔÏfiÁÈÔ Ù˘ ÂÙ·ÈÚ›·˜ Î·È Ì·˜ ¤‰ˆÛ ¯Ú‹ÛÈ̘ ÏËÚÔÊÔڛ˜ Û¯ÂÙÈο Ì ÙÔ Î›ÓËÌ· ÁÈ· Ù· ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ÙˆÓ ˙ÒˆÓ. H Terry Kirker ÂÍ·ÎÔÏÔ˘ı› Ó· Û˘ÓÂÈÛʤÚÂÈ ÛÙËÓ ÚÔ‚ÔÏ‹ Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘ Î·È ÙÔ˘ ÛÎÂÙÈÎÈÛÌÔ‡ Ì ÙÔÓ ‰ÈÎfi Ù˘ ÌÔÓ·‰ÈÎfi ÙÚfiÔ. T· ÂÚÈÛÛfiÙÂÚ· ·fi Ù· ÎÂÊ¿Ï·È· ÙÔ˘ ‚È‚Ï›Ô˘ ·˘ÙÔ‡ ‰ËÌÔÛȇıËηÓ, Û ·Ú¯È΋ ÌÔÚÊ‹, ˆ˜ ¿ÚıÚ· ÛÙÔ ÂÚÈÔ‰ÈÎfi Sceptic, ÙÔ˘ ÔÔ›Ô˘ Â›Ì·È ·Ú¯ÈÛ˘- ÓÙ¿ÎÙ˘. ¶ÔÈÔ˜ Ì ÂϤÁ¯ÂÈ ı· ›ÙÂ; ¶ÔÈÔ˜ Â›Ó·È Ô ÂÈÌÂÏËÙ‹˜ ÙÔ˘ ·Ú¯ÈÛ˘- ÓÙ¿ÎÙË; ¶ÔÈÔ˜ ı· ·ÓÙÈÌÂÙˆ›ÛÂÈ Ì ÛÎÂÙÈÎÈÛÌfi ÙÔÓ ÛÎÂÙÈÎÈÛÙ‹; K¿ı Î›- ÌÂÓÔ ÛÙÔÓ ÙfiÌÔ ·˘Ùfi ÙÔ ¤¯Ô˘Ó ‰È·‚¿ÛÂÈ Î·È ÂÈÌÂÏËı› ÔÈ ÂÈÌÂÏËÙ¤˜ ÙÔ˘ ÂΉÔÙÈÎÔ‡ Ô›ÎÔ˘, Elizabeth Knoll, Mary Louise Byrd Î·È Michelle Bonice, ÔÈ Û˘ÓÂÚÁ¿ÙÚȤ˜ ÌÔ˘ Kim Î·È Pat, ¤Ó·˜ ÙÔ˘Ï¿¯ÈÛÙÔÓ ·fi ÙÔ˘˜ Û˘ÓÙ¿ÎÙ˜ ÙÔ˘ Sceptic ηÈ, fiÔ˘ ·˘Ùfi ıˆڋıËΠÛÎfiÈÌÔ, fiÏ· Ù· ̤ÏË Ù˘ Û˘ÓÙ·ÎÙÈ΋˜ ÂÈÙÚÔ‹˜ ÙÔ˘ ÂÚÈÔ‰ÈÎÔ‡ ‹ οÔÈÔ˜ ÂȉÈÎfi˜ ÛÙÔ ·ÓÙ›ÛÙÔÈ¯Ô ı¤Ì·. °È’ ·˘- Ùfi, ¢¯·ÚÈÛÙÒ ÔÏfi„˘¯· ÙÔ˘˜: David Alexander, Clay Drees, Gene Friedman, Alex Grobman, Diane Halpern, Steve Harris, Gerald Larue, Jim Lippard, Betty McCollister, Tom McDonough, Paul McDowell, Tom McIver, Sara Meric, John Mosley, Richard Olson, D'art Phares, Donald Prothero, Rick Shaffer, Elie Shneour, Brian Siano, Jay Snelson, Carol Tavris, Kurt Wochholtz ηÈ, ȉȷ›- ÙÂÚ·, ÙÔ˘˜ Richard Hardison, Bernard Leikind, Frank Miele Î·È Frank Sulloway, Ô˘ ‰ÂÓ Â¤ÙÚ„·Ó ÛÙË ÊÈÏ›· Ì·˜ Ó· ÛÙ·ı› ÂÌfi‰ÈÔ ÛÙËÓ ·Ì›-
  • 27. 12 °IATI OI AN£Pø¶OI ¶I™TEYOYN ™E ¶APA•ENA ¶PA°MATA ÏÈÎÙË ·ÎÂÚ·ÈfiÙËÙ· Ì ÙËÓ ÔÔ›· ÂÈÌÂÏ‹ıËÎ·Ó ÙÔ ‚È‚Ï›Ô ·˘Ùfi. T¤ÏÔ˜, Ô Bruce Mazet ¤‰ˆÛ ÙË ‰˘Ó·ÙfiÙËÙ· ÛÙÔ ÂÚÈÔ‰ÈÎfi Sceptic, ÛÙË ™ÎÂÙÈÎÈÛÙÈ- ΋ EÙ·ÈÚ›· Î·È ÛÙȘ ∂ΉfiÛÂȘ Millenium Ó· ÔÏÂÌ‹ÛÔ˘Ó ÙËÓ ¿ÁÓÔÈ· Î·È ÙȘ ·Ú·ÓÔ‹ÛÂȘ Î·È Ì·˜ ÒıËÛ Ôχ ÈÔ ¤Ú· ·fi Ù· fiÚÈ· Ô˘ ı· ÌÔÚÔ‡- Û· ÔÙ¤ Ó· ÔÓÂÈÚ¢ÙÒ fiÙÈ ı· ÊÙ¿Ó·ÌÂ. TÔ 1958, ÛÙÔ ·ÚÈÛÙÔ˘ÚÁËÌ·ÙÈÎfi ‚È‚Ï›Ô ÙÔ˘ H ÊÈÏÔÛÔÊ›· Ù˘ Ê˘ÛÈ΋˜ ÂÈ- ÛÙ‹Ì˘ (The Philosophy of Physical Science), Ô Ê˘ÛÈÎfi˜ Î·È ·ÛÙÚÔÓfiÌÔ˜ ™ÂÚ ÕÚıÔ˘Ú ™Ù¿Óϸ ŒÓÙÈÓÁÎÙÔÓ (Sir Arthur Stanley Eddington) ¤ıÂÙ ÙÔ ÂÍ‹˜ ÂÚÒÙËÌ· Û¯ÂÙÈο Ì ÙȘ ÂÈÛÙËÌÔÓÈΤ˜ ·Ú·ÙËÚ‹ÛÂȘ: «Quis custodiet ipsos custodes» — «ÔÈÔ˜ ı· ·Ú·ÙËÚ› ÙÔ˘˜ ·Ú·ÙËÚÔ‡ÓÙ˜;». «O ÂÈÛÙËÌÔ- ÏfiÁÔ˜», ··ÓÙÔ‡ÛÂ Ô ›‰ÈÔ˜, «ÙÔ˘˜ ·Ú·ÎÔÏÔ˘ı› ÁÈ· Ó· ‰ÂÈ ÙÈ ·Ú·ÙËÚÔ‡Ó ÛÙ' ·Ï‹ıÂÈ·, οÙÈ Ô˘ Û˘¯Ó¿ Â›Ó·È ÙÂÏ›ˆ˜ ‰È·ÊÔÚÂÙÈÎfi ·fi ·˘Ùfi Ô˘ ÈÛ¯˘- Ú›˙ÔÓÙ·È fiÙÈ ·Ú·ÙËÚÔ‡Ó. EÍÂÙ¿˙ÂÈ ÙȘ ÌÂıfi‰Ô˘˜ ÙÔ˘˜ Î·È Ù· ıÂÌÂÏÈÒ‰Ë fiÚÈ· ÙˆÓ ÔÚÁ¿ÓˆÓ Ô˘ ¯ÚËÛÈÌÔÔÈÔ‡ÓØ Î·Ù¿ ÙË ‰È·‰Èηۛ· ·˘Ù‹ ·ÓÙÈÏ·Ì- ‚¿ÓÂÙ·È ÂÎ ÙˆÓ ÚÔÙ¤ÚˆÓ Ù· fiÚÈ· ̤۷ ÛÙ· ÔÔ›· ı· Ú¤ÂÈ Ó· ÎÈÓÔ‡ÓÙ·È Ù· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù· Ô˘ ı· ¿ÚÔ˘Ó» (1958, Û. 21). ™‹ÌÂÚ·, ·Ú·ÙËÚËÙ¤˜ ÙˆÓ ·Ú·ÙËÚËÙÒÓ Â›Ó·È ÔÈ ÛÎÂÙÈÎÈÛÙ¤˜. ¶ÔÈÔ˜ fï˜ ı· ·Ú·ÙËÚ› ÙÔ˘˜ ÛÎÂ- ÙÈÎÈÛÙ¤˜; EÛ›˜! ∂¿Óˆ ÙÔ˘˜, ÏÔÈfiÓ, Î·È Î·Ï‹ ‰È·ÛΤ‰·ÛË!
  • 28. MEPO™ ¶PøTO E¶I™THMH KAI ™KE¶TIKI™MO™ H ÂÈÛÙ‹ÌË ‚·Û›˙ÂÙ·È ÛÙËÓ ÂÔ›ıËÛË ÁÈ· ÙËÓ ÂÁ΢ÚfiÙËÙ· Ù˘ ÂÌÂÈÚ›·˜, Ù˘ ÚÔÛ¿ıÂÈ·˜ Î·È Ù˘ ÏÔÁÈ΋˜Ø Ë Ì·Á›· ‚·Û›˙Â- Ù·È ÛÙËÓ ›ÛÙË ˆ˜ Ë ÂÏ›‰· ‰ÂÓ Â›Ó·È ‰˘Ó·ÙfiÓ Ó· Û‚‹ÛÂÈ, Ô‡- ÙÂ Ô fiıÔ˜ Ó· ·Ú·Ï·Ó‹ÛÂÈ. MÚ·ÓÈÛÏ¿‚ M·ÏÈÓfiÊÛÎÈ M·Á›·, ÂÈÛÙ‹ÌË Î·È ıÚËÛΛ· (Magic, Science, and Religion), 1948
  • 29. 1 Y¶APXø, APA ™KE¶TOMAI TÔ Ì·ÓÈʤÛÙÔ ÂÓfi˜ ÛÎÂÙÈÎÈÛÙ‹ ™ÙËÓ ÚÒÙË ÛÂÏ›‰· ÙÔ˘ ˘¤ÚÔ¯Ô˘ ‚È‚Ï›Ô˘ ÙÔ˘ ¶Ò˜ Ó· ÁÓˆÚ›ÛÔ˘Ì ÌÈ· ̇Á· (To Know a Fly), Ô ‚ÈÔÏfiÁÔ˜ B›ÓÛÂÓÙ NÙ›‰ÈÂÚ (V. Dethier) οÓÂÈ ÙÔ ÂÍ‹˜ ÓÂ˘Ì·Ù҉˜ Û¯fiÏÈÔ ÁÈ· ÙÔ Ò˜ ÔÚÈṲ̂ӷ ·È‰È¿ ÌÂÁ·ÏÒÓÔ˘Ó Î·È Á›ÓÔÓÙ·È ÂÈÛÙ‹ÌÔÓ˜. «∞Ó Î·È Ù· ÌÈÎÚ¿ ·È‰È¿ ‰ÈÛÙ¿˙Ô˘Ó Ó· ·Ù‹ÛÔ˘Ó Ù· Ì˘ÚÌ‹- ÁÎÈ·, ÁÈ·Ù› ˘ÔÙ›ıÂÙ·È ˆ˜ ·˘Ùfi ʤÚÓÂÈ ‚ÚÔ¯‹, ‰ÂÓ Ê·›ÓÂÙ·È Ó· ˘‹ÚÍ Ô- Ù¤ ·ÚfiÌÔÈ· ·Ó·ÛÙÔÏ‹ fiÛÔÓ ·ÊÔÚ¿ ÙÔ ÍÂÚ›˙ˆÌ· ÙˆÓ Ô‰ÈÒÓ ‹ ÙˆÓ ÊÙÂÚÒÓ ÌÈ·˜ ̇Á·˜. T· ÂÚÈÛÛfiÙÂÚ· ·È‰È¿, fiÙ·Ó Î¿ÔÙ ÌÂÁ·ÏÒÛÔ˘Ó, ÍÂÂÚÓÔ‡Ó ÙÔ ÛÙ¿‰ÈÔ ·˘Ùfi. EΛӷ Ô˘ ‰ÂÓ ÙÔ ÍÂÂÚÓÔ‡Ó Â›Ù ¤¯Ô˘Ó ¿Û¯ËÌË Î·Ù¿ÏËÍË Â›Ù Á›ÓÔÓÙ·È ‚ÈÔÏfiÁÔÈ» (1962, Û. 2). ŸÙ·Ó Â›Ó·È ÌÈÎÚ¿, Ù· ·È‰È¿ ‰È„Ô‡Ó ÁÈ· ÁÓÒÛË Î·È ÚˆÙÔ‡Ó ÁÈ· ηıÂÙ› Ô˘ ˘Ô›ÙÂÈ ÛÙËÓ ·ÓÙ›ÏË„‹ ÙÔ˘˜, ·ÏÏ¿ ¯ˆ- Ú›˜ ›¯ÓÔ˜ ÛÎÂÙÈÎÈÛÌÔ‡. T· ÂÚÈÛÛfiÙÂÚ· ‰ÂÓ Ì·ı·›ÓÔ˘Ó ÔÙ¤ Ó· ‰È·ÎÚ›ÓÔ˘Ó ÙÔÓ ÛÎÂÙÈÎÈÛÌfi ·fi ÙËÓ Â˘ÈÛÙ›·. E̤ӷ ÌÔ˘ ‹Ú Ôχ ηÈÚfi. TÔ 1979, „¿¯ÓÔÓÙ·˜ Ì¿Ù·È· Ó· ‚Úˆ ÌÈ· ÌfiÓÈÌË ‰Ô˘ÏÂÈ¿ ηıËÁËÙ‹, Ì ÚÔۤϷ‚·Ó ˆ˜ ·ÚıÚÔÁÚ¿ÊÔ Û ¤Ó· ÂÚÈÔ‰ÈÎfi ÁÈ· ı¤Ì·Ù· Ô‰ËÏ·Û›·˜. TËÓ ÚÒÙË ÌÔ˘ ̤ڷ ÛÙË ‰Ô˘ÏÂÈ¿ Ì ¤ÛÙÂÈÏ·Ó Û ÌÈ· Û˘Ó¤ÓÙ¢ÍË Ù‡Ô˘ Ô˘ ›- ¯Â ‰ÈÔÚÁ·Óˆı› ÚÔ˜ ÙÈÌ‹Ó Î¿ÔÈÔ˘ T˙ˆÓ M·Ú›ÓÔ. O ¿ÓıÚˆÔ˜ ·˘Ùfi˜ ›¯Â ÌfiÏȘ ‰È·Û¯›ÛÂÈ ÙËÓ AÌÂÚÈ΋ Ì ÙÔ Ô‰‹Ï·Ùfi ÙÔ˘ ÛÙÔÓ ¯ÚfiÓÔ-ÚÂÎfiÚ ÙˆÓ 13 ËÌÂÚÒÓ, 1 ÒÚ·˜ Î·È 20 ÏÂÙÒÓ. ŸÙ·Ó ÙÔÓ ÚÒÙËÛ· Ò˜ Ù· ηٿÊÂÚÂ, Ô ª·- Ú›ÓÔ ÌÔ˘ Ì›ÏËÛ ÁÈ· οÔȘ ÂȉÈΤ˜ ¯ÔÚÙÔÊ·ÁÈΤ˜ ‰›·ÈÙ˜, ÁÈ· ıÂÚ·›˜ Ì ÌÂÁ·‚Èٷ̛Ә, ÁÈ· ÓËÛÙ›˜, ÁÈ· ˘ÁÈÂÈÓ‹ ÙÔ˘ ·¯¤Ô˜ ÂÓÙ¤ÚÔ˘, ÁÈ· Ï·Ûfi- ÏÔ˘ÙÚ·, ÁÈ· ÈÚȉÔÏÔÁ›·, ÁÈ· ΢ÙÙ·ÚÔÙÔÍÈΤ˜ ·Ó·Ï‡ÛÂȘ ·›Ì·ÙÔ˜, ÁÈ· «ÚfiÏ- ÊÈÓÁλ, ÁÈ· ‚ÂÏÔÓÔ›ÂÛË Î·È ‚ÂÏÔÓÈÛÌfi, ÁÈ· ·ÚÓËÙÈο ÈfiÓÙ·, ÁÈ· ÙË ‰‡Ó·ÌË ÙˆÓ ˘Ú·Ì›‰ˆÓ Î·È ÁÈ· ÌÈ· ÛÂÈÚ¿ ·fi ¿ÏÏ· ·ÏÏfiÎÔÙ· Ú¿ÁÌ·Ù· Ù· ÔÔ›· ·ÁÓÔÔ‡Û· Ï‹Úˆ˜. K·ıÒ˜, ÁÂÓÈο, ¤¯ˆ ÌÈ· Û¯ÂÙÈ΋ ÂÚȤÚÁÂÈ·, fiÙ·Ó ¿Ú¯È- Û· Ó· ·Û¯ÔÏÔ‡Ì·È ÛÔ‚·Ú¿ Ì ÙËÓ Ô‰ËÏ·Û›· ›· Ó· Ù· ‰ÔÎÈÌ¿Ûˆ fiÏ· ·˘-
  • 30. 16 MEPO™ ¶PøTO. E¶I™THMH KAI ™KE¶TIKI™MO™ Ù¿ ÁÈ· Ó· ‰ˆ ·Ó Â›Ó·È ¯Ú‹ÛÈÌ·. K¿ÔÙ ¤ÌÂÈÓ· ÓËÛÙÈÎfi˜ Â› Ì›· ÔÏfiÎÏËÚË Â‚‰ÔÌ¿‰·, Û˘ÓÙËÚÔ‡ÌÂÓÔ˜ ÌfiÓÔ Ì ¤Ó· ÂÚ›ÂÚÁÔ Ì›ÁÌ· ÓÂÚÔ‡, ÈÂÚÈÔ‡ ηÁȤÓ, ÛÎfiÚ‰Ô˘ Î·È ÏÂÌÔÓÈÔ‡. ™ÙÔ Ù¤ÏÔ˜ Ù˘ ‚‰ÔÌ¿‰·˜, Ô ª·Ú›ÓÔ Î·È ÂÁÒ Â›·Ì ӷ Ô‰ËÏ·Ù‹ÛÔ˘Ì ·fi ÙÔ ÿÚ‚·˚Ó Ì¤¯ÚÈ ÙË Ï›ÌÓË MÈÁÎ M¤·Ú Î·È ¿ÏÈ ›Ûˆ, ÌÈ· ‰È·‰ÚÔÌ‹ 225 ÂÚ›Ô˘ ¯ÈÏÈÔ̤ÙÚˆÓ. Ÿˆ˜ ·Ó‚·›Ó·Ì ÛÙÔ ‚Ô˘Ófi, οÔ˘ ÛÙË Ì¤ÛË, ÂÁÒ Î·Ù¤ÚÚÂ˘Û·, «¯Ù˘Ë̤ÓÔ˜» ·fi ÙÔ Ì·ÓÙ˙Ô‡- ÓÈ Ô˘ ›¯· ÈÂÈ. MÈ· ¿ÏÏË ÊÔÚ¿, ¿ÏÈ ÔÈ ›‰ÈÔÈ, ‹Á·Ì Ì ÙÔ Ô‰‹Ï·ÙÔ Û οÙÈ ıÂÚ·¢ÙÈο ÏÔ˘ÙÚ¿ ÎÔÓÙ¿ ÛÙË Ï›ÌÓË ŒÏÛÈÓÔÚ ÁÈ· ¤Ó· Ï·ÛfiÏÔ˘ÙÚÔ, ÙÔ ÔÔ›Ô ı· ·ÔÌ˘˙Ô‡ÛÂ, ˘ÔÙ›ıÂÙ·È, ÙȘ ÙÔ͛Ә ·fi ÙÔ ÛÒÌ· ÌÔ˘. TÔ ‰¤Ú- Ì· ÌÔ˘ ‚¿ÊÙËΠÎfiÎÎÈÓÔ ÁÈ· ÌÈ· ÔÏfiÎÏËÚË Â‚‰ÔÌ¿‰·. TÔÔı¤ÙËÛ· ÌÈ· ÁÂÓ- Ó‹ÙÚÈ· ·ÚÓËÙÈÎÒÓ ÈfiÓÙˆÓ ÛÙËÓ ÎÚ‚·ÙÔο̷ڿ ÌÔ˘ ÁÈ· Ó· ÊÔÚÙ›˙ÂÈ ÙÔÓ ·¤- Ú· Î·È Ó· ÌÔ˘ ‰›ÓÂÈ ÂÓ¤ÚÁÂÈ·... OÈ ÙÔ›¯ÔÈ Ì·‡ÚÈÛ·Ó ·fi ÙË ÛÎfiÓË. ¶‹Á· Û ¤Ó·Ó ÈÚȉÔÏfiÁÔ ÁÈ· Ó· ÂÍÂÙ¿ÛÂÈ ÙËÓ ›Úȉ· ÙÔ˘ Ì·ÙÈÔ‡ ÌÔ˘ Î·È ÌÔ˘ › fiÙÈ ÔÈ ÌÈÎÚ¤˜ Ú¿ÛÈÓ˜ ÎËÏ›‰Â˜ ÛÙ· Ì¿ÙÈ· ÌÔ˘ ˘Ô‰‹ÏˆÓ·Ó ˆ˜ οÙÈ ‰ÂÓ ‹- Á·ÈÓ ηϿ Ì ٷ ÓÂÊÚ¿ ÌÔ˘. T· ÓÂÊÚ¿ ÌÔ˘, ˆÛÙfiÛÔ, ·Ú·Ì¤ÓÔ˘Ó ˘ÁȤ- Ûٷٷ ̤¯ÚÈ Û‹ÌÂÚ·. ÕÚ¯ÈÛ· Ó· ·Û¯ÔÏÔ‡Ì·È ÁÈ· Ù· ηϿ Ì ÙËÓ Ô‰ËÏ·Û›·. MÈ· ̤ڷ ·Êfi- ÙÔ˘ ÁÓÒÚÈÛ· ÙÔÓ ª·Ú›ÓÔ, ·ÁfiÚ·Û· ¤Ó· ·ÁˆÓÈÛÙÈÎfi Ô‰‹Ï·ÙÔ Î·È, ÙÔ Âfi- ÌÂÓÔ ™·‚‚·ÙÔ·ÚÈ·ÎÔ, ÌÂÙ›¯· ÛÙÔÓ ÚÒÙÔ ÌÔ˘ ·ÁÒÓ·. ŒÎ·Ó· ÙËÓ ÚÒÙË ÌÔ˘ «Î·ÙÔÛÙ¿Ú·» (100 Ì›ÏÈ· – 160 ¯ÈÏÈfiÌÂÙÚ·) ‡ÛÙÂÚ· ·fi ¤Ó·Ó Ì‹Ó· Î·È ÙËÓ ÚÒÙË ÌÔ˘ «‰ÈÏ‹ ηÙÔÛÙ¿Ú·», ·ÚÁfiÙÂÚ· ÙÔÓ ›‰ÈÔ ¯ÚfiÓÔ. ™˘Ó¤¯È˙· Ó· ‰ÔÎÈÌ¿˙ˆ ÂÚ›ÂÚÁ· Ú¿ÁÌ·Ù·, ‰ÈfiÙÈ ÛΤÊÙËη ˆ˜ ‰ÂÓ Â›¯· Ù›ÔÙ ӷ ¯¿- Ûˆ ηÈ, ÔÈÔ˜ ͤÚÂÈ, ›Ûˆ˜ ‚ÂÏÙ›ˆÓ·Ó ÙËÓ ·fi‰ÔÛ‹ ÌÔ˘. ¢ÔΛ̷۷ ÙËÓ «˘ÁÈ- ÂÈÓ‹ ÙÔ˘ ·¯¤Ô˜ ÂÓÙ¤ÚÔ˘», ‰ÈfiÙÈ ˘ÔÙ›ıÂÙ·È ˆ˜ ‰È¿ÊÔÚ· ‰˘Û¿ÚÂÛÙ· Ú¿Á- Ì·Ù· ÌÏÔοÚÔ˘Ó Ù· «˘‰Ú·˘ÏÈο» Ì·˜, ÌÂÈÒÓÔÓÙ·˜ ¤ÙÛÈ ÙËÓ ·ÔÙÂÏÂÛÌ·- ÙÈÎfiÙËÙ· Ù˘ ¤„˘, ·ÏÏ¿ ÙÔ ÌfiÓÔ Ô˘ ¤Ù˘¯· ‹Ù·Ó Ó· ÂÚ¿Ûˆ Ì›· ÒÚ· ·Ú¤· Ì ¤Ó·Ó ۈϋӷ ¯ˆÌ¤ÓÔ Û οÔÈÔ ÂÍ·ÈÚÂÙÈο ¿‚ÔÏÔ Ì¤ÚÔ˜. EÁη- Ù¤ÛÙËÛ· ÌÈ· ˘Ú·Ì›‰· ÛÙÔ ‰È·Ì¤ÚÈÛÌ¿ ÌÔ˘, ‰ÈfiÙÈ ˘ÔÙ›ıÂÙ·È ˆ˜ «ÂÛÙÈ¿- ˙ÂÈ ÙËÓ ÂÓ¤ÚÁÂÈ·». TÔ ÌfiÓÔ ·ÔÙ¤ÏÂÛÌ· ‹Ù·Ó Ó· Ì ÎÔÈÙÔ‡Ó ·Ú¿ÍÂÓ· ÔÈ Î·ÏÂṲ̂ÓÔÈ ÌÔ˘. ÕÚ¯ÈÛ· ÙÔ Ì·Û¿˙, ÙÔ ÔÔ›Ô ‹Ù·Ó ÊÔ‚ÂÚ¿ ¢¯¿ÚÈÛÙÔ Î·È Ôχ ¯·Ï·ÚˆÙÈÎfi. MÂÙ¿ ·fi Ï›ÁÔ Î·ÈÚfi Ô Ì·Û¤Ú-ıÂÚ·Â˘Ù‹˜ ÌÔ˘ ¤ÎÚÈÓ ˆ˜ ÙÔ Ì·Û¿˙ «‚·ı¤ˆÓ ÈÛÙÒÓ» ‹Ù·Ó ÈÔ ÂӉ‰ÂÈÁ̤ÓÔ ÁÈ· Ó· ·Ô‚ÏËı› ÙÔ Á·Ï·ÎÙÈÎfi Ô͇ ·fi ÙÔ˘˜ Ì˘˜ ÌÔ˘. A˘Ùfi ‰ÂÓ ‹Ù·Ó Î·È ÙfiÛÔ ¯·Ï·ÚˆÙÈÎfi. ŒÓ·˜ ¿ÏÏÔ˜ Ù‡Ô˜ ÌÔ˘ ¤Î·Ó ̷ۿ˙ Ì ٷ fi‰È· ÙÔ˘. A˘Ùfi ‹Ù·Ó ·ÎfiÌ· ÏÈ- ÁfiÙÂÚÔ ¯·Ï·ÚˆÙÈÎfi. ¢ÔΛ̷۷ ÙÔ «ÚfiÏÊÈÓÁλ, ÙÔ ÔÔ›Ô Â›Ó·È Ì·Û¿˙ Ôχ «‚·ı¤ˆÓ ÈÛÙÒÓ». ◊Ù·Ó ÙfiÛÔ ÂÒ‰˘ÓÔ, ÒÛÙ ‰ÂÓ Í·Ó·¿ÙËÛ·. TÔ 1982, Ô ª·Ú›ÓÔ, ÂÁÒ Î·È ¿ÏÏ· ‰‡Ô ¿ÙÔÌ· Û˘ÌÌÂÙ›¯·Ì ÛÙÔÓ ÚÒÙÔ ¢È·ÌÂÚÈηÓÈÎfi AÁÒÓ·, ÙÔÓ Ô‰ËÏ·ÙÈÎfi ·ÁÒÓ· ÙˆÓ 3.000 ÌÈÏ›ˆÓ (4.800 ¯È- ÏÈÔ̤ÙÚˆÓ) Ô˘ ‰È·Û¯›˙ÂÈ ÙË µfiÚÂÈ· ∞ÌÂÚÈ΋, ·fi ÙÔ §Ô˜ ÕÓÙ˙ÂϘ ̤¯ÚÈ ÙË N¤· YfiÚÎË. °È· Ó· ÚÔÂÙÔÈÌ·ÛÙÔ‡ÌÂ, ‹Á·Ì ÁÈ· ΢ÙÙ·ÚÔÙÔÍÈ΋ ·Ó¿-
  • 31. Y¶APXø, APA ™KE¶TOMAI 17 Ï˘ÛË ·›Ì·ÙÔ˜. YÔÙ›ıÂÙ·È fiÙÈ ÙÔ ÙÂÛÙ ·˘Ùfi ı· ·Ó›¯Ó¢ ÙÚÔÊÈΤ˜ ·ÏÏÂÚÁ›Â˜ Ô˘ ÚÔηÏÔ‡Ó Û˘ÛÛÒÚ¢ÛË ÙˆÓ ·ÈÌÔÂÙ·Ï›ˆÓ Î·È ÊÚ¿ÛÛÔ˘Ó Ù· ÙÚȯÔÂȉ‹ ·ÁÁ›·, ÂÌÔ‰›˙ÔÓÙ·˜ ÙË ÚÔ‹ ÙÔ˘ ·›Ì·ÙÔ˜. E›¯·Ì ·Ú¯›ÛÂÈ È· Ó· ·ÌÊÈÛ‚Ë- Ùԇ̠ÙËÓ ·Ï‹ıÂÈ· ÙˆÓ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌÒÓ ·˘ÙÒÓ Î·È ¤ÙÛÈ ÛÙ›ϷÌ ‰Â›ÁÌ·Ù· ·fi ÙÔ ·›Ì· ÌfiÓÔÓ ÂÓfi˜ ·fi ÂÌ¿˜, ·ÏÏ¿ Ì ‰È·ÊÔÚÂÙÈο ÔÓfiÌ·Ù·. °È· ηı¤Ó· ·fi Ù· ‰Â›ÁÌ·Ù· ‰È·ÁÓÒÛıËÎ·Ó ‰È·ÊÔÚÂÙÈΤ˜ ÙÚÔÊÈΤ˜ ·ÏÏÂÚÁ›Â˜, οÙÈ Ô˘ Ì·˜ ¤‰ÂÈÍ fiÙÈ ÙÔ Úfi‚ÏËÌ· ‚ÚÈÛÎfiÙ·Ó ÛÙȘ ·Ó·Ï‡ÛÂȘ ÙÔ˘˜ Î·È fi¯È ÛÙÔ ·›- Ì· Ì·˜. K·Ù¿ ÙË ‰È¿ÚÎÂÈ· ÙÔ˘ ·ÁÒÓ· ÎÔÈÌfiÌÔ˘Ó Ì ¤Ó· «ËÏÂÎÙÚÔ-·ÎÔ˘- ÛÎfiÈÔ», ÙÔ ÔÔ›Ô ı· ÌÂÙÚÔ‡Û ٷ ÂÁÎÂÊ·ÏÈο ÌÔ˘ ·̷ٷ Î·È ı· Ì ¤ÊÂÚ- Ó Û ηٿÛÙ·ÛË-¿ÏÊ· ÁÈ· ηχÙÂÚÔ ‡ÓÔ. YÔÙ›ıÂÙ·È Â›Û˘ fiÙÈ ı· ·Ó·- Ó¤ˆÓ ÙÔ˘˜ Ì˘ÒÓ˜ ÌÔ˘ Î·È ı· ıÂÚ¿Â˘Â Î¿ı ÙÚ·˘Ì·ÙÈÛÌfi. H ÂÙ·ÈÚ›· Ô˘ ÙÔ Â›¯Â ηٷÛ΢¿ÛÂÈ ¤·ÈÚÓ fiÚÎÔ fiÙÈ ÙÔ Ì˯¿ÓËÌ· ·˘Ùfi ›¯Â ‚ÔËı‹- ÛÂÈ ÙÔÓ T˙Ô MÔÓÙ¿Ó· Ó· ÎÂÚ‰›ÛÂÈ ÙÔ ÚˆÙ¿ıÏËÌ· ÛÙÔ ·ÌÂÚÈηÓÈÎfi Ô‰fi- ÛÊ·ÈÚÔ. A’ fiÛÔ ÌÔÚÔ‡Û· Ó· ÎÚ›Óˆ, ‹Ù·Ó ÂÓÙÂÏÒ˜ ·Ó·ÔÙÂÏÂÛÌ·ÙÈÎfi. TÔ ËÏÂÎÙÚÔ-·ÎÔ˘ÛÎfiÈÔ ‹Ù·Ó ȉ¤· ÙÔ˘ ¯ÂÈÚÔÚ·ÎÙÈÎÔ‡ ÌÔ˘. ÕÚ¯ÈÛ· Ó· ËÁ·›Óˆ Û ¯ÂÈÚÔÚ·ÎÙÈÎfi fi¯È ÁÈ·Ù› ÙÔ ¯ÚÂÈ·˙fiÌÔ˘Ó, ·ÏÏ¿ ÁÈ·Ù› ›¯· ·ÎÔ‡- ÛÂÈ ˆ˜ Ë ÂÓ¤ÚÁÂÈ· Ú¤ÂÈ Ì¤Û· ·fi ÙË ÛÔÓ‰˘ÏÈ΋ ÛÙ‹ÏË Î·È ÌÔÚ› Ó· ÌÏÔηÚÈÛÙ› Û ‰È¿ÊÔÚ· ÛËÌ›·. AÓ·Î¿Ï˘„· ˆ˜ fiÛÔ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔ Ì «ÚÔÛ¿ÚÌÔ˙» ÙfiÛÔ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚË «ÚÔÛ·ÚÌÔÁ‹» ¯ÚÂÈ·˙fiÌÔ˘Ó, ‰ÈfiÙÈ Ô Ï·È- Ìfi˜ Î·È Ë Ï¿ÙË ÌÔ˘ «¤ÂÊÙ·Ó» Û˘Ó¯Ҙ. A˘Ùfi Û˘Ó¯›ÛÙËΠÁÈ· ‰‡Ô ·Îfi- ÌË ¯ÚfiÓÈ·, ÒÛÔ˘ ÙÔ ÛÙ·Ì¿ÙËÛ· ÙÂÏ›ˆ˜ Î·È ¤ÎÙÔÙ ‰ÂÓ Í·Ó·¯ÚÂÈ¿ÛÙËη ¯ÂÈÚÔÚ·ÎÙÈÎfi. ™˘ÓÔÏÈο ·ÁˆÓÈ˙fiÌÔ˘Ó ˆ˜ ˘ÂÚÌ·Ú·ıÒÓÈÔ˜ Ô‰ËÏ¿Ù˘ Â› ‰¤Î· ¯ÚfiÓÈ·, ‰ÔÎÈÌ¿˙ÔÓÙ·˜ fiÏÔÓ ·˘ÙfiÓ ÙÔÓ Î·ÈÚfi ηıÂÙ› (ÂÎÙfi˜ ·fi Ó·ÚΈÙÈο Î·È ÛÙÂ- ÚÔÂȉ‹) Ô˘ ı· ÌÔÚÔ‡Û ӷ ‚ÂÏÙÈÒÛÂÈ ÙËÓ ·fi‰ÔÛ‹ ÌÔ˘. K·ıÒ˜ Ô ‰È·ÌÂ- ÚÈηÓÈÎfi˜ ·ÁÒÓ·˜ ÁÈÓfiÙ·Ó fiÏÔ Î·È ÈÔ ÁÓˆÛÙfi˜ —ÙÔÓ ÌÂÙ¤‰È‰Â Â› ÔÏÏ¿ ¯ÚfiÓÈ· ¤Ó· ÌÂÁ¿ÏÔ ·ÌÂÚÈηÓÈÎfi ÙËÏÂÔÙÈÎfi ηӿÏÈ— ‰Â¯fiÌÔ˘Ó ÚÔÙ¿ÛÂȘ ÁÈ· Ó· ‰ÔÎÈÌ¿Ûˆ οı ÏÔÁ‹˜ Ú¿ÁÌ·Ù·, Î·È Û˘Ó‹ıˆ˜ ÙÔ ¤Î·Ó·. Afi ·˘Ù‹ ÙË ‰ÂηÂÙ‹ ÂÌÂÈÚ›·, Ì Ï‹ıÔ˜ ‰Â›ÁÌ·ÙÔ˜ ¤Ó· ÌfiÓÔÓ ¿ÙÔÌÔ (Â̤ӷ), η- Ù¤ÏËÍ· Û ‰‡Ô Û˘ÌÂÚ¿ÛÌ·Ù·: ·Ê' ÂÓfi˜, Ù›ÔÙ· ‰ÂÓ ·Ó¤‚·˙ ÙËÓ ·fi‰ÔÛË, ‰ÂÓ ·Ó·ÎÔ‡ÊÈ˙ ÙÔÓ fiÓÔ Î·È ‰ÂÓ ‚ÂÏÙ›ˆÓ ÙË Ê˘ÛÈ΋ ÌÔ˘ ηٿÛÙ·ÛË, ÂÎÙfi˜ ·fi ÙȘ ÔÏϤ˜ ÒÚ˜ ¿Óˆ ÛÙË Û¤Ï·, ÙËÓ ÚÔۋψÛË Û ¤Ó· Û˘ÓÂ¤˜ Úfi- ÁÚ·ÌÌ· ÚÔÔÓ‹ÛÂˆÓ Î·È ÙËÓ ÈÛÔÚÚÔË̤ÓË ‰È·ÙÚÔÊ‹Ø ·Ê' ÂÙ¤ÚÔ˘, Û˘Ìʤ- ÚÂÈ Ó· Â›Ó·È Î·Ó›˜ ÛÎÂÙÈÎÈÛÙ‹˜. ∞ÏÏ¿ ÙÈ ÛËÌ·›ÓÂÈ ·˘Ùfi; TÈ ı· ÂÈ Ó· ›- Ó·È Î·Ó›˜ ÛÎÂÙÈÎÈÛÙ‹˜; TI £A ¶EI «™KE¶TIKI™TH™»; ŒÁÈÓ· ÛÎÂÙÈÎÈÛÙ‹˜ ÙÔ ™¿‚‚·ÙÔ, 6 A˘ÁÔ‡ÛÙÔ˘ 1983, ηıÒ˜ ·Ó¤‚·ÈÓ· ÙÔÓ Ì·ÎÚ‡ ·ÓËÊÔÚÈÎfi ‰ÚfiÌÔ ÚÔ˜ ÙÔ §¿‚Ï·ÓÙ ¶·˜ ÙÔ˘ KÔÏÔÚ¿ÓÙÔ. ◊Ù·Ó Ë ÙÚ›-
  • 32. 18 MEPO™ ¶PøTO. E¶I™THMH KAI ™KE¶TIKI™MO™ ÙË Ì¤Ú· ÙÔ˘ ‰Â‡ÙÂÚÔ˘ ‰È·ÌÂÚÈηÓÈÎÔ‡ ·ÁÒÓ· Ô‰ËÏ·Û›·˜ Î·È Ô ‰È·ÈÙÔÏfi- ÁÔ˜ Ù˘ ÔÌ¿‰·˜ ˘ÔÛÙ‹ÚÈÍ‹˜ ÌÔ˘ ›ÛÙ¢ ˆ˜, ·Ó ·ÎÔÏÔ˘ıÔ‡Û· ÙÔ Úfi- ÁÚ·ÌÌ¿ ÙÔ˘ Ì ÙȘ ÌÂÁ·‚Èٷ̛Ә, ı· ÌÔÚÔ‡Û· ·ÎfiÌ· Î·È Ó· ÎÂÚ‰›Ûˆ ÙËÓ ÎÔ‡ÚÛ·. ŒÎ·Ó ÂΛÓË ÙËÓ ÂÔ¯‹ ÙÔ ‰È‰·ÎÙÔÚÈÎfi ÙÔ˘ ηÈ, ÂÈϤÔÓ, ›¯Â ÛÔ˘‰¿ÛÂÈ ‰È·ÈÙÔÏÔÁ›·, ÔfiÙ ʷÓÙ¿ÛÙËη fiÙÈ ‹ÍÂÚ ÙÈ ¤Î·ÓÂ. K¿ı ¤ÍÈ ÒÚ˜ η٤‚·˙· ÌÈ· ¯Ô‡ÊÙ· ÔÏfiÎÏËÚË ·fi ‰È¿ÊÔÚ˜ ‚Èٷ̛Ә Î·È È¯ÓÔ- ÛÙÔȯ›·. H Á‡ÛË Î·È Ë Ì˘Úˆ‰È¿ ÙÔ˘˜ ÌÔ˘ ¤ÊÂÚÓ·Ó ·Ó·ÁԇϷ Î·È ÂÚÓÔ‡- Û·Ó ·fi ̤۷ ÌÔ˘ ·Ú¿ÁÔÓÙ·˜, fiˆ˜ ›ÛÙ¢·, Ù· ·ÎÚÈ‚fiÙÂÚ· Î·È ÈÔ Ô- χ¯ÚˆÌ· Ô‡Ú· ÛÙȘ H¶A. MÂÙ¿ ·fi ÙÚÂȘ ̤Ú˜ ηٿÔÛ˘ ÙˆÓ Û΢·- ÛÌ¿ÙˆÓ ·˘ÙÒÓ ·ÔÊ¿ÛÈÛ· ˆ˜ ÔÈ ıÂÚ·›˜ Ì ÌÂÁ·‚Èٷ̛Ә, Ì·˙› Ì ÙËÓ ÈÚȉÔÏÔÁ›·, ÙÔ ÚfiÏÊÈÓÁÎ Î·È fiϘ ·˘Ù¤˜ ÙȘ ÂÓ·ÏÏ·ÎÙÈΤ˜ ÓÂÔÂÔ¯ÈΤ˜ ıÂÚ·- ›˜, ‹Ù·Ó ·ÓÔËۛ˜. ∫·Ù¿ ÙËÓ ·Ó¿‚·ÛË ÂΛÓË ÙÔ˘ §¿‚Ï·ÓÙ ¶·˜ ¤‚·Ï· ¢ÂÈıÒ˜ ÙȘ ‚Èٷ̛Ә ÛÙÔ ÛÙfiÌ· ÌÔ˘ Î·È ÙȘ ¤ÊÙ˘Û· Ï›ÁÔ ·Ú·Î¿Ùˆ, fiÙ·Ó Ô ‰È·ÈÙÔÏfiÁÔ˜ ÌÔ˘ ‰ÂÓ ÎÔ›Ù·˙Â. O ÛÎÂÙÈÎÈÛÌfi˜ ¤ÌÔÈ·˙ Ôχ ·ÛʷϤÛÙÂÚË ÂÈÏÔÁ‹ ·fi ÙËÓ Â˘ÈÛÙ›·. MÂÙ¿ ÙÔÓ ·ÁÒÓ· ·Ó·Î¿Ï˘„· ˆ˜ Ô ‰È·ÈÙÔÏfiÁÔ˜ ¤Î·Ó ÙÔ ‰È‰·ÎÙÔÚÈÎfi ÙÔ˘ Û ÌË ·Ó·ÁÓˆÚÈṲ̂ÓË Û¯ÔÏ‹ ‰È·ÈÙÔÏÔÁ›·˜ ηÈ, ·ÎfiÌ· ¯ÂÈÚfiÙÂÚ·, ˆ˜ ÂÁÒ ‹ÌÔ˘Ó ÙÔ ı¤Ì· Ù˘ ‰È‰·ÎÙÔÚÈ΋˜ ÙÔ˘ ‰È·ÙÚÈ‚‹˜! ŒÎÙÔÙ ¤¯ˆ ÚÔÛ¤ÍÂÈ ˆ˜ ÔÈ ·Û˘Ó‹ıÈÛÙÔÈ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌÔ› Î·È ÔÈ ‰Ôͷۛ˜ Ù˘ N¤·˜ EÔ¯‹˜ Ù›ÓÔ˘Ó Ó· ÚÔÛÂÏÎ‡Ô˘Ó ·ÓıÚÒÔ˘˜ ·fi ÙÔ ÂÚÈıÒÚÈÔ ÙÔ˘ ·Î·‰ËÌ·˚ÎÔ‡ ¯ÒÚÔ˘ — ·Ó- ıÚÒÔ˘˜ ¯ˆÚ›˜ Ù˘È΋ ÂÈÛÙËÌÔÓÈ΋ ηٿÚÙËÛË, Ì ‰ÈÏÒÌ·Ù· (·Ó Ù· ¤¯Ô˘Ó ÎÈ ·˘Ù¿) ·fi ÌË ·Ó·ÁÓˆÚÈṲ̂Ó˜ Û¯ÔϤ˜, ¯ˆÚ›˜ ÂÚ¢ÓËÙÈο ‰Â‰Ô̤- Ó· Ô˘ Ó· ÛÙËÚ›˙Ô˘Ó ÙÔ˘˜ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌÔ‡˜ ÙÔ˘˜ Î·È È‰È·›ÙÂÚ· η˘¯Ë̷ٛ˜ fiÛÔÓ ·ÊÔÚ¿ ÙȘ ‰˘Ó·ÙfiÙËÙ˜ ÙˆÓ Û˘ÁÎÂÎÚÈÌ¤ÓˆÓ ÂÏÈÍÈÚ›ˆÓ ÙÔ˘˜. µ¤‚·È·, ·˘Ùfi ·fi ÌfiÓÔ ÙÔ˘ ‰ÂÓ ·ÔÙÂÏ› ÏfiÁÔ ÁÈ· Ó· ·ÔÚÚ›ÙÂÙ·È Î·ıÂÙ› Ô˘ ϤÓ fiÛÔÈ ÂÌÊ·Ó›˙Ô˘Ó Ù· ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈο ·˘Ù¿, ·ÏÏ¿ ηÏfi ı· Â›Ó·È Ó· ÎÚ·Ù¿ ηÓ›˜ ȉȷ›ÙÂÚ· ÂÈÊ˘Ï·ÎÙÈ΋ ÛÙ¿ÛË fiÙ·Ó ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓÙ¿. O ÛÎÂÙÈÎÈÛÌfi˜ ‰ÂÓ Â›Ó·È, ‚¤‚·È·, οÙÈ ÙÔ Î·ÈÓÔ‡ÚÁÈÔ. ŒÏÎÂÈ ÙËÓ Î·Ù·- ÁˆÁ‹ ÙÔ˘ ·fi ÙËÓ ·Ú¯·›· EÏÏ¿‰· Î·È ÙËÓ Aη‰ËÌ›· ÙÔ˘ ¶Ï¿ÙˆÓÔ˜. H Ú‹- ÛË fï˜ ÙÔ˘ ™ˆÎÚ¿ÙË «íÓ Ôx‰· kÙÈ Ôé‰¤Ó Ôx‰·» ‰ÂÓ Ì·˜ ·ÚΛ. O Û‡Á¯ÚÔ- ÓÔ˜ ÛÎÂÙÈÎÈÛÌfi˜ ¤¯ÂÈ ÂÍÂÏȯı› Û ¤Ó· ΛÓËÌ· Ô˘ ‚·Û›˙ÂÙ·È ÛÙËÓ ÂÈÛÙ‹- ÌË, ΛÓËÌ· ÙÔ ÔÔ›Ô ÍÂΛÓËÛ Ì ÙÔ ÎÏ·ÛÈÎfi ‚È‚Ï›Ô ÙÔ˘ M¿ÚÙÈÓ °Î¿ÚÓÙÓÂÚ (M. Gardner) M·Ó›Â˜ Î·È Ï¿Ó˜ ÂÓ ÔÓfiÌ·ÙÈ Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘ (Fads and Fallacies in the Name of Science), ÙÔ 1952. ™ÙË ‰È¿ÚÎÂÈ· ÙˆÓ ÙÂÛÛ¿ÚˆÓ ‰Â- ηÂÙÈÒÓ Ô˘ ·ÎÔÏÔ‡ıËÛ·Ó, Ù· ‰ÔΛÌÈ· Î·È Ù· ‚È‚Ï›· ÙÔ˘ °Î¿ÚÓÙÓÂÚ ∂È- ÛÙ‹ÌË: ηϋ, η΋ Î·È Î›‚‰ËÏË (Science: Good, Bad and Bogus), 1981, ∏ N¤· ∂Ô¯‹: ÛËÌÂÈÒÛÂȘ ÂÓfi˜ ı·ً ÙÔ˘ ÂÚÈıˆÚ›Ô˘ (The New Age: Notes of a Fringe Watcher), 1991a, Î·È ™ÙËÓ ¿ÁÚÈ· ÏÂ˘Ú¿ (On the Wild Side), 1992, ıÂÌÂÏ›ˆÛ·Ó ÙËÓ ·ÌÊÈÛ‚‹ÙËÛË ÂÓfi˜ Â˘Ú¤Ô˜ Ê¿ÛÌ·ÙÔ˜ ·ÏÏfiÎÔÙˆÓ ‰ÔÍ·ÛÈÒÓ. O ÛÎÂÙÈÎÈÛÌfi˜ Û˘Ó·ÓÙ‹ıËΠ̠ÙË Ì·˙È΋ ÎÔ˘ÏÙÔ‡Ú· ̤ۈ ÙÔ˘ Ù·¯˘‰·-
  • 33. Y¶APXø, APA ™KE¶TOMAI 19 ÎÙ˘ÏÔ˘ÚÁÔ‡ T˙¤È̘ P¿ÓÙÈ, Ì ÙȘ ÚÔÎÏ‹ÛÂȘ ÙÔ˘ ÚÔ˜ ÙÔ˘˜ ·Ú·„˘¯ÈÛÙ¤˜ Î·È Ì ÙȘ ÂÌÊ·Ó›ÛÂȘ ÙÔ˘ ÛÙ· ̤۷ Ì·˙È΋˜ ÂÓË̤ڈÛ˘ (ªª∂) ηٿ ÙȘ ‰ÂηÂٛ˜ ÙÔ˘ '70 Î·È ÙÔ˘ '80 (ÌÂٷ͇ ¿ÏψÓ, ÛÙÔ ‰ËÌÔÊÈϤÛÙ·ÙÔ ÙfiÙ ÛÙȘ H¶A ÙËÏÂÔÙÈÎfi ÚfiÁÚ·ÌÌ· Tonight Show). O ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜ ¶ˆÏ KÂÚÙ˜ (P. Kurtz) Û˘Ó¤‚·Ï ÛÙË ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ›· ‰Âο‰ˆÓ ÛÎÂÙÈÎÈÛÙÈÎÒÓ ÔÌ¿‰ˆÓ ÛÙȘ H¶A Î·È ·ÏÏÔ‡, ÂÓÒ ‰È¿ÊÔÚ˜ ÂΉfiÛÂȘ, fiˆ˜ Â›Ó·È ÙÔ ÂÚÈÔ‰ÈÎfi Skeptic, ¤¯Ô˘Ó ‰ÈÂıÓ‹ ΢ÎÏÔÊÔÚ›·*. ªÈ· ÌÂÁ¿ÏË Î·È ·˘Í·ÓfiÌÂÓË ÔÈÎÈÏ›· ·ÓıÚÒˆÓ ·˘ÙÔ·ÔηÏÔ‡ÓÙ·È Û‹ÌÂÚ· «ÛÎÂÙÈÎÈÛÙ¤˜» —ÂÈÛÙ‹ÌÔÓ˜, Ì˯·ÓÈÎÔ›, ÁÈ·- ÙÚÔ›, ηıËÁËÙ¤˜, ‰¿ÛηÏÔÈ Î·È ÓÂ˘Ì·ÙÈο ·Ó‹Û˘¯ÔÈ ¿ÓıÚˆÔÈ Î¿ı Â·Á- Á¤ÏÌ·ÙÔ˜ Î·È Î·ÙËÁÔÚ›·˜— ‰ÈÂÍ¿ÁÔ˘Ó ¤Ú¢Ó˜, ÔÚÁ·ÓÒÓÔ˘Ó ÌËÓÈ·›Â˜ Û˘Ó·- ÓÙ‹ÛÂȘ Î·È ÂÙ‹ÛÈ· Û˘Ó¤‰ÚÈ· Î·È ·Ú¤¯Ô˘Ó ÛÙ· MME Î·È ÛÙÔ ÎÔÈÓfi Ê˘ÛÈ- Τ˜ ÂÍËÁ‹ÛÂȘ Ê·ÈÓÔÌ¤ÓˆÓ ÂÎ ÚÒÙ˘ fi„ˆ˜ ˘ÂÚÊ˘ÛÈÎÒÓ. O Û‡Á¯ÚÔÓÔ˜ ÛÎÂÙÈÎÈÛÌfi˜ ¤¯ÂÈ ÂÓۈ̷وı› ÛÙËÓ ÂÈÛÙËÌÔÓÈ΋ ̤ıÔ‰Ô, Ë ÔÔ›· ·ÊÔÚ¿ ÙË Û˘ÏÏÔÁ‹ ‰Â‰ÔÌ¤ÓˆÓ ÁÈ· ÙÔÓ ¤ÏÂÁ¯Ô Ù˘ Ê˘ÛÈ΋˜ ÂÚÌËÓ›- ·˜ ÙˆÓ Ê˘ÛÈÎÒÓ Ê·ÈÓÔ̤ӈÓ. ŒÓ·˜ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌfi˜ ı· ·ÔÎÙ‹ÛÂÈ ˘fiÛÙ·ÛË Ê˘- ÛÈÎÔ‡ ‰Â‰Ô̤ÓÔ˘ fiÙ·Ó ÂȂ‚·Èˆı› Û ٤ÙÔÈÔ ‚·ıÌfi ÒÛÙÂ, ÚÔÛˆÚÈÓ¿ ¤ÛÙˆ, Ó· ıˆÚËı› ‡ÏÔÁË Ë ·Ô‰Ô¯‹ ÙÔ˘. ™ÙËÓ ÂÈÛÙ‹ÌË, fï˜, οı ‰Â‰Ô̤ÓÔ Â›Ó·È ˘fi ·›ÚÂÛË Î·È Âȉ¤¯ÂÙ·È ·ÌÊÈÛ‚‹ÙËÛË, Û˘ÓÂÒ˜ Ô ÛÎÂÙÈÎÈÛÌfi˜ ›- Ó·È ÌÈ· ̤ıÔ‰Ô˜ Ô˘ Ô‰ËÁ› Û ÚÔÛˆÚÈÓ¿ Û˘ÌÂÚ¿ÛÌ·Ù·. K¿ÔÈ· Ú¿Á- Ì·Ù·, fiˆ˜ .¯. Ë Ú·‚‰ÔÛÎÔ›·, Ë Â͈·ÈÛıËÙËÚȷ΋ ·ÓÙ›ÏË„Ë Î·È Ô ‰ËÌÈ- Ô˘ÚÁÈÛÌfi˜, ¤¯Ô˘Ó ÙfiÛ˜ ÊÔÚ¤˜ ˘Ô‚ÏËı› Û ¤ÏÂÁ¯Ô Î·È ·ÔÙ‡¯ÂÈ, ÒÛÙ ÌÔ- Úԇ̠ӷ Û˘ÌÂÚ¿ÓÔ˘ÌÂ, ÚÔÛˆÚÈÓ¿, fiÙÈ ‰ÂÓ ·ÓÙ·ÔÎÚ›ÓÔÓÙ·È ÛÙËÓ Ú·Á- Ì·ÙÈÎfiÙËÙ·. ÕÏÏ·, fiˆ˜ .¯. Ô ˘ÓˆÙÈÛÌfi˜, ÔÈ ·ÓȯÓÂ˘Ù¤˜ „‡‰Ô˘˜ Î·È ÔÈ ıÂÚ·›˜ Ì ‚ÈÙ·Ì›ÓË C, ¤¯Ô˘Ó Â›Û˘ ‰ÔÎÈÌ·ÛÙ›, ·ÏÏ¿ Ù· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù· Â›Ó·È ·Û·Ê‹ Î·È ¤ÙÛÈ ı· Ú¤ÂÈ Ó· Û˘Ó¯›ÛÔ˘Ì ӷ ‰È·Ù˘ÒÓÔ˘Ì ˘Ôı¤ÛÂȘ Î·È Ó· ÙȘ ˘Ô‚¿ÏÏÔ˘Ì Û ¤ÏÂÁ¯Ô ̤¯ÚÈ Ó· ÊÙ¿ÛÔ˘Ì Û οÔÈÔ, ÚÔÛˆÚÈ- Ófi, Û˘Ì¤Ú·ÛÌ·. O˘Û›· ÙÔ˘ ÛÎÂÙÈÎÈÛÌÔ‡ Â›Ó·È ÙÔ Ó· ·ÔʇÁÂÈ Î·Ó›˜ ÙÔÓ Î›Ó‰˘ÓÔ ÙfiÛÔ ÙÔ˘ ·ÎÚ·›Ô˘ ·ÁÓˆÛÙÈÎÈÛÌÔ‡ fiÛÔ Î·È Ù˘ Ï‹ÚÔ˘˜ ¢ÈÛÙ›·˜, ̤ۈ Ù˘ Û˘Ó¯ԇ˜ Î·È ·˘ÛÙËÚ‹˜ ÂÊ·ÚÌÔÁ‹˜ ÙˆÓ ÌÂıfi‰ˆÓ Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘. TÔ ÛÊ¿ÏÌ· ÙÔ˘ ηı·ÚÔ‡ ÛÎÂÙÈÎÈÛÌÔ‡ Â›Ó·È fiÙÈ, ·Ó ˆı‹ÛÂȘ ÙË Û˘ÏÏÔ- ÁÈÛÙÈ΋ ÙÔ˘ ÛÙ· ¿ÎÚ·, Ë ı¤ÛË ÙÔ˘ ·˘ÙÔ·Ó·ÈÚ›ٷÈ. AÓ Â›Û·È ÛÎÂÙÈÎÈÛÙ‹˜ ÛÙ· ¿ÓÙ· ı· Ú¤ÂÈ Ó· ·ÌÊÈÛ‚ËÙ‹ÛÂȘ Î·È ÙÔÓ ›‰ÈÔ ÛÔ˘ ÙÔÓ ÛÎÂÙÈÎÈÛÌfi. ™·Ó ˘Ô·ÙÔÌÈÎfi ۈ̷ٛ‰ÈÔ Ô˘ ‰È·Û¿Ù·È, Ô Î·ı·Úfi˜ ÛÎÂÙÈÎÈÛÌfi˜ ÂÎÙÔ- ͇ÂÙ·È ¤Íˆ ·fi ÙËÓ ÂÔÙÈ΋ ÔıfiÓË ÙˆÓ ÓÔËÙÈÎÒÓ Ì·˜ ·ÓȯÓ¢ÙÒÓ. À¿Ú¯ÂÈ Â›Û˘ Ë ‰È·‰Â‰Ô̤ÓË ·ÓÙ›ÏË„Ë fiÙÈ ÔÈ ÛÎÂÙÈÎÈÛÙ¤˜ Â›Ó·È ÛÙÂ- ÓfiÌ˘·ÏÔÈ. OÚÈṲ̂ÓÔÈ Ì¿ÏÈÛÙ· ÙÔ˘˜ ·ÔηÏÔ‡Ó Î˘ÓÈÎÔ‡˜. OÈ ÛÎÂÙÈÎÈÛÙ¤˜ ‰ÂÓ Â›Ó·È, ηÙ' ·Ú¯‹Ó, Ô‡Ù ÙÔ ¤Ó· Ô‡Ù ÙÔ ¿ÏÏÔ. ŸÙ·Ó ÂÁÒ Ï¤ˆ «ÛÎÂÙÈÎÈ- * ™.Ù.M.: ¶ÚfiÛÊ·Ù· ΢ÎÏÔÊfiÚËÛÂ Î·È Ë ÂÏÏËÓÈ΋ ¤Î‰ÔÛË (‚Ï. www.skeptic.gr).
  • 34. 20 MEPO™ ¶PøTO. E¶I™THMH KAI ™KE¶TIKI™MO™ ÛÙ‹˜» ÂÓÓÔÒ ÙÔÓ ¿ÓıÚˆÔ Ô˘ ÂÍÂÙ¿˙ÂÈ ÙËÓ ÈÛ¯‡ ÂÓfi˜ Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓÔ˘ ÈÛ¯˘- ÚÈÛÌÔ‡ Î·È ˙ËÙ¿ ÛÙÔȯ›· Ô˘ Ó· ÙÔÓ ÂȂ‚·ÈÒÓÔ˘Ó ‹ Ó· ÙÔÓ Î·Ù·ÚÚ›ÙÔ˘Ó. M ¿ÏÏ· ÏfiÁÈ·, ÔÈ ÛÎÂÙÈÎÈÛÙ¤˜ ÂȉÈÒÎÔ˘Ó «Ó· ı¤ÙÔ˘Ó ÙÔÓ ‰¿ÎÙ˘ÏÔÓ ÂȘ ÙÔÓ Ù‡ÔÓ ÙˆÓ ‹ÏˆÓ». ŸÙ·Ó ·Îԇ̠οÔÈÔÓ Â͈ÊÚÂÓÈÎfi ÈÛ¯˘ÚÈÛÌfi, ÂÌ›˜ ··ÓÙÔ‡ÌÂ: «øÚ·›·, ·fi‰ÂÈͤ ÙÔ!» N· ¤Ó· ·Ú¿‰ÂÈÁÌ·: Â‰Ò Î·È ÔÏÏ¿ ¯ÚfiÓÈ· ¿ÎÔ˘Á· ÈÛÙÔڛ˜ ÁÈ· ÙÔ «Ê·ÈÓfiÌÂÓÔ ÙÔ˘ ÂηÙÔÛÙÔ‡ Èı‹ÎÔ˘» Î·È ÌÂ Û˘Ó¤·ÈÚÓÂ Ë Èı·ÓfiÙËÙ· Ó· ˘Ê›ÛÙ·Ù·È Î¿ÔÈÔ˘ ›‰Ô˘˜ Û˘ÏÏÔÁÈ΋ Û˘Ó›‰ËÛË, ÛÙËÓ ÔÔ›· ı· ÌÔÚÔ‡Û·- Ì ӷ ÛÙËÚȯıԇ̠ÁÈ· Ó· ÌÂÈÒÛÔ˘Ì ÙËÓ ÂÁÎÏËÌ·ÙÈÎfiÙËÙ·, Ó· ÛÙ·Ì·Ù‹- ÛÔ˘Ì ÙÔ˘˜ ÔϤÌÔ˘˜ ηÈ, ÁÂÓÈÎfiÙÂÚ·, Ó· Û˘ÛÂÈÚˆıԇ̠ÌÂٷ͇ Ì·˜ ˆ˜ ›‰Ô˜. M¿ÏÈÛÙ·, ÛÙȘ ·ÌÂÚÈηÓÈΤ˜ ÚÔ‰ÚÈΤ˜ ÂÎÏÔÁ¤˜ ÙÔ˘ 1992, ¤Ó·˜ ˘Ô- „‹ÊÈÔ˜ —Ô ¢Ú T˙ˆÓ X¤ÈÁÎÏÈÓ (J. Hagelin), ÙÔ˘ KfiÌÌ·ÙÔ˜ ÙÔ˘ º˘ÛÈÎÔ‡ Nfi- ÌÔ˘— ÈÛ¯˘Ú›ÛÙËΠˆ˜, ·Ó ÂÎÏÂÁfiÙ·Ó, ı· ÂÊ¿ÚÌÔ˙ ¤Ó· Û¯¤‰ÈÔ Ô˘ ı· ¤Ï˘- Ó ٷ ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· ÙˆÓ ÁΤÙÔ ÙˆÓ ÌÂÁ·ÏÔ˘fiψÓ: ÙÔÓ ‰È·ÏÔÁÈÛÌfi. O X¤È- ÁÎÏÈÓ Î·È ¿ÏÏÔÈ (ȉ›ˆ˜ ÔÈ ˘ÔÛÙËÚÈÎÙ¤˜ ÙÔ˘ YÂÚ‚·ÙÈÎÔ‡ ¢È·ÏÔÁÈÛÌÔ‡) È- ÛÙÂ‡Ô˘Ó ˆ˜ Â›Ó·È ÂÊÈÎÙ‹ Ë ÌÂÙ¿‰ÔÛË Ù˘ ÛΤ„˘ ·fi ¿ÓıÚˆÔ Û ¿Ó- ıÚˆÔ, ÂȉÈο ÌÂٷ͇ ·ÙfiÌˆÓ Ô˘ ‚Ú›ÛÎÔÓÙ·È Û ηٿÛÙ·ÛË ‰È·ÏÔÁÈÛÌÔ‡Ø ·Ó ¤Ó·˜ ÈηÓfi˜ ·ÚÈıÌfi˜ ·ÓıÚÒˆÓ ·Ú¯›ÛÂÈ Ó· ‰È·ÏÔÁ›˙ÂÙ·È Û˘Á¯ÚfiÓˆ˜, ı· ÂÈÙ¢¯ı› οÔÈ· «ÔÚȷ΋ Ì¿˙·» ‰È·ÏÔÁÈÛÌÔ‡ Î·È ı· ÚÔÎÏËıÔ‡Ó ¤ÙÛÈ ÛË- Ì·ÓÙÈΤ˜ ·ÏÏ·Á¤˜ Û fiÏÔÓ ÙÔÓ Ï·Ó‹ÙË. TÔ Ê·ÈÓfiÌÂÓÔ ÙÔ˘ «ÂηÙÔÛÙÔ‡ È- ı‹ÎÔ˘» ·Ó·Ê¤ÚÂÙ·È Û˘¯Ó¿ ˆ˜ ÂÌÂÈÚÈ΋ ·fi‰ÂÈÍË Ù˘ ηٷÏËÎÙÈ΋˜ ·˘- Ù‹˜ ıˆڛ·˜: ηٿ ÙË ‰ÂηÂÙ›· ÙÔ˘ '50, ϤÂÈ Ë ÈÛÙÔÚ›· ·˘Ù‹, π¿ˆÓ˜ ÂÈ- ÛÙ‹ÌÔÓ˜ ¤‰ˆÛ·Ó ˆ˜ ÙÚÔÊ‹ ·Ù¿Ù˜ ÛÙÔ˘˜ Èı‹ÎÔ˘˜ Ù˘ Ó‹ÛÔ˘ KfiÛÈÌ·. ªÈ· ̤ڷ, ¤Ó·˜ ·fi ÙÔ˘˜ Èı‹ÎÔ˘˜ ·˘ÙÔ‡˜ ·Ó·Î¿Ï˘„ Ò˜ ϤÓÔÓÙ·È ÔÈ ·Ù¿Ù˜ Î·È ¤Ì·ı ÙÔÓ ÙÚfiÔ Î·È ÛÙÔ˘˜ ˘fiÏÔÈÔ˘˜. ŸÙ·Ó ÂηÙfi, ÂÚ›Ô˘, ·fi ÙÔ˘˜ Èı‹ÎÔ˘˜ ÂΛÓÔ˘˜ —Ë ÏÂÁfiÌÂÓË «ÔÚȷ΋ Ì¿˙·»— ¤Ì·ı·Ó Ó· ϤÓÔ˘Ó ·Ù¿Ù˜, Í·ÊÓÈο fiÏÔÈ ÔÈ ›ıËÎÔÈ ¤Ì·ı·Ó Ó· ϤÓÔ˘Ó ÙȘ ·Ù¿Ù˜ ÙÔ˘˜, ·ÎfiÌ· Î·È ÂΛÓÔÈ Ô˘ ‚Ú›ÛÎÔÓÙ·Ó Û ¿ÏÏ· ÓËÛÈ¿, ÂηÙÔÓÙ¿‰Â˜ ¯ÈÏÈfi- ÌÂÙÚ· Ì·ÎÚÈ¿. H ıˆڛ· ·˘Ù‹ ‰È·‰fiıËΠ¢ڤˆ˜ ÛÙÔ˘˜ ·ÎÏÔ˘˜ Ù˘ «N¤- ·˜ EÔ¯‹˜» Ì ‰È¿ÊÔÚ· ‚È‚Ï›·, .¯. ƒÂ‡Ì· ˙ˆ‹˜ (Lifetide) ÙÔ˘ §¿˘ÂÏ °Ô˘- fiÙÛÔÓ (L. Watson), 1979, Î·È O ÂηÙÔÛÙfi˜ ›ıËÎÔ˜ (The Hundredth Monkey) ÙÔ˘ KÂÓ KË˙ (K. Keyes), 1982, Ù· ÔÔ›· ¤¯Ô˘Ó Â·ÓÂΉÔı› Â·ÓÂÈÏËÌ̤ӷ Î·È ¤¯Ô˘Ó Ô˘Ï‹ÛÂÈ ÂηÙÔÌ̇ÚÈ· ·ÓÙ›Ù˘·. H ŒÏÓÙ· X¿ÚÙϸ (E. Hartley), Ì¿ÏÈÛÙ·, Á‡ÚÈÛÂ Î·È ÌÈ· Ù·ÈÓ›· Ì ٛÙÏÔ O ÂηÙÔÛÙfi˜ ›ıËÎÔ˜. ø˜ ¿ÛÎËÛË ÛÎÂÙÈÎÈÛÌÔ‡, ·˜ ÍÂÎÈÓ‹ÛÔ˘Ì Ì ÙÔ Ó· ‰ÈÂÚˆÙËıÔ‡ÌÂ Â¿Ó Ù· ÁÂÁÔÓfiÙ· Û˘Ó¤‚ËÛ·Ó Ú¿ÁÌ·ÙÈ ¤ÙÛÈ fiˆ˜ ·ÚÔ˘ÛÈ¿˙ÔÓÙ·È. H ·¿ÓÙËÛË Â›- Ó·È ·ÚÓËÙÈ΋. TÔ 1952, ˙ˆÔÏfiÁÔÈ ÂȉÈÎÂ˘Ì¤ÓÔÈ ÛÙ· ¶ÚˆÙ‡ÔÓÙ·* ıËÏ·ÛÙÈο * ™.Ù.M.: ¶ÚˆÙ‡ÔÓÙ· (·ÁÁÏ. Primates) Â›Ó·È Ë Ù¿ÍË ÙˆÓ ıËÏ·ÛÙÈÎÒÓ ÛÙËÓ ÔÔ›· ·Ó‹- ÎÔ˘Ó ÔÈ ÚÔ›ıËÎÔÈ, ÔÈ ›ıËÎÔÈ Î·È Ô ¿ÓıÚˆÔ˜.
  • 35. Y¶APXø, APA ™KE¶TOMAI 21 ¿Ú¯ÈÛ·Ó Ó· ÚÔÌËıÂ‡Ô˘Ó ÁÏ˘ÎÔ·Ù¿Ù˜ Û ̷οÎÔ˘˜ Ù˘ π·ˆÓ›·˜ ÁÈ· Ó· ÛÙ·Ì·Ù‹ÛÔ˘Ó ÙȘ ÂȉÚÔ̤˜ ÙÔ˘˜ ÛÙ· ÁÂÈÙÔÓÈο ·ÁÚÔÎÙ‹Ì·Ù·. ŒÓ·˜ ·fi ÙÔ˘˜ Èı‹ÎÔ˘˜ ¤Ì·ı Ú¿ÁÌ·ÙÈ Ó· ϤÓÂÈ ÙȘ ·Ù¿Ù˜ ÙÔ˘, Û ¤Ó· Ú˘¿ÎÈ ‹ ÛÙË ı¿Ï·ÛÛ·, Î·È ÔÚÈṲ̂ÓÔÈ ¿ÏÏÔÈ ›ıËÎÔÈ ¤Ì·ı·Ó Ú¿ÁÌ·ÙÈ Ó· ÙÔÓ ÌÈÌÔ‡- ÓÙ·È. A˜ ÂÍÂÙ¿ÛÔ˘Ì ÙÒÚ· ÚÔÛÂÎÙÈÎfiÙÂÚ· ÙËÓ ÈÛÙÔÚ›· Ô˘ ·ÊËÁÂ›Ù·È Ô °Ô˘fiÙÛÔÓ. O ›‰ÈÔ˜ ·Ú·‰¤¯ÂÙ·È ˆ˜ «ı· Ú¤ÂÈ Î·Ó›˜ Ó· Û˘Ó·Á¿ÁÂÈ ÙÔ ˘fiÏÔÈÔ Ù˘ ÈÛÙÔÚ›·˜ ·fi ÚÔÛˆÈο ÂÚÈÛÙ·ÙÈο Î·È ·ÊËÁ‹ÛÂȘ Ô˘ ΢- ÎÏÔÊÔÚÔ‡Ó ·fi ÛÙfiÌ· Û ÛÙfiÌ· ÌÂٷ͇ ÙˆÓ ÂÚ¢ÓËÙÒÓ Ô˘ ÌÂÏÂÙÔ‡Ó ÙË Û˘ÌÂÚÈÊÔÚ¿ ÙˆÓ Èı‹ÎˆÓ, ÌÈ· Î·È ÔÈ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔÈ ‰ÂÓ Â›Ó·È ·fiÏ˘Ù· Û›- ÁÔ˘ÚÔÈ ÁÈ· ÙÔ ÙÈ ·ÎÚÈ‚Ò˜ Û˘Ó¤‚Ë. ŒÙÛÈ, Â›Ì·È ˘Ô¯Úˆ̤ÓÔ˜ Ó· ·˘ÙÔÛ¯Â- ‰È¿Ûˆ ÙȘ ÏÂÙÔ̤ÚÂȘ». ™ÙË Û˘Ó¤¯ÂÈ·, Ô °Ô˘fiÙÛÔÓ ÂÎÙÈÌ¿ ˆ˜ «¤Ó·˜ ·ÚÔÛ‰ÈfiÚÈÛÙÔ˜ ·ÚÈıÌfi˜ Ì·Î¿ÎˆÓ ÛÙËÓ KfiÛÈÌ· ¤ÏÂÓ·Ó ÙȘ ÁÏ˘ÎÔ·Ù¿Ù˜ ÙÔ˘˜ ÛÙË ı¿Ï·ÛÛ·» — fi¯È ‚¤‚·È· ÙÔ Â›Â‰Ô ·ÎÚȂ›·˜ Ô˘ ı· ÂÚ›ÌÂÓ ηÓ›˜. O °Ô˘fiÙÛÔÓ ÁÚ¿ÊÂÈ ‡ÛÙÂÚ· Ù· ÂÍ‹˜: «A˜ Ô‡ÌÂ, ¯¿ÚÈÓ Û˘˙ËÙ‹Ûˆ˜, ˆ˜ Ô ·ÚÈıÌfi˜ ÙÔ˘˜ ‹Ù·Ó ÂÓÂÓ‹ÓÙ· ÂÓÓ¤· Î·È ˆ˜ ÛÙȘ 11:00 .Ì., ÌÈ· TÚ›- ÙË, ¤Ó·˜ ·ÎfiÌË ›ıËÎÔ˜ ÚÔÛÙ¤ıËΠÛÙÔ˘˜ “Â·˝ÔÓÙ˜” Ì ÙÔÓ Û˘Ó‹ıË ÙÚfi- Ô. H ÚÔÛı‹ÎË fï˜ ÙÔ˘ ÂηÙÔÛÙÔ‡ Èı‹ÎÔ˘ Ô‰‹ÁËÛ ÙÔÓ ·ÚÈıÌfi, ·’ fi,ÙÈ Ê·›ÓÂÙ·È, Û οÔÈÔ ÔÚÈ·Îfi ÛËÌÂ›Ô Î·È ÙÔÓ ¤Î·Ó ӷ ˘Âڂ› οÔÈÔ˘ ›- ‰Ô˘˜ “ÎÚ›ÛÈÌË Ì¿˙·”». ™ÙÔ ÛËÌÂ›Ô ·˘Ùfi, ÚÔÛı¤ÙÂÈ Ô °Ô˘fiÙÛÔÓ, Ë Û˘Ó‹ıÂÈ· «Ê·›ÓÂÙ·È Û·Ó Ó· ˘ÂÚ‹‰ËÛ ٷ Ê˘ÛÈο ÂÌfi‰È· Î·È Ó· ÂÍ·ÏÒıËÎÂ Î·È Û ¿ÏÏ· ÓËÛÈ¿» (1979, Û. 2-8). A˜ ÛÙ·Ì·Ù‹ÛÔ˘Ì ‰Ò. OÈ ÂÈÛÙ‹ÌÔÓ˜ ‰ÂÓ «·˘ÙÔۯ‰ȿ˙Ô˘Ó» ÏÂÙÔ̤- ÚÂȘ Ô‡Ù οÓÔ˘Ó Ê·ÓÙ·ÛÙÈΤ˜ ˘Ôı¤ÛÂȘ ‚·ÛÈṲ̂ÓÔÈ Û «ÚÔÛˆÈο Â- ÚÈÛÙ·ÙÈο» Î·È «·fiÚÈÛÙ˜ ·ÊËÁ‹ÛÂȘ». ™ÙËÓ Ú·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ·, οÔÈÔÈ Î·- Ù¤ÁÚ·„·Ó ·ÎÚÈ‚Ò˜ ÙÈ Û˘Ó¤‚Ë (‚Ï. .¯. Baldwin et al. 1980, Imanishi 1983, Kawai 1962). OÈ ¤Ú¢Ӥ˜ ÙÔ˘˜ ÍÂΛÓËÛ·Ó ÙÔ 1952 Ì ÌÈ· ÔÌ¿‰· 20 Èı‹ÎˆÓ, ηı¤Ó·˜ ·fi ÙÔ˘˜ ÔÔ›Ô˘˜ ‚ÚÈÛÎfiÙ·Ó ˘fi ÚÔÛÂÎÙÈ΋ ·Ú·ÎÔÏÔ‡ıËÛË. TÔ 1962, Ô ÏËı˘ÛÌfi˜ Ù˘ ÔÌ¿‰·˜ ›¯Â ÊÙ¿ÛÂÈ ÙÔ˘˜ 59, 36 ·fi ÙÔ˘˜ ÔÔ›Ô˘˜ ¤ÏÂÓ·Ó ÙȘ ÁÏ˘ÎÔ·Ù¿Ù˜ ÙÔ˘˜. H «Í·ÊÓÈ΋» ˘ÈÔı¤ÙËÛË Ù˘ Û˘ÌÂÚÈÊÔÚ¿˜ ¯ÚÂÈ¿ÛÙËΠÛÙËÓ Ú·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ· ‰¤Î· ¯ÚfiÓÈ· Î·È ÔÈ «ÂηÙfi ›ıËÎÔÈ» ‹Ù·Ó ÛÙËÓ Ú·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ· ÌfiÏȘ 36 ÙÔ 1962. EÈϤÔÓ, ·Ó Î·È Ô Î·ı¤Ó·˜ ÌÔ- Ú› Ó· οÓÂÈ fiÛ˜ ˘Ôı¤ÛÂȘ ı¤ÏÂÈ ÁÈ· ÙÔ ÙÈ ÁÓÒÚÈ˙·Ó ÔÈ ›ıËÎÔÈ, ÁÂÁÔÓfi˜ ·Ú·Ì¤ÓÂÈ ˆ˜ ‰ÂÓ Â›¯·Ó ˘ÈÔıÂÙ‹ÛÂÈ fiÏÔÈ ÔÈ ›ıËÎÔÈ Ù˘ ÔÌ¿‰·˜ ÙË Û˘ÁÎÂ- ÎÚÈ̤ÓË Û˘Ó‹ıÂÈ·. OÈ 36 ›ıËÎÔÈ ‰ÂÓ ·ÔÙ¤ÏÂÛ·Ó ÙËÓ ÎÚ›ÛÈÌË Ì¿˙· Ô‡Ù ÁÈ· ÙËÓ ÔÌ¿‰· ÙÔ˘˜. M¿ÏÈÛÙ·, ·Ú’ fiÏÔ Ô˘ ¤¯Ô˘Ó ·Ó·ÊÂÚı› ÂÚÈÛÙ·ÙÈο ·- ÚfiÌÔÈ·˜ Û˘ÌÂÚÈÊÔÚ¿˜ Î·È Û ¿ÏÏ· ÓËÛÈ¿, ÔÈ Û¯ÂÙÈΤ˜ ·Ú·ÙËÚ‹ÛÂȘ ¤ÁÈÓ·Ó ÌÂٷ͇ 1953 Î·È 1967. ¢ÂÓ Û˘Ó¤‚ËÛ·Ó «Í·ÊÓÈο» Î·È Ô‡ÙÂ Û˘Ó‰¤ÔÓÙ·È Î·Ù' ·Ó¿ÁÎËÓ Ì ÙËÓ KfiÛÈÌ·. OÈ ›ıËÎÔÈ ÛÙ· ¿ÏÏ· ÓËÛÈ¿ ÌÔÚ› .¯. Ó· ·Ó·- Î¿Ï˘„·Ó ÙËÓ ·Ï‹ ·˘Ù‹ «Ù¯ÓÈ΋» ·fi ÌfiÓÔÈ ÙÔ˘˜ ‹ ÌÔÚ› Ó· ÙÔ˘˜ ÙËÓ ¤Ì·ı·Ó οÙÔÈÎÔÈ ÙˆÓ ¿ÏÏˆÓ ÓËÛÈÒÓ. Ÿˆ˜ Î·È Ó· ¤¯ÂÈ ÙÔ Ú¿ÁÌ·, fi¯È Ìfi-
  • 36. 22 MEPO™ ¶PøTO. E¶I™THMH KAI ™KE¶TIKI™MO™ ÓÔÓ ‰ÂÓ ˘¿Ú¯Ô˘Ó ÛÙÔȯ›· Ô˘ Ó· ÛÙËÚ›˙Ô˘Ó ·˘ÙfiÓ ÙÔÓ ·›ı·ÓÔ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌfi, ·ÏÏ¿ ‰ÂÓ ˘¿Ú¯ÂÈ Ô‡ÙÂ Î·Ó Ú·ÁÌ·ÙÈÎfi Ê·ÈÓfiÌÂÓÔ ÚÔ˜ ÂÍ‹ÁËÛË. E¶I™THMH KAI ™KE¶TIKI™MO™ O ÛÎÂÙÈÎÈÛÌfi˜ Â›Ó·È ¤Ó· ˙ˆÓÙ·Ófi ÎÔÌÌ¿ÙÈ Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘, ÙËÓ ÔÔ›· ÔÚ›˙ˆ ˆ˜ ¤Ó· Û‡ÓÔÏÔ ÌÂıfi‰ˆÓ ۯ‰ȷÛÌ¤ÓˆÓ ÁÈ· ÙËÓ ÂÚÈÁÚ·Ê‹ Î·È ÙËÓ ÂÚÌËÓ›· ·Ú·ÙËÚÔ‡ÌÂÓˆÓ ‹ Û˘Ó·ÁfiÌÂÓˆÓ Ê·ÈÓÔ̤ӈÓ, Ô˘ ¤¯Ô˘Ó Û˘Ì‚Â› ÛÙÔ ·ÚÂÏ- ıfiÓ ‹ Û˘Ì‚·›ÓÔ˘Ó ÛÙÔ ·ÚfiÓ Î·È Ô˘ ¤¯Ô˘Ó ÛÙfi¯Ô ÙËÓ ÔÈÎÔ‰fiÌËÛË ÂÓfi˜ ÂϤÁ- ÍÈÌÔ˘ ÁÓˆÛÙÈÎÔ‡ ÎÔÚÌÔ‡ Âȉ¯fiÌÂÓÔ˘ ·fiÚÚÈ„Ë ‹ ÂȂ‚·›ˆÛË. M ¿ÏÏ· ÏfiÁÈ·, Ë ÂÈÛÙ‹ÌË Â›Ó·È ¤Ó·˜ Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓÔ˜ ÙÚfiÔ˜ ·Ó¿Ï˘Û˘ ÏËÚÔÊÔÚÈÒÓ Ô˘ ¤¯ÂÈ ÛÎÔfi ÙÔÓ ¤ÏÂÁ¯Ô ÈÛ¯˘ÚÈÛÌÒÓ. TÔ Ó· ÔÚ›ÛÂÈ Î·Ó›˜ ÙÈ Â›Ó·È ÂÈ- ÛÙËÌÔÓÈ΋ ̤ıÔ‰Ô˜ ‰ÂÓ Â›Ó·È ÙfiÛÔ ·Ïfi — fiˆ˜ ·Ú·Ù‹ÚËÛÂ Î·È Ô ÊÈÏfi- ÛÔÊÔ˜ Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘ Î·È ÓÔÌÂÏ›ÛÙ·˜ ™ÂÚ ¶‹ÙÂÚ M¤ÓÙ·Ô˘·Ú (Sir P. Medawar): «PˆÙ‹ÛÙ ¤Ó·Ó ÂÈÛÙ‹ÌÔÓ· Ò˜ ·ÓÙÈÏ·Ì‚¿ÓÂÙ·È ÙËÓ ¤ÓÓÔÈ· Ù˘ ÂÈÛÙËÌÔÓÈ΋˜ ÌÂıfi‰Ô˘ Î·È ÙÔ ÚfiÛˆfi ÙÔ˘ ı· ¿ÚÂÈ ÌÈ·Ó ¤ÎÊÚ·ÛË Ù·˘- Ùfi¯ÚÔÓ· ÛÔ‚·Ú‹ Î·È ·Ó‹Û˘¯Ë: ÛÔ‚·Ú‹ ‰ÈfiÙÈ ÓÈÒıÂÈ ˆ˜ Ú¤ÂÈ Ó· ÂÎʤÚÂÈ ÌÈ· ÁÓÒÌËØ ·Ó‹Û˘¯Ë ‰ÈfiÙÈ ·Ó·ÚˆÙÈ¤Ù·È Ò˜ ı· ÎÚ‡„ÂÈ ÙÔ ÁÂÁÔÓfi˜ fiÙÈ ‰ÂÓ ¤¯ÂÈ Î·ÌÈ¿ ÁÓÒÌË ÁÈ· Ó· ÂÎʤÚÂÈ» (1969, Û. 11). Y¿Ú¯ÂÈ ÏÔ‡ÛÈ· ‚È‚ÏÈÔÁÚ·Ê›· Û¯ÂÙÈο Ì ÙËÓ ÂÈÛÙËÌÔÓÈ΋ ̤ıÔ‰Ô, ·Ï- Ï¿ ÌÈÎÚfi˜ ‚·ıÌfi˜ Û˘Ó·›ÓÂÛ˘ ÌÂٷ͇ ÙˆÓ Û˘ÁÁڷʤˆÓ. A˘Ùfi ‰ÂÓ ÛËÌ·›ÓÂÈ ˆ˜ ÔÈ ÂÈÛÙ‹ÌÔÓ˜ ‰ÂÓ Í¤ÚÔ˘Ó ÙÈ Î¿ÓÔ˘Ó. ÕÏÏÔ Ó· οÓÂȘ οÙÈ Î·È ¿ÏÏÔ Ó· ÙÔ ÂÍËÁ›˜. OÈ ÂÈÛÙ‹ÌÔÓ˜, ¿ÓÙˆ˜, Û˘ÌʈÓÔ‡Ó fiÙÈ Ù· ·ÎfiÏÔ˘ı· ÛÙÔȯ›· Û¯ÂÙ›˙ÔÓÙ·È Ì ÙËÓ ÂÈÛÙËÌÔÓÈ΋ ÛΤ„Ë: E¶∞°ø°∏: H ‰È·ÌfiÚʈÛË ÌÈ·˜ ˘fiıÂÛ˘ ‰È· Ù˘ Û˘Ó·ÁˆÁ‹˜ ÁÂÓÈÎÒÓ Û˘- ÌÂÚ·ÛÌ¿ÙˆÓ ·fi ˘¿Ú¯ÔÓÙ· ÛÙÔȯ›·. ¶∞ƒ∞°ø°∏: H ‰È·Ù‡ˆÛË Û˘ÁÎÂÎÚÈÌ¤ÓˆÓ ÚԂϤ„ÂˆÓ Ô˘ ‚·Û›˙ÔÓÙ·È ÛÙË ıˆڛ·. ¶∞ƒ∞∆∏ƒ∏™∏: H Û˘ÏÏÔÁ‹ ÛÙÔȯ›ˆÓ ˘fi ÙËÓ Î·ıÔ‰‹ÁËÛË ˘Ôı¤ÛÂˆÓ Ô˘ Ì·˜ ϤÓ ÙÈ Ú¤ÂÈ Ó· ·Ó·˙ËÙ‹ÛÔ˘Ì ÛÙË Ê‡ÛË. E¶π∫Àƒø™∏: O ¤ÏÂÁ¯Ô˜ ÙˆÓ ÚԂϤ„ÂˆÓ Ì ÂÚ·ÈÙ¤Úˆ ·Ú·ÙËÚ‹ÛÂȘ ÁÈ· ÙËÓ ÂȂ‚·›ˆÛË ‹ ÙËÓ ·fiÚÚÈ„Ë ÙˆÓ ·Ú¯ÈÎÒÓ ˘Ôı¤ÛˆÓ. H ÂÈÛÙ‹ÌË ‰ÂÓ Â›Ó·È, Ê˘ÛÈο, ÙfiÛÔ ·ÓÂÏ·ÛÙÈ΋ — Î·È Î·Ó›˜ ÂÈÛÙ‹ÌÔÓ·˜ ‰ÂÓ ÚÔ¯ˆÚ› ηٿ «ÛÙ¿‰È·». H ‰È·‰Èηۛ· ·˘Ù‹ Û˘Ó›ÛÙ·Ù·È Û ÌÈ· Û˘ÓÂ- ¯‹ ·ÏÏËÏÂ›‰Ú·ÛË ·Ú·ÙËÚ‹ÛˆÓ, ÂÍ·ÁˆÁ‹˜ Û˘ÌÂÚ·ÛÌ¿ÙˆÓ, ‰È·Ù‡ˆÛ˘
  • 37. Y¶APXø, APA ™KE¶TOMAI 23 ÚԂϤ„ÂˆÓ Î·È ÂϤÁ¯Ô˘ ̤ۈ Ù˘ ·ÓÙÈ·Ú·‚ÔÏ‹˜ ÙÔ˘˜ Ì ٷ ‰Â‰Ô̤ӷ. ∫·È ÔÈ ·Ú·ÙËÚ‹ÛÂȘ ÁÈ· ÙË Û˘ÏÏÔÁ‹ ‰Â‰ÔÌ¤ÓˆÓ ‰ÂÓ Á›ÓÔÓÙ·È ÂÓ ÎÂÓÒ. OÈ ˘Ôı¤ÛÂȘ Ô˘ ‰È·Ù˘ÒÓÔ˘Ì ‰È·ÌÔÚÊÒÓÔ˘Ó ÙÔ Â›‰Ô˜ ÙˆÓ Ê˘ÛÈÎÒÓ ·Ú·- ÙËÚ‹ÛÂˆÓ Ô˘ ı· οÓÔ˘ÌÂ Î·È ÔÈ ›‰È˜ ÔÈ ˘Ôı¤ÛÂȘ ‰È·ÌÔÚÊÒÓÔÓÙ·È ·fi ÙËÓ ÂÎ·›‰Â˘Û‹ Ì·˜, ÙËÓ ÎÔ˘ÏÙÔ‡Ú· Ì·˜ Î·È ÙȘ fiÔȘ ÚÔηٷϋ„ÂȘ Ì·˜ ˆ˜ ·Ú·ÙËÚËÙÒÓ. H Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓË ‰È·‰Èηۛ· ·ÔÙÂÏ› ÙÔÓ ˘Ú‹Ó· ·˘ÙÔ‡ Ô˘ ÔÈ ÊÈÏfiÛÔ- ÊÔÈ Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘ ÔÓÔÌ¿˙Ô˘Ó ˘ÔıÂÙÈÎÔ-·Ú·ÁˆÁÈ΋ ̤ıÔ‰Ô, Ë ÔÔ›·, Û‡Ì- ʈӷ Ì ÙÔ §ÂÍÈÎfi Ù˘ ÈÛÙÔÚ›·˜ Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘ (Dictionary of the History of Science), ·ÊÔÚ¿ «·) ÙË ‰È·Ù‡ˆÛË ÌÈ·˜ ˘Ôı¤Ûˆ˜, ‚) ÙË Û‡Ó‰ÂÛ‹ Ù˘ Ì ÌÈ· ‰‹ÏˆÛË “·Ú¯ÈÎÒÓ Û˘ÓıËÎÒÓ”, Á) ÙË Û˘Ó·ÁˆÁ‹ ÌÈ·˜ Úfi‚Ï„˘ ·fi Ù· ‰‡Ô ·˘Ù¿ ÛÙÔȯ›·, Î·È ‰) ÙË ‰È·›ÛÙˆÛË ÙÔ˘ ·Ó Ë Û˘Óı‹ÎË ·˘Ù‹ ÂÎÏË- ÚÒÓÂÙ·È» (Bynum, Browne and Porter 1981, Û. 196). E›Ó·È ·‰‡Ó·ÙÔÓ Ó· ÂÈ Î·Ó›˜ ·Ó ÚÔËÁÂ›Ù·È Ë ˘fiıÂÛË ‹ Ë ·Ú·Ù‹ÚËÛË, ·ÊÔ‡ Î·È ÔÈ ‰‡Ô ·ÏÏË- ÏÂȉÚÔ‡Ó Û˘Ó¯Ҙ ÌÂٷ͇ ÙÔ˘˜. OÈ ÂÚ·ÈÙ¤Úˆ ·Ú·ÙËÚ‹ÛÂȘ Â›Ó·È ÂΛӘ Ô˘ ‰›ÓÔ˘Ó Û¿Úη Î·È ÔÛÙ¿ ÛÙËÓ ˘ÔıÂÙÈÎÔ-·Ú·ÁˆÁÈ΋ ‰È·‰Èηۛ· Î·È ·ÔÙÂÏÔ‡Ó ÙÔÓ ÙÂÏÈÎfi ÎÚÈÙ‹ Ù˘ ÂÁ΢ÚfiÙËÙ·˜ ÙˆÓ ÚԂϤ„ˆÓ. Ÿˆ˜ ÛË- Ì›ˆÓÂ Ô ŒÓÙÈÓÁÎÙÔÓ, «ÁÈ· ÙËÓ ·Ï‹ıÂÈ· ÙˆÓ ·ÔÙÂÏÂÛÌ¿ÙˆÓ Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘, Ë ·Ú·Ù‹ÚËÛË Â›Ó·È ÙÔ ·ÓÒÙ·ÙÔ ÂÊÂÙ›Ի (1958, Û. 9). M¤Ûˆ Ù˘ ÂÈÛÙË- ÌÔÓÈ΋˜ ÌÂıfi‰Ô˘, ÌÔÚԇ̠ӷ ‰È·ÌÔÚÊÒÛÔ˘Ì ÙȘ ÂÍ‹˜ ÁÂÓÈ·ÛÂȘ: Y¶√£∂™∏: MÈ· ÂϤÁÍÈÌË ÚfiÙ·ÛË Ô˘ ÂÍËÁ› ¤Ó· Û‡ÓÔÏÔ ·Ú·ÙËÚ‹ÛˆÓ. £∂øƒπ∞: MÈ· ˘fiıÂÛË, ‹ ¤Ó· Û‡ÓÔÏÔ ˘Ôı¤ÛˆÓ, ηϿ ‰ÔÎÈÌ·ÛÌ¤ÓˆÓ Î·È ıÂÌÂÏȈ̤ӈÓ. ¢∂¢√ª∂¡√: ŒÓ· Û˘Ì¤Ú·ÛÌ· ÂȂ‚·ÈˆÌ¤ÓÔ Û ٤ÙÔÈÔÓ ‚·ıÌfi, ÒÛÙ ӷ Â›Ó·È Â‡ÏÔÁÔ Ó· Á›ÓÂÈ ÚÔÛˆÚÈÓ¿ ·Ô‰ÂÎÙfi. MÔÚԇ̠ӷ ·ÓÙÈ·Ú·‚¿ÏÔ˘Ì ÌÈ· ıˆڛ· Ì ÌÈ· ηٷÛ΢‹, ‰ËÏ·‰‹ Ì ÌÈ· ÌË ÂϤÁÍÈÌË ÚfiÙ·ÛË Ô˘ ÂÍËÁ› ¤Ó· Û‡ÓÔÏÔ ·Ú·ÙËÚ‹ÛˆÓ. MÔ- Ú› ηÓ›˜ Ó· ÂÚÌËÓ‡ÛÂÈ ÙËÓ ‡·ÚÍË ˙ˆÓÙ·ÓÒÓ ÔÚÁ·ÓÈÛÌÒÓ ÛÙÔÓ Ï·Ó‹ÙË Ì·˜ Ì ÙËÓ ÚfiÙ·ÛË «ÙÔ˘˜ ¤Ï·ÛÂ Ô £Âfi˜» ‹ Ì ÙËÓ ÚfiÙ·ÛË «ÚÔ‹Ïı·Ó ̤ۈ Ù˘ ÂͤÏÈ͢». H ÚÒÙË ÚfiÙ·ÛË Â›Ó·È ÌÈ· ηٷÛ΢‹, Ë ‰Â‡ÙÂÚË ÌÈ· ıˆڛ·. OÈ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔÈ ‚ÈÔÏfiÁÔÈ, Ì¿ÏÈÛÙ·, ı· ¯·Ú·ÎÙ‹ÚÈ˙·Ó ÙË ıˆڛ· Ù˘ ÂͤÏÈ͢ ˆ˜ ‰Â‰Ô̤ÓÔ. M¤Ûˆ Ù˘ ÂÈÛÙËÌÔÓÈ΋˜ ÌÂıfi‰Ô˘ ·ÔÛÎÔԇ̠ÛÙËÓ ·ÓÙÈÎÂÈÌÂÓÈÎfiÙË- Ù·: ÙË ÛÙ‹ÚÈÍË Û˘ÌÂÚ·ÛÌ¿ÙˆÓ ¿Óˆ ÛÙËÓ ÂÎ ÙˆÓ ¤Íˆ Â·Ï‹ı¢ÛËØ Î·È ·ÔʇÁÔ˘Ì ÙÔÓ Ì˘ÛÙÈÎÈÛÌfi: ÙË ÛÙ‹ÚÈÍË Û˘ÌÂÚ·ÛÌ¿ÙˆÓ ¿Óˆ Û ÚÔ- ÛˆÈΤ˜, ÂÛˆÙÂÚÈΤ˜ «‰È·ÈÛı‹ÛÂȘ» Ô˘ Â›Ó·È ·‰‡Ó·ÙÔÓ Ó· Â·ÏËı¢ÙÔ‡Ó ÂÎ ÙˆÓ ¤Íˆ.
  • 38. 24 MEPO™ ¶PøTO. E¶I™THMH KAI ™KE¶TIKI™MO™ ¢ÂÓ ˘¿Ú¯ÂÈ Ù›ÔÙ ÙÔ ÌÂÌÙfi ÛÙËÓ ÚÔÛˆÈ΋ ‰È·›ÛıËÛË ˆ˜ ÛËÌÂ›Ô ÂÎ- ΛÓËÛ˘. ¶ÔÏÏÔ› ÛÔ˘‰·›ÔÈ ÂÈÛÙ‹ÌÔÓ˜ ¤¯Ô˘Ó ·Ô‰ÒÛÂÈ ÛËÌ·ÓÙÈΤ˜ ÙÔ˘˜ ȉ¤Â˜ ÛÙË ‰È·›ÛıËÛË, ÛÙÔ ¤ÓÛÙÈÎÙÔ Î·È Û οı ÏÔÁ‹˜ ‰È·ÓÔËÙÈο ¿ÏÌ·Ù· Ô˘ ‰‡ÛÎÔÏ· ÂÚÈÁÚ¿ÊÔÓÙ·È. O ÕÏÊÚÂÓÙ P¿ÛÂÏ °Ô˘¿Ï·˜ (A.R. Wallace) ›- ¯Â ÂÈ ˆ˜ Ë È‰¤· Ù˘ Ê˘ÛÈ΋˜ ÂÈÏÔÁ‹˜ «ÙÔ˘ ‹Úı ͷÊÓÈο ÛÙÔÓ ÓÔ˘» η- Ù¿ ÙË ‰È¿ÚÎÂÈ· ÌÈ·˜ ÎÚ›Û˘ ÂÏÔÓÔÛ›·˜. OÈ È‰¤Â˜ Ô˘ ÔÊ›ÏÔÓÙ·È ÛÙË ‰È·›- ÛıËÛË Î·È ÙË Ì˘ÛÙÈÎÈÛÙÈ΋ ÂÈÊÒÙÈÛË ‰ÂÓ ·ÔÎÙÔ‡Ó ·ÓÙÈÎÂÈÌÂÓÈ΋ ˘fiÛÙ·- ÛË ·Ú¿ ÌfiÓÔÓ ·ÊÔ‡ Â·ÏËı¢ÙÔ‡Ó ÂÎ ÙˆÓ ¤Íˆ. Ÿˆ˜ ÂÍËÁ› Ô „˘¯ÔÏfiÁÔ˜ P›ÙÛ·ÚÓÙ X¿ÚÓÙÈÛÔÓ (R. Hardisson), «OÈ Ì˘ÛÙÈÎÈÛÙÈΤ˜ “·Ï‹ıÂȘ”, ·fi ÙË Ê‡ÛË ÙÔ˘˜, Ú¤ÂÈ Ó· Â›Ó·È ·ÔÎÏÂÈÛÙÈο ÚÔÛˆÈΤ˜ Î·È Ó· ÌËÓ Âȉ¤¯ÔÓÙ·È ¤ÍˆıÂÓ Â·Ï‹ı¢- ÛË. K·ıÂÌÈ¿ ÙÔ˘˜ Â›Ó·È ÂÍ›ÛÔ˘ ·ÏËı‹˜. H ηÊÂÌ·ÓÙ›·, Ë ·ÛÙÚÔÏÔ- Á›·, Ô ‚Ô˘‰ÈÛÌfi˜, fiÏ· ·˘Ù¿, ·Ó ÎÚÈıÔ‡Ó ˘fi ÙÔ Ú›ÛÌ· Ù˘ ·Ô˘Û›·˜ ÛÙÔȯ›ˆÓ Ô˘ Ó· Ù· ıÂÌÂÏÈÒÓÔ˘Ó, Â›Ó·È ÂÍ›ÛÔ˘ Û·ıÚ¿ ‹ ÂÍ›ÛÔ˘ ¤Á΢- Ú·. ¢ÂÓ ÙÔ Ï¤ˆ ·˘Ùfi ÁÈ· Ó· ÂÈÎÚ›Óˆ οÔÈ· ·fi ÙȘ ÚÔ·Ó·ÊÂÚ- ı›Û˜ ‰ÔÍ·Û›Â˜Ø ·ÏÒ˜ ÙÔÓ›˙ˆ ˆ˜ Â›Ó·È ·‰‡Ó·ÙÔÓ Ó· ÂȂ‚·ÈÒÛÂÈ Î·Ó›˜ ÙËÓ ÔÚıfiÙËÙ¿ ÙÔ˘˜. O ̇ÛÙ˘ ‚Ú›ÛÎÂÙ·È Û ÌÈ· ·Ú¿‰ÔÍË Î·- Ù¿ÛÙ·ÛËØ fiÙ·Ó ·Ó·˙ËÙ› Â͈ÙÂÚÈ΋ ˘ÔÛÙ‹ÚÈÍË ÁÈ· ÙȘ ·fi„ÂȘ ÙÔ˘ ı· Ú¤ÂÈ Ó· ηٷʇÁÂÈ Û ¤ÍˆıÂÓ ÂȯÂÈÚ‹Ì·Ù·Ø ¤ÙÛÈ, Û ·˘Ù‹ ÙË ‰È·‰Èηۛ·, ··ÚÓÂ›Ù·È ÙÔÓ Ì˘ÛÙÈÎÈÛÌfi. H Â͈ÙÂÚÈ΋ Â·Ï‹ı¢ÛË Â›- Ó·È ÂÍ ÔÚÈÛÌÔ‡ ·‰‡Ó·ÙË ÁÈ· ÙÔÓ Ì‡ÛÙË» (1988, Û. 259-260). H ÂÈÛÙ‹ÌË Ì¿˜ ηÙ¢ı‡ÓÂÈ ÚÔ˜ ÙÔÓ ÔÚıÔÏÔÁÈÛÌfi: ÙË ıÂÌÂÏ›ˆÛË ÙˆÓ Û˘ÌÂÚ·ÛÌ¿ÙˆÓ ÛÙË ÏÔÁÈ΋ Î·È ÛÙ· ·Ô‰ÂÈÎÙÈο ÛÙÔȯ›·. ¶Ò˜ Ï.¯. ÁÓˆ- Ú›˙Ô˘Ì fiÙÈ Ë °Ë Â›Ó·È ÛÙÚÔÁÁ˘Ï‹; TÔ ÏÔÁÈÎfi ·˘Ùfi Û˘Ì¤Ú·ÛÌ· ÌÔÚ› Ó· Û˘Ó·¯ı› ·fi ‰È¿ÊÔÚ˜ ·Ú·ÙËÚ‹ÛÂȘ, fiˆ˜ Â›Ó·È ÔÈ ÂÍ‹˜: ñ H ÛÎÈ¿ Ù˘ °Ë˜ ¿Óˆ ÛÙË ™ÂÏ‹ÓË Â›Ó·È ÛÙÚÔÁÁ˘Ï‹. ñ TÔ ÙÂÏÂ˘Ù·›Ô Ô˘ ‚ϤÔ˘Ì fiÙ·Ó ¤Ó· ÈÛÙÈÔÊfiÚÔ ¯¿ÓÂÙ·È ÛÙÔÓ ÔÚ›˙ÔÓÙ· Â›Ó·È ÙÔ Î·Ù¿ÚÙÈ ÙÔ˘. ñ O ÔÚ›˙ÔÓÙ·˜ Â›Ó·È Î·Ì‡ÏÔ˜. ñ ™ÙȘ ʈÙÔÁڷʛ˜ ·fi ÙÔ ‰È¿ÛÙËÌ·, Ë °Ë Ê·›ÓÂÙ·È ¿ÓÙÔÙ ÛÙÚÔÁÁ˘Ï‹. H ÂÈÛÙ‹ÌË Ì¿˜ ‚ÔËı¿ Â›Û˘ Ó· ·ÔʇÁÔ˘Ì ÙÔÓ ‰ÔÁÌ·ÙÈÛÌfi: ÙË ÛÙ‹ÚÈ- ÍË Û˘ÌÂÚ·ÛÌ¿ÙˆÓ ¿Óˆ ÛÙËÓ ·˘ıÂÓÙ›· Î·È fi¯È ÛÙË ÏÔÁÈ΋ Î·È ÛÙ· ·Ô- ‰ÂÈÎÙÈο ÛÙÔȯ›·. ¶.¯. Ò˜ ÁÓˆÚ›˙Ô˘Ì fiÙÈ Ë °Ë Â›Ó·È ÛÙÚÔÁÁ˘Ï‹; ñ M·˜ ÙÔ Â›·Ó ÔÈ ÁÔÓ›˜ Ì·˜. ñ M·˜ ÙÔ Â›·Ó ÔÈ ‰¿ÛηÏÔ› Ì·˜. ñ M·˜ ÙÔ Â›Â Ô ·¿˜ Ù˘ ÂÓÔÚ›·˜. ñ TÔ Ì¿ı·Ì ÛÙÔ Û¯ÔÏ›Ô.
  • 39. Y¶APXø, APA ™KE¶TOMAI 25 T· ‰ÔÁÌ·ÙÈο Û˘ÌÂÚ¿ÛÌ·Ù· ‰ÂÓ Â›Ó·È Î·È Î·Ù' ·Ó¿ÁÎËÓ ·Ó·ÏËı‹, ·ÏÏ¿ Ô‰ËÁÔ‡Ó Û ¿ÏϘ ÂÚˆÙ‹ÛÂȘ: Ò˜ η٤ÏËÍ·Ó ÔÈ ·˘ıÂÓٛ˜ ÛÙ· Û˘ÌÂÚ¿- ÛÌ·Ù· ·˘Ù¿; M ÂÈÛÙËÌÔÓÈÎfi ‹ Ì οÔÈÔÓ ¿ÏÏÔ ÙÚfiÔ; H OÀ™πø¢∏™ ENTA™H META•Y ™KE¶TIKI™MOY KAI EY¶I™TIA™ E›Ó·È ÛËÌ·ÓÙÈÎfi Ó· ·Ó·ÁÓˆÚ›ÛÔ˘Ì ÙÔ ÂӉ¯fiÌÂÓÔ Ë ÂÈÛÙ‹ÌË Î·È Ë ÂÈ- ÛÙËÌÔÓÈ΋ ¤Ú¢ӷ Ó· ÛÊ¿ÏÏÔ˘Ó. øÛÙfiÛÔ, Û’ ·˘Ù‹ ÙËÓ ·Ù¤ÏÂÈ· Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘ ÎÚ‡‚ÂÙ·È ÙÔ ÈÛ¯˘ÚfiÙÂÚÔ fiÏÔ Ù˘ — Ë ÈηÓfiÙËÙ· ·˘ÙÔ‰ÈfiÚıˆÛ˘. E›Ù Úfi- ÎÂÈÙ·È ÁÈ· ÛÊ¿ÏÌ· ÂÈÏÈÎÚÈÓ¤˜ ‹ ÂÛÎÂÌ̤ÓÔ Â›ÙÂ Û˘ÓÙÂÏÂ›Ù·È Î¿ÔÈ· ·¿ÙË Û˘ÓÂȉËÙ¿ ‹ ηٿ Ï¿ıÔ˜, Û˘Ó Ùˆ ¯ÚfiÓˆ ·˘Ù‹ ı· ·ÔÎ·Ï˘Êı› Î·È ı· ·Ô- ‚ÏËı› ·fi ÙÔ Û‡ÛÙËÌ·, ÏfiÁˆ Ù˘ ·Ô˘Û›·˜ ¤ÍˆıÂÓ Â·Ï‹ı¢Û˘. TÔ ÊÈ¿- ÛÎÔ Ù˘ „˘¯Ú‹˜ Û‡ÓÙË͢ ·ÔÙÂÏ› ÎÏ·ÛÈÎfi ·Ú¿‰ÂÈÁÌ· Ù˘ ÈηÓfiÙËÙ·˜ ÙÔ˘ Û˘ÛÙ‹Ì·ÙÔ˜ Ó· ÂÓÙÔ›˙ÂÈ Î·È Ó· ·ÔηχÙÂÈ ÁÚ‹ÁÔÚ· ÙÔ ÛÊ¿ÏÌ·. §fiÁˆ Ù˘ ÛËÌ·Û›·˜ Ù˘ ·˘ÙÔÂ·ÓÔÚıˆÙÈ΋˜ ·˘Ù‹˜ ‰È·‰Èηۛ·˜, ˘¿Ú¯ÂÈ ÌÂٷ͇ ÙˆÓ ÂÈÛÙËÌfiÓˆÓ Î¿ÙÈ Ô˘ Ô ÓÔÌÂÏ›ÛÙ·˜ Ê˘ÛÈÎfi˜ ÙÔ˘ Caltech P›- ÙÛ·ÚÓÙ º¿˘ÓÌ·Ó (R. Feynman) ·ÔηÏÔ‡Û «·Ú¯‹ Ù˘ ÂÈÛÙËÌÔÓÈ΋˜ ÛΤ- „˘ Ô˘ ·ÓÙÈÛÙÔȯ› Û ¤Ó· ›‰Ô˜ ·fiÏ˘Ù˘ ÂÓÙÈÌfiÙËÙ·˜ — ÌÈ· οÔÈ· ˘ÂÚ‚ÔÏ‹ ·˘ÙÔÎÚÈÙÈ΋˜». O º¿˘ÓÌ·Ó ¤ÏÂÁ fiÙÈ «·Ó ÂÎÙÂÏ›˜ οÔÈÔ ›- Ú·Ì·, ÔÊ›ÏÂȘ Ó· ·Ó·Ê¤ÚÂȘ ηıÂÙ› Ô˘ ÓÔÌ›˙ÂȘ fiÙÈ ı· ÌÔÚÔ‡Û ӷ ÙÔ Î·Ù·ÛÙ‹ÛÂÈ ·Ó·ÍÈfiÈÛÙÔ, fi¯È ÌfiÓÔÓ ÂΛӷ Ô˘ ıˆÚ›˜ fiÙÈ ÏÂÈÙÔ˘ÚÁÔ‡Ó Ûˆ- ÛÙ¿, ‰ËÏ. fiϘ ÙȘ ¿ÏϘ ·Èٛ˜ Ô˘ ı· ÌÔÚÔ‡Û·Ó ÂӉ¯Ô̤ӈ˜ Ó· ÂÍËÁ‹- ÛÔ˘Ó Ù· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù¿ ÛÔ˘» (1988, Û. 247). ¶·Ú¿ ÙÔ˘˜ ÂÁÁÂÓ›˜ ·˘ÙÔ‡˜ Ì˯·ÓÈÛÌÔ‡˜, Ë ÂÈÛÙ‹ÌË ÂÍ·ÎÔÏÔ˘ı› Ó· ·ÓÙÈÌÂÙˆ›˙ÂÈ ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Î·È Ó· ˘Ô›ÙÂÈ Û ϿıË, ÁÈ· ÏfiÁÔ˘˜ Ô˘ ÔÈ- ΛÏÏÔ˘Ó, ·fi ÙÔÓ ·ÓÂ·Ú΋ Ì·ıËÌ·ÙÈÎfi Û˘Ì‚ÔÏÈÛÌfi ¤ˆ˜ ÙËÓ ·˘Ù·¿ÙË. Ÿˆ˜ ÛËÌ›ˆÓÂ Ô ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜ Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘ TfiÌ·˜ KÔ˘Ó (Th. Kuhn, 1977), «Ô˘ÛÈ҉˘ ¤ÓÙ·ÛË» ÛÙËÓ ÂÈÛÙ‹ÌË Â›Ó·È ÂΛÓË Ô˘ ˘Ê›ÛÙ·Ù·È ÌÂٷ͇ Ù˘ Ï‹ÚÔ˘˜ ·ÊÔÛÈÒÛˆ˜ ÛÙËÓ «Î·ıÂÛÙË΢›· Ù¿ÍË» Î·È Ù˘ Ù˘ÊÏ‹˜ ·Ó·˙‹ÙË- Û˘ Ó¤ˆÓ ȉÂÒÓ. OÈ «·ÏÏ·Á¤˜ ·Ú·‰ÂÈÁÌ¿ÙˆÓ» Î·È ÔÈ ÂÈÛÙËÌÔÓÈΤ˜ Â·- Ó·ÛÙ¿ÛÂȘ ÂÍ·ÚÙÒÓÙ·È ·fi ÙËÓ Î·Ù¿ÏÏËÏË ÂÍÈÛÔÚÚfiËÛË ÙˆÓ ·ÓÙ›ıÂÙˆÓ ·˘- ÙÒÓ Ù¿ÛˆÓ. ŸÙ·Ó ÈηÓfi˜ ·ÚÈıÌfi˜ ÌÂÏÒÓ Ù˘ ÂÈÛÙËÌÔÓÈ΋˜ ÎÔÈÓfiÙËÙ·˜ (ÂÈ- ‰Èο ÌÂٷ͇ ÂÎÂ›ÓˆÓ Ô˘ ‚Ú›ÛÎÔÓÙ·È Û ı¤ÛÂȘ ÂÍÔ˘Û›·˜) ·ÔÊ·Û›ÛÔ˘Ó Ó· ÂÁηٷÏ›„Ô˘Ó ÙËÓ ÂÈÛÙËÌÔÓÈ΋ «ÔÚıÔ‰ÔÍ›·» ¯¿ÚÈÓ Ù˘ (̤¯ÚÈ ÚfiÙÈÓÔ˜) ÚÈ˙ÔÛ·ÛÙÈ΋˜ Ó¤·˜ ıˆڛ·˜, ÙfiÙÂ Î·È ÌfiÓÔ ÙfiÙ ÌÔÚ› Ó· Â¤ÏıÂÈ ·ÏÏ·- Á‹ ·Ú·‰Â›ÁÌ·ÙÔ˜ (‚Ï. ÎÂÊ. 2). H ÂÚ›ÙˆÛË ÙÔ˘ K¿ÚÔÏÔ˘ ¢·Ú‚›ÓÔ˘ ·ÔÙÂÏ› ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈÎfi ·Ú¿- ‰ÂÈÁÌ· ÂÈÛÙ‹ÌÔÓ· Ô˘ Ú·ÁÌ·Ù‡ıËΠÙËÓ Ô˘ÛÈÒ‰Ë ¤ÓÙ·ÛË ÌÂٷ͇ ÛÎÂ- ÙÈÎÈÛÌÔ‡ Î·È Â˘ÈÛÙ›·˜. O ÈÛÙÔÚÈÎfi˜ Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘ ºÚ·ÓÎ ™¿ÏÔÁԢ¸
  • 40. 26 MEPO™ ¶PøTO. E¶I™THMH KAI ™KE¶TIKI™MO™ (Frank Sulloway) ÂÓÙÔ›˙ÂÈ ÙÚ›· ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈο ÛÙË ÛΤ„Ë ÙÔ˘ ¢·Ú‚›ÓÔ˘ Ô˘ ‚ÔËıÔ‡Û·Ó ÙÔÓ ÌÂÁ¿ÏÔ Ê˘ÛÈÔ‰›ÊË Ó· ‚Ú›ÛÎÂÈ ÈÛÔÚÚÔ›·: ·) ™Â‚fiÙ·Ó ÙË ÁÓÒÌË ÙˆÓ ¿ÏψÓ, ·ÏÏ¿ ‰ÂÓ ‰›ÛÙ·˙ ӷ ·ÌÊÈÛ‚ËÙ› ÙȘ «·˘ıÂÓٛ˜» (ÁÓÒ- ÚÈ˙ ·fi ÚÒÙÔ ¯¤ÚÈ ÙË ıˆڛ· Ù˘ «ÌÂÌÔӈ̤Ó˘ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ›·˜» Î·È fï˜ ÙËÓ ·Ó¤ÙÚ„ Ì ÙË ‰È΋ ÙÔ˘ ıˆڛ·, Ù˘ Ê˘ÛÈ΋˜ ÂÈÏÔÁ‹˜). ‚) Œ‰ÈÓ ȉÈ- ·›ÙÂÚË ÛËÌ·Û›· ÛÙ· ÛÙÔȯ›· Ô˘ ¤Ú¯ÔÓÙ·Ó Û ·ÓÙ›ıÂÛË Ì ÙȘ ıˆڛ˜ ÙÔ˘ (Ô ¢·Ú‚›ÓÔ˜ Û˘ÌÂÚȤϷ‚ ÛÙËÓ K·Ù·ÁˆÁ‹ ÙˆÓ ÂȉÒÓ ¤Ó· ÎÂÊ¿Ï·ÈÔ Ì ٛÙ- ÏÔ «¢˘Û¯¤ÚÂȘ Ù˘ ıˆڛ·˜» — ˆ˜ ÂÎ ÙÔ‡ÙÔ˘ ÔÈ ·ÓÙ›·ÏÔ› ÙÔ˘ Û¿ÓÈ· η- ÙfiÚıˆÛ·Ó Ó· ÂÁ›ÚÔ˘Ó Î¿ÔÈ· ·ÓÙ›ÚÚËÛË Ô˘ Ô ›‰ÈÔ˜ Ó· ÌËÓ Â›¯Â ‹‰Ë Û ο- ÔÈÔÓ ‚·ıÌfi ÌÂÏÂÙ‹ÛÂÈ). Á) XÚËÛÈÌÔÔ›ËÛ ÁÂÓÓ·Èfi‰ˆÚ· ÙË Û˘ÓÂÈÛÊÔÚ¿ ¿Ï- ÏˆÓ (ÙÔ Û‡ÓÔÏÔ Ù˘ ·ÏÏËÏÔÁÚ·Ê›·˜ ÙÔ˘ ·ÚÈıÌ› ¿Óˆ ·fi 14.000 ÂÈÛÙÔ- Ϥ˜, ÔÈ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚ˜ ·fi ÙȘ Ôԛ˜ ÂÚÈÏ·Ì‚¿ÓÔ˘Ó ÂÎÙÂÓ›˜ ·ÓÙ·ÏÏ·Á¤˜ ·fi„ÂˆÓ Î·È ÂÚˆÙ··ÓÙ‹ÛÂȘ Á‡Úˆ ·fi ÂÈÛÙËÌÔÓÈο ˙ËÙ‹Ì·Ù·). O ¢·Ú- ‚›ÓÔ˜ ¤ıÂÙÂ Û˘Ó¤¯ÂÈ· ÂÚˆÙ‹Ì·Ù·, Ì¿ı·ÈÓÂ Û˘Ó¯Ҙ, Ì ·ÚÎÂÙ‹ ·˘ÙÔÂÔ›- ıËÛË ÒÛÙ ӷ ‰È·Ù˘ÒÓÂÈ ÚˆÙfiÙ˘˜ ȉ¤Â˜, ·ÏÏ¿ Î·È Ì ·ÚÎÂÙ‹ ÌÂÙÚÈÔ- ÊÚÔÛ‡ÓË ÒÛÙ ӷ ·Ó·ÁÓˆÚ›˙ÂÈ fiÙÈ ÌÔÚ› Î·È Ó· οÓÂÈ Ï¿ıÔ˜. «™˘Ó‹ıˆ˜, Ë ÂÈÛÙËÌÔÓÈ΋ ÎÔÈÓfiÙËÙ· ÛÙÔ Û‡ÓÔÏfi Ù˘ Â›Ó·È ÂΛÓË ÛÙËÓ ÔÔ›· ÂÌÊ·Ó›˙Â- Ù·È Ë Ô˘ÛÈ҉˘ ·˘Ù‹ ¤ÓÙ·ÛË ÌÂٷ͇ ·Ú¿‰ÔÛ˘ Î·È ·ÏÏ·Á‹˜», ·Ú·ÙËÚ› Ô ™¿ÏÔÁԢ¸, «·ÊÔ‡ ÔÈ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔÈ ¿ÓıÚˆÔÈ Ù›ÓÔ˘Ó Û˘Ó‹ıˆ˜ ÚÔ˜ ÙÔÓ ¤Ó·Ó ‹ ÙÔÓ ¿ÏÏÔ ÙÚfiÔ ÛΤ„˘. ∂ΛÓÔ Ô˘ Â›Ó·È Û¯ÂÙÈο Û¿ÓÈÔ ÛÙËÓ ÈÛÙÔ- Ú›· Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘ Â›Ó·È Ë ÙfiÛÔ ÂÈÙ˘¯‹˜ Û˘Ó‡·ÚÍË ·˘ÙÒÓ ÙˆÓ ‰‡Ô ·ÓÙ›- ıÂÙˆÓ ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈÎÒÓ Û ¤Ó· ÌfiÓÔÓ ¿ÙÔÌÔ» (1991, Û. 32). ŸÛÔÓ ·ÊÔÚ¿ Ù· «·Ú¿ÍÂÓ· Ú¿ÁÌ·Ù·», Ë Ô˘ÛÈ҉˘ ¤ÓÙ·ÛË ÙÔÔıÂÙ›- Ù·È ÌÂٷ͇ ÙÔ˘ Ó· Â›Ó·È Î·Ó›˜ ÙfiÛÔ ÛÎÂÙÈÎÈÛÙ‹˜, ÒÛÙ ӷ ÚÔÛÂÚÓ¿ ÙȘ Â·Ó·ÛÙ·ÙÈΤ˜ ȉ¤Â˜, Î·È ÙÔ˘ Ó· Â›Ó·È ÙfiÛÔ ·ÓÔȯÙfiÌ˘·ÏÔ˜, ÒÛÙ ӷ ÌÔ- Ú› Ó· ÙÔÓ ÂÍ··Ù‹ÛÂÈ Ô Î¿ı ÙÛ·ÚÏ·Ù¿ÓÔ˜. H ÈÛÔÚÚÔ›· ÂÈÙ˘Á¯¿ÓÂÙ·È ·Ó·˙ËÙÒÓÙ·˜ ·¿ÓÙËÛË Û ÔÚÈṲ̂ӷ ‚·ÛÈο ÂÚˆÙ‹Ì·Ù·: ¶ÔÈ· Â›Ó·È Ë ÔÈ- fiÙËÙ· ÙˆÓ ÛÙÔȯ›ˆÓ ÛÙ· ÔÔ›· ÛÙËÚ›˙ÂÙ·È Î¿ÔÈÔ˜ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌfi˜; ¶ÔÈÔ Â›Ó·È ÙÔ ÁÓˆÛÙÈÎfi ˘fi‚·ıÚÔ Î·È Ù· «‰È·ÈÛÙÂ˘Ù‹ÚÈ·» ÂÎÂ›ÓˆÓ Ô˘ ‰È·Ù˘ÒÓÔ˘Ó ÙÔÓ ÂÓ ÏfiÁˆ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌfi; Œ¯ÂÈ Ù· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù· Ô˘ ‰ËÏÒÓÂÈ fiÙÈ ¤¯ÂÈ; Ÿˆ˜ ·Ó·Î¿Ï˘„· ηٿ ÙË ‰È¿ÚÎÂÈ· Ù˘ ÚÔÛˆÈ΋˜ ÌÔ˘ ÂÚÈÏ¿ÓËÛ˘ ÛÙÔÓ Îfi- ÛÌÔ Ù˘ ÂÓ·ÏÏ·ÎÙÈ΋˜ È·ÙÚÈ΋˜, Ù˘ ÂÊ·ÚÌÔÁ‹˜ ÂÓ·ÏÏ·ÎÙÈÎÒÓ ıÂÚ·ÂÈÒÓ Î·È Ù˘ ¯Ú‹Û˘ ÂÓ·ÏÏ·ÎÙÈÎÒÓ ·Ú·Û΢·ÛÌ¿ÙˆÓ, Ôχ Û˘¯Ó¿ Ù· ‰È·ı¤ÛÈ- Ì· ÛÙÔȯ›· Â›Ó·È ÂÍ·ÈÚÂÙÈο ÂÏÏÈ‹, ÙÔ ÂÈÛÙËÌÔÓÈÎfi ˘fi‚·ıÚÔ Î·È Ù· «‰È·ÈÛÙÂ˘Ù‹ÚÈ·» ÂÎÂ›ÓˆÓ Ô˘ Ù· ÚÔÙ›ÓÔ˘Ó ·ÌÊÈÛ‚ËÙ‹ÛÈÌ·, ÂÓÒ ÔÈ ıÂ- Ú·›˜ ‹ Ù· ·Ú·Û΢¿ÛÌ·Ù· ‰ÂÓ ¤¯Ô˘Ó ηٿ ηÓfiÓ· Ù· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù· Ô˘ ˘ÔÙ›ıÂÙ·È ˆ˜ ı· ¤ÚÂ ӷ ¤¯Ô˘Ó. H ÙÂÏÂ˘Ù·›· ·˘Ù‹ ·Ú·Ù‹ÚËÛË ÂÓ‰¤¯ÂÙ·È Ó· Â›Ó·È Î·È Ë ÈÔ ÎÚ›ÛÈÌË. ¢¤- ¯ÔÌ·È Û˘¯Ó¿ ÙËÏÂʈӋ̷ٷ Û¯ÂÙÈο Ì ÙËÓ ·ÛÙÚÔÏÔÁ›·. OÈ Û˘ÓÔÌÈÏËÙ¤˜ ÌÔ˘ ˙ËÙÔ‡Ó Û˘Ó‹ıˆ˜ Ó· Ì¿ıÔ˘Ó ÛÙÔȯ›· ÁÈ· ÙË ıˆڛ· ¿Óˆ ÛÙËÓ ÔÔ›·
  • 41. Y¶APXø, APA ™KE¶TOMAI 27 ‚·Û›˙ÂÙ·È Ë ·ÛÙÚÔÏÔÁ›·. ¢ÈÂÚˆÙÒÓÙ·È ·Ó Ë Û˘˙˘Á›· ÔÚÈÛÌ¤ÓˆÓ Ï·ÓËÙÒÓ ÌÔÚ› Ó· ÂËÚ¿ÛÂÈ ÛËÌ·ÓÙÈο ÙËÓ ·ÓıÚÒÈÓË ÌÔ›Ú·. H ·¿ÓÙËÛË ÛÙÔ ÂÚÒÙËÌ· ·˘Ùfi Â›Ó·È ‚‚·›ˆ˜ ·ÚÓËÙÈ΋, ·ÏÏ¿ ÙÔ ÛËÌ·ÓÙÈÎfiÙÂÚÔ Â›Ó·È ˆ˜ ‰ÂÓ ¯ÚÂÈ¿˙ÂÙ·È Ó· ÁÓˆÚ›˙ÂÈ Î·Ó›˜ ÙË ıˆڛ· Ù˘ ‚·Ú‡ÙËÙ·˜ Î·È ÙÔ˘˜ Ófi- ÌÔ˘˜ Ô˘ ‰È¤Ô˘Ó ÙËÓ Î›ÓËÛË ÙˆÓ Ï·ÓËÙÒÓ ÁÈ· Ó· οÓÂÈ ÌÈ· ·ÔÙ›ÌËÛË Ù˘ ·ÛÙÚÔÏÔÁ›·˜. TÔ ÌfiÓÔ ··Ú·›ÙËÙÔ Â›Ó·È Ó· ·Ó·ÚˆÙËı› ·Ó ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›. M ¿ÏÏ· ÏfiÁÈ·, ÌÔÚÔ‡Ó ÔÈ ·ÛÙÚÔÏfiÁÔÈ Ó· ÚԂϤ„Ô˘Ó ·ÎÚÈ‚Ò˜ Î·È ÌÂ Û˘- ÁÎÂÎÚÈ̤ÓÔ ÙÚfiÔ ÙËÓ ·ÓıÚÒÈÓË ÌÔ›Ú·; Ÿ¯È, ‰ÂÓ ÌÔÚÔ‡Ó. ∫·Ó¤Ó·˜ ·ÛÙÚÔ- ÏfiÁÔ˜ ‰ÂÓ ÚÔ¤‚Ï„ ÙËÓ ÙÒÛË ÙÔ˘ ·ÂÚÔÏ¿ÓÔ˘ Ù˘ TWA, Ù‹ÛË 800Ø Î·- Ó¤Ó·˜ ‰ÂÓ ÚÔ›‰Â ÙÔÓ Î·Ù·ÛÙÚÂÙÈÎfi ÛÂÈÛÌfi ÛÙÔ NfiÚıÚÈÙ˙ Ù˘ K·ÏÈÊfiÚ- ÓÈ·˜. ™˘ÓÂÒ˜, Ë ıˆڛ· ÛÙËÓ ÔÔ›· ‚·Û›˙ÂÙ·È Ë ·ÛÙÚÔÏÔÁ›· ‰ÂÓ ¤¯ÂÈ Î·- Ì›· ÛËÌ·Û›·, ·ÊÔ‡ Ë ·ÛÙÚÔÏÔÁ›·, ·ÏÔ‡Ûٷٷ, ‰ÂÓ ÌÔÚ› Ó· οÓÂÈ ·˘Ùfi Ô˘ ÔÈ ·ÛÙÚÔÏfiÁÔÈ ÈÛ¯˘Ú›˙ÔÓÙ·È fiÙÈ Î¿ÓÂÈ. EÍ·Ê·Ó›˙ÂÙ·È ·ÁηÏÈ¿ Ì ÙÔÓ ÂηÙÔÛÙfi ›ıËÎÔ. TO EP°A§EIO TOY NOY O B›ÓÛÂÓÙ NÙ›‰ÈÂÚ ·Ó·Ù‡ÛÛÔÓÙ·˜ ÙÔÓ Û˘ÏÏÔÁÈÛÌfi ÙÔ˘ Û¯ÂÙÈο Ì ÙȘ ·ÓÙ·- ÌÔÈ‚¤˜ Ô˘ ÚÔÛʤÚÂÈ Ë ÂÈÛÙ‹ÌË ·Ó·Ê¤ÚÂÈ ÌÈ· ÛÂÈÚ¿ ·fi ÙȘ ϤÔÓ ÚÔ- Ê·Ó›˜ —¯Ú‹Ì·Ù·, ·ÛÊ¿ÏÂÈ·, ÙÈ̤˜— ηıÒ˜ Î·È ÙȘ «˘ÂÚ‚·ÙÈÎfiÙÂÚ˜», fiˆ˜ .¯. «¤Ó· ‰È·‚·Ù‹ÚÈÔ ÛÙÔÓ ÎfiÛÌÔ, Ë ·›ÛıËÛË ˆ˜ ·Ó‹ÎÂȘ ÛÙËÓ ·Ó- ıÚˆfiÙËÙ·, ÌÈ· ·›ÛıËÛË Ô˘ ˘ÂÚ‚·›ÓÂÈ ÔÏÈÙÈο Û‡ÓÔÚ· Î·È È‰ÂÔÏÔÁ›Â˜, ıÚËÛΛ˜ Î·È ÁÏÒÛÛ˜». øÛÙfiÛÔ, ÙȘ ·Ú·ÌÂÚ›˙ÂÈ fiϘ ¯¿ÚÈÓ ÌÈ·˜ ¿ÏÏ˘ «˘„ËÏfiÙÂÚ˘ Î·È ÈÔ ÂÎÏÂÙ˘Ṳ̂Ó˘» — Ù˘ ÈηÓÔÔ›ËÛ˘ Ù˘ Ê˘ÛÈ΋˜ Â- ÚȤÚÁÂÈ·˜ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÔ˘: «ŒÓ· ·fi Ù· ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈο Ô˘ ‰È·ÎÚ›ÓÔ˘Ó ÙÔÓ ¿ÓıÚˆÔ ·fi Ù· ˘fiÏÔÈ· ˙Ò· (‰ÈfiÙÈ ˙ÒÔ Â›Ó·È ·Ó·ÌÊ›‚ÔÏ· Î·È Ô ¿ÓıÚˆÔ˜) Â›Ó·È Ë ·Ó¿ÁÎË Ù˘ ÁÓÒÛ˘ ÁÈ· ¯¿ÚË Ù˘ ÁÓÒÛ˘. ¶ÔÏÏ¿ ˙Ò· ÂΉËÏÒÓÔ˘Ó Â- ÚȤÚÁÂÈ·, ·ÏÏ¿ Ë ÂÚȤÚÁÂÈ· ·˘Ù‹ ‰ÂÓ Â›Ó·È ÁÈ· Ù· ›‰È· ·Ú¿ ÌÈ· ÏÂ˘Ú¿ Ù˘ ‰È·‰Èηۛ·˜ ÚÔÛ·ÚÌÔÁ‹˜. O ¿ÓıÚˆÔ˜ ‰È„¿ÂÈ ÁÈ· Ì¿- ıËÛË. °È· ÔÏÏÔ‡˜ ·ÓıÚÒÔ˘˜, Ì¿ÏÈÛÙ·, ·Ó οÔÈÔ˜ Â›Ó·È ÚÔÈÎÈ- Ṳ̂ÓÔ˜ Ì ÙËÓ ÈηÓfiÙËÙ· Ó· Ì·ı·›ÓÂÈ ÙfiÙ ¤¯ÂÈ ˘Ô¯Ú¤ˆÛË Ó· Ì¿ıÂÈ. K¿ı ÎÔÌÌ¿ÙÈ ÁÓÒÛ˘, ÔÛÔ‰‹ÔÙ ÌÈÎÚfi, ÔÛÔ‰‹ÔÙ ¿Û¯ÂÙÔ Ì ÙËÓ ÚfiÔ‰Ô ‹ ÙËÓ Â˘ËÌÂÚ›· Ì·˜, ·ÔÙÂÏ› ̤ÚÔ˜ ÌÈ·˜ ÔÏfiÙËÙ·˜. ™Â ÙÔ‡- ÙË ÙËÓ ÔÏfiÙËÙ· Û˘ÌÌÂÙ¤¯ÂÈ Ô ÂÈÛÙ‹ÌÔÓ·˜. ∆Ô Ó· ÁÓˆÚ›˙ÂȘ Ú·ÁÌ·- ÙÈο ÙË Ì‡Á· ÛËÌ·›ÓÂÈ fiÙÈ Î·Ù¤¯ÂȘ ¤Ó· ÎÔÌÌ·Ù¿ÎÈ ÙÔ˘ ÌÂÁ·Ï›Ԣ Ù˘ °ÓÒÛ˘. A˘Ù‹ Â›Ó·È Ë ÚfiÎÏËÛË Î·È Ë ¯·Ú¿ Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘» (1962, Û. 118-119).
  • 42. 28 MEPO™ ¶PøTO. E¶I™THMH KAI ™KE¶TIKI™MO™ H Ô˘Û›· Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘, ÛÙÔ ‚·ÛÈÎfiÙÂÚfi Ù˘ Â›‰Ô, Â›Ó·È Ë ÂÚȤÚÁÂÈ· ÁÈ· ÙÔ Ò˜ ÏÂÈÙÔ˘ÚÁÔ‡Ó Ô ÎfiÛÌÔ˜ Î·È Ù· Ú¿ÁÌ·Ù· Ô˘ ·Ó‹ÎÔ˘Ó Û ·˘ÙfiÓ. «E›Ì·È, Ó· ÙÔ ԇ̠¤ÙÛÈ, ·ÁÈ‰Â˘Ì¤ÓÔ˜ — Û·Ó Î¿ÔÈÔ˜ Ô˘ ÙÔ˘ ¤‰ˆÛ·Ó οÙÈ ı·˘Ì¿ÛÈÔ fiÙ·Ó ‹Ù·Ó ·È‰› Î·È ÂÍ·ÎÔÏÔ˘ı› Ó· „¿¯ÓÂÈ ÁÈ· Ó· ÙÔ Í·- Ó·‚Ú›. ¶¿ÓÙ· Á˘Ú‡ˆ Û·Ó ·È‰› Ù· ı·˘Ì·ÛÙ¿ Ú¿ÁÌ·Ù· Ô˘ ͤڈ fiÙÈ ı· ‚Úˆ — ›Ûˆ˜ fi¯È οı ÊÔÚ¿, ·ÏÏ¿ ÙÔ˘Ï¿¯ÈÛÙÔÓ Ô‡ Î·È Ô‡», ·Ú·ÙËÚÔ‡- ÛÂ Ô º¿˘ÓÌ·Ó (1988, Û. 16). TÔ ÛËÌ·ÓÙÈÎfiÙÂÚÔ ÂÚÒÙËÌ· ÁÈ· ÙËÓ ·È‰Â›· Â›Ó·È ÏÔÈfiÓ ÙÔ ÂÍ‹˜: TÈ ÂÚÁ·Ï›· ‰›ÓÔÓÙ·È ÛÙ· ·È‰È¿ ˆ˜ ‚ÔËı‹Ì·Ù· ÁÈ· Ó· ÌÔÚ¤ÛÔ˘Ó ·˘Ù¿ Ó· ÂÍÂÚ¢ӋÛÔ˘Ó, Ó· ·ÔÏ·‡ÛÔ˘Ó Î·È Ó· ηٷÓÔ‹ÛÔ˘Ó ÙÔÓ ÎfiÛÌÔ; Afi fiÏ· Ù· ÂÚÁ·Ï›· Ô˘ Ì·ı·›ÓÂÈ Î·Ó›˜ Ó· ¯ÚËÛÈÌÔÔÈ› ÛÙÔ Û¯ÔÏ›Ô, Ë ÂÈÛÙ‹ÌË Î·È Ë ÎÚÈÙÈ΋ ÛΤ„Ë ·¤Ó·ÓÙÈ Û οı ÏÔÁ‹˜ ÈÛ¯˘ÚÈ- ÛÌÔ‡˜ ı· Ú¤ÂÈ Ó· ‚Ú›ÛÎÔÓÙ·È ·Ó¿ÌÂÛ· ÛÙ· ÚÒÙ·. T· ·È‰È¿ ÁÂÓÓÈÔ‡ÓÙ·È Ì ÙËÓ ÈηÓfiÙËÙ· Ó· ·ÓÙÈÏ·Ì‚¿ÓÔÓÙ·È Û¯¤ÛÂȘ ·È- Ù›Ô˘-·ÈÙÈ·ÙÔ‡. O ÂÁΤʷÏfi˜ Ì·˜ Â›Ó·È ÌÈ· Ê˘ÛÈ΋ Ì˯·Ó‹ ÈηӋ Ó· ÂÓÙÔ›- ˙ÂÈ ÁÂÁÔÓfiÙ· Ô˘ Û˘Ó‰¤ÔÓÙ·È ÌÂٷ͇ ÙÔ˘˜ Î·È Ó· χÓÂÈ ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ô˘ ··ÈÙÔ‡Ó ÙËÓ ÚÔÛÔ¯‹ Ì·˜. MÔÚԇ̠ӷ Ê·ÓÙ·ÛÙԇ̠οÔÈÔÓ ÚÔ˚ÛÙÔ- ÚÈÎfi ·ÓıÚˆ›‰Ë Ó· Û¿ÂÈ, Ó· ÏÂÈ·›ÓÂÈ Î·È Ó· ÌÂÙ·ÙÚ¤ÂÈ ÌÈ· ¤ÙÚ· Û ÂÚ- Á·Ï›Ô, ÁÈ· Ó· ÙÂÌ·¯›˙ÂÈ Ù· ÎÔ˘Ê¿ÚÈ· ÌÂÁ¿ÏˆÓ ıËÏ·ÛÙÈÎÒÓ. ∂›Û˘, ÌÔ- Úԇ̠›Ûˆ˜ Ó· Ê·ÓÙ·ÛÙԇ̠ÙÔÓ ÚÒÙÔ ¿ÓıÚˆÔ Ô˘ ·Ó·Î¿Ï˘„ fiÙÈ ·Ó ¯Ù˘‹ÛÂȘ ‰‡Ô ¤ÙÚ˜ ÙË ÌÈ· ¿Óˆ ÛÙËÓ ¿ÏÏË, ÌÔÚ›˜ Ó· ÚÔηϤÛÂȘ ÌÈ· Û›ı·, Ô˘ Ì ÙË ÛÂÈÚ¿ Ù˘ ÌÔÚ› Ó· ·Ó¿„ÂÈ ÌÈ· ʈÙÈ¿. O ÙÚÔ¯fi˜, Ô ÌÔ- ¯Ïfi˜, ÙÔ ÙfiÍÔ Î·È ÙÔ ‚¤ÏÔ˜, ÙÔ ¿ÚÔÙÚÔ —ÂÊ¢ڤÛÂȘ Ô˘ Ì·˜ Â¤ÙÚ„·Ó Ó· ‰È·ÌÔÚÊÒÓÔ˘Ì ÂÌ›˜ ÙÔ ÂÚÈ‚¿ÏÏÔÓ Ì·˜ ·ÓÙ› ·˘Ùfi Ó· ‰È·ÌÔÚÊÒÓÂÈ ÂÌ¿˜— Ì·˜ ¤‚·Ï·Ó ÛÙÔÓ ‰ÚfiÌÔ Ô˘ Ô‰‹ÁËÛ ÛÙÔÓ Û‡Á¯ÚÔÓÔ ÂÈÛÙËÌÔÓÈÎfi Î·È ÙÂ- ¯ÓÔÏÔÁÈÎfi ÎfiÛÌÔ. ™ÙÔ ÈÔ ıÂÌÂÏÈ҉˜ Â›‰Ô, ¯ÚÂÈ¿˙ÂÙ·È Ó· ÛÎÂÊÙfiÌ·ÛÙ ÁÈ· Ó· ·Ú·- Ì›ÓÔ˘Ì ˙ˆÓÙ·ÓÔ›. TÔ ÛΤÙÂÛı·È ·ÔÙÂÏ› ÙÔ Ô˘ÛȈ‰¤ÛÙÂÚÔ ·ÓıÚÒÈÓÔ ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈÎfi. ¶ÚÈÓ ·fi ÙÚÂȘ Î·È ϤÔÓ ·ÈÒÓ˜, Ô °¿ÏÏÔ˜ Ì·ıËÌ·ÙÈÎfi˜ Î·È ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜ PÂÓ¤ NÙÂοÚÙ ‹ K·ÚÙ¤ÛÈÔ˜ (R. Descartes ‹ Cartesius), ÎÏ›- ÓÔÓÙ·˜ ÌÈ· ·fi ÙȘ ÂÍ·ÓÙÏËÙÈÎfiÙÂÚ˜ Î·È ÎÚÈÙÈÎfiÙÂÚ˜ ÂÓ‰ÔÛÎÔ‹ÛÂȘ ÛÙËÓ ÈÛÙÔÚ›· ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÈÓÔ˘ Ó‡̷ÙÔ˜, ηٿÏËÁ ÛÙÔ Û˘Ì¤Ú·ÛÌ· ˆ˜ ¤Ó· ÌfiÓÔÓ Ú¿ÁÌ· ÁÓÒÚÈ˙ Ì ‚‚·ÈfiÙËÙ·: «Cogito ergo sum – ÛΤÙÔÌ·È, ¿Ú· ˘¿Ú¯ˆ». AÏÏ¿ ÙÔ Ó· Â›Ó·È Î·Ó›˜ ¿ÓıÚˆÔ˜ ÛËÌ·›ÓÂÈ Ó· ÛΤÙÂÙ·È. Ofi- ÙÂ, ·ÓÙÈÛÙÚ¤ÊÔÓÙ·˜ ÙË Ú‹ÛË ÙÔ˘, ÌÔÚԇ̠ӷ ԇ̠«Sum ergo cogito – ˘¿Ú¯ˆ, ¿Ú· ÛΤÙÔÌ·È».
  • 43. 2 √,∆π ¶√§À∆πª√∆∂ƒ√ ∂Ã√Àª∂ ∏ ‰È·ÊÔÚ¿ ÌÂٷ͇ ÂÈÛÙ‹Ì˘ Î·È „¢‰ÔÂÈÛÙ‹Ì˘ ∆Ô ÎÔÌÌ¿ÙÈ ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘ Ô˘ ·ÔηÏÂ›Ù·È «µÈÔÌ˯·ÓÈ΋ ¢‡ÛË» ı· ÌÔÚÔ‡- ÛÂ, ÛÙÔ Û‡ÓÔÏfi ÙÔ˘, Ó· ıˆÚËı› ˆ˜ ÌÓËÌÂ›Ô ÛÙËÓ ∂ÈÛÙËÌÔÓÈ΋ ∂·Ó¿- ÛÙ·ÛË, ÌÈ· Â·Ó¿ÛÙ·ÛË Ô˘ ÍÂΛÓËÛ ÚÈÓ ·fi ÙÔ˘Ï¿¯ÈÛÙÔÓ 400 ¯ÚfiÓÈ· Î·È Ô˘ ÙËÓ Ô˘Û›· Ù˘ ·¤‰ˆÛ Ì ÌÈ· ÊÚ¿ÛË ¤Ó·˜ ·fi ÙÔ˘˜ ÚˆÙÔÌ¿ÛÙÔÚ¤˜ Ù˘, Ô ºÚ·ÁΛÛÎÔ˜ µ¿ÎˆÓ (Francis Bacon): «∏ ÁÓÒÛË Î·ı’ ·˘Ù‹Ó Â›Ó·È ÂÍÔ˘Û›·». ∑ԇ̠۠ÌÈ· ÂÈÛÙËÌÔÓÈ΋ Î·È Ù¯ÓÔÏÔÁÈ΋ ÂÔ¯‹. ¶ÚÈÓ ·fi 30 ¯ÚfiÓÈ·, Ô ÈÛÙÔÚÈÎfi˜ Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘ NÙ¤ÚÂÎ ∆˙. NÙ ™fiÏ· ¶Ú¿È˜ (D.J.D.S. Price) ·Ú·ÙËÚÔ‡Û fiÙÈ «Ì fiÔÈÔÓ Â‡ÏÔÁÔ ÙÚfiÔ ÎÈ ·Ó ÔÚ›ÛÂÈ Î·Ó›˜ ÙÔÓ ÂÈÛÙ‹ÌÔÓ·, ÌÔÚԇ̠ӷ ԇ̠fiÙÈ ÙÔ 80% Ì 90% ÙˆÓ ÂÈÛÙËÌfiÓˆÓ Ô˘ ¤˙ËÛ·Ó ÔÙ¤ ‚Ú›ÛÎÔÓÙ·È Û‹ÌÂÚ· ÂÓ ˙ˆ‹. ◊, Ì ¿ÏÏ· ÏfiÁÈ·: οı ӤԘ ÂÈ- ÛÙ‹ÌÔÓ·˜ Ô˘ ·Ú¯›˙ÂÈ ÙË ÛÙ·‰ÈÔ‰ÚÔÌ›· ÙÔ˘ Û‹ÌÂÚ·, fiÙ·Ó ı· ÊÙ¿ÛÂÈ ÛÙÔ Ù¤- ÏÔ˜ Ù˘ Î·È ˘Ôı¤ÙÔÓÙ·˜ fiÙÈ ¤¯ÂÈ ˙‹ÛÂÈ ÌÈ· ̤Û˘ ‰È¿ÚÎÂÈ·˜ ˙ˆ‹, ı· ‰È·È- ÛÙÒÛÂÈ, οÓÔÓÙ·˜ ÌÈ·Ó ·Ó·‰ÚÔÌ‹, fiÙÈ ÙÔ 80-90% ÙˆÓ ÂÈÛÙËÌÔÓÈÎÒÓ ÂÚÁ·- ÛÈÒÓ Ô˘ Û˘ÓÙ¿¯ıËÎ·Ó ÔÙ¤ ı· ¤¯Ô˘Ó ‰ËÌÔÛÈ¢Ù› ηٿ ÙË ‰È¿ÚÎÂÈ· Ù˘ ÛÙ·‰ÈÔ‰ÚÔÌ›·˜ ÙÔ˘, ÂÓÒ ÌfiÏȘ ÙÔ 10-20% ı· ¤¯Ô˘Ó Û˘ÁÁÚ·Ê› ÚÈÓ ·fi ÙÔ ÍÂΛÓËÌ· Ù˘ ηÚȤڷ˜ ÙÔ˘» (1963, Û. 1-2). ™‹ÌÂÚ·, ÁÈ· ·Ú¿‰ÂÈÁÌ·, ‰ËÌÔÛȇÔÓÙ·È Î¿ı ¯ÚfiÓÔ ¿Óˆ ·fi ¤ÍÈ Âη- ÙÔÌ̇ÚÈ· ¿ÚıÚ· Û ÙÔ˘Ï¿¯ÈÛÙÔÓ 100.000 ÂÈÛÙËÌÔÓÈο ÂÚÈÔ‰Èο. ∆Ô ¢Â- η‰ÈÎfi ™‡ÛÙËÌ· ∆·ÍÈÓfiÌËÛ˘ NÙÈÔ‡È (Dewey) ·Ó·Ê¤ÚÂÈ ˘fi ÙÔÓ Ù›ÙÏÔ «∫·- ı·Ú‹ ∂ÈÛÙ‹ÌË» 1000 Î·È ϤÔÓ ‰È·ÊÔÚÂÙÈΤ˜ ηÙËÁÔڛ˜ Î·È ÁÈ· ηıÂÌÈ¿ ·fi ·˘Ù¤˜ ˘¿Ú¯Ô˘Ó ‰Âο‰Â˜ ÂÍÂȉÈÎÂ˘Ì¤ÓˆÓ ÂÚÈÔ‰ÈÎÒÓ. ™ÙËÓ ∂ÈÎfiÓ· 1 Ê·›ÓÂÙ·È Ë ·‡ÍËÛË ÙÔ˘ ·ÚÈıÌÔ‡ ÙˆÓ ÂÈÛÙËÌÔÓÈÎÒÓ ÂÚÈÔ‰ÈÎÒÓ ·fi ÙËÓ ›‰Ú˘ÛË Ù˘ µ·ÛÈÏÈ΋˜ ∂Ù·ÈÚ›·˜ ÙÔ˘ §ÔÓ‰›ÓÔ˘ ÙÔ 1662, fiÙ·Ó ˘‹Ú¯·Ó ÌfiÓÔ ‰‡Ô, ̤¯ÚÈ Û‹ÌÂÚ·. ™¯Â‰fiÓ Î¿ı ‰›Ô ÁÓÒÛ˘ ·ÚÔ˘ÛÈ¿˙ÂÈ ÌÈ· Ù¤ÙÔÈ· ÂÎıÂÙÈ΋ ·‡ÍËÛË.
  • 44. 30 MEPO™ ¶PøTO. E¶I™THMH KAI ™KE¶TIKI™MO™ ∞ÚÈıÌfi˜ ÂÈÛÙËÌÔÓÈÎÒÓ ÂÚÈÔ‰ÈÎÒÓ EIKONA 1. ∞ÚÈı- Ìfi˜ ÂÈÛÙËÌÔÓÈÎÒÓ ÂÚÈÔ‰ÈÎÒÓ ·fi ÙÔ 1662 ¤ˆ˜ Û‹ÌÂÚ· [¶ËÁ‹: De Solla Price 1963.] ŒÙÔ˜ ∫·ıÒ˜ ·˘Í¿ÓÂÙ·È Ô ·ÚÈıÌfi˜ ÂÎÂ›ÓˆÓ Ô˘ ÂÚÁ¿˙ÔÓÙ·È Û ¤Ó· ‰›Ô, ·˘Í¿- ÓÂÙ·È ·Ó¿ÏÔÁ· Î·È Ô fiÁÎÔ˜ ÙˆÓ ÁÓÒÛˆÓ, ÁÂÁÔÓfi˜ Ô˘ Ô‰ËÁ› ÛÙË ‰ËÌÈÔ˘Ú- Á›· Ó¤ˆÓ ı¤ÛÂˆÓ ÂÚÁ·Û›·˜, ÚÔÛÂÏ·ÂÈ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔ˘˜ ·ÓıÚÒÔ˘˜ Î.Ô.Î. OÈ Î·Ì‡Ï˜ Ù˘ EÈÎfiÓ·˜ 2, Ô˘ ÂÚÈÁÚ¿ÊÔ˘Ó ÙÔÓ ·ÚÈıÌfi ÙˆÓ ÌÂÏÒÓ Ù˘ ∞ÌÂ- ÚÈηÓÈ΋˜ ª·ıËÌ·ÙÈ΋˜ ∂Ù·ÈÚ›·˜ (American Mathematical Society, ¤ÙÔ˜ ›‰Ú˘Û˘ 1888) Î·È Ù˘ ª·ıËÌ·ÙÈ΋˜ ŒÓˆÛ˘ Ù˘ ∞ÌÂÚÈ΋˜ (Mathematical Association of America, ¤ÙÔ˜ ›‰Ú˘Û˘ 1915), ·ÂÈÎÔÓ›˙Ô˘Ó ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈο ÙÔ Ê·ÈÓfiÌÂÓÔ ·˘Ùfi. ∆Ô 1965, ·Ú·ÙËÚÒÓÙ·˜ ÙÔÓ ÂÈÙ·¯˘ÓfiÌÂÓÔ Ú˘ıÌfi ·‡ÍËÛ˘ ÙÔ˘ ·ÚÈıÌÔ‡ ÙˆÓ ÂÈÛÂÚ¯fiÌÂÓˆÓ ÛÙÔ˘˜ ‰È¿ÊÔÚÔ˘˜ ÂÈÛÙËÌÔÓÈÎÔ‡˜ ÎÏ¿‰Ô˘˜, Ô ˘Ê˘Ô˘ÚÁfi˜ ∂ÈÛÙËÌÒÓ Î·È ¶·È‰Â›·˜ Ù˘ ªÂÁ¿Ï˘ µÚÂÙ·Ó›·˜ η٤ÏËÍ ÛÙÔ ÂÍ‹˜ Û˘Ì¤Ú·ÛÌ·: «∂‰Ò Î·È ÙÔ˘Ï¿¯ÈÛÙÔÓ 200 ¯ÚfiÓÈ·, ÔÈ ÂÈÛÙ‹ÌÔÓ˜ ·Ô- ÙÂÏÔ‡Ó ·ÓÙÔ‡ ÌÈ· ÛËÌ·ÓÙÈ΋ ÌÂÈÔÓfiÙËÙ· ÙÔ˘ ÏËı˘ÛÌÔ‡. ™ÙËÓ ªÂÁ¿ÏË µÚÂÙ·Ó›· Û‹ÌÂÚ· Â›Ó·È ÈÔ ÔÏÏÔ› ·fi ÙÔ˘˜ ÈÂڈ̤ÓÔ˘˜ Î·È ÙÔ˘˜ ·ÍȈ̷ÙÈ- ÎÔ‡˜ ÙÔ˘ ÛÙÚ·ÙÔ‡. ∞Ó ·˘Ùfi˜ Ô Ú˘ıÌfi˜ ÚÔfi‰Ô˘, Ô˘ ‰È·ÚΛ ·fi ÙËÓ ÂÔ- ¯‹ ÙÔ˘ N‡وӷ, Û˘Ó¯ÈÛÙ› Î·È ÛÙ· ÂfiÌÂÓ· 200 ¯ÚfiÓÈ·, οı ¿ÓÙÚ·˜, Á˘- Ó·›Î· Î·È ·È‰› ÛÙÔÓ Ï·Ó‹ÙË ı· Â›Ó·È ÂÈÛÙ‹ÌÔÓ·˜, ηıÒ˜ Î·È Î¿ı ¿ÏÔ- ÁÔ, ·ÁÂÏ¿‰·, ÛÎ˘Ï› Î·È ÌÔ˘Ï¿ÚÈ» (Hardisson 1988, Û.14). ∏ Ù·¯‡ÙËÙ· ÙˆÓ ÌÂÙ·ÎÈÓ‹ÛÂˆÓ ·˘Í¿ÓÂÙ·È Â›Û˘ ÁˆÌÂÙÚÈο. Ë ÌÂÁ·Ï‡- ÙÂÚË ·‡ÍËÛË ¤¯ÂÈ Û˘Ì‚Â› ÛÙÔ ÙÂÏÂ˘Ù·›Ô 1% Ù˘ ‰È¿ÚÎÂÈ·˜ Ù˘ ·ÓıÚÒÈÓ˘ ÈÛÙÔÚ›·˜. O °¿ÏÏÔ˜ ÈÛÙÔÚÈÎfi˜ ºÂÚÓ¿Ó ªÚˆÓÙ¤Ï (F. Braudel) .¯. Ì·˜ Ϥ- ÂÈ fiÙÈ «Ô N·ÔϤˆÓ ‰ÂÓ ÎÈÓÔ‡ÓÙ·Ó Ù·¯‡ÙÂÚ· ·’ fi,ÙÈ Ô πÔ‡ÏÈÔ˜ ∫·›Û·Ú» (1981, Û. 429). ∫·Ù¿ ÙË ‰È¿ÚÎÂÈ· ÙÔ˘ 20Ô‡ ·ÈÒÓ·, fï˜, Ë Ù·¯‡ÙËÙ· ÙˆÓ ÌÂÙ·ÎÈÓ‹ÛÂˆÓ ¤¯ÂÈ ·˘ÍËı› ·ÛÙÚÔÓÔÌÈο (ÌÂÙ·ÊÔÚÈο Î·È Î˘ÚÈÔÏÂÎÙÈο), fiˆ˜ ‰Â›¯ÓÂÈ Î·È Ô ·ÎfiÏÔ˘ıÔ˜ ›Ó·Î·˜:
  • 45. O,TI ¶O§YTIMOTEPO EXOYME 31 1784 ÕÌ·Í· 15 ¯ÏÌ./ÒÚ· 1825 ∞ÙÌÔÌ˯·Ó‹ 20 ¯ÏÌ./ÒÚ· 1870 ¶Ô‰‹Ï·ÙÔ 25 ¯ÏÌ./ÒÚ· 1880 ∞ÙÌÔΛÓËÙÔ ÙÚ¤ÓÔ 150 ¯ÏÌ./ÒÚ· 1906 ∞ÙÌÔΛÓËÙÔ ·˘ÙÔΛÓËÙÔ 200 ¯ÏÌ./ÒÚ· 1919 ¶ÚÒÙ· ·ÂÚÔÏ¿Ó· 260 ¯ÏÌ./ÒÚ· 1938 ∞ÂÚÔÏ¿ÓÔ 650 ¯ÏÌ./ÒÚ· 1945 ª·¯ËÙÈÎfi ·ÂÚÔÏ¿ÓÔ 1000 ¯ÏÌ./ÒÚ· 1945 ¶˘Ú·˘ÏÔΛÓËÙÔ ·ÂÚÔÛοÊÔ˜ Bell X-1 1250 ¯ÏÌ./ÒÚ· 1960 ¶‡Ú·˘ÏÔ˜ 6.500 ¯ÏÌ./ÒÚ· 1985 ¢È·ÛÙËÌÈÎfi ψÊÔÚÂ›Ô 29.000 ¯ÏÌ./ÒÚ· 2000 ¢È·ÛÙËÌÈÎfi˜ ∞ÓȯÓÂ˘Ù‹˜ ∆∞À 360.000 ¯ÏÌ./ÒÚ· ∞ÚÈıÌfi˜ ÌÂÏÒÓ EIKONA 2. ∞‡ÍËÛË ·ÚÈıÌÔ‡ ÌÂÏÒÓ Ù˘ ∞ÌÂÚÈηÓÈ΋˜ ª·ıË- Ì·ÙÈ΋˜ ∂Ù·ÈÚ›·˜ Î·È Ù˘ ÚÔ- ÁÂÓ¤ÛÙÂÚ˘ ª·ıËÌ·ÙÈ΋˜ ∂Ù·È- Ú›·˜ Ù˘ N¤·˜ ÀfiÚ΢ (Û˘ÓÂ- ¯‹˜ ÁÚ·ÌÌ‹), Ô˘ ȉڇıËΠÙÔ 1888, Î·È Ù˘ ª·ıËÌ·ÙÈ΋˜ ŒÓˆÛ˘ Ù˘ ∞ÌÂÚÈ΋˜ (‰È·ÎÂ- ÎÔÌ̤ÓË ÁÚ·ÌÌ‹), Ë ÔÔ›· ȉڇıËΠÙÔ 1915. [¶·Ú·¯ˆÚ‹- ıËΠ·fi ÙË ª·ıËÌ·ÙÈ΋ ŒÓˆ- ŒÙÔ˜ ÛË Ù˘ ∞ÌÂÚÈ΋˜.]
  • 46. 32 MEPO™ ¶PøTO. E¶I™THMH KAI ™KE¶TIKI™MO™ ŒÓ· ÙÂÏÂ˘Ù·›Ô ·Ú¿‰ÂÈÁÌ· Û¯ÂÙÈÎfi Ì ÙȘ Ù¯ÓÔÏÔÁÈΤ˜ ·ÏÏ·Á¤˜ Ô˘ ‚·- Û›˙ÔÓÙ·È ÛÙËÓ ÂÈÛÙËÌÔÓÈ΋ ¤Ú¢ӷ ı· ‰ÒÛÂÈ ÌÈ· ÏËÚ¤ÛÙÂÚË ÂÈÎfiÓ· ÙÔ˘ ı¤Ì·ÙÔ˜. ∆· οı ÏÔÁ‹˜ ¯ÚÔÓfiÌÂÙÚ· Û fiϘ ÙȘ ÌÔÚʤ˜ ÙÔ˘˜ —ËÏȷο, ÌË- ¯·ÓÈο ‹ ¯ÂÈÚfi˜— ¤¯Ô˘Ó ‚ÂÏÙȈı› ÂÎıÂÙÈο (fiˆ˜ Ê·›ÓÂÙ·È ÛÙËÓ ∂ÈÎfiÓ· 3) ˆ˜ ÚÔ˜ ÙËÓ ·ÎÚ›‚ÂÈ¿ ÙÔ˘˜. ∂ÊfiÛÔÓ ˙ԇ̠ÛÙËÓ «ÂÔ¯‹ Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘», fï˜, ÁÈ·Ù› ·ÎÌ¿˙Ô˘Ó Ùfi- Û˜ „¢‰ÔÂÈÛÙËÌÔÓÈΤ˜ Î·È ·ÓÙÈÂÈÛÙËÌÔÓÈΤ˜ ·ÓÙÈÏ‹„ÂȘ; N¤Â˜ ıÚËÛΛ˜, ̇ıÔÈ, ‰ÂÈÛȉ·ÈÌÔӛ˜, ·ÈÚ¤ÛÂȘ, «N¤· ∂Ô¯‹» Î·È Î¿ı ÏÔÁ‹˜ ·ÓÔËۛ˜ ¤¯Ô˘Ó ‰ÈÂÈÛ‰‡ÛÂÈ Û οı ÁˆÓÈ¿ ÙfiÛÔ Ù˘ «Ï·˚΋˜» fiÛÔ Î·È Ù˘ «˘„ËÏ‹˜» Ù¤¯Ó˘. ∆Ô 1990, ÌÈ· ‰ËÌÔÛÎfiËÛË Û 1236 ÂÓ‹ÏÈÎÔ˘˜ ηÙÔ›ÎÔ˘˜ ÙˆÓ ∏¶∞ ·ÔÎ¿Ï˘„ ·ÓËÛ˘¯ËÙÈο ÔÛÔÛÙ¿ ›ÛÙ˘ Û ·Ú·Ê˘ÛÈο Ê·ÈÓfiÌÂÓ· (Gallup & Newport 1991, Û.137-146): ∞ÛÙÚÔÏÔÁ›· 52% ∂͈·ÈÛıËÙËÚȷ΋ ·ÓÙ›ÏË„Ë 46% ª¿ÁÈÛÛ˜ 19% ∂ÈÛΤ„ÂȘ Â͈Á‹ÈÓˆÓ 22% ÷̤ÓË ‹ÂÈÚÔ˜ Ù˘ ∞ÙÏ·ÓÙ›‰·˜ 33% ™˘Ó‡·ÚÍË ·ÓıÚÒˆÓ Î·È ‰ÂÈÓÔÛ·‡ÚˆÓ 41% ∫·Ù·ÎÏ˘ÛÌfi˜ ÙÔ˘ NÒ 65% ∂ÈÎÔÈÓˆÓ›· Ì ÙÔ˘˜ ÓÂÎÚÔ‡˜ 35% ¶ÚÔÛˆÈ΋ ·Ú·„˘¯È΋ ÂÌÂÈÚ›· 67% ÕÏϘ ‰ËÌÔÊÈÏ›˜ ȉ¤Â˜ ÙȘ ÂÔ¯‹˜ Ì·˜ Ì ÂÏ¿¯ÈÛÙË ‹ η̛· ÂÈÛÙËÌÔÓÈ- ΋ ‚¿ÛË Â›Ó·È Ë Ú·‚‰ÔÛÎÔ›·, ÙÔ ∆Ú›ÁˆÓÔ ÙˆÓ µÂÚÌÔ‡‰ˆÓ, Ù· ηο Ó‡- Ì·Ù·, ÔÈ ‚ÈÔÚÚ˘ıÌÔ›, Ô ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈÛÌfi˜, Ô ·ÈˆÚÈÛÌfi˜, Ë ÙËÏÂΛÓËÛË, Ù· Ê·- ÓÙ¿ÛÌ·Ù·, ÔÈ ÙËÏÂ·ıËÙÈÎÔ› ÓÙÂÙ¤ÎÙÈ‚, ÔÈ ÈÙ¿ÌÂÓÔÈ ‰›ÛÎÔÈ, Ë ÙËÏ·›ÛıËÛË, ÔÈ ∫ÈÚÏÈ·Ó¤˜ ·‡Ú˜, Ë Û˘Ó·ÈÛıËÌ·ÙÈ΋ ˙ˆ‹ ÙˆÓ Ê˘ÙÒÓ, Ë ÌÂÙ¿ ı¿Ó·ÙÔÓ ˙ˆ‹, Ù· Ù¤Ú·Ù·, Ë ÁÚ·ÊÔÏÔÁ›·, Ë ÎÚ˘ÙÔ˙ˆÔÏÔÁ›·, Ù· ̤ÓÙÈÔ˘Ì, Ë «‰‡Ó·ÌË ÙˆÓ ˘- Ú·Ì›‰ˆÓ», Ë ›ÛÙË ˆ˜ ̤ÛÔ ıÂÚ·›·˜, Ô ¯ÈÔÓ¿ÓıÚˆÔ˜ ÙˆÓ IÌ·Ï·˝ˆÓ, Ù· ÛÙÔȯÂȈ̤ӷ Û›ÙÈ·, Ù· ·ÂÈΛÓËÙ·, Ù· ÛËÌ›· ·ÓÙÈ‚·Ú‡ÙËÙ·˜ ηÈ, ·›ÛÙ¢- ÙÔ ÎÈ fï˜ ·ÏËıÈÓfi, Ë ·ÛÙÚÔÏÔÁÈ΋ ·ÓÙÈÛ‡ÏÏË„Ë. ∏ ›ÛÙË ÛÙ· Ê·ÈÓfiÌÂÓ· ·˘Ù¿ ‰ÂÓ ÂÚÈÔÚ›˙ÂÙ·È Û οÔÈÔ˘˜ ·ÏÏfiÎÔÙÔ˘˜ ·ÎÏÔ˘˜ ÙÔ˘ ·Ú·ÓÔ˚ÎÔ‡ ÂÚÈıˆÚ›Ô˘Ø ·ÓÙÈı¤Ùˆ˜, Â›Ó·È ÈÔ ‰È·‰Â‰Ô̤ÓË ·’ fi,ÙÈ ı· ı¤Ï·Ì ÔÈ ÂÚÈÛ- ÛfiÙÂÚÔÈ Ó· ÈÛÙ‡ԢÌÂ. ∞˘Ùfi ·ÎÚÈ‚Ò˜ Â›Ó·È ÙÔ ÂÚ›ÂÚÁÔ, ·Ó ·Ó·ÏÔÁÈÛÙ› ηÓ›˜ fiÛÔ ¤¯ÂÈ ÚÔ¯ˆÚ‹ÛÂÈ Ë ÂÈÛÙ‹ÌË ·fi ÙËÓ ÂÔ¯‹ ÙÔ˘ ªÂÛ·›ˆÓ·. ¢ÂÓ ı· ¤ÚÂ È· Ó· ÁÓˆÚ›˙Ô˘Ì fiÙÈ ÔÈ ÓfiÌÔÈ Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘ ·Ô‰ÂÈÎÓ‡Ô˘Ó ˆ˜ ‰ÂÓ ˘¿Ú¯Ô˘Ó Ê·ÓÙ¿ÛÌ·Ù·;
  • 47. O,TI ¶O§YTIMOTEPO EXOYME 33 0,000001 ÕÙÔÌÔ Î·ÈÛ›Ô˘ 0,00001 0,0001 ∞ÎÚ›‚ÂÈ· ‰Â˘ÙÂÚÔϤÙˆÓ ·Ó¿ Ë̤ڷ ∫Ú‡ÛÙ·ÏÏÔ˜ ¯·Ï·˙›· 0,001 ∂χıÂÚÔ ÂÎÎÚÂ̤˜ 0,01 ™¯Â‰fiÓ ÂχıÂÚÔ ÂÎÎÚÂ̤˜ 0,1 ∂ÎÎÚÂ̤˜ ¯·ÏÎÔ‡-¯¿Ï˘‚· ¢ÈfiÚıˆÛË ‚·ÚÔÌÂÙÚÈ΋˜ ›ÂÛ˘ 1 ∂ÎÎÚÂ̤˜ ÊÈ¿Ï˘ ˘‰Ú·ÚÁ‡ÚÔ˘ 10 µÂÏÙȈ̤Ó˜ Ô‰ÔÓÙÒÛÂȘ ∂ÎÎÚÂ̤˜ 100 Verge/Foliot 1.000 ŒÙÔ˜ EIKONA 3. ∞ÎÚ›‚ÂÈ· ¯ÚÔÓÔ̤ÙÚˆÓ ·fi ÙÔ 1300 ¤ˆ˜ Û‹ÌÂÚ·. ∆O ¶∞ƒ∞¢O•O ∆OÀ ¶πƒ™π°∫ ™ÙÔ ÎÏ·ÛÈÎfi Ì˘ıÈÛÙfiÚËÌ· ÓÂ˘Ì·ÙÈ΋˜ ÂÚÈÏ¿ÓËÛ˘ ÙÔ˘ ƒfiÌÂÚÙ ¶›ÚÛÈÁÎ ∆Ô ∑ÂÓ Î·È Ë Ù¤¯ÓË Û˘ÓÙ‹ÚËÛ˘ Ù˘ ÌÔÙÔÛ˘ÎϤٷ˜ (Zen and the Art of Motorcycle Maintenance) ˘¿Ú¯ÂÈ ¤Ó·˜ ÂÍ·ÈÚÂÙÈÎfi˜ ‰È¿ÏÔÁÔ˜ ·Ù¤Ú·-ÁÈÔ˘ Ô˘ ‰ÈÂÍ¿ÁÂÙ·È Î·Ù¿ ÙË ‰È¿ÚÎÂÈ· ÂÓfi˜ Ù·ÍȉÈÔ‡ Ì ÌÔÙÔÛ˘ÎϤٷ ·fi ÙÔ ¤Ó· ¿ÎÚÔ ÙˆÓ ∏¶∞ Ò˜ ÙÔ ¿ÏÏÔ, ÂÓfi˜ Ù·ÍȉÈÔ‡ Ô˘ ÂÚÈÏ·Ì‚¿ÓÂÈ ÔÏϤ˜ Ó˘- ¯ÙÂÚÈÓ¤˜ Û˘˙ËÙ‹ÛÂȘ. O ·Ù¤Ú·˜ ϤÂÈ ÛÙÔÓ ÁÈÔ ÙÔ˘ fiÙÈ ‰ÂÓ ÈÛÙ‡ÂÈ ÛÙ· Ê·- ÓÙ¿ÛÌ·Ù· ÁÈ·Ù› «...Â›Ó·È ·ÓÙÈÂÈÛÙËÌÔÓÈο. ∂›Ó·È ¿˘Ï·, ‰ÂÓ ¤¯Ô˘Ó ÂÓ¤ÚÁÂÈ· Î·È Û˘ÓÂÒ˜, Û‡Ìʈӷ Ì ÙÔ˘˜ ÓfiÌÔ˘˜ Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘, ‰ÂÓ ˘Ê›ÛÙ·ÓÙ·È ·- Ú¿ ÌfiÓÔ ÛÙ· Ì˘·Ï¿ ÙˆÓ ·ÓıÚÒˆÓ. º˘ÛÈο, ÔÈ ÓfiÌÔÈ Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘ Â›Ó·È Î·È ·˘ÙÔ› ¿˘ÏÔÈ Î·È ¯ˆÚ›˜ ÂÓ¤ÚÁÂÈ·, Û˘ÓÂÒ˜ ‰ÂÓ ˘Ê›ÛÙ·ÓÙ·È ·Ú¿ ÌfiÓÔ ÛÙ· Ì˘·Ï¿ ÙˆÓ ·ÓıÚÒˆÓ». O ÁÈÔ˜, ÌÂÚ‰Â̤ÓÔ˜ ÙÒÚ·, ·Ó·ÚˆÙÈ¤Ù·È ·Ó Ô ·Ù¤Ú·˜ ÙÔ˘ ¤¯ÂÈ ÍÂÛÙÚ·Ù›ÛÂÈ ÚÔ˜ ÙÔÓ ÌˉÂÓÈÛÌfi (1974, Û. 38-39):
  • 48. 34 MEPO™ ¶PøTO. E¶I™THMH KAI ™KE¶TIKI™MO™ «¢ÂÓ ÈÛÙ‡ÂȘ ÏÔÈfiÓ Ô‡Ù ÛÙ· Ê·ÓÙ¿ÛÌ·Ù· Ô‡Ù ÛÙËÓ ÂÈÛÙ‹ÌË;» «Ÿ¯È, ÈÛÙ‡ˆ ÛÙ· Ê·ÓÙ¿ÛÌ·Ù·». «∆È;» «OÈ ÓfiÌÔÈ Ù˘ Ê˘ÛÈ΋˜ Î·È Ù˘ ÏÔÁÈ΋˜, ÙÔ Û‡ÛÙËÌ· ÙˆÓ ·ÚÈıÌÒÓ, Ë ·Ú¯‹ Ù˘ ·ÏÁ‚ÚÈ΋˜ ·ÓÙÈηٿÛÙ·Û˘. ŸÏ· ·˘Ù¿ Â›Ó·È Ê·ÓÙ¿ÛÌ·Ù·. ∆fiÛÔ Ôχ Ù· ÈÛÙ‡ԢÌÂ, Ô˘ Ì·˜ Ê·›ÓÔÓÙ·È ·ÏËıÈÓ¿. º·›ÓÂÙ·È .¯. ·Ôχو˜ Ê˘ÛÈÎfi Ó· ˘Ôı¤ÙÔ˘Ì fiÙÈ Ë ‚·Ú‡ÙËÙ· Î·È Ô ÓfiÌÔ˜ Ù˘ ‚·- Ú‡ÙËÙ·˜ ÚÔ¸‹Ú¯·Ó ÙÔ˘ πÛ·¿Î N‡وӷ. £· ¤ÌÔÈ·˙ ·Ï·‚fi Ó· È- ÛÙ‡ÂÈ Î·Ó›˜ ˆ˜ ̤¯ÚÈ ÙÔÓ 17Ô ·ÈÒÓ· ‰ÂÓ ˘‹Ú¯Â ‚·Ú‡ÙËÙ·». «º˘ÛÈο». «™˘ÓÂÒ˜, ÚÈÓ ˘¿ÚÍÂÈ Ë °Ë, ÚÈÓ ˘¿ÚÍÔ˘Ó ÔÈ ¿ÓıÚˆÔÈ Î.Ù.Ï., Ô ÓfiÌÔ˜ Ù˘ ‚·Ú‡ÙËÙ·˜ ˘‹Ú¯Â. ŒÛÙÂΠÂΛ ¯ˆÚ›˜ ‰È΋ ÙÔ˘ Ì¿˙·, ¯ˆ- Ú›˜ ÂÓ¤ÚÁÂÈ· Î·È ¯ˆÚ›˜ Ó· ‚Ú›ÛÎÂÙ·È ÛÙÔ Ì˘·Ïfi ηÓÂÓfi˜». «™ˆÛÙ¿». «∆fiÙÂ, ÁÈ· Ó· ıˆÚËı› οÙÈ ·Ó‡·ÚÎÙÔ, ÙÈ ¯ÚÂÈ¿˙ÂÙ·È Ó· οÓÂÈ; ªfi- ÏȘ ¤Ú·Û οı ‰ÔÎÈÌ·Û›· ·Ó˘·ÚÍ›·˜ Ô˘ ˘Ê›ÛٷٷÈ. ¢ÂÓ ÌÔÚ›˜ Ó· ÛÎÂÊÙ›˜ Ô‡Ù ¤Ó· ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈÎfi Ù˘ ·Ó˘·ÚÍ›·˜ Ô˘ Ô ÓfiÌÔ˜ Ù˘ ‚·Ú‡ÙËÙ·˜ ‰ÂÓ Â›¯Â ‹ ¤Ó· ÂÈÛÙËÌÔÓÈÎfi ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈÎfi Ù˘ ‡·Ú͢ Ô˘ Ó· ›¯Â. ¶ÚԂϤˆ ˆ˜ ·Ó ÙÔ ÛÎÂÊÙ›˜ ·ÚÎÂÙ¿ ı· Á˘Ú- Ó¿˜ Û ·ÎÏÔ˘˜ ̤¯ÚÈ Ó· Û˘ÓÂȉËÙÔÔÈ‹ÛÂȘ fiÙÈ Ô ÓfiÌÔ˜ Ù˘ ‚·Ú‡ÙË- Ù·˜ ‰ÂÓ ˘‹Ú¯Â ÚÈÓ ·fi ÙÔÓ N‡وӷ. ŒÙÛÈ ÏÔÈfiÓ, Ô ÓfiÌÔ˜ Ù˘ ‚·- Ú‡ÙËÙ·˜ ‰ÂÓ ˘¿Ú¯ÂÈ, ·Ú¿ ÌfiÓÔ ÛÙ· Ì˘·Ï¿ ÙˆÓ ·ÓıÚÒˆÓ. ∂›Ó·È ¤Ó· Ê¿ÓÙ·ÛÌ·!». ∞˘Ùfi Â›Ó·È ÂΛÓÔ Ô˘ ÔÓÔÌ¿˙ˆ «¶·Ú¿‰ÔÍÔ ÙÔ˘ ¶›ÚÛÈÁλ. ŒÓ· ·fi Ù· ÈÔ ‰‡ÛÎÔÏ· ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· ÁÈ· ÙÔ˘˜ ÈÛÙÔÚÈÎÔ‡˜ Î·È ÙÔ˘˜ ÊÈÏÔÛfiÊÔ˘˜ Ù˘ ÂÈ- ÛÙ‹Ì˘ Ù· ÙÂÏÂ˘Ù·›· 30 ¯ÚfiÓÈ· ‹Ù·Ó Î·È Â›Ó·È Ë ¿ÚÛË Ù˘ ·ÓÙ›ıÂÛ˘ ·Ó¿- ÌÂÛ· ÛÙË ıÂÒÚËÛË Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘ ˆ˜ ÚÔԉ¢ÙÈ΋˜, ·ÓÂÍ¿ÚÙËÙ˘ ·fi ÙÔÓ ÔÏÈÙÈÛÌfi Î·È ·ÓÙÈÎÂÈÌÂÓÈ΋˜ ·Ó·˙‹ÙËÛ˘ Ù˘ ·Ï‹ıÂÈ·˜ Î·È ÛÙË ıÂÒÚËÛ‹ Ù˘ ˆ˜ ÌË ÚÔԉ¢ÙÈ΋˜, ÎÔÈÓˆÓÈο ηٷÛ΢·Ṳ̂Ó˘ Î·È ˘ÔÎÂÈÌÂÓÈ΋˜ ‰ËÌÈ- Ô˘ÚÁ›·˜ ÁÓÒÛ˘. OÈ ÊÈÏfiÛÔÊÔÈ Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘ ÔÓÔÌ¿˙Ô˘Ó ÙȘ ‰‡Ô ·˘Ù¤˜ ÚÔ- ÛÂÁÁ›ÛÂȘ ÈÓÙÂÚÓ·ÏÈÛÙÈ΋ (internalist) Î·È ÂÍÙÂÚÓ·ÏÈÛÙÈ΋ (externalist), ·ÓÙ›- ÛÙÔȯ·. O ÈÓÙÂÚÓ·ÏÈÛÙ‹˜ ÂÛÙÈ¿˙ÂÈ ÙËÓ ÚÔÛÔ¯‹ ÙÔ˘ ÛÙËÓ ÂÛˆÙÂÚÈ΋ ÏÂÈÙÔ˘Ú- Á›· Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘, ·ÓÂÍ¿ÚÙËÙ· ·fi Ù· ¢ڇÙÂÚ· ÔÏÈÙÈÛÌÈο Û˘ÌÊÚ·˙fiÌÂ- Ó¿ Ù˘: ÛÙËÓ ÂͤÏÈÍË ÙˆÓ È‰ÂÒÓ, ÙˆÓ ˘Ôı¤ÛˆÓ, ÙˆÓ ıˆÚÈÒÓ Î·È ÙˆÓ Ófi- ÌˆÓ Î·È ÛÙËÓ ÂÛˆÙÂÚÈ΋ ÏÔÁÈ΋ ·fi ÙËÓ ÔÔ›· ‰È¤ÔÓÙ·È Î·È Ì ÙËÓ ÔÔ›· Û˘Ó‰¤ÔÓÙ·È. O ∆˙ˆÚÙ˙ ™¿ÚÙÔÓ (G. Sarton), Ô µÂÏÁÔ-·ÌÂÚÈηÓfi˜ Ô˘ ˘‹Ú- Í ¤Ó·˜ ·fi ÙÔ˘˜ ıÂÌÂÏȈ٤˜ ÙÔ˘ ÎÏ¿‰Ô˘ Ù˘ ÈÛÙÔÚ›·˜ Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘, ‹Ù·Ó ÂΛÓÔ˜ Ô ÔÔ›Ô˜ ÂÈÛ‹Á·Á ÙËÓ ÈÓÙÂÚÓ·ÏÈÛÙÈ΋ ıÂÒÚËÛË. ∏ ‰È·Ù‡ˆÛË Ù˘ ÈÓÙÂÚÓ·ÏÈÛÙÈ΋˜ ı¤Û˘ ·fi ÙÔÓ ™¿ÚÙÔÓ, ÌÔÚ› Ó· Û˘ÓÔ„ÈÛÙ› ˆ˜ ÂÍ‹˜:
  • 49. O,TI ¶O§YTIMOTEPO EXOYME 35 1. ∏ ÌÂϤÙË Ù˘ ÈÛÙÔÚ›·˜ Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘ ‰ÈηÈÔÏÔÁÂ›Ù·È ÌÔÓ¿¯· ·fi ÙË ÛË- Ì·Û›· Ô˘ ¤¯ÂÈ ÁÈ· ÙË ÛËÌÂÚÈÓ‹ Î·È ÙË ÌÂÏÏÔÓÙÈ΋ ÂÈÛÙ‹ÌË. ø˜ ÂÎ ÙÔ‡- ÙÔ˘, ÔÈ ÈÛÙÔÚÈÎÔ› ÔÊ›ÏÔ˘Ó Ó· ηٷÓÔÔ‡Ó ÙË Û‡Á¯ÚÔÓË ÂÈÛÙ‹ÌË, ÒÛÙ ӷ ¤¯Ô˘Ó ÙË ‰˘Ó·ÙfiÙËÙ· Ó· ÂÍÂÙ¿˙Ô˘Ó Ò˜ Ë ÂÈÛÙ‹ÌË ÙÔ˘ ·ÚÂÏıfiÓÙÔ˜ ¤¯ÂÈ ‰È·ÌÔÚÊÒÛÂÈ ÙËÓ ÂͤÏÈÍ‹ Ù˘. 2. ∏ ÂÈÛÙ‹ÌË Â›Ó·È «Û˘ÛÙËÌ·ÙÔÔÈË̤ÓË ıÂÙÈ΋ ÁÓÒÛË» Î·È «Ë ·fiÎÙËÛË Î·È Û˘ÛÙËÌ·ÙÔÔ›ËÛË ıÂÙÈ΋˜ ÁÓÒÛ˘ Â›Ó·È ÔÈ ÌÔÓ·‰ÈΤ˜ ·ÓıÚÒÈÓ˜ ‰Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ˜ Ô˘ Â›Ó·È Ú¿ÁÌ·ÙÈ ÚÔԉ¢ÙÈΤ˜ Î·È ÛˆÚ¢ÙÈΤ˜» (Sarton 1936, Û. 5). O ÈÛÙÔÚÈÎfi˜ ı· Ú¤ÂÈ, Û˘ÓÂÒ˜, Ó· ÂÍÂÙ¿˙ÂÈ Î¿ı ÈÛÙÔÚÈÎfi ‚‹Ì· Û ۯ¤ÛË Ì ÙÔ ·Ó Ù· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù¿ ÙÔ˘ ÚÔ¿ÁÔ˘Ó ÙËÓ ÂÈÛÙ‹ÌË ‹ ÚÔηÏÔ‡Ó ÙËÓ ÔÈÛıÔ‰ÚfiÌËÛ‹ Ù˘. 3. ∞Ó Î·È Ë ÂÈÛÙ‹ÌË Â›Ó·È ·Ó·fiÛ·ÛÙÔ ÙÌ‹Ì· ÙÔ˘ ÔÏÈÙÈÛÌÔ‡, ÂÏ¿¯ÈÛÙ· ÂËÚ¿˙ÂÙ·È ·fi ·˘ÙfiÓ. ™˘ÓÂÒ˜, Ô ÈÛÙÔÚÈÎfi˜ ‰ÂÓ ¯ÚÂÈ¿˙ÂÙ·È Ó· ·ÓË- Û˘¯Â› ÁÈ· ÙÔ Â͈ÙÂÚÈÎfi Ï·›ÛÈÔ, ·ÏÏ¿ ı· Ú¤ÂÈ Ó· ÙÔÓ ··Û¯ÔÏÔ‡Ó Ìfi- ÓÔÓ ÔÈ ÂÛˆÙÂÚÈΤ˜ ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›Â˜ Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘. 4. ∏ ÂÈÛÙ‹ÌË, ÂÂȉ‹ Â›Ó·È ıÂÙÈ΋, ÛˆÚ¢ÙÈ΋ Î·È ÚÔԉ¢ÙÈ΋, ·ÔÙÂÏ› ÙË ÛËÌ·ÓÙÈÎfiÙÂÚË Û˘ÓÂÈÛÊÔÚ¿ ÛÙËÓ ÈÛÙÔÚ›· Ù˘ ·ÓıÚˆfiÙËÙ·˜. ∂›Ó·È, ÏÔÈfiÓ, ÙÔ ÛËÌ·ÓÙÈÎfiÙÂÚÔ ·ÓÙÈΛÌÂÓÔ ÌÂϤÙ˘ Ô˘ ˘¿Ú¯ÂÈ ÁÈ· ¤Ó·Ó ÈÛÙÔÚÈÎfi Î·È Ë ÌÂϤÙË ·˘Ù‹ ÌÔÚ› Ó· ‚ÔËı‹ÛÂÈ ÛÙËÓ ÚfiÏË„Ë ÔÏ¤ÌˆÓ Î·È ÛÙËÓ ÂÈÎÔÈÓˆÓ›· ÌÂٷ͇ Ï·ÒÓ Î·È ÔÏÈÙÈÛÌÒÓ. ™ÙËÓ ·ÓÙ›ÂÚ· fi¯ıË, Ô ÂÍÙÂÚÓ·ÏÈÛÙ‹˜ Û˘ÁÎÂÓÙÚÒÓÂÈ ÙËÓ ÚÔÛÔ¯‹ ÙÔ˘ ÛÙËÓ ÙÔÔı¤ÙËÛË Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘ ̤۷ ÛÙÔ Â˘Ú‡ÙÂÚÔ ÔÏÈÙÈÛÌÈÎfi Ï·›ÛÈÔ Ù˘ ıÚËÛΛ·˜, Ù˘ ÔÏÈÙÈ΋˜, Ù˘ ÔÈÎÔÓÔÌ›·˜ Î·È ÙˆÓ È‰ÂÔÏÔÁÈÒÓ Î·È ÂÍÂ- Ù¿˙ÂÈ ÙËÓ Â›‰Ú·ÛË Ô˘ ·˘Ù¿ ·ÛÎÔ‡Ó ÛÙËÓ ÂͤÏÈÍË ÙˆÓ ÂÈÛÙËÌÔÓÈÎÒÓ È‰Â- ÒÓ, ˘Ôı¤ÛˆÓ, ıˆÚÈÒÓ Î·È ÓfïÓ. O ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜ Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘ ∆fiÌ·˜ ∫Ô˘Ó Â›Ó·È ·˘Ùfi˜ Ô˘ ÂÁηÈÓ›·Û ÙËÓ ÂÍÙÂÚÓ·ÏÈÛÙÈ΋ ·Ú¿‰ÔÛË ÙÔ 1962, Ì ÙË ‰ËÌÔÛ›Â˘ÛË ÙÔ˘ ‚È‚Ï›Ô˘ ÙÔ˘ ∏ ‰ÔÌ‹ ÙˆÓ ÂÈÛÙËÌÔÓÈÎÒÓ Â·Ó·ÛÙ¿ÛÂˆÓ (The Structure of Scientific Revolutions). ªÂ ÙÔ ‚È‚Ï›Ô ·˘Ùfi ÂÈÛ‹Á·Á ÙȘ ¤Ó- ÓÔȘ ÙÔ˘ ÂÈÛÙËÌÔÓÈÎÔ‡ ·Ú·‰Â›ÁÌ·ÙÔ˜ Î·È ÙˆÓ ·ÏÏ·ÁÒÓ ·Ú·‰Â›ÁÌ·ÙÔ˜. ∂ÍÂÙ¿˙ÔÓÙ·˜ ÙËÓ ÈÓÙÂÚÓ·ÏÈÛÙÈ΋ ·Ú¿‰ÔÛË, Ô ∫Ô˘Ó Î·Ù¤ÏËÁ ˆ˜ ÂÍ‹˜: «OÈ ÈÛÙÔÚÈÎÔ› Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘ ¯ÚˆÛÙÔ‡Ó ¿Ú· ÔÏÏ¿ ÛÙÔÓ ·Â›ÌÓËÛÙÔ ∆˙ˆÚÙ˙ ™¿ÚÙÔÓ ÁÈ· ÙÔÓ ÚfiÏÔ ÙÔ˘ ÛÙËÓ Î·ıȤڈÛË ÙÔ˘ Â·ÁÁ¤ÏÌ·Ùfi˜ ÙÔ˘˜, ˆÛÙfiÛÔ Ë ÂÈÎfiÓ· Ù˘ ÂȉÈÎfiÙËÙ¿˜ ÙÔ˘˜ Ô˘ ÂΛÓÔ˜ ‰È·ÌfiÚʈÛÂ Û˘Ó¯›˙ÂÈ Ó· Â›Ó·È ÂÈ‚Ï·‚‹˜, ·Ó Î·È ¤¯ÂÈ ÚÔ ÔÏÏÔ‡ ·ÔÚÚÈÊı›» (1977, Û. 148). O ÈÛÙÔÚÈÎfi˜ Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘ ƒ›ÙÛ·ÚÓÙ ŸÏÛÔÓ (R. Olson), Ô ÔÔ›Ô˜ ÌÂÙ·‹- ‰ËÛ ·fi ÙË Ê˘ÛÈ΋ ÛÙÔÓ ÎÏ¿‰Ô Ù˘ ÈÛÙÔÚ›·˜ Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘, ÚÔÛ·ı› Ó· ÂÍÈÛÔÚÚÔ‹ÛÂÈ ·˘Ù¤˜ ÙȘ ‰‡Ô ı¤ÛÂȘ. O ŸÏÛÔÓ ÍÂÎÈÓ¿ ÙÔ ‚È‚Ï›Ô ÙÔ˘ ∂ÈÛÙ‹- ÌË ıÂÔÔÈË̤ÓË Î·È ÂÈÛÙ‹ÌË ˘fi ·ÌÊÈÛ‚‹ÙËÛË (Science Deified and Science Defied, 1991) Ì ÌÈ· Ú‹ÛË ÙÔ˘ „˘¯ÔÏfiÁÔ˘ ª. º. ™Î›ÓÂÚ (B.F. Skinner), Ë
  • 50. 36 MEPO™ ¶PøTO. E¶I™THMH KAI ™KE¶TIKI™MO™ ÔÔ›· Û˘Ì˘ÎÓÒÓÂÈ Ï·ÎˆÓÈο ÙËÓ ÈÓÙÂÚÓ·ÏÈÛÙÈ΋ ı¤ÛË: «∫·Ì›· ıˆڛ· ‰ÂÓ ÌÔÚ› Ó· ·ÏÏ¿ÍÂÈ ÂΛÓÔ ÙÔ˘ ÔÔ›Ô˘ ·ÔÙÂÏ› ıˆڛ·». O ŸÏÛÔÓ, ÛÙË Û˘- Ó¤¯ÂÈ·, ·ÔÚÚ›ÙÂÈ ¤Ó·Ó ÙfiÛÔ ÛÙÂÓfi ÈÓÙÂÚÓ·ÏÈÛÌfi: «À¿Ú¯ÂÈ ÛÔ‚·Ú‹ ·ÌÊÈ- ‚ÔÏ›· ÁÈ· ÙÔ ·Ó ÌÈ· Ù¤ÙÔÈ· ‰È·Ù‡ˆÛË Âȉ¤¯ÂÙ·È ÂÚÌËÓ›· Ô˘ Ó· ÙËÓ Î·- ıÈÛÙ¿ ·ÏËı‹, ·ÎfiÌ· Î·È fiÙ·Ó Ù· ·ÓÙÈΛÌÂÓ· Ù˘ ıˆڛ·˜ Â›Ó·È ¿„˘¯·. ‰ÂÓ ˘¿Ú¯ÂÈ fï˜ ηÌÈ¿ ·ÌÊÈ‚ÔÏ›· fiÙÈ Â›Ó·È Ï·Óı·Ṳ̂ÓË fiÙ·Ó ·Ó·Ê¤ÚÂÙ·È Û ·ÓıÚÒÔ˘˜ Î·È ¿ÏÏ· ¤Ì„˘¯· fiÓÙ·». ªÈ· ÈÔ ÈÛÔÚÚÔË̤ÓË ÚÔÛ¤ÁÁÈÛË, ÚÔÛı¤ÙÂÈ Ô ŸÏÛÔÓ, Â›Ó·È Ë ıÂÒÚËÛË Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘ ÙfiÛÔ ˆ˜ ·Ú·ÁÒÁÔ˘ fiÛÔ Î·È ˆ˜ ·Ú·ÁˆÁÔ‡ ÙÔ˘ ÔÏÈÙÈÛÌÔ‡: «∞fi ÔÏϤ˜ ·fi„ÂȘ, Ë ÂÈÛÙ‹ÌË ¤¯ÂÈ ·ÏÒ˜ ‰ÈηÈÒÛÂÈ ÙËÓ ·ÏÏÂ¿ÏÏËÏË ·ÓÙÈηٿÛÙ·ÛË Â·Ï·ÈˆÌ¤ÓˆÓ ̇ıˆÓ ·fi ÈÔ Û‡Á¯ÚÔÓÔ˘˜ ˆ˜ ıÂ̤ÏÈÔ Ù˘ ηٷÓfiËÛ˘ ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘. ∏ ›‰È· Ë ÂÈ- ÛÙËÌÔÓÈ΋ ıˆڛ· ÚÔ·ÙÂÈ ÌfiÓÔÓ ·fi Î·È ˘fi ÙËÓ Â›‰Ú·ÛË ÙÔ˘ ÎÔÈÓˆÓÈ- ÎÔ‡ Î·È ÓÂ˘Ì·ÙÈÎÔ‡ Ù˘ ÂÚÈ‚¿ÏÏÔÓÙÔ˜ — Â›Ó·È ‰ËÏ·‰‹ ÚÔ˚fiÓ Î·È Ù·˘Ùfi- ¯ÚÔÓ· ηıÔÚÈÛÙÈÎfi˜ ·Ú¿ÁÔÓÙ·˜ ÙÔ˘ ÔÏÈÙÈÛÌÔ‡» (Û. 3). ªÈ· Ù¤ÙÔÈ· ÈÛÔÚ- ÚÔ›· Â›Ó·È ··Ú·›ÙËÙË, ‰ÈfiÙÈ Ô ·˘ÛÙËÚfi˜ ÈÓÙÂÚÓ·ÏÈÛÌfi˜ Â›Ó·È ·Ó¤ÊÈÎÙÔ˜. ˆÛÙfiÛÔ, ·Ó fiÏË Ë ÁÓÒÛË Â›Ó·È ÎÔÈÓˆÓÈο ηٷÛ΢·Ṳ̂ÓË Î·È ÚÔ˚fiÓ ÙÔ˘ ÔÏÈÙÈÛÌÔ‡, ÙfiÙÂ Ë ÂÍÙÂÚÓ·ÏÈÛÙÈ΋ ı¤ÛË Î·ı›ÛÙ·Ù·È ˘ÔΛÌÂÓÔ ÙÔ˘ ·˘ÙÔ‡ Ù˘ ηÈ, ·Ó·ÁηÛÙÈο, ηٷÚÚ¤ÂÈ. ∏ ȉ¤· fiÙÈ ÙÔ Û‡ÓÔÏÔ Ù˘ ÁÓÒÛ˘ ηıÔÚ›- ˙ÂÙ·È ÔÏÈÙÈÛÌÈο ηÈ, Û˘ÓÂÒ˜, ÛÙÂÚÂ›Ù·È ‚‚·ÈfiÙËÙ·˜ Â›Ó·È Î·Ù¿ ÌÂÁ¿ÏÔ Ì¤ÚÔ˜ ÚÔ˚fiÓ ÂÓfi˜ ·‚¤‚·ÈÔ˘ ÔÏÈÙÈÛÌÈÎÔ‡ ÂÚÈ‚¿ÏÏÔÓÙÔ˜. O ·ÎÚ·›Ô˜ ÂÍÙÂÚÓ·ÏÈÛÌfi˜ (Ô˘ Û˘¯Ó¿ ηÏÂ›Ù·È ÈÛ¯˘Úfi˜ Û¯ÂÙÈÎÈÛÌfi˜) ‰ÂÓ Â›Ó·È ‰˘Ó·ÙfiÓ Ó· ¢ÛÙ·ı›. ∞ÏÏ¿ fiÏÔÈ ÂÌ›˜ Ô˘ Ì·ıËÙ‡۷Ì Ï¿È Û ÈÛÙÔ- ÚÈÎÔ‡˜ Ù˘ ÁÂÓÈ¿˜ ÙÔ˘ ŸÏÛÔÓ (Ô ŸÏÛÔÓ Ô ›‰ÈÔ˜ ‹Ù·Ó ̤ÏÔ˜ Ù˘ ÂÈÙÚÔ‹˜ ÙÔ˘ ‰È‰·ÎÙÔÚÈÎÔ‡ ÌÔ˘) ÁÓˆÚ›˙Ô˘Ì Ôχ ηϿ ˆ˜ Ù· ÎÔÈÓˆÓÈο Ê·ÈÓfiÌÂÓ· Î·È ÔÈ ÔÏÈÙÈÛÌÈΤ˜ ·Ú·‰fiÛÂȘ Ú¿ÁÌ·ÙÈ ÂËÚ¿˙Ô˘Ó ÙȘ ıˆڛ˜, ÔÈ Ôԛ˜ Ì ÙË ÛÂÈÚ¿ ÙÔ˘˜ ηıÔÚ›˙Ô˘Ó ÙÔ Ò˜ ÂÚÌËÓ‡ÔÓÙ·È Ù· ‰Â‰Ô̤ӷ. ∆· ‰Â‰Ô̤ӷ ¿ÏÈ ÂÓÈÛ¯‡Ô˘Ó ÙȘ ıˆڛ˜ Î.Ô.Î. ¤ˆ˜ fiÙÔ˘, ÁÈ· οÔÈÔÓ ÏfiÁÔ, ÙÔ ÂÈÛÙË- ÌÔÓÈÎfi ·Ú¿‰ÂÈÁÌ· ·ÏÏ¿ÍÂÈ. ∞Ó, fï˜, Ô ÔÏÈÙÈÛÌfi˜ ηıÔÚ›˙ÂÈ ÙËÓ ÂÈÛÙ‹- ÌË —·Ó Ù· Ê·ÓÙ¿ÛÌ·Ù· Î·È ÔÈ ÓfiÌÔÈ Ù˘ ʇÛ˘ ‰ÂÓ ˘¿Ú¯Ô˘Ó, ·Ú¿ ÌfiÓÔ ÛÙ· Ì˘·Ï¿ ÙˆÓ ·ÓıÚÒˆÓ— ÙfiÙ ÁÈ·Ù› Ó· Â›Ó·È Ë ÂÈÛÙ‹ÌË ÂÁ΢ÚfiÙÂÚË ·fi ÙËÓ „¢‰ÔÂÈÛÙ‹ÌË; ∂›Ó·È ‰˘Ó·ÙfiÓ Ó· ÌËÓ ˘¿Ú¯ÂÈ Î·Ì›· ‰È·ÊÔÚ¿ ÌÂٷ͇ Ê·ÓÙ·ÛÌ¿ÙˆÓ Î·È ÓfiÌˆÓ Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘; ªÔÚԇ̠ӷ ÍÂʇÁÔ˘Ì ·fi ·˘ÙfiÓ ÙÔÓ Î‡ÎÏÔ ÙˆÓ ÂÚˆÙ‹ÛÂˆÓ ·Ó ·Ó·- ÁÓˆÚ›ÛÔ˘Ì ÙÔ ÂÍ‹˜, fiÛÔÓ ·ÊÔÚ¿ ÙËÓ ÂÈÛÙ‹ÌË: ·Ú’ fiÙÈ ÂËÚ¿˙ÂÙ·È ·fi ÙÔÓ ÔÏÈÙÈÛÌfi, Ë ÂÈÛÙ‹ÌË ÌÔÚ› Ó· ıˆÚËı› ÛˆÚ¢ÙÈ΋ Î·È ÚÔԉ¢ÙÈ΋ ·Ó ¯ÚËÛÈÌÔÔÈ‹ÛÔ˘Ì ÙÔ˘˜ fiÚÔ˘˜ ·˘ÙÔ‡˜ Ì ÙÚfiÔ ·ÎÚÈ‚‹ Î·È ÌË ·ÍÈÔÏÔ- ÁÈÎfi. ∂ÈÛÙËÌÔÓÈ΋ ÚfiÔ‰Ô˜ Â›Ó·È Ë ÛˆÚ¢ÙÈ΋ ·Ó¿Ù˘ÍË, ÛÂ Û˘Ó¿ÚÙËÛË Ì ÙÔÓ ¯ÚfiÓÔ, ÂÓfi˜ Û˘ÛÙ‹Ì·ÙÔ˜ ÁÓÒÛ˘ ÛÙÔ ÔÔ›Ô Ù· ¯Ú‹ÛÈÌ· ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈο ‰È·ÙËÚÔ‡ÓÙ·È Î·È Ù· ¿¯ÚËÛÙ· ÂÁηٷÏ›ÔÓÙ·È, ‚¿ÛÂÈ Ù˘ ·fiÚÚȄ˘ ‹ Ù˘ ÂȂ‚·›ˆÛ˘ Ù˘ ˘fi ¤ÏÂÁ¯Ô ÁÓÒÛ˘. ™‡Ìʈӷ Ì ÙÔÓ ÔÚÈÛÌfi ·˘Ùfi, Ë ÂÈ-
  • 51. O,TI ¶O§YTIMOTEPO EXOYME 37 ÛÙ‹ÌË —ηْ Â¤ÎÙ·ÛË Î·È Ë Ù¯ÓÔÏÔÁ›·— ·ÔÙÂÏÔ‡Ó ÙȘ ÌÔÓ·‰ÈΤ˜ ÔÏÈ- ÙÈÛÌÈΤ˜ ·Ú·‰fiÛÂȘ Ô˘ Â›Ó·È ÚÔԉ¢ÙÈΤ˜, fi¯È Ì ËıÈÎÔÏÔÁÈ΋ Î·È ÈÂ- Ú·Ú¯È΋ ¤ÓÓÔÈ· ·ÏÏ¿ Ì ÌÈ· Û·Ê‹ Î·È Î·Ï¿ ÔÚÈṲ̂ÓË ÛËÌ·Û›·. ∂›Ù ıÂÔ- ÔÈË̤ÓË Â›Ù ˘fi ·ÌÊÈÛ‚‹ÙËÛË, Ë ÂÈÛÙ‹ÌË Â›Ó·È ÚÔԉ¢ÙÈ΋ ηْ ·˘Ù‹Ó ÙË ÛˆÚ¢ÙÈ΋ ¤ÓÓÔÈ·. ∞˘Ùfi οÓÂÈ ÙËÓ ÂÈÛÙ‹ÌË Ó· ͯˆÚ›˙ÂÈ ·fi fiϘ ÙȘ ¿ÏϘ ·Ú·‰fiÛÂȘ, ÂȉÈο ·fi ÙËÓ „¢‰ÔÂÈÛÙ‹ÌË. ∏ Â›Ï˘ÛË ÙÔ˘ ÈÓÙÂÚÓ·ÏÈÛÙÈÎÔ‡-ÂÍÙÂÚÓ·ÏÈÛÙÈÎÔ‡ ÚÔ‚Ï‹Ì·ÙÔ˜ —ÙÔ˘ ¶·- Ú¿‰ÔÍÔ˘ ÙÔ˘ ¶›ÚÛÈÁΗ ÚÔ·ÙÂÈ ·fi ÙËÓ ·ÎÚ›‚ÂÈ· ÙˆÓ ÔÚÈÛÌÒÓ Î·È ·fi ÙË ÌÂϤÙË ÙˆÓ ÈÛÙÔÚÈÎÒÓ ·Ú·‰ÂÈÁÌ¿ÙˆÓ. ŒÓ· Ù¤ÙÔÈÔ ·Ú¿‰ÂÈÁÌ· Ô˘ ‰›- ÓÂÈ ÌÈ·Ó ÂÈÎfiÓ· Ù˘ Û˘Ó·Ú·ÛÙÈ΋˜ Û‡Ó‰ÂÛ˘ ÔÏÈÙÈ΋˜ Î·È ÂÈÛÙ‹Ì˘ Â›Ó·È ÙÔ ·ÎfiÏÔ˘ıÔ: OÈ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔÈ ıˆÚËÙÈÎÔ› Ù˘ ÔÏÈÙÈ΋˜ ı· Û˘ÌʈÓÔ‡Û·Ó fiÙÈ Ô §Â‚È¿ı·Ó (Leviathan, 1651) ÙÔ˘ ∆fiÌ·˜ ÃÔÌ˜ (Th. Hobbes) Â›Ó·È ¤Ó· ·fi Ù· ÛËÌ·ÓÙÈÎfiÙÂÚ· ÔÏÈÙÈο ΛÌÂÓ· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ÂÔ¯‹˜. OÈ ÈÔ ÔÏ- ÏÔ› ·fi ·˘ÙÔ‡˜, fï˜, ‰ÂÓ ¤¯Ô˘Ó ·ÓÙÈÏËÊı› fiÛÔ ÔÈ ÔÏÈÙÈΤ˜ ·fi„ÂȘ ÙÔ˘ ÃÔÌ˜ Â›Ó·È ‚·ÛÈṲ̂Ó˜ ÛÙȘ ÂÈÛÙËÌÔÓÈΤ˜ ȉ¤Â˜ Ù˘ ÂÔ¯‹˜ ÙÔ˘. O ÃÔÌ˜, Ì¿ÏÈÛÙ·, ¤‚ÏÂ ÙÔÓ Â·˘Ùfi ÙÔ˘ ˆ˜ ÙÔÓ °·ÏÈÏ·›Ô Î·È ÙÔÓ Ã¿Ú‚Â¸ Ù˘ ÂÈ- ÛÙ‹Ì˘ Ù˘ ÎÔÈÓˆÓ›·˜. ∏ ·ÊȤڈÛË ÙÔ˘ ¤ÚÁÔ˘ ÙÔ˘ ¶ÂÚ› ÙÔ˘ ÔÏÈÙÈÎÔ‡ ÛÒ- Ì·ÙÔ˜ (De Corpore Politico, 1644) ÂÚȤ¯ÂÈ Ì›· ·fi ÙȘ ÈÔ ·Ï·˙ÔÓÈΤ˜ ›Ûˆ˜ ‰ËÏÒÛÂȘ ÛÙËÓ ÈÛÙÔÚ›· Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘: «O °·ÏÈÏ·›Ô˜… ˘‹ÚÍÂ Ô ÚÒÙÔ˜ Ô˘ Ì·˜ ¿ÓÔÈÍ ÙËÓ ‡ÏË Ù˘ ·ÁÎfiÛÌÈ·˜ Ê˘ÛÈ΋˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜, Ë ÔÔ›· ›- Ó·È Ë ÁÓÒÛË Ù˘ ʇÛˆ˜ Ù˘ ΛÓËÛ˘… ∏ ÂÈÛÙ‹ÌË ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÈÓÔ˘ ÛÒÌ·- ÙÔ˜, ÙÔ ˆÊÂÏÈÌfiÙÂÚÔ ÙÌ‹Ì· Ù˘ Ê˘ÛÈ΋˜ ÂÈÛÙ‹Ì˘, ÚˆÙԷӷηχÊıËΠ̠·ÍÈÔı·‡Ì·ÛÙË ÛÔÊ›· ·fi ÙÔÓ Û˘Ì·ÙÚÈÒÙË Ì·˜ ¢Ú· ÿڂ¸. ∏ Ê˘ÛÈ΋ ÊÈ- ÏÔÛÔÊ›·, ÏÔÈfiÓ, Â›Ó·È Ó·ڋ. ∏ ÔÏÈÙÈ΋ ÊÈÏÔÛÔÊ›· fï˜ Â›Ó·È ·ÎfiÌË Ó·- ÚfiÙÂÚË, ¤¯ÔÓÙ·˜ ÁÂÓÓËı›… Ì ÙÔ ¤ÚÁÔ ÌÔ˘ ¶ÂÚ› ÙÔ˘ ÔÏ›ÙÔ˘ (De Cive)» (1839-45, ÙfiÌÔ˜ 1, Û. vii-ix). O ÃÔÌ˜ ‹Úı ÁÈ· ÚÒÙË ÊÔÚ¿ Û Â·Ê‹ Ì ÙËÓ ÂÈÛÙËÌÔÓÈ΋ ÛΤ„Ë Û ËÏÈΛ· 40 ÂÙÒÓ, fiÙ·Ó ÛÙÔ Û›ÙÈ Î¿ÔÈÔ˘ Ê›ÏÔ˘ ¤ÂÛ ÛÙ· ¯¤ÚÈ· ÙÔ˘ ¤Ó· ·ÓÙ›Ù˘Ô ÙˆÓ ™ÙÔȯ›ˆÓ ÙÔ˘ ∂˘ÎÏ›‰Ë. •ÂÊ˘ÏÏ›˙ÔÓÙ¿˜ ÙÔ, ¤ÂÛ ¿Óˆ Û οÔÈÔ ıÂÒÚËÌ· Ô˘ ‰ÂÓ ÌfiÚÂÛ ӷ ηٷϿ‚ÂÈ ·Ú¿ ÌfiÓÔÓ ·ÊÔ‡ Âͤٷ- Û ٷ ÚÔËÁÔ‡ÌÂÓ· ıˆڋ̷ٷ Î·È ·ÍÈÒÌ·Ù·. ™Â Ì›· ·fi ·˘Ù¤˜ ÙȘ ‰È·È- ÛıËÙÈΤ˜ ·Ó·Ï·Ì¤˜ Ô˘ Â›Ó·È Û˘Ó‹ıÂȘ ÛÙ· ¯ÚÔÓÈο Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘, Ô XÔ- Ì˜ ¿Ú¯ÈÛ ӷ ÂÊ·ÚÌfi˙ÂÈ ÙË ÁˆÌÂÙÚÈ΋ ÏÔÁÈ΋ ÛÙË ıˆڛ· Ù˘ ÎÔÈÓˆÓ›·˜. Ÿˆ˜ Ô ∂˘ÎÏ›‰Ë˜ ÔÈÎÔ‰fiÌËÛ ÙËÓ ÂÈÛÙ‹ÌË Ù˘ ÁˆÌÂÙÚ›·˜, ¤ÙÛÈ Î·È Ô ÃÔ- Ì˜ ı· ÔÈÎÔ‰ÔÌÔ‡Û ÙËÓ ÂÈÛÙ‹ÌË Ù˘ ÎÔÈÓˆÓ›·˜, Ì ÚÒÙÔ ·Í›ˆÌ· fiÙÈ ÙÔ Û‡Ì·Ó ·ÔÙÂÏÂ›Ù·È ·fi ‡ÏË Û ΛÓËÛË. ∆Ô ‰Â‡ÙÂÚÔ ·Í›ˆÌ¿ ÙÔ˘ ‹Ù·Ó ˆ˜ Ë ˙ˆ‹ ÂÍ·ÚÙ¿Ù·È ·fi ÙË «˙ˆÙÈ΋ ΛÓËÛË» (vital motion), fiˆ˜ Â›Ó·È —η- Ù¿ Ù· ÏÂÁfiÌÂÓ¿ ÙÔ˘— «Ë ΛÓËÛË ÙÔ˘ ·›Ì·ÙÔ˜ Ô‡ ΢ÎÏÔÊÔÚ› ·¤Ó·· (fiˆ˜ ¤¯ÂÈ ·ԉ›ÍÂÈ Ì ·Ï¿Óı·ÛÙ· ÛËÌ›· Î·È ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈο Ô ¢Ú ÿڂ¸, Ô ÚÒÙÔ˜ Ô˘ ÙÔ ·Ú·Ù‹ÚËÛÂ) ̤۷ ÛÙȘ ÊϤ‚˜ Î·È ÙȘ ·ÚÙËڛ˜» (1839-
  • 52. 38 MEPO™ ¶PøTO. E¶I™THMH KAI ™KE¶TIKI™MO™ 1845, ÙfiÌÔ˜ 4, Û. 407). ¢È· ÙˆÓ ·ÈÛı‹ÛˆÓ, Ô ÂÁΤʷÏÔ˜ ·ÓȯÓ‡ÂÈ ÙË ÌË- ¯·ÓÈ΋ ΛÓËÛË ÙˆÓ ÛˆÌ¿ÙˆÓ Ì¤Û· ÛÙÔ ÂÚÈ‚¿ÏÏÔÓ. K·È ·ÊÔ‡ fiϘ ÔÈ ·Ϥ˜ ȉ¤Â˜ ÚÔ¤Ú¯ÔÓÙ·È ·fi ·˘Ù¤˜ ÙȘ ‚·ÛÈΤ˜ ·ÈÛıËÙËÚȷΤ˜ ÎÈÓ‹ÛÂȘ, ÔÈ Ôχ- ÏÔΘ ȉ¤Â˜ ı· Ú¤ÂÈ Ó· ÚÔ¤Ú¯ÔÓÙ·È ·fi Û˘Ó‰˘·ÛÌÔ‡˜ ·ÏÒÓ È‰ÂÒÓ. ŒÙÛÈ, ÙÔ ÛΤÙÂÛı·È Â›Ó·È ¤Ó· ›‰Ô˜ ΛÓËÛ˘ ÛÙÔÓ ÂÁΤʷÏÔ, Ô˘ ÔÓÔÌ¿˙Â- Ù·È ÌÓ‹ÌË. ∫·ıÒ˜ Ë Î›ÓËÛË ˘Ô¯ˆÚ›, ˘Ô¯ˆÚ› Î·È Ë ÌÓ‹ÌË. OÈ ¿ÓıÚˆÔÈ ‚Ú›ÛÎÔÓÙ·È Î·È ·˘ÙÔ› Û ΛÓËÛË, ·Ú·ÎÈÓÔ‡ÌÂÓÔÈ ·fi ¿- ıË —ÔÚ¤ÍÂȘ (·fiÏ·˘ÛË) Î·È ·ÓÙÈ¿ıÂȘ (fiÓÔ˜)— ÁÈ· Ó· ‰È·ÙËÚ‹ÛÔ˘Ó ÙË ˙ˆÙÈ΋ ΛÓËÛË Ù˘ ›‰È·˜ Ù˘ ˙ˆ‹˜. °È· Ó· ÎÂÚ‰›ÛÂÈ Î·Ó›˜ ·ÔÏ·‡ÛÂȘ Î·È Ó· ·ÔʇÁÂÈ ÙÔÓ fiÓÔ, ¯ÚÂÈ¿˙ÂÙ·È ÂÍÔ˘Û›·. ™ÙË Ê˘ÛÈ΋ ÙÔ˘ ηٿÛÙ·ÛË, Ô Î·ı¤Ó·˜ Â›Ó·È ÂχıÂÚÔ˜ Ó· ·ÛΛ ÂÍÔ˘Û›· ¿Óˆ ÛÙÔ˘˜ ¿ÏÏÔ˘˜ ÁÈ· Ó· ·Ô- ÎÙ‹ÛÂÈ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚË ·ÔÏ·‡ÛË. ∞˘Ùfi Ô XÔÌ˜ ÙÔ ·ÔηÏÔ‡ÛÂ Ê˘ÛÈÎfi ‰›- ηÈÔ. ÕÓÈÛ· ¿ıË ÌÂٷ͇ ÙˆÓ ·ÙfiÌˆÓ Ô˘ ˙Ô‡Û·Ó ÛÙË Ê‡ÛË Ô‰‹ÁËÛ Û ¤Ó·Ó «fiÏÂÌÔ fiÏˆÓ ÂÓ·ÓÙ›ÔÓ fiψӻ. ™ÙÔ ÈÔ ÂÚ›ÊËÌÔ Â‰¿ÊÈÔ ÔÏÈÙÈ΋˜ ıˆڛ·˜ Ô˘ ¤¯ÂÈ ÔÙ¤ ÁÚ·Ê›, Ô ÃÔÌ˜ Ê·ÓÙ¿˙ÂÙ·È ÙË ˙ˆ‹ ¯ˆÚ›˜ ΢‚¤Ú- ÓËÛË Î·È ÎÚ¿ÙÔ˜: «™Â ÌÈ· Ù¤ÙÔÈ· ηٿÛÙ·ÛË ‰ÂÓ ˘¿Ú¯ÂÈ ı¤ÛË ÁÈ· ÙËÓ ÂÚ- Á·ÙÈÎfiÙËÙ·, ·ÊÔ‡ ÔÈ Î·ÚÔ› Ù˘ ı· Â›Ó·È ·ÌÊ›‚ÔÏÔÈ... ‰ÂÓ ˘¿Ú¯ÂÈ Î·Ó¤Ó·˜ ηٷÌÂÚÈÛÌfi˜ ÙÔ˘ ¯ÚfiÓÔ˘ Ô‡Ù ٤¯Ó˜ Ô‡Ù ÁÚ¿ÌÌ·Ù· Ô‡Ù ÎÔÈÓˆÓ›· ηÈ, ÙÔ ¯ÂÈÚfiÙÂÚÔ fiψÓ, ˘¿Ú¯ÂÈ Û˘Ó¯‹˜ Êfi‚Ô˜ Î·È Î›Ó‰˘ÓÔ˜ ‚›·ÈÔ˘ ı·Ó¿ÙÔ˘ Î·È Ë ˙ˆ‹ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÔ˘ Â›Ó·È ÌÔÓ‹Ú˘, ÊÙˆ¯‹, ‰˘Û¿ÚÂÛÙË, ÎÙËÓ҉˘ Î·È Û‡- ÓÙÔÌË» [(1651) 1968, Û. 78]. ∂˘Ù˘¯Ò˜, ηٿ ÙÔÓ ÃÔÌ˜, ÔÈ ¿ÓıÚˆÔÈ ¤¯Ô˘Ó ÏÔÁÈ΋ Î·È ÌÔÚÔ‡Ó Ó· ··ÏÏ·ÁÔ‡Ó ·fi ÙÔ Ê˘ÛÈÎfi ‰›Î·ÈÔ Î·È Ó· Ù·¯ıÔ‡Ó ˘¤Ú ÙÔ˘ Ê˘ÛÈÎÔ‡ ÓfiÌÔ˘, ·fi ÙÔÓ ÔÔ›Ô ÚÔ¤Ú¯ÂÙ·È ÙÔ ÎÔÈÓˆÓÈÎfi Û˘Ì‚fi- Ï·ÈÔ. ∆Ô Û˘Ì‚fiÏ·ÈÔ Î·Ï› Ù· ¿ÙÔÌ· Ó· ÂίˆÚ‹ÛÔ˘Ó fiÏ· ÙÔ˘˜ Ù· ‰ÈηÈÒ- Ì·Ù· (ÂÎÙfi˜ ·fi ÙÔ ‰Èη›ˆÌ· ÛÙËÓ ·˘ÙÔ¿Ì˘Ó·) ÛÙÔÓ ·ÓÒÙ·ÙÔ ¿Ú¯ÔÓÙ·, Ô ÔÔ›Ô˜, fiˆ˜ Ô ‚È‚ÏÈÎfi˜ §Â‚È¿ı·Ó, ÏÔÁÔ‰ÔÙ› ÌfiÓÔ ÛÙÔÓ £Âfi. ∂Ó Û˘ÁÎÚ›ÛÂÈ Ì ÙÔÓ fiÏÂÌÔ fiÏˆÓ ÂÓ·ÓÙ›ˆÓ fiψÓ, Â›Ó·È Ôχ ÚÔÙÈÌfiÙÂÚÔ Ó· ΢‚ÂÚÓ¿ ÙÔ ÎÚ¿ÙÔ˜ ¤Ó·˜ ·ÓÒÙ·ÙÔ˜ ¿Ú¯ÔÓÙ·˜, Ô˘ ·ÔÙÂÏ› Î·È ÙÔ ıÂ̤ÏÈÔ ÌÈ·˜ ¤ÏÏÔ- Á˘ ÎÔÈÓˆÓ›·˜ ÛÙËÓ ÔÔ›· Ë ÂÈÚ‹ÓË Î·È Ë Â˘ËÌÂÚ›· ˘¿Ú¯Ô˘Ó Û ̷˙È΋ ÎÏ›- ̷η. Œ¯ˆ ˘ÂÚ·ÏÔ˘ÛÙ‡ÛÂÈ Ù· ÛÙ¿‰È· Ù˘ ÔχÏÔ΢ ıˆڛ·˜ ÙÔ˘ ÃÔÌ˜, ÙÔ ÛËÌ·ÓÙÈÎfi fï˜ Â›Ó·È ˆ˜ Ë Û˘ÏÏÔÁÈÛÙÈ΋ ÙÔ˘ ‹Ù·Ó ¢ÎÏ›‰ÂÈ· Î·È ÙÔ Û‡ÛÙËÌ¿ ÙÔ˘ Ì˯·ÓÈÛÙÈÎfi. •ÂÎÈÓÔ‡Û ·fi ÌÂÙ·Ê˘ÛÈΤ˜ ÚÒÙ˜ ·Ú¯¤˜ Î·È Î·Ù¤ÏËÁ Û ÌÈ· Û˘ÓÔÏÈ΋ ÎÔÈÓˆÓÈ΋ ‰ÔÌ‹. ∂ÈϤÔÓ, ÂÂȉ‹ ÔÏÏÔ› ÔÏÈÙÈ- ÎÔ› ÂÈÛÙ‹ÌÔÓ˜ ıˆÚÔ‡Ó ÙÔÓ ÃÔÌ˜ ˆ˜ ÙÔÓ ÛÙÔ¯·ÛÙ‹ Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ÂÔ- ¯‹˜ Ô˘ ¿ÛÎËÛ ÙË ÌÂÁ·Ï‡ÙÂÚË Â›‰Ú·ÛË ·fi οı ¿ÏÏÔÓ, Ë Û‡Ó‰ÂÛË Ô- ÏÈÙÈ΋˜ Î·È ÂÈÛÙ‹Ì˘ Ô˘ Ô ›‰ÈÔ˜ ÂÈÛ‹Á·Á ·Ú·Ì¤ÓÂÈ ·ÎfiÌ· ˙ˆÓÙ·Ó‹. ∏ ÂÈÛÙ‹ÌË Î·È Ô ÔÏÈÙÈÛÌfi˜ ·ÏÏËÏÂȉÚÔ‡Ó, ‰ÂÓ Â›Ó·È Í¯ˆÚÈÛÙ¿ Î·È ·ÓÂ- Í¿ÚÙËÙ· ÌÂٷ͇ ÙÔ˘˜ ‰›·, ·Ú¿ ÙȘ ÚÔÛ¿ıÂȘ οÔÈˆÓ ÂÈÛÙËÌfiÓˆÓ Ó· Ù· ÎÚ·Ù‹ÛÔ˘Ó ¯ˆÚÈÛÙ¿. ŒÓ·˜ ·fi ÙÔ˘˜ ıÂÌÂÏȈ٤˜ Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ÂÈ-
  • 53. O,TI ¶O§YTIMOTEPO EXOYME 39 ÛÙ‹Ì˘, Ô πÛ·¿Î N‡وÓ, ÛÙËÓ ÙÚ›ÙË ¤Î‰ÔÛË (1726) ÙÔ˘ ÌÂÁ·ÏÂÈÒ‰Ô˘˜ ¤Ú- ÁÔ˘ ÙÔ˘ Principia, ¤ÁÚ·ÊÂ: «¢ÂÓ ¤¯ˆ ηÙÔÚıÒÛÂÈ ¤ˆ˜ ÙÒÚ· Ó· ·Ó·Î·Ï‡„ˆ ·fi Ù· Ê·ÈÓfiÌÂÓ· ÙËÓ ·ÈÙ›· ÙˆÓ È‰ÈÔÙ‹ÙˆÓ Ù˘ ‚·Ú‡ÙËÙ·˜ Î·È ‰ÂÓ ‰È·ÎÈÓ- ‰˘Ó‡ˆ η̛· ˘fiıÂÛËØ ÔÈ ˘Ôı¤ÛÂȘ, ›Ù ÌÂÙ·Ê˘ÛÈΤ˜ ‹ Ê˘ÛÈΤ˜, ›ÙÂ Ì˘- ÛÙÈÎÈÛÙÈÎÔ‡ ¯·Ú·ÎÙ‹Ú· ‹ Ì˯·ÓÈΤ˜, ‰ÂÓ ¤¯Ô˘Ó ı¤ÛË ÛÙËÓ ÂÈÚ·Ì·ÙÈ΋ ÊÈ- ÏÔÛÔÊ›·» [(1729) 1962, ÙfiÌÔ˜ 2, Û. 547]. ¶·Ú’ fiÏ· ·˘Ù¿, Ô ŸÏÛÔÓ ¤¯ÂÈ ‰Â›- ÍÂÈ fiÛÔ Û˘¯Ó¿ Ô NÂ‡ÙˆÓ ‰È·ÎÈÓ‰‡Ó¢ ˘Ôı¤ÛÂȘ, «fiˆ˜ .¯. ÙËÓ ÂÈηۛ· fiÙÈ ÙÔ Êˆ˜ Â›Ó·È ÛÊ·ÈÚÈÎfi Î·È ÌÔÈ¿˙ÂÈ Ì Ì·Ï¿ÎÈ· ÙÔ˘ Ù¤ÓȘ, ÂÈηۛ· Ë ÔÔ›· ‰È·Ù˘ÒÓÂÙ·È Î·ı·Ú¿ ÛÙÔ ÚÒÙÔ Î›ÌÂÓfi ÙÔ˘ ÁÈ· ÙËÓ ÔÙÈ΋» (1991, Û. 98). ∂ÈϤÔÓ, ϤÂÈ Ô ŸÏÛÔÓ, ·ÎfiÌË Î·È fiÛÔÓ ·ÊÔÚ¿ ÙÔÓ ÓfiÌÔ Ù˘ ‚·- Ú‡ÙËÙ·˜ —ÙÔ ÌÂÁ·Ï‡ÙÂÚÔ Â›Ù¢ÁÌ¿ ÙÔ˘— Ô NÂ‡ÙˆÓ ‰È·ÎÈÓ‰‡Ó„ ˘Ôı¤- ÛÂȘ: «¢ÂÓ ˘¿Ú¯ÂÈ ·ÌÊÈ‚ÔÏ›· ˆ˜ ›¯Â ‰È·Ù˘ÒÛÂÈ ÂÈηۛ˜ ÁÈ· ÙÔ ·›ÙÈÔ Ù˘ ‚·Ú‡ÙËÙ·˜ — fi¯È ÌfiÓÔ Î·Ù’ ȉ›·Ó ·ÏÏ¿ Î·È ‰ËÌÔÛ›ˆ˜. Œ¯ÂÈ Ì¿ÏÈÛÙ· ˘ÔÛÙËÚȯÙ› Ì ·ÚÎÂÙ¿ ÂÈÛÙÈÎfi ÙÚfiÔ ˆ˜, Û fi,ÙÈ ·ÊÔÚ¿ ÙË ÌÂϤÙË Ù˘ ÂÈÚ·Ì·ÙÈ΋˜ Ê˘ÛÈ΋˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜ ηٿ ÙÔÓ 18Ô ·ÈÒÓ·, ÔÈ ÂÈηۛ˜ Î·È ÔÈ ˘Ôı¤ÛÂȘ ÙÔ˘ N‡وӷ... ˘‹ÚÍ·Ó ÛËÌ·ÓÙÈÎfiÙÂÚ˜ ·’ fi,ÙÈ Ë ·ÓÙÈ-˘ÔıÂ- ÙÈ΋ ·Ú¿‰ÔÛË ÙˆÓ Principia» (1991, Û. 99). ∆È ı· ÌÔÚÔ‡Û ¿ÏψÛÙ ӷ Â›Ó·È ÈÔ ÌÂÙ·Ê˘ÛÈÎfi Î·È Ì˘ÛÙÈÎÈÛÙÈÎfi ·fi ÙË «‰Ú¿ÛË ÂÍ ·ÔÛÙ¿Ûˆ˜» Ô˘ Ë ‚·Ú‡ÙËÙ· ÚÔηÏ›; ∆È Â›Ó·È Ë ‚·Ú‡ÙËÙ·; ∂›Ó·È Ë Ù¿ÛË ÙˆÓ ·ÓÙÈÎÂÈ- Ì¤ÓˆÓ Ó· ¤ÏÎÔÓÙ·È ÌÂٷ͇ ÙÔ˘˜. °È·Ù› Ù· ·ÓÙÈΛÌÂÓ· ¤ÏÎÔÓÙ·È ÌÂٷ͇ ÙÔ˘˜; §fiÁˆ Ù˘ ‚·Ú‡ÙËÙ·˜. ¶¤Ú·Ó ÙÔ˘ fiÙÈ ·ÎÔ‡ÁÂÙ·È Û·Ó Ù·˘ÙÔÏÔÁ›·, Ë ÂÍ‹ÁËÛË ·˘Ù‹ ÌÔÈ¿˙ÂÈ Ì Â›ÎÏËÛË Ê·ÓÙ·ÛÌ¿ÙˆÓ, οÙÈ Ô˘ Ì·˜ Ô‰ËÁ› ÛÙËÓ Â›Ï˘ÛË ÙÔ˘ ¶·Ú¿‰ÔÍÔ˘ ÙÔ˘ ¶›ÚÛÈÁÎ. À¿Ú¯Ô˘Ó Ê·ÓÙ¿ÛÌ·Ù·; À¿Ú¯Ô˘Ó ÂÈÛÙËÌÔÓÈÎÔ› ÓfiÌÔÈ; À¿Ú¯ÂÈ ‹ ‰ÂÓ ˘¿Ú¯ÂÈ ‰È·ÊÔÚ¿ ÌÂٷ͇ Ê·ÓÙ·ÛÌ¿ÙˆÓ Î·È ÓfiÌˆÓ Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘; º˘ÛÈο Î·È ˘¿Ú¯ÂÈ. Î·È ÔÈ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔÈ ÂÈÛÙ‹ÌÔÓ˜ ÈÛÙÂ‡Ô˘Ó ÛÙÔ˘˜ ÂÈÛÙËÌÔÓÈ- ÎÔ‡˜ ÓfiÌÔ˘˜, fi¯È ÛÙ· Ê·ÓÙ¿ÛÌ·Ù·. °È·Ù›; ¢ÈfiÙÈ ¤Ó·˜ ÓfiÌÔ˜ Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘ Â›Ó·È ÌÈ· ÂÚÈÁÚ·Ê‹ οÔÈ·˜ Û˘ÛÙËÌ·ÙÈο Â·Ó·Ï·Ì‚·ÓfiÌÂÓ˘ ‰Ú¿Û˘, Ë ÔÔ›· Âȉ¤¯ÂÙ·È ·fiÚÚÈ„Ë ‹ ÂÈ·ڈÛË. ŒÓ·˜ ÓfiÌÔ˜ Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘ ÂÚÈ- ÁÚ¿ÊÂÈ ÌÈ· Ê˘ÛÈ΋ ‰Ú¿ÛË Ô˘ Â›Ó·È ‰˘Ó·ÙfiÓ Ó· ÂÏÂÁ¯ı›. ∏ ÂÚÈÁÚ·Ê‹ ‚Ú›- ÛÎÂÙ·È ÛÙÔÓ ÓÔ˘. ∏ Â·Ó·Ï·Ì‚·ÓfiÌÂÓË ‰Ú¿ÛË Û˘Ì‚·›ÓÂÈ ÛÙË Ê‡ÛË. O ¤ÏÂÁ- ¯Ô˜ ÂȂ‚·ÈÒÓÂÈ ‹ ·ÔÚÚ›ÙÂÈ ÙËÓ ÂÚÈÁÚ·Ê‹ ˆ˜ ÓfiÌÔ. O ÓfiÌÔ˜ Ù˘ ‚·Ú‡- ÙËÙ·˜, ÁÈ· ·Ú¿‰ÂÈÁÌ·, Ô˘ ÂÚÈÁÚ¿ÊÂÈ ÙË Û˘ÛÙËÌ·ÙÈ΋ ¤ÏÍË ÌÂٷ͇ ·ÓÙÈ- ÎÂÈ̤ӈÓ, ¤¯ÂÈ ÂÏÂÁ¯ı› Í·Ó¿ Î·È Í·Ó¿ ˆ˜ ÚÔ˜ ÙËÓ Â͈ÙÂÚÈ΋ Ú·ÁÌ·ÙÈ- ÎfiÙËÙ·, Û˘ÓÂÒ˜ ¤¯ÂÈ Â·ÏËı¢Ù›. ∏ ‡·ÚÍË ÙˆÓ Ê·ÓÙ·ÛÌ¿ÙˆÓ ‰ÂÓ ¤¯ÂÈ ÂÚ¿ÛÂÈ ÔÙ¤ Ì ÂÈÙ˘¯›· ÙÔÓ ¤ÏÂÁ¯Ô Ù˘ Û‡ÁÎÚÈÛ˘ Ì ÙËÓ Â͈ÙÂÚÈ΋ Ú·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ· (‰ÂÓ ˘ÔÏÔÁ›˙ˆ ‰È¿ÊÔÚ˜ ıÔϤ˜ ʈÙÔÁڷʛ˜ Ì ı·Ì¿- ‰Â˜ ¿Óˆ ÙÔ˘˜ Ô˘ ÌÔÚÔ‡Ó Ó· ÂÍËÁËıÔ‡Ó Î·È Ó· ·Ó··Ú·¯ıÔ‡Ó Ì ·- Ú·ÌÔÚÊÒÛÂȘ ʈÙÔÁÚ·ÊÈÎÒÓ Ê·ÎÒÓ ‹ Ì ÔÙÈο Ù¯ӿÛÌ·Ù·). O ÓfiÌÔ˜ Ù˘ ‚·Ú‡ÙËÙ·˜ ÌÔÚ› Ó· ıˆÚËı› Ú·ÁÌ·ÙÈÎfi˜, ‰ËÏ·‰‹ ÂȂ‚·ÈˆÌ¤ÓÔ˜ ÛÂ
  • 54. 40 MEPO™ ¶PøTO. E¶I™THMH KAI ™KE¶TIKI™MO™ Ù¤ÙÔÈÔÓ ‚·ıÌfi, ÒÛÙ ӷ Â›Ó·È ÏÔÁÈÎfi Ó· Á›ÓÂÈ ÚÔÛˆÚÈÓ¿ ·Ô‰ÂÎÙfi˜. ∆· Ê·- ÓÙ¿ÛÌ·Ù· ÌÔÚ› Ó· ıˆÚËıÔ‡Ó ÌË Ú·ÁÌ·ÙÈο, ‰ÈfiÙÈ ‰ÂÓ ¤¯Ô˘Ó ÔÙ¤ ÂÈ- ‚‚·Èˆı› ÛÂ Î·Ó¤Ó·Ó ‚·ıÌfi. ∆¤ÏÔ˜, ·Ó Î·È Ô ÓfiÌÔ˜ Ù˘ ‚·Ú‡ÙËÙ·˜ ‰ÂÓ ˘‹Ú¯Â ÚÈÓ ·fi ÙÔÓ N‡وӷ, Ë ‚·Ú‡ÙËÙ· ˘‹Ú¯Â. ∆· Ê·ÓÙ¿ÛÌ·Ù· ÔÙ¤ ‰ÂÓ ˘‹ÚÍ·Ó ¤Íˆ ·fi ÙȘ ÂÚÈÁڷʤ˜ ÂÎÂ›ÓˆÓ Ô˘ Ù· ÈÛÙ‡ԢÓ. ∏ ‰È·ÊÔ- Ú¿ ÌÂٷ͇ Ê·ÓÙ·ÛÌ¿ÙˆÓ Î·È ÂÈÛÙËÌÔÓÈÎÒÓ ÓfiÌˆÓ Â›Ó·È ÛËÌ·ÓÙÈ΋ Î·È Ú·ÁÌ·ÙÈ΋. ∆Ô ¶·Ú¿‰ÔÍÔ ÙÔ˘ ¶›ÚÛÈÁÎ ÂÈχÂÙ·È: οı ÂÚÈÁÚ·Ê‹ ‚Ú›- ÛÎÂÙ·È ÛÙÔÓ ÓÔ˘, ·ÏÏ¿ ÔÈ ÓfiÌÔÈ Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘ ÂÚÈÁÚ¿ÊÔ˘Ó Û˘ÛÙËÌ·ÙÈÎÒ˜ Â·Ó·Ï·Ì‚·ÓfiÌÂÓ· Ê˘ÛÈο Ê·ÈÓfiÌÂÓ·, ÂÓÒ ÔÈ „¢‰ÔÂÈÛÙËÌÔÓÈÎÔ› ÈÛ¯˘ÚÈ- ÛÌÔ› Â›Ó·È Î·ı’ ÔÏÔÎÏËÚ›·Ó ·˘ı·›ÚÂÙÔÈ. æ∂À¢O∂¶π™∆∏ª∏ ∫∞π æ∂À¢O´™∆Oƒπ∞ ∂ÓÙ¿ÍÂÈ ÏÔÈfiÓ, Ù· Ê·ÓÙ¿ÛÌ·Ù· Â›Ó·È ·ÓÔËۛ˜, fiˆ˜ ·ÓÔËۛ˜ Â›Ó·È Î·È ÔÈ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔÈ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌÔ› Ô˘ ÌÔÚÔ‡Ó Ó· ·ÔÎÏËıÔ‡Ó „¢‰ÔÂÈÛÙËÌÔÓÈÎÔ›Ø Î·È Ì ÙÔÓ fiÚÔ ·˘Ùfi ÂÓÓÔÒ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌÔ‡˜ Ô˘ ·ÚÔ˘ÛÈ¿˙ÔÓÙ·È Ì ٤ÙÔÈÔÓ ÙÚfi- Ô ÒÛÙ ӷ ÌÔÈ¿˙Ô˘Ó ÂÈÛÙËÌÔÓÈÎÔ›, ·Ó Î·È ÛÙÂÚÔ‡ÓÙ·È ÂÓÈÛ¯˘ÙÈÎÒÓ ·Ô‰ÂÈ- ÎÙÈÎÒÓ ÛÙÔȯ›ˆÓ Î·È ·ÍÈÔÈÛÙ›·˜. ∏ ¤Ú¢ӷ ÁÈ· Â͈Á‹ÈÓË ˙ˆ‹ ‰ÂÓ Â›Ó·È „¢‰ÔÂÈÛÙËÌÔÓÈ΋, ‰ÈfiÙÈ ¤¯ÂÈ ·ÍÈÔÈÛÙ›·, ÌÔÏÔÓfiÙÈ ‰ÂÓ ˘¿Ú¯Ô˘Ó ·ÎfiÌË ·Ô‰ÂÈÎÙÈο ÛÙÔȯ›· ÁÈ· ÙËÓ ‡·ÚÍË ˙ˆ‹˜ Û ¿ÏÏÔ˘˜ Ï·Ó‹Ù˜ (ÙÔ Úfi- ÁÚ·ÌÌ· SETI —Search for Extraterrestrial Intelligence, ŒÚ¢ӷ ÁÈ· ∂͈Á‹È- ÓË NÔËÌÔÛ‡ÓË— ·Ó·˙ËÙ› Â͈Á‹ÈÓ· Ú·‰ÈÔÛ‹Ì·Ù·). OÈ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌÔ› ÁÈ· ··- ÁˆÁ¤˜ ·fi Â͈Á‹ÈÓÔ˘˜, fï˜, Â›Ó·È „¢‰ÔÂÈÛÙËÌÔÓÈÎÔ›. Ÿ¯È ÌfiÓÔ ‰ÂÓ ˘¿Ú¯Ô˘Ó Ê˘ÛÈο ÙÂÎÌ‹ÚÈ· ÁÈ· οÙÈ Ù¤ÙÔÈÔ, ·ÏÏ¿ Â›Ó·È ÂÍ·ÈÚÂÙÈο ·›ı·ÓÔ Â͈Á‹ÈÓÔÈ Ó· ‰È·ÎÙÈÓ›˙Ô˘Ó ¯ÈÏÈ¿‰Â˜ ·ÓıÚÒÔ˘˜ Û ‰È·ÛÙËÌfiÏÔÈ· Ô˘ ·Èˆ- ÚÔ‡ÓÙ·È ¿Óˆ ·fi ÙËÓ °Ë, ¯ˆÚ›˜ ηÓ›˜ Ó· Ù· «·›ÚÓÂÈ ¯·Ì¿ÚÈ» ‹ Ó· ·Ó·- ʤÚÂÈ ÙËÓ ·Ô˘Û›· ÙˆÓ ··¯ı¤ÓÙˆÓ. ∆È Á›ÓÂÙ·È fï˜ Ì ٷ ÈÛÙÔÚÈο ÁÂÁÔÓfiÙ·; ¶Ò˜ ͤÚÔ˘Ì fiÙÈ Û˘Ó¤‚ËÛ·Ó, ·ÊÔ‡ ‰ÂÓ Â›Ó·È ‰˘Ó·ÙfiÓ Ó· Â·Ó·ÏËÊıÔ‡Ó Ô‡Ù ÛÙË Ê‡ÛË Ô‡Ù ÛÙÔ ÂÚÁ·- ÛÙ‹ÚÈÔ; Ÿˆ˜ ı· ‰Ô‡Ì ÛÙ· ÎÂÊ¿Ï·È· 11 Î·È 12, ˘¿Ú¯ÂÈ ÛËÌ·ÓÙÈ΋ ‰È·- ÊÔÚ¿ ÌÂٷ͇ ÈÛÙÔÚ›·˜ Î·È „¢‰Ô˚ÛÙÔÚ›·˜. O ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔ˜ ÎfiÛÌÔ˜ ı· Û˘Ì- ʈÓÔ‡Û Ì ÙÔÓ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌfi fiÙÈ Ë ÈÛÙÔÚ›· ‰ÂÓ Â›Ó·È ÂÈÛÙ‹ÌË. ∞fi ÙËÓ ¿ÏÏË ÏÂ˘Ú¿, fï˜, ı· Û˘ÌʈÓÔ‡Û ˆ˜ ÔÈ ·ÚÓËÙ¤˜ ÙÔ˘ OÏÔη˘ÙÒÌ·ÙÔ˜ Î·È ÔÈ ·ÎÚ·›ÔÈ ·ÊÚÔÎÂÓÙÚÈÛÙ¤˜ οÓÔ˘Ó Î¿ÙÈ ‰È·ÊÔÚÂÙÈÎfi ·fi ·˘Ùfi Ô˘ οÓÔ˘Ó ÔÈ ÈÛÙÔÚÈÎÔ›. ¶ÔÈ· Â›Ó·È Ë ‰È·ÊÔÚ¿; ™ÙÔ ÚÒÙÔ ÎÂÊ¿Ï·ÈÔ ÙfiÓÈÛ· ˆ˜ Ë Â͈- ÙÂÚÈ΋ Â·Ï‹ı¢ÛË Ì¤Ûˆ Ù˘ ·Ú·Ù‹ÚËÛ˘ Î·È ÙÔ˘ ÂϤÁ¯Ô˘ Â›Ó·È ¤Ó· ·fi Ù· η›ÚÈ· ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈο Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘. ∂ΛÓÔÈ Ô˘ ÈÛÙÂ‡Ô˘Ó ÛÙȘ ··- ÁˆÁ¤˜ ·fi Â͈Á‹ÈÓÔ˘˜ Ì·˜ ϤÓ ˆ˜ ‰ÂÓ ˘¿Ú¯ÂÈ ÙÚfiÔ˜ Ó· ÂϤÁÍÔ˘Ì ÙÔ˘˜ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌÔ‡˜ ÙÔ˘˜, ‰ÈfiÙÈ Ë ÂÌÂÈÚ›· ·˘Ù‹ ›ӷÈ, ηٿ οÔÈÔÓ ÙÚfiÔ, ÈÛÙÔÚÈÎfi ÁÂÁÔÓfi˜ Î·È ‰ÂÓ ‹Ì·ÛÙ·Ó ÂΛ ÁÈ· Ó· ÙÔ ‰Ô‡Ì Ì ٷ Ì¿ÙÈ· Ì·˜.
  • 55. O,TI ¶O§YTIMOTEPO EXOYME 41 ∂ÈϤÔÓ, Ë ›‰È· Ë ÂÌÂÈÚ›· Ù˘ ··ÁˆÁ‹˜ Â›Ó·È Û˘¯Ó¿ ÌÈ· ·Ó¿ÌÓËÛË Ô˘ ·Ó·Û˘ÁÎÚÔÙÂ›Ù·È Ì¤Ûˆ «·ÏÈÓ‰ÚÔÌÈ΋˜ ‡ÓˆÛ˘», οÙÈ Ô˘ οÓÂÈ ÙËÓ Â͈- ÙÂÚÈ΋ Â·Ï‹ı¢ÛË ·ÎfiÌË ÈÔ ‰‡ÛÎÔÏË. øÛÙfiÛÔ, Ù· ÈÛÙÔÚÈο ÁÂÁÔÓfiÙ· Â›Ó·È ‰˘Ó·ÙfiÓ Ó· ÂÏÂÁ¯ıÔ‡Ó. ∏ ¤ÍˆıÂÓ Â·Ï‹ı¢ÛË Â›Ó·È ÂÊÈÎÙ‹. °È· ·Ú¿‰ÂÈÁÌ·, Ë ÎÏ·ÛÈ΋ ÊÈÏfiÏÔÁÔ˜ ª¤Ú˘ §¤Ê- ÎÔ‚ÈÙ˜ (M. Lefkowitz) ¤¯ÂÈ ÁÚ¿„ÂÈ ÌÈ· ÓËÊ¿ÏÈ· ·¿ÓÙËÛË ÛÙÔ˘˜ ·ÊÚÔÎÂ- ÓÙÚÈÎÔ‡˜ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌÔ‡˜ fiÙÈ Ô ¢˘ÙÈÎfi˜ ÔÏÈÙÈÛÌfi˜, Ë ÊÈÏÔÛÔÊ›·, Ë ÂÈÛÙ‹ÌË, Ë ÏÔÁÔÙ¯ӛ· Î.Ï. ÚÔ‹Ïı·Ó ·fi ÙËÓ ∞ÊÚÈ΋ Î·È fi¯È ·fi ÙËÓ ∂ÏÏ¿‰· ‹ ÙË ƒÒÌË. ∆Ô ‚È‚Ï›Ô Ù˘ ¢ÂÓ ‹Ïı·Ó ·fi ÙËÓ ∞ÊÚÈ΋ (Not Out of Africa) ÍÂÛ‹- ΈÛ ı‡ÂÏÏ· ·ÓÙȉڿÛÂˆÓ ÛÙËÓ ∞ÌÂÚÈ΋ Î·È Ë Û˘ÁÁڷʤ·˜ ηÙËÁÔÚ‹ıËΠ·fi Ú·ÙÛ›ÛÙÚÈ· ¤ˆ˜ ÌË ÔÏÈÙÈο ÔÚı‹. ∏ §¤ÊÎÔ‚ÈÙ˜ ¤ÁÚ·„ ÙÔ ‚È‚Ï›Ô Ù˘ ·ÊÔ‡ ·Ú·ÎÔÏÔ‡ıËÛ ÌÈ· ‰È¿ÏÂÍË Ô˘ ‰fiıËΠÙÔÓ ºÂ‚ÚÔ˘¿ÚÈÔ ÙÔ˘ 1993 ÛÙÔ KÔϤÁÈÔ Wellesley, fiÔ˘ Î·È ‰È‰¿ÛÎÂÈ, ·fi ÙÔÓ ¢Ú· °ÈÔÛ¤Ê ∞.∞. ÌÂÓ- ∆˙ÔÎ¿Ó·Ó (Y.A.A. ben-Jochanan), ÁÓˆÛÙfi ·ÎÚ·›Ô ·ÊÚÔÎÂÓÙÚÈÛÙ‹. ªÂٷ͇ ÙˆÓ Â͈ÊÚÂÓÈÎÒÓ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌÒÓ Ô˘ ‰È·Ù˘ÒıËÎ·Ó ÛÙË ‰È¿ÏÂÍË ÂΛÓË ‹Ù·Ó fiÙÈ Ô ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ ¤ÎÏ„ ÙȘ ȉ¤Â˜ Ô˘ ·ÔÙ¤ÏÂÛ·Ó ÙÔ ıÂ̤ÏÈÔ Ù˘ ¢˘ÙÈ΋˜ ÊÈÏÔÛÔÊ›·˜ ·fi ÙË ‚È‚ÏÈÔı‹ÎË Ù˘ ∞ÏÂÍ¿Ó‰ÚÂÈ·˜, fiÔ˘ ª·‡ÚÔÈ ∞ÊÚÈηÓÔ› ›¯·Ó ηٷı¤ÛÂÈ Ù· ÊÈÏÔÛÔÊÈο ¤ÚÁ· ÙÔ˘˜. ∫·Ù¿ ÙË ‰È¿ÚÎÂÈ· ÙˆÓ ÂÚˆÙ‹- ÛÂˆÓ ·fi ÙÔ ÎÔÈÓfi, Ë §¤ÊÎÔ‚ÈÙ˜ ÚÒÙËÛ ÙÔÓ ÌÂÓ-∆˙ÔÎ¿Ó·Ó Ò˜ ı· ÌÔ- ÚÔ‡Û ӷ Â›Ó·È ·˘Ùfi ‰˘Ó·ÙfiÓ, ·ÊÔ‡ Ë ‚È‚ÏÈÔı‹ÎË ÔÈÎÔ‰ÔÌ‹ıËΠÌÂÙ¿ ÙÔÓ ı¿Ó·ÙÔ ÙÔ˘ ∞ÚÈÛÙÔÙ¤ÏË. ∏ ·¿ÓÙËÛË ‹Ù·Ó ‰È·ÊˆÙÈÛÙÈ΋: «O ¢Ú ÌÂÓ-∆˙ÔÎ¿Ó·Ó ‰ÂÓ ÌÔÚÔ‡Û ӷ ··ÓÙ‹ÛÂÈ Û ·˘Ùfi ÙÔ ÂÚÒ- ÙËÌ· Î·È ‰‹ÏˆÛ ˆ˜ ÙÔÓ ı›ÁÂÈ Ô ÙfiÓÔ˜ Ù˘ ÂÚÒÙËÛ˘. ∞ÚÎÂÙÔ› ÊÔÈ- ÙËÙ¤˜ ‹Úı·Ó ÌÂÙ¿ ÙÔ Ù¤ÏÔ˜ Ù˘ ‰È¿ÏÂ͢ Î·È Ì ηÙËÁfiÚËÛ·Ó ˆ˜ Ú·- ÙÛ›ÛÙÚÈ·, ϤÁÔÓÙ·˜ ˆ˜ ›¯· ˘ÔÛÙ› χÛË ÂÁÎÂÊ¿ÏÔ˘ ·fi ÙÔ˘˜ §Â˘ÎÔ‡˜ ÈÛÙÔÚÈÎÔ‡˜... ...™·Ó Ó· ÌËÓ ‹Ù·Ó fiÏ· ·˘Ù¿ ·ÚÎÔ‡ÓÙˆ˜ ·ÓËÛ˘¯ËÙÈο, ›¯· Ó· ·ÓÙÈ- ÌÂÙˆ›Ûˆ Î·È ÙËÓ ÂÚ›ÂÚÁË ÛȈ‹ ÔÏÏÒÓ Û˘Ó·‰¤ÏÊˆÓ ÌÔ˘. ∞ÚÎÂ- ÙÔ› ·fi ·˘ÙÔ‡˜ ‹ÍÂÚ·Ó Ôχ ηϿ fiÙÈ ·˘Ù¿ Ô˘ ¤ÏÂÁÂ Ô ¢Ú ÌÂÓ- ∆˙ÔÎ¿Ó·Ó ‰ÂÓ ¤ÛÙÂηÓ. ª›· ·fi ÙȘ Û˘Ó·‰¤ÏÊÔ˘˜ › ·ÚÁfiÙÂÚ· ˆ˜ Ë ‰È¿ÏÂÍË ‹Ù·Ó ÙfiÛÔ “·ÂÏÈÛÙÈ΋”, ÒÛÙ ·ÔÊ¿ÛÈÛ ӷ ÌËÓ ÌÈÏ‹ÛÂÈ Î·ıfiÏÔ˘... ŸÙ·Ó ‹Á· ÛÙËÓ ÙfiÙ ÎÔÛÌ‹ÙÔÚ· Ù˘ Û¯ÔÏ‹˜ ÁÈ· Ó· Ù˘ ÂÍËÁ‹Ûˆ ˆ˜ ‰ÂÓ ˘‹Ú¯Â ηӤӷ ÛÙÔÈ¯Â›Ô Ô˘ Ó· ÛÙËÚ›˙ÂÈ ÔÚÈṲ̂- ÓÔ˘˜ ·ÊÚÔÎÂÓÙÚÈÎÔ‡˜ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌÔ‡˜ ÁÈ· ÙËÓ ·Ú¯·›· ÈÛÙÔÚ›·, ÌÔ˘ ·¿- ÓÙËÛ ˆ˜ Ô Î·ı¤Ó·˜ Ì·˜ ¤¯ÂÈ ‰È·ÊÔÚÂÙÈ΋ ·ÏÏ¿ ÂÍ›ÛÔ˘ ¤Á΢ÚË ¿Ô- „Ë ÁÈ· ÙËÓ ÈÛÙÔÚ›· ... ... ŸÙ·Ó ›· ÛÙË Û˘Ó¤Ï¢ÛË ÙˆÓ ‰È‰·ÛÎfiÓÙˆÓ Ù˘ Û¯ÔÏ‹˜ fiÙÈ Ô ∞ÚÈ- ÛÙÔÙ¤Ï˘ ‰ÂÓ ı· ÌÔÚÔ‡Û ӷ ¤¯ÂÈ ÎϤ„ÂÈ ÙË ÊÈÏÔÛÔÊ›· ÙÔ˘ ·fi ÙË ‚È‚ÏÈÔı‹ÎË Ù˘ ∞ÏÂÍ¿Ó‰ÚÂÈ·˜, ‰ÈfiÙÈ Ë ‚È‚ÏÈÔı‹ÎË ·˘Ù‹ ÎÙ›ÛÙËΠÌÂÙ¿
  • 56. 42 MEPO™ ¶PøTO. E¶I™THMH KAI ™KE¶TIKI™MO™ ÙÔÓ ı¿Ó·Ùfi ÙÔ˘, οÔÈÔ˜ ¿ÏÏÔ˜ Û˘Ó¿‰ÂÏÊÔ˜ ·¿ÓÙËÛÂ: “‰ÂÓ Ì ÂÓ- ‰È·Ê¤ÚÂÈ ÔÈÔ˜ ¤ÎÏ„Â, ÙÈ ¤ÎÏÂ„Â Î·È ·fi ÔÈÔÓ ÙÔ ¤ÎÏ„Â. » (1996, ” Û. 2, 3, 4) ∂‰Ò ‚Ú›ÛÎÂÙ·È ÙÔ Úfi‚ÏËÌ·. O ηı¤Ó·˜ Ì·˜ ÌÔÚ› Ó· ¤¯ÂÈ ‰È·ÊÔÚÂÙÈ- ΋ ¿Ô„Ë ÁÈ· ÙËÓ ÈÛÙÔÚ›·, ·ÏÏ¿ ‰ÂÓ Â›Ó·È fiϘ ÔÈ ·fi„ÂȘ ÂÍ›ÛÔ˘ ¤Á΢Ú˜. ∫¿ÔȘ Â›Ó·È ÈÛÙÔÚÈΤ˜, ÂÓÒ ¿ÏϘ Â›Ó·È „¢‰Ô˚ÛÙÔÚÈΤ˜, Â›Ó·È ‰ËÏ·‰‹ ·Ó·- ÍÈfiÈÛÙ˜, ¯ˆÚ›˜ ÛÙÔȯ›· Ô˘ Ó· ÙȘ ÛÙËÚ›˙Ô˘Ó, Î·È ‰È·Ù˘ÒÓÔÓÙ·È Î˘Ú›ˆ˜ ÁÈ· ÔÏÈÙÈÎÔ‡˜ ‹ ȉÂÔÏÔÁÈÎÔ‡˜ ÏfiÁÔ˘˜. ¢È¿ÊÔÚ˜ ·ÓÂÍ¿ÚÙËÙ˜ ÌÂٷ͇ ÙÔ˘˜ ËÁ¤˜ Ì¿˜ ·Ú¤¯Ô˘Ó Ì·ÚÙ˘Ú›Â˜ ÁÈ· ÙÔ fiÙ ¤˙ËÛÂ Ô ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ (384-322 .Ã.) Î·È ÁÈ· ÙÔ ÔÈ· Â›Ó·È Ë ·Ï·È- fiÙÂÚË Èı·Ó‹ ¯ÚÔÓÔÏÔÁ›· ›‰Ú˘Û˘ Ù˘ ‚È‚ÏÈÔı‹Î˘ Ù˘ ∞ÏÂÍ¿Ó‰ÚÂÈ·˜ (ÌÂÙ¿ ÙÔ 322 .Ã.). ∞ÔÙÂÏ› ÙÂÎÌËÚȈ̤ÓÔ ÁÂÁÔÓfi˜ fiÙÈ Ô ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ ›¯Â Âı¿- ÓÂÈ ÚÈÓ ·ÓÂÁÂÚı› Ë ‚È‚ÏÈÔı‹ÎË ·˘Ù‹. £· Ú¤ÂÈ Î·Ó›˜ Ó· ˘Ôı¤ÛÂÈ ÙËÓ ‡·ÚÍË ÌÈ·˜ Ì·˙È΋˜ Î·È ÂÎÙÂٷ̤Ó˘ ÂÎÛÙÚ·Ù›·˜ ¿ÚÓËÛ˘ Î·È Û΢ˆÚ›·˜ ÁÈ· Ó· ·ÌÊÈÛ‚ËÙ‹ÛÂÈ ÙÔ ÁÂÁÔÓfi˜ ·˘Ùfi. Î·È ·˘Ùfi ·ÎÚÈ‚Ò˜ οÓÔ˘Ó ÔÈ ·ÊÚÔ- ÎÂÓÙÚÈÛÙ¤˜. ∂›Ó·È ·Ï‹ıÂÈ· ˆ˜ ÔÈ ¿ÓıÚˆÔÈ Â›Ó·È ÈηÓÔ› ۯ‰fiÓ ÁÈ· Ù· ¿- ÓÙ· Î·È ˆ˜ οÔÈ· ÈÛÙÔÚÈο Û˘ÌÂÚ¿ÛÌ·Ù· ¤¯Ô˘Ó ·Ô‰Âȯı› ÂÛÊ·Ï̤ӷ. ¶·Ú’ fiÏ· ·˘Ù¿, fiˆ˜ ÙÔÓ›˙ÂÈ Ë §¤ÊÎÔ‚ÈÙ˜, «‰ÂÓ ˘¿Ú¯ÂÈ Î·Ó›˜ ÏfiÁÔ˜ Ó· Á›- ÓÂÈ ÈÛÙ¢Ùfi˜ ¤Ó·˜ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌfi˜ ÂÚ› Û˘ÓˆÌÔÛ›·˜, ·Ó ‰ÂÓ ˘¿Ú¯Ô˘Ó Ú·ÁÌ·- ÙÈο ÛÙÔȯ›· Ô˘ Ó· ÙÔÓ ÛÙËÚ›˙Ô˘Ó» (Û. 8). ∞˘Ùfi Ì·˜ ʤÚÓÂÈ Û ¤Ó· Âfi- ÌÂÓÔ ÛËÌ·ÓÙÈÎfi ÛËÌ›Ô: ÔÈ „¢‰Ô˚ÛÙÔÚÈÎÔ› Î·È ÔÈ ÈÛÙÔÚÈÎÔ› ‰ÂÓ ·ÓÙÈÌÂÙˆ›- ˙Ô˘Ó ÙÔ ÎÔÈÓfi ÙÔ˘˜ Ì ÙÔÓ ›‰ÈÔ ÙÚfiÔ Î·È ¯ÚËÛÈÌÔÔÈÔ‡Ó Ù· ‰Â‰Ô̤ӷ ‰È·- ÊÔÚÂÙÈο. ∞Ó Ô ¢Ú ÌÂÓ-∆˙ÔÎ¿Ó·Ó ‹ıÂÏ ӷ ˘ÔÛÙËÚ›ÍÂÈ fiÙÈ Ô ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘ ›¯Â ÂËÚ·ÛÙ› ·fi ÔÚÈṲ̂Ó˜ ȉ¤Â˜ Ô˘ ΢ÎÏÔÊÔÚÔ‡Û·Ó ÌÂٷ͇ ∂ÏÏ¿‰·˜ Î·È ∞ÊÚÈ΋˜ ‹ fiÙÈ ÙȘ ›¯Â ˘’ fi„ÈÓ ÙÔ˘, ı· ÌÔÚÔ‡Û ӷ ÂÍÂÙ¿ÛÂÈ Ù· ÛÙÔÈ- ¯Â›· Ô˘ ÛÙËÚ›˙Ô˘Ó Î·È ÂΛӷ Ô˘ ·ÓÙÈÎÚÔ‡Ô˘Ó ÌÈ· Ù¤ÙÔÈ· ıˆڛ·. ∏ §¤Ê- ÎÔ‚ÈÙ˜ ·˘Ùfi ·ÎÚÈ‚Ò˜ οÓÂÈ. O ¢Ú ÌÂÓ-∆˙ÔÎ¿Ó·Ó fï˜ ‰ÂÓ ÂӉȷʤÚÂÙ·È Ùfi- ÛÔ ÁÈ· Ù· ÈÛÙÔÚÈο ÁÂÁÔÓfiÙ· fiÛÔ ÁÈ· Ù· ηڢ·̷ٷ Ù˘ ÈÛÙÔÚ›·˜, ‰ÂÓ ÂÓ- ‰È·Ê¤ÚÂÙ·È ÙfiÛÔ ÁÈ· ÙË ‰È‰·Ûηϛ· ÙˆÓ ÏÂÙfiÙÂÚˆÓ ·Ô¯ÚÒÛÂˆÓ Ù˘ ÈÛÙÔ- ÚÈÔÁÚ·Ê›·˜ fiÛÔ ÁÈ· ÙËÓ ÔÈÎÔ‰fiÌËÛË ÂÓfi˜ ·ÊÚÔÎÂÓÙÚÈÎÔ‡ ÔÏÈÙÈÎÔ‡ ÚÔ- ÁÚ¿ÌÌ·ÙÔ˜. ¶·›ÚÓÂÈ ÌÈ· ‡ÏÔÁË ¿Ô„Ë Û¯ÂÙÈο Ì ÙËÓ Â›‰Ú·ÛË Ù˘ ȉÂÔ- ÏÔÁ›·˜ ¿Óˆ ÛÙË ÁÓÒÛË, ·Ó·Î·Ù‡ÂÈ ÙËÓ ¿ÁÓÔÈ· ‹ ÙËÓ ·¿ıÂÈ· ÂÓfi˜ ÎÔÈÓÔ‡ ÁÈ· Ù· ÈÛÙÔÚÈο ÁÂÁÔÓfiÙ·, ÚÔÛı¤ÙÂÈ ÌÂÚÈο ÈÛÙÔÚÈο ÛÙÔȯ›· Î·È ÌÈ· ÛÂÈ- Ú¿ ÂÎÎÂÓÙÚÈÎÒÓ ÂÈÎÔÙÔÏÔÁÈÒÓ ÁÈ· ÙÔ ·ÚÂÏıfiÓ Î·È Î¿ÓÂÈ „¢‰Ô˚ÛÙÔÚ›·. OÈ ÈÛÙÔÚÈΤ˜ ÂÈÛً̘ Â›Ó·È ÚÈ˙ˆÌ¤Ó˜ ÛÙËÓ ÏÔ‡ÛÈ· Û˘ÏÏÔÁ‹ ÛÙÔȯ›- ˆÓ ·fi ÙÔ ·ÚÂÏıfiÓ, Ù· ÔÔ›·, ·Ó Î·È ÌË Â·Ó·Ï‹„ÈÌ·, Â›Ó·È ÌÔÏ·Ù·‡Ù· ¤Á΢ڷ ˆ˜ ËÁ¤˜ ÏËÚÔÊÔÚÈÒÓ ÁÈ· ÙËÓ ·Ó··Ú¿ÛÙ·ÛË Û˘ÁÎÂÎÚÈÌ¤ÓˆÓ ÁÂ- ÁÔÓfiÙˆÓ Î·È ÙËÓ ÂȂ‚·›ˆÛË ÁÂÓÈÎÒÓ ˘Ôı¤ÛˆÓ. ∏ ·‰˘Ó·Ì›· Ó· ·Ú·- ÙËÚ‹ÛÔ˘Ì ÁÂÁÔÓfiÙ· ÙÔ˘ ·ÚÂÏıfiÓÙÔ˜ ‹ Ó· ÂÎÙÂϤÛÔ˘Ì ÂÏÂÁ¯fiÌÂÓ· ÂÈ-
  • 57. O,TI ¶O§YTIMOTEPO EXOYME 43 Ú¿Ì·Ù· ‰ÂÓ ·ÔÙÂÏ› ÂÌfi‰ÈÔ ÁÈ· ÙȘ ‰fiÎÈ̘ ÂÈÛً̘ Ù˘ ·Ï·ÈÔÓÙÔÏÔ- Á›·˜ Î·È Ù˘ ÁˆÏÔÁ›·˜. ÁÈ·Ù› ÏÔÈfiÓ ·˘Ùfi Ó· ·ÔÙÂÏ› ÂÌfi‰ÈÔ ÁÈ· ÌÈ· ‰fi- ÎÈÌË ÂÈÛÙ‹ÌË Ù˘ ·ÓıÚÒÈÓ˘ ÈÛÙÔÚ›·˜; ∆Ô ÎÏÂȉ› Â›Ó·È Ë ‰˘Ó·ÙfiÙËÙ· Ó· ÂϤÁ¯ÂÈ Î·Ó›˜ ÙȘ ˘Ôı¤ÛÂȘ ÙÔ˘. µ·ÛÈṲ̂ÓÔ˜ Û ÛÙÔȯ›· ·fi ÙÔ ·ÚÂÏıfiÓ, Ô ÈÛÙÔÚÈÎfi˜ ‰È·ÌÔÚÊÒÓÂÈ ÌÈ· ÚÔÛˆÚÈÓ‹ ˘fiıÂÛË Î·È ÙË Û˘ÁÎÚ›ÓÂÈ Ì «Ó¤·» ‰Â‰Ô̤ӷ Ô˘ ‰ÂÓ Â›¯·Ó Ò˜ ÙÒÚ· ÂÍ·¯ı› ·fi ÙȘ ÈÛÙÔÚÈΤ˜ ËÁ¤˜. £· ·Ó·Ê¤Úˆ Â‰Ò ¤Ó· ¿ÏÏÔ ·Ú¿‰ÂÈÁÌ·. ∂›¯· οÔÙ ÙËÓ Â˘Î·ÈÚ›· Ó· Û˘ÌÌÂÙ¿Û¯ˆ Û ÌÈ· ·Ó·Ûηʋ Ô˘ ¤ÊÂÚ ÛÙÔ Êˆ˜ ÙÔÓ ÛÎÂÏÂÙfi ÂÓfi˜ ‰ÂÈÓÔ- Û·‡ÚÔ˘. ∂ÈÎÂÊ·Ï‹˜ Ù˘ ‹Ù·Ó Ô ∆˙·Î ÃfiÚÓÂÚ (J. Horner), ¤ÊÔÚÔ˜ ·Ï·ÈÔ- ÓÙÔÏÔÁ›·˜ ÙÔ˘ ªÔ˘Û›Ԣ ÙˆÓ µÚ·¯ˆ‰ÒÓ OÚ¤ˆÓ, ÛÙËÓ fiÏË ªfiÔ˘˙Ì·Ó Ù˘ ªÔÓÙ¿Ó·. ™ÙÔ ‚È‚Ï›Ô ÙÔ˘ •Âı¿‚ÔÓÙ·˜ ‰ÂÈÓÔÛ·‡ÚÔ˘˜ (Digging Dinosaurs), Ô ÃfiÚÓÂÚ ‰È·Ù˘ÒÓÂÈ ·ÚÎÂÙ¤˜ ÛΤ„ÂȘ ¿Óˆ ÛÙËÓ fiÏË ‰È·‰Èηۛ·, ÂÚÈÁÚ¿- ÊÔÓÙ·˜ ÙȘ ‰‡Ô Ê¿ÛÂȘ Ù˘ ÈÛÙÔÚÈ΋˜ ·Ó·Ûηʋ˜, ηٿ ÙËÓ ÔÔ›· ·Ó·Î¿- Ï˘„ ٷ ÚÒÙ· ·˘Á¿ ‰ÂÈÓÔÛ·‡ÚÔ˘ Ô˘ ‚Ú¤ıËÎ·Ó ÔÙ¤ ÛÙË µfiÚÂÈ· ∞ÌÂÚÈ- ΋. ∏ ÚÒÙË Ê¿ÛË, ÁÚ¿ÊÂÈ Ô ÃfiÚÓÂÚ, ·ÊÔÚÔ‡Û ÙËÓ «ÂÎÛηʋ ÙˆÓ ·ÔÏÈ- ıˆÌ¤ÓˆÓ ÔÛÙÒÓ ·fi ÙÔ ¤‰·ÊÔ˜, ÂÓÒ Ë ‰Â‡ÙÂÚË ÂÚÈÂÏ¿Ì‚·Ó ÙÔ Ó· Ù· ÎÔÈ- Ù¿ÍÔ˘ÌÂ, Ó· Ù· ÌÂÏÂÙ‹ÛÔ˘ÌÂ, Ó· ‰È·Ù˘ÒÛÔ˘Ì ˘Ôı¤ÛÂȘ Ì ‚¿ÛË Ù· ¢- Ú‹Ì·Ù· Î·È Ó· ÚÔÛ·ı‹ÛÔ˘Ì ӷ ·ԉ›ÍÔ˘Ì ·Ó ·˘Ù¤˜ ¢ÛÙ·ıÔ‡Ó ‹ fi¯È» (Horner & Gorman 1988, Û. 168). ∏ ÚÒÙË Ê¿ÛË, Ù˘ ·fiÛ·Û˘ ÙˆÓ ÔÛÙÒÓ ·fi ÙÔ ¤Ùڈ̷ Ô˘ Ù· ÂÚÈ‚¿ÏÏÂÈ, Â›Ó·È ÂÍÔ˘ıÂÓˆÙÈ΋ ‰Ô˘ÏÂÈ¿. ∫·ıÒ˜, fï˜, Ù· ÛÊ˘ÚÈ¿ Î·È ÔÈ ·Í›Ó˜ ·ÓÙÈηı›ÛÙ·ÓÙ·È ·fi Ô‰ÔÓÙÈ·ÙÚÈο ÂÚÁ·Ï›· Î·È ÌÈÎÚ¤˜ ‚Ô‡ÚÙÛ˜, Ë ‰È·ÌfiÚʈÛË ÌÈ·˜ ÈÛÙÔÚÈ΋˜ ÂÚÌËÓ›·˜ ÂÈ- Ù·¯‡ÓÂÙ·È ·Ó¿ÏÔÁ· Ì ÙÔÓ Ú˘ıÌfi ÂÍ·ÁˆÁ‹˜ ÔÛÙÒÓ, fiˆ˜ Î·È Ô ÂÓıÔ˘ÛÈ·- ÛÌfi˜ ÁÈ· ÙË Û˘Ó¤¯ÈÛË ÙˆÓ ÂÚÁ·ÛÈÒÓ. «∏ ·Ï·ÈÔÓÙÔÏÔÁ›· ‰ÂÓ Â›Ó·È ÂÈÚ·- Ì·ÙÈ΋ ÂÈÛÙ‹ÌË, Â›Ó·È ÈÛÙÔÚÈ΋ ÂÈÛÙ‹ÌË», ÂÍËÁÔ‡ÛÂ Ô ÃfiÚÓÂÚ. «∞˘Ùfi ÛË- Ì·›ÓÂÈ ˆ˜ ÔÈ ·Ï·ÈÔÓÙÔÏfiÁÔÈ Û·Ó›ˆ˜ ¤¯Ô˘Ó ÙËÓ Â˘Î·ÈÚ›· Ó· ÂϤÁÍÔ˘Ó ÙȘ ˘Ôı¤ÛÂȘ ÙÔ˘˜ Ì ÂÚÁ·ÛÙËÚȷο ÂÈÚ¿Ì·Ù·, ·ÏÏ¿ ÌÔÚÔ‡Ó, ·Ú’ fiÏ· ·˘- Ù¿, Ó· ÙȘ ÂϤÁÍÔ˘Ó» (Û. 168). ¶Ò˜; ∆Ô 1981 Ô ÃfiÚÓÂÚ ·Ó·Î¿Ï˘„ ÌÈ· ÙÔÔıÂÛ›· ÛÙË ªÔÓÙ¿Ó· Ô˘ ÂÚÈ›- ¯Â 30.000.000 ÂÚ›Ô˘ ·ÔÏÈıˆÌ¤Ó· ıÚ·‡ÛÌ·Ù· ÔÛÙÒÓ ª·È·Û·‡ÚÔ˘. ∞fi ÙÔÓ ·ÚÈıÌfi ·˘Ùfi η٤ÏËÍ ÛÙÔ Û˘Ì¤Ú·ÛÌ· fiÙÈ «ÌÂ Û˘ÓÙËÚËÙÈÎÔ‡˜ ˘ÔÏÔ- ÁÈÛÌÔ‡˜, ›¯·Ì ·Ó·Î·Ï‡„ÂÈ ÙÔÓ Ù¿ÊÔ 10.000 ‰ÂÈÓÔÛ·‡ÚˆÓ» (Û. 128). O ÃfiÚÓÂÚ Î·È Ë ÔÌ¿‰· ÙÔ˘ ‰ÂÓ Í¤ı·„·Ó 30.000.000 ıÚ·‡ÛÌ·Ù· ·ÔÏÈıˆÌ¿- ÙˆÓ, ·ÏÏ¿ ·fi ÙÔÓ ·ÚÈıÌfi ÙˆÓ ÔÛÙÒÓ Û ÂÈÏÂÁ̤Ó˜ ı¤ÛÂȘ ÂÎÛηʋ˜ ˘Ô- ÏfiÁÈÛ·Ó fiÛ· ÔÛÙ¿ ı· Ú¤ÂÈ Ó· ÂÚȤ¯ÔÓÙ·È Û ÌÈ· ¤ÎÙ·ÛË ‰È·ÛÙ¿ÛÂˆÓ 2 ¯ÏÌ. Â› 400 Ì. ∏ ‰È·Ù‡ˆÛË ˘Ôı¤ÛÂˆÓ ÍÂΛÓËÛ ·fi ÙÔ ÂÚÒÙËÌ·: «∆È ı· ÌÔÚÔ‡Û ӷ ·ÓÙÈÚÔÛˆ‡ÂÈ ÌÈ· Ù¤ÙÔÈ· ·fiıÂÛË;» (Û. 129). ¢ÂÓ ˘‹Ú- ¯Â η̛· ¤Ó‰ÂÈÍË ˆ˜ Ù· ÎfiηϷ ›¯·Ó Á›ÓÂÈ ‚ÔÚ¿ ·Ú·ÎÙÈÎÒÓ, fï˜ ÔÏ- Ï¿ ·fi ·˘Ù¿ ‹Ù·Ó Û·Ṳ̂ӷ ÛÙË Ì¤ÛË, ηٿ ÙÔÓ ‰È·Ì‹ÎË ¿ÍÔÓ·. ∂ÈϤ- ÔÓ, Ù· ÔÛÙ¿ ‹Ù·Ó fiÏ· ÚÔÛ·Ó·ÙÔÏÈṲ̂ӷ ·fi ·Ó·ÙÔÏ¿˜ ÚÔ˜ ‰˘ÛÌ¿˜ —
  • 58. 44 MEPO™ ¶PøTO. E¶I™THMH KAI ™KE¶TIKI™MO™ ηٿ ÙË ‰È‡ı˘ÓÛË ‰ËÏ·‰‹ Ù˘ «ÌÂÁ¿Ï˘» ‰È¿ÛÙ·Û˘ ÙÔ˘ ‰›Ô˘ ·fiıÂ- Û˘. ∆· ÌÈÎÚ¿ ÔÛÙ¿ ›¯·Ó ‰È·¯ˆÚÈÛÙ› ·fi Ù· ÌÂÁ·Ï‡ÙÂÚ·, ÂÓÒ ‰ÂÓ ˘‹Ú- ¯·Ó ÎfiηϷ ·fi ÓÂÔÁÓ¿ ª·È·Û·‡ÚˆÓ, ·ÏÏ¿ ÌfiÓÔÓ ·fi ª·È·Û·‡ÚÔ˘˜ Ì‹- ÎÔ˘˜ ÌÂٷ͇ ÙÚÈÒÓ Î·È ÂÙ¿ ̤ÙÚˆÓ. ∏ ·Ó·Î¿Ï˘„Ë Ô‰ËÁÔ‡Û Û ÂÚÈÛÛfi- ÙÂÚ· ÂÚˆÙ‹Ì·Ù· ·Ú¿ ··ÓÙ‹ÛÂȘ. ∆È ı· ÌÔÚÔ‡Û ӷ ›¯Â ÚÔηϤÛÂÈ ÙËÓ Î·Ù¿ Ì‹ÎÔ˜ ıÚ·‡ÛË ÙˆÓ ÔÛÙÒÓ; °È·Ù› ‰È·¯ˆÚ›ÛÙËÎ·Ó Ù· ÌÈÎÚ¿ ÔÛÙ¿ ·fi Ù· ÌÂÁ¿Ï·; EÚfiÎÂÈÙÔ ÁÈ· ÌÈ· ÙÂÚ¿ÛÙÈ· ·Á¤ÏË Ô˘ ÂÍÔÓÙÒıËΠÌÂÌÈ¿˜ ‹ Ì‹ˆ˜ Ë ÂÚÈÔ¯‹ ‹Ù·Ó οÔÈÔ˜ ¯ÒÚÔ˜ fiÔ˘ ÔÈ ‰ÂÈÓfiÛ·˘ÚÔÈ ·˘ÙÔ› ‹Á·È- Ó·Ó ÁÈ· Ó· Âı¿ÓÔ˘Ó Î·È Ù· ÔÛÙ¿ ·˘Ù¿ ‹Ù·Ó ·ÔÙ¤ÏÂÛÌ· Ì·ÎÚÔ¯ÚfiÓÈ·˜ Û˘ÛÛÒÚ¢Û˘; ªÈ· ·Ú¯È΋ ˘fiıÂÛË ˆ˜ οÔÈ· ÚÔ‹ Ï¿Û˘ ¤ı·„ ÙËÓ ·Á¤ÏË ˙ˆÓÙ·Ó‹ ·ÔÚÚ›ÊıËÎÂ, ηıÒ˜ «‰ÂÓ Ê·ÈÓfiÙ·Ó ÏÔÁÈÎfi ·ÎfiÌË Î·È Ë ÔÚÌËÙÈÎfiÙÂÚË ÚÔ‹ Ï¿Û˘ Ó· ÌÔÚ› Ó· Û¿ÛÂÈ Ù· ÔÛÙ¿ ηٿ Ì‹ÎÔ˜... Ô‡Ù ʷÈÓfiÙ·Ó ÏÔÁÈÎfi, ·Ó ›¯·Ì ӷ οÓÔ˘Ì Ì ÌÈ· ·Á¤ÏË ˙ˆÓÙ·ÓÒÓ ˙ÒˆÓ Ô˘ Ù· ¤ı·„Â Ë Ï¿- ÛË, Ó· ηٷϋÍÔ˘Ó fiÏ· Ì ÙÔ Û‡ÓÔÏÔ ÙÔ˘ ÛÎÂÏÂÙÔ‡ ÙÔ˘˜ ·ÔÛ˘Ó·ÚÌÔÏÔ- ÁË̤ÓÔ». ∂Ê·ÚÌfi˙ÔÓÙ·˜ ÙËÓ ˘ÔıÂÙÈÎÔ-·Ú·ÁˆÁÈ΋ ̤ıÔ‰Ô, Ô ÃfiÚÓÂÚ ¤Î·- Ó ÌÈ· ‰Â‡ÙÂÚË ˘fiıÂÛË: «º·›ÓÂÙ·È Ó· ÚfiÎÂÈÙ·È ÁÈ· ‰‡Ô ͯˆÚÈÛÙ¿ ÂÚÈ- ÛÙ·ÙÈο. OÈ ‰ÂÈÓfiÛ·˘ÚÔÈ Ú¤ÂÈ Ó· ›¯·Ó Âı¿ÓÂÈ Û ÚÔÁÂÓ¤ÛÙÂÚÔ Û˘Ì‚¿Ó Î·È Ù· ÔÛÙ¿ ÙÔ˘˜ Ó· ÌÂٷʤÚıËÎ·Ó ÂΛ ÂÍ·ÈÙ›·˜ ÂÓfi˜ ¿ÏÏÔ˘ Û˘Ì‚¿ÓÙÔ˜». ªÈ· Î·È ˘‹Ú¯Â ¤Ó· ÛÙÚÒÌ· ËÊ·ÈÛÙÂȷ΋˜ Ù¤ÊÚ·˜ ¿¯Ô˘˜ ÌÈÛÔ‡ ̤ÙÚÔ˘ ¿Óˆ ·fi ÙÔ ÛÙÚÒÌ· ÙˆÓ ÔÛÙÒÓ, ıˆڋıËΠˆ˜ Ë ËÊ·ÈÛÙÂȷ΋ ‰Ú¿ÛË ‹Ù·Ó Ôχ Èı·Ófi Ó· Û¯ÂÙ›˙ÂÙ·È Ì ÙÔÓ ı¿Ó·ÙÔ ÙˆÓ ‰ÂÈÓÔÛ·‡ÚˆÓ. ™˘Ì¤- Ú·ÛÌ·: ÂÂȉ‹ Ù· ·ÔÏÈıˆÌ¤Ó· ÔÛÙ¿ ‹Ù·Ó Û·Ṳ̂ӷ ÌfiÓÔÓ Î·Ù¿ ÙÔÓ ‰È·- Ì‹ÎË ¿ÍÔÓ·, Ë ıÚ·‡ÛË ÙÔ˘˜ Â‹Ïı Ôχ ÌÂÙ¿ ÙÔ Û˘Ì‚¿Ó Ô˘ ÚÔοÏÂÛ ÙÔÓ ı¿Ó·ÙÔ ÙˆÓ ‰ÂÈÓÔÛ·‡ÚˆÓ Î·È ÙÔ ÔÔ›Ô Èı·ÓfiÓ Ó· ‹Ù·Ó οÔÈ· ËÊ·È- ÛÙÂȷ΋ ¤ÎÚËÍË, ȉȷ›ÙÂÚ· ·Ó Ï¿‚ÂÈ Î·Ó›˜ ˘’ fi„ÈÓ fiÙÈ Ù· ËÊ·›ÛÙÂÈ· «‹Ù·Ó Û˘ÓËı¤Ûٷٷ ÛÙ· µÚ·¯Ò‰Ë ŸÚË Î·Ù¿ ÙÔ ∞ÓÒÙÂÚÔ ∫ÚËÙȉÈÎfi». ™˘Ì¤Ú·- ÛÌ·: «∆· ·¤ÚÈ·, Ô Î·Ófi˜ Î·È Ë Ù¤ÊÚ· οÔÈ·˜ ËÊ·ÈÛÙÂȷ΋˜ ¤ÎÚË͢ ÚÔ- οÏÂÛ·Ó ÙÔ ı¿Ó·ÙÔ ÌÈ·˜ ·Á¤Ï˘ ª·È·Û·‡ÚˆÓ. øÛÙfiÛÔ, ·Ó ·ÈÙ›· ÙÔ˘ ı·Ó¿- ÙÔ˘ ÙˆÓ ‰ÂÈÓÔÛ·‡ÚˆÓ ·˘ÙÒÓ ‹Ù·Ó ÌÈ· ÙÂÚ¿ÛÙÈ· ¤ÎÚËÍË, ÙfiÙÂ Â›Ó·È Èı·Ófi Ë ¤ÎÚËÍË ·˘Ù‹ Ó· ÛÎfiÙˆÛÂ Î·È Î¿ı ¿ÏÏÔÓ ˙ˆÓÙ·Ófi ÔÚÁ·ÓÈÛÌfi ÙÚÈÁ‡Úˆ», Û˘ÌÂÚÈÏ·Ì‚·ÓÔÌ¤ÓˆÓ ÙˆÓ و̷ÙÔÊ¿ÁˆÓ Î·È Û·ÚÎÔ‚fiÚˆÓ ˙ÒˆÓ. ∞ÎÔ- ÏÔ‡ıËÛ ÂӉ¯Ô̤ӈ˜ ÌÈ· ÏËÌ̇ڷ, ›Ûˆ˜ ÏfiÁˆ ˘Âگ›ÏÈÛ˘ οÔÈ·˜ Ï›- ÌÓ˘, Ù· ÓÂÚ¿ Ù˘ ÔÔ›·˜ ·Ú¤Û˘Ú·Ó Ù· ·ÔÛ˘ÓÙÈı¤ÌÂÓ· ÎÔ˘Ê¿ÚÈ·, ‰È·¯Ò- ÚÈÛ·Ó Ù· ÌÂÁ¿Ï· ÎfiηϷ ·fi Ù· ÌÈÎÚ¿ (Ô˘ Â›Ó·È ÂÏ·ÊÚ‡ÙÂÚ·) Î·È ÙÔ˘˜ ¤‰ˆÛ·Ó ÔÌÔÈfiÌÔÚÊÔ ÚÔÛ·Ó·ÙÔÏÈÛÌfi. «™ÙÔ Ù¤ÏÔ˜ Ë Ù¤ÊÚ·, fiÓÙ·˜ ÂÏ·ÊÚ‡- ÙÂÚË, ı· ·Ó¤‚ËΠÛÙËÓ ÂÈÊ¿ÓÂÈ· ÙÔ˘ ÛÙ¿ÛÈÌÔ˘ ‚Ô‡ÚÎÔ˘ Ô˘ ›¯Â Û¯ËÌ·ÙÈ- ÛÙ›, ÂÓÒ Ù· ÔÛÙ¿ ηٷοıËÛ·Ó ÛÙÔÓ ‚˘ıfi». °È·Ù›, fï˜, ‰ÂÓ ˘¿Ú¯Ô˘Ó η- Ù¿ÏÔÈ· ÓÂÔÁÓÒÓ; «¶Èı·ÓÒ˜ Ù· ÓÂÔÁÓ¿ Ù˘ ¯ÚÔÓÈ¿˜ ÂΛӢ Ó· ‹Ù·Ó ·ÎfiÌË ÛÙ· ·˘Á¿ ‹ ÛÙȘ ʈÏȤ˜ ÙÔ˘˜ fiÙ·Ó ÙÔ ËÊ·›ÛÙÂÈÔ ÂÍÂÚÚ¿ÁË ‹ ÌÔÚ› ÔÈ ª·È-
  • 59. O,TI ¶O§YTIMOTEPO EXOYME 45 ¿Û·˘ÚÔÈ Ó· ÌËÓ Â›¯·Ó Î·Ó ·Ú¯›ÛÂÈ Ó· ηٷÛ΢¿˙Ô˘Ó ÊˆÏȤ˜». ∆fiÙÂ, ÙÈ ·¤ÁÈÓ·Ó Ù· ÓÂÔÁÓ¿ Ù˘ ÚÔËÁÔ‡ÌÂÓ˘ ÁÂÓÈ¿˜ Ô˘ ı· ‹Ù·Ó ϤÔÓ Ó·ڿ ¿ÙÔÌ·; O ÃfiÚÓÂÚ ·Ú·‰¤¯ÂÙ·È «fiÙÈ Î·Ó›˜ ‰ÂÓ ÁÓˆÚ›˙ÂÈ Ì ‚‚·ÈfiÙËÙ· ·Ó ÔÈ ‰ÂÈÓfiÛ·˘ÚÔÈ ·˘ÙÔ› ÁÂÓÓÔ‡Û·Ó Î¿ı ¯ÚfiÓÔ» (Û. 129-133). ∞fi ÙÔ ÚÒÙÔ ·ÎfiÌË ÛÙ¿‰ÈÔ Ù˘ ·Ó·Ûηʋ˜, fiÙ·Ó Ù· ·ÔÏÈıÒÌ·Ù· ·Ô- ÛÒÓÙ·È ·fi ÙÔ Ï›ıÈÓÔ ÂÚ›‚ÏËÌ¿ ÙÔ˘˜, Ë ˘ÔıÂÙÈÎÔ-·Ú·ÁˆÁÈ΋ ̤ıÔ‰Ô˜ ÂÊ·ÚÌfi˙ÂÙ·È Û˘Ó¯Ҙ. ŸÙ·Ó ¤ÊÙ·Û· ÛÙËÓ Î·Ù·Û΋ӈÛË ÙÔ˘ ÃfiÚÓÂÚ, ÂÚ›- ÌÂÓ· Ó· Û˘Ó·ÓÙ‹Ûˆ ÙÔÓ ÔÏ˘¿Û¯ÔÏÔ ‰È¢ı˘ÓÙ‹ ÌÈ·˜ ÁÂÓÓ·Èfi‰ˆÚ· ¯ÚËÌ·ÙÔ- ‰ÔÙÔ‡ÌÂÓ˘ ·Ó·Ûηʋ˜ Ó· ‰›ÓÂÈ ÊˆÓ·¯Ù¿ ‰È·Ù·Á¤˜ ÛÙÔ˘˜ Û˘ÓÂÚÁ¿Ù˜ ÙÔ˘. ªÂ ¤ÎÏËÍ‹ ÌÔ˘ Û˘Ó¿ÓÙËÛ· ¤Ó·Ó ˘ÔÌÔÓÂÙÈÎfi ÈÛÙÔÚÈÎfi ÂÈÛÙ‹ÌÔÓ·, ηıÈ- Ṳ̂ÓÔ ÛÙ·˘ÚÔfi‰È ÌÚÔÛÙ¿ ÛÙÔÓ ·˘¯ÂÓÈÎfi ÛfiÓ‰˘ÏÔ ÂÓfi˜ ∞·ÙÔÛ·‡ÚÔ˘ ËÏÈΛ·˜ 140 ÂηÙÔÌÌ˘Ú›ˆÓ ÂÙÒÓ, Ó· ·Ó·ÚˆÙÈ¤Ù·È ÙÈ Û˘ÌÂÚ¿ÛÌ·Ù· ÌÔÚ› Ó· ‚Á¿ÏÂÈ. ™Â Ï›ÁÔ ‹Ïı ¤Ó·˜ ‰ËÌÔÛÈÔÁÚ¿ÊÔ˜ ·fi οÔÈ· ÙÔÈ΋ ÂÊËÌÂÚ›- ‰· (Û‡ÓËı˜ ηٿ Ù· Ê·ÈÓfiÌÂÓ· ÂÚÈÛÙ·ÙÈÎfi, ÌÈ· Î·È Î·Ó›˜ ‰ÂÓ ÙÔ˘ ¤‰ˆÛ ȉȷ›ÙÂÚË ÛËÌ·Û›·) Î·È ÚÒÙËÛ ÙÔÓ ÃfiÚÓÂÚ ÙÈ Û‹Ì·ÈÓÂ Ë ·Ó·Î¿Ï˘„‹ ÙÔ˘ ÁÈ· ÙËÓ ÈÛÙÔÚ›· ÙˆÓ ‰ÂÈÓÔÛ·‡ÚˆÓ. ÕÏÏ·˙ οÔÈ· ·fi ÙȘ ıˆڛ˜ ÙÔ˘; ¶Ô‡ ‹Ù·Ó ÙÔ ÎÂÊ¿ÏÈ; À‹Ú¯·Ó Î·È ¿ÏÏÔÈ ÛÎÂÏÂÙÔ› ÛÙËÓ ÙÔÔıÂÛ›· ·˘Ù‹ Î.Ï. OÈ ··ÓÙ‹ÛÂȘ ÙÔ˘ ÃfiÚÓÂÚ ‹Ù·Ó ·˘Ù¤˜ Ô˘ ı· ÂÚ›ÌÂÓ ηÓ›˜ ·fi ¤Ó·Ó ÂÈ- Ê˘Ï·ÎÙÈÎfi ÂÈÛÙ‹ÌÔÓ·: «¢ÂÓ Í¤Úˆ ·ÎfiÌ·». «ª·Î¿ÚÈ Ó· ‹ÍÂÚ·». «ÃÚÂÈ·- ˙fiÌ·ÛÙ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚ˜ ·ԉ›ÍÂȘ». «£· Ú¤ÂÈ Ó· ÂÚÈ̤ÓÔ˘Ì». Œ‚ÏÂ· ÌÚÔÛÙ¿ ÌÔ˘ ÙËÓ ÈÛÙÔÚÈ΋ ÂÈÛÙ‹ÌË ÛÙËÓ Î·Ï‡ÙÂÚË ÂΉԯ‹ Ù˘! °È· ·Ú¿‰ÂÈÁÌ·, ‡ÛÙÂÚ· ·fi ‰‡Ô ̤Ú˜ ηٿ ÙȘ Ôԛ˜ ‰ÂÓ ¤ÊÂÚ· ÛÙÔ Êˆ˜ ·Ú¿ ÌfiÓÔ ‚Ú¿¯Ô˘˜ Î·È Û˘ÓÂȉËÙÔÔ›ËÛ· ÙËÓ ·ÓÈηÓfiÙËÙ¿ ÌÔ˘ ÛÙÔ Ó· ‰È·- ÎÚ›Óˆ Ù· ÔÛÙ¿ ̤۷ ÛÙÔ ¤Ùڈ̷, ¤Ó· ̤ÏÔ˜ Ù˘ ·ÔÛÙÔÏ‹˜ ·Ú·Ù‹ÚËÛ fiÙÈ Ë ¤ÙÚ· Ô˘ ÂÙÔÈÌ·˙fiÌÔ˘Ó Ó· Âٿ͈ ‹Ù·Ó ¤Ó· ıÚ·‡ÛÌ· ÔÛÙÔ‡ Ô˘ ¤ÌÔÈ·˙ Ì ÙÌ‹Ì· ÏÂ˘Ú¿˜. ∞Ó ‹Ù·Ó fiÓÙˆ˜ ÏÂ˘Ú¿, ÙfiÙ ÙÔ ÔÛÙfi ı· ¤ÚÂ-  ӷ ‰È·ÙËÚ‹ÛÂÈ ÙÔ ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈÎfi Û¯‹Ì· ÙÔ˘ ηıÒ˜ ÙÔ Î·ı·Ú›˙·Ì ·fi ÙËÓ ¤ÙÚ·. ∞˘Ùfi Ú¿ÁÌ·ÙÈ Û˘Ó¤‚Ë ÁÈ· 30 ÂÚ›Ô˘ ÂηÙÔÛÙfiÌÂÙÚ·, ̤¯ÚÈ Ô˘ Í·ÊÓÈο ¿Ú¯ÈÛ ӷ Á›ÓÂÙ·È Î˘ÚÙfi ÚÔ˜ Ù· ‰ÂÍÈ¿. ◊Ù·Ó ÏÔÈfiÓ ÏÂ˘Ú¿ ‹ οÙÈ ¿ÏÏÔ; O ÃfiÚÓÂÚ ‹Ïı ÁÈ· Ó· ÙÔ ÂϤÁÍÂÈ. «ªÔÚ› Ó· Â›Ó·È ÙÌ‹Ì· Ù˘ ÏÂοÓ˘», ›Â. ∞Ó ‹Ù·Ó ÙÌ‹Ì· Ù˘ ÏÂοÓ˘, ÙfiÙ ı· ¤ÚÂ ӷ Â›Ó·È Î˘ÚÙfi Î·È ÚÔ˜ Ù· ·ÚÈÛÙÂÚ¿ fiÙ·Ó ı· ·ÔηχÙ·ÌÂ Î·È ÙÔ ˘fiÏÔÈÔ. ∞ÎÚÈ‚Ò˜ ¤ÙÛÈ Û˘Ó¤‚Ë Î·È Ë Úfi‚ÏÂ„Ë ÙÔ˘ ∆˙·Î ÂȂ‚·ÈÒıËΠ·fi ÂÚ·ÈÙ¤Úˆ ÂÌÂÈ- ÚÈο ‰Â‰Ô̤ӷ. ªÂ ·˘ÙfiÓ ÙÔÓ ÙÚfiÔ ÂÚÓÔ‡Û·Ó ÔÈ Ì¤Ú˜. OÏfiÎÏËÚÔ ÙÔ ¤Ú- ÁÔ Ù˘ ·Ó·Ûηʋ˜ ÂÍ·ÚÙ¿Ù·È ·fi Ù¤ÙÔÈÔ˘ ›‰Ô˘˜ ˘ÔıÂÙÈÎÔ-·Ú·ÁˆÁÈÎÔ‡˜ Û˘ÏÏÔÁÈÛÌÔ‡˜. ∫·Ù¿ Ì›· ¤ÓÓÔÈ·, Ë ÈÛÙÔÚÈ΋ ÂÈÛÙ‹ÌË Á›ÓÂÙ·È ÂÌÂÈÚÈ΋ fiÙ·Ó ÚԂϤ„ÂȘ ‚·ÛÈṲ̂Ó˜ Û ·Ú¯Èο ‰Â‰Ô̤ӷ ÂȂ‚·ÈÒÓÔÓÙ·È ‹ ·ÔÚÚ›ÙÔ- ÓÙ·È ·fi ηÈÓÔ‡ÚÁÈ· ‰Â‰Ô̤ӷ. ∏ ·Ó·Ûηʋ Ù˘ «ÈÛÙÔÚ›·˜», ›Ù ·ÊÔÚ¿ ÔÛÙ¿ ›Ù ÁÚ·Ù¿ ÙÂÎÌ‹ÚÈ·, ·ÔÙÂÏ› ÙËÓ ÂÈÚ·Ì·ÙÈ΋ ‰È·‰Èηۛ· ÙÔ˘ ÈÛÙÔ- ÚÈÎÔ‡ ÂÈÛÙ‹ÌÔÓ· Ô˘ ÂӉȷʤÚÂÙ·È Ó· ÂϤÁÍÂÈ ÙȘ ˘Ôı¤ÛÂȘ ÙÔ˘.
  • 60. 46 MEPO™ ¶PøTO. E¶I™THMH KAI ™KE¶TIKI™MO™ £· Ú¤ÂÈ Ó· ÛËÌÂÈÒÛˆ Â‰Ò ˆ˜ ˘¿Ú¯Ô˘Ó ‰È·ÊÔÚ¤˜ ÌÂٷ͇ ·Ï·ÈÔ- ÓÙÔÏÔÁÈÎÒÓ Â˘ÚËÌ¿ÙˆÓ Î·È ·ÓıÚÒÈÓˆÓ ÈÛÙÔÚÈÎÒÓ ÙÂÎÌËÚ›ˆÓ. ∆· ÚÒÙ· ›- Ó·È Î˘Ú›ˆ˜ ÙÂÎÌ‹ÚÈ· «ÚÒÙ˘ ٿ͈˜» —·˘ÛÙËÚÒ˜ Ê˘ÛÈο Î·È ¯ÂÈÚÔÈ·- ÛÙ¿— Î·È ÌÔÚÔ‡Ó Ó· ÂÚÌËÓ¢ÙÔ‡Ó Ï·Ì‚¿ÓÔÓÙ·˜ ˘’ fi„ÈÓ Ò˜ ‰ÚÔ˘Ó ÔÈ Ê˘ÛÈÎÔ› ÓfiÌÔÈ Û‹ÌÂÚ· Î·È Ò˜ ‰ÚÔ‡Û·Ó ÛÙÔ ·ÚÂÏıfiÓ. ∆· ‰Â‡ÙÂÚ· Â›Ó·È Û˘Ó‹ıˆ˜ «‰Â˘Ù¤Ú·˜ ٿ͈˜» ÙÂÎÌ‹ÚÈ· — ΛÌÂÓ· ÁÚ·Ì̤ӷ ·fi ÂÍ·ÈÚÂÙÈ- ο ÂÈÏÂÎÙÈÎÔ‡˜ ·ÓıÚÒÔ˘˜, Ô˘ ÚÔÛı¤ÙÔ˘Ó, ‰È·ÁÚ¿ÊÔ˘Ó Î·È ·ÏÏÔÈÒÓÔ˘Ó Ù· ÛÙÔȯ›·. OÈ ÈÛÙÔÚÈÎÔ› ¤¯Ô˘Ó Ì¿ıÂÈ Ó· ·ÓÙÈÌÂÙˆ›˙Ô˘Ó Ù· ÈÛÙÔÚÈο ÛÙÔÈ- ¯Â›· Ì ÙÚfiÔ ‰È·ÊÔÚÂÙÈÎfi ·fi ÂΛÓÔÓ Ì ÙÔÓ ÔÔ›Ô ·ÓÙÈÌÂÙˆ›˙ÔÓÙ·È ÛÙÔȯ›· ·Ú¯·ÈÔÏÔÁÈÎÔ‡ ‹ ·Ï·ÈÔÓÙÔÏÔÁÈÎÔ‡ ¯·Ú·ÎÙ‹Ú·. §·Ì‚¿ÓÔ˘Ó ˘’ fi„ÈÓ ÙÔ˘˜ fiÙÈ Ù· ÎÂÓ¿ ÛÙ· ÈÛÙÔÚÈο ‰Â‰Ô̤ӷ ¤¯Ô˘Ó Û˘¯Ó¿ Û¯¤ÛË Ì ÙÔ ÁÂ- ÁÔÓfi˜ fiÙÈ ÔÈ ¿ÓıÚˆÔÈ ÁÚ¿ÊÔ˘Ó ÁÈ· fiÛ· ÙÔ˘˜ ÂӉȷʤÚÔ˘Ó Î·È ÁÈ· ÂΛӷ Ô˘ ıˆÚÔ‡Ó ÛËÌ·ÓÙÈο ÛÙËÓ ÂÔ¯‹ ÙÔ˘˜. ∏ ʇÛË ‰ÂÓ ‰È·ÁÚ¿ÊÂÈ ÙÔ ÈÛÙÔ- ÚÈÎfi ÙˆÓ ÎÔÈÓˆÓÈο ÂÚÈıˆÚÈÔÔÈË̤ӈÓ. ¶·Ú’ fiÏ· ·˘Ù¿, fiˆ˜ ¤¯ÂÈ ÙÔÓ›ÛÂÈ Ô ÈÛÙÔÚÈÎfi˜ Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘ ºÚ·ÓÎ ™¿ÏÔÁԢ¸ (F. Sulloway) ÛÙÔ ÔÏ˘Û˘˙Ë- ÙË̤ÓÔ ‚È‚Ï›Ô ÙÔ˘ °ÂÓÓË̤ÓÔ˜ ÁÈ· Â·Ó¿ÛÙ·ÛË (Born to Rebel, 1996), ÔÈ ÈÛÙÔÚÈΤ˜ ˘Ôı¤ÛÂȘ Â›Ó·È ‰˘Ó·ÙfiÓ Ó· ÂÏÂÁ¯ıÔ‡Ó (‚Ï. ÎÂÊ¿Ï·ÈÔ 14, fiÔ˘ ÂÍÂÙ¿˙ÂÙ·È ÙÔ ÌÔÓÙ¤ÏÔ ÙÔ˘ ™¿ÏÔÁԢ¸). ∆· ÙÂÏÂ˘Ù·›· 100 ¯ÚfiÓÈ·, .¯., ÔÚÈ- Ṳ̂ÓÔÈ ÈÛÙÔÚÈÎÔ› ‰È·Ù‡ˆÛ·Ó ÙËÓ ˘fiıÂÛË fiÙÈ ÔÈ ÎÔÈÓˆÓÈΤ˜ Ù¿ÍÂȘ Î·È Ë Ù·ÍÈ΋ ¿ÏË ‹Ù·Ó Ë ÎÈÓËÙ‹ÚÈ· ‰‡Ó·ÌË ÙˆÓ Â·Ó·ÛÙ¿ÛˆÓ, ÙfiÛÔ ÙˆÓ ÔÏÈ- ÙÈÎÒÓ fiÛÔ Î·È ÙˆÓ ÂÈÛÙËÌÔÓÈÎÒÓ. O ™¿ÏÔÁԢ¸ ˘¤‚·Ï Û ¤ÏÂÁ¯Ô ·˘Ù‹ ÙË Ì·ÚÍÈÛÙÈ΋ ¿Ô„Ë, Ù·ÍÈÓÔÌÒÓÙ·˜ ηٿ ÎÔÈÓˆÓÈ΋ Ù¿ÍË ¯ÈÏÈ¿‰Â˜ ¿ÙÔÌ· Ô˘ ›¯·Ó ¿ÚÂÈ Ì¤ÚÔ˜ Û ‰Âο‰Â˜ Â·Ó·ÛÙ¿ÛÂȘ Î·È ·Ó·Ï‡ÔÓÙ·˜ ηÙfiÈÓ Ù· ‰Â‰Ô̤ӷ ÁÈ· Ó· ‰ÂÈ ·Ó Ú¿ÁÌ·ÙÈ ˘¿Ú¯Ô˘Ó ÛËÌ·ÓÙÈΤ˜ Ù·ÍÈΤ˜ ‰È·ÊÔ- Ú¤˜ ·Ó¿ÌÂÛ· ÛÙȘ ·ÓÙÈÌ·¯fiÌÂÓ˜ Ï¢ڤ˜. ∫·È ÚԤ΢„ fiÙÈ ‰ÂÓ ˘¿Ú¯Ô˘Ó. O ª·ÚÍ Â›¯Â ¿‰ÈÎÔ, ·ÏÏ¿ ¯ÚÂÈ¿ÛÙËΠ¤Ó·˜ ÈÛÙÔÚÈÎfi˜ ÂÎ·È‰Â˘Ì¤ÓÔ˜ ÛÙȘ ÂÌÂÈÚÈΤ˜ ÂÈÛً̘ ÁÈ· Ó· ·Ó·Î·Ï‡„ÂÈ ÙÔ ÛÙÔÈ¯Â›Ô ·˘Ùfi, οÓÔÓÙ·˜ ¤Ó· ·Ïfi ÈÛÙÔÚÈÎfi ›ڷ̷. OI A§§A°E™ ™THN ∂¶π™∆∏ª∏ ∏ ÂÈÛÙ‹ÌË ‰È·Ê¤ÚÂÈ ·fi ÙËÓ „¢‰ÔÂÈÛÙ‹ÌË Î·È Ë ÈÛÙÔÚ›· ·fi ÙËÓ „¢- ‰Ô˚ÛÙÔÚ›· fi¯È ÌfiÓÔÓ ˆ˜ ÚÔ˜ ÙËÓ ÙÂÎÌËÚ›ˆÛË Î·È ÙËÓ ·ÍÈÔÈÛÙ›·, ·ÏÏ¿ Î·È ˆ˜ ÚÔ˜ ÙÔ Ò˜ ηıÂÌÈ¿ ·ÏÏ¿˙ÂÈ. ∏ ÂÈÛÙ‹ÌË Î·È Ë ÈÛÙÔÚ›· Â›Ó·È ÛˆÚ¢ÙÈ- Τ˜ Î·È ÚÔԉ¢ÙÈΤ˜, ˘fi ÙËÓ ¤ÓÓÔÈ· fiÙÈ ÂÍ·ÎÔÏÔ˘ıÔ‡Ó Ó· ‚ÂÏÙÈÒÓÔ˘Ó Î·È Ó· ÂÂÍÂÚÁ¿˙ÔÓÙ·È ÙË ÁÓÒÛË ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘ Ì·˜ Î·È ÙÔ˘ ·ÚÂÏıfiÓÙÔ˜, ‚·ÛÈ- ˙fiÌÂÓ˜ Û Ӥ˜ ·Ú·ÙËÚ‹ÛÂȘ Î·È ÂÚÌËÓ›˜. ∏ „¢‰Ô˚ÛÙÔÚ›· Î·È Ë „¢- ‰ÔÂÈÛÙ‹ÌË, ·Ó ·ÏÏ¿˙Ô˘Ó Î·ıfiÏÔ˘, ·ÏÏ¿˙Ô˘Ó Î˘Ú›ˆ˜ ÁÈ· ÚÔÛˆÈÎÔ‡˜, Ô- ÏÈÙÈÎÔ‡˜ Î·È È‰ÂÔÏÔÁÈÎÔ‡˜ ÏfiÁÔ˘˜. ¶Ò˜, fï˜, ·ÏÏ¿˙Ô˘Ó Ë ÂÈÛÙ‹ÌË Î·È Ë ÈÛÙÔÚ›·;
  • 61. O,TI ¶O§YTIMOTEPO EXOYME 47 ªÈ· ·fi ÙȘ ¯ÚËÛÈÌfiÙÂÚ˜ ıˆڛ˜ ÁÈ· ÙÔ Ò˜ ·ÏÏ¿˙ÂÈ Ë ÂÈÛÙ‹ÌË Â›Ó·È Ë ÂÈÛ·ÁˆÁ‹ ·fi ÙÔÓ ∆fiÌ·˜ ∫Ô˘Ó Ù˘ ¤ÓÓÔÈ·˜ Ù˘ «·ÏÏ·Á‹˜ ˘ԉ›ÁÌ·ÙÔ˜». ∆Ô «·Ú¿‰ÂÈÁÌ·» ÚÔÛ‰ÈÔÚ›˙ÂÈ ÙËÓ «Î·ÓÔÓÈ΋ ÂÈÛÙ‹ÌË» ÌÈ·˜ ÂÔ¯‹˜ — fiˆ˜ ·˘Ù‹ Á›ÓÂÙ·È ·Ô‰ÂÎÙ‹ ·fi ÙËÓ ÏÂÈÔÓfiÙËÙ· ÙˆÓ ÂÓÂÚÁÒÓ ÂÈÛÙËÌfi- ÓˆÓ Û ¤Ó· ‰›Ô— Î·È ·ÏÏ·Á‹ (‹ Â·Ó¿ÛÙ·ÛË) ÌÔÚ› Ó· Û˘Ì‚Â› fiÙ·Ó ·Ú- ÎÂÙÔ› «·ÔÛٿ٘» Î·È «·ÈÚÂÙÈÎÔ›» ÂÈÛÙ‹ÌÔÓ˜ ·ÔÎÙ‹ÛÔ˘Ó ·ÚÎÂÙ¿ ÛÙÔÈ- ¯Â›· Î·È ·ÚÎÂÙ‹ ÂÍÔ˘Û›· ÒÛÙ ӷ ·Ó·ÙÚ¤„Ô˘Ó ÙÔ Î˘Ú›·Ú¯Ô ·Ú¿‰ÂÈÁÌ·. ∏ «ÂÍÔ˘Û›·» Á›ÓÂÙ·È ÔÚ·Ù‹ ÛÙȘ ÎÔÈÓˆÓÈΤ˜ Î·È ÔÏÈÙÈΤ˜ fi„ÂȘ Ù˘ ÂÈÛÙ‹- Ì˘: ÛÙËÓ ¤Ú¢ӷ Î·È ÛÙȘ ηıËÁËÙÈΤ˜ ı¤ÛÂȘ ÙˆÓ ÌÂÁ¿ÏˆÓ ·ÓÂÈÛÙËÌ›ˆÓ, ÛÙËÓ ÂÈÚÚÔ‹ Ô˘ ·ÛÎÂ›Ù·È ÛÙÔ˘˜ ¯ÚËÌ·ÙÔ‰ÔÙÈÎÔ‡˜ ÔÚÁ·ÓÈÛÌÔ‡˜, ÛÙÔÓ ¤ÏÂÁ¯Ô ÙˆÓ ÂÈÛÙËÌÔÓÈÎÒÓ ÂÚÈÔ‰ÈÎÒÓ Î·È Û˘Ó‰ڛˆÓ, ÛÙ· ‚È‚Ï›· ·ÚÔ˘˜ Î.Ù.Ï. OÚ›˙ˆ ˆ˜ «·Ú¿‰ÂÈÁÌ·» ¤Ó· ÌÔÓÙ¤ÏÔ Ô˘ Â›Ó·È ·Ô‰ÂÎÙfi ·fi ÙËÓ ÏÂÈÔÓfiÙËÙ· ·ÏÏ¿ fi¯È ·fi fiÏ· Ù· ̤ÏË ÌÈ·˜ ÂÈÛÙËÌÔÓÈ΋˜ ÎÔÈÓfiÙËÙ·˜, Û¯Â- ‰È·Ṳ̂ÓÔ ÁÈ· Ó· ÂÚÈÁÚ¿„ÂÈ Î·È Ó· ÂÍËÁ‹ÛÂÈ ·Ú·ÙËÚÔ‡ÌÂÓ· ‹ Û˘Ó·ÁfiÌÂÓ· Ê·ÈÓfiÌÂÓ·, ·ÚÂÏıfiÓÙ· ‹ ·ÚfiÓÙ·, Î·È Ô˘ ¤¯ÂÈ ÛÙfi¯Ô ÙË Û˘ÁÎÚfiÙËÛË ÂÓfi˜ ÂϤÁÍÈÌÔ˘ ÛÒÌ·ÙÔ˜ ÁÓÒÛ˘ ÙÔ ÔÔ›Ô Âȉ¤¯ÂÙ·È ·fiÚÚÈ„Ë ‹ Â·Ï‹ı¢ÛË. ªÂ ¿ÏÏ· ÏfiÁÈ·, ¤Ó· ·Ú¿‰ÂÈÁÌ· ÂÌÂÚÈÎÏ›ÂÈ ÙËÓ ÂÈÛÙËÌÔÓÈ΋ ÛΤ„Ë Ù˘ ÏÂÈÔÓfiÙËÙ·˜, ·ÏÏ¿ ÙȘ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚ˜ ÊÔÚ¤˜ Û˘Ó˘¿Ú¯ÂÈ Ì ·ÓÙ·ÁˆÓÈÛÙÈο ·Ú·‰Â›ÁÌ·Ù· — fiˆ˜ Â›Ó·È Î·È ··Ú·›ÙËÙÔ, ·Ó ÚfiÎÂÈÙ·È ÔÙ¤ οÔÈ· ηÈÓÔ‡ÚÁÈ· ·Ú·‰Â›ÁÌ·Ù· Ó· ·ÓÙÈηٷÛÙ‹ÛÔ˘Ó Ù· ·Ï·ÈfiÙÂÚ·. O ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜ Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘ M¿ÈÎÏ PÔ˘˙ (Michael Ruse), ÛÙÔ ‚È‚Ï›Ô ÙÔ˘ ∆Ô ‰·Ú‚›ÓÂÈÔ ·Ú¿‰ÂÈÁÌ· (The Darwinian Paradigm, 1989), ·Ó·ÁÓÒÚÈÛ ٤ÛÛÂÚȘ ÙÔ˘Ï¿¯ÈÛÙÔÓ ¯Ú‹ÛÂȘ Ù˘ Ϥ͢ «·Ú¿‰ÂÈÁÌ·»: 1. ∫ÔÈÓˆÓÈÔÏÔÁÈ΋, ÂÛÙÈ·Ṳ̂ÓË ¿Óˆ Û «¤Ó· Û‡ÓÔÏÔ ·ÓıÚÒˆÓ Ô˘ Û˘- ÛÂÈÚÒÓÔÓÙ·È, ÓÈÒıÔÓÙ·˜ fiÙÈ ¤¯Ô˘Ó ÎÔÈÓ‹ ıÂÒÚËÛË ÙˆÓ Ú·ÁÌ¿ÙˆÓ (·ÓÂ- Í¿ÚÙËÙ· ·fi ÙÔ ·Ó ·˘Ùfi Ú¿ÁÌ·ÙÈ Û˘Ì‚·›ÓÂÈ ‹ fi¯È) Î·È Ò˜ ¤Ó·Ó ‚·ıÌfi ·ÔÛÙ·ÛÈÔÔÈÔ‡ÌÂÓÔÈ ·fi ÙÔ˘˜ ¿ÏÏÔ˘˜ ÂÈÛÙ‹ÌÔÓ˜» (Û. 124-125). OÈ ÊÚÔ¸‰ÈÎÔ› „˘¯·Ó·Ï˘Ù¤˜ ÛÙÔÓ ¯ÒÚÔ Ù˘ „˘¯ÔÏÔÁ›·˜ ·ÔÙÂÏÔ‡Ó ¤Ó· ηÏfi ·Ú¿‰ÂÈÁÌ· ÂÈÛÙ‹Ì˘ ηıÔ‰ËÁÔ‡ÌÂÓ˘ ·fi ¤Ó· ÎÔÈÓˆÓÈÔÏÔÁÈÎfi ·Ú¿- ‰ÂÈÁÌ·. 2. æ˘¯ÔÏÔÁÈ΋, ηٿ ÙËÓ ÔÔ›· Ù· Û˘ÌÌÂÚÈ˙fiÌÂÓ· ÙÔ ·Ú¿‰ÂÈÁÌ· ¿ÙÔÌ· ‚ϤÔ˘Ó Î˘ÚÈÔÏÂÎÙÈο ÙÔÓ ÎfiÛÌÔ ‰È·ÊÔÚÂÙÈο ·fi ÂΛӷ Ô˘ ‰ÂÓ ÙÔ Û˘ÌÌÂÚ›˙ÔÓÙ·È. Œ¯Ô˘Ì fiÏÔÈ ‰ÂÈ ÙȘ ·Ó·ÛÙÚ¤„È̘ ÊÈÁÔ‡Ú˜ Û ÂÈÚ¿Ì·- Ù· ·ÓÙ›Ï˄˘, fiˆ˜ ÂΛÓÔ Ù˘ ÂÈÎfiÓ·˜ Ù˘ Ó·ڋ˜/ËÏÈÎȈ̤Ó˘ Á˘Ó·›Î·˜, fiÔ˘ ÌÔÚ› ηÓ›˜ Ó· ‰ÂÈ ÛÙÔ ›‰ÈÔ Û¯Â‰›·ÛÌ· ›Ù ÌÈ· Ó¤· ›Ù ÌÈ· ÁÂ- Ú·Ṳ̂ÓË Á˘Ó·›Î·, ÂÓÒ Ë ·ÓÙ›ÏË„Ë Ù˘ Ì›·˜ ÂΉԯ‹˜ ·ÔÎÏ›ÂÈ ÙËÓ ·ÓÙ›- ÏË„Ë Ù˘ ¿ÏÏ˘. ™Â ·˘Ùfi ÙÔ Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓÔ ›ڷ̷, fiÙ·Ó Ë ·ÚÔ˘Û›·ÛË Ù˘ ·ÌÊ›ÛËÌ˘ ÂÈÎfiÓ·˜ ·ÎÔÏÔ˘ı› ÙËÓ ·ÚÔ˘Û›·ÛË ÌÈ·˜ ¤ÓÙÔÓ˘ ÂÈÎfiÓ·˜ Ó·ڋ˜ Á˘Ó·›Î·˜, ÔÈ ÂÍÂÙ·˙fiÌÂÓÔÈ «‚ϤÔ˘Ó» ¿ÓÙÔÙ ÙË Ó·ڋ Á˘Ó·›-
  • 62. 48 MEPO™ ¶PøTO. E¶I™THMH KAI ™KE¶TIKI™MO™ η, ÂÓÒ fiÙ·Ó ·ÎÔÏÔ˘ı› ÙËÓ ·ÚÔ˘Û›·ÛË ÌÈ·˜ ¤ÓÙÔÓ˘ ÂÈÎfiÓ·˜ ËÏÈÎȈ- ̤Ó˘ Á˘Ó·›Î·˜ ÔÈ ÂÍÂÙ·˙fiÌÂÓÔÈ «‚ϤÔ˘Ó» ÙË ÁÂÚ·Ṳ̂ÓË Á˘Ó·›Î· ÛÙÔ 95% ÙˆÓ ÂÚÈÙÒÛÂˆÓ (Leeper 1935). M ·Ó¿ÏÔÁÔ ÙÚfiÔ, ÔÚÈṲ̂ÓÔÈ ÂÚ¢ÓËÙ¤˜ ıˆÚÔ‡Ó Î·Ù¿ ·ÚÈÔ ÏfiÁÔ ÙËÓ ·ÓıÚÒÈÓË ÂÈıÂÙÈÎfiÙËÙ· ˆ˜ ‚ÈÔÏÔÁÈο ÂÁÁÂÓ‹ Î·È ıÂÌÂÏÈÒ‰Ë, ÂÓÒ ¿ÏÏÔÈ ˆ˜ ÔÏÈÙÈÛÌÈο ÂÈ‚·ÏÏfiÌÂÓË Î·È ·Ó·ÈÚ¤ÛÈÌË. ŸÛÔÈ ÂÛÙÈ¿˙Ô˘Ó ÙËÓ ¤ÚÂ˘Ó¿ ÙÔ˘˜ ÛÙËÓ ·fi‰ÂÈÍË Ù˘ ÌÈ·˜ ‹ Ù˘ ¿ÏÏ˘ ¿Ԅ˘ ‰ÚÔ˘Ó ÂÈÛÙË- ÌÔÓÈο ηıÔ‰ËÁÔ‡ÌÂÓÔÈ ·fi ¤Ó· „˘¯ÔÏÔÁÈÎfi ·Ú¿‰ÂÈÁÌ·: ˘¿Ú¯Ô˘Ó ÛÙÔȯ›· Ô˘ ÛÙËÚ›˙Ô˘Ó Î·È ÙȘ ‰‡Ô ·fi„ÂȘ, ˆÛÙfiÛÔ Ë ÂÈÏÔÁ‹ Ù˘ ÌÈ·˜ ÂȘ ‚¿ÚÔ˜ Ù˘ ¿ÏÏ˘ ÂËÚ¿˙ÂÙ·È ·fi „˘¯ÔÏÔÁÈÎÔ‡˜ ·Ú¿ÁÔÓÙ˜. 3. ∂ÈÛÙËÌÔÏÔÁÈ΋, ηٿ ÙËÓ ÔÔ›· «ÔÈ ÙÚfiÔÈ Ì ÙÔ˘˜ ÔÔ›Ô˘˜ οÔÈÔ˜ ·ÛΛ ÂÈÛÙËÌÔÓÈÎfi ¤ÚÁÔ Â›Ó·È Û˘Ó‰Â‰Â̤ÓÔÈ Ì ÙÔ ·Ú¿‰ÂÈÁÌ·», ‰ÈfiÙÈ ÔÈ Ù¯ÓÈΤ˜ Ù˘ ¤Ú¢ӷ˜, Ù· ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Î·È ÔÈ Ï‡ÛÂȘ ηıÔÚ›˙ÔÓÙ·È ·fi ÙȘ ˘Ôı¤ÛÂȘ, ÙȘ ıˆڛ˜ Î·È Ù· ÌÔÓ٤Ϸ. ªÈ· ıˆڛ· ÊÚÂÓÔÏÔÁ›·˜ Ô˘ Ô‰ËÁ› ÛÙËÓ ·Ó¿Ù˘ÍË ÊÚÂÓÔÏÔÁÈÎÒÓ ÔÚÁ¿ÓˆÓ ÁÈ· ÙË Ì¤ÙÚËÛË ÂÍÔÁΈ- Ì¿ÙˆÓ ÙÔ˘ ÎÚ·Ó›Ô˘ ı· ·ÔÙÂÏÔ‡Û ÌÈ· ÂÚ›ÙˆÛË ÂÈÛÙ‹Ì˘ Ô˘ η- ıÔ‰ËÁÂ›Ù·È ·fi ¤Ó· ÂÈÛÙËÌÔÏÔÁÈÎfi ·Ú¿‰ÂÈÁÌ·. 4. OÓÙÔÏÔÁÈ΋, ηٿ ÙËÓ ÔÔ›·, ΢ÚÈÔÏÂÎÙÈο, «·˘Ùfi Ô˘ Â›Û·È ÂÍ·ÚÙ¿Ù·È Î·Ù¿ ÎÚ›ÛÈÌÔ ÙÚfiÔ ·fi ÙÔ ·Ú¿‰ÂÈÁÌ· Ô˘ ˘ÔÛÙËÚ›˙ÂȘ... °È· ÙÔÓ ¶Ú‹ÛÙÏ˘ (Priestly), ΢ÚÈÔÏÂÎÙÈο ‰ÂÓ ˘‹Ú¯Â Ô͢ÁfiÓÔ.... O §·‚Ô˘·˙Ȥ ‰ÂÓ ›ÛÙ¢ ·ÏÒ˜ ÛÙËÓ ‡·ÚÍË ÙÔ˘ Ô͢ÁfiÓÔ˘: ηْ ·˘ÙfiÓ, ÙÔ Ô͢ÁfiÓÔ ˘‹Ú¯Â» (Û. 125-126). ¶·ÚÔÌÔ›ˆ˜, ÁÈ· ÙÔÓ ∑ˆÚ˙ ª˘ÊfiÓ (G. Buffon) Î·È ÙÔÓ ∆Û·ÚϘ §¿˘ÂÏ (Ch. Lyell), Ë ÔÈÎÈÏfiÙËÙ· ÙˆÓ ÂȉÒÓ ÂÓfi˜ ÏËı˘ÛÌÔ‡ ÔÊÂÈÏfiÙ·Ó ·ÏÒ˜ ÛÙÔÓ ÂÎÊ˘ÏÈÛÌfi ÙÔ˘ ÚˆÙ·Ú¯Èο ‰ËÌÈÔ˘ÚÁË̤ÓÔ˘ ›- ‰Ô˘˜. ∏ ÔÈÎÈÏfiÙËÙ· ÂÍ·Ï›ÊÂÙ·È ·fi ÙË Ê‡ÛË ÁÈ· Ó· ÂÚÈÛˆı› Ë Ô˘- Û›· ÙÔ˘ ›‰Ô˘˜. °È· ÙÔÓ ∫¿ÚÔÏÔ ¢·Ú‚›ÓÔ Î·È ÙÔÓ ∞.ƒ. °Ô˘¿Ï·˜ (A.R. Wallace), ÔÈ ÔÈÎÈϛ˜ ·ÔÙÂÏÔ‡Û·Ó ÙÔ ÎÏÂȉ› Ù˘ ÂÍÂÏÈÎÙÈ΋˜ ÌÂÙ·‚ÔÏ‹˜. ∫¿ı ̛· ·fi ·˘Ù¤˜ ÙȘ ·fi„ÂȘ ÂÍ·ÚÙ¿Ù·È ·fi ¤Ó· ‰È·ÊÔÚÂÙÈÎfi ÔÓÙÔ- ÏÔÁÈÎfi ·Ú¿‰ÂÈÁÌ·: O ª˘ÊfiÓ Î·È Ô §¿˘ÂÏ ‰ÂÓ ÌÔÚÔ‡Û·Ó Ó· ‰Ô˘Ó ÙËÓ ÔÈÎÈÏfiÙËÙ· ˆ˜ Ì˯·ÓÈÛÌfi Ù˘ ÂͤÏÈ͢, ÂÂȉ‹ ÁÈ· ÙÔ˘˜ ›‰ÈÔ˘˜ ÂͤÏÈÍË ‰ÂÓ ˘‹Ú¯Â. O ¢·Ú‚›ÓÔ˜ Î·È Ô °Ô˘¿Ï·˜ ‰ÂÓ ıˆÚÔ‡Û·Ó ÙËÓ ÔÈÎÈÏfiÙËÙ· ÂÎÊ˘ÏÈÛÙÈ΋, ‰ÈfiÙÈ Ô ÂÎÊ˘ÏÈÛÌfi˜ Â›Ó·È ¤ÓÓÔÈ· ¿Û¯ÂÙË Ì ÙËÓ ÂͤÏÈÍË. O ÔÚÈÛÌfi˜ Ô˘ ¤‰ˆÛ· ÁÈ· ÙÔ ·Ú¿‰ÂÈÁÌ· Â›Ó·È Û˘Ì‚·Ùfi˜ Ì ÙȘ ÎÔÈÓˆ- ÓÈÔÏÔÁÈΤ˜, „˘¯ÔÏÔÁÈΤ˜ Î·È ÂÈÛÙËÌÔÏÔÁÈΤ˜ ¯Ú‹ÛÂȘ ÙÔ˘. øÛÙfiÛÔ, ÁÈ· Ó· Á›ÓÂÈ Ï‹Úˆ˜ Û˘Ì‚·Ùfi˜, Ì ÙËÓ ÔÓÙÔÏÔÁÈ΋ ¯Ú‹ÛË ÙÔ˘ fiÚÔ˘, ı· Ú¤ÂÈ Ó· ·ԉ¯Ùԇ̠ˆ˜ οı ·Ú¿‰ÂÈÁÌ· Â›Ó·È ÂÍ›ÛÔ˘ ıÂÌÈÙfi Ì οı ¿ÏÏÔ, ·ÊÔ‡ ‰ÂÓ ˘Ê›ÛÙ·Ù·È Â͈ÙÂÚÈ΋ ËÁ‹ ÂÈ·ڈÛ˘. ∏ ηÊÂÌ·ÓÙ›· Î·È ÔÈ ÔÈ- ÎÔÓÔÌÈΤ˜ ÚÔÁÓÒÛÂȘ, Ë ÛÏ·Á¯ÓÔÌ·ÓÙ›· Î·È ÔÈ ÌÂÙˆÚÔÏÔÁÈÎÔ› ¯¿ÚÙ˜, Ë ·ÛÙÚÔÏÔÁ›· Î·È Ë ·ÛÙÚÔÓÔÌ›· ηıÔÚ›˙Ô˘Ó ÂÍ›ÛÔ˘ ÙËÓ Ú·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ· ̤-
  • 63. O,TI ¶O§YTIMOTEPO EXOYME 49 Û· Û ¤Ó· ÔÓÙÔÏÔÁÈÎfi ·Ú¿‰ÂÈÁÌ·. ∞˘Ùfi ‰ÂÓ Â›Ó·È Î·Ó Ï¿ıÔ˜: Â›Ó·È ÁÂÏÔ›Ô. ŸÛÔ ‰‡ÛÎÔÏÔ Î·È Ó· Â›Ó·È ÁÈ· ÙÔ˘˜ ÔÈÎÔÓÔÌÔÏfiÁÔ˘˜ Î·È ÙÔ˘˜ ÌÂÙˆÚÔÏfi- ÁÔ˘˜ Ó· ÚԂϤ„Ô˘Ó ÙÔ Ì¤ÏÏÔÓ, Â›Ó·È ÂÈÙ˘¯¤ÛÙÂÚÔÈ ÛÙȘ ÚÔÁÓÒÛÂȘ ÙÔ˘˜ ·fi ÙÔ˘˜ ηÊÂÌ¿ÓÙÂȘ Î·È ÙÔ˘˜ ÛÏ·Á¯ÓÔÌ¿ÓÙÂȘ. OÈ ·ÛÙÚÔÏfiÁÔÈ ‰ÂÓ ÌÔ- ÚÔ‡Ó Ó· ÂÍËÁ‹ÛÔ˘Ó ÙÈ ‰È·‰Ú·Ì·Ù›˙ÂÙ·È ÛÙÔ ÂÛˆÙÂÚÈÎfi ÂÓfi˜ ·ÛÙ¤Ú·, Ó· ÚÔ- ‚Ϥ„Ô˘Ó ÙÔ ·ÔÙ¤ÏÂÛÌ· Ù˘ Û‡ÁÎÚÔ˘Û˘ ‰‡Ô Á·Ï·ÍÈÒÓ ‹ Ó· ¯·Ú¿ÍÔ˘Ó ÙËÓ ÔÚ›· ÂÓfi˜ ‰È·ÛÙËÌÔÏÔ›Ô˘ Ò˜ ÙÔÓ Ï·Ó‹ÙË ¢›·. OÈ ·ÛÙÚÔÓfiÌÔÈ fï˜ ÌÔ- ÚÔ‡Ó, ÁÈ· ÙÔÓ ·Ïfi ÏfiÁÔ fiÙÈ ÏÂÈÙÔ˘ÚÁÔ‡Ó Ì¤Û· ÛÙÔ Ï·›ÛÈÔ ÂÓfi˜ ·Ú·‰Â›Á- Ì·ÙÔ˜ Ô˘ Û˘Ó¯Ҙ ˘fiÎÂÈÙ·È Û ÂÂÍÂÚÁ·Û›· ·fi ÙËÓ ·‰‹ÚÈÙË Ú·ÁÌ·ÙÈ- ÎfiÙËÙ· Ù˘ ›‰È·˜ Ù˘ ʇÛ˘. ∏ ÂÈÛÙ‹ÌË Â›Ó·È ÚÔԉ¢ÙÈ΋ ‰ÈfiÙÈ Ù· ·Ú·‰Â›ÁÌ·Ù¿ Ù˘ ÂÍ·ÚÙÒÓÙ·È ·fi ÙË Û˘ÛÛÒÚ¢ÛË ÁÓÒÛ˘ Ô˘ ·ÔÎÙ¿Ù·È Ì¤Ûˆ ÙÔ˘ ÂÈÚ·Ì·ÙÈÛÌÔ‡, Ù˘ ‰È·ÛÙ·‡ÚˆÛ˘ ÙˆÓ ÛÙÔȯ›ˆÓ Î·È Ù˘ ‰È·„¢ÛÈÌfiÙËÙ·˜. ∏ „¢‰ÔÂÈÛÙ‹ÌË, Ë ÌË ÂÈÛÙ‹ÌË, Ë ‰ÂÈÛȉ·ÈÌÔÓ›·, Ô Ì‡ıÔ˜, ÙÔ ıÚËÛ΢ÙÈÎfi ‰fiÁÌ· Î·È Ë Ù¤- ¯ÓË ‰ÂÓ ¤¯Ô˘Ó ÚÔԉ¢ÙÈÎfi ¯·Ú·ÎÙ‹Ú· ‰ÈfiÙÈ ‰ÂÓ ¤¯Ô˘Ó ÛÙfi¯Ô˘˜ ‹ Ì˯·ÓÈ- ÛÌÔ‡˜ Ô˘ Ó· ÂÈÙÚ¤Ô˘Ó ÙË Û˘ÛÛÒÚ¢ÛË ÁÓÒÛ˘ ÈηӋ˜ Ó· ¯Ù›ÛÂÈ ¿Óˆ ÛÙ· ÂÈÙ‡ÁÌ·Ù· ÙÔ˘ ·ÚÂÏıfiÓÙÔ˜. ∆· ·Ú·‰Â›ÁÌ·Ù¿ ÙÔ˘˜ ›Ù ‰ÂÓ ·ÏÏ¿- ˙Ô˘Ó Â›ÙÂ Û˘Ó˘¿Ú¯Ô˘Ó Ì ¿ÏÏ· ·Ú·‰Â›ÁÌ·Ù·. ∏ ÚfiÔ‰Ô˜, Ì ÙË ÛˆÚ¢- ÙÈ΋ Ù˘ ¤ÓÓÔÈ·, ‰ÂÓ Â›Ó·È ÛÙfi¯Ô˜ ÙÔ˘˜. ∞˘Ùfi ‰ÂÓ ·ÔÙÂÏ› Â›ÎÚÈÛË, ·ÏÏ¿ ·Ú·Ù‹ÚËÛË. OÈ Î·ÏÏÈÙ¤¯Ó˜ ‰ÂÓ ‚ÂÏÙÈÒÓÔ˘Ó ÙȘ Ù¯ÓÔÙÚÔ›Â˜ ÙˆÓ ·Ï·ÈÔ- Ù¤ÚˆÓ, ÂÊ¢ڛÛÎÔ˘Ó ¿ÏϘ. OÈ ÈÂڈ̤ÓÔÈ fiÏˆÓ ÙˆÓ ıÚËÛÎÂÈÒÓ ‰ÂÓ ÂȯÂÈ- ÚÔ‡Ó Ó· ‚ÂÏÙÈÒÛÔ˘Ó Ù· ÎËÚ‡ÁÌ·Ù· ÙˆÓ ‰·ÛÎ¿ÏˆÓ ÙÔ˘˜Ø Ù· Â·Ó·Ï·Ì‚¿- ÓÔ˘Ó, Ù· ÂÚÌËÓÂ‡Ô˘Ó Î·È Ù· ‰È‰¿ÛÎÔ˘Ó. OÈ „¢‰ÔÂÈÛÙ‹ÌÔÓ˜ ‰ÂÓ ‰ÈÔÚıÒ- ÓÔ˘Ó Ù· Ï¿ıË fiÛˆÓ ÚÔËÁ‹ıËηÓØ Ù· ‰È·ÈˆÓ›˙Ô˘Ó. §¤ÁÔÓÙ·˜ ÛˆÚ¢ÙÈ΋ ·ÏÏ·Á‹, ÏÔÈfiÓ, ÂÓÓÔÒ ˆ˜ fiÙ·Ó ¤Ó· ·Ú¿‰ÂÈÁÌ· ·ÏÏ¿˙ÂÈ, ÔÈ ÂÈÛÙ‹ÌÔÓ˜ ‰ÂÓ ÂÁηٷÏ›Ô˘Ó ÔÏfiÎÏËÚË ÙËÓ ÂÈÛÙ‹ÌË ÙÔ˘˜. ∞˘Ùfi Ô˘ Ì¿ÏÏÔÓ Û˘Ì‚·›ÓÂÈ Â›Ó·È ˆ˜ fi,ÙÈ ·Ú·Ì¤ÓÂÈ ¯Ú‹ÛÈÌÔ ÛÙÔ ·Ú¿- ‰ÂÈÁÌ· ‰È·ÙËÚ›ٷÈ, ηıÒ˜ ÚÔÛÙ›ıÂÓÙ·È Î·ÈÓÔ‡ÚÁÈ· ÛÙÔȯ›· Î·È ‰›ÓÔÓÙ·È Î·ÈÓÔ‡ÚÁȘ ÂÚÌËÓ›˜. O ÕÏÌÂÚÙ ∞˚ÓÛÙ¿ÈÓ ÙÔ ÙfiÓÈÛ ·˘Ùfi, ‰È·Ù˘ÒÓÔÓÙ·˜ ÛΤ„ÂȘ Û¯ÂÙÈο Ì ÙË ‰È΋ ÙÔ˘ Û˘ÓÂÈÛÊÔÚ¿ ÛÙË Ê˘ÛÈ΋ Î·È ÙËÓ ÎÔÛÌÔÏÔ- Á›·: «∆Ô Ó· ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ›˜ ÌÈ· ηÈÓÔ‡ÚÁÈ· ıˆڛ· ‰ÂÓ Â›Ó·È Û·Ó Ó· ÁÎÚÂÌ›- ˙ÂȘ ¤Ó·Ó ·ÏÈfi ÛÙ¿‚ÏÔ Î·È Ó· ÎÙ›˙ÂȘ ÛÙË ı¤ÛË ÙÔ˘ ¤Ó·Ó Ô˘Ú·ÓÔ͇ÛÙË. ∂›- Ó·È Ì¿ÏÏÔÓ Û·Ó Ó· ÛηÚÊ·ÏÒÓÂȘ Û ¤Ó· ‚Ô˘Ófi Î·È Ó· ·ÔÎÙ¿˜ ηÈÓÔ‡ÚÁÈ· Î·È Â˘Ú‡ÙÂÚË ı¤·, Ó· ·Ó·Î·Ï‡ÙÂȘ ·ÚfiÛÌÂÓ˜ Û¯¤ÛÂȘ ÌÂٷ͇ ÙÔ˘ ÛË- Ì›Ԣ ·’ fiÔ˘ ÍÂΛÓËÛ˜ Î·È ÙÔ˘ ÔÈÎÈÏfiÌÔÚÊÔ˘ ÂÚÈ‚¿ÏÏÔÓÙfi˜ ÙÔ˘. ∞Ï- Ï¿ ÙÔ ÛËÌÂ›Ô ÂÎΛÓËÛ˘ ÂÍ·ÎÔÏÔ˘ı› Ó· ˘¿Ú¯ÂÈ Î·È Ó· Â›Ó·È ÔÚ·Ùfi, ·Ó Î·È Ê·›ÓÂÙ·È ÌÈÎÚfiÙÂÚÔ Î·È ·ÔÙÂÏ› ¤Ó· ÂÏ¿¯ÈÛÙÔ Ì¤ÚÔ˜ Ù˘ ¢ڇÙÂÚ˘ ÂÔ- Ù›·˜ Ô˘ ·ÔÎÙԇ̠ÍÂÂÚÓÒÓÙ·˜ Ù· ÂÌfi‰È· ÛÙÔÓ ÂÚÈÂÙÂÈÒ‰Ë ‰ÚfiÌÔ Ì·˜ ÚÔ˜ Ù· ¿Óˆ» (Weaver 1987, Û. 133). ∞Ó Î·È Ô ¢·Ú‚›ÓÔ˜ ·ÓÙÈη٤- ÛÙËÛ ÙȘ ÚÔËÁËı›Û˜ ‚ÈÔÏÔÁÈΤ˜ ·ÓÙÈÏ‹„ÂȘ, Ô˘ ıˆÚÔ‡Û·Ó Î¿ı ›‰Ô˜
  • 64. 50 MEPO™ ¶PøTO. E¶I™THMH KAI ™KE¶TIKI™MO™ ˙ˆÈÎÔ‡ ‹ Ê˘ÙÈÎÔ‡ ÔÚÁ·ÓÈÛÌÔ‡ ÚÔ˚fiÓ Ù˘ ·Ú¯È΋˜ ¢ËÌÈÔ˘ÚÁ›·˜, Ì ·˘Ù‹Ó Ù˘ ÂͤÏÈ͢ ̤ۈ Ù˘ Ê˘ÛÈ΋˜ ÂÈÏÔÁ‹˜, ÔÏÏ¿ ·fi fiÛ· ›¯·Ó ÚÔËÁËı› ‰È·ÙËÚ‹ıËÎ·Ó ÛÙË Ó¤· ıˆڛ· — Ë Î·Ù¿ §ÈÓÓ·›Ô Ù·ÍÈÓfiÌËÛË, Ë ÂÚÈÁÚ·ÊÈ- ΋ ÁˆÏÔÁ›·, Ë Û˘ÁÎÚÈÙÈ΋ ·Ó·ÙÔÌ›· Î.Ô.Î. ∂ΛÓÔ Ô˘ ¿ÏÏ·Í ‹Ù·Ó Ë Û‡Ó- ‰ÂÛË ÌÂٷ͇ ÙˆÓ ‰È·ÊfiÚˆÓ ·˘ÙÒÓ ‰›ˆÓ ̤۷ ÛÙËÓ ÈÛÙÔÚ›· — Ë ıˆڛ· Ù˘ ÂͤÏÈ͢. ™ËÌÂÈÒıËΠۈÚ¢ÙÈ΋ ·Ó¿Ù˘ÍË Î·È ·ÏÏ·Á‹ ·Ú·‰Â›ÁÌ·ÙÔ˜. ∞˘Ù‹ Â›Ó·È Ë ÂÈÛÙËÌÔÓÈ΋ ÚfiÔ‰Ô˜, Ô˘ ÔÚ›˙ÂÙ·È ˆ˜ ÛˆÚ¢ÙÈ΋ ·Ó¿Ù˘ÍË ÂÓfi˜ ÁÓˆÛÙÈÎÔ‡ Û˘ÛÙ‹Ì·ÙÔ˜ Ì ÙËÓ ¿ÚÔ‰Ô ÙÔ˘ ¯ÚfiÓÔ˘, ηٿ ÙËÓ ÔÔ›· Ù· ¯Ú‹ÛÈÌ· ÛÙÔȯ›· ‰È·ÙËÚÔ‡ÓÙ·È Î·È Ù· ¿¯ÚËÛÙ· ÂÁηٷÏ›ÔÓÙ·È, Ì ‚¿ÛË ÙËÓ ·fiÚÚÈ„Ë ‹ ÙËÓ ÂÈ·ڈÛË Ù˘ ÂϤÁÍÈÌ˘ ÁÓÒÛ˘. O £ƒπ∞ªµO™ ∆∏™ ∂¶π™∆∏ª∏™ ∞Ó Î·È fiÚÈÛ· ÙËÓ ÂÈÛÙ‹ÌË ˆ˜ ÚÔԉ¢ÙÈ΋, ·Ú·‰¤¯ÔÌ·È ˆ˜ ‰ÂÓ Â›Ó·È ‰˘- Ó·ÙfiÓ Ó· ÁÓˆÚ›˙Ô˘Ì ·Ó Ë ÁÓÒÛË Ô˘ Ë ÂÈÛÙËÌÔÓÈ΋ ̤ıÔ‰Ô˜ ·ÔηχÙÂÈ Â›Ó·È ·fiÏ˘Ù· ‚¤‚·ÈË ‹ fi¯È, ‰ÈfiÙÈ ‰ÂÓ ˘¿Ú¯ÂÈ Î¿ÔÈ· ı¤ÛË —οÔÈÔ ·Ú¯È- Ì‹‰ÂÈÔ ÛËÌ›ԗ ÂÎÙfi˜ Ú·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ·˜ ·’ fiÔ˘ ı· ÌÔÚÔ‡Û·Ì ӷ ÙËÓ ÎÔÈÙ¿ÍÔ˘ÌÂ. ¢ÂÓ ˘¿Ú¯ÂÈ ·ÌÊÈ‚ÔÏ›· ˆ˜ Ë ÂÈÛÙ‹ÌË ÂËÚ¿˙ÂÙ·È ‚·ı‡Ù·- Ù· ·fi ÙÔÓ ÔÏÈÙÈÛÌfi ̤۷ ÛÙÔÓ ÔÔ›Ô Â›Ó·È ÂÓۈ̷و̤ÓË Î·È ˆ˜ ÔÈ ÂÈ- ÛÙ‹ÌÔÓ˜ ÌÔÚ› Ó· Û˘ÌÌÂÚ›˙ÔÓÙ·È ÌÈ· ÎÔÈÓ‹ ÚÔηٿÏË„Ë Ô˘ ÙÔ˘˜ Ô‰Ë- Á› ÛÙÔ Ó· ÛΤÊÙÔÓÙ·È ÁÈ· ÙË Ê‡ÛË Ì ¤Ó·Ó Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓÔ ÙÚfiÔ. ∞ÏÏ¿ ·˘- Ùfi ‰ÂÓ ·Ê·ÈÚ› Ù›ÔÙ· ·fi ÙËÓ ÚÔԉ¢ÙÈ΋ ʇÛË Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘, ηٿ ÙË ÛˆÚ¢ÙÈ΋ ¤ÓÓÔÈ·. ∞fi ÙË ÛÎÔÈ¿ ·˘Ù‹, Ô ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜ ™›ÓÙÓ¸ ÃԢΠ(S. Hook) οÓÂÈ ÌÈ· ÂÓ- ‰È·Ê¤ÚÔ˘Û· Û‡ÁÎÚÈÛË ÌÂٷ͇ Ù¯ÓÒÓ Î·È ÂÈÛÙËÌÒÓ: «∏ ª·ÓÙfiÓ· ™ÈÛÙ›Ó· ÙÔ˘ ƒ·Ê·‹Ï ¯ˆÚ›˜ ÙÔÓ ƒ·Ê·‹Ï, ÔÈ ÛÔÓ¿Ù˜ Î·È ÔÈ Û˘Ìʈӛ˜ ÙÔ˘ ªÂÙfi‚ÂÓ ¯ˆÚ›˜ ÙÔÓ ªÂÙfi‚ÂÓ Â›Ó·È ·‰È·ÓfiËÙ˜. ™ÙËÓ ÂÈÛÙ‹ÌË, ·fi ÙËÓ ¿ÏÏË Ï¢- Ú¿, Â›Ó·È ÂÍ·ÈÚÂÙÈο Èı·Ófi fiÙÈ Ù· ÂÚÈÛÛfiÙÂÚ· ·fi Ù· ÂÈÙ‡ÁÌ·Ù· ÔÈÔ˘- ‰‹ÔÙÂ Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓÔ˘ ÂÈÛÙ‹ÌÔÓ· ı· ›¯·Ó Ú·ÁÌ·ÙÔÔÈËı› ·fi ¿ÏÏ· ¿ÙÔÌ· Ô˘ ÂÚÁ¿˙ÔÓÙ·È ÛÙÔ ›‰ÈÔ ‰›Ô» (1943, Û. 35). O ÏfiÁÔ˜ ÁÈ’ ·˘Ùfi ›- Ó·È fiÙÈ Ë ÂÈÛÙ‹ÌË, ÂÂȉ‹ ¤¯ÂÈ ÙËÓ ÚfiÔ‰Ô ˆ˜ ¤Ó·Ó ·fi ÙÔ˘˜ ·ÚÈÔ˘˜ ÛÙfi- ¯Ô˘˜ Ù˘, ÂȉÈÒÎÂÈ ÙËÓ Î·Ù·ÓfiËÛË Ì¤Ûˆ ·ÓÙÈÎÂÈÌÂÓÈÎÒÓ ÌÂıfi‰ˆÓ (·Ó Î·È Û·Ó›ˆ˜ ÙËÓ ÂÈÙ˘Á¯¿ÓÂÈ). OÈ Ù¤¯Ó˜ ÂȉÈÒÎÔ˘Ó Ó· ÚÔηϤÛÔ˘Ó ÙÔ Û˘Ó·›- ÛıËÌ· Î·È ÙËÓ ÂÚÈÛ˘ÏÏÔÁ‹ ̤ۈ ˘ÔÎÂÈÌÂÓÈÎÒÓ ÌÂıfi‰ˆÓ. ŸÛÔ ÈÔ ˘Ô- ÎÂÈÌÂÓÈ΋ Â›Ó·È Ë ÚÔÛ¿ıÂÈ· ÙfiÛÔ ÚÔÛˆÈÎfiÙÂÚË Á›ÓÂÙ·È Î·È, Û˘ÓÂÒ˜, ÙfiÛÔ ÈÔ ‰‡ÛÎÔÏÔ, ·Ó fi¯È ·‰‡Ó·ÙÔÓ, Â›Ó·È ÁÈ· ¤Ó·Ó ¿ÏÏÔ Ó· ÙËÓ ·Ú·Á¿ÁÂÈ. ŸÛÔ ÈÔ ·ÓÙÈÎÂÈÌÂÓÈ΋ Â›Ó·È Ë Âȉ›ˆÍË, ÙfiÛÔ Èı·ÓfiÙÂÚÔ Á›ÓÂÙ·È Ó· ·Ó·- ·Ú·Á¿ÁÂÈ ÙÔ ÙÂÏÈÎfi Â›Ù¢ÁÌ¿ Ù˘ οÔÈÔ˜ ¿ÏÏÔ˜. ∏ ÂÈÛÙ‹ÌË ‚·Û›˙ÂÙ·È Û˘Ó‹ıˆ˜ ÛÙËÓ ·Ó··Ú·ÁˆÁ‹ ÙˆÓ ·ÔÙÂÏÂÛÌ¿ÙˆÓ ÁÈ· ÙËÓ Â·Ï‹ı¢ÛË Î¿-
  • 65. O,TI ¶O§YTIMOTEPO EXOYME 51 ÔÈÔ˘ ·ÔÙÂϤÛÌ·ÙÔ˜. ∏ ‰·Ú‚›ÓÂÈ· ıˆڛ· Ù˘ Ê˘ÛÈ΋˜ ÂÈÏÔÁ‹˜ ı· ÌÔ- ÚÔ‡Û ӷ ›¯Â ‰È·Ù˘ˆı› ·fi οÔÈÔÓ ¿ÏÏÔ ÂÈÛÙ‹ÌÔÓ· —Ú¿ÁÌ·ÙÈ, Ô ÕÏÊÚÂÓÙ ƒ¿ÛÂÏ °Ô˘¿Ï·˜ ÙËÓ Â›¯Â Û˘ÏÏ¿‚ÂÈ Ù·˘ÙÔ¯ÚfiÓˆ˜— ‰ÈfiÙÈ Ë ÂÈÛÙË- ÌÔÓÈ΋ ‰È·‰Èηۛ· Â›Ó·È ÂÌÂÈÚÈο ÂϤÁÍÈÌË. ™ÙË µÈÔÌ˯·ÓÈ΋ ¢‡ÛË, Ë ¤ÌÊ·ÛË Ô˘ ‰fiıËΠÛÙËÓ ÂÈÛÙËÌÔÓÈ΋ Î·È ÙÂ- ¯ÓÔÏÔÁÈ΋ ÚfiÔ‰Ô ¤¯ÂÈ ÂËÚ¿ÛÂÈ ‚·ı‡Ù·Ù· ÙȘ ÂÈ̤ÚÔ˘˜ ¢˘ÙÈΤ˜ ÎÔ˘Ï- ÙÔ‡Ú˜ — Î·È Ì¿ÏÈÛÙ· ÙfiÛÔ Ôχ, ÒÛÙ ۋÌÂÚ· ÚÔÛ‰ÈÔÚ›˙Ô˘Ì ¤Ó·Ó Ô- ÏÈÙÈÛÌfi ˆ˜ ÚÔԉ¢ÙÈÎfi ·Ó ÂÓı·ÚÚ‡ÓÂÈ ÙËÓ ·Ó¿Ù˘ÍË Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘ Î·È Ù˘ Ù¯ÓÔÏÔÁ›·˜. ™ÙËÓ ÂÈÛÙ‹ÌË, Ù· ¯Ú‹ÛÈÌ· ÛÙÔȯ›· ‰È·ÙËÚÔ‡ÓÙ·È Î·È Ù· ¿¯ÚËÛÙ· ÂÁηٷÏ›ÔÓÙ·È, ̤ۈ Ù˘ ÂÈ·ڈÛ˘ ‹ Ù˘ ·fiÚÚȄ˘ Ù˘ ÂϤÁ- ÍÈÌ˘ ÁÓÒÛ˘ ·fi ÙËÓ ÂÈÛÙËÌÔÓÈ΋ ÎÔÈÓfiÙËÙ·. ∏ ÂÈÛÙËÌÔÓÈ΋ ̤ıÔ‰Ô˜ ›- Ó·È Î·Ù¿ Ù¤ÙÔÈÔÓ ÙÚfiÔ ‰È·ÌÔÚʈ̤ÓË, ÒÛÙ ӷ Â›Ó·È ÚÔԉ¢ÙÈ΋. ™ÙËÓ Ù¯ÓÔÏÔÁ›·, Ù· ¯Ú‹ÛÈÌ· ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈο ‰È·ÙËÚÔ‡ÓÙ·È Î·È Ù· ¿¯ÚËÛÙ· ÂÁηٷÏ›ÔÓÙ·È Ì¤Ûˆ Ù˘ ·fiÚÚȄ˘ ‹ Ù˘ ·Ô‰Ô¯‹˜ ÙˆÓ Ù¯ÓÔÏÔÁÈÒÓ ·fi ÙÔ Î·Ù·Ó·ÏˆÙÈÎfi ÎÔÈÓfi. OÈ Ù¯ÓÔÏÔÁ›Â˜ ÏÔÈfiÓ Â›Ó·È Â›Û˘ Û˘ÁÎÚÔÙË̤Ó˜ Ì ٤ÙÔÈÔÓ ÙÚfiÔ, ÒÛÙ ӷ Â›Ó·È ÚÔԉ¢ÙÈΤ˜. OÈ ÔÏÈÙÈÛÌÈΤ˜ ·Ú·‰fiÛÂȘ (ÔÈ Ù¤¯Ó˜, ÔÈ Ì‡ıÔÈ, Ë ıÚËÛΛ·) ÌÔÚ› Ó· ÂÌÊ·Ó›˙Ô˘Ó ÁÓˆÚ›ÛÌ·Ù· Ù˘ ÂÈ- ÛÙ‹Ì˘ Î·È Ù˘ Ù¯ÓÔÏÔÁ›·˜, fiˆ˜ .¯. ÙÔ fiÙÈ Á›ÓÔÓÙ·È ·Ô‰ÂÎÙ¤˜ ‹ ·ÔÚ- Ú›ÙÔÓÙ·È ·fi ÙȘ ÎÔÈÓfiÙËÙ˜ Ô˘ ÙȘ ·Ú¿ÁÔ˘Ó ‹ ·fi ÙÔ ÎÔÈÓfi, ·ÏÏ¿ η- Ì›· Ù¤ÙÔÈ· ·Ú¿‰ÔÛË ‰ÂÓ Â›¯Â ˆ˜ ÚˆÙ·Ú¯ÈÎfi Ù˘ ÛÙfi¯Ô ÙË ÛˆÚ¢ÙÈ΋ Ù˘ ·Ó¿Ù˘ÍË ÛÙËÚÈ˙fiÌÂÓË ÛÙÔ ·ÚÂÏıfiÓ Ù˘. ™ÙËÓ µÈÔÌ˯·ÓÈ΋ ¢‡ÛË, fï˜, Ô ÔÏÈÙÈÛÌfi˜ ¤¯ÂÈ ÚÔÛÏ¿‚ÂÈ ÌÈ· ηÈÓÔ‡ÚÁÈ· ÌÔÚÊ‹: ¤¯ÂÈ ˆ˜ ÚˆÙ·Ú¯ÈÎfi ÙÔ˘ ÛÙfi¯Ô ÙË Û˘ÛÛÒÚ¢ÛË ÔÏÈÙÈÛÌÈÎÒÓ ·Ú·‰fiÛÂˆÓ Î·È Ù¯ÓÔ˘ÚÁËÌ¿ÙˆÓ Î·È ¯ÚËÛÈÌÔÔÈ›, ·Ú·‚ϤÂÈ ‹ Â·Ó¤Ú¯ÂÙ·È Û ÔÏÈÙÈÛÌÈΤ˜ ·Ú·‰fiÛÂȘ ‹ ÙÂ- ¯ÓÔ˘ÚÁ‹Ì·Ù· ÛÙÔÓ ‚·ıÌfi Ô˘ ·˘Ùfi Â›Ó·È ·Ó·Áη›Ô ÁÈ· Ó· ‚ÔËıËıÔ‡Ó ÔÈ ÂÈ- Ûً̘ Î·È Ë Ù¯ÓÔÏÔÁ›·. ¢ÂÓ ÌÔÚÔ‡ÌÂ, Ì ÔÈÔÓ‰‹ÔÙ ·fiÏ˘ÙÔ ÙÚfiÔ, Ó· ÂÍÈÛÒÛÔ˘Ì ÙËÓ Â˘Ù˘¯›· Ì ÙËÓ ÚfiÔ‰Ô ‹ ÙËÓ ÚfiÔ‰Ô Ì ÙËÓ Â˘Ù˘¯›·Ø ·Ï- Ï¿ ¤Ó·˜ ¿ÓıÚˆÔ˜ Ô˘ ‚Ú›ÛÎÂÈ Â˘Ù˘¯›· Û ÌÈ· ÔÈÎÈÏ›· ÁÓÒÛÂˆÓ Î·È ÙÂ- ¯ÓÔ˘ÚÁËÌ¿ÙˆÓ, Ô˘ ıˆÚ› ÔχÙÈÌË ÙË ÓˆÙÂÚÈÎfiÙËÙ· Î·È ÙËÓ ·ÏÏ·Á‹ Î·È Ô˘ ÂÎÙÈÌ¿ ˆ˜ ˘„ËÏ¿ Ù· ÚfiÙ˘· ‰È·‚›ˆÛ˘ Ù˘ µÈÔÌ˯·ÓÈ΋˜ ¢‡Û˘ ı· ·ÓÙÈÏ·Ì‚¿ÓÂÙ·È ˆ˜ ÚÔԉ¢ÙÈÎfi ¤Ó·Ó ÔÏÈÙÈÛÌfi Ô ÔÔ›Ô˜ ηıÔ‰ËÁÂ›Ù·È ·fi ÙËÓ ÂÈÛÙËÌÔÓÈ΋ Î·È Ù¯ÓÔÏÔÁÈ΋ ÚfiÔ‰Ô. ∆ÂÏÂ˘Ù·›·, Ë Ï¤ÍË ÚfiÔ‰Ô˜ ¤¯ÂÈ ·ÔÎÙ‹ÛÂÈ ÌÈ· ·ÍÈÔÏÔÁÈ΋ ÛËÌ·Û›·, ˘Ô‰ËÏÒÓÔÓÙ·˜ ÌÈ· ÌÔÚÊ‹ ·ÓˆÙÂÚfiÙËÙ·˜ Û ۯ¤ÛË Ì ÂΛÓÔ˘˜ Ô˘ «‰ÂÓ ¤¯Ô˘Ó ÚÔԉ‡ÛÂÈ ÂÍ›ÛÔ˘», ÁÈ· ÙËÓ ·ÎÚ›‚ÂÈ· Ì fiÛÔ˘˜ ‰ÂÓ ¤¯Ô˘Ó ˘ÈÔıÂÙ‹- ÛÂÈ ÙȘ ·Í›Â˜ ‹ ‰ÂÓ ·ÔÏ·Ì‚¿ÓÔ˘Ó ÙÔ ‚ÈÔÙÈÎfi Â›Â‰Ô Ù˘ µÈÔÌ˯·ÓÈ΋˜ ¢‡- Û˘, ÂÂȉ‹ ÔÈ ›‰ÈÔÈ ‰ÂÓ ÌÔÚÔ‡Ó ‹ ‰ÂÓ ÂÈı˘ÌÔ‡Ó Ó· ÂÓı·ÚÚ‡ÓÔ˘Ó ÙËÓ ·Ó¿- Ù˘ÍË Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘ Î·È Ù˘ Ù¯ÓÔÏÔÁ›·˜. ¢ÂÓ ¯ÚËÛÈÌÔÔÈÒ ÙË Ï¤ÍË ÚfiÔ- ‰Ô˜ Ì ·˘Ù‹ ÙËÓ ·ÍÈÔÏÔÁÈ΋ ÛËÌ·Û›·. ∆Ô Ó· ÂȉÈÒÎÂÈ ¤Ó·˜ ÔÏÈÙÈÛÌfi˜ ÙËÓ Î·ÏÏȤÚÁÂÈ· Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘ Î·È Ù˘ Ù¯ÓÔÏÔÁ›·˜ ‰ÂÓ ·ÔÙÂÏ› ÎÚÈÙ‹ÚÈÔ Ô˘
  • 66. 52 MEPO™ ¶PøTO. E¶I™THMH KAI ™KE¶TIKI™MO™ ÙÔÓ Î·ıÈÛÙ¿ ηχÙÂÚÔ ·fi οÔÈÔÓ ¿ÏÏÔ, Ô‡Ù ηıÈÛÙ¿ ÙÔÓ ÙÚfiÔ ˙ˆ‹˜ ÙÔ˘ ËıÈÎfiÙÂÚÔ ·fi οÔÈÔÓ ¿ÏÏÔ, ‹ ¤Ó·Ó Ï·fi Â˘Ù˘¯¤ÛÙÂÚÔ ·fi οÔÈÔÓ ¿ÏÏÔ. ∏ ÂÈÛÙ‹ÌË Î·È Ë Ù¯ÓÔÏÔÁ›· ¤¯Ô˘Ó ¿ÌÔÏÏ· ÌÂÈÔÓÂÎÙ‹Ì·Ù·, ‰˘ÓËÙÈÎÒ˜ ÂÈΛӉ˘Ó·. ∏ ÂÈÛÙ‹ÌË ¤¯ÂÈ ‰È·ÌÔÚÊÒÛÂÈ ÙÔÓ Û‡Á¯ÚÔÓÔ ÎfiÛÌÔ, ·ÏÏ¿ ÌÔ- Ú› Î·È Ó· ÙÔÓ Î·Ù·ÛÙÚ¤„ÂÈ. ∏ ÚfiÔ‰fi˜ Ì·˜ ÛÙȘ Ê˘ÛÈΤ˜ ÂÈÛً̘ Ì¿˜ ¤‰ˆÛ ٷ ‡¯ÚËÛÙ· Ï·ÛÙÈο ÚÔ˚fiÓÙ· ·ÏÏ¿ Î·È Ù· Ï·ÛÙÈο ÂÎÚËÎÙÈο, Ù· ·˘ÙÔΛÓËÙ· ·ÏÏ¿ Î·È Ù· Ù·ÓΘ, Ù· ˘ÂÚ˯ËÙÈο ÂÈ‚·ÙËÁ¿ ·ÂÚÔÏ¿Ó· ·ÏÏ¿ Î·È Ù· ‚ÔÌ‚·Ú‰ÈÛÙÈο µ-1. Œ¯ÂÈ ÛÙ›ÏÂÈ ÙÔÓ ¿ÓıÚˆÔ ÛÙÔ ÊÂÁÁ¿ÚÈ ·Ï- Ï¿ Î·È ÙÔÓ fiÏÈÛ Ì ‰ÈËÂÈÚˆÙÈÎÔ‡˜ ˘Ú·‡ÏÔ˘˜. ∆·ÍÈ‰Â‡Ô˘Ì ÈÔ ÁÚ‹ÁÔ- Ú· Î·È ÈÔ Ì·ÎÚÈ¿, ¿ÏÏ· ÙÔ ›‰ÈÔ Î¿ÓÔ˘Ó Î·È Ù· ̤۷ Ù˘ ηٷÛÙÚÔÊ‹˜ Ì·˜. H ÚfiÔ‰Ô˜ ÛÙËÓ È·ÙÚÈ΋ Ì¿˜ ÂÈÙÚ¤ÂÈ Ó· ˙ԇ̠‰ÈÏ¿ÛÈ· ¯ÚfiÓÈ· ·’ fi,ÙÈ ÔÈ ÚfiÁÔÓÔ› Ì·˜ ÚÈÓ ·fi ÂÓ¿ÌÈÛ˘ ÌfiÏȘ ·ÈÒÓ·, ·ÏÏ¿ ÙÒÚ· ¤¯Ô˘Ì ӷ ·ÓÙÈ- ÌÂÙˆ›ÛÔ˘Ì ¤Ó· ÂÓ ‰˘Ó¿ÌÂÈ ÂÎÚËÎÙÈÎfi Úfi‚ÏËÌ· ˘ÂÚÏËı˘ÛÌÔ‡ ¯ˆÚ›˜ οÔÈ· ·ÓÙ›ÛÙÔÈ¯Ë Ï‡ÛË ˘ÂÚ·Ú·ÁˆÁ‹˜ ÙÚÔʛ̈Ó. OÈ ·Ó·Î·Ï‡„ÂȘ ÛÙËÓ ·ÓıÚˆÔÏÔÁ›· Î·È ÙËÓ ÎÔÛÌÔÏÔÁ›· Ì¿˜ ¤¯Ô˘Ó ÚÔÛʤÚÂÈ ‚·ı‡ÙÂÚË Î·Ù·- ÓfiËÛË Ù˘ ÚÔ¤Ï¢Û˘ ÙˆÓ ÂȉÒÓ Î·È Ù˘ ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›·˜ ÙÔ˘ Û‡Ì·ÓÙÔ˜. °È· ÔÏÏÔ‡˜ fï˜ ·ÓıÚÒÔ˘˜, Ë Î·Ù·ÓfiËÛË ·˘Ù‹ Î·È Ë È‰ÂÔÏÔÁ›· Ô˘ ÙË Û˘- Óԉ‡ÂÈ ·ÔÙÂÏÔ‡Ó ÚÔÛ‚ÔÏ‹ ÁÈ· ÙȘ ÚÔÛˆÈΤ˜ Î·È ıÚËÛ΢ÙÈΤ˜ ÂÔÈ- ı‹ÛÂȘ ÙÔ˘˜, ηıÒ˜ Î·È ÁÈ· ÙËÓ Î·ıÂÛÙË΢›· Ù¿ÍË Ú·ÁÌ¿ÙˆÓ. ∏ ÂÈÛÙË- ÌÔÓÈ΋ Î·È Ù¯ÓÔÏÔÁÈ΋ ÚfiÔ‰Ô˜ Ì·˜ ¤¯ÂÈ ‰ÒÛÂÈ, ÁÈ· ÚÒÙË ÊÔÚ¿ ÛÙËÓ ÈÛÙÔ- Ú›·, ÔÏÏÔ‡˜ ÙÚfiÔ˘˜ Ì ÙÔ˘˜ ÔÔ›Ô˘˜ ÌÔÚԇ̠ӷ ÚÔηϤÛÔ˘Ì ÙËÓ ÂÍ·Ê¿ÓÈÛË ÙÔ˘ ›‰Ô˘˜ Ì·˜. ∞˘Ùfi ‰ÂÓ Â›Ó·È Ô‡Ù ηÏfi Ô‡Ù ηÎfi. ∂›Ó·È, ·ÏÒ˜, ÙÔ ·ÔÙ¤ÏÂÛÌ· ÂÓfi˜ ÛˆÚ¢ÙÈÎÔ‡ Û˘ÛÙ‹Ì·ÙÔ˜ ÁÓÒÛ˘. øÛÙfiÛÔ, ·- Ú¿ ÙȘ ·Ù¤ÏÂȤ˜ Ù˘, Ë ÂÈÛÙ‹ÌË Â›Ó·È Û‹ÌÂÚ· Ë Î·Ï‡ÙÂÚË Ì¤ıÔ‰Ô˜ ÁÈ· Ó· ÂÈÙ¢¯ı› ÂΛÓÔ Ô˘ ı¤ÏÔ˘Ì ӷ ÂÈÙ‡¯Ô˘ÌÂ. Ÿˆ˜ ›¯Â ·Ú·ÙËÚ‹ÛÂÈ Ô ∞˚ÓÛÙ¿ÈÓ: « ŒÓ· Ú¿ÁÌ· ¤¯ˆ Ì¿ıÂÈ ÛÙË Ì·ÎÚ¿ ÌÔ˘ ˙ˆ‹: ˆ˜ fiÏË Ë ÂÈ- ÛÙ‹ÌË Ì·˜, Û˘ÁÎÚÈÓfiÌÂÓË Ì ÙËÓ Ú·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ·, Â›Ó·È ÚˆÙfiÁÔÓË Î·È ·È‰·ÚÈ҉˘ — fï˜ Â›Ó·È Î·È fi,ÙÈ ÔÏ˘ÙÈÌfiÙÂÚÔ ¤¯Ô˘Ì».
  • 67. 3 ¶ø™ ¶APEKTPE¶ETAI ∏ ™∫Eæ∏ 25 ÏÔÁÈΤ˜ Ï¿Ó˜ Ô˘ Ì·˜ Ô‰ËÁÔ‡Ó ÛÙÔ Ó· ÈÛÙ‡ԢÌ Û ·Ú¿ÍÂÓ· Ú¿ÁÌ·Ù· ∆Ô 1994, ÙÔ ·ÌÂÚÈηÓÈÎfi ÙËÏÂÔÙÈÎfi ‰›ÎÙ˘Ô NBC ¿Ú¯ÈÛ ӷ ÌÂÙ·‰›‰ÂÈ ¤Ó· ÚfiÁÚ·ÌÌ· Ì «ÓÂÔÂÔ¯ÈΤ˜» ·Ô¯ÚÒÛÂȘ. ∂›¯Â Ù›ÙÏÔ ∏ ¿ÏÏË ÏÂ˘Ú¿ (The Other Side) Î·È ‰ÈÂÚ¢ÓÔ‡Û ·Ú·Ê˘ÛÈο Ê·ÈÓfiÌÂÓ·, ‰È¿ÊÔÚ· Ì˘ÛÙ‹ÚÈ· Î·È ı·‡Ì·Ù· Î·È Î¿ı ÏÔÁ‹˜ «·Ú¿ÍÂÓ·» Ú¿ÁÌ·Ù·. ∂ÌÊ·Ó›ÛÙËη ·ÚÎÂÙ¤˜ ÊÔÚ¤˜ ÛÙËÓ ÂÎÔÌ‹ ·˘Ù‹, ˆ˜ «ÛÎÂÙÈÎÈÛÙÈ΋ Â›Ê·ÛË» — ‹ÌÔ˘Ó, ÙÚfiÔÓ ÙÈÓ¿, Ë «¿ÏÏË ÏÂ˘Ú¿» Ù˘ ÕÏÏ˘ ÏÂ˘Ú¿˜. ™Ù· ÂÚÈÛÛfiÙÂÚ· ÙÔÎ-ÛfiÔ˘, ÌÈ· ÂÎÔÌ‹ ıˆÚÂ›Ù·È «ÈÛÔÚÚÔË̤ÓË» ·Ó ¤¯ÂÈ Î·ÌÈ¿ ‰ÂηÚÈ¿ «ÈÛÙÔ‡˜» Î·È ¤Ó·Ó ÛÎÂÙÈÎÈÛÙ‹ ÌÔÓ¿¯Ô ÙÔ˘, ˆ˜ ʈӋ Ù˘ ÏÔÁÈ΋˜ ‹ Ù˘ ·ÓÙ›ıÂÙ˘ ¿Ô- „˘. ∏ ÕÏÏË ÏÂ˘Ú¿ ‰ÂÓ ·ÔÙÂÏÔ‡Û ÂÍ·›ÚÂÛË, ·Ú’ fiÙÈ Ô ˘‡ı˘ÓÔ˜ ·- Ú·ÁˆÁ‹˜, ÔÏÏÔ› ·fi ÙÔ˘˜ ·Ú·ÁˆÁÔ‡˜ ÚÔÁÚ¿ÌÌ·ÙÔ˜, ·ÎfiÌË Î·È Ô ·- ÚÔ˘ÛÈ·ÛÙ‹˜, ÂͤÊÚ·˙·Ó ηْ ȉ›·Ó ÛÎÂÙÈÎÈÛÌfi ÁÈ· ÙȘ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚ˜ ·fi ÙȘ ‰Ôͷۛ˜ Ô˘ ·ÚÔ˘Û›·˙·Ó. ™˘ÌÌÂÙ›¯· Û ÌÈ· ÂÎÔÌ‹ Ì ı¤Ì· ÙÔ˘˜ Ï˘- οÓıÚˆÔ˘˜, ÁÈ· ÙËÓ ÔÔ›· ›¯·Ó ʤÚÂÈ ¤Ó·Ó Ù‡Ô ·fi ÙËÓ ∞ÁÁÏ›·. ŒÌÔÈ- ·˙Â, Ú¿ÁÌ·ÙÈ, Ì ÙËÓ ÎÏ·ÛÈ΋ ÂÈÎfiÓ· ÙÔ˘ Ï˘Î¿ÓıÚˆÔ˘ Ô˘ ‚ϤÂÈ Î·Ó›˜ ÛÙȘ Ù·Èӛ˜ Êڛ΢ —›¯Â ÌÂÁ¿Ï· ÊÔ˘Óوٿ ÊÚ‡‰È· Î·È Ì˘ÙÂÚ¿ ·˘ÙÈ¿— ·ÏÏ¿, fiÙ·Ó Û˘˙‹ÙËÛ· Ì·˙› ÙÔ˘, ·Ó·Î¿Ï˘„· ˆ˜ Ô ›‰ÈÔ˜ ‰ÂÓ ÌÔÚÔ‡Û ӷ ı˘ÌËı› ÙÔ ÂÚÈÛÙ·ÙÈÎfi Ù˘ ÌÂÙ·ÌfiÚʈۋ˜ ÙÔ˘ ÛÂ Ï˘Î¿ÓıÚˆÔ. ªfiÓÔÓ Û ‡ÓˆÛË ÌÔÚÔ‡Û ӷ ·Ó·Î·Ï¤ÛÂÈ ÛÙË ÌÓ‹ÌË ÙÔ˘ ÙËÓ ÂÌÂÈÚ›· ·˘Ù‹. ∫·Ù¿ ÙË ÁÓÒÌË ÌÔ˘, ‹Ù·Ó ÌÈ· ÂÚ›ÙˆÛË „¢‰Ô‡˜ ·Ó¿ÌÓËÛ˘, Ô˘ ›Ù ÙÔ˘ ÙËÓ ˘¤‚·ÏÂ Ô ˘ÓˆÙÈÛÙ‹˜ ›Ù ÙË Ê·ÓÙ·ÛȈÓfiÙ·Ó Ô ›‰ÈÔ˜. ªÈ· ¿ÏÏË ÂÎÔÌ‹ ›¯Â ı¤Ì· ÙËÓ ·ÛÙÚÔÏÔÁ›·. OÈ ·Ú·ÁˆÁÔ› ¤ÊÂÚ·Ó ¤Ó·Ó ÛÔ‚·Úfi Â·ÁÁÂÏÌ·Ù›· ·ÛÙÚÔÏfiÁÔ ·fi ÙËÓ πÓ‰›·, Ô˘ ÂÍËÁÔ‡Û Ò˜ ÂÊ·ÚÌfi˙ÂÙ·È Ë ·ÛÙÚÔÏÔÁ›·, Ì ¯¿ÚÙ˜, ›Ó·Î˜ Î·È fiÏË ÙË Û¯ÂÙÈ΋ ÔÚÔÏÔ- Á›·. AÏÏ¿, ·ÎÚÈ‚Ò˜ ÂÂȉ‹ ‹Ù·Ó ÙfiÛÔ ÛÔ‚·Úfi˜, ÚÔÙ›ÌËÛ·Ó ÙÂÏÈο Ó· ·- ÚÔ˘ÛÈ¿ÛÔ˘Ó ¤Ó·Ó ·ÛÙÚÔÏfiÁÔ ·fi ÙÔ ÃfiÏ˘ÁÔ˘ÓÙ, Ô ÔÔ›Ô˜ ¤Î·Ó ¤Ó· ÛˆÚfi ÚԂϤ„ÂȘ ÁÈ· ÙË ˙ˆ‹ ‰È·ÊfiÚˆÓ ÎÈÓËÌ·ÙÔÁÚ·ÊÈÎÒÓ ·ÛÙ¤ÚˆÓ. ŒÎ·Ó Â›-
  • 68. 54 MEPO™ ¶PøTO. E¶I™THMH KAI ™KE¶TIKI™MO™ Û˘ ÚԂϤ„ÂȘ ÁÈ· ÙÔ˘˜ ÚÔÛÎÂÎÏË̤ÓÔ˘˜ ÛÙÔ ÛÙÔ‡ÓÙÈÔ ı·٤˜. ¶ÏËÚÔÊfi- ÚËÛ ÌÈ· Ó·ڋ ÎÔ¤Ï· ˆ˜ ›¯Â Úfi‚ÏËÌ· ÛÙÔ Ó· ‰È·ÙËÚ› Ì·ÎÚÔ¯ÚfiÓȘ Û¯¤ÛÂȘ Ì ¿ÓÙÚ˜. ∫·Ù¿ ÙË ‰È¿ÚÎÂÈ· ÙÔ˘ ‰È·Ï›ÌÌ·ÙÔ˜ Ì›ÏËÛ· Ì ÙÔ ÎÔÚ›- ÙÛÈ ·˘Ùfi, Ô˘ ÌÔ˘ › fiÙÈ ‹Ù·Ó 14 ÂÙÒÓ Î·È fiÙÈ ‚ÚÈÛÎfiÙ·Ó ÛÙÔ ÛÙÔ‡ÓÙÈÔ Ì ÙÔ˘˜ Û˘ÌÌ·ıËÙ¤˜ Ù˘ ÁÈ· Ó· ‰Ô˘Ó Ò˜ ·Ú¿ÁÔÓÙ·È Ù· ÙËÏÂÔÙÈο ÚÔ- ÁÚ¿ÌÌ·Ù·. ¶ÚÔÛˆÈο, ıˆÚÒ fiÙÈ ÔÈ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔÈ ·fi fiÛÔ˘˜ ÈÛÙÂ‡Ô˘Ó Û ı·‡- Ì·Ù·, Ù¤Ú·Ù· Î·È Ì˘ÛÙ‹ÚÈ· ‰ÂÓ Â›Ó·È «ϷηÙ˙‹‰Â˜», ··ÙÂÒÓ˜ ‹ ·Ú¿- ÊÚÔÓ˜. OÈ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔÈ Â›Ó·È Ê˘ÛÈÔÏÔÁÈÎÔ› ¿ÓıÚˆÔÈ, Ë Ê˘ÛÈÔÏÔÁÈ΋ ÛΤ- „Ë ÙˆÓ ÔÔ›ˆÓ ¤¯ÂÈ Ì ÙÔÓ ¤Ó·Ó ‹ ÙÔÓ ¿ÏÏÔ ÙÚfiÔ ·Ú·ÛÙÚ·Ù‹ÛÂÈ. ™Ù· ÎÂ- Ê¿Ï·È· 4, 5 Î·È 6, ı· ÌÈÏ‹Ûˆ ÏÂÙÔÌÂÚ¤ÛÙÂÚ· ÁÈ· ÙȘ ·Ú·„˘¯ÈΤ˜ ‰˘Ó¿- ÌÂȘ, ÙȘ ·ÏÏÔȈ̤Ó˜ Û˘ÓÂȉËÛȷΤ˜ ηٷÛÙ¿ÛÂȘ Î·È ÙȘ Â͈Á‹ÈÓ˜ ··- ÁˆÁ¤˜, ·ÏÏ¿ ı· ‹ıÂÏ· Ó· ÎÏ›ۈ ÙÔ ÚÒÙÔ Ì¤ÚÔ˜ ÙÔ˘ ‚È‚Ï›Ô˘ ·˘ÙÔ‡ ÂÍÂ- Ù¿˙ÔÓÙ·˜ 25 ÓÔËÙÈο ÛÊ¿ÏÌ·Ù· Ô˘ ÌÔÚÔ‡Ó Ó· Ô‰ËÁ‹ÛÔ˘Ó ÙÔÓ Î·ı¤Ó· ÛÙÔ Ó· ÈÛÙ¤„ÂÈ Û ·Ú¿ÍÂÓ· Ú¿ÁÌ·Ù·. ∆· ¤¯ˆ ηٷٿÍÂÈ Û 4 ηÙËÁÔڛ˜, ·Ó·Ê¤ÚÔÓÙ·˜ Ù· Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ӷ ÛÊ¿ÏÌ·Ù· Î·È Ù· ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ô˘ Û¯ÂÙ›˙Ô- ÓÙ·È Ì ηı¤Ó· ·fi ·˘Ù¿. AÏÏ¿, ˆ˜ ÂȂ‚·›ˆÛË ÙÔ˘ fiÙÈ Ë ÛΤ„Ë Â›Ó·È Èη- Ó‹ Ó· ·ÔʇÁÂÈ ÙËÓ Ï¿ÓË, ı· ÍÂÎÈÓ‹Ûˆ Ì ·˘Ùfi Ô˘ ·ÔηÏÒ ∞Í›ˆÌ· ÙÔ˘ ÃÈÔ˘Ì Î·È ı· ηٷϋ͈ Ì ÂΛÓÔ Ô˘ ·ÔηÏÒ ∞fiÊıÂÁÌ· ÙÔ˘ ™ÈÓfi˙·. ∆O ∞•πøª∞ ∆OÀ ÃπOÀª O ÛÎÂÙÈÎÈÛÌfi˜ ¯ÚˆÛÙ¿ ÔÏÏ¿ ÛÙÔÓ ™ÎˆÙÛ¤˙Ô ÊÈÏfiÛÔÊÔ N٤ȂÈÓÙ ÃÈÔ˘Ì (David Hume, 1711-1776), ÙÔ˘ ÔÔ›Ô˘ ÙÔ ¤ÚÁÔ ŒÚ¢ӷ ÂÚ› Ù˘ ·ÓıÚˆ›Ó˘ ÓÔ‹Ûˆ˜ (An Enquiry Concerning Human Understanding) ·ÔÙÂÏ› ÎÏ·ÛÈÎfi ¤ÚÁÔ ÛÎÂÙÈÎÈÛÙÈ΋˜ ·Ó¿Ï˘Û˘. ∏ ÂÚÁ·Û›· ·˘Ù‹ ÚˆÙÔ‰ËÌÔÛȇıËΠ·ÓÒ- Ó˘Ì· ÛÙÔ §ÔÓ‰›ÓÔ ÙÔ 1739, Ì ÙÔÓ Ù›ÙÏÔ ¶Ú·ÁÌ·Ù›· ÂÚ› Ù˘ ʇÛˆ˜ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÔ˘ (A Treatise of Human Nature). Ÿˆ˜ ÂÚÈÁÚ¿ÊÂÈ Ô ›‰ÈÔ˜ Ô ÃÈ- Ô˘Ì, «ÙÔ ¤ÚÁÔ ‚Á‹Î ıÓËÛÈÁÂÓ¤˜ ·fi ÙÔ ÈÂÛÙ‹ÚÈÔ, ¯ˆÚ›˜ Ó· ·ÔÛ¿ÛÂÈ ÙË ‰È¿ÎÚÈÛË Ó· ÚÔηϤÛÂÈ ¤ÛÙˆ Î·È ¤Ó·Ó „›ı˘ÚÔ ÛÙÔ˘˜ ˙Ëψ٤˜». O ÃÈÔ˘Ì ıÂÒÚËÛ ˘‡ı˘ÓÔ ÁÈ· ÙËÓ ·ÔÙ˘¯›· ÙÔ˘ ¤ÚÁÔ˘ ÙÔ˘ ÙÔ ‡ÊÔ˜ ÁÚ·Ê‹˜ Î·È ÂÂÍÂÚÁ¿ÛÙËΠ¿ÏÈ ÙÔ Î›ÌÂÓÔ, ηٷϋÁÔÓÙ·˜ ÚÒÙ· ÛÙË ™‡ÓÔ„Ë Ú·Á- Ì·Ù›·˜ ÂÚ› Ù˘ ʇÛˆ˜ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÔ˘ (An Abstract of a Treatise of Human Nature), Ô˘ ‰ËÌÔÛȇıËΠÙÔ 1740, Î·È Î·ÙfiÈÓ ÛÙ· ºÈÏÔÛÔÊÈο ‰ÔΛÌÈ· ÂÚ› Ù˘ ·ÓıÚˆ›Ó˘ ÓÔ‹Ûˆ˜ (Philosophical Essays Concerning the Human Understanding), Ô˘ ‰ËÌÔÛȇıËΠÙÔ 1748. ∆Ô ¤ÚÁÔ ÂÍ·ÎÔÏÔ‡ıËÛ ӷ ÌË ‚Ú›ÛÎÂÈ ·ÓÙ·fiÎÚÈÛË Î·È ¤ÙÛÈ, ÙÔ 1758, Ô XÈÔ˘Ì Âͤ‰ˆÛ ÙËÓ ÙÂÏÈ΋ ÂΉÔ- ¯‹, Ì ٛÙÏÔ ŒÚ¢ӷ ÂÚ› Ù˘ ·ÓıÚˆ›Ó˘ ÓÔ‹Ûˆ˜, Ô˘ ·Ó¤ÊÂÚ· ÛÙËÓ ·Ú- ¯‹, Ë ÔÔ›· Û‹ÌÂÚ· ıˆÚÂ›Ù·È ˆ˜ ÙÔ ÛÔ˘‰·ÈfiÙÂÚÔ ÊÈÏÔÛÔÊÈÎfi ¤ÚÁÔ ÙÔ˘.
  • 69. ¶ø™ ¶APEKTPE¶ETAI H ™KEæH 55 O ÃÈÔ˘Ì ¤Î·Ó ÙË ‰È¿ÎÚÈÛË ÌÂٷ͇ «ÚÔ¸¿Ú¯ÔÓÙÔ˜ ÛÎÂÙÈÎÈÛÌÔ‡» (antecedent skepticism) —.¯. ÙË Ì¤ıÔ‰Ô ÙÔ˘ NÙÂοÚÙ, Ë ÔÔ›· ·ÌÊÈÛ‚ËÙ› fiÏ· fiÛ· ‰ÂÓ ÛÙËÚ›˙ÔÓÙ·È Û οÔÈÔ «ÚÔ¸¿Ú¯ÔÓ» ·‰È¿„¢ÛÙÔ ÎÚÈÙ‹ÚÈÔ Ô˘ Ó· ‰ÈηÈÒÓÂÈ ÙËÓ ·ÍÈÔÈÛÙ›· ÙÔ˘˜— Î·È «Â·ÎfiÏÔ˘ıÔ˘ ÛÎÂÙÈÎÈÛÌÔ‡» (consequent skepticism), ÙË Ì¤ıÔ‰Ô Ô˘ ÂÊ¿ÚÌÔÛÂ Ô ›‰ÈÔ˜ Ô ÃÈÔ˘Ì, Ë ÔÔ›· ·Ó·ÁÓˆÚ›˙ÂÈ ÙȘ «Û˘Ó¤ÂȘ» ÙˆÓ ·ÈÛıËÙËÚÈ·ÎÒÓ Ì·˜ ·ÓÙÈÏ‹„ˆÓ, Ô˘ ÂÓ- ‰Â¯Ô̤ӈ˜ ÛÊ¿ÏÏÔ˘Ó, ·ÏÏ¿ Â›Ó·È ‰˘Ó·ÙÔÓ Ó· ‰ÈÔÚıˆıÔ‡Ó ‰È· Ù˘ ÏÔÁÈ΋˜: «ŒÓ·˜ ÛÔÊfi˜ ¿ÓıÚˆÔ˜ ÊÚÔÓÙ›˙ÂÈ Ë ÂÔ›ıËÛ‹ ÙÔ˘ Ó· Â›Ó·È Â˘ı¤ˆ˜ ·Ó¿ÏÔ- ÁË Ù˘ ÙÂÎÌËÚ›ˆÛ˘». ¢ÂÓ ¤¯ˆ ‚ÚÂÈ ÛÎÂÙÈÎÈÛÙÈÎfi Â›ÁÚ·ÌÌ· ηχÙÂÚÔ ·fi ·˘Ùfi. ∞ÎfiÌ· ÛËÌ·ÓÙÈÎfiÙÂÚË Â›Ó·È Ë ·„ÂÁ¿‰È·ÛÙË ÙÂÏÈ΋ ·Ó¿Ï˘ÛË ÙÔ˘ ÃÈÔ˘Ì Û¯ÂÙÈο Ì ÙÔ˘˜ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌÔ‡˜ ÂÚ› ı·˘Ì¿ÙˆÓ. ŸÙ·Ó Ú¤ÂÈ Î·Ó›˜ Ó· ·ÓÙÈ- ÌÂÙˆ›ÛÂÈ ¤Ó·Ó «Ú·ÁÌ·ÙÈÎfi ÈÛÙfi», ÙÔ˘ ÔÔ›Ô˘ Ô Ê·ÈÓÔÌÂÓÈο ˘ÂÚÊ˘ÛÈ- Îfi˜ ‹ ·Ú·Ê˘ÛÈÎfi˜ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌfi˜ ‰ÂÓ ¤¯ÂÈ Î·ÌÈ¿ ÚÔÊ·Ó‹ ÂÍ‹ÁËÛË, Ô ÃÈÔ˘Ì ÚÔÛʤÚÂÈ ¤Ó·Ó ηÓfiÓ· Ô˘ Ô ›‰ÈÔ˜ ıÂÒÚËÛ ÙfiÛÔ ÛËÌ·ÓÙÈÎfi, ÒÛÙ ¤‚·Ï ٷ ›‰È· ÙÔ˘ Ù· ÏfiÁÈ· Û ÂÈÛ·ÁˆÁÈο Î·È Ù· ¯·Ú·ÎÙ‹ÚÈÛ ˆ˜ ·Í›ˆÌ·: ∆Ô ÚÔÊ·Ó¤˜ Û˘Ì¤Ú·ÛÌ· (Î·È ·˘Ùfi Â›Ó·È ¤Ó· ÁÂÓÈÎfi ·Í›ˆÌ· Ô˘ ·Í›˙ÂÈ Ó· ÙÔ ÚÔÛ¤ÍÔ˘ÌÂ) ¤ÁÎÂÈÙ·È ÛÙÔ fiÙÈ «∫·ÌÈ¿ Ì·ÚÙ˘Ú›· ‰ÂÓ Â›- Ó·È ·ÚÎÂÙ‹ ÁÈ· Ó· Â·ÏËı‡ÛÂÈ ¤Ó· ı·‡Ì·, ·Ú¿ ÌfiÓÔÓ ·Ó Ë Ì·ÚÙ˘- Ú›· ·˘Ù‹ Â›Ó·È Ù¤ÙÔÈ·, ÒÛÙ ÙÔ Ó· ‹Ù·Ó ÂÛÊ·Ï̤ÓË ı· ·ÔÙÂÏÔ‡Û ÌÂÁ·Ï‡ÙÂÚÔ ı·‡Ì· ·fi ÂΛÓÔ Ô˘ ÂȯÂÈÚ› Ó· ıÂÌÂÏÈÒÛÂÈ». ŸÙ·Ó οÔÈÔ˜ ÌÔ˘ ÂÈ ˆ˜ ›‰Â ¤Ó·Ó ÓÂÎÚfi Ó· Â·Ó¤Ú¯ÂÙ·È ÛÙË ˙ˆ‹, ·Ì¤Ûˆ˜ ·Ó·ÚˆÙÈ¤Ì·È ÙÈ Â›Ó·È Èı·ÓfiÙÂÚÔ, Ô ¿ÓıÚˆÔ˜ ·˘Ùfi˜ Ó· Ì ÂÍ··Ù¿, Ó· ·˘Ù··Ù¿Ù·È ‹ Ó· ¤¯ÂÈ Ú¿ÁÌ·ÙÈ Û˘Ì‚Â› ÙÔ ÁÂÁÔÓfi˜ Ô˘ ·ÊËÁ›ٷÈ; ∑˘Á›˙ˆ ÙÔ ¤Ó· ı·‡Ì· Ì ÙÔ ¿ÏÏÔ Î·È, ·Ó¿ÏÔÁ· Ì ÔÈÔ ·fi Ù· ‰‡Ô ÂӉ¯fiÌÂÓ· ‚Ú›ÛΈ Ó· ˘ÂÚÙÂÚ›, ÂÎÊÚ¿˙ˆ ÙËÓ ¿Ô„‹ ÌÔ˘, ·ÔÚÚ›ÙÔÓÙ·˜ ¿ÓÙÔÙ ÙÔ ÌÂÁ·Ï‡ÙÂÚÔ ı·‡Ì·. ∞Ó ÙÔ ÂÓ- ‰Â¯fiÌÂÓÔ Ó· Â›Ó·È „¢‰‹˜ Ë Ì·ÚÙ˘Ú›· ı· ·ÔÙÂÏÔ‡Û ÌÂÁ·Ï‡ÙÂÚÔ ı·‡Ì· ·fi ÙÔ ÁÂÁÔÓfi˜ Ô˘ ÂÍÈÛÙÔÚ›ٷÈ, ÙfiÙÂ Î·È ÌfiÓÔÓ ÙfiÙ ı· ÂÈ- ÛıÒ [(1758) 1952, Û. 491). ¶ƒOµ§∏ª∞∆∞ ∆∏™ ∂¶π™∆∏ªONπ∫∏™ ™∫∂æ∏™ 1. H ıˆڛ· ÂËÚ¿˙ÂÈ ÙȘ ·Ú·ÙËÚ‹ÛÂȘ ™¯ÂÙÈο Ì ÙËÓ ·ÓıÚÒÈÓË ·Ó·˙‹ÙËÛË ÁÈ· ÙËÓ Î·Ù·ÓfiËÛË ÙÔ˘ Ê˘ÛÈÎÔ‡ Îfi- ÛÌÔ˘, Ô ÓÔÌÂÏ›ÛÙ·˜ Ê˘ÛÈÎfi˜ µ¤ÚÓÂÚ Ã¿È˙ÂÓÌÂÚÁÎ (Werner Heisenberg) ›- ¯Â ÂÈ: «∞˘Ùfi Ô˘ ·Ú·ÙËÚԇ̠‰ÂÓ Â›Ó·È Ë ›‰È· Ë Ê‡ÛË, ·ÏÏ¿ Ë Ê‡ÛË ˘fi ÙËÓ Â›‰Ú·ÛË ÙˆÓ ÌÂıfi‰ˆÓ Ù˘ ¤ÚÂ˘Ó¿˜ Ì·˜». ™ÙËÓ Î‚·ÓÙÈ΋ Ì˯·ÓÈ΋, Ë
  • 70. 56 MEPO™ ¶PøTO. E¶I™THMH KAI ™KE¶TIKI™MO™ ·ÓÙ›ÏË„Ë ·˘Ù‹ ¤¯ÂÈ Û¯ËÌ·ÙÔÔÈËı› ˆ˜ «ÂÚÌËÓ›· Ù˘ Û¯ÔÏ‹˜ Ù˘ ∫ÔÂÁ- ¯¿Á˘» Û¯ÂÙÈο Ì ÙËÓ Î‚·ÓÙÈ΋ ‰Ú¿ÛË: «ÌÈ· Û˘Ó¿ÚÙËÛË Èı·ÓfiÙËÙ·˜ ‰ÂÓ ·ÂÈÎÔÓ›˙ÂÈ ¤Ó· Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓÔ ÁÂÁÔÓfi˜, ·ÏÏ¿ ÂÚÈÁÚ¿ÊÂÈ ¤Ó· Û˘Ó¯¤˜ Ê¿- ÛÌ· Èı·ÓÒÓ ÁÂÁÔÓfiÙˆÓ Ì¤¯ÚÈ ÙË ÛÙÈÁÌ‹ Ô˘ ÌÈ· ̤ÙÚËÛË ‰È·Ù·Ú¿ÛÛÂÈ ÙËÓ ·ÔÌfiÓˆÛË ÙÔ˘ Û˘ÛÙ‹Ì·ÙÔ˜ Î·È Û˘ÓÙÂÏÂ›Ù·È ¤Ó· ÌÔÓ·‰ÈÎfi ÁÂÁÔÓfi˜» (Weaver 1987, Û. 412). ∏ ÂÚÌËÓ›· Ù˘ Û¯ÔÏ‹˜ Ù˘ ∫ÔÂÁ¯¿Á˘ ηٷÚÁ› ÙÔÓ ¤Ó·Ó-ÚÔ˜-¤Ó· Û˘Û¯ÂÙÈÛÌfi ÌÂٷ͇ ıˆڛ·˜ Î·È Ú·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ·˜. ∏ ıÂ- ˆÚ›· ÂÓ Ì¤ÚÂÈ Î·Ù·Û΢¿˙ÂÈ ÙËÓ Ú·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ·. º˘ÛÈο, Ë Ú·ÁÌ·ÙÈÎfi- ÙËÙ· ˘¿Ú¯ÂÈ ·ÓÂÍ¿ÚÙËÙ· ·fi ÙÔÓ ·Ú·ÙËÚËÙ‹, ·ÏÏ¿ ÔÈ ·ÓÙÈÏ‹„ÂȘ Ì·˜ ÁÈ· ÙËÓ Ú·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ· ÂËÚ¿˙ÔÓÙ·È ·fi ÙȘ ıˆڛ˜ Ô˘ Ï·ÈÛÈÒÓÔ˘Ó ÙËÓ Âͤٷۋ Ù˘ ·fi ÂÌ¿˜. ŒÙÛÈ ÏÔÈfiÓ, ÔÈ ÊÈÏfiÛÔÊÔÈ ·ÔηÏÔ‡Ó ÙËÓ ÂÈÛÙ‹ÌË ÊÔÚÙÈṲ̂ÓË ·fi ÏÂ˘Ú¿˜ ıˆڛ·˜ (theory laden). ∆Ô fiÙÈ Ë ıˆڛ· Û¯ËÌ·ÙÔÔÈ› ÙȘ ·ÓÙÈÏ‹„ÂȘ ÁÈ· ÙËÓ Ú·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ· ›- Ó·È ·ÏËı¤˜ fi¯È ÌfiÓÔ ÁÈ· ÙËÓ Î‚·ÓÙÈ΋ Ì˯·ÓÈ΋, ·ÏÏ¿ ÁÈ· οı ·Ú·Ù‹ÚËÛË ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘. ŸÙ·Ó Ô ∫ÔÏfiÌ‚Ô˜ ¤ÊÙ·Û ÛÙÔÓ N¤Ô ∫fiÛÌÔ, ›¯Â ÙË ıˆڛ· ˆ˜ ‚ÚÈÛÎfiÙ·Ó ÛÙËÓ ∞Û›· Î·È Û˘Ó¤¯ÈÛ ӷ ·ÓÙÈÏ·Ì‚¿ÓÂÙ·È ÙË Ó¤· ‹ÂÈÚÔ ˘fi ·˘- Ùfi ÙÔ Ú›ÛÌ·. ∏ ηӤϷ ‹Ù·Ó ¤Ó· ÔχÙÈÌÔ Ì·¯·ÚÈÎfi Ù˘ ∞Û›·˜. ÙÔÓ ÚÒ- ÙÔ ÏÔÈfiÓ ı¿ÌÓÔ ÛÙË Ó¤· ‹ÂÈÚÔ Ô˘ ̇ÚÈ˙Â Û·Ó ÙÔ Ì·¯·ÚÈÎfi ·˘Ùfi Ô ∫Ô- ÏfiÌ‚Ô˜ ÙÔÓ ¤¯ÚÈÛ ηӤϷ. ŸÙ·Ó Û˘Ó¿ÓÙËÛ ÙÔ ·ÚˆÌ·ÙÈÎfi ‰¤ÓÙÚÔ ÁοÌÔ- Ï›ÌÔ ÛÙȘ ¢˘ÙÈΤ˜ πÓ‰›Â˜, Û˘Ì¤Ú·Ó ˆ˜ ÚfiÎÂÈÙ·È ÁÈ· ¤Ó· ·ÛÈ·ÙÈÎfi ›‰Ô˜ ·Ó¿ÏÔÁÔ Ì ÙÔ Ì·ÛÙȯfi‰ÂÓÙÚÔ Ù˘ MÂÛÔÁ›Ԣ. ŒÓ·˜ ηÚfi˜ ÙÔ˘ N¤Ô˘ ∫fi- ÛÌÔ˘ ·Ó·ÁÓˆÚ›ÛÙËΠˆ˜ ηڇ‰·, ‚¿ÛÂÈ Ù˘ ÂÚÈÁÚ·Ê‹˜ Ù˘ ·fi ÙÔÓ ª¿ÚÎÔ ¶fiÏÔ. O ÁÈ·ÙÚfi˜ ÙÔ˘ ∫ÔÏfiÌ‚Ô˘ Ì¿ÏÈÛÙ· ·Ó·ÎÔ›ÓˆÛÂ, ·Ó·ÊÂÚfiÌÂÓÔ˜ ÛÙȘ Ú›- ˙˜ οÔÈÔ˘ ÙÔÈÎÔ‡ Ê˘ÙÔ‡ Ô˘ ·Ó·Î¿Ï˘„·Ó ÔÈ ¿ÓÙÚ˜ ÙÔ˘ ÏËÚÒÌ·ÙÔ˜, ˆ˜ ›¯Â ‚ÚÂÈ ÎÈÓÂ˙ÈÎfi Ú‹ÔÓ (Ú·‚¤ÓÙÈ)*. ∏ ıˆڛ· fiÙÈ ‚ÚÈÛÎfiÙ·Ó ÛÙËÓ ∞Û›· ·Ú‹- Á·Á ·Ú·ÙËÚ‹ÛÂȘ Û¯ÂÙÈΤ˜ Ì ÙËÓ ∞Û›·, ·Ú’ fiÙÈ Ô ∫ÔÏfiÌ‚Ô˜ ‚ÚÈÛÎfiÙ·Ó ÛÙËÓ ¿ÏÏË ¿ÎÚË ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘. ∆fiÛÔ ÌÂÁ¿ÏË Â›Ó·È Ë ‰‡Ó·ÌË Ù˘ ıˆڛ·˜. 2. O ·Ú·ÙËÚËÙ‹˜ ÌÂÙ·‚¿ÏÏÂÈ ·˘Ùfi Ô˘ ·Ú·ÙËÚ› O Ê˘ÛÈÎfi˜ ∆˙ˆÓ ÕÚÙÛÈÌ·ÏÓÙ ÃÔ˘‹ÏÂÚ (J.A. Wheeler) ÛËÌ›ˆÓ ˆ˜, «∞Îfi- Ì· Î·È ÁÈ· Ó· ·Ú·ÙËÚ‹ÛÂÈ ·ÏÒ˜ ¤Ó· ÙfiÛÔ ÌÈÎÚÔÛÎÔÈÎfi ·ÓÙÈΛÌÂÓÔ fiÛÔ ÙÔ ËÏÂÎÙÚfiÓÈÔ, [¤Ó·˜ Ê˘ÛÈÎfi˜] ı· Ú¤ÂÈ Ó· Û¿ÛÂÈ ÙÔ Ù˙¿ÌÈ. £· Ú¤ÂÈ Ó· ÌÂÈ Ì¤Û·. £· Ú¤ÂÈ Ó· ÙÔÔıÂÙ‹ÛÂÈ ÙË ÌÂÙÚËÙÈ΋ Û˘Û΢‹ Ô˘ ı¤ÏÂÈ… ∂ÈϤÔÓ, Ë Ì¤ÙÚËÛË ÌÂÙ·‚¿ÏÏÂÈ ÙËÓ Î·Ù¿ÛÙ·ÛË ÙÔ˘ ËÏÂÎÙÚÔÓ›Ô˘. ∆Ô Û‡- Ì·Ó ‰ÂÓ ı· Â›Ó·È ÔÙ¤ ϤÔÓ ÙÔ ›‰ÈÔ ‡ÛÙÂÚ· ·fi ·˘Ù‹Ó» (Weaver 1987, Û. 427). ªÂ ¿ÏÏ· ÏfiÁÈ·, Ë Ú¿ÍË Ù˘ ÌÂϤÙ˘ ÂÓfi˜ ·ÓÙÈÎÂÈ̤ÓÔ˘ ÌÔÚ› Ó· ÙÔ ·ÏÏ¿ÍÂÈ. OÈ ÎÔÈÓˆÓÈÎÔ› ÂÈÛÙ‹ÌÔÓ˜ Û˘Ó·ÓÙÔ‡Ó Û˘¯Ó¿ ÙÔ Ê·ÈÓfiÌÂÓÔ ·˘Ùfi. * ™.Ù.M.: º˘Ùfi ÙÔ˘ ÔÔ›Ô˘ ÔÈ Ú›˙˜ ¤¯Ô˘Ó ηı·ÚÙÈΤ˜ ȉÈfiÙËÙ˜.
  • 71. ¶ø™ ¶APEKTPE¶ETAI H ™KEæH 57 OÈ ·ÓıÚˆÔÏfiÁÔÈ ÁÓˆÚ›˙Ô˘Ó ˆ˜, fiÙ·Ó ÌÂÏÂÙÔ‡Ó ÌÈ· Ê˘Ï‹, Ë Û˘ÌÂÚÈÊÔÚ¿ ÙˆÓ ÌÂÏÒÓ Ù˘ ÌÔÚ› Ó· ·ÏÏ¿ÍÂÈ ÏfiÁˆ ÙÔ˘ fiÙÈ Ù· ·Ú·ÙËÚ› ¤Ó·˜ ͤÓÔ˜. ∆· ˘ÔΛÌÂÓ· ÂÓfi˜ ÂÈÚ¿Ì·ÙÔ˜ „˘¯ÔÏÔÁ›·˜ ÌÔÚ› Ó· ÙÚÔÔÔÈ‹ÛÔ˘Ó ÙË Û˘ÌÂÚÈÊÔÚ¿ ÙÔ˘˜, ·Ó ÁÓˆÚ›˙Ô˘Ó ÙÔ˘˜ ÛÙfi¯Ô˘˜ ÙÔ˘ ÂÈÚ¿Ì·ÙÔ˜. °È· ÙÔÓ Ïfi- ÁÔ ·˘Ùfi, ÔÈ „˘¯ÔÏfiÁÔÈ ¯ÚËÛÈÌÔÔÈÔ‡Ó Ù˘ÊϤ˜ Î·È ‰ÈÏ¿ Ù˘ÊϤ˜ ÌÂıfi‰Ô˘˜ ÂϤÁ¯Ô˘. ∏ ¤ÏÏÂÈ„Ë Ù¤ÙÔÈˆÓ ÂϤÁ¯ˆÓ Â›Ó·È Û˘¯Ó‹ Û ÂÈÚ¿Ì·Ù· ·Ú·„˘¯Ô- ÏÔÁ›·˜ Î·È ·ÔÙÂÏ› Ì›· ·fi ÙȘ ÎÏ·ÛÈΤ˜ Ï¿Ó˜ Ù˘ ÛΤ„˘ ÛÙȘ „¢‰ÔÂ- ÈÛً̘. ∏ ÂÈÛÙ‹ÌË ÚÔÛ·ı› Ó· ÂÏ·¯ÈÛÙÔÔÈ‹ÛÂÈ Î·È Ó· Ï¿‚ÂÈ ˘’ fi„ÈÓ Ù˘ ÙËÓ Â›‰Ú·ÛË Ù˘ ·Ú·Ù‹ÚËÛ˘ ÛÙË Û˘ÌÂÚÈÊÔÚ¿ ÙÔ˘ ·Ú·ÙËÚÔ˘Ì¤- ÓÔ˘, ÂÓÒ Ë „¢‰ÔÂÈÛÙ‹ÌË ‰ÂÓ ÂȯÂÈÚ› οÙÈ ·ÚfiÌÔÈÔ. 3. T· ̤۷ ·Ú·Ù‹ÚËÛ˘ ‰È·ÌÔÚÊÒÓÔ˘Ó Ù· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù· ∆· ÂÈÛÙËÌÔÓÈο fiÚÁ·Ó· Ô˘ ¯ÚËÛÈÌÔÔÈÔ‡ÓÙ·È Û ¤Ó· ›ڷ̷ Û˘¯Ó¿ η- ıÔÚ›˙Ô˘Ó Ù· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù·. ∆Ô Ì¤ÁÂıÔ˜ ÙˆÓ ÙËÏÂÛÎÔ›ˆÓ Ì·˜, ÁÈ· ·Ú¿- ‰ÂÈÁÌ·, ¤¯ÂÈ ·ÏÏ¿ÍÂÈ Â·ÓÂÈÏËÌ̤ӷ ÙȘ ıˆڛ˜ ÁÈ· ÙÔ Ì¤ÁÂıÔ˜ ÙÔ˘ Û‡Ì·- ÓÙÔ˜. ™ÙÔÓ 20fi ·ÈÒÓ·, Ù· ÙËÏÂÛÎfiÈ· ÙˆÓ 60 Î·È ÙˆÓ 100 ÈÓÙÛÒÓ ÙÔ˘ Edwin Hubble, ÛÙÔ fiÚÔ˜ O˘›ÏÛÔÓ Ù˘ NfiÙÈ·˜ ∫·ÏÈÊfiÚÓÈ·˜, ·Ú›¯·Ó ÁÈ· ÚÒÙË ÊÔ- Ú¿ ÙË ‰È·ÎÚÈÙÈ΋ ÈηÓfiÙËÙ· Ô˘ Â¤ÙÚ„ ÛÙÔ˘˜ ·ÛÙÚÔÓfiÌÔ˘˜ Ó· ͯˆÚ›- ÛÔ˘Ó ÌÂÌÔӈ̤ÓÔ˘˜ ·ÛÙ¤Ú˜ Û ¿ÏÏÔ˘˜ Á·Ï·Í›Â˜, ·Ô‰ÂÈÎÓ‡ÔÓÙ·˜ Ì ÙÔÓ ÙÚfiÔ ·˘Ùfi fiÙÈ Ù· ı·Ì¿ ·ÓÙÈΛÌÂÓ· Ô˘ ·ÔηÏԇ̠ÓÂÊÂÏÒÌ·Ù· Î·È Ô˘ ›¯·Ó ıˆÚËı› ˆ˜ ÙÌ‹Ì·Ù· ÙÔ˘ °·Ï·Í›· Ì·˜ ‹Ù·Ó ÛÙËÓ Ú·ÁÌ·ÙÈÎfiÙË- Ù· ͯˆÚÈÛÙÔ› Á·Ï·Í›Â˜. ∫·Ù¿ ÙÔÓ 19Ô ·ÈÒÓ·, Ë ÎÚ·ÓÈÔÌÂÙÚ›· ıˆÚÔ‡Û ÙËÓ Â˘Ê˘˝· ˆ˜ ·Ó¿ÏÔÁË ÙÔ˘ ÂÁÎÂÊ·ÏÈÎÔ‡ fiÁÎÔ˘ Î·È Â›¯·Ó ηٷÛ΢·ÛÙ› ÂÚÁ·- Ï›· Ô˘ ÙË ÌÂÙÚÔ‡Û·Ó Û‡Ìʈӷ Ì ÙÔ ÎÚÈÙ‹ÚÈÔ ·˘Ùfi. ™‹ÌÂÚ·, Â˘Ê˘˝· ıÂ- ˆÚÂ›Ù·È Ë Â˘¯¤ÚÂÈ· ÂÊ·ÚÌÔÁ‹˜ Û˘ÁÎÂÎÚÈÌ¤ÓˆÓ ·Ó·Ù˘ÍÈ·ÎÒÓ ‰ÂÍÈÔÙ‹ÙˆÓ Î·È ÌÂÙÚÈ¤Ù·È Ì ¤Ó· ¿ÏÏÔ ÂÚÁ·Ï›Ô, ÙÔ ÙÂÛÙ I.Q. O ŒÓÙÈÓÁÎÙÔÓ ¤‰ˆÛ ÌÈ· ÂÈÎfiÓ· ÙÔ˘ ÚÔ‚Ï‹Ì·ÙÔ˜ Ì ÙËÓ ·Ú·Î¿Ùˆ Â˘Ê˘‹ ·Ú·‚ÔÏ‹: ∞˜ ˘Ôı¤ÛÔ˘Ì ˆ˜ οÔÈÔ˜ ȯı˘ÔÏfiÁÔ˜ ÂÚÂ˘Ó¿ ÙË ˙ˆ‹ ÛÙÔ˘˜ ˆÎÂ- ·ÓÔ‡˜. ƒ›¯ÓÂÈ ÏÔÈfiÓ ÙÔ ‰›¯Ù˘ ÛÙÔ ÓÂÚfi Î·È ‚Á¿˙ÂÈ ÛÙËÓ ÂÈÊ¿ÓÂÈ· ÌÈ· ÔÈÎÈÏ›· „·ÚÈÒÓ. ∂ÍÂÙ¿˙ÔÓÙ·˜ ÙËÓ „·ÚÈ¿, ÚÔ¯ˆÚ› Ì ÙÔÓ Û˘Ó‹ıË ÙÚfiÔ ÂÓfi˜ ÂÈÛÙ‹ÌÔÓ·, ÛÙË Û˘ÛÙËÌ·ÙÔÔ›ËÛË ÙˆÓ Â˘ÚËÌ¿ÙˆÓ ÙÔ˘. ∫·Ù·Ï‹ÁÂÈ ¤ÙÛÈ Û ‰‡Ô ÁÂÓÈ·ÛÂȘ: (1) ∫·Ó¤Ó· ı·Ï¿ÛÛÈÔ ˙ÒÔ ‰ÂÓ Â›Ó·È ÌÈÎÚfiÙÂÚÔ ·fi ¤ÓÙ ÂηÙÔÛÙfi- ÌÂÙÚ·. (2) ŸÏ· Ù· ı·Ï¿ÛÛÈ· ˙Ò· ¤¯Ô˘Ó ‚Ú¿Á¯È·. ∂¿Ó ÂÊ·ÚÌfiÛÔ˘Ì ÙËÓ ·Ó·ÏÔÁ›· ·˘Ù‹, Ë „·ÚÈ¿ ·ÓÙÈÚÔÛˆ‡ÂÈ ÙÔ ÁÓˆÛÙÈÎfi ÛÒÌ· Ù˘ Ê˘ÛÈ΋˜ ÂÈÛÙ‹Ì˘, ÂÓÒ ÙÔ ‰›¯Ù˘ Ù· ·ÈÛıËÙËÚÈ·- ο Î·È ÓÔËÙÈο ÂÚÁ·Ï›· Ô˘ ¯ÚËÛÈÌÔÔÈԇ̠ÁÈ· Ó· ÙÔ ÚÔÛÂÁÁ›-
  • 72. 58 MEPO™ ¶PøTO. E¶I™THMH KAI ™KE¶TIKI™MO™ ÛÔ˘ÌÂ. ∆Ô Ú›ÍÈÌÔ ÙÔ˘ ‰È¯ÙÈÔ‡ ·ÓÙÈÚÔÛˆ‡ÂÈ ÙȘ ·Ú·ÙËÚ‹ÛÂȘ. Œ- Ó·˜ ÙÚ›ÙÔ˜ ·Ú·ÙËÚËÙ‹˜ ÌÔÚ› Ó· ÈÛ¯˘ÚÈÛÙ› ˆ˜ Ë ÚÒÙË ÁÂӛ΢- ÛË Â›Ó·È Ï·Óı·Ṳ̂ÓË. «À¿Ú¯Ô˘Ó ÔÏÏÔ› ı·Ï¿ÛÛÈÔÈ ÔÚÁ·ÓÈÛÌÔ› ÌÈ- ÎÚfiÙÂÚÔÈ ·fi ¤ÓÙ ÂηÙÔÛÙfiÌÂÙÚ·, ÌfiÓÔ Ô˘ ÙÔ ‰›¯Ù˘ ÛÔ˘ ‰ÂÓ ¤¯ÂÈ ÊÙÈ·¯Ù› ÁÈ· Ó· ÙÔ˘˜ È¿ÓÂÈ». O ȯı˘ÔÏfiÁÔ˜ ·ÔÚÚ›ÙÂÈ ÂÚÈÊÚÔÓËÙÈ- ο ÙËÓ ·ÓÙ›ÚÚËÛË ·˘Ù‹. «Ÿ,ÙÈ ‰ÂÓ ÌÔÚ› Ó· È¿ÛÂÈ ÙÔ ‰›¯Ù˘ ÌÔ˘ ›- Ó·È ÂÎ ÙˆÓ Ú·ÁÌ¿ÙˆÓ ¤Íˆ ·fi ÙÔ ‰›Ô Ù˘ ȯı˘ÔÏÔÁÈ΋˜ ÁÓÒÛ˘, ‰ÂÓ ·ÔÙÂÏ› ÏÔÈfiÓ Ì¤ÚÔ˜ ÙÔ˘ ‚·ÛÈÏ›Ԣ ÙˆÓ „·ÚÈÒÓ Ô˘ ¤¯Ô˘Ì ÔÚ›ÛÂÈ ˆ˜ ·ÓÙÈΛÌÂÓÔ Ù˘ ȯı˘ÔÏÔÁÈ΋˜ ÁÓÒÛ˘. ªÂ ¿ÏÏ· ÏfiÁÈ·, fi,ÙÈ ‰ÂÓ È¿ÓÂÈ ÙÔ ‰›¯Ù˘ ÌÔ˘ ‰ÂÓ Â›Ó·È „¿ÚÈ» (1958, Û. 16). ¶·ÚÔÌÔ›ˆ˜, fi,ÙÈ ‰ÂÓ ÌÔÚ› Ó· ‰ÂÈ ÙÔ ÙËÏÂÛÎfiÈfi ÌÔ˘ ‰ÂÓ ˘¿Ú¯ÂÈ Î·È fi,ÙÈ ‰ÂÓ ÌÔÚ› Ó· ÌÂÙÚ‹ÛÂÈ ÙÔ ÙÂÛÙ ÌÔ˘ ‰ÂÓ Â›Ó·È Â˘Ê˘˝·. OÈ Á·Ï·Í›Â˜ Î·È Ë Â˘Ê˘˝· ˘Ê›ÛÙ·ÓÙ·È, ÚÔÊ·ÓÒ˜, ·ÏÏ¿ ÙÔ Ò˜ Ù· ÌÂÙÚÔ‡ÌÂ Î·È Ù· ηٷÓÔ- ԇ̠ÂËÚ¿˙ÂÙ·È ÛËÌ·ÓÙÈο ·fi Ù· ̤۷ Ô˘ ¤¯Ô˘Ì ÛÙË ‰È¿ıÂÛ‹ Ì·˜. ¶ƒOµ§∏ª∞∆∞ ∆∏™ æ∂À¢O∂¶π™∆∏ªONπ∫∏™ ™∫∂æ∏™ 4. OÈ ·ÔÛ·ÛÌ·ÙÈΤ˜ Ì·ÚÙ˘Ú›Â˜ ‰ÂÓ Û˘ÁÎÚÔÙÔ‡Ó ÂÈÛÙ‹ÌË OÈ ·ÔÛ·ÛÌ·ÙÈΤ˜ Ì·ÚÙ˘Ú›Â˜ —Ù˘¯·›· ÂÚÈÛÙ·ÙÈο Ô˘ ·Ú·Ù›ıÂÓÙ·È ÁÈ· ÙË ıÂÌÂÏ›ˆÛË ÂÓfi˜ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌÔ‡— ‰ÂÓ Â›Ó·È ‰˘Ó·ÙfiÓ Ó· Û˘ÁÎÚÔÙ‹ÛÔ˘Ó ÌÈ· ÂÈÛÙ‹ÌË. ¢›¯ˆ˜ ÙÂÎÌËÚ›ˆÛË Ì ·Ô‰ÂÈÎÙÈο ÛÙÔȯ›· ·fi ¿ÏϘ ËÁ¤˜ ‹ ‰›¯ˆ˜ Ê˘ÛÈΤ˜ ·ԉ›ÍÂȘ, ‰¤Î· Ì·ÚÙ˘Ú›Â˜ ‰ÂÓ ‚·Ú‡ÓÔ˘Ó ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔ ·fi Ì›· Î·È ÂηÙfi ‰ÂÓ ‚·Ú‡ÓÔ˘Ó ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔ ·fi ‰¤Î·. ∆¤ÙÔÈ· ÂÚÈÛÙ·ÙÈο Ù· ·ÊËÁÔ‡ÓÙ·È ¿ÓıÚˆÔÈ Ô˘, fiˆ˜ fiÏÔÈ ÔÈ ¿ÓıÚˆÔÈ, ÌÔÚ› Î·È Ó· ÛÊ¿Ï- ÏÔ˘Ó. O ·ÁÚfiÙ˘ ªÔÌ ·fi Ù· ‚¿ıË ÙÔ˘ ∫¿ÓÛ·˜ ÌÔÚ› Ó· Â›Ó·È ¤Ó·˜ Ù›- ÌÈÔ˜, ıÂÔÛ‚ԇÌÂÓÔ˜ ÔÈÎÔÁÂÓÂȿگ˘ Ô˘ ‰ÂÓ Ê·›ÓÂÙ·È ÂÈÚÚÂ‹˜ Û ʷ- ÓÙ·ÛÈÔÏË͛˜, ·ÏÏ¿ ÁÈ· Ó· ÙÔÓ ÈÛÙ¤„Ô˘Ì ¯ÚÂÈ·˙fiÌ·ÛÙ ˘ÏÈΤ˜ ·ԉ›- ÍÂȘ ÁÈ· fiÛ· ϤÂÈ Û¯ÂÙÈο Ì οÔÈÔ Â͈Á‹ÈÓÔ ‰È·ÛÙËÌfiÏÔÈÔ ‹ οÔȘ Â͈Á‹ÈÓ˜ ˘¿ÚÍÂȘ Î·È fi¯È ·ÏÒ˜ ÌÈ· ÈÛÙÔÚ›· ÁÈ· ÚÔÛÁÂÈÒÛÂȘ Î·È ··- ÁˆÁ¤˜ ÛÙȘ ÙÚÂȘ ÙÔ Úˆ› Û οÔÈÔÓ ÂÁηٷÏÂÏÂÈÌ̤ÓÔ ·ÁÚÔÙÈÎfi ‰ÚfiÌÔ. ∆Ô ›‰ÈÔ ÈÛ¯‡ÂÈ Î·È ÁÈ· ÔÏÏÔ‡˜ È·ÙÚÈÎÔ‡˜ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌÔ‡˜. πÛÙÔڛ˜ ÁÈ· ÙÔ Ò˜ ÁÈ·- ÙÚ‡ÙËΠ·fi ηÚΛÓÔ ÙÔ˘ ‹·ÙÔ˜ Ë ı›· EϤÓË ·Ú·ÎÔÏÔ˘ıÒÓÙ·˜ Έ̈- ‰›Â˜ ÛÙËÓ ÙËÏÂfiÚ·ÛË ‹ ·›ÚÓÔÓÙ·˜ ¿·Í ËÌÂÚËÛ›ˆ˜ ¤Ó· ÂȉÈÎfi Û··ÛÌ· ·fi Û˘ÎÒÙÈ Â˘ÓÔ˘¯ÈṲ̂Ó˘ ÎfiÙ·˜, ÛÙÂÚÔ‡ÓÙ·È ÛËÌ·Û›·˜. O ηÚΛÓÔ˜ ÌÔ- Ú› Ó· ÂÍ·Ê·Ó›ÛÙËΠ·fi ÌfiÓÔ˜ ÙÔ˘, οÙÈ Ô˘ Û˘Ì‚·›ÓÂÈ Û ÔÚÈṲ̂Ó˜ Â- ÚÈÙÒÛÂȘ ‹ ÌÔÚ› Ó· ›¯Â Á›ÓÂÈ Ï¿ıÔ˜ ÛÙË ‰È¿ÁÓˆÛË ‹... ‹... ‹… ∂ΛÓÔ Ô˘ ¯ÚÂÈ·˙fiÌ·ÛÙÂ Â›Ó·È ÂÏÂÁ¯fiÌÂÓ· ÂÈÚ¿Ì·Ù·, fi¯È ÈÛÙÔÚÈԇϘ. ÃÚÂÈ·˙fi- Ì·ÛÙ 100 ηÚÎÈÓÔ·ı›˜, Ì ‰È·ÁÓÒÛÂȘ ·ÎÚȂ›˜ Î·È ‰È·ÛÙ·˘ÚˆÌ¤Ó˜.
  • 73. ¶ø™ ¶APEKTPE¶ETAI H ™KEæH 59 ⁄ÛÙÂÚ· ¯ÚÂÈ·˙fiÌ·ÛÙ 25 ·fi ·˘ÙÔ‡˜ Ó· ·Ú·ÎÔÏÔ˘ıÔ‡Ó ÎˆÌˆ‰›Â˜, 25 ıÚ›- ÏÂÚ, 25 ÙȘ Âȉ‹ÛÂȘ Î·È 25 Ó· ÌË ‚ϤÔ˘Ó Î·ıfiÏÔ˘ ÙËÏÂfiÚ·ÛË. ªÂÙ¿ ¯ÚÂÈ- ¿˙ÂÙ·È Ó· ·Ê·ÈÚ¤ÛÔ˘Ì ÙÔÓ Ì¤ÛÔ ·ÚÈıÌfi ÙˆÓ ·˘ıfiÚÌËÙˆÓ È¿ÛÂˆÓ ÛÙÔÓ ÁÂ- ÓÈÎfi ÏËı˘ÛÌfi, ÁÈ· ÙÔ Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓÔ Â›‰Ô˜ ηÚΛÓÔ˘, Î·È Ó· ·Ó·Ï‡ÛÔ˘Ì ٷ ‰Â‰Ô̤ӷ ÁÈ· ÛÙ·ÙÈÛÙÈο ÛËÌ·ÓÙÈΤ˜ ‰È·ÊÔÚ¤˜ ÌÂٷ͇ ÙˆÓ ÙÂÛÛ¿ÚˆÓ ÔÌ¿- ‰ˆÓ. ∞Ó ˘¿Ú¯Ô˘Ó Ù¤ÙÔȘ ‰È·ÊÔÚ¤˜, ηϿ ı· οÓÔ˘Ì ӷ ÂÍÂÙ¿ÛÔ˘ÌÂ Î·È Ù· ‰Â‰Ô̤ӷ ¿ÏÏˆÓ ÂÈÛÙËÌfiÓˆÓ, Ô˘ ¤¯Ô˘Ó οÓÂÈ Ù· ‰Èο ÙÔ˘˜ ÂÈÚ¿Ì·- Ù·, ÚÈÓ ‰ÈÔÚÁ·ÓÒÛÔ˘ÌÂ Û˘Ó¤ÓÙ¢ÍË Ù‡Ô˘ ÁÈ· Ó· ·Ó·ÎÔÈÓÒÛÔ˘Ì ÙËÓ Î·È- ÓÔ‡ÚÁÈ· ıÂÚ·›· ηٿ ÙÔ˘ ηÚΛÓÔ˘. 5. H ¯Ú‹ÛË ÂÈÛÙËÌÔÓÈ΋˜ ÔÚÔÏÔÁ›·˜ ‰ÂÓ Û˘ÁÎÚÔÙ› ÂÈÛÙ‹ÌË ∆Ô Ó· ÂÂÓ‰‡ÂÈ Î·Ó›˜ ¤Ó· Û‡ÛÙËÌ· ÂÔÈı‹ÛÂˆÓ Ì ÂÈÛÙËÌÔÓÈÎÔÊ·Ó‹ ÁÏÒÛÛ· Î·È ÔÚÔÏÔÁ›·, fiˆ˜ οÓÂÈ Ë «ÂÈÛÙ‹ÌË ÙÔ˘ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈÛÌÔ‡», ‰ÂÓ ÛËÌ·›ÓÂÈ Ù›ÔÙ·, ·Ó ‰ÂÓ ˘¿Ú¯ÂÈ ·Ú¿ÏÏËÏ· ÙÂÎÌËÚ›ˆÛË, ÂÈÚ·Ì·ÙÈÎfi˜ ¤ÏÂÁ¯Ô˜ Î·È ‰È·ÛÙ·‡ÚˆÛË ÙˆÓ ÛÙÔȯ›ˆÓ. ∂Âȉ‹ Ë ÂÈÛÙ‹ÌË ¤¯ÂÈ Ôχ ÌÂ- Á¿ÏÔ Î‡ÚÔ˜ ÛÙËÓ ÎÔÈÓˆÓ›· Ì·˜, fiÛÔÈ ı¤ÏÔ˘Ó Ó· ·ÔÎÙ‹ÛÔ˘Ó ·ÍÈÔÈÛÙ›· ·Ï- Ï¿ ÛÙÂÚÔ‡ÓÙ·È ·ԉ›ÍÂˆÓ ÚÔÛ·ıÔ‡Ó Ó· ·Ó·ÏËÚÒÛÔ˘Ó ÙËÓ ·Ô˘Û›· ÙÂÎÌËÚ›ˆÓ Ì ÙÔ Ó· Ê·›ÓÔÓÙ·È Î·È Ó· ·ÎÔ‡ÁÔÓÙ·È «ÂÈÛÙËÌÔÓÈÎÔ›». N· ¤Ó· ÎÏ·ÛÈÎfi ·Ú¿‰ÂÈÁÌ· ·fi ÌÈ· «ÓÂÔÂÔ¯È΋» ÛÙ‹ÏË Ù˘ ÂÊËÌÂÚ›‰·˜ Santa Monica News: «O Ï·Ó‹Ù˘ Ì·˜ ‹Ù·Ó Ó·ÚΈ̤ÓÔ˜ Â› ·ÈÒÓ˜ Î·È Ì ÙËÓ ÚfiÛÏË„Ë ˘„ËÏfiÙÂÚˆÓ ÂÓÂÚÁÂÈ·ÎÒÓ Û˘¯ÓÔÙ‹ÙˆÓ ÚfiÎÂÈÙ·È Ó· ·Ê˘ÓÈÛÙ› ˆ˜ ÚÔ˜ ÙË Û˘ÓÂȉËÙfiÙËÙ· Î·È ÙËÓ ÓÂ˘Ì·ÙÈÎfiÙËÙ·. OÈ ‰¿ÛηÏÔÈ ÙˆÓ ÔÚ›ˆÓ Î·È ÔÈ ‰¿ÛηÏÔÈ Ù˘ ÚÔÊËÙ›·˜ ¯ÚËÛÈÌÔÔÈÔ‡Ó ÙȘ ›‰È˜ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈΤ˜ ‰˘- Ó¿ÌÂȘ ÁÈ· Ó· ˘ÏÔÔÈ‹ÛÔ˘Ó ÙȘ Ú·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ¤˜ ÙÔ˘˜, fï˜ Ô ¤Ó·˜ ÎÈÓÂ›Ù·È Û ηÙÈÔ‡Û· ÛÂÈÚÔÂȉ‹ ηÌ‡ÏË Î·È Ô ‰Â‡ÙÂÚÔ˜ Û ·ÓÈÔ‡Û·, ·˘Í¿ÓÔÓÙ·˜ Ô Î·ı¤Ó·˜ ÙËÓ ÂÁÁÂÓ‹ Û˘ÓÙÔÓÈṲ̂ÓË ‰fiÓËÛ‹ ÙÔ˘˜». ¶Ò˜ ›·ÙÂ; ¢ÂÓ ¤¯ˆ ÙËÓ ·Ú·ÌÈÎÚ‹ ȉ¤· ÙÈ ı¤ÏÂÈ Ó· ÂÈ ÙÔ Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓÔ ·fiÛ·ÛÌ·, ÂÚȤ¯ÂÈ fï˜ ÙȘ ÁψÛÛÈΤ˜ Û˘ÓÈÛÙÒÛ˜ ÂÓfi˜ ÂÈÚ¿Ì·ÙÔ˜ Ê˘ÛÈ΋˜: «˘„ËÏfiÙÂÚ˜ ÂÓÂÚÁÂÈ- ·Î¤˜ Û˘¯ÓfiÙËÙ˜», «·ÓÈÔ‡Û˜ Î·È Î·ÙÈÔ‡Û˜ ÛÂÈÚÔÂȉ›˜ ηÌ‡Ï˜» Î·È «Û˘ÓÙÔÓÈṲ̂ÓË ‰fiÓËÛË». øÛÙfiÛÔ, ÔÈ ÊÚ¿ÛÂȘ ·˘Ù¤˜ ‰ÂÓ ÛËÌ·›ÓÔ˘Ó Ù›ÔÙ·, ‰ÈfiÙÈ ‰ÂÓ ¤¯Ô˘Ó οÔÈÔÓ ·ÎÚÈ‚‹ Î·È ÏÂÈÙÔ˘ÚÁÈÎfi ÔÚÈÛÌfi. ¶Ò˜ ı· ÌÔÚÔ‡Û ӷ ÌÂÙÚ‹ÛÂÈ Î·Ó›˜ ÙȘ ˘„ËÏfiÙÂÚ˜ ÂÓÂÚÁÂȷΤ˜ Û˘¯ÓfiÙËÙ˜ ÂÓfi˜ Ï·Ó‹ÙË ‹ ÙË Û˘ÓÙÔÓÈṲ̂ÓË ‰fiÓËÛË ÂÓfi˜ ‰·ÛοÏÔ˘ Ù˘ ÚÔÊËÙ›·˜; ∫·È ÌÈ· Ô˘ ÙÔ ¤ÊÂÚÂ Ë ÎÔ˘‚¤ÓÙ·: ÙÈ Â›Ó·È ¤Ó·˜ «‰¿ÛηÏÔ˜ Ù˘ ÚÔÊËÙ›·˜»; 6. OÈ ÂÓÙ˘ˆÛȷΤ˜ ‰ËÏÒÛÂȘ ‰ÂÓ Â·ÏËıÂ‡Ô˘Ó ÈÛ¯˘ÚÈÛÌÔ‡˜ ªÔÚԇ̠Èı·Ófiٷٷ Ó· ıˆڋÛÔ˘Ì οÙÈ ˆ˜ „¢‰ÔÂÈÛÙËÌÔÓÈÎfi, Â¿Ó ‰È·Ù˘ÒÓÔÓÙ·È ÌÂÓ ÙÚ·ÓÙ·¯Ù¿ ÂȯÂÈÚ‹Ì·Ù· ÁÈ· ÙËÓ ÈÛ¯‡ Î·È ÙËÓ ·Ï‹ıÂÈ·
  • 74. 60 MEPO™ ¶PøTO. E¶I™THMH KAI ™KE¶TIKI™MO™ ÙÔ˘, ·ÏÏ¿ Ù· Ú·ÁÌ·ÙÈο ‰Â‰Ô̤ӷ Ô˘ ÛÙËÚ›˙Ô˘Ó Ù· ÂȯÂÈÚ‹Ì·Ù· ·˘Ù¿ Â›Ó·È ·ÂÏÈÛÙÈο Ï›Á·. O ƒÔÓ Ã¿Ì·ÚÓÙ (R. Hubbard), ÁÈ· ·Ú¿‰ÂÈÁÌ·, ÛÙËÓ ÂÈÛ·ÁˆÁ‹ ÙÔ˘ ‚È‚Ï›Ô˘ ÙÔ˘ ¢È·ÓÂÙÈ΋: ∏ Û‡Á¯ÚÔÓË ÂÈÛÙ‹ÌË Ù˘ ‰È·- ÓÔËÙÈ΋˜ ˘Á›·˜ (Dianetics: The Modern Science of Mental Health) ÁÚ¿ÊÂÈ: «∏ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ›· Ù˘ ¢È·ÓÂÙÈ΋˜ Â›Ó·È ¤Ó· ÔÚfiÛËÌÔ ÛÙËÓ ÈÛÙÔÚ›· ÙÔ˘ ·ÓıÚÒ- Ô˘, Û˘ÁÎÚ›ÛÈÌÔ Ì ÙËÓ ·Ó·Î¿Ï˘„Ë Ù˘ ʈÙÈ¿˜ Î·È ·ÓÒÙÂÚÔ ·fi ÙËÓ Âʇ- ÚÂÛË ÙÔ˘ ÙÚÔ¯Ô‡ Î·È ÙÔ˘ ÙfiÍÔ˘» (Gardner 1952, Û. 263). O ÁÎÔ˘ÚÔ‡ Ù˘ ÛÂ- ÍÔ˘·ÏÈ΋˜ ÂÓ¤ÚÁÂÈ·˜ µ›Ï¯ÂÏÌ ƒ¿È¯ (Wilhelm Reich) ·ÔηÏÔ‡Û ÙË ıˆڛ· ÙÔ˘ ÂÚ› OÚÁÔÓÔÌ›·˜ ÌÈ· «Â·Ó¿ÛÙ·ÛË ÛÙË ‚ÈÔÏÔÁ›· Î·È ÙËÓ „˘¯ÔÏÔÁ›· Û˘- ÁÎÚ›ÛÈÌË Ì ·˘Ù‹Ó ÙÔ˘ ∫Ô¤ÚÓÈÎÔ˘» (Gardner 1952, Û. 259). Œ¯ˆ ¤Ó·Ó ¯Ô- ÓÙÚfi Ê¿ÎÂÏÔ Ì ¿ÚıÚ· Î·È ÂÈÛÙÔϤ˜ ·fi ¿ÁÓˆÛÙÔ˘˜ Û˘ÁÁÚ·Ê›˜, ÁÂÌ¿ÙÔ Ì ٤ÙÔÈÔ˘˜ Â͈Ú·ÁÌ·ÙÈÎÔ‡˜ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌÔ‡˜ (ÙÔÓ ÔÓÔÌ¿˙ˆ «º¿ÎÂÏÔ ÙˆÓ ıÂ- ˆÚÈÒÓ ÂÚ› ¿ÓÙˆÓ»). ∫¿ÔÈÔÈ ÂÈÛÙ‹ÌÔÓ˜ ¤ÊÙÔ˘Ó ÌÂÚÈΤ˜ ÊÔÚ¤˜ Î·È ·˘- ÙÔ› ÛÙÔ ›‰ÈÔ Ï¿ıÔ˜, fiˆ˜ Û˘Ó¤‚Ë ÛÙË 1:00 Ì.Ì. Ù˘ 23˘ ª·ÚÙ›Ô˘ 1989, fiÙ·Ó Ô ™Ù¿Óϸ ¶ÔÓ˜ (S. Pons) Î·È Ô ª¿ÚÙÈÓ ºÏ¿ÈÛÌ·Ó (M. Fleischmann) ‰ÈÔÚ- Á¿ÓˆÛ·Ó Û˘Ó¤ÓÙ¢ÍË Ù‡Ô˘ ÁÈ· Ó· ·Ó·ÎÔÈÓÒÛÔ˘Ó ÛÙÔÓ ÎfiÛÌÔ ÙËÓ Â›Ù¢ÍË „˘¯Ú‹˜ Û‡ÓÙË͢. ∆Ô ÂÍ·ÈÚÂÙÈÎfi ‚È‚Ï›Ô ÙÔ˘ °Î¿Ú˘ ∆¿Ô˘Ì˜ (G. Taubes) Û¯ÂÙÈο Ì ÙËÓ ÂÚÈ‚fiËÙË „˘¯Ú‹ Û‡ÓÙËÍË, Ì ÙÔÓ ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈÎfi Ù›ÙÏÔ ∫·- ΋ ∂ÈÛÙ‹ÌË (Bad Science), ÂÍÂÙ¿˙ÂÈ ÏÂÙÔÌÂÚÒ˜ ÙȘ Û˘Ó¤ÂȘ ·˘ÙÔ‡ ÙÔ˘ ÂÚÈÛÙ·ÙÈÎÔ‡. ∂Ó‰¤¯ÂÙ·È, Ú¿ÁÌ·ÙÈ, ÂÈÛÙËÌÔÓÈΤ˜ ÚÔÛ¿ıÂȘ 50 ÂÙÒÓ Ó· ·Ô‰ÂȯÙÔ‡Ó ¿Î·Ú˜ Ì ¤Ó· Î·È ÌfiÓÔ ›ڷ̷, ·ÏÏ¿ ÌËÓ ‚È·ÛÙ›Ù ӷ ÍÂ- ÊÔÚÙˆı›Ù ÊÔ‡ÚÓÔ˘˜ Î·È ÎÏÈ‚¿ÓÔ˘˜ ÚÈÓ ÙÔ ›ڷ̷ Â·Ó·ÏËÊı›. ∆Ô ‰›- ‰·ÁÌ· Â›Ó·È ˆ˜ fiÛÔ ÈÔ ·Û˘Ó‹ıÈÛÙÔ˜ Â›Ó·È Ô ÈÛ¯˘ÚÈÛÌfi˜, ÙfiÛÔ Î·Ï‡ÙÂÚ· ÂÏÂÁ̤ÓË ı· Ú¤ÂÈ Ó· Â›Ó·È Ë ÙÂÎÌËÚ›ˆÛ‹ ÙÔ˘. 7. TÔ ·ÈÚÂÙÈÎfi ‰ÂÓ Â›Ó·È Î·Ù’ ·Ó¿ÁÎËÓ ÛˆÛÙfi O ÎfiÛÌÔ˜ ÁÂÏÔ‡Û Ì ÙÔÓ ∫Ô¤ÚÓÈÎÔ. °ÂÏÔ‡Û Ì ÙÔ˘˜ ·‰ÂÏÊÔ‡˜ ƒ¿ÈÙ. ∂, ηÈ; °ÂÏÔ‡ÛÂ Î·È Ì ÙÔ˘˜ ·‰ÂÏÊÔ‡˜ ª·ÚÍ. ∆Ô Ó· ÁÂÏÔ‡Ó Ì·˙› ÛÔ˘ ‰ÂÓ ÛË- Ì·›ÓÂÈ fiÙÈ ¤¯ÂȘ Î·È ‰›ÎÈÔ. O µ›Ï¯ÂÏÌ ƒ¿È¯ Û˘Ó¤ÎÚÈÓ ÙÔÓ Â·˘Ùfi ÙÔ˘ Ì ÙÔÓ ¶¤ÂÚ °Î˘ÓÙ*, ÙËÓ ·ÓÙÈÛ˘Ì‚·ÙÈ΋ ÌÂÁ·ÏÔÊ˘˝· Ô˘ Ë ÎÔÈÓˆÓ›· ‰ÂÓ Î·Ù·Ï¿- ‚·ÈÓÂ Î·È Ô ÎfiÛÌÔ˜ ·ÚÂÍËÁÔ‡ÛÂ Î·È ÎÔÚfiÈ‰Â˘Â ˆ˜ ·ÈÚÂÙÈÎfi, ÒÛÔ˘ ·Ô- ‰Â›¯ıËΠÙÔ ‰›ÎÈÔ ÙÔ˘: «Ÿ,ÙÈ Î·È Ó· ÌÔ˘ ¤¯ÂÙ οÓÂÈ ‹ Ó· ÌÔ˘ οÓÂÙ ÛÙÔ Ì¤ÏÏÔÓ», ¤ÏÂÁÂ Ô ƒ¿È¯, «Â›Ù Ì ‰ÔÍ¿ÛÂÙ ˆ˜ ÌÂÁ·ÏÔÊ˘˝· ›Ù Ì ÎÏ›ÛÂÙ Û „˘¯È·ÙÚ›Ô, ›Ù Ì ϷÙÚ¤„ÂÙ ˆ˜ ÛˆÙ‹Ú· Û·˜ ›Ù Ì ηٷ‰ÈοÛÂÙ ˆ˜ ηٿÛÎÔÔ, ·ÚÁ¿ ‹ ÁÚ‹ÁÔÚ· Ë ·Ó·ÁηÈfiÙËÙ· ı· Û·˜ ˘Ô¯ÚÂÒÛÂÈ Ó· ηٷ- Ï¿‚ÂÙ ˆ˜ ¤¯ˆ ·Ó·Î·Ï‡„ÂÈ ÙÔ˘˜ ÓfiÌÔ˘˜ Ù˘ ˙ˆ‹˜» (Gardner, Û. 259). ™ÙÔ Ù‡¯Ô˜ π·ÓÔ˘·Ú›Ô˘/ºÂ‚ÚÔ˘·Ú›Ô˘ 1996 ÙÔ˘ Journal of Historical Review —ÔÚ- * ™.Ù.M.: Peer Gynt – ‹Úˆ·˜ ÙÔ˘ ÊÂÚÒÓ˘ÌÔ˘ ¤ÚÁÔ˘ ÙÔ˘ ÿ„ÂÓ.
  • 75. ¶ø™ ¶APEKTPE¶ETAI H ™KEæH 61 Á¿ÓÔ˘ ÙˆÓ ·ÚÓËÙÒÓ ÙÔ˘ OÏÔη˘ÙÒÌ·ÙÔ˜— ·Ó·‰ËÌÔÛȇÂÙ·È ÌÈ· ÂÚ›ÊËÌË Ú‹ÛË ÙÔ˘ °ÂÚÌ·ÓÔ‡ ÊÈÏÔÛfiÊÔ˘ ÕÚıÔ˘Ú ™ÔÂÓ¯¿Ô˘ÂÚ, Ô˘ ÙËÓ Â·Ó·Ï·Ì- ‚¿ÓÔ˘Ó Û˘¯Ó¿ ÔÈ ÂÈÛÙËÌÔÓÈο ÂÚÈıˆÚȷΤ˜ ÔÌ¿‰Â˜: «∫¿ı ·Ï‹ıÂÈ· ÂÚ- Ó¿ ·fi ÙÚ›· ÛÙ¿‰È·. ¶ÚÒÙ· ÙË ¯Ï¢¿˙Ô˘Ó. ŒÂÈÙ· ÙËÓ ÔÏÂÌÔ‡Ó ‚›·È·. ∆¤- ÏÔ˜, ÙËÓ ·Ô‰¤¯ÔÓÙ·È ˆ˜ ·˘ÙÔÓfiËÙË». «∫¿ı ·Ï‹ıÂÈ·», fï˜, ‰ÂÓ ÂÚÓ¿ ·Ó·ÁηÛÙÈο ·fi Ù· ÛÙ¿‰È· ·˘Ù¿. ¶ÔÏϤ˜ ·ÏËı›˜ ȉ¤Â˜ Á›ÓÔÓÙ·È ·Ô‰Â- ÎÙ¤˜ ¯ˆÚ›˜ ÎÔÚÔ˚‰›· ‹ ÔÏÂÌÈ΋, ‚›·ÈË ‹ ÌË. ∏ ıˆڛ· Ù˘ Û¯ÂÙÈÎfiÙËÙ·˜, ÙÔ˘ ∞˚ÓÛÙ¿ÈÓ, ›¯Â ηٿ ÙÔ Ì¿ÏÏÔÓ ‹ ‹ÙÙÔÓ ·ÁÓÔËı› ̤¯ÚÈ ÙÔ 1919, fiÙ·Ó ÂÈÚ·Ì·ÙÈο ‰Â‰Ô̤ӷ ·¤‰ÂÈÍ·Ó ÙËÓ ÔÚıfiÙËÙ¿ Ù˘. O ∞˚ÓÛÙ¿ÈÓ Ô ›‰ÈÔ˜ ‰ÂÓ ˘¤ÛÙË Î·Ó¤Ó·Ó ¯Ï¢·ÛÌfi Î·È Î·Ó›˜ ‰ÂÓ ÔϤÌËÛ ‚›·È· ÙȘ ȉ¤Â˜ ÙÔ˘. ∏ Ú‹ÛË ÙÔ˘ ™ÔÂÓ¯¿Ô˘ÂÚ ·ÔÙÂÏ› ¤Ó· ÏÔÁÈÎfi ¿ÏÏÔıÈ, ¤Ó·Ó ÂÍÂ˙ËÙË̤ÓÔ ÁÈ· fiÛÔ˘˜ ¯Ï¢¿˙ÔÓÙ·È ÙÚfiÔ Ó· Ô˘Ó «ÁÈ· ÎÔ›Ù·, Ú¤ÂÈ Ó· ¤¯ˆ ‰›ÎÈÔ». ¢ÂÓ Â›Ó·È ¤ÙÛÈ. ∏ ÈÛÙÔÚ›· Â›Ó·È ÁÂÌ¿ÙË ÂÚÈÛÙ·ÙÈο ÌÔÓ·¯ÈÎÒÓ ÂÈÛÙËÌfiÓˆÓ Ô˘ ÂÚÁ¿- ˙ÔÓÙ·Ó ÂÓ¿ÓÙÈ· ÛÙË ÁÓÒÌË ÙˆÓ Û˘Ó·‰¤ÏÊˆÓ ÙÔ˘˜ Î·È ·¤ÚÚÈÙ·Ó ÙȘ η- ıÈÂڈ̤Ó˜ ıˆڛ˜ ÙÔ˘ ‰›Ô˘ ÂÚ¢ÓÒÓ ÙÔ˘˜. OÈ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔÈ ·fi ·˘ÙÔ‡˜ ·ԉ›¯ıËΠˆ˜ ¤Î·Ó·Ó Ï¿ıÔ˜ Î·È Ù· ÔÓfiÌ·Ù¿ ÙÔ˘˜ ¤¯Ô˘Ó È· ͯ·ÛÙ›. °È· οı °·ÏÈÏ·›Ô Ô˘ ·ÂÈÏÂ›Ù·È Ì ‚·Û·ÓÈÛÙ‹ÚÈ· ÂÂȉ‹ ˘ÔÛÙËÚ›˙ÂÈ ÌÈ· ÂÈÛÙËÌÔÓÈ΋ ·Ï‹ıÂÈ· ˘¿Ú¯Ô˘Ó ¯›ÏÈÔÈ (‹ ‰¤Î· ¯ÈÏÈ¿‰Â˜) ¿ÁÓˆÛÙÔÈ ÙˆÓ ÔÔ›ˆÓ ÔÈ «·Ï‹ıÂȘ» ÔÙ¤ ‰ÂÓ ı· Á›ÓÔ˘Ó ·Ô‰ÂÎÙ¤˜ ·fi ÙÔ˘˜ ¿ÏÏÔ˘˜ ÂÈ- ÛÙ‹ÌÔÓ˜. ¢ÂÓ ÌÔÚ› ηÓ›˜ Ó· ¤¯ÂÈ ÙËÓ ··›ÙËÛË ·fi ÙËÓ ÂÈÛÙËÌÔÓÈ΋ ÎÔÈÓfiÙËÙ· Ó· ÂϤÁ¯ÂÈ Î¿ı Â͈ÊÚÂÓÈ΋ ȉ¤· Ô˘ ÂÌÊ·Ó›˙ÂÙ·È, ÂȉÈο fiÙ·Ó ÙfiÛ˜ ÔÏϤ˜ ·fi ·˘Ù¤˜ ÂÌÂÚȤ¯Ô˘Ó ÏÔÁÈΤ˜ ·ÓÙÈÊ¿ÛÂȘ. ∞Ó ı¤ÏÂȘ Ó· ο- ÓÂȘ ÂÈÛÙ‹ÌË, ı· Ú¤ÂÈ Ó· Ì¿ıÂȘ Ó· ·›˙ÂȘ ÙÔ ·È¯Ó›‰È Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘. ∞˘Ùfi ÚÔ¸Ôı¤ÙÂÈ Ó· ·ÔÎÙ‹ÛÂȘ ÁÓˆÚÈ̛˜ Ì ÙÔ˘˜ ¿ÏÏÔ˘˜ ÂÈÛÙ‹ÌÔÓ˜ ÙÔ˘ ÎÏ¿‰Ô˘ ÛÔ˘, Ó· ·ÓÙ·ÏÏ¿ÛÛÂȘ ÛÙÔȯ›· Î·È È‰¤Â˜ Ì ÙÔ˘˜ Û˘Ó·‰¤ÏÊÔ˘˜ ÛÔ˘, Â›ÛËÌ· Î·È ·ÓÂ›ÛËÌ·, Ó· ·ÚÔ˘ÛÈ¿˙ÂȘ Ù· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù¿ ÛÔ˘ ÛÂ Û˘- Ó¤‰ÚÈ·, ÂÈÛÙËÌÔÓÈο ÂÚÈÔ‰Èο Î.Ù.Ù. 8. H ¢ı‡ÓË Ù˘ ·fi‰ÂÈ͢ ¶ÔÈÔ˜ ÔÊ›ÏÂÈ Ó· ·ԉ›ÍÂÈ ÙÈ Î·È Û ÔÈÔÓ; ∆Ô ¿ÙÔÌÔ Ô˘ ‰È·Ù˘ÒÓÂÈ ÙÔÓ ·Û˘Ó‹ıÈÛÙÔ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌfi ¤¯ÂÈ ÙËÓ Â˘ı‡ÓË Ó· ·ԉ›ÍÂÈ ÛÙÔ˘˜ ÂȉÈÎÔ‡˜ Î·È ÛÙËÓ Â˘Ú‡ÙÂÚË ÎÔÈÓfiÙËÙ· ˆ˜ Ë ‰È΋ ÙÔ˘ ¿Ô„Ë Â›Ó·È ÔÚıfiÙÂÚË ·fi ·˘Ù‹Ó Ô˘ fiÏÔÈ Û¯Â‰fiÓ ÔÈ ¿ÏÏÔÈ ·Ô‰¤¯ÔÓÙ·È. ¶Ú¤ÂÈ Ó· ·Ï¤„ÂȘ ÁÈ· Ó· ·ÎÔ˘ÛÙ› Ë ¿Ô„‹ ÛÔ˘. ªÂÙ¿ ı· Ú¤ÂÈ Ó· ›ÛÂȘ ÔÚÈṲ̂ÓÔ˘˜ ÂȉÈÎÔ‡˜ Ó· ˘ÔÛÙËÚ›- ÍÔ˘Ó Î·È ·˘ÙÔ› ÙË ¿Ô„‹ ÛÔ˘, ¤ÙÛÈ ÒÛÙ ӷ ›ÛÂȘ Î·È ÙËÓ ÏÂÈÔ„ËÊ›· Ó· ÙËÓ ˘ÔÛÙËÚ›ÍÂÈ Î·È Ó· ÂÁηٷÏ›„ÂÈ ÙËÓ ÚÔËÁÔ‡ÌÂÓË, ÂΛÓË ‰ËÏ·‰‹ Ô˘ ·Ó¤Î·ıÂÓ ˘ÔÛÙ‹ÚÈ˙Â. ∆¤ÏÔ˜, fiÙ·Ó ·Ó‹ÎÂȘ ϤÔÓ ÛÙËÓ ÏÂÈÔ„ËÊ›·, Ë Â˘ı‡- ÓË Ù˘ ·fi‰ÂÈ͢ ·Ó‹ÎÂÈ ÛÙÔ˘˜ «·¤Íˆ» Ô˘ ı· Û ·ÌÊÈÛ‚ËÙ‹ÛÔ˘Ó Ì ÙÔÓ
  • 76. 62 MEPO™ ¶PøTO. E¶I™THMH KAI ™KE¶TIKI™MO™ ‰ÈÎfi ÙÔ˘˜ ·Û˘Ó‹ıÈÛÙÔ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌfi. OÈ ˘ÔÛÙËÚÈÎÙ¤˜ Ù˘ ÂͤÏÈ͢ ›¯·Ó ÙËÓ Â˘ı‡ÓË Ù˘ ·fi‰ÂÈ͢ Â› ÌÈÛfiÓ ·ÈÒÓ· ÌÂÙ¿ ÙÔÓ ¢·Ú‚›ÓÔ, ·ÏÏ¿ ÙÒÚ· Ë Â˘- ı‡ÓË Ù˘ ·fi‰ÂÈ͢ ·Ó‹ÎÂÈ ÛÙÔ˘˜ Ô·‰Ô‡˜ ÙÔ˘ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈÛÌÔ‡. ∂›Ó·È ηı‹- ÎÔÓ ÙˆÓ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈÛÙÒÓ Ó· ·ԉ›ÍÔ˘Ó ÁÈ· ÔÈÔÓ ÏfiÁÔ Ë ıˆڛ· Ù˘ ÂͤÏÈ- ͢ Â›Ó·È Ï·Óı·Ṳ̂ÓË Î·È ÁÈ·Ù› Ô ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈÛÌfi˜ Â›Ó·È ÛˆÛÙfi˜ — ‰ÂÓ Â›Ó·È Î·ı‹ÎÔÓ ÙˆÓ ˘ÔÛÙËÚÈÎÙÒÓ Ù˘ ıˆڛ·˜ Ù˘ ÂͤÏÈ͢ Ó· ÙËÓ ˘ÂÚ·Û›ÛÔ˘Ó. ∏ ¢ı‡ÓË Ù˘ ·fi‰ÂÈ͢ ÙÔ˘ fiÙÈ ‰ÂÓ Û˘Ó¤‚Ë ÔÙ¤ ÙÔ OÏÔη‡ÙˆÌ· ÙˆÓ ∂‚Ú·›ˆÓ ·Ó‹ÎÂÈ Û ÂΛÓÔ˘˜ Ô˘ ÙÔ ·ÌÊÈÛ‚ËÙÔ‡Ó — ‰ÂÓ Â›Ó·È Â˘ı‡ÓË ÙˆÓ ÈÛÙÔÚÈÎÒÓ ÙÔ˘ OÏÔη˘ÙÒÌ·ÙÔ˜ Ó· ·ԉ›ÍÔ˘Ó fiÙÈ Ú¿ÁÌ·ÙÈ Û˘Ó¤‚Ë. ∫·È ·˘Ùfi, ‰ÈfiÙÈ ˘¿Ú¯Ô˘Ó ‚Ô˘Ó¿ ÔÏfiÎÏËÚ· ·fi ÛÙÔȯ›· Ô˘ ·Ô‰ÂÈÎÓ‡Ô˘Ó ˆ˜ Ë ÂͤÏÈÍË Î·È ÙÔ OÏÔη‡ÙˆÌ· ¤¯Ô˘Ó Ú¿ÁÌ·ÙÈ Ï¿‚ÂÈ ¯ÒÚ·. ªÂ ¿ÏÏ· ÏfiÁÈ·, ‰ÂÓ ·ÚΛ Ó· ¤¯ÂȘ ·Ô‰ÂÈÎÙÈο ÛÙÔȯ›·. ¶Ú¤ÂÈ Ó· ›ÛÂȘ ÙÔ˘˜ ¿ÏÏÔ˘˜ ˆ˜ Ù· ÛÙÔȯ›· ÛÔ˘ Â›Ó·È ¤Á΢ڷ. ∞˘Ùfi Â›Ó·È ÙÔ Ù›ÌËÌ· ÙÔ˘ Ó· Â›Û·È ·Ì- ÊÈÛ‚ËÙ›·˜, ·ÓÂÍ¿ÚÙËÙ· ·fi ÙÔ ·Ó ¤¯ÂȘ ‰›ÎÈÔ ‹ fi¯È. 9. ÕÏÏÔ Ê‹Ì˜ Î·È ¿ÏÏÔ Ú·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ· OÈ Ê‹Ì˜ ·Ú¯›˙Ô˘Ó Î¿ˆ˜ ¤ÙÛÈ: «¢È¿‚·Û· οÔ˘ fiÙÈ...» ‹ «ÕÎÔ˘Û· ·fi οÔÈÔÓ fiÙÈ...». ™Â Ï›ÁÔ Î·ÈÚfi Ë ‰È¿‰ÔÛË Á›ÓÂÙ·È Ú·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ·, ηıÒ˜ ÙÔ «•¤Úˆ fiÙÈ...» ÂÚÓ¿ ·fi ¿ÙÔÌÔ Û ¿ÙÔÌÔ. µ¤‚·È·, ÔÈ ‰È·‰fiÛÂȘ ÌÔÚ› Ó· Â›Ó·È ·ÏËıÈÓ¤˜, ·ÏÏ¿ Û˘Ó‹ıˆ˜ ‰ÂÓ Â›Ó·È. ¶ÚÔÛʤÚÔÓÙ·È, ¿ÓÙˆ˜, ÁÈ· Û˘- Ó·Ú·ÛÙÈΤ˜ ·ÊËÁ‹ÛÂȘ. ™ÙȘ ∏¶∞, ˘¿Ú¯ÂÈ Ë «·ÏËıÈÓ‹ ÈÛÙÔÚ›·» ÙÔ˘ ‰Ú·- ¤ÙË ·fi ÙÔ ÙÚÂÏÔÎÔÌÂ›Ô Ì ÙÔÓ Á¿ÓÙ˙Ô ÁÈ· ¯¤ÚÈ, Ô˘ ÛÙÔȯÂÈÒÓÂÈ Ù· ̤ÚË fiÔ˘ Û˘¯Ó¿˙Ô˘Ó ˙¢Á·Ú¿ÎÈ·. À¿Ú¯ÂÈ Â›Û˘ Ô Ì‡ıÔ˜ Ù˘ «ÂÍ·Ê·ÓÈ˙fiÌÂÓ˘ Á˘Ó·›Î·˜ Ô˘ οÓÂÈ ˆÙÔÛÙfi», Û‡Ìʈӷ Ì ÙÔÓ ÔÔ›Ô ¤Ó·˜ Ô‰ËÁfi˜ ÛÙ·Ì·- Ù¿ Î·È ·›ÚÓÂÈ ˆÙÔÛÙfi ÌÈ· Á˘Ó·›Î·, Ô˘ ηÙfiÈÓ ÂÍ·Ê·Ó›˙ÂÙ·È Ì·˙› Ì ÙÔ ·ÏÙfi ÙÔ˘. ™ÙË Û˘Ó¤¯ÂÈ·, ÔÈ ÓÙfiÈÔÈ Ï¤Ó ÛÙÔÓ Ô‰ËÁfi ˆ˜ Ë Á˘Ó·›Î· ·˘Ù‹ ›¯Â Âı¿ÓÂÈ ·ÎÚÈ‚Ò˜ ÙËÓ ›‰È· ̤ڷ ¤Ú˘ÛÈ Î·È, ÙÂÏÈο, ÂΛÓÔ˜ ‚Ú›ÛÎÂÈ ÙÔ ·ÏÙfi ÙÔ˘ ¿Óˆ ÛÙÔÓ Ù¿ÊÔ Ù˘. ∆¤ÙÔÈÔ˘ ›‰Ô˘˜ ÈÛÙÔڛ˜ ‰È·‰›‰ÔÓÙ·È ÁÚ‹- ÁÔÚ· Î·È ‰ÂÓ Û‚‹ÓÔ˘Ó ÔÙ¤. O ÈÛÙÔÚÈÎfi˜ Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘ ÛÙÔ Caltech NÙ·Ó ∫‚Ϙ (Dan Kevles) ·ÊËÁ‹- ıËΠοÔÙ Û ¤Ó· ¿ÚÙÈ ÌÈ· ÈÛÙÔÚ›·, ÁÈ· ÙËÓ ·˘ıÂÓÙÈÎfiÙËÙ· Ù˘ ÔÔ›·˜ ›¯Â ÔÚÈṲ̂Ó˜ ·ÌÊÈ‚Ôϛ˜: ‰˘Ô ÊÔÈÙËÙ¤˜ ¿ÚÁËÛ·Ó Ó· ÂÈÛÙÚ¤„Ô˘Ó ·fi ÙÔ Ì¤ÚÔ˜ Ô˘ ›¯·Ó ¿ÂÈ ÁÈ· ÛÎÈ, ÂÂȉ‹ ÔÈ ·ıÏËÙÈΤ˜ ‰Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ˜ Ù˘ Ë̤- Ú·˜ Û˘Ó¯›ÛÙËÎ·Ó Ì¤¯ÚȘ ·ÚÁ¿ ÙË Ó‡¯Ù·. ŒÙÛÈ, ¤¯·Û·Ó ÙȘ ÂÍÂÙ¿ÛÂȘ ÙÔ˘˜. ∂›·Ó ÏÔÈfiÓ ÛÙÔÓ Î·ıËÁËÙ‹ ÙÔ˘˜ fiÙÈ ÙÔ˘˜ ¤È·Û ϿÛÙÈ¯Ô ÛÙÔ ‰ÚfiÌÔ Î·È Î·ÓfiÓÈÛ·Ó Ó· ÙÔ˘˜ ÂÍÂÙ¿ÛÂÈ ÂÎÙ¿ÎÙˆ˜ ÙËÓ ÂfiÌÂÓË Ë̤ڷ. ∂ΛÓÔ˜, ·ÊÔ‡ ÙÔ˘˜ ¤‚·Ï Û ¯ˆÚÈÛÙ¿ ‰ˆÌ¿ÙÈ·, ÙÔ˘˜ ¤‰ˆÛ ‰‡Ô ÌfiÓÔÓ ı¤Ì·Ù·: (1) «°È· 5 ‚·ıÌÔ‡˜: ¶ÔÈÔ˜ Â›Ó·È Ô ¯ËÌÈÎfi˜ Ù‡Ô˜ ÙÔ˘ ÓÂÚÔ‡;», (2) «°È· 95 ‚·ıÌÔ‡˜: ¶ÔÈÔ Ï¿ÛÙÈ¯Ô ¤ÛηÛÂ;» ¢‡Ô ·fi ÙÔ˘˜ ηÏÂṲ̂ÓÔ˘˜ ÛÙÔ ¿ÚÙÈ Â›¯·Ó ‹‰Ë
  • 77. ¶ø™ ¶APEKTPE¶ETAI H ™KEæH 63 ·ÎÔ‡ÛÂÈ Î¿ÔÈ· ·ÚfiÌÔÈ· ÈÛÙÔÚ›·. ∆ËÓ ÂÔ̤ÓË Â·Ó¤Ï·‚· ÙËÓ ÈÛÙÔÚ›· ÛÙÔ˘˜ ÊÔÈÙËÙ¤˜ ÌÔ˘ ηÈ, Ï›ÁÔ ÚÈÓ ÊÙ¿Ûˆ ÛÙÔ Ù¤ÏÔ˜, ÙÚÂȘ ·fi ·˘ÙÔ‡˜ ›¯·Ó ÂÙ·¯Ù› Â¿Óˆ ʈӿ˙ÔÓÙ·˜: «¶ÔÈÔ Ï¿ÛÙÈ¯Ô ¤ÛηÛÂ;» OÈ «·ÛÙÈÎÔ› ̇ıÔÈ» Î·È ÔÈ Â›ÌÔÓ˜ ʋ̘ ‚Ú›ÛÎÔÓÙ·È ·ÓÙÔ‡ Á‡Úˆ Ì·˜. N· ÌÂÚÈο ·Ú·‰Â›Á- Ì·Ù·: ñ ªÈ· Á˘Ó·›Î· ÛÎfiÙˆÛ ηٿ Ï¿ıÔ˜ ÙÔ Î·Ó›˜ Ù˘, ÛÙÂÁÓÒÓÔÓÙ¿˜ ÙÔ ÛÙÔÓ ÊÔ‡ÚÓÔ ÌÈÎÚÔÎ˘Ì¿ÙˆÓ. ñ O ¶ˆÏ ª·Î¿ÚÙÓ¸ ÙˆÓ ªËÙϘ ¤¯ÂÈ ÛÙËÓ Ú·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ· Âı¿ÓÂÈ Î·È ·ÓÙÈηٷÛÙ·ı› ·fi ¤Ó·Ó ÛˆÛ›·. ñ ∆ÂÚ¿ÛÙÈÔÈ ·ÏÈÁ¿ÙÔÚ˜ ˙Ô˘Ó ÛÙÔ˘˜ ˘ÔÓfiÌÔ˘˜ Ù˘ N¤·˜ ÀfiÚ΢. ñ ∏ ÚÔÛÛÂÏ‹ÓˆÛË ‹Ù·Ó ÌÈ· ·¿ÙË, ÎÈÓËÌ·ÙÔÁÚ·ÊË̤ÓË Û οÔÈÔ ÛÙÔ‡- ÓÙÈÔ ÙÔ˘ ÃfiÏ˘ÁÔ˘ÓÙ. ñ O ·ÚÈıÌfi˜ ÙˆÓ ·ÛÙÂÚ›ÛÎˆÓ Ô˘ ÂÚÈÎÏ›ÔÓÙ·È ÛÙÔ ÁÚ¿ÌÌ· P ÙÔ˘ Ù›ÙÏÔ˘ ÛÙÔ ÂÍÒÊ˘ÏÏÔ ÙÔ˘ Playboy ‰ËÏÒÓÂÈ fiÛ˜ ÊÔÚ¤˜ Ô ÂΉfiÙ˘ ÙÔ˘ ÂÚÈÔ- ‰ÈÎÔ‡ ÃÈÔ˘ äÊÓÂÚ ¤¯ÂÈ ÎÔÈÌËı› Ì ÙËÓ ÎÔ¤Ï· ÙÔ˘ Â͈ʇÏÏÔ˘. ñ ŒÓ·˜ ÈÙ¿ÌÂÓÔ˜ ‰›ÛÎÔ˜ ¤ÂÛ ÛÙÔ N¤Ô ªÂÍÈÎfi Î·È Ù· ÛÒÌ·Ù· ÙˆÓ Â͈- Á‹ÈÓˆÓ Ê˘Ï¿ÛÛÔÓÙ·È ·fi ÙËÓ ·ÌÂÚÈηÓÈ΋ ·ÂÚÔÔÚ›· ÛÂ Ì˘ÛÙÈ΋ ·Ô- ı‹ÎË. ¶fiÛ˜ ·fi ·˘Ù¤˜ ¤¯ÂÙ ·ÎÔ‡ÛÂÈ… Î·È ÈÛÙ¤„ÂÈ; ∫·ÌÈ¿ ÙÔ˘˜ ‰ÂÓ Â›Ó·È ·ÏË- ıÈÓ‹. 10. AÓÂÍ‹ÁËÙÔ ‰ÂÓ ÛËÌ·›ÓÂÈ ÌË ÂÍËÁ‹ÛÈÌÔ ∞ÚÎÂÙÔ› ¿ÓıÚˆÔÈ ¤¯Ô˘Ó Ù¤ÙÔÈ· ˘ÂÚ‚ÔÏÈ΋ ·˘ÙÔÂÔ›ıËÛË, ÒÛÙ ӷ È- ÛÙÂ‡Ô˘Ó ˆ˜ ·Ó ÔÈ ›‰ÈÔÈ ‰ÂÓ ÌÔÚÔ‡Ó Ó· ÂÍËÁ‹ÛÔ˘Ó Î¿ÙÈ, ÙfiÙ ·˘Ùfi ı· Ú¤- ÂÈ Ó· ÌËÓ Âȉ¤¯ÂÙ·È Î·Ì›· ÂÍ‹ÁËÛË Î·È ˆ˜ ÂÎ ÙÔ‡ÙÔ˘ Ó· ·ÔÙÂÏ› ¤Ó· Ú·ÁÌ·ÙÈÎfi ·Ú·Ê˘ÛÈÎfi Ì˘ÛÙ‹ÚÈÔ. ŒÓ·˜ ÂÚ·ÛÈÙ¤¯Ó˘ ·Ú¯·ÈÔÏfiÁÔ˜ ·Ó·ÎÔÈ- ÓÒÓÂÈ fiÙÈ, ·ÊÔ‡ Ô ›‰ÈÔ˜ ‰ÂÓ ÌÔÚ› Ó· ÂÍËÁ‹ÛÂÈ Ò˜ ¯Ù›ÛÙËÎ·Ó ÔÈ ˘Ú·Ì›- ‰Â˜, ı· Ú¤ÂÈ Ó· ¤¯Ô˘Ó ¯ÙÈÛÙ› ·fi Â͈Á‹ÈÓÔ˘˜. ∞ÎfiÌ· Î·È ÔÚÈṲ̂ÓÔÈ ÈÔ ÏÔÁÈÎÔ› ÈÛÙÂ‡Ô˘Ó fiÙÈ ÂÊfiÛÔÓ Î·È ÔÈ ÂȉÈÎÔ› ‰ÂÓ ÌÔÚÔ‡Ó Ó· ÂÍËÁ‹ÛÔ˘Ó Î¿- ÙÈ, ·˘Ùfi ÙÔ˘Ï¿¯ÈÛÙÔÓ ı· Ú¤ÂÈ Ó· ÌËÓ ¤¯ÂÈ ÂÍ‹ÁËÛË. ¢È¿ÊÔÚ· Ê·ÈÓfiÌÂÓ·, fiˆ˜ Â›Ó·È ÙÔ Ï‡ÁÈÛÌ· ÎÔ˘Ù·ÏÈÒÓ, Ë ˘ÚÔ‚·Û›· ‹ Ë ÙËÏÂ¿ıÂÈ·, Û˘¯Ó¿ ıÂ- ˆÚÔ‡ÓÙ·È ˆ˜ Â›Ó·È ·Ú·Ê˘ÛÈ΋˜ ‹ Ì˘ÛÙÈÎÈÛÙÈ΋˜ ˘Ê‹˜, ‰ÈfiÙÈ Ô ÂÚÈÛÛfiÙÂ- ÚÔ˜ ÎfiÛÌÔ˜ ‰ÂÓ ÌÔÚ› Ó· Ù· ÂÍËÁ‹ÛÂÈ. ŸÙ·Ó οÔÈÔ˜ ÙÔ˘˜ Ù· ÂÍËÁ‹ÛÂÈ, ÔÈ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔÈ Ï¤ÓÂ: «N·È, Ê˘ÛÈο» ‹ «∂›Ó·È ÚÔÊ·Ó¤˜ ·Ó ÛÔ˘ ÙÔ Ô˘Ó». ∏ ˘ÚÔ‚·Û›· ·ÔÙÂÏ› ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈÎfi ·Ú¿‰ÂÈÁÌ·. O Ôχ˜ ÎfiÛÌÔ˜ ÚÔ- Û·ı› Ó· ÙËÓ ÂÍËÁ‹ÛÂÈ Ì ‰È¿ÊÔÚÔ˘˜ ÙÚfiÔ˘˜: Ì ˘ÂÚÊ˘ÛÈΤ˜ ‰˘Ó¿ÌÂȘ Ô˘ ÂÎÌˉÂÓ›˙Ô˘Ó ÙÔÓ fiÓÔ Î·È ÙË ıÂÚÌfiÙËÙ· ‹ ÌÂ Ì˘ÛÙËÚÈÒ‰ÂȘ Ô˘Û›Â˜ Ô˘ ÂÎÎÚ›ÓÂÈ Ô ÂÁΤʷÏÔ˜, ÔÈ Ôԛ˜ ÌÏÔοÚÔ˘Ó ÙÔÓ fiÓÔ Î·È ·ÔÙÚ¤Ô˘Ó ÙÔ
  • 78. 64 MEPO™ ¶PøTO. E¶I™THMH KAI ™KE¶TIKI™MO™ ο„ÈÌÔ. ∏ ÂÍ‹ÁËÛË Â›Ó·È ·Ï‹: ÙÔ Î¿Ú‚Ô˘ÓÔ, Ô˘ Â›Ó·È ÂÏ·ÊÚ‡ Î·È Ì·Ï·- Îfi, ¤¯ÂÈ Ôχ ÌÈÎÚ‹ ıÂÚÌÔ¯ˆÚËÙÈÎfiÙËÙ·, ÂÓÒ Ë ıÂÚÌÈ΋ ·ÁˆÁÈÌfiÙËÙ· ·Ó¿- ÌÂÛ· ÛÙÔ Î¿Ú‚Ô˘ÓÔ Î·È ÛÙ· fi‰È· ÙÔ˘ ˘ÚÔ‚¿ÙË Â›Ó·È Ôχ ÌÈÎÚ‹. ŸÛÔ ‰ÂÓ ÛÙ¤ÎÂÙ·È Î·Ó›˜ ·Î›ÓËÙÔ˜ ¿Óˆ ÛÙ· Î¿Ú‚Ô˘Ó·, ‰ÂÓ Î·›ÁÂÙ·È. (™ÎÂÊÙ›- Ù ¤Ó· ΤÈΠ̤۷ ÛÙÔÓ ÊÔ‡ÚÓÔ, ÛÙÔ˘˜ 230°C. O ·¤Ú·˜, ÙÔ Î¤ÈÎ Î·È ÙÔ Ù·„› ¤¯Ô˘Ó fiÏ· ıÂÚÌÔÎÚ·Û›· 230°C, ·ÏÏ¿ ÌfiÓÔ ÙÔ ÌÂÙ·ÏÏÈÎfi Ù·„› ı· Û·˜ ο„ÂÈ ÙÔ ¯¤ÚÈ, ·Ó ÙÔ È¿ÛÂÙÂ. O ·¤Ú·˜ ¤¯ÂÈ Ôχ ¯·ÌËÏ‹ ıÂÚÌÔ¯ˆÚËÙÈÎfiÙËÙ·, ·Ï- Ï¿ Î·È ¯·ÌËÏ‹ ıÂÚÌÈ΋ ·ÁˆÁÈÌfiÙËÙ·, Û˘ÓÂÒ˜ ¤¯ÂÙ ·ÚÎÂÙfi ¯ÚfiÓÔ ÁÈ· Ó· ‚¿ÏÂÙ ÙÔ ¯¤ÚÈ Û·˜ ÛÙÔÓ ÊÔ‡ÚÓÔ Î·È Ó· ·ÁÁ›ÍÂÙ ÙÔ Î¤ÈÎ. ∏ ıÂÚÌÔ¯ˆÚËÙÈ- ÎfiÙËÙ· ÙÔ˘ ΤÈÎ Â›Ó·È Ôχ ˘„ËÏfiÙÂÚË ·’ fi,ÙÈ ÙÔ˘ ·¤Ú·, ·ÏÏ¿ ÂÂȉ‹ Ë ·ÁˆÁÈÌfiÙËÙ¿ ÙÔ˘ Â›Ó·È ¯·ÌËÏ‹ ÌÔÚ›Ù ӷ ÙÔ ·ÁÁ›ÍÂ٠ʢÁ·Ï¤· ¯ˆÚ›˜ Ó· η›ÙÂ. ∆Ô ÌÂÙ·ÏÏÈÎfi Ù·„› ¤¯ÂÈ ıÂÚÌÔ¯ˆÚËÙÈÎfiÙËÙ· ·Ú·Ï‹ÛÈ· Ì ÙÔ˘ ΤÈÎ, ·ÏÏ¿ ÂÈϤÔÓ Î·È ˘„ËÏ‹ ·ÁˆÁÈÌfiÙËÙ·. ∞Ó ÙÔ ·ÁÁ›ÍÂÙÂ, ı· η›Ù ·Ì¤Ûˆ˜.) ∞˘Ùfi˜ Â›Ó·È Î·È Ô ÏfiÁÔ˜ Ô˘ ÔÈ Ù·¯˘‰·ÎÙ˘ÏÔ˘ÚÁÔ› ‰ÂÓ ·Ôηχ- ÙÔ˘Ó Ù· Ì˘ÛÙÈο ÙÔ˘˜. ∆· ÂÚÈÛÛfiÙÂÚ· ·fi Ù· ÎfiÏ· ÙÔ˘˜ Â›Ó·È Ôχ ·Ï¿. ·Ó ͤÚÂȘ Ò˜ Á›ÓÔÓÙ·È, ‰ÂÓ Û ̷ÁÂ‡Ô˘Ó È·. À¿Ú¯Ô˘Ó ÔÏÏ¿ ·ÓÂ›Ï˘Ù· Ì˘ÛÙ‹ÚÈ· ÛÙÔ Û‡Ì·Ó Î·È ‰ÂÓ ı· ¤ÚÂ ӷ ‰˘ÛÎÔÏ¢fiÌ·ÛÙ ӷ ÙÔ ·Ó·ÁÓˆÚ›ÛÔ˘Ì ·˘Ùfi Î·È Ó· Ô‡ÌÂ: «∞ÎfiÌ· ‰ÂÓ ÁÓˆ- Ú›˙Ô˘ÌÂ, ·ÏÏ¿ ÌÈ· ̤ڷ ‰ÂÓ ·ÔÎÏ›ÂÙ·È Ó· Ì¿ıÔ˘Ì». ∆Ô Úfi‚ÏËÌ· Â›Ó·È ˆ˜ ÔÈ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔÈ ·fi ÂÌ¿˜ ıˆÚԇ̠ÈÔ ‚ÔÏÈ΋ ÙË ‚‚·ÈfiÙËÙ·, ¤ÛÙˆ Î·È ÙËÓ ÚfiˆÚË, ·Ú¿ ÙÔ Ó· ˙ԇ̠̠·ÓÂ›Ï˘Ù· Î·È ·ÓÂÍ‹ÁËÙ· Ì˘ÛÙ‹ÚÈ·. 11. ¶¿ÓÙÔÙ οÙÈ ÊÙ·›ÂÈ ÁÈ· ÙȘ ·ÔÙ˘¯›Â˜ ™ÙËÓ ÂÈÛÙ‹ÌË, Ë ·Í›· ÙˆÓ ·ÚÓËÙÈÎÒÓ Â˘ÚËÌ¿ÙˆÓ —ÙˆÓ ·ÔÙ˘¯ÈÒÓ— Â›Ó·È ·ÓÂÎÙ›ÌËÙË. ™˘Ó‹ıˆ˜ ‰ÂÓ ÙȘ ÂÈ˙ËÙ¿ ηÓ›˜ ηÈ, Û˘¯Ó¿, ‰ÂÓ ÊÙ¿ÓÔ˘Ó ÛÙÔ ÛÙ¿‰ÈÔ Ù˘ ÂÈÛÙËÌÔÓÈ΋˜ ·Ó·ÎÔ›ÓˆÛ˘. ∆Ș ÂÚÈÛÛfiÙÂÚ˜ ÊÔÚ¤˜, fï˜, ÔÈ ·ÔÙ˘¯›Â˜ Â›Ó·È Ô ÙÚfiÔ˜ Ì ÙÔÓ ÔÔ›Ô ÚÔÛÂÁÁ›˙Ô˘Ì ÙËÓ ·Ï‹ıÂÈ·. OÈ ¤ÓÙÈ- ÌÔÈ ÂÈÛÙ‹ÌÔÓ˜ ı· ·Ú·‰Â¯ÙÔ‡Ó Â‡ÎÔÏ· ÙȘ ·ÔÙ˘¯›Â˜ ÙÔ˘˜, ˆÛÙfiÛÔ fiÏÔÈ ÔÈ ÂÚ¢ÓËÙ¤˜ ˘Ô¯ÚÂÒÓÔÓÙ·È Ó· Û¤‚ÔÓÙ·È ÙËÓ ÂÈÛÙËÌÔÓÈ΋ ‰ÂÔÓÙÔÏÔÁ›·, ÂÂȉ‹ Â›Ó·È ‚¤‚·ÈÔÈ ˆ˜ ÔÈ Û˘Ó¿‰ÂÏÊÔ› ÙÔ˘˜ ı· ηٷÁÁ›ÏÔ˘Ó Î¿ı ·fi- ÂÈÚ· Ó· «·Ú·ÔÈËıÔ‡Ó» ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù·. ∞˘Ùfi fï˜ ‰ÂÓ ÈÛ¯‡ÂÈ ÁÈ· ÙÔ˘˜ „¢‰ÔÂÈÛÙ‹ÌÔÓ˜, ÔÈ ÔÔ›ÔÈ ·Ú·‚ϤÔ˘Ó ‹ Ú›¯ÓÔ˘Ó ·ÏÏÔ‡ ÙÔ ÊÙ·›ÍÈÌÔ ÁÈ· ÙȘ ·ÔÙ˘¯›Â˜ ÙÔ˘˜, ÂȉÈο fiÙ·Ó ·ÔηχÙÔÓÙ·È. ∞Ó «È¿ÛÙËÎ·Ó ÛÙ· Ú¿- Û·» Ó· ÂÍ··ÙÔ‡Ó —οÙÈ Ô˘ ‰ÂÓ Û˘Ì‚·›ÓÂÈ Û˘¯Ó¿— ÈÛ¯˘Ú›˙ÔÓÙ·È fiÙÈ ÔÈ ‰˘Ó¿ÌÂȘ ÙÔ˘˜ Û˘Ó‹ıˆ˜ ÏÂÈÙÔ˘ÚÁÔ‡Ó, ·ÏÏ¿ fi¯È ¿ÓÙ·. ȉȷ›ÙÂÚ· fiÙ·Ó ˘Ô- ¯ÚÂÒÓÔÓÙ·È Ó· «ÂÚÁ·ÛÙÔ‡Ó» ÛÙËÓ ÙËÏÂfiÚ·ÛË ‹ Û οÔÈÔ ÂÚÁ·ÛÙ‹ÚÈÔ, ·Ó·- Áο˙ÔÓÙ·È ÌÂÚÈΤ˜ ÊÔÚ¤˜ Ó· ηٷʇÁÔ˘Ó Û οÔÈ· ·¿ÙË. ∞Ó ·ÏÒ˜ ·Ô- Ù‡¯Ô˘Ó ÂÓÙÂÏÒ˜ Ó· Âȉ›ÍÔ˘Ó ÙȘ ‰˘Ó¿ÌÂȘ ÙÔ˘˜, ¤¯Ô˘Ó ¤ÙÔÈ̘ ÌÈ· ÛÂÈÚ¿ ·fi Â˘Ê¿ÓÙ·ÛÙ˜ ‰ÈηÈÔÏÔÁ›Â˜: ÔÈ ˘ÂÚ‚ÔÏÈÎÔ› ¤ÏÂÁ¯ÔÈ ÂÓfi˜ ÂÈÚ¿Ì·ÙÔ˜
  • 79. ¶ø™ ¶APEKTPE¶ETAI H ™KEæH 65 ÚÔηÏÔ‡Ó ·ÚÓËÙÈο ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù·. ÔÈ ‰˘Ó¿ÌÂȘ ÙÔ˘˜ ‰ÂÓ ÏÂÈÙÔ˘ÚÁÔ‡Ó ·- ÚÔ˘Û›· ÛÎÂÙÈÎÈÛÙÒÓ. ÔÈ ‰˘Ó¿ÌÂȘ ÙÔ˘˜ ‰ÂÓ ÏÂÈÙÔ˘ÚÁÔ‡Ó ·ÚÔ˘Û›· ËÏÂÎÙÚÔ- ÓÈÎÒÓ Û˘Û΢ÒÓ. ÔÈ ‰˘Ó¿ÌÂȘ ¤Ú¯ÔÓÙ·È Î·È Ê‡ÁÔ˘Ó Î·È ·˘Ù‹ ¤Ù˘¯Â Ó· Â›Ó·È ÌÈ· Ù¤ÙÔÈ· ÂÚ›ÙˆÛË. ∆¤ÏÔ˜, ÈÛ¯˘Ú›˙ÔÓÙ·È fiÙÈ, ·ÊÔ‡ ÔÈ ÛÎÂÙÈÎÈÛÙ¤˜ ‰ÂÓ ÌÔÚÔ‡Ó Ó· ÂÍËÁ‹ÛÔ˘Ó Ù· ¿ÓÙ·, ·˘Ùfi ÛËÌ·›ÓÂÈ ˆ˜ ı· Ú¤ÂÈ Ó· ˘¿Ú- ¯Ô˘Ó ·Ú·Ê˘ÛÈο Ê·ÈÓfiÌÂÓ·, ‰ËÏ·‰‹ ηٷʇÁÔ˘Ó ÛÙÔÓ Ù‡Ô Ï¿Ó˘ Ô˘ ÚԷӷʤڷÌÂ: ·ÓÂÍ‹ÁËÙÔ ‰ÂÓ ÛËÌ·›ÓÂÈ ÌË ÂÍËÁ‹ÛÈÌÔ. 12. ∞ÈÙÈÔÏfiÁËÛË ÏfiÁˆ ¯ÚÔÓÈ΋˜ ·ÏÏËÏÔ˘¯›·˜ ∂›Ó·È ÁÓˆÛÙ‹ Ë Ï·ÙÈÓÈ΋ Ú‹ÛË post hoc, ergo propter hoc, Ô˘ ΢ÚÈÔÏÂÎÙÈο ÛË- Ì·›ÓÂÈ «·ÎÔÏÔ‡ıˆ˜, Û˘ÓÂÒ˜ ÂÍ·ÈÙ›·˜». ™ÙËÓ ÈÔ ·ÏÔ˚΋ Ù˘ ÂΉԯ‹, Ë Ú‹ÛË ·˘Ù‹ Â›Ó·È ÌÈ· ÌÔÚÊ‹ ‰ÂÈÛȉ·ÈÌÔÓ›·˜. O Ô‰ÔÛÊ·ÈÚÈÛÙ‹˜ ‰ÂÓ Í˘Ú›˙Â- Ù·È Î·È ‚¿˙ÂÈ ‰‡Ô ÁÎÔÏ. O Ù˙ÔÁ·‰fiÚÔ˜ ÊÔÚ¿ÂÈ Ù· Ù˘¯ÂÚ¿ ÙÔ˘ ·Ô‡ÙÛÈ·, ‰ÈfiÙÈ ¤¯ÂÈ Í·Ó·ÎÂÚ‰›ÛÂÈ ÊÔÚÒÓÙ·˜ Ù· ÛÙÔ ·ÚÂÏıfiÓ. ™Â ÌÈ· ÈÔ ÂÎÏÂÙ˘- Ṳ̂ÓË ÌÔÚÊ‹, ·ÎfiÌË Î·È ÂÈÛÙËÌÔÓÈΤ˜ ÌÂϤÙ˜ ÌÔÚ› Ó· ˘Ô¤ÛÔ˘Ó ÛÙÔ Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓÔ ÏÔÁÈÎfi ÛÊ¿ÏÌ·. ∆Ô 1993, ÌÈ· ÌÂϤÙË ˘ÔÛÙ‹ÚÈÍ ˆ˜ Ù· ·È- ‰È¿ Ô˘ ÔÈ ÌËÙ¤Ú˜ ÙÔ˘˜ Ù· ›¯·Ó ıËÏ¿ÛÂÈ fiÙ·Ó ‹Ù·Ó ̈ڿ ¤¯Ô˘Ó ˘„ËÏfiÙÂ- ÚÔ ‰Â›ÎÙË ÓÔËÌÔÛ‡Ó˘. ∞ÎÔÏÔ‡ıËÛ ÌÂÁ¿ÏË Û˘˙‹ÙËÛË ÁÈ· ÙÔ ÔÈÔ Û˘ÛÙ·ÙÈ- Îfi ÙÔ˘ ÌËÙÚÈÎÔ‡ Á¿Ï·ÎÙÔ˜ ‹Ù·Ó ÂΛÓÔ Ô˘ ÚÔηÏÔ‡Û ÙËÓ ·‡ÍËÛË ÙÔ˘ ‰Â›ÎÙË ÓÔËÌÔÛ‡Ó˘. OÈ ÌËÙ¤Ú˜ Ô˘ Ù¿È˙·Ó Ù· ̈ڿ ÙÔ˘˜ Ì ÌÈÌÂÚfi ¿Ú- ¯ÈÛ·Ó Ó· ÓÈÒıÔ˘Ó ÂÓÔ¯¤˜. ™‡ÓÙÔÌ·, fï˜, ÔÈ ÂÚ¢ÓËÙ¤˜ ·Ó·ÚˆÙ‹ıËÎ·Ó Ì‹- ˆ˜ Ù· ̈ڿ Ô˘ ıËÏ¿˙Ô˘Ó ¯·›ÚÔ˘Ó ÁÂÓÈο ηχÙÂÚ˘ ÊÚÔÓÙ›‰·˜. ÿÛˆ˜ ÔÈ ÌËÙ¤Ú˜ Ô˘ ıËÏ¿˙Ô˘Ó ·Û¯ÔÏÔ‡ÓÙ·È ÂÚÈÛÛfiÙÂÚË ÒÚ· Ì ٷ ̈ڿ ÙÔ˘˜ Î·È ÔÈ ‰È·ÊÔÚ¤˜ ÛÙÔÓ ‰Â›ÎÙË ÓÔËÌÔÛ‡Ó˘ Ó· ÔÊ›ÏÔÓÙ·È ·ÎÚÈ‚Ò˜ Û’ ·˘Ùfi. Ÿˆ˜ Ì·˜ ‰›‰·ÍÂ Ô ÃÈÔ˘Ì, ÙÔ fiÙÈ ¤Ó· ÁÂÁÔÓfi˜ ·ÎÔÏÔ˘ı› ¯ÚÔÓÈο οÔÈÔ ¿ÏÏÔ ‰ÂÓ Û˘ÓÂ¿ÁÂÙ·È ˆ˜ ˘¿Ú¯ÂÈ ·ÈÙȷ΋ Û¯¤ÛË ÌÂٷ͇ ÙˆÓ ‰‡Ô ÁÂÁÔÓfiÙˆÓ. ∏ Û˘- Û¯¤ÙÈÛË ‰ÂÓ Û˘ÓÂ¿ÁÂÙ·È ·ÈÙȷ΋ Û‡Ó‰ÂÛË. 13. ™‡ÌÙˆÛË ™ÙÔÓ ÎfiÛÌÔ ÙˆÓ ·Ú·Ê˘ÛÈÎÒÓ Ê·ÈÓÔ̤ӈÓ, Û˘¯Ó¿ ıˆÚÂ›Ù·È ˆ˜ ÔÈ Û˘- ÌÙÒÛÂȘ ¤¯Ô˘Ó ‚·Ú‡ÓÔ˘Û· ÛËÌ·Û›·. ™ÙȘ ÂÚÈÙÒÛÂȘ ·˘Ù¤˜ Á›ÓÂÙ·È Â›- ÎÏËÛË Ù˘ «Û˘Á¯ÚÔÓÈÎfiÙËÙ·˜», ˆÛ¿Ó Ó· ¤¯ÂÈ ‰Ú¿ÛÂÈ ˘ÔÁ›ˆ˜ οÔÈ· Ì˘- ÛÙËÚÈ҉˘ ‰‡Ó·ÌË. ∂ÁÒ ¿ÓÙˆ˜ ‰ÂÓ ıˆÚÒ ÙË Û˘Á¯ÚÔÓÈÎfiÙËÙ· Ù›ÔÙ· Â- ÚÈÛÛfiÙÂÚÔ ·fi ¤Ó· ›‰Ô˜ Û˘Á΢ڛ·˜ — ÌÈ· Ù·˘Ùfi¯ÚÔÓË ÂÌÊ¿ÓÈÛË ‰‡Ô ‹ ·- Ú·¿Óˆ ÁÂÁÔÓfiÙˆÓ ¯ˆÚ›˜ Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓË ·ÈÙ›·. ŸÙ·Ó Ë Û‡Ó‰ÂÛË Ú·ÁÌ·ÙÔ- ÔÈÂ›Ù·È Ì ÙÚfiÔ Ô˘ ÌÔÈ¿˙ÂÈ ·›ı·ÓÔ˜ Û‡Ìʈӷ Ì ÙË ‰È·ÈÛıËÙÈ΋ Ì·˜ ·ÓÙ›ÏË„Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ ÓfiÌÔ˘˜ ÙˆÓ Èı·ÓÔًوÓ, ¤¯Ô˘Ì ÙËÓ Ù¿ÛË Ó· ÓÔÌ›˙Ô˘Ì ˆ˜ ›Ûˆ Ù˘ ÎÚ‡‚ÂÙ·È Î¿ÙÈ ÙÔ Ì˘ÛÙËÚÈ҉˜.
  • 80. 66 MEPO™ ¶PøTO. E¶I™THMH KAI ™KE¶TIKI™MO™ OÈ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔÈ ¿ÓıÚˆÔÈ, fï˜, ηٷÓÔÔ‡Ó ÂÏ¿¯ÈÛÙ· ÙÔ˘˜ ÓfiÌÔ˘˜ ·˘- ÙÔ‡˜. ŒÓ·˜ ¯·ÚÙÔ·›ÎÙ˘ ı· ÎÂÚ‰›ÛÂÈ ¤ÍÈ ·È¯Ó›‰È· ÛÙË ÛÂÈÚ¿ Î·È ı· È- ÛÙ¤„ÂÈ Â›Ù ˆ˜ ¤¯ÂÈ «Ú¤ÓÙ·» ÙË Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓË ‚Ú·‰È¿ ›Ù ˆ˜ ı· ¯¿ÛÂÈ ÛÙÔÓ ÂfiÌÂÓÔ Á‡ÚÔ. ¢‡Ô ¿ÓıÚˆÔÈ Û ¤Ó· ‰ˆÌ¿ÙÈÔ Ì 30 ¿ÙÔÌ· ·Ó·Î·Ï‡- ÙÔ˘Ó ˆ˜ ¤¯Ô˘Ó ÁÂÓ¤ıÏÈ· ÙËÓ ›‰È· ̤ڷ Î·È Û˘ÌÂÚ·›ÓÔ˘Ó fiÙÈ Û˘Ì‚·›ÓÂÈ Î¿- ÙÈ Ì˘ÛÙËÚÈ҉˜. ¶ËÁ·›ÓÂȘ ÛÙÔ ÙËϤʈÓÔ Ó· ¿ÚÂȘ ÙÔÓ Ê›ÏÔ ÛÔ˘ ÙÔÓ °ÈÒÚ- ÁÔ. ¶ÚÈÓ ÛËÎÒÛÂȘ ÙÔ ·ÎÔ˘ÛÙÈÎfi, fï˜, ÙÔ ÙËϤʈÓÔ ¯Ù˘¿ Î·È Â›Ó·È Ô °ÈÒÚ- ÁÔ˜! ∆fiÙ ·Ó·ÚˆÙȤ۷È: «∆È Èı·ÓfiÙËÙ˜ ˘‹Ú¯·Ó Ó· Û˘Ì‚Â› Ù˘¯·›· ·˘Ùfi; ¢ÂÓ ÌÔÚ› Ó· ‹Ù·Ó ·Ï‹ Û‡ÌÙˆÛË. ÿÛˆ˜ Ô °ÈÒÚÁÔ˜ Î·È ÂÁÒ ÂÈÎÔÈÓˆÓÔ‡- Ì ÙËÏÂ·ıËÙÈο». ™ÙËÓ Ú·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ·, η̛· ·fi ÙȘ Û˘ÌÙÒÛÂȘ ·˘Ù¤˜ ‰ÂÓ Â›Ó·È Û‡ÌÙˆÛË Û‡Ìʈӷ Ì ÙÔ˘˜ ÓfiÌÔ˘˜ ÙˆÓ Èı·ÓÔًوÓ. O ¯·ÚÙÔ- ·›ÎÙ˘ ›¯Â ÚԂϤ„ÂÈ Î·È Ù· ‰‡Ô ÂӉ¯fiÌÂÓ·, ÔfiÙ ‰ÂÓ ˘‹Ú¯Â ÂÚ›- ÙˆÛË Ó· ¤ÛÂÈ ¤Íˆ! ∏ Èı·ÓfiÙËÙ·, ̤۷ Û ¤Ó· ‰ˆÌ¿ÙÈÔ Ì 30 ¿ÙÔÌ·, ‰‡Ô ·fi ·˘Ù¿ Ó· ¤¯Ô˘Ó ÁÂÓ¤ıÏÈ· ÙËÓ ›‰È· ̤ڷ Â›Ó·È 71%. O °ÈÒÚÁÔ˜ ÛÔ˘ ¤¯ÂÈ ÙËÏÂʈӋÛÂÈ ¿ÌÔÏϘ ÊÔÚ¤˜ ¯ˆÚ›˜ Ó· ÛÔ˘ ÂÚ¿ÛÂÈ ·fi ÙÔ Ì˘·Ïfi Ë È‰¤· Ó· ÙÔ˘ ÙËÏÂʈӋÛÂȘ ÂÛ‡, ¿ÏϘ ÊÔÚ¤˜ ‹Á˜ Ó· ÙÔÓ ¿ÚÂȘ ÙËϤʈÓÔ Î·È ÛÔ˘ ÙËÏÂÊÒÓËÛ οÔÈÔ˜ ÙÚ›ÙÔ˜, ÔÏϤ˜ ÊÔÚ¤˜ ÛΤÊÙËΘ Ó· ÙÔÓ ¿ÚÂȘ Î·È ‰ÂÓ ÛÔ˘ ÙËÏÂÊÒÓËÛ Î.Ô.Î. Ÿˆ˜ ¤‰ÂÈÍ Ì ÂÚÁ·ÛÙËÚȷο ÂÈÚ¿Ì·Ù· Ô ª. º. ™Î›ÓÂÚ, „˘¯ÔÏfiÁÔ˜ Ù˘ ·ÓıÚÒÈÓ˘ Û˘ÌÂÚÈÊÔÚ¿˜, ÙÔ ·ÓıÚÒÈÓÔ Ì˘·Ïfi ·Ó·˙ËÙ¿ Û˘Û¯ÂÙ›ÛÂȘ ÌÂٷ͇ ÁÂÁÔÓfiÙˆÓ Î·È Û˘¯Ó¿ ÙȘ ‚Ú›ÛÎÂÈ ·ÎfiÌ· Î·È ÂΛ Ô˘ ‰ÂÓ ˘¿Ú¯Ô˘Ó. OÈ «ÎÔ˘ÏÔ¯¤Úˉ˜» ÙˆÓ Î·˙›ÓˆÓ ‚·Û›˙ÔÓÙ·È ÛÙËÓ ·Ú¯‹ ÙÔ˘ ™Î›ÓÂÚ ÂÚ› «ÂÚÈÔ‰È΋˜ ÂÓı·ÚÚ‡ÓÛˆ˜». O ¯·˙fi˜ ¿ÓıÚˆÔ˜, fiˆ˜ Î·È ÙÔ ¯·˙fi ÔÓÙ›ÎÈ, ·ÏÒ˜ ¯ÚÂÈ¿˙ÂÙ·È Ó· ÎÂÚ‰›˙ÂÈ Ô‡ Î·È Ô‡ ÁÈ· Ó· Û˘- Ó¯›ÛÂÈ Ó· ÙÚ·‚¿ ÙÔÓ ÌÔ¯Ïfi. ∆Ô Ì˘·Ïfi ı· οÓÂÈ Ù· ˘fiÏÔÈ·. 14. AÓÙÈÚÔÛˆ¢ÙÈÎfiÙËÙ· Ÿˆ˜ ›Â Î·È Ô ∞ÚÈÛÙÔÙ¤Ï˘, «ÙÔ ¿ıÚÔÈÛÌ· ÙˆÓ Û˘ÌÙÒÛÂˆÓ ÈÛÔ‡Ù·È Ì ‚‚·ÈfiÙËÙ·». •Â¯Óԇ̠ÙȘ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚ˜ ·Û‹Ì·ÓÙ˜ Û˘ÌÙÒÛÂȘ Î·È ı˘Ìfi- Ì·ÛÙ ·˘Ù¤˜ Ô˘ ÌÔÚ› Ó· ¤¯Ô˘Ó ÛËÌ·Û›·. ™ÙËÓ Ù¿ÛË Ì·˜ Ó· ı˘ÌfiÌ·ÛÙ ÙȘ ÂÈÙ˘¯›Â˜ Î·È Ó· ͯÓԇ̠ÙȘ ·ÔÙ˘¯›Â˜ ÔÊ›ÏÂÙ·È Ë ¿ÓıËÛË ÙˆÓ ·Ú·- „˘¯ÈÛÙÒÓ, ÙˆÓ ÚÔÊËÙÒÓ Î·È ÙˆÓ Î¿ı ÏÔÁ‹˜ Ì¿ÓÙÂˆÓ Ô˘ οÓÔ˘Ó ÂηÙÔ- ÓÙ¿‰Â˜ ÚԂϤ„ÂȘ ÛÙËÓ ·Ú¯‹ οı ¯ÚÔÓÈ¿˜. ¶ÚÒÙ· ·˘Í¿ÓÔ˘Ó ÙȘ Èı·Ófi- ÙËÙ˜ ÂÈÙ˘¯›·˜ ÙÔ˘˜ ÚԂϤÔÓÙ·˜ ΢ڛˆ˜ ÁÂÓÈΤ˜ ‚‚·ÈfiÙËÙ˜, fiˆ˜ Ï.¯. fiÙÈ «ı· Á›ÓÂÈ ÛÂÈÛÌfi˜ ÛÙËÓ ∫·ÏÈÊfiÚÓÈ·» ‹ fiÙÈ «Ë ‚·ÛÈÏÈ΋ ÔÈÎÔÁ¤ÓÂÈ· Ù˘ ∞ÁÁÏ›·˜ ı· ·ÓÙÈÌÂÙˆ›ÛÂÈ ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù·». ⁄ÛÙÂÚ·, ÙÔÓ ÂfiÌÂÓÔ π·ÓÔ˘¿ÚÈÔ, ‰ËÌÔÛÈÔÔÈÔ‡Ó ÙȘ ÂÈÙ˘¯›Â˜ Î·È ·ÔÛȈÔ‡Ó ÙȘ ·ÔÙ˘¯›Â˜ ÙÔ˘˜, ÂÏ›˙ÔÓÙ·˜ fiÙÈ Î·Ó¤Ó·˜ ‰ÂÓ ¤¯ÂÈ ÌÂÈ ÛÙÔÓ ÎfiÔ Ó· ÙȘ ÂϤÁÍÂÈ. £· Ú¤ÂÈ Ó· ¤¯Ô˘Ì ¿ÓÙÔÙ ηٿ ÓÔ˘ ÙÔ ÁÂÓÈÎfiÙÂÚÔ ÂÚÈ‚¿ÏÏÔÓ Ì¤- Û· ÛÙÔ ÔÔ›Ô Û˘Ì‚·›ÓÂÈ ¤Ó· Ê·ÈÓÔÌÂÓÈο ·Û˘Ó‹ıÈÛÙÔ ÁÂÁÔÓfi˜. £· Ú¤ÂÈ
  • 81. ¶ø™ ¶APEKTPE¶ETAI H ™KEæH 67 Â›Û˘ Ó· ·Ó·Ï‡Ô˘Ì ¿ÓÙÔÙ ٷ ·Û˘Ó‹ıÈÛÙ· ÁÂÁÔÓfiÙ· ˆ˜ ÚÔ˜ ÙÔ Î·Ù¿ fiÛÔÓ Â›Ó·È ·ÓÙÈÚÔÛˆ¢ÙÈο Ù˘ Ù¿Í˘ Ê·ÈÓÔÌ¤ÓˆÓ ÛÙ· ÔÔ›· ·Ó‹ÎÔ˘Ó. ™ÙËÓ ÂÚ›ÙˆÛË ÙÔ˘ «∆ÚÈÁÒÓÔ˘ ÙˆÓ µÂÚÌÔ‡‰ˆÓ», ÌÈ·˜ ÂÚÈÔ¯‹˜ ÙÔ˘ ∞Ù- Ï·ÓÙÈÎÔ‡ øηÓÔ‡ fiÔ˘ ÏÔ›· Î·È ·ÂÚÔÏ¿Ó· ÂÍ·Ê·Ó›˙ÔÓÙ·È «Ì˘ÛÙËÚȈ- ‰Ò˜», ˘ÔÙ›ıÂÙ·È ˆ˜ Û˘Ì‚·›ÓÂÈ Î¿ÙÈ ÙÔ ·Ú¿ÍÂÓÔ ‹ ÙÔ Â͈Á‹ÈÓÔ. £· Ú¤- ÂÈ fï˜ Ó· Ï¿‚Ô˘Ì ˘’ fi„ÈÓ Ì·˜ ÙÔ fiÛÔ ·ÓÙÈÚÔÛˆ¢ÙÈο Â›Ó·È Ù¤ÙÔÈ· ÁÂÁÔÓfiÙ· ÛÙËÓ ÂÓ ÏfiÁˆ ÂÚÈÔ¯‹. ¶Ôχ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚ· ÏÔ›· ‰È·Ï¤Ô˘Ó ÙÔ ∆Ú›ÁˆÓÔ ÙˆÓ µÂÚÌÔ‡‰ˆÓ ·’ fiÛ· ÙȘ Á‡Úˆ ı·Ï¿ÛÛȘ ÂÚÈÔ¯¤˜, Û˘ÓÂÒ˜ ›- Ó·È ÏÔÁÈÎfi Ó· Û˘Ì‚·›ÓÔ˘Ó ÂΛ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚ· ·Ù˘¯‹Ì·Ù·, ‰˘ÛÙ˘¯‹Ì·Ù· Î·È ÂÍ·Ê·Ó›ÛÂȘ. ™ÙËÓ Ú·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ·, Ë Û˘¯ÓfiÙËÙ· ·Ù˘¯ËÌ¿ÙˆÓ Â›Ó·È ÌÈÎÚfi- ÙÂÚË ÛÙÔ ∆Ú›ÁˆÓÔ ÙˆÓ µÂÚÌÔ‡‰ˆÓ ·’ fi,ÙÈ ÛÙȘ ÁÂÈÙÔÓÈΤ˜ ı·Ï¿ÛÛȘ Â- ÚÈÔ¯¤˜. ÿÛˆ˜ Ë ÂÚÈÔ¯‹ ı· ¤ÚÂ ηχÙÂÚ· Ó· ·ÔηÏÂ›Ù·È «ªË-∆Ú›ÁˆÓÔ ÙˆÓ µÂÚÌÔ‡‰ˆÓ» (‚Ï. Kusche 1975, ÁÈ· ÌÈ· Ï‹ÚË ÂÍ‹ÁËÛË ·˘ÙÔ‡ ÙÔ˘ Ï˘- ̤ÓÔ˘ È· Ì˘ÛÙËÚ›Ô˘). ¶·ÚÔÌÔ›ˆ˜, fiÙ·Ó ÂÚ¢Óԇ̠ÛÙÔȯÂȈ̤ӷ Û›ÙÈ·, ı· Ú¤ÂÈ Ó· ¤¯Ô˘Ì οÓÂÈ Î¿ÔȘ ÛÙÔȯÂÈÒ‰ÂȘ ÌÂÙÚ‹ÛÂȘ ÁÈ· ÙÔ˘˜ ıÔÚ‡- ‚Ô˘˜, ÙÔ˘˜ ÙÚÈÁÌÔ‡˜ Î·È ¿ÏÏ· Ù¤ÙÔÈ· Ê·ÈÓfiÌÂÓ·, ÚÈÓ Î·Ù·Ï‹ÍÔ˘Ì ÛÙÔ Û˘- Ì¤Ú·ÛÌ· ˆ˜ οÔÈÔ Û˘Ì‚¿Ó Â›Ó·È ·Û˘Ó‹ıÈÛÙÔ (¿Ú· Î·È Ì˘ÛÙËÚÈ҉˜). ¶·ÏÈfiÙÂÚ· ¿ÎÔ˘Á· ¯Ù˘‹Ì·Ù· ÛÙÔ˘˜ ÙÔ›¯Ô˘˜ ÙÔ˘ ÛÈÙÈÔ‡ ÌÔ˘. º·ÓÙ¿ÛÌ·- Ù·; Ÿ¯È, η΋ ·Ô¯¤Ù¢ÛË. ™˘¯Ó¿ ·ÎÔ‡ˆ ÁÚ·Ù˙Ô˘Ó›ÛÌ·Ù· ÛÙÔ ˘fiÁÂÈÔ. ™ÙÔȯÂÈ¿; Ÿ¯È, ÔÓÙ›ÎÈ·. ªÈ· ηϋ Û˘Ì‚Ô˘Ï‹: ÚÈÓ ·Ú¯›ÛÂÈ Î·Ó›˜ Ó· „¿¯ÓÂÈ ÁÈ· ˘ÂÚÎfiÛÌȘ ÂÍËÁ‹ÛÂȘ, ηϿ ı· οÓÂÈ Ó· ¤¯ÂÈ „¿ÍÂÈ ‰ÈÂÍÔ‰Èο ÁÈ· È- ı·Ó¤˜ ÂÁÎfiÛÌȘ. §O°π∫∞ ¶ƒOµ§∏ª∞∆∞ ∆OÀ ™∫∂¶∆∂™£∞π 15. ™˘Ó·ÈÛıËÌ·ÙÈο ÊÔÚÙÈṲ̂Ó˜ ϤÍÂȘ Î·È ÛÊ·ÏÂÚ¤˜ ·Ó·ÏÔÁ›Â˜ OÈ Û˘Ó·ÈÛıËÌ·ÙÈο ÊÔÚÙÈṲ̂Ó˜ ϤÍÂȘ ¯ÚËÛÈÌÔÔÈÔ‡ÓÙ·È ÁÈ· Ó· ‰ÈÂÁ›ÚÔ˘Ó ÙÔ Û˘Ó·›ÛıËÌ· ηÈ, Û˘¯Ó¿, ÁÈ· Ó· Û˘ÛÎÔÙ›ÛÔ˘Ó ÙË ÏÔÁÈ΋. ªÔÚ› Ó· Â›Ó·È ıÂÙÈο ÊÔÚÙÈṲ̂Ó˜ — ÌËÙÚfiÙËÙ·, ·ÙÚ›‰·, ·ÎÂÚ·ÈfiÙËÙ·, ÙÈÌÈfiÙËÙ·. ◊ ÌÔ- Ú› Ó· Â›Ó·È ·ÚÓËÙÈο ÊÔÚÙÈṲ̂Ó˜ — ‚È·ÛÌfi˜, ηÚΛÓÔ˜, ηÎfi, ·Ó·Ú¯ÈÎfi˜. ªÂ ·ÚfiÌÔÈÔ ÙÚfiÔ, ÓÔËÌ·ÙÈΤ˜ ÌÂÙ·ÊÔÚ¤˜ Î·È ·Ó·ÏÔÁ›Â˜ ÌÔÚ› Ó· ıÔ- ÏÒÛÔ˘Ó ÙË ÛΤ„Ë Ì ÙÔ Û˘Ó·›ÛıËÌ· ‹ Ó· Ì·˜ ·Ú·Û‡ÚÔ˘Ó Û ¿Û¯ÂÙ· Ú¿Á- Ì·Ù·. ŒÓ·˜ ÔÏÈÙÈÎfi˜ ·Ó·Ê¤ÚÂÙ·È ÛÙÔÓ ÏËıˆÚÈÛÌfi ˆ˜ «Î·ÚΛÓÔ Ù˘ ÎÔÈ- ÓˆÓ›·˜» ‹ ÛÙË ‚ÈÔÌ˯·Ó›· ˆ˜ «‚È·ÛÙ‹ ÙÔ˘ ÂÚÈ‚¿ÏÏÔÓÙÔ˜». ∆Ô 1992, ÛÙËÓ ÔÌÈÏ›· ÙÔ˘ ηٿ ÙËÓ ·Ô‰Ô¯‹ ÙÔ˘ ¯Ú›ÛÌ·ÙÔ˜ ÙˆÓ ¢ËÌÔÎÚ·ÙÈÎÒÓ ÁÈ· ÙËÓ ·ÓÙÈÚÔ‰ڛ·, Ô ∞Ï °ÎÔÚ ¯ÚËÛÈÌÔÔ›ËÛ ÌÈ· ÂÚ›ÏÔÎË ·Ó·ÏÔÁ›· ÌÂٷ͇ Ù˘ ÈÛÙÔÚ›·˜ ÙÔ˘ ¿ÚÚˆÛÙÔ˘ ÁÈÔ˘ ÙÔ˘ Î·È Ù˘ ∞ÌÂÚÈ΋˜ ˆ˜ ¿ÚÚˆÛÙ˘ ¯ÒÚ·˜. Ÿˆ˜ Ô ÁÈÔ˜ ÙÔ˘, Ô˘ ÎÈÓ‰‡Ó„ ӷ Âı¿ÓÂÈ, ‚ÔËı‹ıËΠÛÙËÓ ·Ó¿ÚÚˆÛ‹ ÙÔ˘ ·fi ÙÔÓ ·Ù¤Ú· ÙÔ˘ Î·È ÙËÓ ˘fiÏÔÈË ÔÈÎÔÁ¤ÓÂÈ¿ ÙÔ˘, ¤ÙÛÈ Î·È Ë ∞ÌÂÚÈ΋,
  • 82. 68 MEPO™ ¶PøTO. E¶I™THMH KAI ™KE¶TIKI™MO™ Û ÎÚ›ÛÈÌË Î·Ù¿ÛÙ·ÛË ‡ÛÙÂÚ· ·fi ‰Ò‰Âη ¯ÚfiÓÈ· ‰È·Î˘‚¤ÚÓËÛ˘ ·fi ÙÔÓ ƒ¤ÈÁÎ·Ó Î·È ÙÔÓ ªÔ˘˜, ı· ›¯Â ÙË ‚Ô‹ıÂÈ· Ù˘ ηÈÓÔ‡ÚÁÈ·˜ ΢‚¤ÚÓËÛ˘ ÁÈ· Ó· ·Ó·ÚÚÒÛÂÈ. Ÿˆ˜ Î·È Ù· ·Ó¤Î‰ÔÙ·, ÏÔÈfiÓ, ÔÈ ·Ó·ÏÔÁ›Â˜ Î·È ÔÈ ÌÂÙ·ÊÔ- Ú¤˜ ‰ÂÓ ·ÔÙÂÏÔ‡Ó ·ԉ›ÍÂȘ. ∂›Ó·È ·ÏÒ˜ ÚËÙÔÚÈο ÂÚÁ·Ï›·. 16. Ad ignorantiam – ÂÍ ·ÁÓÔ›·˜ ¶ÚfiÎÂÈÙ·È ÁÈ· ÙËÓ Â›ÎÏËÛË ¿ÁÓÔÈ·˜ ‹ ¤ÏÏÂȄ˘ ÁÓÒÛ˘, Ë ÔÔ›· Û¯ÂÙ›˙ÂÙ·È Ì ÙȘ Ï¿Ó˜ Ô˘ ·Ó·Ê¤Ú·Ì ÈÔ ¿Óˆ: ÙËÓ Â˘ı‡ÓË Ù˘ ·fi‰ÂÈ͢ Î·È ÙÔ fiÙÈ ·ÓÂÍ‹ÁËÙÔ ‰ÂÓ ÛËÌ·›ÓÂÈ ÌË ÂÍËÁ‹ÛÈÌÔ. EÓ‰ÂÈÎÙÈÎÔ› Ù˘ Ï¿Ó˘ ·˘Ù‹˜ ›- Ó·È ÈÛ¯˘ÚÈÛÌÔ› fiˆ˜: «·Ó ‰ÂÓ ÌÔÚ›˜ Ó· ηٷÚÚ›„ÂȘ ¤Ó·Ó ÈÛ¯˘ÚÈÛÌfi, Ùfi- Ù ·˘Ùfi˜ ı· Ú¤ÂÈ Ó· Â›Ó·È ·ÏËı‹˜». ∞Ó, ÁÈ· ·Ú¿‰ÂÈÁÌ·, ‰ÂÓ ÌÔÚ›˜ Ó· ·ԉ›ÍÂȘ fiÙÈ ‰ÂÓ ˘¿Ú¯Ô˘Ó ·Ú·„˘¯ÈΤ˜ ‰˘Ó¿ÌÂȘ, ÙfiÙ ·˘Ù¤˜ ı· Ú¤ÂÈ Ó· ˘¿Ú¯Ô˘Ó. ∆Ô ·Ú¿ÏÔÁÔ ÙÔ˘ ÂȯÂÈÚ‹Ì·ÙÔ˜ ·˘ÙÔ‡ Á›ÓÂÙ·È ·Ì¤Ûˆ˜ ·ÓÙÈ- ÏËÙfi ·Ó ÛÎÂÊÙԇ̠fiÙÈ Ô‰ËÁ› ÛÂ Û˘ÏÏÔÁÈÛÌÔ‡˜ ÙÔ˘ Ù‡Ô˘: ·Ó ‰ÂÓ ÌÔ- Ú›˜ Ó· ·ԉ›ÍÂȘ ˆ˜ ÕÁÈÔ˜ µ·Û›Ï˘ ‰ÂÓ ˘¿Ú¯ÂÈ, ·˘Ùfi ÛËÌ·›ÓÂÈ ˆ˜ ˘¿Ú¯ÂÈ. ∫·Ù¿ ÙÔÓ ›‰ÈÔ ÙÚfiÔ, fï˜, ÌÔÚ› ηÓ›˜ Ó· ÈÛ¯˘ÚÈÛÙ› ·ÎÚÈ‚Ò˜ ÙÔ ·ÓÙ›ıÂÙÔ: ·Ó ‰ÂÓ ÌÔÚ›˜ Ó· ·ԉ›ÍÂȘ ˆ˜ ˘¿Ú¯ÂÈ ÕÁÈÔ˜ µ·Û›Ï˘, ·˘- Ùfi ÛËÌ·›ÓÂÈ ˆ˜ ‰ÂÓ ˘¿Ú¯ÂÈ. ™ÙËÓ ÂÈÛÙ‹ÌË, Ë ÂÔ›ıËÛË Ú¤ÂÈ Ó· ıÂ- ÌÂÏÈÒÓÂÙ·È ¿Óˆ Û ıÂÙÈο ·Ô‰ÂÈÎÙÈο ÛÙÔȯ›· Ô˘ ÂÓÈÛ¯‡Ô˘Ó οÔÈÔÓ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌfi Î·È fi¯È ÛÙËÓ ¤ÏÏÂÈ„Ë ÛÙÔȯ›ˆÓ ˘¤Ú ‹ ηٿ ÂÓfi˜ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌÔ‡. 17. Ad hominem Î·È tu quoque ™ÙËÓ Î˘ÚÈÔÏÂÍ›·, ÔÈ ·Ú·¿Óˆ Ï·ÙÈÓÈÎÔ› fiÚÔÈ ÛËÌ·›ÓÔ˘Ó «Î·Ù’ ¿ÓıÚˆÔÓ» Î·È «Û˘ ÔÌÔ›ˆ˜», ·ÓÙ›ÛÙÔȯ·. ŒÙÛÈ ÔÓÔÌ¿˙ÔÓÙ·È Ù· ÏÔÁÈο ÛÊ¿ÏÌ·Ù· Ô˘ ÂÎÙÚ¤Ô˘Ó ÙËÓ ÚÔÛÔ¯‹ ·fi Ì›· Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓË È‰¤· ÚÔ˜ ÙÔ ÚfiÛˆÔ Ô˘ ˘ÔÛÙËÚ›˙ÂÈ ÙËÓ È‰¤· ·˘Ù‹. ™Ùfi¯Ô˜ ÌÈ·˜ Â›ıÂÛ˘ ad hominem Â›Ó·È Ó· η- Ù·ÛÙ‹ÛÂÈ ·Ó·ÍÈfiÈÛÙÔ ÙÔÓ ÊÔÚ¤· Ù˘ ¿Ԅ˘, Ì ÙËÓ ÂÏ›‰· ˆ˜ ¤ÙÛÈ ı· Á›ÓÂÈ ·Ó·ÍÈfiÈÛÙË Î·È Ë ¿Ô„‹ ÙÔ˘. ∆Ô Ó· ·ÔηϤÛÂȘ οÔÈÔÓ ¿ıÂÔ, ÎÔÌ- ÌÔ˘ÓÈÛÙ‹, ·È‰ÂÚ·ÛÙ‹ ‹ ÓÂÔÓ·˙› ‰ÂÓ ·Ô‰ÂÈÎÓ‡ÂÈ Î·ıfiÏÔ˘ ÙÔ „¢‰¤˜ ÙˆÓ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌÒÓ ÙÔ˘. ªÔÚ› Ó· ·Ô‰Âȯı› ¯Ú‹ÛÈÌÔ Ó· ÁÓˆÚ›˙ÂÈ Î·Ó›˜ ÙÔ ıÚ‹- ÛÎÂ˘Ì· ‹ ÙËÓ È‰ÂÔÏÔÁ›· ÂΛÓÔ˘ Ô˘ ‰È·Ù˘ÒÓÂÈ ¤Ó·Ó ÈÛ¯˘ÚÈÛÌfi, ÁÈ· Ùo ÂÓ- ‰Â¯fiÌÂÓÔ ÔÈ ıÚËÛ΢ÙÈΤ˜ Î·È È‰ÂÔÏÔÁÈΤ˜ ÂÔÈı‹ÛÂȘ ÙÔ˘ Ó· ¤¯Ô˘Ó ÂËÚÂ- ¿ÛÂÈ Ì οÔÈÔÓ ÙÚfiÔ ÙËÓ ¤ÚÂ˘Ó¿ ÙÔ˘Ø Ë Î·Ù¿ÚÚÈ„Ë fï˜ ÙˆÓ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌÒÓ Ú¤ÂÈ Ó· Á›ÓÂÙ·È ¿ÌÂÛ·, fi¯È ¤ÌÌÂÛ·. ∞Ó ÔÈ ·ÚÓËÙ¤˜ ÙÔ˘ OÏÔη˘ÙÒÌ·ÙÔ˜, ÁÈ· ·Ú¿‰ÂÈÁÌ·, Â›Ó·È ÓÂÔÓ·˙› ‹ ·ÓÙÈÛË̛٘, ·˘Ùfi Û›ÁÔ˘Ú· ηÙ¢ı‡ÓÂÈ ÙȘ ÂÈÏÔÁ¤˜ ÙÔ˘˜ ˆ˜ ÚÔ˜ ÙÔ ÔÈ· ÈÛÙÔÚÈο ÁÂÁÔÓfiÙ· ı· ÙÔÓ›ÛÔ˘Ó Î·È ÔÈ· ı· ·ÁÓÔ‹ÛÔ˘Ó. ∞ÏÏ¿ fiÙ·Ó, ÏfiÁÔ˘ ¯¿ÚË, ÈÛ¯˘Ú›˙ÔÓÙ·È ˆ˜ Ô Ã›ÙÏÂÚ ‰ÂÓ Â›¯Â ۯ‰ȿÛÂÈ ÙËÓ ÂÍÔÏfiıÚ¢ÛË ÙˆÓ ∂‚Ú·›ˆÓ Ù˘ ∂˘ÚÒ˘, Ë ·¿ÓÙËÛË «∞, ÙÔ
  • 83. ¶ø™ ¶APEKTPE¶ETAI H ™KEæH 69 Ϙ ·˘Ùfi ÁÈ·Ù› Â›Û·È ÓÂÔÓ·˙›» ‰ÂÓ ·ÓÙÈÎÚÔ‡ÂÈ ÙÔÓ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌfi. ∞Ó Ô Ã›ÙÏÂÚ Â›¯Â ‹ fi¯È ¤Ó· Ù¤ÙÔÈÔ Û¯¤‰ÈÔ ·ÔÙÂÏ› ÂÚÒÙËÌ· ÛÙÔ ÔÔ›Ô ÌÔÚ› Ó· ··- ÓÙ‹ÛÂÈ Ë ÈÛÙÔÚÈ΋ ¤Ú¢ӷ. ∆· ›‰È· ÈÛ¯‡Ô˘Ó Î·È ÁÈ· ÙÔ tu quoque. ∞Ó Î¿ÔÈ- Ô˜ Û ηÙËÁÔÚ‹ÛÂÈ fiÙÈ ÊÔÚԉȷʇÁÂȘ, Ë ·¿ÓÙËÛË «∫·È Û˘ ÙÔ ›‰ÈÔ Î¿- ÓÂȘ» ‰ÂÓ ·ÔÙÂÏ› ·ÓÙÂȯ›ÚËÌ·. 18. BÈ·ÛÙÈΤ˜ ÁÂÓÈ·ÛÂȘ ™ÙË ÏÔÁÈ΋, Ë ‚È·ÛÙÈ΋ ÁÂӛ΢ÛË ·ÔÙÂÏ› ÌÔÚÊ‹ Â·ÁˆÁÈÎÔ‡ ÛÊ¿ÏÌ·ÙÔ˜. ™ÙËÓ Î·ıËÌÂÚÈÓ‹ Ì·˜ ˙ˆ‹ ϤÁÂÙ·È ÚÔηٿÏË„Ë. O‡Ùˆ˜ ‹ ¿Ïψ˜, ÚfiÎÂÈ- Ù·È ÁÈ· ÙËÓ ÂÍ·ÁˆÁ‹ Û˘ÌÂÚ·ÛÌ¿ÙˆÓ ÚÈÓ ·ÎfiÌË Û˘ÁÎÂÓÙÚˆıÔ‡Ó Â·Ú΋ ·ÓÙÈÎÂÈÌÂÓÈο ‰Â‰Ô̤ӷ. ÿÛˆ˜ ÂÂȉ‹ ÙÔ Ì˘·Ïfi Ì·˜ ¤¯ÂÈ ÂÍÂÏȯı› ¤ÙÛÈ ÒÛÙ ӷ ‚Ú›ÛÎÂÙ·È ÛÂ Û˘Ó¯‹ ÂÈÊ˘Ï·Î‹ ÁÈ· ÂӉ¯fiÌÂÓ˜ Û˘Ó‰¤ÛÂȘ ÌÂٷ͇ ÁÂ- ÁÔÓfiÙˆÓ Î·È ·ÈÙ›ˆÓ, Ë Ï¿ÓË ·˘Ù‹ Â›Ó·È Ë ÈÔ Û˘ÓËıÈṲ̂ÓË: ŸÙ·Ó ‰˘Ô-ÙÚÂȘ ηıËÁËÙ¤˜ ÂÓfi˜ Û¯ÔÏ›Ԣ Â›Ó·È Î·ÎÔ›, ÙÔ Û¯ÔÏÂ›Ô Â›Ó·È Î·Îfi. ∞Ó ‰˘Ô-ÙÚ›· ·˘ÙÔΛÓËÙ· Â›Ó·È Î·Î¿, Ë Ì¿Úη ·˘Ù‹ Â›Ó·È ·Ó·ÍÈfiÈÛÙË. ∂Ï¿¯ÈÛÙ· ̤ÏË ÌÈ·˜ ÎÔÈÓˆÓÈ΋˜ ÔÌ¿‰·˜ ¯ÚËÛÈÌÔÔÈÔ‡ÓÙ·È ÁÈ· Ó· ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙ› ÔÏfiÎÏËÚË Ë ÔÌ¿‰·. ™ÙËÓ ÂÈÛÙ‹ÌË Â›Ó·È ··Ú·›ÙËÙÔ Ó· Û˘ÏϤÁÔ˘Ì fiÛÔ ÙÔ ‰˘Ó·ÙfiÓ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚ˜ ÏËÚÔÊÔڛ˜ ÚÔÙÔ‡ ·Ó·ÎÔÈÓÒÛÔ˘Ì ٷ Û˘ÌÂÚ¿ÛÌ·Ù¿ Ì·˜. 19. YÂÚ‚ÔÏÈ΋ ÂÌÈÛÙÔÛ‡ÓË ÛÙȘ ·˘ıÂÓٛ˜ ™ÙÔÓ ÔÏÈÙÈÛÌfi Ì·˜ Ù›ÓÔ˘Ì ӷ ‚·ÛÈ˙fiÌ·ÛÙ ˘ÂÚ‚ÔÏÈο ÛÙȘ ·˘ıÂÓٛ˜, ÂÈ- ‰Èο fiÙ·Ó ÌÈ· ÚÔÛˆÈÎfiÙËÙ· ıˆÚÂ›Ù·È È‰È·›ÙÂÚ· Â˘Ê˘‹˜. O ‰Â›ÎÙ˘ ÓÔË- ÌÔÛ‡Ó˘ ¤¯ÂÈ ·ÔÎÙ‹ÛÂÈ Û¯Â‰fiÓ Ì˘ıÈΤ˜ ‰È·ÛÙ¿ÛÂȘ ÙÔÓ ÙÂÏÂ˘Ù·›Ô ÌÈÛfiÓ ·È- ÒÓ·, ·ÏÏ¿ ¤¯ˆ ÚÔÛ¤ÍÂÈ ˆ˜ Ë ›ÛÙË ÛÙ· ·Ú·Ê˘ÛÈο Ê·ÈÓfiÌÂÓ· ‰ÂÓ Â›Ó·È ·Û˘Ó‹ı˘ ÌÂٷ͇ ÙˆÓ ÌÂÏÒÓ Ù˘ Mensa (Ï¤Û¯Ë Ù˘ ÔÔ›·˜ Ù· ̤ÏË ·Ó‹ÎÔ˘Ó ÛÙÔ 2% ÙÔ˘ ÏËı˘ÛÌÔ‡ Ì ÙÔÓ ˘„ËÏfiÙÂÚÔ ‰Â›ÎÙË ÓÔËÌÔÛ‡Ó˘)Ø ÔÚÈṲ̂ӷ ̤- ÏË Ù˘ ÈÛ¯˘Ú›˙ÔÓÙ·È Ì¿ÏÈÛÙ· ˆ˜ Î·È Ô ‰Â›ÎÙ˘ «·Ú·„˘¯ÔÏÔÁÈÎÒÓ ÈηÓÔ- ًوӻ ÙÔ˘˜ Â›Ó·È ÂÍ›ÛÔ˘ ˘„ËÏfi˜. O Ù·¯˘‰·ÎÙ˘ÏÔ˘ÚÁfi˜ ∆˙¤È̘ ƒ¿ÓÙÈ ·Ú¤- ÛÎÂÙ·È Ó· Û·ÙÈÚ›˙ÂÈ ÙȘ ·˘ıÂÓٛ˜ Ô˘ η٤¯Ô˘Ó ·Î·‰ËÌ·˚ÎÔ‡˜ Ù›ÙÏÔ˘˜ — Ìfi- ÏȘ ¿ÚÔ˘Ó ÙÔ ‰È‰·ÎÙÔÚÈÎfi ÙÔ˘˜, ϤÂÈ, ÙÔ˘˜ Â›Ó·È ·‰‡Ó·ÙÔÓ Ó· ·ÚıÚÒÛÔ˘Ó ÙȘ ÂÍ‹˜ ‰‡Ô ÊÚ¿ÛÂȘ: «‰ÂÓ Í¤Úˆ» Î·È «¤Î·Ó· Ï¿ıÔ˜». ŸÛÔÈ ·¤ÎÙËÛ·Ó ÙÔÓ Ù›Ù- ÏÔ Ù˘ «·˘ıÂÓÙ›·˜» ÏfiÁˆ Ù˘ Âȉ›ÎÂ˘Û‹˜ ÙÔ˘˜ Û ¤Ó· Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓÔ ÁÓˆÛÙÈ- Îfi ‰›Ô ÌÔÚ› Ó· ·ÚÔ˘ÛÈ¿˙Ô˘Ó ÌÂÁ·Ï‡ÙÂÚ˜ Èı·ÓfiÙËÙ˜ Ó· ¤¯Ô˘Ó ‰›ÎÈÔ ÛÙÔ ‰›Ô ÙÔ˘˜, ·ÏÏ¿ Ë ÔÚıfiÙËÙ· ÙˆÓ ·fi„ÂÒÓ ÙÔ˘˜ Û›ÁÔ˘Ú· ‰ÂÓ Â›Ó·È ÂÁ- Á˘Ë̤ÓË — Î·È Ë Âȉ›ÎÂ˘Û‹ ÙÔ˘˜ ‰ÂÓ ·Ú¤¯ÂÈ Î·Ó¤Ó· ¯¤ÁÁ˘Ô ˆ˜ ÚÔ˜ ÙËÓ ÔÚıfiÙËÙ· ÙˆÓ Û˘ÌÂÚ·ÛÌ¿ÙˆÓ ÙÔ˘˜ Û ¿ÏÏ·, ¿Û¯ÂÙ· ÚÔ˜ ·˘Ù‹Ó, ı¤Ì·Ù·. ªÂ ¿ÏÏ· ÏfiÁÈ·, ¤¯ÂÈ ÛËÌ·Û›· ÙÔ ÔÈÔ˜ ‰È·Ù˘ÒÓÂÈ ÙÔÓ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌfi. ∞Ó Â›- Ó·È Î¿ÔÈÔ˜ ÓÔÌÂÏ›ÛÙ·˜, ÙÔ˘ ‰›ÓÔ˘Ì ÛËÌ·Û›· ‰ÈfiÙÈ Â›¯Â οÔÙ ‰ÈηȈı›
  • 84. 70 MEPO™ ¶PøTO. E¶I™THMH KAI ™KE¶TIKI™MO™ ·ÓËÁ˘ÚÈο. ∞Ó Â›Ó·È ¤Ó·˜ ·ÊÂÚ¤ÁÁ˘Ô˜ ··ÙÂÒÓ·˜, ηÁ¯¿˙Ô˘Ì ‰ÈfiÙÈ Â›¯Â οÔÙ ‰È·„¢Ûı› ·ÓËÁ˘ÚÈο. ∞Ó fï˜ ÙÔ Ó· Â›Ó·È Î·Ó›˜ ÂȉÈÎfi˜ ¯ÚËÛÈ- ̇ÂÈ ÛÙÔ Ó· Ì·˜ ‚ÔËı¿ Ó· ͯˆÚ›˙Ô˘Ì ÙËÓ ‹Ú· ·fi ÙÔ ÛÈÙ¿ÚÈ, Â›Ó·È Î·È ÂÈΛӉ˘ÓÔ, ηıÒ˜ ÌÔÚ› Ó· Ì·˜ Ô‰ËÁ‹ÛÂÈ Â›Ù (1) ÛÙÔ Ó· ·ԉ¯ıԇ̠ÌÈ· Ï·Óı·Ṳ̂ÓË È‰¤· ÂÂȉ‹ ÙËÓ ˘ÔÛÙËÚ›˙ÂÈ Î¿ÔÈÔ˜ ÙÔ˘ ÔÔ›Ô˘ ÙË ÁÓÒÌË ÛÂ- ‚fiÌ·ÛÙ (ıÂÙÈÎfi ÛÊ¿ÏÌ·) ›Ù (2) ÛÙÔ Ó· ·ÔÚÚ›„Ô˘Ì ÌÈ· ȉ¤· ÂÂȉ‹ ˘Ô- ÛÙËÚ›˙ÂÙ·È ·fi οÔÈÔÓ ÛÙÔÓ ÔÔ›Ô ‰ÂÓ ¤¯Ô˘Ì ηÌÈ¿ ÂÎÙ›ÌËÛË (·ÚÓËÙÈÎfi ÛÊ¿ÏÌ·). ¶Ò˜ ·ÔʇÁÂÈ Î·Ó›˜ Ù¤ÙÔÈ· Ï¿ıË; ∂ÍÂÙ¿˙ÔÓÙ·˜ Ù· ÛÙÔȯ›·! 20. ∂›Ù ÙÔ ¤Ó· ›Ù ÙÔ ¿ÏÏÔ ¶Ï¿ÓË ÁÓˆÛÙ‹ Î·È ˆ˜ Ï¿ÓË Ù˘ ¿ÚÓËÛ˘ ‹ „¢‰¤˜ ‰›ÏËÌÌ·, Â›Ó·È Ë Ù¿ÛË Ó· ‰È¯ÔÙÔÌԇ̠ÙÔÓ ÎfiÛÌÔ ¤ÙÛÈ, ÒÛÙ ·Ó ÙÚˆı› Ë ·ÍÈÔÈÛÙ›· ÌÈ·˜ ı¤Û˘, Ô ·Ú·ÙËÚËÙ‹˜ ˘Ô¯ÚÂÒÓÂÙ·È Ó· ·ԉ¯Ù› ÙËÓ ¿ÏÏË. ∞˘Ù‹ Â›Ó·È ÌÈ· ÚÔ- ÛÊÈÏ‹˜ Ù·ÎÙÈ΋ ÙˆÓ Ô·‰ÒÓ ÙÔ˘ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈÛÌÔ‡, Ô˘ ÈÛ¯˘Ú›˙ÔÓÙ·È ˆ˜ Ë ˙ˆ‹ ›Ù ¤¯ÂÈ ı›· ÚԤϢÛË Â›ÙÂ Â›Ó·È ÚÔ˚fiÓ Ù˘ ÂͤÏÈ͢. ∫·ÙfiÈÓ, ÍÔ- ‰Â‡Ô˘Ó ÙÔÓ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔ ¯ÚfiÓÔ ÙÔ˘˜ ÚÔÛ·ıÒÓÙ·˜ Ó· ·ÌÊÈÛ‚ËÙ‹ÛÔ˘Ó ÙË ıˆڛ· Ù˘ ÂͤÏÈ͢, ÒÛÙ ӷ ÌÔÚ¤ÛÔ˘Ó Ó· ‰È·Ù˘ÒÛÔ˘Ó ÙÔ Âȯ›ÚËÌ· fiÙÈ, ·ÊÔ‡ Ë ÂͤÏÈÍË Â›Ó·È Ï·Óı·Ṳ̂ÓË, Ô ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈÛÌfi˜ Ú¤ÂÈ Ó· Â›Ó·È ÔÚ- ıfi˜. AÏÏ¿ ‰ÂÓ ·ÚΛ Ó· ˘Ô‰ÂÈÎÓ‡ÂÈ Î·Ó›˜ ÙȘ ·‰˘Ó·Ì›Â˜ οÔÈ·˜ ıˆڛ·˜. ∞Ó Ë ıˆڛ· ÛÔ˘ Ú¿ÁÌ·ÙÈ ˘ÂÚÙÂÚ›, ÙfiÙ ı· Ú¤ÂÈ Ó· ÂÍËÁ› ÙfiÛÔ Ù· «Ê˘ÛÈÔÏÔÁÈο» ‰Â‰Ô̤ӷ Ô˘ ÂÍËÁ› Ë ·ÏÈ¿ ıˆڛ· fiÛÔ Î·È Ù· «ÌË Ê˘- ÛÈÔÏÔÁÈο» ‰Â‰Ô̤ӷ Ô˘ ‰ÂÓ ÂÍËÁ› Ë ·ÏÈ¿ ıˆڛ·. ªÈ· ηÈÓÔ‡ÚÁÈ· ıÂ- ˆÚ›· ¯ÚÂÈ¿˙ÂÙ·È ÛÙÔȯ›· Ô˘ Ó· ÙËÓ ˘ÔÛÙËÚ›˙Ô˘Ó, fi¯È ·ÏÒ˜ ÛÙÔȯ›· ÂÓ·- ÓÙ›ÔÓ Î¿ÔÈ·˜ ·ÓÙ›·Ï˘. 21. ∫˘ÎÏÈÎfi˜ Û˘ÏÏÔÁÈÛÌfi˜ (Ê·‡ÏÔ˜ ·ÎÏÔ˜) ∂›Û˘ ÁÓˆÛÙfi˜ ˆ˜ Ï¿ÓË Ï‹„ˆ˜ ÙÔ˘ ˙ËÙÔ˘Ì¤ÓÔ˘ ‹ Ù·˘ÙÔÏÔÁ›·. ¶ÚfiÎÂÈÙ·È ÁÈ· ÙËÓ ÂÚ›ÙˆÛË Ô˘ ÙÔ Û˘Ì¤Ú·ÛÌ· ‹ Ô ÈÛ¯˘ÚÈÛÌfi˜ Â›Ó·È ·ÏÒ˜ ÌÈ· ·Ó·‰È·Ù‡ˆÛË Î¿ÔÈ·˜ ·fi ÙȘ ·Ú¯ÈΤ˜ ˘Ôı¤ÛÂȘ. ∏ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈ΋ ·ÔÏÔ- ÁËÙÈ΋ ‚Ú›ıÂÈ Ù·˘ÙÔÏÔÁÈÒÓ: À¿Ú¯ÂÈ £Âfi˜; N·È. ¶Ò˜ ÙÔ Í¤ÚÂȘ; ¢ÈfiÙÈ ÙÔ Ï¤- ÂÈ Ë B›‚ÏÔ˜. ∫·È Ò˜ ͤÚÂȘ fiÙÈ Ë B›‚ÏÔ˜ ‰ÂÓ Î¿ÓÂÈ Ï¿ıÔ˜; ¢ÈfiÙÈ ÙËÓ ÂÓ¤- Ó¢ÛÂ Ô £Âfi˜. ªÂ ¿ÏÏ· ÏfiÁÈ·, £Âfi˜ ˘¿Ú¯ÂÈ ÂÂȉ‹ ˘¿Ú¯ÂÈ £Âfi˜. ∏ ÂÈ- ÛÙ‹ÌË ÂÚÈÏ·Ì‚¿ÓÂÈ Î·È ·˘Ù‹ ·ÚÎÂÙÔ‡˜ ΢ÎÏÈÎÔ‡˜ Û˘ÏÏÔÁÈÛÌÔ‡˜: ∆È Â›Ó·È ‚·Ú‡ÙËÙ·; ∏ Ù¿ÛË ÙˆÓ ÛˆÌ¿ÙˆÓ Ó· ¤ÏÎÔÓÙ·È ÌÂٷ͇ ÙÔ˘˜. °È·Ù› ¤ÏÎÔÓÙ·È Ù· ÛÒÌ·Ù· ÌÂٷ͇ ÙÔ˘˜; ¢ÈfiÙÈ ˘¿Ú¯ÂÈ ‚·Ú‡ÙËÙ·. ªÂ ¿ÏÏ· ÏfiÁÈ·, ‚·Ú‡ÙËÙ· ˘¿Ú¯ÂÈ ÂÂȉ‹ ˘¿Ú¯ÂÈ ‚·Ú‡ÙËÙ·. (OÚÈṲ̂ÓÔÈ, Ì¿ÏÈÛÙ·, ·fi ÙÔ˘˜ Û˘Á¯Úfi- ÓÔ˘˜ ÙÔ˘ N‡وӷ ·¤ÚÚÈÙ·Ó ÙË ıˆڛ· ÙÔ˘ ÁÈ· ÙË ‚·Ú‡ÙËÙ· ˆ˜ ÌÈ· ·ÓÙÈÂÈÛÙËÌÔÓÈ΋ ÔÈÛıÔ‰ÚfiÌËÛË ÚÔ˜ ¤Ó·Ó ÌÂ۷ȈÓÈÎfi Î·È ÌÂÙ·Ê˘ÛÈÎfi
  • 85. ¶ø™ ¶APEKTPE¶ETAI H ™KEæH 71 ÙÚfiÔ ÛΤ„˘.) EÓÙÔ‡ÙÔȘ, ¤Ó·˜ Ù·˘ÙÔÏÔÁÈÎfi˜ ÏÂÈÙÔ˘ÚÁÈÎfi˜ ÔÚÈÛÌfi˜ ÌÔÚ› Ó· Â›Ó·È ¯Ú‹ÛÈÌÔ˜. øÛÙfiÛÔ, fiÛÔ ‰‡ÛÎÔÏÔ Î·È Ó· Ê·›ÓÂÙ·È, ı· Ú¤ÂÈ Ó· ÚÔÛ·ıԇ̠ӷ ‰È·ÌÔÚÊÒÓÔ˘Ì ÏÂÈÙÔ˘ÚÁÈÎÔ‡˜ ÔÚÈÛÌÔ‡˜ Ô˘ Ó· Â›Ó·È ‰˘- Ó·ÙfiÓ Ó· ÂÏÂÁ¯ıÔ‡Ó, Ó· ‰È·„¢ÛıÔ‡Ó Î·È Ó· ηٷÚÚÈÊıÔ‡Ó. 22. H ÂȘ ¿ÙÔÔÓ ··ÁˆÁ‹ Î·È Ë ÔÏÈÛıËÚ‹ Ô‰fi˜ ∂Ș ¿ÙÔÔÓ ··ÁˆÁ‹ Â›Ó·È Ë Î·Ù¿ÚÚÈ„Ë ÂÓfi˜ ÂȯÂÈÚ‹Ì·ÙÔ˜ ˆıÒÓÙ·˜ ÙÔ ¤ˆ˜ ÙË ÏÔÁÈ΋ ÙÔ˘ ηٿÏËÍË, ·fi ÙËÓ ÔÔ›· ÚÔ·ÙÂÈ ¤Ó· ·Ú¿ÏÔÁÔ Û˘Ì¤- Ú·ÛÌ·. ™›ÁÔ˘Ú·, ı· ÂÈ Î·Ó›˜, ·Ó ÔÈ ÏÔÁÈΤ˜ Û˘Ó¤ÂȘ ÂÓfi˜ ÂȯÂÈÚ‹Ì·ÙÔ˜ Â›Ó·È ·Ú¿ÏÔÁ˜, ÙÔ Âȯ›ÚËÌ· ‰ÂÓ ı· Ú¤ÂÈ Ó· ¢ÛÙ·ı›. ∞˘Ùfi ‰ÂÓ ÈÛ¯‡- ÂÈ Î·Ù’ ·Ó¿ÁÎËÓ, ·Ó Î·È ÌÂÚÈΤ˜ ÊÔÚ¤˜ ÙÔ Ó· ˆı›˜ ¤Ó· Âȯ›ÚËÌ· ̤¯ÚÈ Ù· ÏÔÁÈο fiÚÈ¿ ÙÔ˘ Â›Ó·È ÌÈ· ¯Ú‹ÛÈÌË ¿ÛÎËÛË ÎÚÈÙÈ΋˜ ÛΤ„˘. Û˘¯Ó¿ ·ÔÙÂ- Ï› ¤Ó·Ó ÙÚfiÔ Ó· ÂÍÂÙ¿˙ÂÈ Î·Ó›˜ ·Ó οÔÈÔ˜ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌfi˜ Â›Ó·È ‚¿ÛÈÌÔ˜, ȉ›ˆ˜ fiÙ·Ó ÌÔÚ› Ó· Ú·ÁÌ·ÙÔÔÈËı› οÔÈÔ ›ڷ̷ ÂϤÁ¯Ô˘ ÙˆÓ ÏÔÁÈ- ÎÒÓ Û˘ÓÂÂÈÒÓ ÙÔ˘ ÂÓ ÏfiÁˆ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌÔ‡. ¶·ÚÔÌÔ›ˆ˜, Ë Ï¿ÓË Ù˘ «ÔÏÈÛıË- Ú‹˜ Ô‰Ô‡» Û˘Ó‰¤ÂÙ·È Ì ÙËÓ Î·Ù·Û΢‹ ÂÓfi˜ ÛÂÓ·Ú›Ô˘ ÛÙÔ ÔÔ›Ô Ô ·Ú¯ÈÎfi˜ Û˘ÏÏÔÁÈÛÌfi˜ Ô‰ËÁ› Û ÌÈ· ηٿÏËÍË ÙfiÛÔ ·ÎÚ·›·, ÒÛÙ ӷ ··ÁÔÚ‡ÂÈ ÙÔ ÚÒÙÔ Û˘ÏÏÔÁÈÛÙÈÎfi ‚‹Ì·. °È· ·Ú¿‰ÂÈÁÌ·: ∆ÚÒÁÔÓÙ·˜ ÙÔ Ù¿‰Â ·ÁˆÙfi ·¯·›ÓÂȘ. ¶·¯·›ÓÔÓÙ·˜ Á›ÓÂÛ·È ¯ÔÓÙÚfi˜. ™Â Ï›ÁÔ ı· ˙˘Á›˙ÂȘ 160 ÎÈÏ¿, ı· ¿ıÂÈ Ë Î·Ú‰È¿ ÛÔ˘ Î·È ı· Âı¿ÓÂȘ. ∞Ó Ê·˜ ÏÔÈfiÓ ÙÔ Ù¿‰Â ·ÁˆÙfi, Ô‰Ë- ÁÂ›Û·È ÛÙÔÓ ı¿Ó·ÙÔ. ÕÚ·, Ô‡Ù ӷ ÛÎÂÊÙ›˜ Î·Ó Ó· ÙÔ ‰ÔÎÈÌ¿ÛÂȘ. µ¤‚·È·, ÙÔ Ó· Ê¿ÂÈ Î·Ó›˜ ¤Ó· ¯ˆÓ¿ÎÈ ·ÁˆÙfi ÂÓ‰¤¯ÂÙ·È Ó· Û˘ÓÙÂϤÛÂÈ ÛÙËÓ ÂÌÊ¿- ÓÈÛË ·¯˘Û·ÚΛ·˜, οÙÈ Ô˘ ÂÓ ‰˘Ó¿ÌÂÈ ı· ÌÔÚÔ‡ÛÂ, Û Ôχ Û¿ÓȘ Â- ÚÈÙÒÛÂȘ, Ó· Ô‰ËÁ‹ÛÂÈ ÛÙÔÓ ı¿Ó·ÙÔ. AÏÏ¿ ÙÔ ÙÂÏÈÎfi Û˘Ì¤Ú·ÛÌ· ‰ÂÓ Û˘- Ó¿ÁÂÙ·È Î·Ù’ ·Ó¿ÁÎËÓ ·fi ÙËÓ ·Ú¯È΋ ˘fiıÂÛË. æÀÃO§O°π∫∞ ¶ƒOµ§∏ª∞∆∞ ∫∞π ™∫∂æ∏ 23. OÈ ·ÓÂ·ÚΛ˜ ÚÔÛ¿ıÂȘ Î·È Ë ·Ó¿ÁÎË ÁÈ· ‚‚·ÈfiÙËÙ·, ¤ÏÂÁ¯Ô Î·È ·ÏfiÙËÙ· OÈ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔÈ ·fi ÂÌ¿˜ ηٿ ηÓfiÓ· ·Ô˙ËÙԇ̠ÙË ‚‚·ÈfiÙËÙ·, ÂÈ- ‰ÈÒÎÔ˘Ì ÙÔÓ ¤ÏÂÁ¯Ô ÙÔ˘ ÂÚÈ‚¿ÏÏÔÓÙfi˜ Ì·˜ Î·È ı¤ÏÔ˘Ì ˆÚ·›Â˜, ηı·Ú¤˜ Î·È ·Ϥ˜ ÂÍËÁ‹ÛÂȘ. OÈ ÂȉÈÒÍÂȘ ·˘Ù¤˜ ›Ûˆ˜ ¤¯Ô˘Ó οÔÈ· ÂÍÂÏÈÎÙÈ΋ ‚¿- ÛË, ·ÏÏ¿ —Û ÌÈ· ÔχÌÔÚÊË ÎÔÈÓˆÓ›·, Ì ۇÓıÂÙ· ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù·— ÌÔÚ› Ó· ˘ÂÚ·ÏÔ˘ÛÙ‡ÛÔ˘Ó ÙËÓ ·ÓÙ›ÏË„Ë Ù˘ Ú·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ·˜ Î·È Ó· ı¤ÛÔ˘Ó ÂÌfi‰È· ÛÙËÓ ÎÚÈÙÈ΋ ÛΤ„Ë Î·È ÛÙËÓ ÈηÓfiÙËÙ· Â›Ï˘Û˘ ÚÔ‚ÏËÌ¿ÙˆÓ. ¶ÈÛÙ‡ˆ, ÁÈ· ·Ú¿‰ÂÈÁÌ·, fiÙÈ Ë ›ÛÙË ÛÙ· ·Ú·Ê˘ÛÈο Ê·ÈÓfiÌÂÓ· Î·È ÔÈ „¢‰ÔÂÈÛÙËÌÔÓÈÎÔ› ÈÛ¯˘ÚÈÛÌÔ› ·ÓıÔ‡Ó ÛÙȘ ÔÈÎÔÓƠ̂˜ Ù˘ ·ÁÔÚ¿˜, ÂÓ Ì¤-
  • 86. 72 MEPO™ ¶PøTO. E¶I™THMH KAI ™KE¶TIKI™MO™ ÚÂÈ ÏfiÁˆ Ù˘ ·‚‚·ÈfiÙËÙ·˜ Ô˘ ¯·Ú·ÎÙËÚ›˙ÂÈ ÙȘ ÂχıÂÚ˜ ·ÁÔÚ¤˜. ™‡Ì- ʈӷ Ì ÙÔÓ ∆˙¤È̘ ƒ¿ÓÙÈ, ÌÂÙ¿ ÙËÓ Î·Ù¿ÚÚ¢ÛË ÙÔ˘ ÎÔÌÌÔ˘ÓÈÛÌÔ‡ ·Ú·- ÙËÚÂ›Ù·È Î·È ÛÙË ƒˆÛ›· ¿ÓıËÛË Ù¤ÙÔÈˆÓ Ê·ÈÓÔ̤ӈÓ. OÈ ¿ÓıÚˆÔÈ fi¯È Ìfi- ÓÔÓ Â›Ó·È ÂχıÂÚÔÈ È· Ó· ÚÔÛ·ıÔ‡Ó Ó· ÂÍ··Ù‹ÛÔ˘Ó ·ÏÏ‹ÏÔ˘˜ Ì ‰È¿- ÊÔÚ˜ ÎÔÌ›Ó˜, ·ÏÏ¿ ÔÏÏÔ› ÈÛÙÂ‡Ô˘Ó ÂÈÏÈÎÚÈÓ¿ ˆ˜ ¤¯Ô˘Ó ·Ó·Î·Ï‡„ÂÈ Î¿ÙÈ ÙÔ ÛÙ·ıÂÚfi Î·È ÛËÌ·ÓÙÈÎfi ÁÈ· ÙË Ê‡ÛË ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘. O ηÈÙ·ÏÈÛÌfi˜ Â›Ó·È ÌÈ· ÎÔÈÓˆÓÈ΋ ‰ÔÌ‹ Ôχ ÏÈÁfiÙÂÚÔ ÛÙ·ıÂÚ‹ ·fi ÙÔÓ ÎÔÌÌÔ˘ÓÈÛÌfi. ∆¤- ÙÔȘ ·‚‚·ÈfiÙËÙ˜ Ô‰ËÁÔ‡Ó ÙÔ Ì˘·Ïfi ÛÙËÓ ·Ó·˙‹ÙËÛË ·ÈÙÈÒÓ ÁÈ· Ù· η- Ú›ÙÛÈ· Î·È ÙȘ Û˘ÁÎ˘Ú›Â˜ Ù˘ ·ÁÔÚ¿˜ (Î·È Ù˘ ˙ˆ‹˜ ÁÂÓÈÎfiÙÂÚ·) Î·È ÙÔ Ì˘·Ïfi Û˘¯Ó¿ ÛÙÚ¤ÊÂÙ·È ÚÔ˜ ÙÔ ˘ÂÚÊ˘ÛÈÎfi Î·È ÙÔ ·Ú·Ê˘ÛÈÎfi. ∏ ÂÈÛÙËÌÔÓÈ΋ Î·È Ë ÎÚÈÙÈ΋ ÛΤ„Ë ‰ÂÓ Â›Ó·È Î¿ÙÈ ·˘ÙÔÓfiËÙÔ ÁÈ· ÙÔ˘˜ ·ÓıÚÒÔ˘˜. ÃÚÂÈ¿˙ÂÙ·È ÂÎ·›‰Â˘ÛË, ÂÌÂÈÚ›· Î·È ÚÔÛ¿ıÂÈ·, fiˆ˜ ÂÍ‹- ÁËÛÂ Ô ÕÏÊÚÂÓÙ ª¿ÓÙÂÚ (Alfred Mander) ÛÙÔ ‚È‚Ï›Ô ÙÔ˘ §ÔÁÈ΋ ÁÈ· ÙÔ˘˜ ÔÏÏÔ‡˜ (Logic for the Millions): «∆Ô ÛΤÙÂÛı·È Â›Ó·È ÛÎÏËÚ‹ ‰Ô˘ÏÂÈ¿. ¢ÂÓ ·ÏËı‡ÂÈ ˆ˜ ›̷ÛÙ ÚÔÈÎÈṲ̂ÓÔÈ ·fi ÙË Ê‡ÛË Ì ÙËÓ ÈηÓfiÙËÙ· Ó· ÛÎÂ- ÙfiÌ·ÛÙ ηı·Ú¿ Î·È ÏÔÁÈο — ¯ˆÚ›˜ Ó· ¤¯Ô˘Ì ̿ıÂÈ Ò˜ Î·È ¯ˆÚ›˜ ÂÍ¿- ÛÎËÛË. ÕÓıÚˆÔÈ Ì ·ÓÂÎ·›‰Â˘ÙÔ Ì˘·Ïfi ‰ÂÓ Ú¤ÂÈ Ó· ·Ó·Ì¤ÓÂÙ·È fiÙÈ ı· ÛΤÙÔÓÙ·È Î·ı·Ú¿ Î·È ÏÔÁÈο, ·ÎÚÈ‚Ò˜ fiˆ˜ ¿ÓıÚˆÔÈ ¯ˆÚ›˜ ÙËÓ ·ÓÙ›- ÛÙÔÈ¯Ë Î·Ù¿ÚÙÈÛË Î·È ÂÍ¿ÛÎËÛË ‰ÂÓ ı· Ú¤ÂÈ Ó· ·Ó·Ì¤ÓÂÙ·È fiÙÈ ı· Â›Ó·È Î·ÏÔ› Ì·Ú·ÁÎÔ› ‹ ·›ÎÙ˜ ÙÔ˘ ÁÎÔÏÊ ‹ ·›ÎÙ˜ ÙÔ˘ ÌÚÈÙ˙ ‹ È·Ó›ÛÙ˜» (1947, Û. vii). ÃÚÂÈ¿˙ÂÙ·È ÚÔÛ¿ıÂÈ· ÁÈ· Ó· ηٷÓ›ÍÔ˘Ì ÙËÓ ·Ó¿ÁÎË ÁÈ· ·fiÏ˘ÙË ‚‚·ÈfiÙËÙ· Î·È ·fiÏ˘ÙÔ ¤ÏÂÁ¯Ô Î·È ÙËÓ Ù¿ÛË Ó· ·Ó·˙ËÙԇ̠ÙËÓ ·Ï‹ Î·È Â‡ÎÔÏË Ï‡ÛË ÂÓfi˜ ÚÔ‚Ï‹Ì·ÙÔ˜. ∫¿Ô˘ οÔ˘, ÔÈ Ï‡ÛÂȘ Â›Ó·È fiÓÙˆ˜ ·Ϥ˜. ™˘Ó‹ıˆ˜ fï˜ ‰ÂÓ Â›Ó·È. 24. OÈ ·ÓÂ·ÚΛ˜ ÈηÓfiÙËÙ˜ Â›Ï˘Û˘ ÚÔ‚ÏËÌ¿ÙˆÓ ∫¿ı ÎÚÈÙÈ΋ Î·È ÂÈÛÙËÌÔÓÈ΋ ÛΤ„Ë Â›Ó·È, ηٿ οÔÈÔÓ ÙÚfiÔ, ÌÈ· ¿ÛÎË- ÛË Â›Ï˘Û˘ ÚÔ‚ÏËÌ¿ÙˆÓ. À¿Ú¯Ô˘Ó ÔÏϤ˜ „˘¯ÔÏÔÁÈΤ˜ ‰È·Ù·Ú·¯¤˜ Ô˘ ÌÔÚÔ‡Ó Ó· ÌÂÈÒÛÔ˘Ó ÙËÓ ÈηÓfiÙËÙ· Â›Ï˘Û˘ ÚÔ‚ÏËÌ¿ÙˆÓ. O „˘¯ÔÏfiÁÔ˜ ª¿Ú˘ ™›ÓÁÎÂÚ (B. Singer) ¤¯ÂÈ ‰Â›ÍÂÈ ˆ˜ ÔÈ ¿ÓıÚˆÔÈ, fiÙ·Ó ÙÔ˘˜ ·Ó·ÙÂ- ı› Ó· ÂÈϤÍÔ˘Ó ÙË ÛˆÛÙ‹ ·¿ÓÙËÛË Û ¤Ó· Úfi‚ÏËÌ·, ·ÊÔ‡ ÙÔ˘˜ ·Ó·- ÎÔÈÓˆı› ·Ó οÔȘ Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤Ó˜ ÂÈηۛ˜ Â›Ó·È ÛˆÛÙ¤˜ ‹ fi¯È, ÁÂÓÈο: ∞. ¢È·Ù˘ÒÓÔ˘Ó ·Ì¤Ûˆ˜ ˘Ôı¤ÛÂȘ Î·È ·Ó·˙ËÙÔ‡Ó ÌfiÓÔÓ ·Ú·‰Â›ÁÌ·Ù· Ô˘ ÙȘ ÂȂ‚·ÈÒÓÔ˘Ó. µ. ¢ÂÓ ·Ó·˙ËÙÔ‡Ó ÛÙÔȯ›· Ô˘ ÌÔÚ› Ó· ·ÓÙÈÎÚÔ‡Ô˘Ó ÙËÓ ˘fiıÂÛ‹ ÙÔ˘˜. °. ∫·ı˘ÛÙÂÚÔ‡Ó Ôχ Ó· ·ÏÏ¿ÍÔ˘Ó ÙȘ ˘Ôı¤ÛÂȘ Ô˘ ›¯·Ó ‰È·Ù˘ÒÛÂÈ, ·ÎfiÌË ÎÈ fiÙ·Ó ·˘Ù¤˜ Â›Ó·È Î·Ù·Ê·ÓÒ˜ Ï·Óı·Ṳ̂Ó˜. ¢. ∞Ó Ù· ‰Â‰Ô̤ӷ Â›Ó·È Û‡ÓıÂÙ·, ˘ÈÔıÂÙÔ‡Ó ˘ÂÚ·ÏÔ˘ÛÙÂ˘Ì¤Ó˜ ˘Ôı¤- ÛÂȘ ‹ ÛÙÚ·ÙËÁÈΤ˜ Â›Ï˘Û˘.
  • 87. ¶ø™ ¶APEKTPE¶ETAI H ™KEæH 73 ∂. ∞Ó ‰ÂÓ ˘¿Ú¯ÂÈ Ï‡ÛË, ·Ó ÙÔ Úfi‚ÏËÌ· Â›Ó·È ·Ú·Ï·ÓËÙÈÎfi Î·È ÔÈ ¯·- Ú·ÎÙËÚÈÛÌÔ› «ÛˆÛÙfi» Î·È «Ï¿ıÔ˜» ‰›ÓÔÓÙ·È ÌÂ Ù˘¯·›Ô ÙÚfiÔ, ‰È·Ù˘- ÒÓÔ˘Ó ˘Ôı¤ÛÂȘ ÁÈ· Û˘Ìو̷ÙÈÎÔ‡˜ Û˘Û¯ÂÙÈÛÌÔ‡˜ Ô˘ ·Ú·Ù‹ÚË- Û·Ó. ∫·È ¿ÓÙÔÙ ‰È·ÈÛÙÒÓÔ˘Ó Û¯¤ÛÂȘ ·ÈÙ›Ô˘-·ÈÙÈ·ÙÔ‡. ∂¿Ó ¤ÙÛÈ Û˘Ì‚·›ÓÂÈ Ì ÙÔ˘˜ ·ÓıÚÒÔ˘˜ ÁÂÓÈο, ÙfiÙ fiÏÔÈ Ú¤ÂÈ Ó· ÚÔ- Û·ıԇ̠ӷ ÍÂÂÚÓԇ̠ÙȘ ·ÓÂ¿ÚÎÂȘ ·˘Ù¤˜ ηٿ ÙËÓ Â›Ï˘ÛË ÙˆÓ ÚÔ‚ÏËÌ¿ÙˆÓ Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘ Î·È Ù˘ ˙ˆ‹˜. 25. I‰ÂÔÏÔÁÈ΋ ·ÓÔÛ›· ‹ ÙÔ Úfi‚ÏËÌ· ÙÔ˘ ¶Ï·ÓÎ Ÿˆ˜ ÛÙËÓ ÂÈÛÙ‹ÌË, ¤ÙÛÈ Î·È ÛÙËÓ Î·ıËÌÂÚÈÓ‹ ˙ˆ‹ fiÏÔÈ ·ÓÙÈÛÙÂÎfiÌ·ÛÙ ÛÙËÓ fiÔÈ· ·ÏÏ·Á‹ ıÂÌÂÏÈÒ‰Ô˘˜ ·Ú·‰Â›ÁÌ·ÙÔ˜. O ÎÔÈÓˆÓÈÔÏfiÁÔ˜ ∆˙¤˘ ™ÙÔ‡·ÚÙ ™Ó¤ÏÛÔÓ (J.S. Snelson) ·ÔηÏ› ÙËÓ ·ÓÙ›ÛÙ·ÛË ·˘Ù‹ ȉÂÔÏÔÁÈÎfi ·ÓÔÛÔÔÈËÙÈÎfi Û‡ÛÙËÌ·: «ÔÈ ÌÔÚʈ̤ÓÔÈ, Â˘Ê˘Â›˜ Î·È ÂÈÙ˘¯Ë̤ÓÔÈ ÂÓ‹ÏÈ- ÎÔÈ Û·Ó›ˆ˜ ·ÏÏ¿˙Ô˘Ó ÙȘ ıÂÌÂÏÈÒ‰ÂȘ ÂÔÈı‹ÛÂȘ ÙÔ˘˜ ÁÈ· ÙÔÓ ÎfiÛÌÔ» (1993, Û. 54). ™‡Ìʈӷ Ì ÙÔÓ ™Ó¤ÏÛÔÓ, fiÛÔ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚË ÁÓÒÛË ¤¯ÂÈ Û˘Û- ÛˆÚ‡ÛÂÈ ¤Ó· ¿ÙÔÌÔ Î·È fiÛÔ Î·Ï‡ÙÂÚ· ÙÂÎÌËÚȈ̤Ó˜ Â›Ó·È ÔÈ ıˆڛ˜ ÙÔ˘ (ηÈ, ı˘ÌËı›ÙÂ, fiÏÔÈ ¤¯Ô˘Ì ÙËÓ Ù¿ÛË Ó· „¿¯ÓÔ˘ÌÂ Î·È Ó· ı˘ÌfiÌ·ÛÙ ٷ ÂȂ‚·ÈˆÙÈο ÛÙÔȯ›· Î·È fi¯È Ù· ·ÔÚÚÈÙÈο) ÙfiÛÔ ÌÂÁ·Ï‡ÙÂÚË Â›Ó·È Ë ÂÌÈÛÙÔÛ‡ÓË Ô˘ ‰Â›¯ÓÔ˘Ó ÛÙȘ ȉÂÔÏÔÁÈΤ˜ ÂÔÈı‹ÛÂȘ ÙÔ˘˜. ø˜ Û˘Ó¤ÂÈ· ·˘ÙÔ‡, fï˜, ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÂ›Ù·È ÌÈ· «·ÓÔÛ›·» ¤Ó·ÓÙÈ Î·ÈÓÔ‡ÚÁÈˆÓ È‰ÂÒÓ Ô˘ ¤Ú¯ÔÓÙ·È Û ‰È¿ÛÙ·ÛË Ì ÙȘ ÚÔÁÂÓ¤ÛÙÂÚ˜. OÈ ÈÛÙÔÚÈÎÔ› Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘ ·ÔηÏÔ‡Ó ÙÔ Ê·ÈÓfiÌÂÓÔ ·˘Ùfi ¶Úfi‚ÏËÌ· ÙÔ˘ ¶Ï·ÓÎ, ·fi ÙÔ fiÓÔÌ· ÙÔ˘ Ê˘- ÛÈÎÔ‡ ª·Í ¶Ï·ÓÎ (Max Planck), Ô˘ ›¯Â οÓÂÈ ÙËÓ ·ÎfiÏÔ˘ıË ·Ú·Ù‹ÚËÛË Û¯ÂÙÈο Ì ÙÔ Ò˜ ‰ڷÈÒÓÂÙ·È ¤Ó·˜ ÓˆÙÂÚÈÛÌfi˜ ÛÙËÓ ÂÈÛÙ‹ÌË: «¤Ó·˜ ÛË- Ì·ÓÙÈÎfi˜ ÂÈÛÙËÌÔÓÈÎfi˜ ÓˆÙÂÚÈÛÌfi˜ Û·Ó›ˆ˜ ÚÔ¯ˆÚ› ÎÂÚ‰›˙ÔÓÙ·˜ ÛÈÁ¿- ÛÈÁ¿ ¤‰·ÊÔ˜ Î·È ÌÂÙ·›ıÔÓÙ·˜ ÙÔ˘˜ ·ÓÙÈ¿ÏÔ˘˜ ÙÔ˘: Û·Ó›ˆ˜ ı· Û˘Ì‚Â› Ô ™·Ô‡Ï Ó· Á›ÓÂÈ ¶·‡ÏÔ˜. ∞˘Ùfi Ô˘ Û˘Ì‚·›ÓÂÈ Â›Ó·È ˆ˜ ÔÈ ·ÓÙ›·ÏÔ› ÙÔ˘ ÛÙ·‰È·Î¿ ÂÎÏ›Ô˘Ó Î·È Ë ÁÂÓÈ¿ Ô˘ ÌÂÁ·ÏÒÓÂÈ Â›Ó·È ÂÍÔÈÎÂȈ̤ÓË Ì ÙËÓ È‰¤· ÙÔ˘ ¢ı‡˜ ÂÍ·Ú¯‹˜» (1936, Û. 97). O „˘¯ÔÏfiÁÔ˜ N٤ȂÈÓÙ ¶¤ÚÎÈÓ˜ (David Perkins) Ú·ÁÌ·ÙÔÔ›ËÛ ÌÈ· ÂÓ- ‰È·Ê¤ÚÔ˘Û· ÌÂϤÙË ·fi ÙËÓ ÔÔ›· ÚԤ΢„ ÌÈ· ÈÛ¯˘Ú‹ ıÂÙÈ΋ Û˘Û¯¤ÙÈÛË ÌÂٷ͇ Ù˘ Â˘Ê˘˝·˜ (ÌÂÙÚÔ‡ÌÂÓ˘ Ì ÙÔÓ Ù˘ÈÎfi ‰Â›ÎÙË ÓÔËÌÔÛ‡Ó˘) Î·È Ù˘ ÈηÓfiÙËÙ·˜ ·Ó¿Ù˘Í˘ ÂȯÂÈÚËÌ·ÙÔÏÔÁ›·˜ ÁÈ· ÙËÓ ˘ÈÔı¤ÙËÛË ÌÈ·˜ ¿Ô- „˘, ηıÒ˜ Î·È Ù˘ ÈηÓfiÙËÙ·˜ ˘ÂÚ¿ÛÈÛ˘ Ù˘ ı¤Û˘ ·˘Ù‹˜. ¶·Ú¿ÏÏËÏ·, ‰È·›ÛÙˆÛ ÌÈ· ÈÛ¯˘Ú‹ ·ÚÓËÙÈ΋ Û˘Û¯¤ÙÈÛË ÌÂٷ͇ Ù˘ Â˘Ê˘˝·˜ Î·È Ù˘ Èη- ÓfiÙËÙ·˜ Ó· Ï·Ì‚¿ÓÔÓÙ·È ˘’ fi„ÈÓ ¿ÏϘ ÂÓ·ÏÏ·ÎÙÈΤ˜ ·fi„ÂȘ. ªÂ ¿ÏÏ· ÏfiÁÈ·, fiÛÔ ˘„ËÏfiÙÂÚÔ˜ Â›Ó·È Ô ‰Â›ÎÙ˘ ÓÔËÌÔÛ‡Ó˘ ÙfiÛÔ ÌÂÁ·Ï‡ÙÂÚË ¤ÊÂÛË ˘¿Ú¯ÂÈ ÁÈ· ȉÂÔÏÔÁÈ΋ ·ÓÔÛ›·. ∏ ȉÂÔÏÔÁÈ΋ ·ÓÔÛ›· Â›Ó·È ÂÓۈ̷و̤ÓË ÛÙÔ ÂÈÛÙËÌÔÓÈÎfi ÂÁ¯Â›ÚËÌ·, fiÔ˘ ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ› ˆ˜ Ê›ÏÙÚÔ ¤Ó·ÓÙÈ Ù˘ ÓˆÙÂ-
  • 88. 74 MEPO™ ¶PøTO. E¶I™THMH KAI ™KE¶TIKI™MO™ ÚÈÎfiÙËÙ·˜ Ô˘ ÂÓ‰¤¯ÂÙ·È Ó· ηٷÎχÛÂÈ Ù· ¿ÓÙ·. Ÿˆ˜ ÂÍËÁÔ‡ÛÂ Ô ÈÛÙÔ- ÚÈÎfi˜ Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘ π. ª. ∫Ô¤Ó (I.B. Cohen), «Ù· Ó¤· Î·È Â·Ó·ÛÙ·ÙÈο ÂÈÛÙËÌÔÓÈο Û˘ÛÙ‹Ì·Ù· Ù›ÓÔ˘Ó Ó· ·ÓÙÈÌÂÙˆ›˙Ô˘Ó ·ÓÙ›ÛÙ·ÛË Ì¿ÏÏÔÓ ·- Ú¿ ·ÓÔȯً ·Ô‰Ô¯‹, ÁÈ·Ù› οı ÂÈÙ˘¯Ë̤ÓÔ˜ ÂÈÛÙ‹ÌÔÓ·˜ ¤¯ÂÈ ÂÂӉ‰˘- ̤ÓÔ ÓÂ˘Ì·ÙÈÎfi, ÎÔÈÓˆÓÈÎfi, ·ÎfiÌË Î·È ÔÈÎÔÓÔÌÈÎfi Û˘ÌʤÚÔÓ ÛÙË ‰È·Ù‹ÚË- ÛË ÙÔ˘ ÛÙ¿ÙÔ˘˜ ΂Ô. ∞Ó Î¿ı Ӥ· Â·Ó·ÛÙ·ÙÈ΋ ȉ¤· ÁÈÓfiÙ·Ó ‰ÂÎÙ‹ Ì ·ÓÔȯ٤˜ ·ÁοϘ, ·ÔÙ¤ÏÂÛÌ· ı· ‹Ù·Ó ÙÔ ·fiÏ˘ÙÔ ¯¿Ô˜» (1985, Û. 35). ∂Ó Ù¤ÏÂÈ, Ë ÈÛÙÔÚ›· ·ÓÙ·Ì›‚ÂÈ fiÛÔ˘˜ ¤¯Ô˘Ó «‰›ÎÈÔ» (ÚÔÛˆÚÈÓ¿ ÙÔ˘Ï¿- ¯ÈÛÙÔÓ) Î·È ÔÈ ·ÏÏ·Á¤˜ Á›ÓÔÓÙ·È. ™ÙËÓ ·ÛÙÚÔÓÔÌ›·, ÙÔ ÙÔÏÂÌ·˚Îfi ÁˆÎÂ- ÓÙÚÈÎfi Û‡ÛÙËÌ· ÂÎÙÔ›ÛÙËΠÛÈÁ¿-ÛÈÁ¿ ·fi ÙÔ ËÏÈÔÎÂÓÙÚÈÎfi Û‡ÛÙËÌ· ÙÔ˘ ∫Ô¤ÚÓÈÎÔ˘. ™ÙË ÁˆÏÔÁ›·, Ô Î·Ù·ÛÙÚÔÊÈÛÌfi˜ ÙÔ˘ ∑ˆÚ˙ ∫˘‚Ȥ (G. Cuvier) ·Ú·¯ÒÚËÛ ÛÙ·‰È·Î¿ ÙË ı¤ÛË ÙÔ˘ ÛÙÔÓ Î·Ï‡ÙÂÚ· ÙÂÎÌËÚȈ̤ÓÔ ÔÌÔÈÔ- ÌÔÚÊÈÛÌfi ÙÔ˘ ∆˙¤È̘ ÿÙÔÓ (James Hutton) Î·È ÙÔ˘ ∆Û·ÚϘ §¿˘ÂÏ (Charles Lyell). ™ÙË ‚ÈÔÏÔÁ›·, Ë ‰·Ú‚›ÓÂÈ· ıˆڛ· Ù˘ ÂͤÏÈ͢ ‰È·‰¤¯ÙËΠÙËÓ Â- Ô›ıËÛË ÙÔ˘ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈÛÌÔ‡ ÁÈ· ÙÔ ·Ó·ÏÏÔ›ˆÙÔ ÙˆÓ ÂȉÒÓ. ™ÙËÓ ÈÛÙÔÚ›· Ù˘ °Ë˜, Ë ıˆڛ· ÙˆÓ ËÂÈÚˆÙÈÎÒÓ Ï·ÎÒÓ ÙÔ˘ ÕÏÊÚÂÓÙ µ¤ÁÎÂÓÂÚ (Alfred Wegener) ¯ÚÂÈ¿ÛÙËΠۯ‰fiÓ ÌÈÛfi ·ÈÒÓ· ÁÈ· Ó· ˘ÂÚÓÈ΋ÛÂÈ ÙÔ ·Ú·‰Ô- ÛÈ·Îfi ‰fiÁÌ· ÙˆÓ ·Î›ÓËÙˆÓ Î·È ÛÙ·ıÂÚÒÓ Ë›ڈÓ. ∏ ȉÂÔÏÔÁÈ΋ ·ÓÔÛ›· ÌÔÚ› Ó· ÍÂÂÚ·ÛÙ› ÛÙËÓ ÂÈÛÙ‹ÌË Î·È ÛÙËÓ Î·ıËÌÂÚÈÓ‹ ˙ˆ‹, ·ÏÏ¿ ¯ÚÂÈ- ¿˙ÂÙ·È ¯ÚfiÓÔ˜ Î·È Û˘ÓÂÈÎÔ˘Ú›· ‰Â‰Ô̤ӈÓ. ∆O ∞¶Oº£∂°ª∞ ∆OÀ ™¶πNO∑∞ OÈ ÛÎÂÙÈÎÈÛÙ¤˜ ¤¯Ô˘Ì ÙËÓ Ôχ ·ÓıÚÒÈÓË Ù¿ÛË Ó· ·ÔÏ·Ì‚¿ÓÔ˘Ì ÙËÓ ·ÔÎ¿Ï˘„Ë Ù˘ ·Ï‹ıÂÈ·˜ ÁÈ· fiÛ· ‹‰Ë ıˆÚԇ̠·ÓÔËۛ˜. ∂›Ó·È ‰È·ÛΉ·- ÛÙÈÎfi Ó· ÂÓÙÔ›˙ÂÈ Î·Ó›˜ Ù· ÛÊ¿ÏÌ·Ù· ÛÙÔ˘˜ Û˘ÏÏÔÁÈÛÌÔ‡˜ ÙˆÓ ¿ÏψÓ, ·Ï- Ï¿ ‰ÂÓ Â›Ó·È ·˘Ùfi ÙÔ Î˘Ú›ˆ˜ ˙ËÙÔ‡ÌÂÓÔ. ø˜ ÛÎÂÙÈÎÈÛÙ¤˜ Î·È ÎÚÈÙÈο ÛÎÂ- ÙfiÌÂÓÔÈ ¿ÓıÚˆÔÈ, ı· Ú¤ÂÈ Ó· ˘ÂÚÓÈÎԇ̠ÙȘ Û˘Ó·ÈÛıËÌ·ÙÈΤ˜ Ì·˜ ·ÓÙȉڿÛÂȘ, ‰ÈfiÙÈ Î·Ù·ÓÔÒÓÙ·˜ Ù· ÛÊ¿ÏÌ·Ù· ÙˆÓ ¿ÏÏˆÓ Î·È ·ÓÙÈÏ·Ì‚·Ófi- ÌÂÓÔÈ ÙÔÓ ÙÚfiÔ Ì ÙÔÓ ÔÔ›Ô Ë ÂÈÛÙ‹ÌË ˘fiÎÂÈÙ·È Û ÎÔÈÓˆÓÈÎfi ¤ÏÂÁ¯Ô Î·È Û ÔÏÈÙÈÛÌÈΤ˜ ÂȉڿÛÂȘ, ÌÔÚԇ̠ӷ ÂÌ‚·ı‡ÓÔ˘Ì ÛÙËÓ Î·Ù·ÓfiË- ÛË ÙÔ˘ ÙÚfiÔ˘ Ì ÙÔÓ ÔÔ›Ô ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ› Ô ÎfiÛÌÔ˜. °È’ ·˘ÙfiÓ ·ÎÚÈ‚Ò˜ ÙÔÓ ÏfiÁÔ Â›Ó·È Ôχ ÛËÌ·ÓÙÈÎfi Ó· ηٷÓÔ‹ÛÔ˘Ì ÙËÓ ÈÛÙÔÚ›· ÙfiÛÔ Ù˘ ÂÈÛÙ‹- Ì˘ fiÛÔ Î·È Ù˘ „¢‰ÔÂÈÛÙ‹Ì˘. ∞Ó ‰Ô‡Ì ÙËÓ Â˘Ú‡ÙÂÚË ÂÈÎfiÓ· ÙÔ˘ ÙÚfi- Ô˘ Ì ÙÔÓ ÔÔ›Ô Ù· ÎÈÓ‹Ì·Ù· ·˘Ù¿ ÂÍÂÏ›¯ıËÎ·Ó Î·È ·Ó·Î·Ï‡„Ô˘Ì Ò˜ Ï·Ó‹ıËÎÂ Ë ÏÔÁÈ΋ ÛΤ„Ë, ‰ÂÓ ı· Â·Ó·Ï¿‚Ô˘Ì ٷ ›‰È· ÛÊ¿ÏÌ·Ù·. O OÏÏ·Ó‰fi˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜ ÙÔ˘ 17Ô˘ ·ÈÒÓ· µ·ÚÔ‡¯ ™ÈÓfi˙· (Baruch Spinoza) ÙÔ ‰È·Ù‡ˆÛ ηχÙÂÚ· ·’ fiÏÔ˘˜: «Œ¯ˆ ηٷ‚¿ÏÂÈ ·‰È¿ÎÔ˜ ÚÔÛ¿ıÂȘ Ó· ÌË ¯Ï¢¿˙ˆ, Ó· ÌË ‰ÈÂÎÙÚ·Áˆ‰Ò, Ó· ÌËÓ ÂÚÈÊÚÔÓÒ ÙȘ Ú¿ÍÂȘ ÙˆÓ ·Ó- ıÚÒˆÓ, ·ÏÏ¿ Ó· ÙȘ ηٷÓÔÒ».
  • 89. MEPO™ ¢EYTEPO æ EY ¢ O E ¶ I ™ T H M H KAI ¢EI™I¢AIMONIA ∫∞¡√¡∞™ ¶ƒø∆√™ «¢ÂÓ ı· ‰Â¯ıԇ̠¿ÏϘ ·Èٛ˜ ÙˆÓ Ê˘ÛÈÎÒÓ Ú·ÁÌ¿ÙˆÓ ·fi ÂΛӘ Ô˘ Â›Ó·È ·ÎÚȂ›˜ ·ÏÏ¿ Î·È Â·ÚΛ˜ ÁÈ· ÙËÓ ÂÍ‹ÁËÛË ÙˆÓ Ê·ÈÓÔ̤ӈÓ.» ∂Í Ô˘ Î·È ÔÈ ÊÈÏfiÛÔÊÔÈ Ï¤Ó ˆ˜ Ë Ê‡ÛË ‰ÂÓ Î¿ÓÂÈ Ù›ÔÙ Â› Ì·Ù·›ˆ Î·È Ù· ÂÚÈÛÛfiÙÂÚ· Â›Ó·È Ì¿Ù·È· fiÙ·Ó Ù· ÏÈÁfiÙÂÚ· ı· ·ÚÎÔ‡Û·ÓØ ‰ÈfiÙÈ Ë Ê‡ÛË ·Ú¤ÛÎÂÙ·È ÛÙËÓ ·ÏfiÙËÙ· Î·È ‰ÂÓ ·Á·¿ ÙÔÓ ÛÙfiÌÊÔ ÙˆÓ ÂÚÈÙÙÒÓ ·ÈÙ›ˆÓ. πÛ·¿Î N‡وÓ, «∫·ÓfiÓ˜ ÙÔ˘ ºÈÏÔÛÔÊÈÎÔ‡ §ÔÁÈÛÌÔ‡», Principia Mathematica, 1687
  • 90. 4 ∞¶O∫§π™∂π™ T· Ê˘ÛÈο, Ù· ·Ú·Ê˘ÛÈο Î·È Ô ŒÓÙÁÎ·Ú ∫¤˘ÛÈ ªÈ· ·fi ÙȘ ÈÔ ÔÏ˘¯ÚËÛÈÌÔÔÈË̤Ó˜ ·Ù¿Î˜ ÛÙÔÓ ¯ÒÚÔ Ù˘ ÛÙ·ÙÈÛÙÈ΋˜ Â›Ó·È Ë Ù·ÍÈÓfiÌËÛË ÙˆÓ „¢‰ÒÓ ‰ËÏÒÛÂˆÓ ·fi ÙÔÓ NÙÈÛÚ·¤ÏÈ (Î·È ÙÔÓ ª·ÚÎ ∆Ô˘¤ÈÓ) Û ÙÚÂȘ ηÙËÁÔڛ˜: «„‡‰Ë, ·ÈÛ¯Ú¿ „‡‰Ë, ÛÙ·ÙÈÛÙÈΤ˜». º˘ÛÈο, ÙÔ Úfi‚ÏËÌ· Ô˘ÛÈ·ÛÙÈο ÂÓÙÔ›˙ÂÙ·È ÛÙËÓ Î·Î‹ ¯Ú‹ÛË Ù˘ ÛÙ·ÙÈÛÙÈ΋˜ ηÈ, ÁÂÓÈÎfiÙÂÚ·, ÛÙËÓ ·Ú·ÓfiËÛË Ù˘ ÛÙ·ÙÈÛÙÈ΋˜ Î·È ÙˆÓ Èı·ÓÔÙ‹ÙˆÓ ·fi ÙÔÓ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔ ÎfiÛÌÔ, fiÙ·Ó ¤¯ÂÈ Ó· ·ÓÙÈÌÂÙˆ›ÛÂÈ ÙËÓ Ú·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ·. ŸÙ·Ó ÚfiÎÂÈÙ·È Ó· ˘ÔÏÔÁ›ÛÔ˘Ì ÙËÓ Èı·ÓfiÙËÙ· Ó· Û˘Ì‚Â› οÔÈÔ ÁÂÁÔÓfi˜, ÔÈ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔÈ ˘ÂÚÂÎÙÈÌԇ̠‹ ˘ÔÙÈÌԇ̠ÙȘ Èı·ÓfiÙËÙ˜ ηٿ Ù¤ÙÔÈÔÓ ÙÚfiÔ, ÒÛÙ ‰È¿ÊÔÚ· Ê˘ÛÈο Ê·ÈÓfiÌÂÓ· Ó· Ì·˜ Ê·›ÓÔÓÙ·È ·Ú·Ê˘ÛÈο. ∂›- ‰· ¤Ó· ÎÏ·ÛÈÎfi Ù¤ÙÔÈÔ ·Ú¿‰ÂÈÁÌ· fiÙ·Ó ÂÈÛΤÊıËη ÙËÓ ∂Ù·ÈÚ›· ŒÚ¢- Ó·˜ Î·È ¢È·ÊˆÙÈÛÌÔ‡ (Association for Research and Enlightenment, A.R.E.) ÙÔ˘ ŒÓÙÁÎ·Ú ∫¤˘ÛÈ (E. Cayce), Ë ÔÔ›· ‚Ú›ÛÎÂÙ·È ÛÙÔ µÈÚÙ˙›ÓÈ· ªËÙ˜ Ù˘ ¶ÔÏÈÙ›·˜ µÈÚÙ˙›ÓÈ·. ªÈ· ̤ڷ Ô˘ ‚ÚÈÛÎfiÌÔ˘Ó ÛÙËÓ fiÏË, Ô ∫Ϥ˘ NÙڛȘ, ηıËÁËÙ‹˜ ÛÙÔ ÁÂÈÙÔÓÈÓfi KÔϤÁÈÔ Virginia Wesleyan, Î·È ÂÁÒ ·ÔÊ·Û›Û·Ì ӷ ÙËÓ ÂÈÛÎÂÊıÔ‡ÌÂ. ∂›¯·Ì ÙËÓ Ù‡¯Ë Ó· ¤ÛÔ˘Ì Û ÌÈ· ·ÚÎÂÙ¿ ‰Ú·- ÛÙ‹ÚÈ· Ë̤ڷ, ηٿ ÙËÓ ÔÔ›· ÙÔ ÚÔÛˆÈÎfi ÙÔ˘ ∞.R.E. ÂÎÙÂÏÔ‡Û ¤Ó· ·- Ú·„˘¯ÔÏÔÁÈÎfi «›ڷ̷» Â͈·ÈÛıËÙËÚȷ΋˜ ·ÓÙ›Ï˄˘ (ESP). ªÈ· Î·È Ë A.R.E. ˘ÔÛÙ‹ÚÈ˙ fiÙÈ Ë ÈηÓfiÙËÙ· Â͈·ÈÛıËÙËÚȷ΋˜ ·ÓÙ›Ï˄˘ ÙÔ˘ ηıÂ- Ófi˜ Ì·˜ ÌÔÚÔ‡Û ӷ Â·ÏËı¢Ù› ÂÈÛÙËÌÔÓÈο, ıˆڋ۷Ì ˆ˜ Ë ÂÓ Ïfi- Áˆ ÂÙ·ÈÚ›· ·ÔÙÂÏÔ‡Û ıÂÌÈÙfi ÛÙfi¯Ô ÁÈ· ÂÌ¿˜ ÙÔ˘˜ ÛÎÂÙÈÎÈÛÙ¤˜. ™‡Ìʈӷ Ì ٷ ΛÌÂÓ· ÙˆÓ ÌÂÏÒÓ Ù˘, Ë ∞.R.E. «È‰Ú‡ıËΠÙÔ 1931 ÁÈ· Ó· Û˘ÓÙËÚ‹ÛÂÈ, Ó· ÂÚ¢ӋÛÂÈ Î·È Ó· ‰È·‰fiÛÂÈ ÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘ ŒÓÙÁÎ·Ú ∫¤˘ÛÈ», ÂÓfi˜ ·fi ÙÔ˘˜ ÈÔ ‰È·ÎÂÎÚÈ̤ÓÔ˘˜ «·Ú·„˘¯ÈÛÙ¤˜» ÙÔ˘ 20Ô‡ ·ÈÒÓ·. Ÿˆ˜ Î·È ÔÏÏÔ› ¿ÏÏÔÈ ·ÚfiÌÔÈÔÈ ÔÚÁ·ÓÈÛÌÔ›, Ë A.R.E. ·ÚÔ˘ÛÈ¿˙ÂÈ ÔÏÏ¿ Â͈- ÙÂÚÈο ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈο ÂÈÛÙËÌÔÛ‡Ó˘: ¤Ó· ÎÙ‹ÚÈÔ ÙÔ˘ ÔÔ›Ô˘ ÙÔ Ì¤ÁÂıÔ˜ Î·È Ë ÚfiÛÔ„Ë ˘Ô‚¿ÏÏÔ˘Ó ÙËÓ È‰¤· ÙÔ˘ Û‡Á¯ÚÔÓÔ˘ Î·È ÙÔ˘ ÂÈ‚ÏËÙÈÎÔ‡,
  • 91. 78 MEPO™ ¢EYTEPO. æEY¢OE¶I™THMH KAI ¢EI™I¢AIMONIA ÌÈ· ÌÂÁ¿ÏË ÂÚ¢ÓËÙÈ΋ ‚È‚ÏÈÔı‹ÎË Ô˘ ÂÚȤ¯ÂÈ ÙfiÛÔ ÙȘ ·Ú·„˘¯ÈÎÔ‡ Â- ÚȯÔ̤ÓÔ˘ ‰È‰·¯¤˜ ÙÔ˘ ŒÓÙÁÎ·Ú ∫¤˘ÛÈ fiÛÔ Î·È ÌÈ· ·ÚÎÂÙ¿ ηϋ Û˘ÏÏÔÁ‹ ÂÈÛÙËÌÔÓÈÎÒÓ Î·È „¢‰ÔÂÈÛÙËÌÔÓÈÎÒÓ ‚È‚Ï›ˆÓ (·Ó Î·È ÙÔ ÂÚȯfiÌÂÓÔ Ù˘ ‚È‚ÏÈÔı‹Î˘ ‰ÂÓ Ù·ÍÈÓÔÌÂ›Ù·È Î·Ù’ ·˘ÙfiÓ ÙÔÓ ÙÚfiÔ), ¤Ó· ‚È‚ÏÈÔˆÏÂ›Ô Ô˘ ‰È·ı¤ÙÂÈ Â˘Ú›· Áο̷ ÂΉfiÛÂˆÓ Ì ·Ú·Ê˘ÛÈ΋ ıÂÌ·ÙÔÏÔÁ›·, ÙÔ ÔÔ›Ô Â- ÚÈÏ·Ì‚¿ÓÂÈ ‚È‚Ï›· ÁÈ· ÙËÓ ÓÂ˘Ì·ÙÈ΋ ·ÚÌÔÓ›·, ÙËÓ ·˘ÙÔ-·Ó·Î¿Ï˘„Ë, ÙËÓ ÂÛˆÙÂÚÈ΋ ‚Ô‹ıÂÈ·, ÙȘ ÚÔËÁÔ‡ÌÂÓ˜ ˙ˆ¤˜, ÙËÓ ˘Á›·, ÙË Ì·ÎÚÔ‚ÈfiÙËÙ·, ÙËÓ ÂÛˆÙÂÚÈÛÙÈ΋ ›·ÛË, ÙË ÛÔÊ›· ÙˆÓ ÚˆÙÔÁfiÓˆÓ Î·È ÙÔ Ì¤ÏÏÔÓ. ∏ A.R.E. ·˘ÙÔÚÔÛ‰ÈÔÚ›˙ÂÙ·È ˆ˜ «ÂÚ¢ÓËÙÈÎfi˜ ÔÚÁ·ÓÈÛÌfi˜» Ô˘ «Û˘Ó¯›˙ÂÈ Ó· ηٷ- ÁÚ¿ÊÂÈ Î·È Ó· ·Ú¯ÂÈÔıÂÙ› ÏËÚÔÊÔڛ˜, Ó· ‰›ÓÂÈ ÙÔ ¤Ó·˘ÛÌ· Û ¤Ú¢Ó˜ Î·È ÂÈÚ¿Ì·Ù· Î·È Ó· ‰ÈÔÚÁ·ÓÒÓÂÈ Û˘Ó¤‰ÚÈ·, ÛÂÌÈÓ¿ÚÈ· Î·È ‰È·Ï¤ÍÂȘ». O ηٿÏÔÁÔ˜ ÙˆÓ ‰ÔÍ·ÛÈÒÓ Ô˘ Ù· ̤ÏË Ù˘ ·Ô‰¤¯ÔÓÙ·È ÌÔÈ¿˙ÂÈ Ì Ï‹Ú˜ ÏÂÍÈÎfi ÂÓÓÔÈÒÓ ÙÔ˘ ·Ú·Ê˘ÛÈÎÔ‡ ¯ÒÚÔ˘. O ηٿÏÔÁÔ˜ ÙˆÓ ÂÓ Î˘- ÎÏÔÊÔÚ›· ·Ú¯Â›ˆÓ Ù˘ ‚È‚ÏÈÔı‹Î˘ ÂÚÈÏ·Ì‚¿ÓÂÈ ÙȘ ·Ú·Î¿Ùˆ ÂÓÔÚ·ÙÈΤ˜ ‰È‰·¯¤˜ ÙÔ˘ ∫¤˘ÛÈ ÂÚ› ·Ú·„˘¯ÈÛÌÔ‡: ¿ÁÁÂÏÔÈ Î·È ·Ú¯¿ÁÁÂÏÔÈ, ·ÛÙÚÔÏÔ- ÁÈΤ˜ ÂÈÚÚÔ¤˜ ÛÙȘ Á‹ÈÓ˜ ÂÌÂÈڛ˜, ÔÈÎÔÓÔÌÈ΋ ›·ÛË, ÂÎÙ›ÌËÛË ·Ú·„˘¯È- ÎÔ‡ ٷϤÓÙÔ˘, ‰È·›ÛıËÛË, ÔÚ¿Ì·Ù· Î·È fiÓÂÈÚ·, ÙÔ Î¿ÚÌ· Î·È Ô ÓfiÌÔ˜ Ù˘ ¯¿ÚÈÙÔ˜, Ì·ÁÓËÙÈ΋ ›·ÛË, Ù· «¯·Ì¤Ó·» ¯ÚfiÓÈ· ÙÔ˘ πËÛÔ‡, ÂÓfiÙËÙ· ˙ˆ‹˜ Î·È ı·Ó¿ÙÔ˘, Ï·ÓËÙÈΤ˜ ËÌÂÚ›‰Â˜ Î·È ·ÛÙÚÔÏÔÁ›·, ·Ú¯¤˜ Ù˘ ·Ú·„˘¯È΋˜ ÂÈ- ÛÙ‹Ì˘, ÌÂÙÂÌ„‡¯ˆÛË Î·È „˘¯ÈΤ˜ ·Ó·‰ÚÔ̤˜ Î·È ‰ÔÓ‹ÛÂȘ, ÁÈ· Ó· ·Ó·Ê¤- Úˆ ÌÂÚÈΤ˜ ÌfiÓÔ. ∏ «‰È‰·¯‹» ‰ÈÓfiÙ·Ó Î·ıÒ˜ Ô ∫¤˘ÛÈ, Í·ψ̤ÓÔ˜ Û ÌÈ· ÔÏ˘ıÚfiÓ·, ¤ÎÏÂÈÓ ٷ Ì¿ÙÈ·, ‚˘ıÈ˙fiÙ·Ó Û ÌÈ· «·ÏÏÔȈ̤ÓË „˘¯È΋ ηٿ- ÛÙ·ÛË» Î·È ˘·ÁfiÚ¢ Â› ÒÚ˜. ∫·Ù¿ ÙË ‰È¿ÚÎÂÈ· Ù˘ ˙ˆ‹˜ ÙÔ˘ Ô ∫¤˘ÛÈ ˘·ÁfiÚ¢ÛÂ, Ô‡Ù ϛÁÔ Ô‡Ù Ôχ, 14.000 ‰È‰·¯¤˜ ÁÈ· ¿Óˆ ·fi 10.000 ı¤- Ì·Ù·! ªÈ· ͯˆÚÈÛÙ‹ È·ÙÚÈ΋ ‚È‚ÏÈÔı‹ÎË ¤¯ÂÈ ‰ÈÎfi Ù˘ ηٿÏÔÁÔ ÂÓ Î˘ÎÏÔ- ÊÔÚ›· ·Ú¯Â›ˆÓ Ô˘ ÂÚȤ¯Ô˘Ó ÙȘ ·Ú·„˘¯ÔÏÔÁÈΤ˜ ‰È‰·¯¤˜ ÙÔ˘ ∫¤˘ÛÈ Û¯Â- ÙÈο Ì οı ·ÚÚÒÛÙÈ· Ô˘ ÌÔÚ› ηÓ›˜ Ó· Ê·ÓÙ·ÛÙ›, Î·È ÙË ıÂÚ·›· Ù˘. ŒÓ· ·fi Ù· ·Ú¯Â›· ·˘Ù¿ Â›Ó·È «Ë ÂÚ›ÊËÌË “ª·‡ÚË µ›‚ÏÔ˜” ÙÔ˘ ∫¤˘- ÛÈ», Ô˘ ÌÔÚ› Ó· ÛÔ˘ ÚÔÛʤÚÂÈ «ÌÈ· ·Ï‹ Û˘ÓÙ·Á‹ ÁÈ· ÙËÓ ÂÍ·Ê¿ÓÈÛË Ô˘Ï‹˜», Ó· ÛÔ˘ ÂÍËÁ‹ÛÂÈ «ÔȘ Â›Ó·È ÔÈ Î·Ï‡ÙÂÚ˜ ÒÚ˜ ÁÈ· ÙÔÓ ‡ÓÔ», Ó· ÛÔ˘ ÂÈ ÁÈ· ÙËÓ «Î·Ï‡ÙÂÚË Á˘ÌÓ·ÛÙÈ΋», Ó· ÛÔ˘ ‰È¢ÎÚÈÓ›ÛÂÈ «ÙÈ ı· ‚ÔË- ı‹ÛÂÈ ÙË ÌÓ‹ÌË» ηÈ, ÛÙË ÛÂÏ›‰· 209, Ó· ÛÔ˘ ‰ÒÛÂÈ Ï‡ÛË ÁÈ· ÙÔ ϤÔÓ Ì˘- ÛÙËÚÈ҉˜ È·ÙÚÈÎfi ·›ÓÈÁÌ·, «Ò˜ Ó· ··ÏÏ·Á› ηÓ›˜ ·fi ÙËÓ Î·ÎÔÛÌ›· ÙÔ˘ ÛÙfiÌ·ÙÔ˜». ∏ A.R.E. ¤¯ÂÈ Â›Û˘ ‰ÈÎfi Ù˘ ÂΉÔÙÈÎfi Ô›ÎÔ —ÙËÓ ∂ΉÔÙÈ΋ ∂Ù·ÈÚ›· A.R.E.— ηıÒ˜ Î·È ÙÔ ∞ÙÏ·ÓÙÈÎfi ¶·ÓÂÈÛÙ‹ÌÈÔ ÀÂÚÚÔÛˆÈÎÒÓ ™Ô˘- ‰ÒÓ (Atlantic University of Transpersonal Studies). ∆Ô ›‰Ú˘Ì· ·˘Ùfi ÚÔ- ÛʤÚÂÈ ¤Ó· «ÚfiÁÚ·ÌÌ· ·ÓÂÍ¿ÚÙËÙˆÓ ÛÔ˘‰ÒÓ» Ô˘ ÂÚȤ¯ÂÈ Ù· ·Ú·Î¿- Ùˆ Ì·ı‹Ì·Ù·: «TS 501 – ∂ÈÛ·ÁˆÁ‹ ÛÙȘ ÀÂÚÚÔÛˆÈΤ˜ ™Ô˘‰¤˜» [¤ÚÁ· ÙˆÓ ∫¤˘ÛÈ, ∞‚Ú·¿Ì ª¿ÛÏÔÔ˘ (Abraham Maslow) Î·È µ›ÎÙÔÚ ºÚ·ÓÎÏ (Victor
  • 92. A¶OK§I™EI™ 79 Frankl), µÔ˘‰ÈÛÌfi˜], «TS 503 – ∏ ¶ÚԤϢÛË Î·È Ë ∂ͤÏÈÍË Ù˘ ∞ÓıÚÒÈ- Ó˘ ™˘ÓÂȉËÙfiÙËÙ·˜» [ÂÚ› ÙˆÓ ·Ú¯·›ˆÓ Ì¿ÁˆÓ Î·È Ù˘ ÌÂÁ¿Ï˘ ÌËÙ¤Ú·˜- ı¿˜], «TS 504 – ¶ÓÂ˘Ì·ÙÈΤ˜ ºÈÏÔÛÔʛ˜ Î·È Ë º‡ÛË Ù˘ ∞ÓıÚˆfiÙËÙ·˜» [ÁÈ· ÙËÓ ÓÂ˘Ì·ÙÈ΋ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ›· Î·È ÂͤÏÈÍË], «TS 506 – ∏ ∂ÛˆÙÂÚÈ΋ ∑ˆ‹: ŸÓÂÈÚÔ, ¢È·ÏÔÁÈÛÌfi˜ Î·È ∞ÂÈÎfiÓÈÛË» [Ù· fiÓÂÈÚ· ˆ˜ ÂÚÁ·Ï›· ÁÈ· ÙËÓ Â›- Ï˘ÛË ÚÔ‚ÏËÌ¿ÙˆÓ], «TS 508 – £ÚËÛ΢ÙÈΤ˜ ¶·Ú·‰fiÛÂȘ» [πÓ‰Ô˘ÈÛÌfi˜, µÔ˘‰ÈÛÌfi˜, πÔ˘‰·˚ÛÌfi˜, πÛÏ·ÌÈÛÌfi˜ Î·È ÃÚÈÛÙÈ·ÓÈÛÌfi˜] Î·È «TS 518 – ∏ ª·ÓÙ›· ˆ˜ ª¤ıÔ‰Ô˜ ª¤ÙÚËÛ˘ ÙˆÓ ¶¿ÓÙˆÓ» [·ÛÙÚÔÏÔÁ›·, Ù·Úfi, π ∆ÛÈÓÁÎ, ÁÚ·ÊÔÌ·ÓÙ›·, ¯ÂÈÚÔÌ·ÓÙ›·, ‰È‰·¯¤˜ ÙÔ˘ ·Ú·„˘¯ÈÛÌÔ‡]. ŒÓ· ÔÙ-Ô˘Ú› ‰È·Ï¤ÍÂˆÓ Î·È ÛÂÌÈÓ·Ú›ˆÓ ÂÓı·ÚÚ‡ÓÂÈ ÙȘ ÂÔÈı‹ÛÂȘ ÙˆÓ Ô·‰ÒÓ Ù˘ ÔÚÁ¿ÓˆÛ˘ Î·È ·Ú¤¯ÂÈ ÙËÓ Â˘Î·ÈÚ›· ÛÙÔ˘˜ ·Ì‡ËÙÔ˘˜ Ó· ¤ÏıÔ˘Ó Û Â·Ê‹ Ì ٷ ı¤Ì·Ù· Ô˘ ··Û¯ÔÏÔ‡Ó ÙËÓ A.R.E. ™Â ÌÈ· ‰È¿ÏÂ- ÍË Ì ٛÙÏÔ «∞›Á˘ÙÔ˜, ª‡ıÔ˜ Î·È £Ú‡ÏÔ˜», Ô ∞¯Ì¤Ù º·ÁȤÓÙ (Ahmed Fayed) ·Ó·Ù‡ÛÛÂÈ ¤Ó· fi¯È Î·È ÙfiÛÔ ·ÚÔÛ‰fiÎËÙÔ ı¤Ì·: ÙË ˙ˆ‹ ÙÔ˘ ∫¤˘- ÛÈ ÛÙËÓ ·Ú¯·›· ∞›Á˘ÙÔ. ªÈ· ¿ÏÏË, Ì ٛÙÏÔ «OÓÔÌ¿˙ÔÓÙ·˜ ÙÔ ŸÓÔÌ·: ∂È- ϤÁÔÓÙ·˜ ÙÔÓ πËÛÔ‡ ÃÚÈÛÙfi ˆ˜ ∫‡ÚÈÔ Ù˘ ∑ˆ‹˜ ™Ô˘», ‰Â›¯ÓÂÈ fiÙÈ Ë A.R.E. Â›Ó·È ·ÓÔȯً Î·È Û ÈÔ ·Ú·‰ÔÛȷΤ˜ ıÚËÛΛ˜, ηıÒ˜ Î·È fiÙÈ ‰ÂÓ Î¿ÓÂÈ ‰È·ÎÚ›ÛÂȘ ÂȘ ‚¿ÚÔ˜ ÔÈÔ˘‰‹ÔÙÂ Û˘ÛÙ‹Ì·ÙÔ˜ ÂÔÈı‹ÛˆÓ. ∆Ô ÛÂÌÈÓ¿ÚÈÔ Ì ı¤Ì· «◊¯ÔÈ Î·È ¿ÛÌ·Ù· Û ·ÓÒÙÂÚ˜ ·ÚÌÔÓÈΤ˜» ˘fiÛ¯ÂÙ·È Ó· Û ÂÍÔ- Ï›ÛÂÈ Ì «ÂÚÁ·Ï›· ÂÓ‰˘Ó¿ÌˆÛ˘ Î·È ÌÂÙ·Û¯ËÌ·ÙÈÛÌÔ‡». ™Â ¤Ó· ÙÚÈ‹ÌÂ- ÚÔ ÛÂÌÈÓ¿ÚÈÔ Ì ٛÙÏÔ «∏ ıÂÚ·¢ÙÈ΋ ‰‡Ó·ÌË ÙˆÓ ·Ó·ÌÓ‹ÛÂˆÓ ·fi ÚÔË- ÁÔ‡ÌÂÓ˜ ˙ˆ¤˜» ·ÚÔ˘ÛÈ¿˙ÂÙ·È ÌÂٷ͇ ¿ÏÏˆÓ Ô ƒ¤ÈÌÔÓÙ ªÔ‡ÓÙ˘, Ô ÔÔ›Ô˜ ÈÛ¯˘Ú›˙ÂÙ·È ˆ˜ Ë ÂÚÈı·Ó¿ÙÈ· ÂÌÂÈÚ›· ·ÔÙÂÏ› Á¤Ê˘Ú· ÚÔ˜ ÙËÓ «¿ÏÏË ÏÂ˘Ú¿». ¶ÔÈÔ˜ ‹Ù·Ó Ô ŒÓÙÁÎ·Ú ∫¤˘ÛÈ; ™‡Ìʈӷ Ì ÙȘ ÂΉfiÛÂȘ Ù˘ A.R.E., Ô ∫¤˘ÛÈ ÁÂÓÓ‹ıËΠÙÔ 1877 Û ÌÈ· Ê¿ÚÌ·, ÎÔÓÙ¿ ÛÙÔ ÃfiÎÈÓÛ‚ÈÏ Ù˘ ¶ÔÏÈ- Ù›·˜ ∫ÂÓÙ¿Î˘. N·Úfi˜, «ÂÌÊ¿ÓÈÛ ‰˘Ó¿ÌÂȘ ·ÓÙÈÏ‹„ˆ˜ Ô˘ ÍÂÂÚÓÔ‡Û·Ó ÙȘ ¤ÓÙ ·ÈÛı‹ÛÂȘ. ∞ÚÁfiÙÂÚ· ı· ÁÈÓfiÙ·Ó Ô ÈÔ ¤Á΢ÚÔ˜ ·Ú·„˘¯ÈÛÙ‹˜ fiÏˆÓ ÙˆÓ ÂÔ¯ÒÓ». §¤ÁÂÙ·È ˆ˜ fiÙ·Ó ‹Ù·Ó 21 ÂÙÒÓ, ÔÈ ÁÈ·ÙÚÔ› ÙÔ˘ ‰ÂÓ ÌÔÚÔ‡Û·Ó Ó· ‚ÚÔ˘Ó Ô‡Ù ÙÔ ·›ÙÈÔ Ô‡Ù ÙË ıÂÚ·›· ÌÈ·˜ «ÛÙ·‰È·Î‹˜ ·- Ú¿Ï˘Û˘ Ô˘ ·ÂÈÏÔ‡Û ӷ ÙÔÓ Î¿ÓÂÈ Ó· ¯¿ÛÂÈ ÙË ÊˆÓ‹ ÙÔ˘». O ∫¤˘ÛÈ ·ÓÙ¤‰Ú·Û Ì ÙÔ Ó· ‚˘ıÈÛÙ› Û «‡ÓÔ ‡ÓˆÛ˘» Î·È Ó· ÚÔÙ›ÓÂÈ ÁÈ· ÙÔÓ Â·˘Ùfi ÙÔ˘ ÌÈ· ıÂÚ·›· Ô˘, fiˆ˜ ÈÛ¯˘Ú›˙ÂÙ·È Ô ›‰ÈÔ˜, ‹Ù·Ó ·ÔÙÂÏÂÛÌ·- ÙÈ΋. ∏ ·Ó·Î¿Ï˘„Ë Ù˘ ÈηÓfiÙËÙ¿˜ ÙÔ˘ Ó· ‰È·ÁÈÁÓÒÛÎÂÈ ·Ûı¤ÓÂȘ Î·È Ó· ÚÔÙ›ÓÂÈ Ï‡ÛÂȘ, ÂÓfiÛˆ ‚ÚÈÛÎfiÙ·Ó Û ·ÏÏÔȈ̤ÓË Û˘ÓÂȉËÛȷ΋ ηٿÛÙ·- ÛË, ÙÔÓ Ô‰‹ÁËÛ ÛÙÔ Ó· ¯ÚËÛÈÌÔÔÈ‹ÛÂÈ Û˘ÛÙËÌ·ÙÈο ÙÔ ¯¿ÚÈÛÌ· ·˘Ùfi ÁÈ· Ó· ‚ÔËı‹ÛÂÈ Î·È ¿ÏÏÔ˘˜ ·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· ˘Á›·˜. ∞˘Ùfi Ì ÙË ÛÂÈ- Ú¿ ÙÔ˘ ÂÂÎÙ¿ıËÎÂ, ·›ÚÓÔÓÙ·˜ ÙË ÌÔÚÊ‹ ÁÂÓÈÎÒÓ ·Ú·„˘¯ÈÎÒÓ ‰È‰·¯ÒÓ ÁÈ· ¯ÈÏÈ¿‰Â˜ ‰È·ÊÔÚÂÙÈο ı¤Ì·Ù·, Ô˘ Î¿Ï˘Ù·Ó Î¿ı ÏÂ˘Ú¿ ÙÔ˘ Û‡Ì·- ÓÙÔ˜, ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘ Î·È Ù˘ ·ÓıÚˆfiÙËÙ·˜.
  • 93. 80 MEPO™ ¢EYTEPO. æEY¢OE¶I™THMH KAI ¢EI™I¢AIMONIA Œ¯Ô˘Ó ÁÚ·Ê› ÔÏÏ¿ ‚È‚Ï›· ÁÈ· ÙÔÓ ŒÓÙÁÎ·Ú ∫¤˘ÛÈ, ÔÚÈṲ̂ӷ ·fi ¿ÎÚÈ- ÙÔ˘˜ Ô·‰Ô‡˜ (Cerminara 1967, Stearn 1967) Î·È ¿ÏÏ· ·fi ÛÎÂÙÈÎÈÛÙ¤˜ (Baker & Nickel 1992, Gardner 1952, Randi 1982). O ÛÎÂÙÈÎÈÛÙ‹˜ ª¿ÚÙÈÓ °Î¿ÚÓÙÓÂÚ (M. Gardner) ·¤‰ÂÈÍ ˆ˜ Ô ∫¤˘ÛÈ ¤ÚÚÂ ÚÔ˜ ÙȘ Ê·ÓÙ·- ÛÈÒÛÂȘ ·fi ÌÈÎÚfi˜, «Û˘ÓÔÌÈÏÒÓÙ·˜» Û˘¯Ó¿ Ì ·ÁÁ¤ÏÔ˘˜ Î·È ‚ϤÔÓÙ·˜ Û ÔÚ¿Ì·Ù· ÙÔÓ ÓÂÎÚfi ·Ô‡ ÙÔ˘. Èڛ˜ ¿ÏϘ ÛÔ˘‰¤˜ ¤Ú·Ó Ù˘ ÙÚ›Ù˘ Á˘ÌÓ·Û›Ô˘, Ô ∫¤˘ÛÈ ·¤ÎÙËÛ ÙËÓ Â˘Ú˘Ì¿ıÂÈ¿ ÙÔ˘ ‰È·‚¿˙ÔÓÙ·˜ ·Î·Ù¿·˘- ÛÙ· ηÈ, ÛÙËÚÈ˙fiÌÂÓÔ˜ Û ·˘Ù‹Ó, ¤ÏÂΠÔÏ˘‰·›‰·Ï˜ ÈÛÙÔڛ˜ Î·È ¤‰ÈÓ ÏÂÙÔÌÂÚ›˜ ‰È·ÁÓÒÛÂȘ ηٿ ÙË ‰È¿ÚÎÂÈ· ÙˆÓ ˘ÓÒÛÂÒÓ ÙÔ˘. OÈ ÚÒÙ˜ ÙÔ˘ «Áӈ̷Ù‡ÛÂȘ» ›¯·Ó ‰Ôı› ·ÚÔ˘Û›· ÂÓfi˜ ÔÛÙÂÔ·ıËÙÈÎÔ‡ «ÁÈ·- ÙÚÔ‡», ·fi ÙÔÓ ÔÔ›ÔÓ ‰·Ó›ÛÙËΠÌÂÁ¿ÏÔ Ì¤ÚÔ˜ Ù˘ ÔÚÔÏÔÁ›·˜ ÙÔ˘. ŸÙ·Ó Ë Á˘Ó·›Î· ÙÔ˘ ¤·ıÂ Ê˘Ì·Ù›ˆÛË, Ô ∫¤˘ÛÈ ¤Î·Ó ÙËÓ ÂÍ‹˜ ‰È¿ÁÓˆÛË: «∏ η- Ù¿ÛÙ·ÛË Ì¤Û· ÛÙÔ ÛÒÌ· Â›Ó·È Ôχ ‰È·ÊÔÚÂÙÈ΋ ·fi ·˘Ù‹Ó Ô˘ ›¯·Ì ÚÔËÁÔ˘Ì¤Óˆ˜… ·fi ÙÔ ÎÂÊ¿ÏÈ, fiÓÔÈ Î·Ù¿ Ì‹ÎÔ˜ ÙÔ˘ ÛÒÌ·ÙÔ˜ ·fi ÙÔÓ ‰Â‡ÙÂÚÔ, ¤ÌÙÔ Î·È ¤ÎÙÔ ÓˆÙÈ·›Ô ÛfiÓ‰˘ÏÔ, Î·È ·fi ÙÔÓ ÚÒÙÔ Î·È ‰Â‡- ÙÂÚÔ ÔÛÊ˘˚Îfi… ÎfiÌÔÈ Â‰Ò Î·È ÂÚÈÊÂÚfiÌÂÓ˜ ‚Ï¿‚˜, ‹ Ï¢ÚÈο ÙÚ·‡- Ì·Ù·, ÛÙÔ˘˜ Ì˘˚ÎÔ‡˜ Î·È Ó¢ÚÈÎÔ‡˜ ÈÛÙÔ‡˜». Ÿˆ˜ ÂÍËÁ› Ô °Î¿ÚÓÙÓÂÚ, «·˘Ù‹ Ë ÔÚÔÏÔÁ›· Â›Ó·È Î·Ù·ÓÔËÙ‹ Û ¤Ó·Ó ÔÛÙÂÔ·ıËÙÈÎfi, ·ÏÏ¿ ۯ‰fiÓ ÛÂ Î·Ó¤Ó·Ó ¿ÏÏÔÓ» (1952, Û. 217). ™ÙÔÓ ∫¤˘ÛÈ Ô ƒ¿ÓÙÈ ·Ó·ÁÓˆÚ›˙ÂÈ fiÏ· Ù· ÁÓˆÛÙ¿ Ù¯ӿÛÌ·Ù· ÙÔ˘ ·Ú·- „˘¯ÈÎÔ‡ Â·ÁÁ¤ÏÌ·ÙÔ˜: «O ∫¤˘ÛÈ ¯ÚËÛÈÌÔÔÈÔ‡Û ÂÎÊÚ¿ÛÂȘ ÙÔ˘ Ù‡Ô˘ “ÓÈÒıˆ fiÙÈ…” Î·È “ÂÓ‰¤¯ÂÙ·È”, ‰ËÏ·‰‹ ÂÚÈÊÚ·ÛÙÈÎÔ‡˜ fiÚÔ˘˜ Ô˘ ¯ÚËÛÈ- ÌÔÔÈÔ‡ÓÙ·È ÁÈ· Ó· ·ÔÊ¢¯ıÔ‡Ó Î·ÙËÁÔÚËÌ·ÙÈΤ˜ ‰ËÏÒÛÂȘ» (1982, Û. 189). ∆· ÁÈ·ÙÚÔÛfiÊÈ· ÙÔ˘ ∫¤˘ÛÈ ÌÔÈ¿˙Ô˘Ó ÌÂ Û˘ÓÙ·Á¤˜ ÌÂ۷ȈÓÈÎÔ‡ ‚ÔÙ·- ÓÈÛÙ‹: ·Ó ÛÔ˘ ÔÓ¿ÂÈ ÙÔ fi‰È, ¯ÚËÛÈÌÔÔ›ËÛ ÊÔ‡ÌÔØ Û ¤Ó· ̈Úfi Ì Û·- ÛÌÔ‡˜ ‚¿Ï ηٿÏ·ÛÌ· ·fi ÚÔ‰·ÎÈÓÈ¿Ø ÁÈ· ÙËÓ ˘‰ÚˆÈΛ· ¯ÚËÛÈÌÔÔ›Ë- Û ·fiÛÙ·ÁÌ· ÎÔÚÈÔ‡Ø ÁÈ· Ù· ·ÚıÚÈÙÈο οÓ ̷ϿÍÂȘ Ì ÊÈÛÙÈΤϷÈÔØ Î·È ÁÈ· ÙË Ê˘Ì·Ù›ˆÛË —·fi ÙËÓ ÔÔ›· ¤·Û¯Â Ë Á˘Ó·›Î· ÙÔ˘— ‰ÒÛ ÛÙ¿¯ÙË ·fi ͇ÏÔ Ì·ÌÔ‡. ◊Ù·Ó ÔÈ ‰È·ÁÓÒÛÂȘ ÙÔ˘ ∫¤˘ÛÈ ·ÎÚȂ›˜; ∂›Ó·È ‰‡ÛÎÔ- ÏÔ Ó· ÂÈ Î·Ó›˜. ∏ Ì·ÚÙ˘Ú›· ÌÂÚÈÎÒÓ ·ÛıÂÓÒÓ ‰ÂÓ ·ÔÙÂÏ› ÂÏÂÁ¯fiÌÂÓÔ ›ڷ̷ — Î·È ÌÂٷ͇ ÙˆÓ ÚÔÊ·Ó¤ÛÙÂÚˆÓ ·ÔÙ˘¯ÈÒÓ ÙÔ˘ ‹Ù·Ó ·ÚÎÂÙÔ› ·ÛıÂÓ›˜ Ô˘ ¤ı·Ó·Ó ·ÊÔ‡ ¤ÁÚ·„·Ó ÛÙÔÓ ∫¤˘ÛÈ, ·ÏÏ¿ ÚÈÓ ‰Ôı› Ë «ÁÓˆ- Ì¿ÙÂ˘Û‹» ÙÔ˘. ™Â Ì›· ·fi ÙȘ ÂÚÈÙÒÛÂȘ ·˘Ù¤˜, Ô ∫¤˘ÛÈ ¤‰ˆÛ ÌÈ· «ÁÓˆ- Ì¿Ù¢ÛË» Ô˘ ·ÊÔÚÔ‡Û οÔÈÔ ÎÔÚÈÙÛ¿ÎÈ, ÁÈ· ÙÔ ÔÔ›Ô Û˘Ó¤ÛÙËÛ ¤Ó· ÔχÏÔÎÔ ‰È·ÈÙËÙÈÎfi ÚfiÁÚ·ÌÌ· ÚÔÎÂÈ̤ÓÔ˘ Ó· ıÂÚ·¢ı› ·fi ÙËÓ ·Ûı¤ÓÂÈ¿ ÙÔ˘, ·ÏÏ¿ ÚÔÂȉÔÔ›ËÛÂ: «Î·È ·˘Ùfi ÂÍ·ÚÙ¿Ù·È ·fi ÙÔ ·Ó ¤Ó· ·fi Ù· Ú¿ÁÌ·Ù· Ô˘ Â›Ó·È Ó· Á›ÓÔ˘Ó Û‹ÌÂÚ· ı· Á›ÓÂÈ ‹ fi¯È, ηٷϷ‚·›- ÓÂÙÂ;». ∆Ô ÎÔÚÈÙÛ¿ÎÈ fï˜ ›¯Â Âı¿ÓÂÈ, ‰˘ÛÙ˘¯Ò˜, ÙËÓ ÚÔËÁÔ˘Ì¤ÓË (Randi 1982, Û. 189-195). ªÂ ÌÂÁ¿ÏË ·Ó˘ÔÌÔÓËÛ›· ÏÔÈfiÓ ÂÚ¿Û·Ì οو ·fi ÌÈ· ÈӷΛ‰· ÌÂ
  • 94. A¶OK§I™EI™ 81 EIKONA 4. ªË¯¿ÓËÌ· Â͈·ÈÛıËÙËÚȷ΋˜ ·ÓÙ›Ï˄˘ (ESP) ÛÙËÓ ∂Ù·ÈÚ›· ŒÚ¢ӷ˜ Î·È ¢È·ÊˆÙÈÛÌÔ‡. [ºˆÙÔÁÚ·Ê›·: ª¿ÈÎÏ ™¤ÚÌÂÚ.] ÙË ÊÚ¿ÛË «°È· Ó· οÓÔ˘Ì ¤Î‰ËÏË ÙËÓ ·Á¿Ë ÙÔ˘ £ÂÔ‡ Î·È ÙÔ˘ ·ÓıÚÒ- Ô˘» Î·È Ì‹Î·Ì ÛÙȘ ·›ıÔ˘Û˜ ÙÔ˘ ÎÏËÚÔ‰ÔÙ‹Ì·ÙÔ˜ ÙÔ˘ ŒÓÙÁÎ·Ú ∫¤˘ÛÈ. ª¤Û· ‰ÂÓ ˘‹Ú¯·Ó ¯ÒÚÔÈ ÂÚÁ·ÛÙËÚ›ˆÓ Ô‡Ù ÂÈÛÙËÌÔÓÈο fiÚÁ·Ó·, ÂÎÙfi˜ ·fi ¤Ó· Ì˯¿ÓËÌ· Â͈·ÈÛıËÙËÚȷ΋˜ ·ÓÙ›Ï˄˘ (ESP) ÂÎÙÂıÂÈ̤ÓÔ Û Â- Ú›ÔÙË ı¤ÛË, ÛÙÔÓ ‰È¿‰ÚÔÌÔ ˘Ô‰Ô¯‹˜ (‚Ï. ∂ÈÎfiÓ· 4). ªÈ· ÌÂÁ¿ÏË ÈӷΛ- ‰· ‰›Ï· ·fi ÙÔ Ì˯¿ÓËÌ· ·Ó·ÎÔ›ÓˆÓ fiÙÈ Û ϛÁË ÒÚ· ı· ÁÈÓfiÙ·Ó ›ڷ- Ì· Â͈·ÈÛıËÙËÚȷ΋˜ ·ÓÙ›Ï˄˘ Û ÌÈ· ÁÂÈÙÔÓÈ΋ ·›ıÔ˘Û·. ∞̤ۈ˜ ·‰Ú¿- Í·Ì ÙËÓ Â˘Î·ÈÚ›·. ∆Ô Ì˯¿ÓËÌ· ESP ÂÚÈ›¯Â ÙȘ ÁÓˆÛÙ¤˜ οÚÙ˜ ÙÔ˘ ∑¤ÓÂÚ [ÂÈÓÔ‹ıËÎ·Ó ·fi ÙÔÓ ∫.∂. ∑¤ÓÂÚ (K.E. Zener) Î·È ·ÂÈÎÔÓ›˙Ô˘Ó Â˘‰È¿ÎÚÈÙ· Û¯‹Ì·Ù· ÚÔ˜ ·Ó·ÁÓÒÚÈÛË Û ·Ú·„˘¯Èο ÂÈÚ¿Ì·Ù·], Ì ¤Ó· ÎÔ˘Ì› ÁÈ· ηı¤Ó· ·fi Ù· ¤ÓÙ ۇ̂ÔÏ· — ÛÙ·˘Úfi, ÙÂÙÚ¿ÁˆÓÔ, ·ÛÙ¤ÚÈ, ·ÎÏÔ Î·È Î‡Ì·Ù·. ŒÓ·˜ ·fi ÙÔ˘˜ ‰È¢ı˘ÓÙ¤˜ Ù˘ A.R.E. ¤Î·Ó ÙËÓ ¤Ó·ÚÍË Ì ÌÈ· ‰È¿ÏÂÍË ÁÈ· ÙËÓ ESP ÁÈ· ÙÔÓ ŒÓÙÁÎ·Ú ∫¤˘ÛÈ Î·È ÁÈ· ÙËÓ ·Ó¿Ù˘ÍË ÙˆÓ ·Ú·„˘¯ÈÎÒÓ , ‰˘Ó¿ÌˆÓ. ∂Í‹ÁËÛ ˆ˜ οÔÈÔÈ ÁÂÓÓÈÔ‡ÓÙ·È Ì ·Ú·„˘¯Èο ¯·Ú›ÛÌ·Ù·, ÂÓÒ ¿ÏÏÔÈ ¯ÚÂÈ¿˙ÔÓÙ·È ÂÍ¿ÛÎËÛË, ·ÏÏ¿ ˆ˜ fiÏÔÈ ¤¯Ô˘Ì ÙË ‰‡Ó·ÌË ·˘Ù‹ Û οÔÈÔÓ ‚·ıÌfi. ŸÙ·Ó ˙‹ÙËÛ ÙË Û˘ÌÌÂÙÔ¯‹ ÙÔ˘ ÎÔÈÓÔ‡, ÂΉ‹ÏˆÛ· ÙËÓ ÂÈ- ı˘Ì›· Ó· Â›Ì·È Ï‹Ù˘. ¢ÂÓ ÌÔ˘ ‰fiıËΠηÌÈ¿ Ô‰ËÁ›· ÁÈ· ÙÔ Ò˜ ı· Ï¿Ì- ‚·Ó· Ù· ·Ú·„˘¯Èο ÌËӇ̷ٷ, ÁÈ’ ·˘Ùfi ÏÔÈfiÓ ÚÒÙËÛ·. O ÂÎ·È‰Â˘Ù‹˜ ÌÔ‡ ÂÍ‹ÁËÛ fiÙÈ ı· Ú¤ÂÈ Ó· Û˘ÁÎÂÓÙÚÒÛˆ ÙËÓ ÚÔÛÔ¯‹ ÌÔ˘ ÛÙÔ Ì¤ÙˆÔ ÙÔ˘ ÂÎÔÌÔ‡. ∂›·Ó Î·È ÛÙ· ¿ÏÏ· 34 ¿ÙÔÌ· Ô˘ ‚Ú›ÛÎÔÓÙ·Ó ÛÙËÓ ·›ıÔ˘- Û· Ó· οÓÔ˘Ó ÙÔ ›‰ÈÔ. Œ‰ˆÛ·Ó Û fiÏÔ˘˜ Ì·˜ ·fi ÌÈ· οÚÙ· ‚·ıÌÔÏfiÁËÛ˘ Ù˘ ·Ú·„˘¯È΋˜ ‰ÔÎÈÌ‹˜ (‚Ï. EÈÎfiÓ· 5), Ì ‰ÈϤ˜ ÛًϘ ÁÈ· ÙȘ ÂÈÏÔ-
  • 95. 82 MEPO™ ¢EYTEPO. æEY¢OE¶I™THMH KAI ¢EI™I¢AIMONIA EIKONA 5. H οÚÙ· ÙÔ˘ M¿ÈÎÏ ™¤ÚÌÂÚ Ì ٷ ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù· ÙÔ˘ ÙÂÛÙ ESP. Á¤˜ Ì·˜ Î·È ÙȘ ÛˆÛÙ¤˜ ··ÓÙ‹ÛÂȘ, ÔÈ Ôԛ˜ ‰fiıËÎ·Ó ÌÂÙ¿ ÙÔ Ù¤ÏÔ˜ ÙÔ˘ ÂÈÚ¿Ì·ÙÔ˜. ∫¿Ó·Ì ‰‡Ô ‰ÔÎÈ̤˜, ηıÂÌÈ¿ Ì 25 οÚÙ˜. ¶¤Ù˘¯· 7 ÛˆÛÙ¤˜ ··ÓÙ‹ÛÂȘ ÛÙËÓ ÚÒÙË ‰ÔÎÈÌ‹, ÛÙËÓ ÔÔ›· ÚÔÛ·ıÔ‡Û· ÂÈÏÈÎÚÈÓ¿ Ó· Ï¿- ‚ˆ ÙÔ Ì‹Ó˘Ì·, Î·È 3 ÛˆÛÙ¤˜ ÛÙË ‰Â‡ÙÂÚË, ηٿ ÙËÓ ÔÔ›· ÁÈ· οı οÚÙ· ∑¤ÓÂÚ ÛËÌ›ˆÛ· ÛÙ·˘Úfi. O ÂÎ·È‰Â˘Ù‹˜ Ì¿˜ ÂÍ‹ÁËÛ ˆ˜ «5 ÛˆÛÙ¤˜ ··ÓÙ‹ÛÂȘ Â›Ó·È Ô Ì¤ÛÔ˜ fiÚÔ˜, Ù· Ù˘¯·›· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù· Â›Ó·È ÌÂٷ͇ 3 Î·È 7, ÂÓÒ ¿Óˆ ·fi 7 ·Ô- ÙÂÏ› ¤Ó‰ÂÈÍË ·Ú·„˘¯È΋˜ ÈηÓfiÙËÙ·˜». ∆ÔÓ ÚÒÙËÛ· ÙfiÙÂ, «·Ó 3 Ì 7 ··- ÓÙ‹ÛÂȘ Â›Ó·È Ù˘¯·›Â˜ Î·È ¿Óˆ ·fi 7 Â›Ó·È ¤Ó‰ÂÈÍË ·Ú·„˘¯È΋˜ ÈηÓfiÙË- Ù·˜, ÙÈ Á›ÓÂÙ·È Ì οÔÈÔÓ Ô˘ ÂÙ˘¯·›ÓÂÈ ÏÈÁfiÙÂÚ· ·fi 3;» O ÂÎ·È‰Â˘Ù‹˜ ÌÔ‡ ·¿ÓÙËÛ ˆ˜ «·˘Ùfi Â›Ó·È ÛËÌ¿‰È ·ÚÓËÙÈ΋˜ ESP» (‰ÂÓ ÌÔ˘ ÂÍ‹ÁËÛ ÙÈ ı· ÂÈ ·˘Ùfi). ™ÙË Û˘Ó¤¯ÂÈ·, ÎÔ›Ù·Í· Ù· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù· ÙˆÓ ˘fiÏÔÈˆÓ ÌÂÏÒÓ Ù˘ ÔÌ¿‰·˜. ™ÙËÓ ÚÒÙË ‰ÔÎÈÌ‹, ÙÚÂȘ ›¯·Ó ÂÙ‡¯ÂÈ 2 ÛˆÛÙ¤˜ ··- ÓÙ‹ÛÂȘ Î·È ¿ÏÏÔÈ ÙÚÂȘ ›¯·Ó ÂÙ‡¯ÂÈ 8, ÂÓÒ ÛÙË ‰Â‡ÙÂÚË ‰ÔÎÈÌ‹ ¤Ó·˜ ›¯Â 9 ÛˆÛÙ¤˜. ŒÙÛÈ, ·Ó Î·È ÂÁÒ ÚÔÛˆÈο ‰ÂÓ Ê·ÈÓfiÙ·Ó Ó· ¤¯ˆ ·Ú·„˘¯ÈΤ˜ ÈηÓfiÙËÙ˜, ÙÔ˘Ï¿¯ÈÛÙÔÓ Ù¤ÛÛÂÚȘ ¿ÏÏÔÈ Â›¯·Ó. ◊ Ì‹ˆ˜ fi¯È; ¶ÚÈÓ ÊÙ¿ÛÔ˘Ì ÛÙÔ Û˘Ì¤Ú·ÛÌ· fiÙÈ ÙÔ ˘„ËÏfi ÛÎÔÚ ‰ËÏÒÓÂÈ ÌÂÁ¿ÏË ·-
  • 96. A¶OK§I™EI™ 83 Ú·„˘¯È΋ ÈηÓfiÙËÙ·, ı· Ú¤ÂÈ Ó· ÁÓˆÚ›˙Ô˘Ì ÙÈ Â›‰Ô˘˜ ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù· ı· ›¯·Ì ·Ó Ù· ˘ÔΛÌÂÓ· ÙÔ˘ ÂÈÚ¿Ì·ÙÔ˜ Â¤ÏÂÁ·Ó ÙÂÏ›ˆ˜ ÛÙËÓ Ù‡¯Ë. ∆· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù· ÙˆÓ Ù˘¯·›ˆÓ ÂÈÏÔÁÒÓ ÌÔÚÔ‡Ó Ó· ÚÔ‚ÏÂÊıÔ‡Ó Ì ‚¿ÛË ÙË ıˆڛ· ÙˆÓ Èı·ÓÔÙ‹ÙˆÓ Î·È ÙË ÛÙ·ÙÈÛÙÈ΋ ·Ó¿Ï˘ÛË. OÈ ÂÈÛÙ‹ÌÔÓ˜ ¯ÚË- ÛÈÌÔÔÈÔ‡Ó Û˘ÁÎÚ›ÛÂȘ ÌÂٷ͇ Ù˘ ÛÙ·ÙÈÛÙÈ΋˜ Úfi‚Ï„˘ ÙˆÓ ·ÔÙÂÏÂ- ÛÌ¿ÙˆÓ ÂÈÚ·Ì·ÙÈÎÒÓ ‰ÔÎÈÌÒÓ Î·È ÙˆÓ Ú·ÁÌ·ÙÈÎÒÓ ·ÔÙÂÏÂÛÌ¿ÙˆÓ, ÁÈ· Ó· ‰È·ÈÛÙÒÛÔ˘Ó ·Ó Ù· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù· Â›Ó·È ÛÙ·ÙÈÛÙÈÎÒ˜ ÛËÌ·ÓÙÈο, ·Ó ‰Ë- Ï·‰‹ Â›Ó·È Î·Ï‡ÙÂÚ· ·’ fiÙÈ Ù· Ù˘¯·›·. ∆· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù· Ù˘ ‰ÔÎÈÌ‹˜ Ô˘ οӷÌ ٷ›ÚÈ·˙·Ó Û·ÊÒ˜ Ì ÙËÓ ·Ó·ÌÂÓfiÌÂÓË Î·Ù·ÓÔÌ‹ Ù˘¯·›ˆÓ ·ÔÙÂÏÂ- ÛÌ¿ÙˆÓ. ∂Í‹ÁËÛ· ÏÔÈfiÓ ÛÙËÓ ÔÌ¿‰·: «™ÙËÓ ÚÒÙË ‰ÔÎÈÌ‹, ÙÚÂȘ ¤Ù˘¯·Ó 2 Ûˆ- ÛÙ¤˜ ··ÓÙ‹ÛÂȘ, ÙÚÂȘ 8 Î·È fiÏÔÈ ÔÈ ¿ÏÏÔÈ (›ÎÔÛÈ ÂÓÓ¤· ¿ÙÔÌ·) ÌÂٷ͇ 3 Î·È 7. ™ÙË ‰Â‡ÙÂÚË ‰ÔÎÈÌ‹, ˘‹ÚÍ ¤Ó·˜ Ì 9, ‰‡Ô Ì 2 Î·È ¤Ó·˜ Ì 1, ÂÓÒ ·˘ÙÔ› Ô˘ ›¯·Ó Ù· Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ӷ ÛÎÔÚ ‹Ù·Ó ‰È·ÊÔÚÂÙÈÎÔ› ·fi ÂΛÓÔ˘˜ Ô˘ ›¯·Ó ÂÙ‡¯ÂÈ ·ÓÙ›ÛÙÔȯ· ˘„ËÏ¿ ‹ ¯·ÌËÏ¿ ÛÎÔÚ ÛÙËÓ ÚÒÙË ‰ÔÎÈÌ‹! ¢ÂÓ ÌÔÈ- ¿˙ÂÈ ·˘Ùfi Ì ÌÈ· ηÓÔÓÈ΋ ηٷÓÔÌ‹ Á‡Úˆ ·fi ¤Ó·Ó ̤ÛÔ fiÚÔ 5;» O ÂÎ- ·È‰Â˘Ù‹˜ Á‡ÚÈÛÂ Î·È ÌÔ˘ › ¯·ÌÔÁÂÏÒÓÙ·˜: «ª‹ˆ˜ Â›Û·È Ì˯·ÓÈÎfi˜ ‹ ηӤӷ˜ ·fi ·˘ÙÔ‡˜ ÙÔ˘˜ ÛÙ·ÙÈÛÙÈÎÔÏfiÁÔ˘˜ ‹ οÙÈ Ù¤ÙÔÈÔ;». ∏ ÔÌ¿‰· ¤‚·- Ï ٷ Á¤ÏÈ· Î·È ÂΛÓÔ˜ Û˘Ó¤¯ÈÛ ÙËÓ ÔÌÈÏ›· ÙÔ˘ ÁÈ· ÙÔ Ò˜ ÌÔÚ› ηÓ›˜ Ó· ‚ÂÏÙÈÒÛÂÈ ÙȘ ·Ú·„˘¯ÈΤ˜ ÙÔ˘ ÈηÓfiÙËÙ˜ Ì ÙËÓ ÂÍ¿ÛÎËÛË. ŸÙ·Ó ÚÒÙËÛ ·Ó ˘¿Ú¯Ô˘Ó ·Ôڛ˜, ÂÚ›ÌÂÓ· ÒÛÔ˘ Ó· ÙÂÏÂÈÒÛÔ˘Ó ÔÈ ˘fiÏÔÈÔÈ Î·È ÌÂÙ¿ ÙÔÓ ÚÒÙËÛ·: «ª·˜ ›·Ù ˆ˜ ÂÚÁ¿˙ÂÛÙ ÛÙËÓ A.R.E. Â‰Ò Î·È Î¿ÌÔÛ˜ ‰ÂηÂٛ˜, ÛˆÛÙ¿;». ŒÁÓ„ ηٷʷÙÈο. «ª·˜ ›·Ù Â›Û˘ ˆ˜ Ì ÙËÓ ÂÌÂÈÚ›· ÌÔÚ› ηÓ›˜ Ó· ‚ÂÏÙÈÒÛÂÈ ÙȘ ÈηÓfiÙËÙ¤˜ ÙÔ˘, ¤ÙÛÈ;». ∞̤ۈ˜ ηٿϷ‚ Ô‡ ÙÔ ‹Á·ÈÓ· Î·È Â› «ŸÌˆ˜....», ÔfiÙ ÙÔÓ ‰È¤ÎÔ„· Ì ÙÔ Û˘Ì¤Ú·ÛÌ·: «™˘ÓÂÒ˜, ı· Ú¤ÂÈ ÙÒÚ· È· Ó· ›ÛÙ Ô- χ ηÏfi˜ Û ٤ÙÔÈÔ˘ ›‰Ô˘˜ ÙÂÛÙ. ∆È ı· ϤÁ·Ù ӷ Û·˜ ÛÙ›ÏÔ˘Ì ٷ Û‡Ì- ‚ÔÏ· Ì ÙÔ Ì˯¿ÓËÌ·; µ¿˙ˆ ÛÙÔ›¯ËÌ· ˆ˜ ÌÔÚ›Ù ӷ ÂÙ‡¯ÂÙ ÙÔ˘Ï¿¯È- ÛÙÔÓ 15 ·fi Ù· 25». ¢ÂÓ ÂÓıÔ˘ÛÈ¿ÛÙËΠ̠ÙËÓ ÚfiÙ·Û‹ ÌÔ˘ Î·È ÂÍ‹ÁËÛ ÛÙËÓ ÔÌ¿‰· ˆ˜ ›¯Â Ôχ ηÈÚfi Ó· ÂÍ·ÛÎËı› ηÈ, Ô‡Ùˆ˜ ‹ ¿Ïψ˜, ‰ÂÓ Â›- ¯·Ì ÙÔÓ ¯ÚfiÓÔ ÁÈ· Ó· οÓÔ˘Ì ¤Ó· Ù¤ÙÔÈÔ ›ڷ̷. ¢È¤Ï˘Û ‚È·ÛÙÈο ÙË Û˘ÁΤÓÙÚˆÛË Î·È ÁÚ‹ÁÔÚ· ÌÂÚÈÎÔ› ·fi ÙËÓ ÔÌ¿‰· Û˘ÁÎÂÓÙÚÒıËÎ·Ó Á‡Úˆ ÌÔ˘ Î·È ÌÔ˘ ˙‹ÙËÛ·Ó Ó· ÂÍËÁ‹Ûˆ ÙÈ ÂÓÓÔÔ‡Û· ϤÁÔÓÙ·˜ «Î·ÓÔÓÈ΋ ηٷÓÔ- Ì‹ Á‡Úˆ ·fi ¤Ó·Ó ̤ÛÔ fiÚÔ 5». ™Â ¤Ó· ÎÔÌÌ¿ÙÈ ¯·ÚÙ› ۯ‰›·Û· Úfi¯ÂÈÚ· ÌÈ· ηÌ‡ÏË Î·ÓÔÓÈ΋˜ ηٷ- ÓÔÌ‹˜, ÁÓˆÛÙ‹˜ Î·È ˆ˜ Έ‰ˆÓÔÂȉԇ˜ (‚Ï. EÈÎfiÓ· 6). ∂Í‹ÁËÛ· ˆ˜ Ô Ì¤- ÛÔ˜ ·ÚÈıÌfi˜ ÛˆÛÙÒÓ ÚԂϤ„ÂˆÓ ·Ó·Ì¤ÓÂÙ·È ‚¿ÛÂÈ ÙÔ˘ ÓfiÌÔ˘ ÙˆÓ Èı·- ÓÔÙ‹ÙˆÓ Ó· Â›Ó·È 5 (5 ·fi 25). O ·ÚÈıÌfi˜ ÙˆÓ ÛˆÛÙÒÓ ··ÓÙ‹ÛÂˆÓ ·Ó·- ̤ÓÂÙ·È Ó· Î˘Ì·›ÓÂÙ·È Á‡Úˆ ·fi ÙÔÓ ÛÙ·ıÂÚfi ̤ÛÔ fiÚÔ Î·Ù¿ +2 ‹ –2. ŒÙÛÈ, ÁÈ· ÌÈ· ÔÌ¿‰· Ì ÙÔ Ì¤ÁÂıÔ˜ Ù˘ ‰È΋˜ Ì·˜, ÙÔ ÁÂÁÔÓfi˜ fiÙÈ Î¿ÔÈÔ˜ ¤Ù˘-
  • 97. 84 MEPO™ ¢EYTEPO. æEY¢OE¶I™THMH KAI ¢EI™I¢AIMONIA ¶Èı·ÓfiÙËÙ· ÂÈÙ˘¯›·˜ ∞ÚÈıÌfi˜ ηٿ Ù‡¯ËÓ ÛˆÛÙÒÓ ··ÓÙ‹ÛÂˆÓ Û 25 ÂÚˆÙ‹ÛÂȘ. EIKONA 6. ∫ˆ‰ˆÓÔÂȉ‹˜ ηÌ‡ÏË ÁÈ· Ì›· ‰ÔÎÈÌ‹ 25 ÂÚˆÙ‹ÛÂˆÓ Ì 5 ‰˘ÓËÙÈο Ûˆ- ÛÙ¤˜ ··ÓÙ‹ÛÂȘ. ∞Ó ÂÓÂÚÁԇ̠ηٿ Ù‡¯ËÓ, Ë ıˆڛ· ÙˆÓ Èı·ÓÔÙ‹ÙˆÓ ÚԂϤÂÈ fiÙÈ ÔÈ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔÈ (ÙÔ 79%) ı· ¤¯Ô˘Ó ·fi 3 ¤ˆ˜ 7 ÂÈÙ˘¯›Â˜, ÂÓÒ Ë Èı·ÓfiÙËÙ· Ó· ¤¯Ô˘Ó ÂÚÈÛÛfiÙÂÚ˜ ·fi 8 ÛˆÛÙ¤˜ ··ÓÙ‹ÛÂȘ Â›Ó·È 10,9% (Û˘ÓÂÒ˜, Û ÌÈ· ÔÌ¿‰· 25 ·ÙfiÌˆÓ ı· ÚÔ·ÙÔ˘Ó ¿ÓÙÔÙ ·ÚÎÂÙ¤˜ ÂÚÈÙÒÛÂȘ ·ÙfiÌˆÓ Ì ٤ÙÔÈ· Ù˘¯·›· ÛÎÔÚ), Ë Èı·ÓfiÙËÙ· Ó· ‰ÒÛÂÈ Î·Ó›˜ 15 ÛˆÛÙ¤˜ ··ÓÙ‹ÛÂȘ Â›Ó·È ÂÚ› ÙÔ 1 ÛÙȘ 90.000, 20 ÛˆÛÙ¤˜ ··ÓÙ‹ÛÂȘ 1 ÛÙ· 5 ÂηÙÔÌ̇ÚÈ· Î·È Ë Èı·ÓfiÙËÙ· Ó· ÂÈÙ‡¯ÂÈ Î·Ó›˜ Î·È ÙȘ 25 ÛˆÛÙ¤˜ ··ÓÙ‹ÛÂȘ Â›Ó·È ÂÚ›Ô˘ 1 ÛÙ· 300 ÙÂÙÚ¿ÎȘ ÂηÙÔÌ̇ÚÈ·. ¯Â ›Ù 8 ›Ù ÌfiÓÔÓ 1 ‹ 2 ÛˆÛÙ¤˜ ··ÓÙ‹ÛÂȘ ‰ÂÓ ı· Ú¤ÂÈ Ó· ıˆÚÂ›Ù·È ÂÍ·ÈÚÂÙÈÎfi. ∞˘Ùfi ·ÎÚÈ‚Ò˜ Â›Ó·È ÙÔ ·Ó·ÌÂÓfiÌÂÓÔ ·ÔÙ¤ÏÂÛÌ· ·fi ÌÈ· Ù˘- ¯·›· ηٷÓÔÌ‹. ∆· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù· ÏÔÈfiÓ ÙˆÓ ‰ÔÎÈÌÒÓ ·˘ÙÒÓ ˘Ô‰ËÏÒÓÔ˘Ó ˆ˜ ‰ÂÓ ¤‰Ú·Û ٛÔÙ· ¤Ú·Ó Ù˘ Ù˘¯·ÈfiÙËÙ·˜. ∏ ·fiÎÏÈÛË ·fi ÙÔÓ Ì¤ÛÔ fiÚÔ ÛÙÔ Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓÔ ›ڷ̷ ‰ÂÓ ‹Ù·Ó ÌÂÁ·Ï‡ÙÂÚË ·fi ÙËÓ ·Ó·ÌÂÓfiÌÂÓË. ∞Ó ÙÔ Ï‹ıÔ˜ ÙÔ˘ ÎÔÈÓÔ‡ ‹Ù·Ó Ù˘ Ù¿Í˘ ÙˆÓ ÂηÙÔÌÌ˘Ú›ˆÓ, .¯. ̤ۈ ÌÈ·˜ ÙË- ÏÂÔÙÈ΋˜ ÂÎÔÌ‹˜, ı· ‰›ÓÔÓÙ·Ó ·ÎfiÌË ÌÂÁ·Ï‡ÙÂÚ˜ ¢ηÈڛ˜ ·ÚÂÚÌË- Ó›·˜ ÙˆÓ ·ÔÙÂÏÂÛÌ¿ÙˆÓ. ™ÙËÓ ˘ÔıÂÙÈ΋ ·˘Ù‹ ÂÚ›ÙˆÛË, ¤Ó· ÂÏ¿¯ÈÛÙÔ ÔÛÔÛÙfi ÙˆÓ Û˘ÌÌÂÙ¯fiÓÙˆÓ ı· ›¯Â ÙÚÂȘ ÛÙ·ıÂÚ¤˜ ·ÔÎÏ›ÛÂȘ ·fi ÙÔÓ Ì¤ÛÔ fiÚÔ, Ì ¿ÏÏ· ÏfiÁÈ· ı· ÂÙ‡¯·ÈÓ 11 ·fi Ù· 25 ۇ̂ÔÏ·, ¤Ó· ·ÎfiÌË ÌÈÎÚfiÙÂÚÔ ÔÛÔÛÙfi ı· ¤ÊÙ·Ó ÙȘ Ù¤ÛÛÂÚȘ ÛÙ·ıÂÚ¤˜ ·ÔÎÏ›ÛÂȘ, ‰ËÏ·‰‹ ı·
  • 98. A¶OK§I™EI™ 85 ›¯Â 13 ÛˆÛÙ¤˜ ÚԂϤ„ÂȘ Î.Ô.Î. ∫·È fiÏ· ·˘Ù¿ ‚¿ÛÂÈ ÙÔ˘ Èı·ÓÔ‡ Î·È ÙÔ˘ Ù˘¯·›Ô˘, fiˆ˜ ÂΉËÏÒÓÔÓÙ·È ÚÔÎÂÈ̤ÓÔ˘ ÁÈ· ÌÂÁ¿ÏÔ˘˜ ·ÚÈıÌÔ‡˜. ŸÛÔÈ È- ÛÙÂ‡Ô˘Ó ÛÙËÓ ·Ú·„˘¯È΋ ‰‡Ó·ÌË Ù›ÓÔ˘Ó Ó· Û˘ÁÎÂÓÙÚÒÓÔ˘Ó ÙËÓ ÚÔÛÔ¯‹ ÙÔ˘˜ Á‡Úˆ ·fi fiÛÔ˘˜ ·ÔÎÏ›ÓÔ˘Ó ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔ (Ì ÙË ÛÙ·ÙÈÛÙÈ΋ ¤ÓÓÔÈ·) Î·È ÙÔ˘˜ ÂȉÂÈÎÓ‡Ô˘Ó Û·Ó ˙ˆÓÙ·Ó‹ ·fi‰ÂÈÍË Ù˘ ‡·Ú͢ Ù¤ÙÔÈˆÓ ÈηÓÔ- ًوÓ. ∏ ÛÙ·ÙÈÛÙÈ΋ fï˜ Ì·˜ ‰È·‚‚·ÈÒÓÂÈ ˆ˜ ·Ó Ë ˘fi ÂͤٷÛË ÔÌ¿‰· Â›Ó·È ·ÚÎÔ‡ÓÙˆ˜ ÌÂÁ¿ÏË, Â›Ó·È ·Ó·ÌÂÓfiÌÂÓÔ Ó· ÂÌÊ·ÓÈÛÙÔ‡Ó ¿ÙÔÌ· Ì Ô- χ ˘„ËÏ¿ ÛÎÔÚ. ªÔÚ› ÏÔÈfiÓ Ó· ˘¿Ú¯Ô˘Ó „‡‰Ë Î·È ·ÈÛ¯Ú¿ „‡‰Ë, fï˜ Ë ÛÙ·ÙÈÛÙÈ΋ ¤¯ÂÈ ÙË ‰˘Ó·ÙfiÙËÙ· Ó· ·Ôηχ„ÂÈ ÙËÓ ·Ï‹ıÂÈ·, fiÙ·Ó Ë „¢‰ÔÂÈÛÙ‹ÌË ÚÔÛ·ı› Ó· ›ÛÂÈ ÌÈ· ·Ó˘Ô„›·ÛÙË ÔÌ¿‰· ·ÓıÚÒˆÓ. ªÂÙ¿ ÙÔ ›ڷ̷, ÌÈ· Á˘Ó·›Î· Ì ·ÎÔÏÔ‡ıËÛ ¤Íˆ ·fi ÙËÓ ·›ıÔ˘Û· Î·È Ì ÚÒÙËÛÂ: «∂›Û·È ¤Ó·˜ ·fi ·˘ÙÔ‡˜ ÙÔ˘˜ ÛÎÂÙÈÎÈÛÙ¤˜, ¤ÙÛÈ ‰ÂÓ Â›Ó·È;». «¶Ú¿ÁÌ·ÙÈ, ›̷Ȼ, Ù˘ ·¿ÓÙËÛ·. «§ÔÈfiÓ, Ò˜ ÌÔÚ›˜ Ó· ÂÍËÁ‹ÛÂȘ Û˘ÌÙÒÛÂȘ, fiˆ˜ .¯. fiÙ·Ó ËÁ·›- Óˆ ÛÙÔ ÙËϤʈÓÔ ÁÈ· Ó· ¿Úˆ ÌÈ· Ê›ÏË ÌÔ˘ Î·È ÙËÓ ›‰È· ÛÙÈÁÌ‹ ÌÔ˘ ÙËÏÂ- ʈÓ› ÂΛÓË; ¢ÂÓ Â›Ó·È ·˘Ùfi ·Ú¿‰ÂÈÁÌ· ·Ú·„˘¯È΋˜ ÂÈÎÔÈÓˆÓ›·˜;» «Ÿ¯È, ‰ÂÓ Â›Ó·È», Ù˘ ·¿ÓÙËÛ·. «∂›Ó·È ¤Ó· ·Ú¿‰ÂÈÁÌ· ÛÙ·ÙÈÛÙÈ΋˜ Û‡ÌÙˆÛ˘. N· Û ڈًۈ ÙÔ ÂÍ‹˜: ¶fiÛ˜ ÊÔÚ¤˜ ¤¯ÂȘ ¿ÂÈ Ó· ¿ÚÂȘ ÛÙÔ ÙËϤʈÓÔ ÙË Ê›ÏË ÛÔ˘ Î·È ÂΛÓË ‰ÂÓ ÛÔ˘ ÙËÏÂÊÒÓËÛÂ; ◊ fiÛ˜ ÊÔÚ¤˜ Û ¤¯ÂÈ Î·Ï¤ÛÂÈ Ë Ê›ÏË ÛÔ˘ ¯ˆÚ›˜ Ó· ¤¯ÂȘ ηÌÈ¿ ÚfiıÂÛË Ó· ÙËÓ Î·Ï¤ÛÂȘ ÂÛ‡;» ªÔ˘ › fiÙÈ ı· ¤ÚÂ ӷ ÙÔ ÛÎÂÊÙ› Î·È ı· ÌÔ˘ ··ÓÙÔ‡ÛÂ. ∞ÚÁfiÙÂ- Ú· Ì ‚Ú‹ÎÂ Î·È ÌÔ˘ › ˆ˜ ›¯Â ηٷϿ‚ÂÈ ÙÈ Û˘Ó¤‚·ÈÓÂ: «£˘Ì¿Ì·È Ìfi- ÓÔÓ fiÛ˜ ÊÔÚ¤˜ Û˘Ì‚·›ÓÔ˘Ó Ù¤ÙÔȘ Û˘ÌÙÒÛÂȘ, ÂÓÒ Í¯ÓÒ fiϘ ÙȘ ¿ÏϘ ÊÔÚ¤˜ Ô˘ ‰ÂÓ Û˘Ì‚·›ÓÔ˘Ó, fiˆ˜ ÌÔ˘ ›˜». «ªÚ¿‚Ô!» ÊÒÓ·Í·, ÈÛÙ‡ÔÓÙ·˜ ˆ˜ ÙËÓ Â›¯· ÌÂÙ·›ÛÂÈ. «µÚ‹Î˜ ÙÈ Û˘Ì‚·›ÓÂÈ. ∂›Ó·È, ·ÏÒ˜, ÂÈÏÂÎÙÈ΋ ·ÓÙ›ÏË„Ë». ∞ÏÏ¿ ‹ÌÔ˘Ó Ôχ ·ÈÛÈfi‰ÔÍÔ˜. «Ÿ¯È», ÌÔ˘ › ηٷϋÁÔÓÙ·˜, «·˘Ùfi ·ÏÒ˜ ·Ô‰ÂÈÎÓ‡ÂÈ ˆ˜ Ë ·Ú·„˘¯È΋ ‰‡Ó·ÌË Î¿ÔȘ ÊÔÚ¤˜ ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ› Î·È Î¿ÔȘ fi¯È». Ÿˆ˜ ϤÂÈ ÎÈ Ô ∆˙¤È̘ ƒ¿ÓÙÈ, ÔÈ ÈÛÙÔ› ÙˆÓ ·Ú·Ê˘ÛÈÎÒÓ Ê·ÈÓÔÌ¤ÓˆÓ «Â›Ó·È Û·Ó Ù· Ï·ÛÙÈο ·¿ÎÈ·, Ô˘ ‰ÂÓ ÌÔÚ›˜ Ó· Ù· ‚Ô˘ÏÈ¿ÍÂȘ Ì ٛ- ÔÙ·».
  • 99. 5 ª∂™∞ ∞¶O ∆O ∞Oƒ∞∆O ¶ÂÚÈı·Ó¿ÙȘ ÂÌÂÈڛ˜ Î·È Ë ·Ó·˙‹ÙËÛË Ù˘ ·ı·Ó·Û›·˜ ŒÛÙÂÈÏ· ÙËÓ æ˘¯‹ ÌÔ˘ ̤ے ·’ Ù’ ∞fiÚ·ÙÔ Ó· ηٷÁÚ¿„ÂÈ ÙÔ˘ ∂¤ÎÂÈÓ· ¤Ó· ÁÚ¿ÌÌ·: Î·È Ë æ˘¯‹ ÌÔ˘ ÂÓ Î·ÈÚÒ Â¤ÛÙÚ„ ÎÈ ·¿ÓÙËÛ «¶·Ú¿‰ÂÈÛÔ˜ Î·È ∫fiÏ·ÛË ÂÈÌ’ ∂ÁÒ»* OÌ¿Ú K·ÁÈ¿Ì, ƒÔ˘Ì·ÁÈ¿Ù ∆Ô 1980 Û˘ÌÌÂÙ›¯· Û ¤Ó· ‰È‹ÌÂÚÔ ÛÂÌÈÓ¿ÚÈÔ ÛÙÔ ∫Ï¿Ì·ı ºÔϘ Ù˘ ¶ÔÏÈ- Ù›·˜ ŸÚÂÁÎÔÓ, Ì ı¤Ì·: «™˘ÓÂȉËÙfi˜ ¤ÏÂÁ¯Ô˜ ÂÛˆÙÂÚÈÎÒÓ Î·Ù·ÛÙ¿Ûˆӻ, ÙÔ ÔÔ›Ô ·ÚÔ˘Û›·˙Â Ô ∆˙·Î ™Ô˘fiÚÙ˜ (J. Schwartz), ‰È¿ÛËÌÔ˜ Û fiÛÔ˘˜ ·ÛÎÔ‡Ó ÙËÓ ÂÓ·ÏÏ·ÎÙÈ΋ È·ÙÚÈ΋ Î·È ¯ÚËÛÈÌÔÔÈÔ‡Ó ÙȘ ·ÏÏÔȈ̤Ó˜ Û˘ÓÂȉËÛȷΤ˜ ηٷÛÙ¿ÛÂȘ. ™‡Ìʈӷ Ì ٷ ΛÌÂÓ· Ô˘ ‰È·Ê‹ÌÈ˙·Ó ÙÔ ÛÂÌÈÓ¿ÚÈÔ, Ô ™Ô˘- fiÚÙ˜ ·Ó‹ÎÂÈ ÛÙÔ˘˜ ÂÈ˙‹Û·ÓÙ˜ ·fi Ù· ÛÙÚ·Ùfi‰· Û˘ÁΤÓÙÚˆÛ˘ ÙˆÓ Ó·˙›, fiÔ˘ Ù· ¯ÚfiÓÈ· ·ÔÌfiÓˆÛ˘, ÔÈ ¿ıÏȘ Û˘Óı‹Î˜ Î·È Ù· ‚·Û·ÓÈÛÙ‹ÚÈ· ÙÔÓ ‰›- ‰·Í·Ó Ò˜ Ó· ˘ÂÚ‚·›ÓÂÈ ÙÔ ÛÒÌ· ÙÔ˘ Î·È Ó· ηٷʇÁÂÈ Û οÔÈÔ Ì¤ÚÔ˜ fiÔ˘ ‰ÂÓ ı· ÌÔÚÔ‡Û ηÓ›˜ Ó· ÙÔ˘ ÚÔηϤÛÂÈ fiÓÔ. ∆· Ì·ı‹Ì·Ù¿ ÙÔ˘ ›¯·Ó ÛÎÔfi ÙË ‰È‰·Ûηϛ· ÙˆÓ ·Ú¯ÒÓ ÙÔ˘ ÓÔËÙÈÎÔ‡ ÂϤÁ¯Ô˘ ̤ۈ ÙÔ˘ ‰È·- ÏÔÁÈÛÌÔ‡. ∏ ‚·ıÈ¿ ÁÓÒÛË ÙˆÓ ·Ú¯ÒÓ ·˘ÙÒÓ, ϤÂÈ, ÂÈÙÚ¤ÂÈ Û οÔÈÔÓ Ó· ÂϤÁ¯ÂÈ Û˘ÓÂȉËÙ¿ ÔÚÈṲ̂Ó˜ ۈ̷ÙÈΤ˜ ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›Â˜, fiˆ˜ Â›Ó·È Ô ÛÊ˘ÁÌfi˜, Ë ·ÚÙËÚȷ΋ ›ÂÛË, Ô fiÓÔ˜, Ë ÎÔ‡Ú·ÛË Î·È Ë ·ÈÌÔÚÚ·Á›·. ™Â ÌÈ· ÂÓÙ˘ˆÛÈ·- ΋ Â›‰ÂÈÍË, Ô ∆˙·Î ™Ô˘fiÚÙ˜ ‹Ú ÌÈ· ÛÎÔ˘ÚÈ·Ṳ̂ÓË Û·ÎÔÚ¿Ê· Ì‹ÎÔ˘˜ ›- ÎÔÛÈ ¤ÓÙ ÂηÙÔÛÙÔ̤ÙÚˆÓ Î·È ‰È·¤Ú·Û Ì ·˘Ù‹Ó ÙÔ ÌÚ¿ÙÛÔ ÙÔ˘. ¢ÂÓ ¤·ÈÍÂ Î·Ó ÙÔ Ì¿ÙÈ ÙÔ˘ ηÈ, ·ÊÔ‡ ÙËÓ ÙÚ¿‚ËÍ ¤Íˆ, ÌÔÓ¿¯· ÌÈ· ÌÈÎÚ‹ ÛÙ·- ÁfiÓ· ·›Ì·ÙÔ˜ Î¿Ï˘Ù ÙËÓ ÙÚ‡·. ∂ÓÙ˘ˆÛÈ¿ÛÙËη. ∆Ô ÚÒÙÔ Ì¤ÚÔ˜ ÙˆÓ Ì·ıËÌ¿ÙˆÓ ‹Ù·Ó ÂÎ·È‰Â˘ÙÈÎfi. ª¿ı·Ì ÁÈ· ÙÔ ¯ÚÒÌ·, ÙË ı¤ÛË Î·È ÙË ‰‡Ó·ÌË ÙˆÓ «ÙÛ¿ÎÚ·» Ì·˜ (ÙˆÓ ÂÓÂÚÁÂÈ·ÎÒÓ Î¤- ÓÙÚˆÓ Ô˘ Ù¤ÌÓÔ˘Ó ÙÔ˘˜ ۈ̷ÙÈÎÔ‡˜ Î·È „˘¯ÔÓÂ˘Ì·ÙÈÎÔ‡˜ ¯ÒÚÔ˘˜), ÁÈ· * I sent my Soul through the Invisible, / some letter of that After-life to spell: / And by and by my Soul return’d to me, / And answer’d “I Myself am Heav’n and Hell. ”
  • 100. 88 MEPO™ ¢EYTEPO. æEY¢OE¶I™THMH KAI ¢EI™I¢AIMONIA ÙË ‰‡Ó·ÌË Ô˘ ¤¯ÂÈ Ô ÓÔ˘˜ Ó· ÂϤÁ¯ÂÈ ÙÔ ÛÒÌ· ¯ÚËÛÈÌÔÔÈÒÓÙ·˜ Ù· ÙÛ¿- ÎÚ· ·˘Ù¿, ÁÈ· ÙË ıÂÚ·›· ÌÈ·˜ ·Ûı¤ÓÂÈ·˜ ̤ۈ Ù˘ ÂÓÔÚ¿Ûˆ˜, ÁÈ· ÙÔ Ò˜ Á›ÓÂÛ·È ¤Ó· Ì ÙÔ Û‡Ì·Ó ‰È· Ù˘ ·ÏÏËÏÂȉڿÛˆ˜ Ù˘ ‡Ï˘ Ì ÙËÓ ÂÓ¤Ú- ÁÂÈ· Î·È ¿ÏÏ· ÂÓÙ˘ˆÛȷο Ú¿ÁÌ·Ù·. ∆Ô ‰Â‡ÙÂÚÔ Ì¤ÚÔ˜ ÙˆÓ Ì·ıËÌ¿ÙˆÓ ‹Ù·Ó Ú·ÎÙÈÎfi. ª¿ı·Ì Ò˜ Ó· ‰È·ÏÔÁÈ˙fiÌ·ÛÙÂ Î·È ÌÂÙ¿ „¿Ï·Ì οÔÈÔ˘ ›‰Ô˘˜ Ì¿ÓÙÚ·* ÁÈ· Ó· ÂÛÙÈ¿ÛÔ˘Ì ÙȘ ÂÓ¤ÚÁÂȤ˜ Ì·˜. ∞˘Ùfi Û˘Ó¯›ÛÙËΠÁÈ· ·ÚÎÂÙ‹ ÒÚ·. O ™Ô˘fiÚÙ˜ ÙfiÓÈÛ ˆ˜ οÔÈÔÈ ·fi Ì·˜ ÂÓ‰¤¯ÂÙ·È Ó· ÓÈÒÛÔ˘Ó Û˘Ó·ÈÛı‹Ì·Ù· Ô˘ ı· ÙÔ˘˜ Í·ÊÓÈ¿ÛÔ˘Ó. ¢ÂÓ ‹ÌÔ˘Ó ÌÂٷ͇ ·˘ÙÒÓ, ·Ú¿ ÙȘ ÚÔÛ¿ıÂȤ˜ ÌÔ˘, ·ÏÏ¿ οÔÈÔÈ ¿ÏÏÔÈ ·ÛÊ·ÏÒ˜ Ù· ¤ÓȈ۷Ó. ∫¿ÌÔÛ˜ Á˘- Ó·›Î˜ ¤ÂÛ·Ó ·fi ÙȘ ηڤÎϘ ÙÔ˘˜ Î·È ¿Ú¯ÈÛ·Ó Ó· Û˘ÛÒÓÙ·È ÛÙÔ ¿- و̷, ‚·ÚÈ·Ó·Û·›ÓÔÓÙ·˜ Î·È ‚ÔÁÎÒÓÙ·˜, Û ÌÈ· ηٿÛÙ·ÛË Ô˘ ı‡ÌÈ˙ ÔÚ- Á·ÛÌfi. ∂ËÚ¿ÛÙËÎ·Ó ÛÔ‚·Ú¿ ·ÎfiÌ· Î·È ÌÂÚÈÎÔ› ¿ÓÙÚ˜. °È· Ó· Ì ‚ÔË- ı‹ÛÂÈ Ó· Û˘ÓÙÔÓÈÛÙÒ Ì ٷ ÙÛ¿ÎÚ· ÌÔ˘, Ì›· ·fi ÙȘ Á˘Ó·›Î˜ Ì ‹Á Û ÌÈ· ÙÔ˘·Ï¤Ù· Ì ¤Ó·Ó ÌÂÁ¿ÏÔ Î·ıÚ¤ÙË, ¤ÎÏÂÈÛ ÙËÓ fiÚÙ·, ¤Û‚ËÛ ٷ ÊÒ- Ù· Î·È ÚÔÛ¿ıËÛ ӷ ÌÔ˘ ‰Â›ÍÂÈ ÙȘ ÂÓÂÚÁÂȷΤ˜ ·‡Ú˜ Ô˘ ÂÚȤ‚·ÏÏ·Ó Ù· ÛÒÌ·Ù¿ Ì·˜. ∫Ô›Ù·Í· fiÛÔ ÈÔ ÚÔÛÂÎÙÈο ÌÔÚÔ‡Û· ·ÏÏ¿ ‰ÂÓ Â›‰· Ù›- ÔÙ·. ∂›Û˘, ÌÈ· Ó‡¯Ù· Ô˘ Ù·Íȉ‡·Ì Ì ·˘ÙÔΛÓËÙÔ Û οÔÈÔÓ ‹Û˘¯Ô ‰ÚfiÌÔ ÙÔ˘ ŸÚÂÁÎÔÓ, ¿Ú¯ÈÛ ӷ ÌÔ˘ ‰Â›¯ÓÂÈ Ù· ÌÈÎÚ¿ ʈÙÂÈÓ¿ fiÓÙ· ÛÙËÓ ¿ÎÚË ÙÔ˘ ‰ÚfiÌÔ˘. ¢ÂÓ ÌfiÚÂÛ· Ó· ‰ˆ Ô‡Ù ÎÈ ·˘Ù¿. ¶·Ú·ÎÔÏÔ‡ıËÛ· ÌÂÚÈο ·ÎfiÌË ÛÂÌÈÓ¿ÚÈ· Ì ÙÔÓ ∆˙·Î ™Ô˘fiÚÙ˜ ηÈ, ‰Â- ‰Ô̤ÓÔ˘ fiÙÈ fiÏ· ·˘Ù¿ ›¯·Ó Û˘Ì‚Â› ÚÈÓ Á›Óˆ «ÛÎÂÙÈÎÈÛÙ‹˜», ÌÔÚÒ Ó· ˆ fiÙÈ ÚÔÛ¿ıËÛ· ÂÈÏÈÎÚÈÓ¿ Ó· ·ÈÛı·ÓıÒ ÙȘ ÂÌÂÈڛ˜ Ô˘ ÔÈ ¿ÏÏÔÈ ¤ÌÔÈ- ·˙·Ó Ó· ÓÈÒıÔ˘Ó — ·ÏÏ¿ ÔÙ¤ ‰ÂÓ Ù· ηٿÊÂÚ·. K¿ÓÔÓÙ·˜ ÌÈ·Ó ·Ó·ÛÎfi- ËÛË ÙˆÓ fiÛˆÓ Â›‰·, ÓÔÌ›˙ˆ ˆ˜ ·˘Ù¿ Ô˘ Û˘Ó¤‚·ÈÓ·Ó Â›¯·Ó Û¯¤ÛË Ì ÙÔ ÁÂÁÔÓfi˜ fiÙÈ ÔÚÈṲ̂ÓÔÈ ¿ÓıÚˆÔÈ Â›Ó·È ÂÈÚÚÂ›˜ ÛÙȘ Ê·ÓÙ·ÛÈÒÛÂȘ, ο- ÔÈÔÈ ¿ÏÏÔÈ Â›Ó·È ‰ÂÎÙÈÎÔ› ÛÙËÓ ˘Ô‚ÔÏ‹ Î·È ÙËÓ ÂÈÚÚÔ‹ Ù˘ ÔÌ¿‰·˜, ÂÓÒ ¿ÏÏÔÈ ¤¯Ô˘Ó ÙËÓ ÈηÓfiÙËÙ· Ó· ·Ê‹ÓÔ˘Ó ÙÔ Ì˘·Ïfi ÙÔ˘˜ Ó· ÁÏÈÛÙÚ¿ Û ·Ï- ÏÔȈ̤Ó˜ Û˘ÓÂȉËÛȷΤ˜ ηٷÛÙ¿ÛÂȘ. K·È ÂÂȉ‹ ÈÛÙ‡ˆ ˆ˜ ÔÈ ÂÚÈı·- Ó¿ÙȘ ÂÌÂÈڛ˜ Â›Ó·È ¤Ó· ›‰Ô˜ ·ÏÏÔȈ̤Ó˘ Û˘ÓÂȉËÛȷ΋˜ ηٿÛÙ·Û˘, ı· ·Ó·Ï‡Ûˆ ÛÙË Û˘Ó¤¯ÂÈ· ÙËÓ ¤ÓÓÔÈ· ·˘Ù‹. ∆π ∂πN∞π ∏ ∞§§Oπøª∂N∏ ™ÀN∂π¢∏™π∞∫∏ ∫∞∆∞™∆∞™∏; OÈ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔÈ ÛÎÂÙÈÎÈÛÙ¤˜ ı· Û˘ÌʈÓÔ‡Û·Ó Ì·˙› ÌÔ˘ fiÙÈ ÔÈ Ì˘ÛÙÈÎÈÛÙÈ- Τ˜ Î·È ÓÂ˘Ì·ÙÈÛÙÈΤ˜ ÂÌÂÈڛ˜ ‰ÂÓ Â›Ó·È ·Ú¿ ÚÔ˚fiÓÙ· Ê·ÓÙ·Û›·˜ Î·È ·˘ı˘Ô‚ÔÏ‹˜, ·ÏÏ¿ ÔÏÏÔ› ı· ·ÌÊÈÛ‚ËÙÔ‡Û·Ó ÙËÓ ÙÚ›ÙË ÂÍ‹ÁËÛË Ô˘ ¤‰ˆ- Û· Û¯ÂÙÈο Ì ÙȘ ·ÏÏÔȈ̤Ó˜ Û˘ÓÂȉËÛȷΤ˜ ηٷÛÙ¿ÛÂȘ. Œ¯Ô˘ÌÂ Û˘˙Ë- * ™.Ù.M.: §¤ÍË ‹ ‹¯Ô˜ Ô˘ Â·Ó·Ï·Ì‚¿ÓÂÙ·È ˆ˜ ̤ÛÔ ·˘ÙÔÛ˘ÁΤÓÙÚˆÛ˘ ηٿ ÙÔÓ ‰È·ÏÔÁÈÛÌfi.
  • 101. ME™A A¶O TO AOPATO 89 Ù‹ÛÂÈ Â› Ì·ÎÚfiÓ ÁÈ· ÙÔ ı¤Ì· ·˘Ùfi Ì ÙÔÓ ∆˙¤È̘ ƒ¿ÓÙÈ. ∂ΛÓÔ˜, fiˆ˜ Î·È ¿ÏÏÔÈ ÛÎÂÙÈÎÈÛÙ¤˜, .¯. Ô „˘¯ÔÏfiÁÔ˜ ƒfiÌÂÚÙ ª¤ÈÎÂÚ (Robert Baker 1990 Î·È 1996), ÈÛÙ‡ÂÈ ˆ˜ ‰ÂÓ ˘Ê›ÛÙ·ÓÙ·È Ù¤ÙÔȘ «·ÏÏÔȈ̤Ó˜ ηٷÛÙ¿- ÛÂȘ», ·ÊÔ‡ ‰ÂÓ ˘¿Ú¯ÂÈ Ù›ÔÙ· Ô˘ ÌÔÚ› ηÓ›˜ Ó· οÓÂÈ Â˘ÚÈÛÎfiÌÂÓÔ˜ Û ̛· ·fi ÙȘ ηٷÛÙ¿ÛÂȘ ·˘Ù¤˜ Î·È ÙÔ ÔÔ›Ô Ó· ÌËÓ ÌÔÚ› Ó· οÓÂÈ Û οÔÈ· «ÌË ·ÏÏÔȈ̤ÓË» (‰ËÏ·‰‹ Ê˘ÛÈÔÏÔÁÈ΋, Û˘ÓÂȉËÙ‹ ηٿÛÙ·ÛË ÂÁÚ‹ÁÔÚÛ˘). ∏ ‡ÓˆÛË, ÁÈ· ·Ú¿‰ÂÈÁÌ·, ıˆÚÂ›Ù·È Û˘¯Ó¿ ˆ˜ ¤Ó· ›‰Ô˜ ·ÏÏÔȈ̤Ó˘ ηٿÛÙ·Û˘, ·ÏÏ¿ Ô ˘ÓˆÙÈÛÙ‹˜ ∫Ú¤ÛÎÈÓ «Ô ∂ÎÏËÎÙÈÎfi˜» ›- Ó·È ‰È·ÙÂıÂÈ̤ÓÔ˜ Ó· ÏËÚÒÛÂÈ 100.000 ‰ÔÏ¿ÚÈ· Û fiÔÈÔÓ Î·ÙÔÚıÒÛÂÈ Ó· ˘ÓˆÙ›ÛÂÈ Î¿ÔÈÔÓ Î·È Ó· ÙÔÓ ‚¿ÏÂÈ Ó· οÓÂÈ Î¿ÙÈ Ô˘ ‰ÂÓ ı· ÌÔÚÔ‡Û ӷ οÓÂÈ Í‡ÓÈÔ˜. O ª¤ÈÎÂÚ, Ô ∫Ú¤ÛÎÈÓ, Ô ƒ¿ÓÙÈ Î·È ¿ÏÏÔÈ ÈÛÙÂ‡Ô˘Ó ˆ˜ Ë ‡ÓˆÛË ‰ÂÓ Â›Ó·È ·Ú¿ Ê·ÓÙ·Ûȷ΋ ˘ÈÔı¤ÙËÛË ÚfiψÓ. ∂ÁÒ ‰È·ÊˆÓÒ. ∏ ¤ÎÊÚ·ÛË ·ÏÏÔȈ̤Ó˜ Û˘ÓÂȉËÛȷΤ˜ ηٷÛÙ¿ÛÂȘ ÂÈÓÔ‹ıËΠ·fi ÙÔÓ ·Ú·„˘¯ÔÏfiÁÔ ∆Û·ÚϘ ∆·ÚÙ (Charles Tart) ÙÔ 1969, ·ÏÏ¿ Ë ·Ú·‰ÔÛȷ΋ „˘¯ÔÏÔÁ›· ÁÓÒÚÈ˙ ‹‰Ë ·fi ÔÏ‡Ó Î·ÈÚfi fiÙÈ Ô ÓÔ˘˜ Â›Ó·È Î¿ÙÈ ÂÚÈÛÛfiÙÂ- ÚÔ ·fi ·Ï‹ Û˘ÓÂȉËÙfiÙËÙ·. O „˘¯ÔÏfiÁÔ˜ ∫¤ÓÂı ª¿Ô˘ÂÚ˜ (Kenneth Bowers) ˘ÔÛÙËÚ›˙ÂÈ ˆ˜ «˘¿Ú¯ÂÈ Î¿ÙÈ ÙÔ Â˘Ú‡ÙÂÚÔ Î·È ÙÔ ÏÂÙfiÙÂÚÔ ÛÙËÓ ˘ÓˆÙÈ΋ Û˘ÌÂÚÈÊÔÚ¿ ·fi ÙËÓ ËıÂÏË̤ÓË Î·È ÛÎfiÈÌË Û˘ÌÌfiÚʈÛË ÛÙȘ ·ÓÙÈÏËÙ¤˜ ··ÈÙ‹ÛÂȘ Ù˘ ÂÚ›ÛÙ·Û˘» Î·È fiÙÈ «Ë “˘fiıÂÛË Ù˘ ÚÔ- ÛÔ›ËÛ˘” Â›Ó·È ÌÈ· ·Ôχو˜ ·ÓÂ·Ú΋˜ ÂÚÌËÓ›· Ù˘ ‡ÓˆÛ˘» (1976, Û. 20). O ÂÈÚ·Ì·ÙÈÎfi˜ „˘¯ÔÏfiÁÔ˜ ŒÚÓÂÛ٠ÛÏÁηÚÓÙ (E. Hilgard), ÙÔ˘ ¶·ÓÂ- ÈÛÙËÌ›Ô˘ ÙÔ˘ ™Ù¿ÓÊÔÚÓÙ, ·Ó·Î¿Ï˘„ ̤ۈ Ù˘ ‡ÓˆÛ˘ ¤Ó·Ó «ÎÚ˘Ì̤ÓÔ ·Ú·ÙËÚËÙ‹» ÛÙÔÓ ÓÔ˘, Ô˘ ·ÓÙÈÏ·Ì‚¿ÓÂÙ·È ÙÈ Û˘Ì‚·›ÓÂÈ ·ÏÏ¿ fi¯È ÛÂ Û˘- ÓÂȉËÙfi Â›‰Ô, Î·È ˆ˜ «˘¿Ú¯ÂÈ ÌÈ· ÔÏÏ·ÏfiÙËÙ· ÏÂÈÙÔ˘ÚÁÈÎÒÓ Û˘- ÛÙËÌ¿ÙˆÓ ÈÂÚ·Ú¯Èο ÔÚÁ·ÓˆÌ¤ÓˆÓ ·ÏÏ¿ ‰È·¯ˆÚ›ÛÈÌˆÓ ÌÂٷ͇ ÙÔ˘˜» (1977, Û. 17). O ÛÏÁηÚÓÙ ¤‰ÈÓÂ Ù˘Èο ÙȘ ÂÍ‹˜ Ô‰ËÁ›Â˜ ÛÙ· ¿ÙÔÌ· Ô˘ ÌÂÙ›¯·Ó ÛÙ· ÂÈÚ¿Ì·Ù¿ ÙÔ˘: ŸÙ·Ó ·ÎÔ˘Ì‹Ûˆ ÙÔÓ ÒÌÔ Û·˜ Ì ÙÔ ¯¤ÚÈ ÌÔ˘ (·ÊÔ‡ Û·˜ ˘ÓˆÙ›Ûˆ), ı· ÌÔÚ¤Ûˆ Ó· ÌÈÏ‹Ûˆ Ì ¤Ó· ÎÚ˘Ì̤ÓÔ ÎÔÌÌ¿ÙÈ ÙÔ˘ ·˘ÙÔ‡ Û·˜ Ô˘ ÁÓˆÚ›˙ÂÈ fiÙÈ Û˘Ì‚·›ÓÔ˘Ó ‰È¿ÊÔÚ· Ú¿ÁÌ·Ù· ÛÙÔ ÛÒÌ· Û·˜, Ú¿ÁÌ·Ù· Ô˘ ‰ÂÓ Ù· ÁÓˆÚ›˙ÂÈ ÙÔ ÎÔÌÌ¿ÙÈ ÙÔ˘ ·˘ÙÔ‡ Û·˜ Ì ÙÔ ÔÔ›Ô ÌÈÏ¿ˆ ÙÒÚ·. ∆Ô ÎÔÌÌ¿ÙÈ ÛÙÔ ÔÔ›Ô ÙÒÚ· ÌÈÏÒ ‰ÂÓ ı· ÁÓˆÚ›- ˙ÂÈ ÙÈ ı· ÌÔ˘ ϤÙÂ, Ô‡ÙÂ Î·Ó fiÙÈ ÌÔ˘ ÌÈÏ¿ÙÂ... £· ı˘ÌfiÛ·ÛÙ ˆ˜ ˘¿Ú¯ÂÈ ¤Ó· ̤ÚÔ˜ ÙÔ˘ ·˘ÙÔ‡ Û·˜ ÙÔ ÔÔ›Ô ÁÓˆÚ›˙ÂÈ ÔÏÏ¿ Ú¿Á- Ì·Ù· Ô˘ Û˘Ì‚·›ÓÔ˘Ó Î·È Ù· ÔÔ›· ÌÔÚ› Ó· ·Ú·Ì¤ÓÔ˘Ó ÎÚ˘Ì̤- Ó· ÙfiÛÔ ÛÙË Ê˘ÛÈÔÏÔÁÈ΋ Û·˜ Û˘ÓÂȉËÙfiÙËÙ· fiÛÔ Î·È ÛÙÔ ˘ÓˆÙÈ- Ṳ̂ÓÔ ÙÌ‹Ì· Û·˜». (Knox, Morgan & Hilgard 1974, Û. 842). ∏ ·ÔÛÙ·ÛÈÔÔ›ËÛË ·˘Ù‹ ÙÔ˘ ÎÚ˘Ì̤ÓÔ˘ ·Ú·ÙËÚËÙ‹ ·ÔÙÂÏ› ¤Ó· ›‰Ô˜ ·ÏÏÔȈ̤Ó˘ ηٿÛÙ·Û˘.
  • 102. 90 MEPO™ ¢EYTEPO. æEY¢OE¶I™THMH KAI ¢EI™I¢AIMONIA ∆È ÂÓÓÔԇ̠fï˜ ÌÈÏÒÓÙ·˜ ÁÈ· ·ÏÏÔȈ̤ÓË Î·Ù¿ÛÙ·ÛË ‹, ÌÈ· Ô˘ ÙÔ Ê¤ÚÓÂÈ Ô ÏfiÁÔ˜, ÁÈ· ÌË ·ÏÏÔȈ̤ÓË Î·Ù¿ÛÙ·ÛË; ∂‰Ò, ı· ‹Ù·Ó ›Ûˆ˜ ¯Ú‹ÛÈ- ÌÔ Ó· οÓÔ˘Ì ‰È¿ÎÚÈÛË ÌÂٷ͇ ÔÛÔÙÈÎÒÓ ‰È·ÊÔÚÒÓ, ‰ËÏ·‰‹ ‰È·ÊÔÚÒÓ ‚·ıÌÔ‡, Î·È ÔÈÔÙÈÎÒÓ ‰È·ÊÔÚÒÓ, ‰ËÏ·‰‹ ‰È·ÊÔÚÒÓ Â›‰Ô˘˜. ªÈ· ÛÙÔ›‚· ·fi ¤ÍÈ Ì‹Ï· Î·È ÌÈ· ÛÙÔ›‚· ·fi ¤ÓÙ ̋Ϸ Â›Ó·È ÔÛÔÙÈο ‰È·ÊÔÚÂÙÈΤ˜. ªÈ· ÛÙÔ›‚· ·fi ¤ÍÈ ÔÚÙÔοÏÈ· Î·È ÌÈ· ÛÙÔ›‚· ·fi ¤ÍÈ Ì‹Ï· Â›Ó·È ÔÈÔÙÈ- ο ‰È·ÊÔÚÂÙÈΤ˜. OÈ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚ˜ ‰È·ÊÔÚ¤˜ ÌÂٷ͇ Û˘ÓÂȉËÛÈ·ÎÒÓ Î·Ù·- ÛÙ¿ÛÂˆÓ Â›Ó·È ÔÛÔÙÈÎÔ‡ Ù‡Ô˘ Î·È fi¯È ÔÈÔÙÈÎÔ‡. ªÂ ¿ÏÏ· ÏfiÁÈ·, Î·È ÛÙȘ ‰‡Ô ηٷÛÙ¿ÛÂȘ ‚ÈÒÓÂÙ·È ¤Ó· ›‰Ô˜ ÂÌÂÈÚ›·˜, ·ÏÒ˜ Û ‰È·ÊÔÚÂÙÈÎÔ‡˜ ‚·ıÌÔ‡˜. ŸÙ·Ó .¯. ÎÔÈÌfiÌ·ÛÙÂ, ÛÎÂÙfiÌ·ÛÙ — ‰Â‰Ô̤ÓÔ˘ fiÙÈ ÔÓÂÈÚ¢fi- Ì·ÛÙÂØ ‰È·ÌÔÚÊÒÓÔ˘Ì ÌӋ̘, ·ÊÔ‡ ÌÔÚԇ̠ӷ ı˘ÌËıԇ̠ٷ fiÓÂÈÚ¿ Ì·˜Ø Î·È ¤¯Ô˘ÌÂ Û˘Ó·›ÛıËÛË ÙÔ˘ ÂÚÈ‚¿ÏÏÔÓÙfi˜ Ì·˜, ·Ó Î·È Û Ôχ ÌÈ- ÎÚfiÙÂÚÔ ‚·ıÌfi. ªÂÚÈÎÔ› ¿ÓıÚˆÔÈ ÂÚ·ÙÔ‡Ó Î·È ÌÈÏÔ‡Ó ÛÙÔÓ ‡ÓÔ ÙÔ˘˜, ÂÓÒ Î·ı¤Ó·˜ Ì·˜ ÌÔÚ› Ó· ÂϤÁÍÂÈ ÙÔÓ ‡ÓÔ ÙÔ˘ ۯ‰ȿ˙ÔÓÙ·˜ Ó· ͢Ó‹- ÛÂÈ Î¿ÔÈ· Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓË ÒÚ· Î·È ÂÈÙ˘Á¯¿ÓÔÓÙ¿˜ ÙÔ Ì ۯÂÙÈο ηϋ ·ÎÚ›‚ÂÈ·. ªÂ ¿ÏÏ· ÏfiÁÈ·, ÎÔÈÌÒÌÂÓÔÈ, οÓÔ˘Ì ÏÈÁfiÙÂÚ· ·’ fiÛ· ÌÔÚÔ‡- Ì ӷ οÓÔ˘Ì ͇ÓÈÔÈ. ¶·Ú’ fiÏ· ·˘Ù¿, Ô ‡ÓÔ˜ ·ÔÙÂÏ› ηÏfi ·Ú¿‰ÂÈÁÌ· ·ÏÏÔȈ̤Ó˘ ηٿ- ÛÙ·Û˘, ‰ÈfiÙÈ Â›Ó·È ÙfiÛÔ ‰È·ÊÔÚÂÙÈÎfi˜ ÒÛÙ ‰‡ÛÎÔÏ· ı· ÙÔÓ Ì¤Ú‰Â˘Â η- Ó›˜ Ì ÙËÓ ÂÁÚ‹ÁÔÚÛË. ∏ ÔÛÔÙÈ΋ ‰È·ÊÔÚ¿ Â›Ó·È ÙfiÛÔ ÌÂÁ¿ÏË, ÒÛÙ ӷ Á›- ÓÂÙ·È ‰È·ÊÔÚ¿ ÔÈÔÙÈ΋ Î·È ¤ÙÛÈ Ó· ÌÔÚ› Ó· ıˆÚËı› ˆ˜ ·ÏÏÔȈ̤ÓË Î·- Ù¿ÛÙ·ÛË. ∞Ó Î·È Ù· ËÏÂÎÙÚÂÁÎÂÊ·ÏÔÁÚ·Ê‹Ì·Ù· Ù˘ EÈÎfiÓ·˜ 7 Â›Ó·È ÌfiÓÔÓ ÔÛÔÙÈÎÒ˜ ‰È·ÊÔÚÂÙÈο, Ë ‰È·ÊÔÚ¿ ·˘Ù‹ Â›Ó·È Ù¤ÙÔÈ·, ÒÛÙ ÔÈ Î·Ù·ÛÙ¿ÛÂȘ Ô˘ ·˘Ù¿ ·ÓÙÈÚÔÛˆÂ‡Ô˘Ó Ó· ÌÔÚÔ‡Ó Ó· ıˆÚËıÔ‡Ó ˆ˜ ÔÈÔÙÈο ‰È·ÊÔ- ÚÂÙÈΤ˜. ∞Ó Ô‡Ù ÙÔ ÎÒÌ· Â›Ó·È ·ÏÏÔȈ̤ÓË Î·Ù¿ÛÙ·ÛË, ÙfiÙ ‰ÂÓ Í¤Úˆ ÙÈ ¿ÏÏÔ ı· ÌÔÚÔ‡Û ӷ Â›Ó·È — ¿ÏψÛÙ ‰ÂÓ ÌÔÚ› ηÓ›˜ Ó· ÙÔ ·Ó··- Ú·Á¿ÁÂÈ Û ηٿÛÙ·ÛË ÂÁÚ‹ÁÔÚÛ˘. ∏ Û˘ÓÂȉËÙfiÙËÙ· ¤¯ÂÈ ‰‡Ô ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈο: «1. ∆ËÓ ·Ú·ÎÔÏÔ‡ıËÛË ÙÔ˘ ·˘ÙÔ‡ Ì·˜ Î·È ÙÔ˘ ÂÚÈ‚¿ÏÏÔÓÙfi˜ Ì·˜ ¤ÙÛÈ ÒÛÙ ÔÈ ·ÈÛı‹ÛÂȘ, ÔÈ ÌӋ̘ Î·È ÔÈ ÛΤ„ÂȘ Ó· ·ÓÙÈÚÔÛˆ‡ÔÓÙ·È Â·ÎÚÈ‚Ò˜ ÛÙËÓ ·ÓÙ›ÏË„Ë. 2. ∆ÔÓ ¤ÏÂÁ¯Ô ÙÔ˘ ·˘ÙÔ‡ Ì·˜ Î·È ÙÔ˘ ÂÚÈ‚¿ÏÏÔÓÙfi˜ Ì·˜ ¤ÙÛÈ ÒÛÙ ӷ ÂÈÙ˘Á- ¯¿ÓÂÙ·È Ë ¤Ó·ÚÍË Î·È Ë Ï‹ÍË ‰Ú·ÛÙËÚÈÔÙ‹ÙˆÓ Û˘ÌÂÚÈÊÔÚ¿˜ Î·È ÛΤ„˘» (Kihlstrom 1987, Û. 1445). ™˘ÓÂÒ˜, ÌÈ· ·ÏÏÔȈ̤ÓË Û˘ÓÂȉËÛȷ΋ ηٿ- ÛÙ·ÛË ı· Ú¤ÂÈ Ó· ÂÌÔ‰›˙ÂÈ ÙËÓ ·ÎÚÈ‚‹ ·Ú·ÎÔÏÔ‡ıËÛË ÙˆÓ ·ÈÛıËÙË- ÚÈ·ÎÒÓ ·ÓÙÈÏ‹„ˆÓ, Ù˘ ÌÓ‹Ì˘ Î·È Ù˘ ÛΤ„˘, ηıÒ˜ Î·È Ó· ·Ú·ÎˆÏ‡- ÂÈ ÙÔÓ ¤ÏÂÁ¯Ô Ù˘ Û˘ÌÂÚÈÊÔÚ¿˜ Î·È ÙÔ˘ ÛΤÙÂÛı·È ̤۷ ÛÙÔ ÂÚÈ‚¿ÏÏÔÓ. ªÈ· ·ÏÏÔȈ̤ÓË Û˘ÓÂȉËÛȷ΋ ηٿÛÙ·ÛË ˘Ê›ÛÙ·Ù·È fiÙ·Ó ˘¿Ú¯ÂÈ ÛËÌ·ÓÙÈ- ΋ ·ÚÂÌfi‰ÈÛË Ù˘ ·Ú·ÎÔÏÔ‡ıËÛ˘ Î·È ÙÔ˘ ÂϤÁ¯Ô˘ ÙÔ˘ ÂÚÈ‚¿ÏÏÔÓÙfi˜ Ì·˜. ŸÙ·Ó Ϥˆ ÛËÌ·ÓÙÈ΋ ·ÚÂÌfi‰ÈÛË, ÂÓÓÔÒ ÙËÓ ÚfiÎÏËÛË ¤ÓÙÔÓ˘ ·fi- ÎÏÈÛ˘ ·fi ÙË «Ê˘ÛÈÔÏÔÁÈ΋» ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›·. ∆fiÛÔ Ô ‡ÓÔ˜ fiÛÔ Î·È Ë ‡ÓˆÛË
  • 103. ME™A A¶O TO AOPATO 91 ¢È¤ÁÂÚÛË Ã·Ï¿ÚˆÛË ÀÓËÏ›· ⁄ÓÔ˜ µ·ı‡˜ ‡ÓÔ˜ ∫ÒÌ· EIKONA 7. ∏ÏÂÎÙÚÂÁÎÂÊ·ÏÔÁÚ·Ê‹Ì·Ù· ¤ÍÈ ‰È·ÊÔÚÂÙÈÎÒÓ Û˘ÓÂȉËÛÈ·ÎÒÓ Î·Ù·ÛÙ¿ÛˆÓ. ÚÔηÏÔ‡Ó Î¿ÙÈ Ù¤ÙÔÈÔ, fiˆ˜ Î·È ÔÈ ·Ú·ÈÛı‹ÛÂȘ, ÔÈ ÂÚÈı·Ó¿ÙȘ Î·È ÔÈ Â͈ۈ̷ÙÈΤ˜ ÂÌÂÈڛ˜ Î·È ¿ÏϘ ·ÏÏÔȈ̤Ó˜ ηٷÛÙ¿ÛÂȘ. O „˘¯ÔÏfiÁÔ˜ ª¿Ú˘ ª¤ÁÂÚÛÙ·˚Ó (B. Beyerstein) ÂȯÂÈÚËÌ·ÙÔÏÔÁ› Ì ·Ó¿ÏÔÁÔ ÙÚfiÔ, fiÙ·Ó ÔÚ›˙ÂÈ ÙȘ ·ÏÏÔȈ̤Ó˜ Û˘ÓÂȉËÛȷΤ˜ ηٷÛÙ¿ÛÂȘ ˆ˜ ÙÚÔÔÔÈ‹ÛÂȘ Û˘ÁÎÂÎÚÈÌ¤ÓˆÓ Ó¢ÚÈÎÒÓ Û˘ÛÙËÌ¿ÙˆÓ «·fi ·Ûı¤ÓÂÈ·, Â·- Ó·Ï·Ì‚·ÓfiÌÂÓ· ÂÚÂı›ÛÌ·Ù·, ÓÔËÙÈ΋ ¯ÂÈÚ·ÁÒÁËÛË ‹ ¯ËÌÈ΋ Â›‰Ú·ÛË» ¤ÙÛÈ ÒÛÙ «Ë ·ÓÙ›ÏË„Ë ÙÔ˘ ·˘ÙÔ‡ Ì·˜ Î·È ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘ Ó· ·ÏÏÔÈÒÓÂÙ·È ıÂÌÂ- ÏȈ‰Ò˜» (1996, Û. 15). O „˘¯ÔÏfiÁÔ˜ ÕÓÙÚÈÔ˘ N¤¯ÂÚ (Andrew Neher 1990) ÙȘ ·ÔηÏ› «˘ÂÚ‚·ÙÈΤ˜ ηٷÛÙ¿ÛÂȘ», ÙȘ Ôԛ˜ ÔÚ›˙ÂÈ ˆ˜ Í·ÊÓÈΤ˜ Î·È ·Úfi‚ÏÂÙ˜ ÌÂÙ·‚ÔϤ˜ Ù˘ Û˘ÓÂȉËÙfiÙËÙ·˜, ·ÚÎÂÙ¿ ¤ÓÙÔÓ˜ ÒÛÙ ӷ Â›Ó·È Î·Ù·ÎÏ˘ÛÌÈ·›Â˜ ÁÈ· ÙÔ ¿ÙÔÌÔ Ô˘ ˘fiÎÂÈÙ·È Û ·˘Ù¤˜. ∆Ô ÎÏÂȉ› Â‰Ò Â›Ó·È Ë ¤ÓÙ·ÛË Ù˘ ÂÌÂÈÚ›·˜ Î·È Ë ‚·ı‡ÙËÙ· Ù˘ ÌÂÙ·‚ÔÏ‹˜. ªÔÚԇ̠ӷ ο- ÓÔ˘Ì οÙÈ ÛÙËÓ ·ÏÏÔȈ̤ÓË Î·Ù¿ÛÙ·ÛË Ô˘ ‰ÂÓ ÌÔÚԇ̠ӷ οÓÔ˘Ì ÛÙË ÌË ·ÏÏÔȈ̤ÓË; N·È! °È· ·Ú¿‰ÂÈÁÌ·, Ù· fiÓÂÈÚ· ‰È·Ê¤ÚÔ˘Ó ÛËÌ·ÓÙÈο ·fi ÙȘ ÔÓÂÈÚÔ- ÔÏ‹ÛÂȘ Ô˘ οÓÔ˘Ì fiÙ·Ó Â›Ì·ÛÙ ͇ÓÈÔÈ. ∆Ô ÁÂÁÔÓfi˜ fiÙÈ, ˘fi ηÓÔÓÈ- Τ˜ Û˘Óı‹Î˜, ÔÙ¤ ‰ÂÓ Û˘Á¯¤Ô˘Ì ÙȘ ‰‡Ô ηٷÛÙ¿ÛÂȘ ·ÔÙÂÏ› ¤Ó‰ÂÈÍË Ù˘ ÔÈÔÙÈ΋˜ ‰È·ÊÔÚ¿˜ ÙÔ˘˜. ∂ÈϤÔÓ, ηÓ›˜ ‰ÂÓ ¤¯ÂÈ ·Ú·ÈÛı‹ÛÂȘ fiÙ·Ó
  • 104. 92 MEPO™ ¢EYTEPO. æEY¢OE¶I™THMH KAI ¢EI™I¢AIMONIA Â›Ó·È Í‡ÓÈÔ˜ Î·È Û ÈÛÔÚÚÔË̤ÓË Î·Ù¿ÛÙ·ÛË, ÂÎÙfi˜ ·Ó ˘¿ÚÍÂÈ Î¿ÔÈ· ‰È·ÌÂÛÔÏ·‚Ô‡Û· ·Ú¿ÌÂÙÚÔ˜, fiˆ˜ Â›Ó·È ÙÔ ¤ÓÙÔÓÔ ÛÙÚ˜, Ù· Ó·ÚΈÙÈο ‹ Ë ·Ú·ÙÂٷ̤ÓË ·¸Ó›·. OÈ ÂÚÈı·Ó¿ÙȘ Î·È ÔÈ Â͈ۈ̷ÙÈΤ˜ ÂÌÂÈڛ˜ ›- Ó·È ÙfiÛÔ Û¿ÓȘ Ô˘ Û˘¯Ó¿ ͯˆÚ›˙Ô˘Ó, ˆ˜ ÁÂÁÔÓfiÙ· Ù· ÔÔ›· ·ÏÏ¿˙Ô˘Ó ÙË ˙ˆ‹ ÂÎÂ›ÓˆÓ Ô˘ ÙȘ ‚ÈÒÓÔ˘Ó. ∞ÏÏ¿ Î·È fi¯È! OÈ ‰È·ÊÔÚ¤˜ Â›Ó·È ÌfiÓÔÓ ÔÛÔÙÈΤ˜. ∞ÎfiÌË Î·È ¤ÙÛÈ, fï˜, ı· ÌÔÚÔ‡Û ӷ ˘ÔÛÙËÚ›ÍÂÈ Î·Ó›˜ ˆ˜ ÔÈ ‰È·ÊÔÚ¤˜ Â›Ó·È ÙfiÛÔ ÌÂÁ¿Ï˜, ÒÛÙ ӷ Û˘ÓÈÛÙÔ‡Ó ÔÈÔÙÈ΋ ‰È·ÊÔÚ¿. ªÔÚ›Ù ӷ ÌÔ˘ ‰Â›ÍÂÈÙ ÙÔ ËÏÂ- ÎÙÚÂÁÎÂÊ·ÏÔÁÚ¿ÊËÌ· Ô˘ ηٷÁÚ¿ÊÂÙ·È fiÙ·Ó Â›Ì·È «Ê˘ÛÈÔÏÔÁÈο Û˘ÓÂÈ- ‰ËÙfi˜» Î·È Ó· ÌÔ˘ ›Ù fiÙÈ ‰È·Ê¤ÚÂÈ ÌfiÓÔÓ ÔÛÔÙÈο Û ۯ¤ÛË Ì ÙÔ ËÏÂ- ÎÙÚÂÁÎÂÊ·ÏÔÁÚ¿ÊËÌ· Ô˘ ηٷÁÚ¿ÊÂÙ·È fiÙ·Ó ¤¯ˆ ·Ú·ÈÛı‹ÛÂȘ, ·ÏÏ¿ ‰ÂÓ ¤¯ˆ η̛· ‰˘ÛÎÔÏ›· ÛÙÔ Ó· ‚ÈÒÓˆ Î·È Ó· ·Ó·ÁÓˆÚ›˙ˆ ÙË ÚÈ˙È΋ ‰È·ÊÔÚ¿ ÙÔ˘˜. ¶¿ÚÙ ˆ˜ ·Ú¿‰ÂÈÁÌ· ÙËÓ ÂÚÈı·Ó¿ÙÈ· ÂÌÂÈÚ›·. ∏ ¶∂ƒπ£∞N∞∆π∞ ∂ª¶∂πƒπ∞ ª›· ·fi ÙȘ ÎÈÓËÙ‹ÚȘ ‰˘Ó¿ÌÂȘ ›Ûˆ ·fi ÙȘ ıÚËÛΛ˜, ÙÔÓ Ì˘ÛÙÈÎÈÛÌfi, ÙÔÓ ÓÂ˘Ì·ÙÈÛÌfi, ÙÔ Î›ÓËÌ· Ù˘ «N¤·˜ ∂Ô¯‹˜» Î·È ÙËÓ ›ÛÙË ÛÙËÓ ÙËÏÂ- ¿ıÂÈ· Î·È ÛÙȘ ·Ú·„˘¯ÈΤ˜ ÈηÓfiÙËÙ˜ Â›Ó·È Ë ÂÈı˘Ì›· Ù˘ ˘¤Ú‚·Û˘ ÙÔ˘ ˘ÏÈÎÔ‡ ÎfiÛÌÔ˘, Ù˘ ˘ÂÚ‹‰ËÛ˘ ÙÔ˘ «Â‰Ò» Î·È ÙÔ˘ «ÙÒÚ·» Î·È ÙÔ˘ ÂÚ¿ÛÌ·ÙÔ˜ ̤ۈ ÙÔ˘ ·ÔÚ¿ÙÔ˘ Û ¤Ó·Ó ¿ÏÏÔÓ ÎfiÛÌÔ, ¤Íˆ ·fi ÙȘ ·ÈÛı‹- ÛÂȘ. ∞ÏÏ¿ Ô‡ ‚Ú›ÛÎÂÙ·È Ô ÎfiÛÌÔ˜ ·˘Ùfi˜ Î·È Ò˜ ¿Ì ̤¯ÚȘ ÂΛ; ∆È ÙÔ ÂÏ΢ÛÙÈÎfi ¤¯ÂÈ ¤Ó· ̤ÚÔ˜ ÁÈ· ÙÔ ÔÔ›Ô ‰ÂÓ ÁÓˆÚ›˙Ô˘Ì ٛÔÙ·; ∂›Ó·È Ô ı¿- Ó·ÙÔ˜ ÌÈ· ·Ï‹ ÌÂÙ¿‚·ÛË Û’ ·˘Ù‹ ÙËÓ «¿ÏÏË ÏÂ˘Ú¿»; OÈ ÈÛÙÔ› ÈÛ¯˘Ú›˙ÔÓÙ·È ˆ˜ ÁÓˆÚ›˙Ô˘Ì οÙÈ ÁÈ· ÙËÓ ¿ÏÏË ÏÂ˘Ú¿ ̤ۈ ÂÓfi˜ Ê·ÈÓÔ̤ÓÔ˘ Ô˘ ηÏÂ›Ù·È ÂÚÈı·Ó¿ÙÈ· ÂÌÂÈÚ›· ‹ ÂÌÂÈÚ›· ÚÔÛ¤ÁÁÈ- Û˘ ÙÔ˘ ı·Ó¿ÙÔ˘. ∏ ÂÚÈı·Ó¿ÙÈ· ÂÌÂÈÚ›·, fiˆ˜ Î·È Ë Û¯ÂÙÈ΋ Ì ·˘Ù‹Ó Â͈ۈ̷ÙÈ΋ ÂÌÂÈÚ›·, Â›Ó·È ¤Ó· ·fi Ù· ÈÔ ÂӉȷʤÚÔÓÙ· „˘¯ÔÏÔÁÈο Ê·ÈÓfiÌÂÓ·. ∞’ fi,ÙÈ Ê·›ÓÂÙ·È, ÔÈ ÂÌÂÈڛ˜ οÔÈˆÓ ·ÓıÚÒˆÓ Ô˘ ÊÙ¿ÓÔ˘Ó ÛÙÔ ¯Â›ÏÔ˜ ÙÔ˘ ı·Ó¿ÙÔ˘ ÌÔÈ¿˙Ô˘Ó ÙfiÛÔ Ôχ ÌÂٷ͇ ÙÔ˘˜, ÒÛÙ ԉËÁÔ‡Ó ÌÂÚÈÎÔ‡˜ ÛÙËÓ ÂÔ›ıËÛË fiÙÈ ˘¿Ú¯ÂÈ ÌÂÙ¿ ı¿Ó·ÙÔÓ ˙ˆ‹ ‹ fiÙÈ Ô ı¿Ó·ÙÔ˜ Â›Ó·È ÌÈ· ¢¯¿ÚÈÛÙË ÂÌÂÈÚ›· ‹ Î·È Ù· ‰‡Ô. ∆Ô Ê·ÈÓfiÌÂÓÔ ¤ÁÈÓ ¢ڇÙÂÚ· ÁÓˆÛÙfi Ì ÙË ‰ËÌÔÛ›Â˘ÛË ÙÔ˘ ‚È‚Ï›Ô˘ ÙÔ˘ ƒ¤ÈÌÔÓÙ ªÔ‡ÓÙ˘ (R. Moody) ∑ˆ‹ ÌÂÙ¿ ÙË ∑ˆ‹ (Life After Life) Î·È ÙÔ ‚¿ÛÈÌÔ ÙÔ˘ Ê·ÈÓÔ̤ÓÔ˘ ÂȂ‚·ÈÒıË- Π·fi Ì·ÚÙ˘Ú›Â˜ ¿ÏψÓ. O ηډÈÔÏfiÁÔ˜ º. ™ÎÔ‡ÓÌÂ˚ÎÂÚ (F. Schoonmaker 1979), ÁÈ· ·Ú¿‰ÂÈÁÌ·, ·Ó¤ÊÂÚ fiÙÈ ÙÔ˘Ï¿¯ÈÛÙÔÓ ÙÔ 50% ÙˆÓ ‰‡Ô ¯ÈÏÈ¿‰ˆÓ Î·È ϤÔÓ ·ÛıÂÓÒÓ Ô˘ ›¯Â ÎÔ˘Ú¿ÚÂÈ Û ÌÈ· ÂÚ›Ô‰Ô 18 ÂÙÒÓ Â›¯·Ó οÔÈ· ÂÚÈı·Ó¿ÙÈ· ÂÌÂÈÚ›·. ªÈ· ‰ËÌÔÛÎfiËÛË Ô˘ ¤ÁÈÓ ÙÔ 1982 (Gallup 1982, Û. 198) ¤‰ÂÈÍ ˆ˜ 1 ÛÙÔ˘˜ 20 ∞ÌÂÚÈηÓÔ‡˜ ›¯Â ÌÈ· ÚÔÛˆÈ΋ ÂÚÈı·Ó¿- ÙÈ· ÂÌÂÈÚ›·.
  • 105. ME™A A¶O TO AOPATO 93 ŸÙ·Ó ÔÈ ÂÌÂÈڛ˜ ÚÔÛ¤ÁÁÈÛ˘ ÙÔ˘ ı·Ó¿ÙÔ˘ ÚˆÙÔ›‰·Ó ÙÔ Êˆ˜ Ù˘ ‰Ë- ÌÔÛÈfiÙËÙ·˜, ·ÓÙÈÌÂÙˆ›ÛÙËÎ·Ó ˆ˜ ÌÂÌÔӈ̤ӷ, Û¿ÓÈ· Ê·ÈÓfiÌÂÓ· Î·È ·ÔÚÚ›ÊıËÎ·Ó ·fi ÁÈ·ÙÚÔ‡˜ Î·È ¿ÏÏÔ˘˜ ÂÈÛÙ‹ÌÔÓ˜ ›Ù ˆ˜ ˘ÂÚ‚ÔϤ˜ ›- Ù ˆ˜ Ê·ÓÙ·ÛÙÈΤ˜ ÈÛÙÔڛ˜ ηٷÛ΢·Ṳ̂Ó˜ ·fi ÛÙÚÂÛ·ÚÈṲ̂ӷ ·ÏÏ¿ Î·È Ôχ Â˘Ê¿ÓÙ·ÛÙ· Ì˘·Ï¿. ™ÙË ‰ÂηÂÙ›· ÙÔ˘ 1980, fï˜, ÔÈ ÂÚÈı·Ó¿ÙȘ ÂÌÂÈڛ˜ ·¤ÎÙËÛ·Ó ·ÍÈÔÈÛÙ›· ¯¿ÚȘ ÛÙÔ ¤ÚÁÔ Ù˘ ∂Ï›˙·ÌÂı ∫‡ÌÏÂÚ- ƒÔ˜ (Elisabeth Kübler-Ross), ÌÈ·˜ ÁÈ·ÙÚÔ‡ Ô˘ ‰ËÌÔÛ›Â˘Û ÙËÓ ·Ú·Î¿Ùˆ, ÎÏ·ÛÈ΋ ϤÔÓ ÈÛÙÔÚ›·: ∏ ΢ڛ· ™‚·ÚÙ˜ ‹Úı ÛÙÔ ÓÔÛÔÎÔÌÂ›Ô Î·È Ì·˜ ‰ÈËÁ‹ıËΠÙËÓ ÂÚÈ- ı·Ó¿ÙÈ· ÂÌÂÈÚ›· Ù˘. ∏ ›‰È· Â›Ó·È ÓÔÈÎÔÎ˘Ú¿ ·fi ÙËÓ ¶ÔÏÈÙ›· Ù˘ πÓÙÈ¿Ó·, ÌÈ· ·Ï‹, ·ÓÂÈÙ‹‰Â˘ÙË Á˘Ó·›Î·. ∂›¯Â ÚÔ¯ˆÚË̤ÓÔ Î·ÚΛ- ÓÔ, ˘¤ÛÙË ·ÈÌÔÚÚ·Á›· Î·È ÙË ÌÂÙ¤ÊÂÚ·Ó ÂÙÔÈÌÔı¿Ó·ÙË Û ¤Ó· ȉȈ- ÙÈÎfi ÓÔÛÔÎÔÌ›Ô. OÈ ÁÈ·ÙÚÔ› ÚÔÛ·ıÔ‡Û·Ó Ó· ÙËÓ ÎÚ·Ù‹ÛÔ˘Ó ÛÙË ˙ˆ‹ Â› 45 ÏÂÙ¿, ‡ÛÙÂÚ· ·fi Ù· ÔÔ›· ‰ÂÓ ÂÌÊ¿ÓÈ˙ È· ÛËÌ›· ˙ˆ- ‹˜, ÔfiÙ ÈÛÙÔÔ›ËÛ·Ó ÙÔÓ ı¿Ó·Ùfi Ù˘. ªÔ˘ ›Â, ·ÚÁfiÙÂÚ·, ˆ˜ fiÙ·Ó «‰Ô‡Ï¢·Ó» ¿Óˆ Ù˘, ¤ÓȈÛ ÙÔÓ Â·˘Ùfi Ù˘ Ó· ʇÁÂÈ ·fi ÙÔ ÛÒÌ· Ù˘ Î·È Ó· ·ÈˆÚÂ›Ù·È ¤Ó·-‰‡Ô ̤ÙÚ· ¿Óˆ ·fi ÙÔ ÎÚ‚¿ÙÈ, ‚Ϥ- ÔÓÙ·˜ ÙËÓ È·ÙÚÈ΋ ÔÌ¿‰· Ó· ‰Ô˘Ï‡ÂÈ ÊÚÂÓÈ·Ṳ̂ӷ. ªÔ˘ ÂÚȤÁÚ·- „ ٷ Û¯¤‰È· ¿Óˆ ÛÙȘ ÁÚ·‚¿Ù˜ ÙˆÓ ÁÈ·ÙÚÒÓ, Â·Ó¤Ï·‚ ¤Ó· ·Ó¤Î- ‰ÔÙÔ Ô˘ › οÔÈÔ˜ ÁÈ·ÙÚfi˜, ÂÓ Á¤ÓÂÈ ı˘ÌfiÙ·Ó Â·ÎÚÈ‚Ò˜ Ù· ¿- ÓÙ·. ∆Ô ÌfiÓÔ Ô˘ ‹ıÂÏ ӷ ÙÔ˘˜ ÂÈ ‹Ù·Ó «ËÚÂÌ‹ÛÙÂ, ÌËÓ ·ÓËÛ˘¯Â›- ÙÂ, fiÏ· Â›Ó·È ÂÓÙ¿ÍÂÈ, ÌËÓ ·Ï‡ÂÙ ¤ÙÛÈ ÛÎÏËÚ¿». ŸÛÔ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔ ·ÁˆÓÈ˙fiÙ·Ó Ó· ÙÔ˘˜ ÌÈÏ‹ÛÂÈ ÙfiÛÔ ÈÔ ÊÚÂÓÈ·Ṳ̂ӷ ‰Ô‡Ï¢·Ó ¿Óˆ Ù˘. ∆fiÙÂ, fiˆ˜ ϤÂÈ Î·È Ë ›‰È·, «ÂÁη٤ÏÂÈ„Â ÙËÓ ÚÔÛ¿ıÂÈ·» Î·È ¤¯·Û ÙȘ ·ÈÛı‹ÛÂȘ Ù˘. ∞ÊÔ‡ ÈÛÙÔÔÈ‹ıËÎÂ Ô ı¿Ó·Ùfi˜ Ù˘, Â·- Ó‹Ïı ÛÙË ˙ˆ‹ Î·È ¤˙ËÛ ¿ÏÏÔÓ ÂÓ¿ÌÈÛË ¯ÚfiÓÔ. ∞˘Ù‹ Â›Ó·È ÌÈ· Ù˘È΋ ÂÚÈı·Ó¿ÙÈ· ÂÌÂÈÚ›·, ÙËÓ ÔÔ›· ¯·Ú·ÎÙËÚ›˙ÂÈ ¤Ó· ·fi Ù· ÙÚ›· ÛÙÔȯ›· Ô˘ ·Ó·Ê¤ÚÔÓÙ·È ÈÔ Û˘¯Ó¿: (1) Ë ÂÌÂÈÚ›· Â͈ۈ- Ì·ÙÈ΋˜ ·ÈÒÚËÛ˘, ηٿ ÙËÓ ÔÔ›· ÎÔÈÙ¿˙ÂȘ οو Î·È ‚ϤÂȘ ÙÔ ÛÒÌ· ÛÔ˘Ø (2) ÙÔ ¤Ú·ÛÌ· ̤۷ ·fi οÔÈÔ ÙÔ‡ÓÂÏ ‹ ÛÂÈÚÔÂȉ‹ ı¿Ï·ÌÔ ÚÔ˜ ¤Ó· Ï·ÌÚfi ʈ˜, Ô˘ ·ÓÙÈÚÔÛˆ‡ÂÈ ÙÔ ¤Ú·ÛÌ· ÛÙËÓ «¿ÏÏË ÏÂ˘Ú¿»Ø (3) Ë ¤ÍÔ‰Ô˜ ÛÙËÓ ¿ÏÏË ÏÂ˘Ú¿ Î·È Ë ·Ó·ÁÓÒÚÈÛË ÓÂÎÚÒÓ ·Á·ËÌ¤ÓˆÓ ÚÔ- ÛÒˆÓ ‹ οÔÈ·˜ ıÂ˚΋˜ ÊÈÁÔ‡Ú·˜. ªÔÈ¿˙ÂÈ ÚÔÊ·Ó¤˜ ˆ˜ ÚfiÎÂÈÙ·È ÁÈ· ·Ú·ÈÛıËÛȷΤ˜ ÂÌÂÈڛ˜, ˘·- ÁÔÚ¢fiÌÂÓ˜ ·fi ÙËÓ ¤ÓÙÔÓË ÂÈı˘Ì›·. ÎÈ fï˜, Ë ∫‡ÌÏÂÚ-ƒÔ˜ ¤¯ÂÈ Î¿ÓÂÈ ÙÔ ·Ó ÁÈ· Ó· ÙȘ ÂȂ‚·ÈÒÛÂÈ: «∂›¯·Ì ·ÓıÚÒÔ˘˜ ÙÚ·˘Ì·ÙÈṲ̂ÓÔ˘˜ Û ÛÔ‚·Ú¿ ·˘ÙÔÎÈÓËÙÈο ‰˘ÛÙ˘¯‹Ì·Ù· ÔÈ ÔÔ›ÔÈ ‰ÂÓ ¤‰ÈÓ·Ó ÛËÌ›· ˙ˆ‹˜, ·Ï- Ï¿ Ì·˜ ›·Ó fiÛ˜ Û˘Û΢¤˜ Ô͢ÁÔÓÔÎfiÏÏËÛ˘ ¯ÚËÛÈÌÔÔÈ‹ıËÎ·Ó ÁÈ· Ó· ÙÔ˘˜ ‚Á¿ÏÔ˘Ó ·fi Ù· Û˘ÓÙÚ›ÌÌÈ·» (1981, Û. 86). ∞ÎfiÌ· ÈÔ ·ÏÏfiÎÔÙ˜ ›-
  • 106. 94 MEPO™ ¢EYTEPO. æEY¢OE¶I™THMH KAI ¢EI™I¢AIMONIA Ó·È ÔÈ ÈÛÙÔڛ˜ Û‡Ìʈӷ Ì ÙȘ Ôԛ˜ ¤Ó· ·Ó¿ËÚÔ ‹ ¿ÚÚˆÛÙÔ ÛÒÌ· Á›- ÓÂÙ·È Î·Ï¿ ηٿ ÙË ‰È¿ÚÎÂÈ· Ù˘ ÂÌÂÈÚ›·˜. «∆ÂÙÚ·ÏËÁÈÎÔ› ‰ÂÓ ÓÈÒıÔ˘Ó È· ·Ú¿Ï˘ÙÔÈ, ·ÛıÂÓ›˜ Ì ÛÎÏ‹Ú˘ÓÛË Î·Ù¿ Ͽη˜, ηıËψ̤ÓÔÈ Û ·Ó·- ËÚÈΤ˜ ηڤÎϘ Â› ¯ÚfiÓÈ·, ‰ÈËÁÔ‡ÓÙ·È ˆ˜, ¤Íˆ ·fi ÙÔ ÛÒÌ· ÙÔ˘˜, ÌÔ- ÚÔ‡Û·Ó Ó· ÙÚ·ÁÔ˘‰Ô‡Ó Î·È Ó· ¯ÔÚ‡Ԣӻ. ∞Ó·ÌÓ‹ÛÂȘ ·fi ÙÔ ·ÏÈfi, ˘ÁȤ˜ ÛÒÌ·; º˘ÛÈο! ªÈ· ÛÙÂÓ‹ ÌÔ˘ Ê›ÏË Ô˘ ¤ÌÂÈÓ ·Ú·ÏËÁÈ΋ ‡ÛÙÂÚ· ·fi ·˘ÙÔÎÈÓËÙÈÎfi ‰˘ÛÙ‡¯ËÌ· ÔÓÂÈÚ¢fiÙ·Ó Û˘¯Ó¿ ˆ˜ ÌÔÚÔ‡ÛÂ Î·È ¿ÏÈ Ó· ÎÈ- ÓËı›. ™˘¯Ó¿ ͢ÓÔ‡Û ÙÔ Úˆ› ÂÚÈ̤ÓÔÓÙ·˜ Ó· ÛËΈı› Î·È Ó· ˉ‹ÍÂÈ ·fi ÙÔ ÎÚ‚¿ÙÈ. ∞ÏÏ¿ Ë ∫‡ÌÏÂÚ-ƒÔ˜ ‰ÂÓ Û˘ÌÌÂÚ›˙ÂÙ·È ·˘Ù‹ ÙËÓ Â˙‹ ÂÍ‹- ÁËÛË: «µÏ¤ÂȘ ÙÂÏ›ˆ˜ Ù˘ÊÏÔ‡˜ ·ÓıÚÒÔ˘˜ Ô˘ ‰ÂÓ ¤¯Ô˘Ó Î·Ó ·ÓÙ·fi- ÎÚÈÛË ÛÙÔ Êˆ˜, ‰ÂÓ ‰È·ÎÚ›ÓÔ˘Ó Î·Ó ·Ô¯ÚÒÛÂȘ ÙÔ˘ ÁÎÚ›˙Ô˘, ·ÏÏ¿ fiÙ·Ó ‰Ô- ÎÈÌ¿ÛÔ˘Ó ÌÈ· ÂÚÈı·Ó¿ÙÈ· ÂÌÂÈÚ›·, ÌÔÚÔ‡Ó Ó· ÂÚÈÁÚ¿„Ô˘Ó ·ÎÚÈ‚Ò˜ ÙË ÛÎËÓ‹ ÙÔ˘ ·Ù˘¯‹Ì·ÙÔ˜ ‹ ÙÔ˘ ÓÔÛÔÎÔÌ›Ԣ. ªÔ˘ ¤¯Ô˘Ó ÂÚÈÁÚ¿„ÂÈ ·›- Û٢٘ ÏÂÙÔ̤ÚÂȘ. ¶Ò˜ ÌÔÚ› ηÓ›˜ Ó· ÙÔ ÂÍËÁ‹ÛÂÈ ·˘Ùfi;». ∂‡ÎÔÏ·. OÈ ÚÔÊÔÚÈΤ˜ ÂÚÈÁڷʤ˜ Ô˘ ¿ÎÔ˘Á·Ó ÙÚÈÁ‡Úˆ ÙÔ˘˜ ηٿ ÙË ‰È¿ÚÎÂÈ· Ù˘ ÂÚÈı·Ó¿ÙÈ·˜ ÂÌÂÈÚ›·˜ ÌÂÙ·ÙÚ¤ÔÓÙ·È Û ÂÈÎfiÓ˜ Ù˘ ÛÎËÓ‹˜ Î·È Î·- ÙfiÈÓ ·Ô‰›‰ÔÓÙ·È Ì ϤÍÂȘ. ∂›Û˘, Û˘¯Ó¿, ÔÈ ·ÛıÂÓ›˜ ÛÙËÓ ÂÓÙ·ÙÈ΋ ‹ ÛÙÔ ¯ÂÈÚÔ˘ÚÁÂ›Ô ‰È·ÙËÚÔ‡Ó ÂÓ Ì¤ÚÂÈ ÙȘ ·ÈÛı‹ÛÂȘ ÙÔ˘˜ Î·È ‰ÂÓ ‚Ú›ÛÎÔÓÙ·È ¿ÓÙÔÙ ˘fi ÙËÓ Ï‹ÚË Â‹ÚÂÈ· ·Ó·ÈÛıËÙÈÎÒÓ, ÔfiÙ ¤¯Ô˘Ó Û˘Ó·›ÛıËÛË ÙÔ˘ ÂÚÈ‚¿ÏÏÔÓÙfi˜ ÙÔ˘˜. ∞Ó Ô ·ÛıÂÓ‹˜ ‚Ú›ÛÎÂÙ·È Û ·ÓÂÈÛÙËÌȷ΋ ÎÏÈÓÈ΋, Ô ˘‡ı˘ÓÔ˜ ÁÈ·ÙÚfi˜ ‹ Ô ÂÈÎÂÊ·Ï‹˜ ·ÛÎÔ‡ÌÂÓÔ˜ Ô˘ Ú·ÁÌ·ÙÔÔÈ› ÙËÓ ÂÁ- ¯Â›ÚËÛË ı· ÙËÓ ÂÚÈÁÚ¿ÊÂÈ ÛÙÔ˘˜ ¿ÏÏÔ˘˜ ·ÛÎÔ‡ÌÂÓÔ˘˜, ÂÈÙÚ¤ÔÓÙ·˜ ¤ÙÛÈ ÛÙÔÓ ·ÛıÂÓ‹ Ó· ‰ÒÛÂÈ ÌÈ· ·ÎÚÈ‚‹ ÂÈÎfiÓ· ÙˆÓ ÁÂÁÔÓfiÙˆÓ. µÂ‚·›ˆ˜, ηٿ ÙË ‰È¿ÚÎÂÈ· ÙˆÓ ÂÚÈı·Ó¿ÙÈˆÓ ÂÌÂÈÚÈÒÓ Û˘Ì‚·›ÓÂÈ Î¿ÙÈ Ô˘ ··ÈÙ› ÂÍ‹ÁËÛË, ·ÏÏ¿ ÙÈ; O ÁÈ·ÙÚfi˜ ª¿ÈÎÏ ™¤ÈÌÔÌ (M. Sabom), ÛÙÔ ‚È‚Ï›Ô ÙÔ˘ ∞Ó·ÌÓ‹ÛÂȘ ı·Ó¿ÙÔ˘ (Recollections of Death), ·Ó·Ù‡ÛÛÂÈ Ù· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù· Ù˘ ¤Ú¢ӷ˜ Û˘Û¯¤ÙÈÛ˘ Ô˘ ¤Î·ÓÂ, Û ¤Ó·Ó ÌÂÁ¿ÏÔ ·ÚÈıÌfi ·ÙfiÌˆÓ Ô˘ ‚›ˆÛ·Ó ÌÈ· ÂÚÈı·Ó¿ÙÈ· ÂÌÂÈÚ›·, ÛËÌÂÈÒÓÔÓÙ·˜ ÙËÓ ËÏÈΛ·, ÙÔ Ê‡ÏÔ, ÙÔ Â¿ÁÁÂÏÌ·, ÙÔ ÌÔÚʈÙÈÎfi Â›Â‰Ô Î·È ÙȘ ıÚËÛ΢ÙÈΤ˜ ÂÔÈı‹- ÛÂȘ ÙÔ˘˜, ηıÒ˜ Î·È ÙÔ ·Ó ›¯·Ó ÚÔËÁÔ˘Ì¤Óˆ˜ ·ÎÔ˘ÛÙ¿ ÁÈ· ÙȘ ÂÌÂÈڛ˜ ·˘Ù¤˜, ÙȘ Èı·Ó¤˜ ÚÔÛ‰Ô˘ ÙÔ˘˜ ÏfiÁˆ Ù˘ ıÚËÛ΢ÙÈ΋˜ ÙÔ˘˜ ›ÛÙ˘ ‹ οÔÈ·˜ ÚÔËÁÔ‡ÌÂÓ˘ È·ÙÚÈ΋˜ ÂÌÂÈÚ›·˜, ÙÔ Â›‰Ô˜ ÙÔ˘ ÂÚÈÛÙ·ÙÈÎÔ‡ (·Ù‡- ¯ËÌ·, ηډȷÎfi ÂÂÈÛfi‰ÈÔ), ÙÔÓ ÙfiÔ fiÔ˘ Û˘Ó¤‚Ë ÙÔ ÂÚÈÛÙ·ÙÈÎfi, ÙË Ì¤- ıÔ‰Ô Â·Ó·ÊÔÚ¿˜ ÛÙË ˙ˆ‹, ÙËÓ ÂÎÙ›ÌËÛË ÙÔ˘ ¯ÚfiÓÔ˘ Ô˘ ·Ú¤ÌÂÈÓ·Ó ·Ó·›- ÛıËÙÔÈ, ÙËÓ ÂÚÈÁÚ·Ê‹ Ù˘ ÂÌÂÈÚ›·˜ Î.Ù.Ï. O ™¤ÈÌÔÌ ·Ú·ÎÔÏÔ˘ıÔ‡Û ٷ ¿ÙÔÌ· ·˘Ù¿ Â› ¯ÚfiÓÈ·, Í·Ó··›ÚÓÔÓÙ·˜ Û˘ÓÂÓÙ‡ÍÂȘ ·fi Ù· ›‰È· Î·È ·fi Û˘ÁÁÂÓ›˜ ÙÔ˘˜ ÁÈ· Ó· ‰ÂÈ ·Ó ¿ÏÏ·˙·Ó ÔÈ ·ÊËÁ‹ÛÂȘ ÙÔ˘˜ ‹ ·Ó ›¯·Ó ‚ÚÂÈ Î¿ÔÈ· ¿ÏÏË ÂÍ‹ÁËÛË ÁÈ· ÙËÓ ÂÌÂÈÚ›· ÙÔ˘˜. ∞ÎfiÌ· Î·È ‡ÛÙÂÚ· ·fi ¯Úfi- ÓÈ·, ηı¤Ó· ·fi Ù· ¿ÙÔÌ· ·˘Ù¿ ¤ÓȈı ÙÔ ›‰ÈÔ ¤ÓÙÔÓ· ÙËÓ ÂÌÂÈÚ›· ÙÔ˘ Î·È Â›¯Â ÙËÓ ÂÔ›ıËÛË ˆ˜ ÙÔ ÂÂÈÛfi‰ÈÔ ·˘Ùfi Ú¿ÁÌ·ÙÈ Û˘Ó¤‚Ë. ™¯Â‰fiÓ fiÏÔÈ
  • 107. ME™A A¶O TO AOPATO 95 ‰‹ÏˆÛ·Ó fiÙÈ Ë ÂÌÂÈÚ›· ›¯Â ÌÂÁ¿ÏÔ ·ÓÙ›ÎÙ˘Ô ÛÙÔÓ ÙÚfiÔ Ô˘ ·ÓÙÈÏ·Ì- ‚¿ÓÔÓÙ·Ó ÙË ˙ˆ‹ Î·È ·ÓÙÈÌÂÙÒÈ˙·Ó ÙÔÓ ı¿Ó·ÙÔ: ‰ÂÓ ÙÔÓ ÊÔ‚fiÓÙÔ˘Û·Ó È· Î·È ‰ÂÓ ıÚËÓÔ‡Û·Ó ÙÔÓ ı¿Ó·ÙÔ ·Á·ËÌ¤ÓˆÓ ÙÔ˘˜ ÚÔÛÒˆÓ, ηıÒ˜ ‹Ù·Ó ÂÂÈṲ̂ÓÔÈ ˆ˜ Ô ı¿Ó·ÙÔ˜ ·ÔÙÂÏ› ¢¯¿ÚÈÛÙË ÂÌÂÈÚ›·. ∫·ı¤Ó·˜ ÙÔ˘˜ ¤ÓȈıÂ Û·Ó Ó· ÙÔ˘ ›¯Â ‰Ôı› ÌÈ· ‰Â‡ÙÂÚË Â˘Î·ÈÚ›· ηÈ, ÌÔÏÔÓfiÙÈ ‰ÂÓ ·Ó¤- ÎÙËÛ·Ó fiÏÔÈ ÙËÓ ıÚËÛ΢ÙÈ΋ ›ÛÙË ÙÔ˘˜, fiÏÔÈ ¤ÓȈı·Ó ÙËÓ ·Ó¿ÁÎË Ó· «Î¿- ÓÔ˘Ó Î¿ÙÈ Ì ÙË ˙ˆ‹ ÙÔ˘˜». ∞Ó Î·È Ô ™¤ÈÌÔÌ ÙÔÓ›˙ÂÈ ˆ˜ ¿ıÂÔÈ Î·È ÈÛÙÔ› ·Ó·Ê¤ÚÔ˘Ó ÙȘ ›‰È˜ ÂÌÂÈڛ˜, ‰ÂÓ ·Ó·Ê¤ÚÂÈ ÂÓÙÔ‡ÙÔȘ fiÙÈ ¤¯Ô˘Ì fiÏÔÈ ˘ÔÛÙ› ÙËÓ Â›‰Ú·ÛË Ù˘ ÈÔ˘‰·ÈÔ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈ΋˜ ÎÔÛÌÔıÂÒÚËÛ˘. ∂›Ù ÈÛÙ‡ԢÌÂ Û˘ÓÂȉËÙ¿ ›Ù fi¯È, fiÏÔÈ ¤¯Ô˘Ì ·ÎÔ‡ÛÂÈ ·ÚfiÌÔȘ ȉ¤Â˜ ÁÈ· ÙÔÓ £Âfi Î·È ÙË ÌÂÙ¿ ı¿Ó·ÙÔÓ ˙ˆ‹, ÙÔÓ ·Ú¿‰ÂÈÛÔ Î·È ÙËÓ ÎfiÏ·ÛË. O ™¤ÈÌÔÌ Í¯ӿ Â›Û˘ Ó· ·Ó·Ê¤ÚÂÈ fiÙÈ ÔÈ ÈÛÙÔ› ‰È·ÊÔÚÂÙÈÎÒÓ ıÚËÛÎÂÈÒÓ ‚ϤÔ˘Ó ‰È·ÊÔÚÂÙÈΤ˜ ıÚËÛ΢ÙÈΤ˜ ÊÈÁÔ‡Ú˜ ηٿ ÙË ‰È¿ÚÎÂÈ· ÙˆÓ ÂÚÈı·Ó¿ÙÈˆÓ ÂÌÂÈÚÈÒÓ ÙÔ˘˜, ¤Ó‰ÂÈÍË fiÙÈ ÙÔ Ê·ÈÓfiÌÂÓÔ Û˘Ì‚·›ÓÂÈ Ì¤Û· ÛÙÔÓ ·ÓıÚÒÈÓÔ ÓÔ˘ Î·È fi¯È ¤Íˆ ·fi ·˘ÙfiÓ. ¶ÔȘ Ê˘ÛÈÔÎÚ·ÙÈΤ˜ ÂÍËÁ‹ÛÂȘ ı· ÌÔÚÔ‡Û·Ó Ó· ÂÚÌËÓ‡ÛÔ˘Ó ÙȘ ÂÌÂÈ- ڛ˜ ·˘Ù¤˜; O „˘¯ÔÏfiÁÔ˜ ™Ù¿ÓÈÛÏ·‚ °ÎÚÔÊ (S. Grof 1976, Grof & Halifax 1977) ¤Î·Ó ÌÈ· ÚÒÙË ˘fiıÂÛË: οı ¿ÓıÚˆÔ˜ ¤¯ÂÈ ‹‰Ë ‚ÈÒÛÂÈ Ù· ¯·Ú·- ÎÙËÚÈÛÙÈο Ù˘ ÂÚÈı·Ó¿ÙÈ·˜ ÂÌÂÈÚ›·˜ —ÙËÓ ·›ÛıËÛË ·ÈÒÚËÛ˘, ÙÔ ¤Ú·- ÛÌ· ̤۷ ·fi ¤Ó· ÙÔ‡ÓÂÏ, ÙËÓ ¤ÍÔ‰Ô Û ¤Ó· ˙ˆÔÁfiÓÔ Êˆ˜— ηٿ ÙË Á¤Ó- ÓËÛ‹ ÙÔ˘. ÿÛˆ˜ Ë ·Ó¿ÌÓËÛË ÂÓfi˜ ÙfiÛÔ ÙÚ·˘Ì·ÙÈÎÔ‡ ÁÂÁÔÓfiÙÔ˜ Ó· Â›Ó·È Ìfi- ÓÈÌ· ÂÓÙ˘ˆÌ¤ÓË ÛÙÔ Ì˘·Ïfi Ì·˜ Î·È Ó· Â·Ó¤Ú¯ÂÙ·È ÛÙË ÌÓ‹ÌË Ì·˜ ·fi ¤Ó· ÂÍ›ÛÔ˘ ÙÚ·˘Ì·ÙÈÎfi ÁÂÁÔÓfi˜ — ÙÔÓ ı¿Ó·ÙÔ. À¿Ú¯ÂÈ ÏÔÈfiÓ Èı·ÓfiÙËÙ· Ë ·Ó¿ÌÓËÛË ÙˆÓ ÂÌÂÈÚÈÒÓ Ù˘ Á¤ÓÓËÛ˘ Ó· ÂÍËÁ› ÙȘ ÂÌÂÈڛ˜ Ô˘ ‚ÈÒÓÔ- ÓÙ·È Î·Ù¿ ÙÔÓ ı¿Ó·ÙÔ; ª¿ÏÏÔÓ fi¯È. ¢ÂÓ ˘¿Ú¯Ô˘Ó ·ԉ›ÍÂȘ ÁÈ· ÙËÓ ‡·Ú- ÍË ÓËÈ·ÎÒÓ ·Ó·ÌÓ‹ÛÂˆÓ Î·ÓÂÓfi˜ ›‰Ô˘˜. ∂ÈϤÔÓ, Ë ¤ÍÔ‰Ô˜ ·fi ÙË Ì‹ÙÚ· ‰ÂÓ ı˘Ì›˙ÂÈ Ì ٛÔÙ· ÙÔ‡ÓÂÏ — ¿ÏψÛÙ ÙÔ ÎÂÊ¿ÏÈ ÙÔ˘ ̈ÚÔ‡ Â›Ó·È Û˘Ó‹- ıˆ˜ ÚÔ˜ Ù· οو Î·È Ù· Ì¿ÙÈ· ÙÔ˘ ÎÏÂÈÛÙ¿. ∂Í¿ÏÏÔ˘, Ë ˘fiıÂÛË ·˘Ù‹ ‰ÂÓ ÌÔÚ› Ó· ÂÍËÁ‹ÛÂÈ ÙÔ ÁÂÁÔÓfi˜ fiÙÈ ÂÚÈı·Ó¿ÙȘ ÂÌÂÈڛ˜ ¤¯Ô˘Ó ·ÎfiÌË Î·È fiÛÔÈ ÁÂÓÓ‹ıËÎ·Ó Ì ηÈÛ·ÚÈ΋ ÙÔÌ‹. (∞˜ ÌËÓ ÚÔÛı¤ÛÔ˘ÌÂ Î·È ÙÔ ÁÂÁÔÓfi˜ fiÙÈ Ô °ÎÚÔÊ Î·È fiÛÔÈ Û˘ÌÌÂÙ›¯·Ó ÛÙ· ÂÈÚ¿Ì·Ù¿ ÙÔ˘ ÂÈÚ·Ì·Ù›˙ÔÓÙ·Ó Ì LSD — Ô˘ ‰ÂÓ Â›Ó·È ‰· Î·È Ë ϤÔÓ ·ÍÈfiÈÛÙË Ì¤ıÔ‰Ô˜ ·Ó¿ÎÏËÛ˘ ·Ó·- ÌÓ‹ÛˆÓ, ‰Â‰Ô̤ÓÔ˘ fiÙÈ ÙÔ LSD ÚÔηÏ› ÙȘ ‰ÈΤ˜ ÙÔ˘ ·Ú·ÈÛı‹ÛÂȘ.) ªÈ· ÈÔ Èı·Ó‹ ÂÍ‹ÁËÛË ‰ÈÂÚÂ˘Ó¿ Ù· ‚ÈÔ¯ËÌÈο Î·È Ó¢ÚÔÊ˘ÛÈÔÏÔÁÈο ·›ÙÈ·. °ÓˆÚ›˙Ô˘ÌÂ, ÁÈ· ·Ú¿‰ÂÈÁÌ·, ˆ˜ Ë „¢‰·›ÛıËÛË Ù˘ Ù‹Ûˆ˜ ÚÔ- ηÏÂ›Ù·È ·fi ÙËÓ ·ÙÚÔ›ÓË Î·È Ù· ¿ÏÏ· ·ÏηÏÔÂȉ‹ Ù˘ ÌÂÏ·ÓÙfiÓ·˜, ÌÂ- ÚÈο ·fi Ù· ÔÔ›· ˘¿Ú¯Ô˘Ó ÛÙÔÓ Ì·Ó‰Ú·ÁfiÚ· Î·È Û ¿ÏÏ· ·ÁÚÈfi¯ÔÚÙ· Ô˘ ¯ÚËÛÈÌÔÔÈÔ‡Û·Ó ÔÈ Ì¿ÁÈÛÛ˜ Ù˘ ∂˘ÚÒ˘ Î·È ÔÈ Û·Ì¿ÓÔÈ ÙˆÓ ·˘Ùfi- ¯ıÔÓˆÓ ∞ÌÂÚÈηÓÒÓ. OÈ Â͈ۈ̷ÙÈΤ˜ ÂÌÂÈڛ˜ ÚÔηÏÔ‡ÓÙ·È Â‡ÎÔÏ· ·fi ‰È·ÛÙ·ÙÈο ·Ó·ÈÛıËÙÈο, fiˆ˜ Â›Ó·È ÔÈ ÎÂٷ̛Ә. ∆Ô DMT (‰ÈÌÂı˘ÏÔıÚ˘-
  • 108. 96 MEPO™ ¢EYTEPO. æEY¢OE¶I™THMH KAI ¢EI™I¢AIMONIA Ù·Ì›ÓË) ÚÔηÏ› ÙËÓ ·›ÛıËÛË fiÙÈ Ô ÎfiÛÌÔ˜ Û˘ÚÚÈÎÓÒÓÂÙ·È ‹ ‰È·ÛÙ¤ÏÏÂ- Ù·È. ∆Ô MDA (ÌÂı˘ÏÈ΋ ‰ÈÔ͢·ÌÊÂÙ·Ì›ÓË) ‰ÈÂÁ›ÚÂÈ ÙËÓ ·›ÛıËÛË Ù˘ ¯ÚÔÓÈ- ΋˜ ·Ó·‰ÚÔÌ‹˜, ¤ÙÛÈ ÒÛÙ ӷ ı˘Ì¿Ù·È ηÓ›˜ Ú¿ÁÌ·Ù· Ô˘ ¤¯ÂÈ Í¯¿ÛÂÈ ·fi ηÈÚfi. º˘ÛÈο, ÙÔ LSD (‰È·Èı˘Ï·Ì›‰ÈÔ ÙÔ˘ Ï˘ÛÂÚÁÈÎÔ‡ ÔͤԘ) ÚÔη- Ï› ÔÙÈΤ˜ Î·È Ë¯ËÙÈΤ˜ ·Ú·ÈÛı‹ÛÂȘ Î·È ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ›, ÌÂٷ͇ ¿ÏψÓ, ÙËÓ ·›ÛıËÛË Ù˘ ÂÓfiÙËÙ·˜ Ì ÙÔ Û‡Ì·Ó (‚Ï. Goodman & Gilman 1970, Grinspoon & Bakalar 1979, Ray 1972, Sagan 1979, Siegel 1977). ∆Ô ÁÂÁÔÓfi˜ fiÙÈ ˘Ê›ÛÙ·ÓÙ·È ˘ԉԯ›˜ ÛÙÔÓ ÂÁΤʷÏÔ ÁÈ· Ù¤ÙÔÈÔ˘ ›‰Ô˘˜ Ù¯ÓËÙ¿ ·- Ú·Û΢·Ṳ̂Ó˜ ¯ËÌÈΤ˜ Ô˘Û›Â˜ ÛËÌ·›ÓÂÈ ˆ˜ ˘¿Ú¯Ô˘Ó Ô˘Û›Â˜ Ô˘ ·Ú¿- ÁÔÓÙ·È Ê˘ÛÈÔÏÔÁÈο ÛÙÔÓ ÂÁΤʷÏÔ ÔÈ Ôԛ˜, ˘fi Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤Ó˜ Û˘Óı‹Î˜ (.¯. ÛÙÚ˜ ‹ ÙÚ·˘Ì·ÙÈÛÌfi˜ ·fi ·Ù‡¯ËÌ·), ÌÔÚÔ‡Ó Ó· ÚÔηϤÛÔ˘Ó ÔÚÈ- Ṳ̂Ó˜ ‹ fiϘ ÙȘ ÂÌÂÈڛ˜ Ô˘ Û˘ÓÔ‰Â‡Ô˘Ó ÙËÓ ÂÚÈı·Ó¿ÙÈ· ηٿÛÙ·ÛË. ÿÛˆ˜ ÔÈ ÂÚÈı·Ó¿ÙȘ Î·È ÔÈ Â͈ۈ̷ÙÈΤ˜ ÂÌÂÈڛ˜ Ó· ÌËÓ Â›Ó·È Ù›ÔÙ ¿Ï- ÏÔ ·fi ÙÚÂÏ¿ «Ì·ÛÙÔ˘ÚÒÌ·Ù·» Ô˘ ˘ÚÔ‰ÔÙÔ‡ÓÙ·È ·fi ÙÔ ·ÎÚ·›Ô ÙÚ·‡- Ì· ÙÔ˘ ÔȈÓ› ı·Ó¿ÙÔ˘. ™ÙÔ ‚È‚Ï›Ô ÙÔ˘ ÕÏÓÙÔ˘˜ ÿÍϸ (A. Huxley) ¶‡Ï˜ Ù˘ ·ÓÙ›Ï˄˘ (Doors of Perception, ·fi fiÔ˘ ‹ÚÂ Î·È ÙËÓ ÔÓÔÌ·Û›· ÙÔ˘ ÙÔ ÚÔÎ Û˘ÁÎÚfiÙËÌ· Doors), ˘¿Ú¯ÂÈ ÌÈ· ÂÍ·ÈÚÂÙÈ΋ ÂÚÈÁÚ·Ê‹ —Ô Û˘Á- Áڷʤ·˜ ÙËÓ Î¿ÓÂÈ ˘fi ÙËÓ Â‹ÚÂÈ· ÌÂÛηϛÓ˘— ÂÓfi˜ ÏÔ˘ÏÔ˘‰ÈÔ‡ ̤۷ Û ‚¿˙Ô. O ÿÍϸ ÂÚÈÁÚ¿ÊÂÈ fiÙÈ Â›‰Â «·˘Ùfi Ô˘ ·ÓÙ›ÎÚ˘ÛÂ Ô ∞‰¿Ì ÙÔ Úˆ› Ù˘ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ›·˜ ÙÔ˘ — ÙÔ ı·‡Ì·, ÛÙÈÁÌ‹ ÚÔ˜ ÛÙÈÁÌ‹, Ù˘ Á˘ÌÓ‹˜ ‡·Ú- ͢» (1954, Û. 17). ∏ „˘¯ÔÏfiÁÔ˜ ™Ô‡˙·Ó ªÏ¿ÎÌÔÚ (Susan Blackmore 1991, 1993, 1996) Ô‰‹ÁËÛ ÙËÓ ˘fiıÂÛË Ù˘ ·Ú·›ÛıËÛ˘ ¤Ó· ‚‹Ì· ·Ú·¤Ú·, ‰Â›¯ÓÔÓÙ·˜ ÙÔÓ ÏfiÁÔ ÁÈ· ÙÔÓ ÔÔ›Ô Â›Ó·È ·Ó·ÌÂÓfiÌÂÓÔ ‰È·ÊÔÚÂÙÈÎÔ› ¿ÓıÚˆÔÈ Ó· ·Ú·ÙË- ÚÔ‡Ó Ù· ›‰È· Ê·ÈÓfiÌÂÓ·, fiˆ˜ Ï.¯. ÙÔ ÙÔ‡ÓÂÏ. O ÔÙÈÎfi˜ ÊÏÔÈfi˜ ÛÙÔ ›Ûˆ ̤ÚÔ˜ ÙÔ˘ ÂÁÎÂÊ¿ÏÔ˘ Â›Ó·È Ë ÂÚÈÔ¯‹ fiÔ˘ Ô ÂÁΤʷÏÔ˜ ÂÂÍÂÚÁ¿˙ÂÙ·È ÙȘ ÏËÚÔÊÔڛ˜ ·fi ÙÔÓ ·ÌÊÈ‚ÏËÛÙÚÔÂȉ‹. ∆· ·Ú·ÈÛıËÛÈÔÁfiÓ· Ó·ÚΈÙÈο Î·È Ë ·ÓÔÍ›· (¤ÏÏÂÈ„Ë Ô͢ÁfiÓˆÛ˘) ÙÔ˘ ÂÁÎÂÊ¿ÏÔ˘ (Ô˘ ÌÂÚÈΤ˜ ÊÔÚ¤˜ Û˘- Óԉ‡ÂÈ ÙÔÓ ı¿Ó·ÙÔ) ÌÔÚ› Ó· ·ÚÂÌÔ‰›ÛÔ˘Ó ÙÔÓ Ê˘ÛÈÔÏÔÁÈÎfi Ú˘ıÌfi ‰È·- ‚›‚·Û˘ ÙˆÓ ÛËÌ¿ÙˆÓ ·fi Ù· Ó¢ÚÈο ·ÙÙ·Ú· ÛÙË Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓË ÂÚÈÔ¯‹. ŸÙ·Ó Û˘Ì‚Â› ·˘Ùfi, ‰È·ÙÚ¤¯Ô˘Ó ÙÔÓ ÔÙÈÎfi ÊÏÔÈfi, ˘fi ÌÔÚÊ‹ «Ù·ÈÓÈÒÓ» ‹ «Ú·‚‰ÒÛˆӻ, ÎÚÔÛÛÔ› Û˘Ì‚ÔÏ‹˜ Ù˘ ÓÂ˘ÚˆÓÈ΋˜ ‰Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ·˜, ÙÔ˘˜ ÔÔ›Ô˘˜ Ô ÂÁΤʷÏÔ˜ ÂÚÌËÓ‡ÂÈ ˆ˜ ÔÌfiÎÂÓÙÚÔ˘˜ ‰·ÎÙ˘Ï›Ô˘˜ ‹ Û›Ú˜. OÈ Û›Ú˜ ·˘Ù¤˜ ÌÔÚ› Ó· ÂÎÏËÊıÔ‡Ó ˆ˜ Û‹Ú·ÁÁ·. ªÂ ·ÚfiÌÔÈÔ ÙÚfiÔ, Î·È Ë Â͈ۈ̷ÙÈ΋ ÂÌÂÈÚ›· Â›Ó·È ÌÈ· Û‡Á¯˘ÛË Ù˘ Ú·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ·˜ Î·È Ù˘ Ê·ÓÙ·Û›·˜, fiˆ˜ ÌÂÚÈΤ˜ ÊÔÚ¤˜ Â›Ó·È Ù· fiÓÂÈÚ· ÌfiÏȘ ͢Ó¿ÌÂ. O ÂÁΤʷ- ÏÔ˜ ÚÔÛ·ı› Ó· Í·Ó·Û˘Ó‰¤ÛÂÈ ÌÂٷ͇ ÙÔ˘˜ Ù· ÁÂÁÔÓfiÙ· Î·È ÛÙË ‰È·‰È- ηۛ· ·˘Ù‹ Ù· ‚ϤÂÈ ·fi „ËÏ¿ — Â›Ó·È ÌÈ· Ê˘ÛÈÔÏÔÁÈ΋ ÌÂÙ¿ıÂÛË Ô˘ οÓÔ˘Ì fiÏÔÈ Ì·˜ fiÙ·Ó «·ÔÎÂÓÙÚˆÓfiÌ·ÛÙ» (fiÙ·Ó ‚ϤÔ˘Ì ÙÔÓ Â·˘Ùfi Ì·˜ Ó· Â›Ó·È Í·ψ̤ÓÔ˜ ÛÙËÓ ·Ú·Ï›· ‹ Ó· ÛηÚÊ·ÏÒÓÂÈ Û οÔÈÔ ‚Ô˘-
  • 109. ME™A A¶O TO AOPATO 97 EIKONA 8. ¶·Ú·ÈÛı‹ÛÂȘ ÛÂÈÚÔÂȉԇ˜ ı·Ï¿ÌÔ˘ Î·È Ú·‚‰ˆÙ‹˜ Û‹Ú·ÁÁ·˜ (ÙÔ‡ÓÂÏ) Û ÂÚÈı·Ó¿ÙȘ ÂÌÂÈڛ˜. ¶·ÚfiÌÔȘ ·Ú·ÈÛı‹ÛÂȘ ÚÔηÏÔ‡ÓÙ·È ·fi ·Ú·ÈÛıËÛÈÔÁfiÓ· Ó·ÚΈÙÈο. Ófi, ÙÔ Î¿ÓÔ˘ÌÂ Û˘Ó‹ıˆ˜ ·fi „ËÏ¿, ÎÔÈÙ¿˙ÔÓÙ·˜ ÚÔ˜ Ù· οو). Yfi ÙËÓ Â‹ÚÂÈ· ·Ú·ÈÛıËÛÈÔÁfiÓˆÓ Ê·Ú̿ΈÓ, ¿ÙÔÌ· Ô˘ Û˘ÌÌÂÙ›¯·Ó Û ÂÈÚ¿- Ì·Ù· ›‰·Ó Û¯‹Ì·Ù· Û·Ó ·˘Ù¿ Ù˘ EÈÎfiÓ·˜ 8Ø Ù¤ÙÔÈÔ˘ ›‰Ô˘˜ ÂÈÎfiÓ˜ ÚÔ- ηÏÔ‡Ó ÙÔ Ê·ÈÓfiÌÂÓÔ ÙÔ˘ ÙÔ‡ÓÂÏ ÛÙȘ ÂÚÈı·Ó¿ÙȘ ÂÌÂÈڛ˜. ∆Ô «·ÏÏfiÎÔÛÌÔ», Ù¤ÏÔ˜, Ù˘ ÂÚÈı·Ó¿ÙÈ·˜ ÂÌÂÈÚ›·˜ ·Ú¿ÁÂÙ·È ·fi ÙËÓ Î˘ÚÈ·Ú¯›· Ù˘ Ê·ÓÙ·Û›ˆÛ˘ fiÙÈ ‚ÚÈÛÎfiÌ·ÛÙ ÛÙËÓ «¿ÏÏË ÏÂ˘Ú¿» Î·È fiÙÈ ‚ϤÔ˘Ì ·Á·Ë̤ӷ Ì·˜ ÚfiÛˆ· Ô˘ ¤¯Ô˘Ó Âı¿ÓÂÈ, ÙÔÓ ÚÔÛˆÈÎfi Ì·˜ £Âfi Î.Ù.Ï. ∆È Á›ÓÂÙ·È fï˜ Ì fiÛÔ˘˜ ‰ÂÓ ÂÈÛÙÚ¤ÊÔ˘Ó ·fi ÙÔ ¯Â›ÏÔ˜ ÙÔ˘ ı·Ó¿ÙÔ˘; ∏ ªÏ¿ÎÌÔÚ Î¿ÓÂÈ ÙËÓ ÂÍ‹˜ ·Ó··Ú¿ÛÙ·ÛË Ù˘ Ê˘ÛÈÔÏÔÁÈ΋˜ Ô- Ú›·˜ ÚÔ˜ ÙÔÓ ı¿Ó·ÙÔ: «∏ ¤ÏÏÂÈ„Ë Ô͢ÁfiÓÔ˘ ÚÔηÏ› ÚÒÙ· ÌÈ· ·‡ÍËÛË Ù˘ ‰Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ·˜ ÏfiÁˆ ·Ô˘Û›·˜ Ù˘ ·Ó·ÛÙÔÏ‹˜, ·ÏÏ¿ ÂÓÙ¤ÏÂÈ Ë ‰Ú·- ÛÙËÚÈfiÙËÙ· ·˘Ù‹ ÛÙ·Ì·Ù¿. EÂȉ‹ Ë ÂÓ ÏfiÁˆ ‰Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ· Â›Ó·È ÂΛÓË Ô˘ ·Ú¿ÁÂÈ Ù· ÓÔËÙÈο Û¯‹Ì·Ù· ·fi Ù· ÔÔ›· ÚÔ·ÙÂÈ Ë Û˘ÓÂȉËÙfiÙË- Ù·, fiÏ· ·‡Ô˘Ó. ¢ÂÓ ˘¿Ú¯ÂÈ È· ÂÌÂÈÚ›· Ô‡Ù ·˘Ùfi˜ Î·È Ì ÙÔÓ ÙÚfiÔ ·˘Ùfi... ¤Ú¯ÂÙ·È ÙÔ Ù¤ÏÔ˜» (1991, Û. 44). ∏ ÂÁÎÂÊ·ÏÈ΋ ·ÓÔÍ›· (·Ô˘Û›· Ô͢ÁfiÓÔ˘), Ë ˘ÔÍ›· (¤ÏÏÂÈ„Ë Â·ÚÎÔ‡˜ Ô͢ÁfiÓÔ˘) ‹ Ë ˘ÂÚηډ›· (¿Ú· Ôχ ‰ÈÔÍ›‰ÈÔ ÙÔ˘ ¿Óıڷη) Â›Ó·È Ê·ÈÓfiÌÂÓ· Ô˘ fiÏ· ¤¯Ô˘Ó ÚÔÙ·ı› ˆ˜ ÂÓ·ÚÎÙ‹ÚÈ· ÂÚÂı›ÛÌ·Ù· Ù˘ ÂÚÈı·Ó¿ÙÈ·˜ ÂÌÂÈÚ›·˜ (Saavedra-Aguilar & Gomez-Jeria 1989), ·ÏÏ¿ Ë ªÏ¿ÎÌÔÚ ÛËÌÂÈÒÓÂÈ ˆ˜ ·ÎfiÌ· Î·È ¿ÙÔÌ· Ô˘ ‰ÂÓ ·ÚÔ˘Û›·˙·Ó ÙȘ ηٷÛÙ¿ÛÂȘ ·˘Ù¤˜ ¤¯Ô˘Ó ‚ÈÒÛÂÈ ÙËÓ ÂÚÈı·Ó¿ÙÈ· ÂÌÂÈÚ›·. ¶·Ú·‰¤¯ÂÙ·È ˆ˜ «‰ÂÓ Â›Ó·È Î·ıfiÏÔ˘ ÍÂοı·ÚÔ, ÚÔ˜ ÙÔ ·ÚfiÓ, ÔÈ· Â›Ó·È Ë Î·Ï‡ÙÂÚË ÂÍ‹ÁËÛË ÁÈ· ÙȘ ÂÌÂÈڛ˜ ·˘Ù¤˜. ∫·Ó¤Ó· ÛÙÔÈ¯Â›Ô ‰ÂÓ Ê·›ÓÂÙ·È Ó· Â›Ó·È ·ÚÎÂÙfi ÁÈ· Ó· ı¤ÛÂÈ ÔÚÈÛÙÈο Ù¤ÚÌ· ÛÙË ‰È¯ÔÁӈ̛·
  • 110. 98 MEPO™ ¢EYTEPO. æEY¢OE¶I™THMH KAI ¢EI™I¢AIMONIA ÌÂٷ͇ Ù˘ ˘fiıÂÛ˘ Ù˘ “ÌÂÙ¿ ı¿Ó·ÙÔÓ ˙ˆ‹˜” Î·È ÂΛӢ ÙÔ˘ “Ì˘·ÏÔ‡ Ô˘ Âı·›ÓÂÈ”» (1996, Û. 440). OÈ ÂÚÈı·Ó¿ÙȘ ÂÌÂÈڛ˜ ·Ú·Ì¤ÓÔ˘Ó ¤Ó· ·fi Ù· ÌÂÁ¿Ï· ¿Ï˘Ù· Ì˘ÛÙ‹ÚÈ· Ù˘ „˘¯ÔÏÔÁ›·˜, ·Ê‹ÓÔÓÙ¿˜ Ì·˜ ÁÈ· ¿ÏÏË ÌÈ· ÊÔÚ¿ Ì ÙÔ «¯ÈÔ˘ÌÈ·Ófi» ÂÚÒÙËÌ·: ∆È Â›Ó·È Èı·ÓfiÙÂÚÔ, fiÙÈ ÔÈ ÂÌÂÈ- ڛ˜ ·˘Ù¤˜ ·ÔÙÂÏÔ‡Ó ¤Ó· ·ÎfiÌË ·ÓÂÍ‹ÁËÙÔ Ê·ÈÓfiÌÂÓÔ ÙÔ˘ ÂÁÎÂÊ¿ÏÔ˘ ‹ ˆ˜ Â›Ó·È ¤Ó· ÛÙÔÈ¯Â›Ô Ô˘ ÂÓÈÛ¯‡ÂÈ fi,ÙÈ ÂÈı˘ÌÔ‡Û·Ì ¿ÓÙÔÙ ӷ Â›Ó·È ·ÏËıÈÓfi — ÙËÓ ·ı·Ó·Û›·; ∏ ∞N∞∑∏∆∏™∏ ∆∏™ ∞£∞N∞™π∞™ O ı¿Ó·ÙÔ˜, ‹ ÙÔ˘Ï¿¯ÈÛÙÔÓ ÙÔ Ù¤ÏÔ˜ Ù˘ ˙ˆ‹˜, ÌÔÈ¿˙ÂÈ Ó· Â›Ó·È ÙÔ ·ÒÙ·ÙÔ fiÚÈÔ Ù˘ Û˘ÓÂȉËÙfiÙËÙ¿˜ Ì·˜ Î·È ÙÔ ‡ÛÙ·ÙÔ Û‡ÓÔÚÔ ÙÔ˘ ‰˘Ó·ÙÔ‡. O ı¿Ó·- ÙÔ˜ Â›Ó·È Ë ϤÔÓ ·ÏÏÔȈ̤ÓË ·fi fiϘ ÙȘ ·ÏÏÔȈ̤Ó˜ ηٷÛÙ¿ÛÂȘ. ∂›- Ó·È ¿Ú·Á ÙÔ Ù¤ÏÔ˜ ‹ ·ÏÒ˜ ÙÔ Ù¤ÏÔ˜ Ù˘ ·Ú¯‹˜; O πÒ‚ ¤Î·Ó ÙËÓ ›‰È· ÂÚÒ- ÙËÛË: «â¿Ó Á·Ú àÔı¿Ó÷Ë ôÓıÚˆÔ˜, ˙‹ÛÂÙ·È Û˘ÓÙÂϤ۷˜ ì̤ڷ˜ ÙÔÜ ‚›Ô˘ ·éÙÔÖ» (πÒ‚, ȉ´14). ¶ÚÔÊ·ÓÒ˜, ηÓ›˜ ‰ÂÓ ÁÓˆÚ›˙ÂÈ Ì ‚‚·ÈfiÙËÙ·, ·ÏÏ¿ ˘¿Ú¯Ô˘Ó ·ÚÎÂÙÔ› Ô˘ ÈÛÙÂ‡Ô˘Ó fiÙÈ ÁÓˆÚ›˙Ô˘Ó Î·È ÔÏÏÔ› ·fi ·˘ÙÔ‡˜ ÚÔÛ·ıÔ‡Ó Ó· ›ÛÔ˘Ó Î·È ÙÔ˘˜ ¿ÏÏÔ˘˜ fiÙÈ Ë ‰È΋ ÙÔ˘˜ ¿Ô„Ë ·ÏËı‡ÂÈ. ∆Ô ÂÚÒÙËÌ· ·˘Ùfi ›ӷÈ, ¿ÏψÛÙÂ, Î·È ¤Ó·˜ ·fi ÙÔ˘˜ ÏfiÁÔ˘˜ ÁÈ· ÙÔ˘˜ ÔÔ›- Ô˘˜ ˘¿Ú¯Ô˘Ó ΢ÚÈÔÏÂÎÙÈο ¯ÈÏÈ¿‰Â˜ ÔÚÁ·ÓˆÌ¤Ó˜ ıÚËÛΛ˜ ÛÙÔÓ ÎfiÛÌÔ, ηıÂÌÈ¿ ·fi ÙȘ Ôԛ˜ ÂÈηÏÂ›Ù·È ÙËÓ ·ÔÎÏÂÈÛÙÈ΋ ÁÓÒÛË ÁÈ· ÙÔ ÙÈ ¤Â- Ù·È ÙÔ˘ ı·Ó¿ÙÔ˘. Ÿˆ˜ ›¯Â ·Ú·ÙËÚ‹ÛÂÈ Ô ·ÓıÚˆÈÛÙ‹˜ ÏfiÁÈÔ˜ ƒfiÌÂÚÙ ÿÓÁÎÂÚÛÔÏ (Robert Ingersoll 1879), «∆· ÌfiÓ· ÛÙÔȯ›· Ô˘ ‰È·ı¤ÙÔ˘ÌÂ, ·’ fi,ÙÈ ÁÓˆÚ›˙ˆ, Û¯ÂÙÈο Ì ÙËÓ ¿ÏÏË ˙ˆ‹ ›ӷÈ: ÚÒÙÔÓ, ˆ˜ ‰ÂÓ ¤¯Ô˘Ì η- Ó¤Ó· ÛÙÔÈ¯Â›Ô Î·È, ‰Â‡ÙÂÚÔÓ, ˆ˜ Ì¿ÏÏÔÓ Ï˘fiÌ·ÛÙ Ô˘ ‰ÂÓ ¤¯Ô˘ÌÂ, ÂÓÒ ı· ¢¯fiÌ·ÛÙ·Ó Ó· ›¯·Ì». ¢›¯ˆ˜ ÙÔ ÔÈÎÔ‰fiÌËÌ· Ù˘ ›ÛÙ˘, fï˜, ÔÏÏÔ› ¿ÓıÚˆÔÈ ‚Ú›ÛÎÔ˘Ó ÙÔÓ ÎfiÛÌÔ ·˘Ùfi ¯ˆÚ›˜ ÓfiËÌ· Î·È ¯ˆÚ›˜ ·ÚËÁÔÚÈ¿. O ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜ ∆˙ˆÚÙ˙ ª¤ÚÎϸ (George Berkeley 1713) ¤ÁÚ·„ ÙÔ ÂÍ‹˜ Û¯Â- ÙÈο Ì ·ÚfiÌÔÈ· Û˘Ó·ÈÛı‹Ì·Ù·: «ªÔÚÒ Ó· ·ÓÙÈ·Ú¤Ïıˆ ‡ÎÔÏ· οı وÚÈÓ‹, ÚfiÛηÈÚË Ï‡Ë, fiÙ·Ó ÛΤÙÔÌ·È ˆ˜ ·fi ̤ӷ ÂÍ·ÚÙ¿Ù·È Ó· ›- Ì·È Â˘Ù˘¯‹˜ Û ¯›ÏÈ· ¯ÚfiÓÈ· ·fi ÙÒÚ·. ∞Ó ‰ÂÓ ˘‹Ú¯Â Ë ÛΤ„Ë ·˘Ù‹, ı· ÚÔÙÈÌÔ‡Û· Ó· Â›Ì·È ÛÙÚ›‰È ·Ú¿ ¿ÓıÚˆÔ˜». ™Â ÌÈ· Ù·ÈÓ›· ÙÔ˘ °Ô‡ÓÙ˘ ÕÏÂÓ (Woody Allen), Ô ÁÈ·ÙÚfi˜ ϤÂÈ ÛÙÔÓ ‹Úˆ· ÙÔ˘ ¤ÚÁÔ˘ ˆ˜ ¤¯ÂÈ ÌfiÓÔÓ ¤Ó·Ó Ì‹Ó· ˙ˆ‹˜. «fl fi¯È!», ·Ó·ÊˆÓ› ÂΛÓÔ˜, «ÌÔ˘ ̤ÓÔ˘Ó ÌfiÓÔÓ ÙÚÈ¿ÓÙ· ̤Ú˜ ˙ˆ‹˜;». «Ÿ¯È», ÙÔ˘ ϤÂÈ Ô ÁÈ·ÙÚfi˜, «ÂÈ- ÎÔÛÈÔÎÙÒØ ¤¯Ô˘Ì ºÂ‚ÚÔ˘¿ÚÈÔ». ∂›Ì·ÛÙ ÙfiÛÔ ˘ÂÚ‚ÔÏÈÎÔ›; ªÂÚÈΤ˜ ÊÔ- Ú¤˜, Ó·È. £· ‹Ù·Ó ˘¤ÚÔ¯Ô Ó· ÌÔÚÔ‡Û·Ì ӷ ˘ÈÔıÂÙ‹ÛÔ˘Ì ÙË ÛÙˆÈÎfiÙË- Ù· ÙÔ˘ ™ˆÎÚ¿ÙË, Ô˘ Ï›ÁÔ ÚÈÓ ·fi ÙËÓ ·Ó·ÁηÛÙÈ΋ ·˘ÙÔÎÙÔÓ›· ÙÔ˘ › ÂÚ›Ô˘ Ù· ÂÍ‹˜: «∆Ô Ó· ÊÔ‚¿Ù·È ηÓ›˜ ÙÔÓ ı¿Ó·ÙÔ, ·ÚÈÔÈ, ÈÛÔ‰˘Ó·Ì› Ì ÙÔ Ó· ıˆÚ› ÙÔÓ Â·˘Ùfi ÙÔ˘ ÛÔÊfi, ÂÓÒ ‰ÂÓ Â›Ó·ÈØ ‰ÈfiÙÈ Â›Ó·È Û·Ó Ó· ÓÔÌ›˙ÂÈ
  • 111. ME™A A¶O TO AOPATO 99 ˆ˜ ͤÚÂÈ ·˘Ùfi Ô˘ ‰ÂÓ Í¤ÚÂÈ. ∫·Ó›˜ ‰ÂÓ ÁÓˆÚ›˙ÂÈ ·Ó Ô ı¿Ó·ÙÔ˜ ‰ÂÓ ı· ›- Ó·È ÙÂÏÈο Ë ÌÂÁ·Ï‡ÙÂÚË Â˘ÏÔÁ›· ÁÈ· ÙÔÓ ¿ÓıÚˆÔØ ÎÈ fï˜, ÔÈ ¿ÓıÚˆÔÈ ÙÔÓ ÊÔ‚Ô‡ÓÙ·È Û·Ó Ó· ÁÓˆÚ›˙Ô˘Ó ˆ˜ ÚfiÎÂÈÙ·È Û›ÁÔ˘Ú· ÁÈ· ÙÔ Ì¤ÁÈÛÙÔ Î·- Îfi». OÈ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔÈ, fï˜, ÓÈÒıÔ˘Ó Û·Ó ÙÔÓ ª¤ÚÎϸ Ì ÙÔ ÛÙÚ›‰È ÙÔ˘, Û˘ÓÂÒ˜, fiˆ˜ ·ÚÂÛÎfiÙ·Ó Ó· ÙÔÓ›˙ÂÈ Ô ÿÓÁÎÂÚÛÔÏ, ˘¿Ú¯ÂÈ Ë ıÚËÛΛ·. øÛÙfiÛÔ, Ë ·Ó·˙‹ÙËÛË Ù˘ ·ı·Ó·Û›·˜ ‰ÂÓ ÂÚÈÔÚ›˙ÂÙ·È ÛÙÔ˘˜ ıÚËÛ΢fiÌÂ- ÓÔ˘˜. ª‹ˆ˜ fiÏÔÈ Ì·˜ ‰ÂÓ ı· ı¤Ï·Ì ӷ Û˘Ó¯›ÛÔ˘Ì ӷ ˙Ô‡ÌÂ, Ì οÔÈ· ÌÔÚÊ‹, ·ÂÚÈfiÚÈÛÙ·; ªÔÚԇ̠¤ÌÌÂÛ· ηÈ, ·Ó Ë ÂÈÛÙ‹ÌË Î·ÙÔÚıÒÛÂÈ Ó· ·Ó·Î·Ï‡„ÂÈ fiÛ· οÔÈÔÈ ÂÏ›˙Ô˘Ó ˆ˜ ı· ηÙÔÚıÒÛÂÈ, ›Ûˆ˜ Ó· ÌÔÚ¤ÛÔ˘- ÌÂ Î·È ¿ÌÂÛ·. ∂¶π™∆∏ª∏ ∫∞π ∞£∞N∞™π∞ ∂Âȉ‹ ÔÈ Î·ı·Ú¿ ıÚËÛ΢ÙÈΤ˜ ıˆڛ˜ ÂÚ› ·ı·Ó·Û›·˜ —·˘Ù¤˜ Ô˘ ‚·- Û›˙ÔÓÙ·È ÛÙËÓ ›ÛÙË, Î·È fi¯È ÛÙÔÓ §fiÁÔ— ‰ÂÓ Â›Ó·È ÂϤÁÍÈ̘, ‰ÂÓ ı· ÙȘ ÂÍÂÙ¿Ûˆ ‰Ò. ∆Ô ‚È‚Ï›Ô ÙÔ˘ ºÚ·ÓÎ ∆›ÏÂÚ (F. Tipler) ∏ Ê˘ÛÈ΋ Ù˘ ·ı·- Ó·Û›·˜ (The Physics of Immortality) ı· Ì·˜ ··Û¯ÔÏ‹ÛÂÈ ÛÙÔ ÚÔÙÂÏÂ˘Ù·›Ô ÎÂÊ¿Ï·ÈÔ ÙÔ˘ ‚È‚Ï›Ô˘ ·˘ÙÔ‡. ∞ÚΛ Ó· ÛËÌÂÈÒÛÔ˘Ì ˆ˜, ϤÁÔÓÙ·˜ «·ı·- Ó·Û›·», ÔÈ ÈÔ ÔÏÏÔ› ¿ÓıÚˆÔÈ ‰ÂÓ ÂÓÓÔÔ‡Ó ÙËÓ ÂÈ‚›ˆÛË Ù˘ Ê‹Ì˘ ÙÔ˘˜ ‹ Ù˘ ·Ú·Î·Ù·ı‹Î˘ ÙÔ˘˜, fiÔÈ· ÎÈ ·Ó Â›Ó·È ·˘Ù‹. Ÿˆ˜ ϤÂÈ Î·È Ô °Ô‡- ÓÙ˘ ÕÏÂÓ, «¢ÂÓ ı¤Ïˆ Ó· Ì›ӈ ·ı¿Ó·ÙÔ˜ ·fi ÙË ‰Ô˘ÏÂÈ¿ ÌÔ˘. £¤Ïˆ Ó· Ì›- Óˆ ΢ÚÈÔÏÂÎÙÈο ·ı¿Ó·ÙÔ˜, ‰ËÏ·‰‹ Ó· ÌËÓ Âı¿Óˆ». ∂Í¿ÏÏÔ˘, ÔÈ ÂÚÈÛÛfi- ÙÂÚÔÈ ¿ÓıÚˆÔÈ ‰ÂÓ ı· ‹Ù·Ó ÈηÓÔÔÈË̤ÓÔÈ Ì ÙÔ Âȯ›ÚËÌ· ˆ˜ ÔÈ ÁÔÓ›˜ Â›Ó·È ·ı¿Ó·ÙÔÈ — ˘fi ÙËÓ ¤ÓÓÔÈ· fiÙÈ ¤Ó· ÌÂÁ¿ÏÔ Ì¤ÚÔ˜ Ù˘ ÁÂÓÂÙÈ΋˜ ÙÔ˘˜ ÎÏËÚÔÓÔÌÈ¿˜ ÂÈ˙› ÛÙÔ˘˜ ·ÔÁfiÓÔ˘˜ ÙÔ˘˜ (·fi ÂÍÂÏÈÎÙÈ΋ ¿Ô„Ë, 25% ÙˆÓ ÁÔÓȉ›ˆÓ ÂÓfi˜ ·È‰ÈÔ‡ ÚÔ¤Ú¯ÔÓÙ·È ·fi οı ÁÔÓ¤·, ÂÚ›Ô˘ 6% ·fi οı ·Ô‡ ‹ ÁÈ·ÁÈ¿, 1,5% ·fi οı ÚÔ¿Ô ‹ ÚÔÁÈ·ÁÈ¿ Î.Ù.Ï.). ∞˘Ùfi Ô˘ Ë ÏÂÈÔÓfiÙËÙ· ıˆÚ› «·ÏËıÈÓ‹» ·ı·Ó·Û›· Â›Ó·È ÙÔ Ó· ˙ÂÈ Î·Ó›˜ ÁÈ· ¿ÓÙ·, ‹ ÙÔ˘Ï¿¯ÈÛÙÔÓ Ôχ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔ ·fi ÙÔ Û‡ÓËı˜. ∆Ô Úfi‚ÏËÌ· ¤ÁÎÂÈÙ·È ÛÙÔ fiÙÈ, ηٿ Ù· Ê·ÈÓfiÌÂÓ·, Ë ‰È·‰Èηۛ· Ù˘ Á‹Ú·ÓÛ˘ Î·È ÙÔ˘ ı·Ó¿ÙÔ˘ ›- Ó·È ÌÈ· Ê˘ÛÈÔÏÔÁÈ΋, ÁÂÓÂÙÈο ÚÔÁÚ·ÌÌ·ÙÈṲ̂ÓË Ê¿ÛË Ù˘ ·ÓıÚÒÈÓ˘ ˙ˆ- ‹˜. ™‡Ìʈӷ Ì ÙÔ ÛÂÓ¿ÚÈÔ ÙÔ˘ ÂÍÂÏÈÎÙÈÎÔ‡ ‚ÈÔÏfiÁÔ˘ ƒ›ÙÛ·ÚÓÙ NÙÒÎÈÓ˜ (Richard Dawkins 1976), fiÙ·Ó È· ÂÚ¿ÛÔ˘Ì ÙËÓ ËÏÈΛ· Ù˘ ·Ó··Ú·Áˆ- Á‹˜ (‹ ÙÔ˘Ï¿¯ÈÛÙÔÓ ÙËÓ ËÏÈΛ· Ù˘ ¤ÓÙÔÓ˘ Î·È Û˘ÛÙËÌ·ÙÈ΋˜ ÛÂÍÔ˘·ÏÈ΋˜ ‰Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ·˜), ÙÔ ÛÒÌ· ·‡ÂÈ ϤÔÓ Ó· Â›Ó·È ¯Ú‹ÛÈÌÔ ÛÙ· ÁÔÓ›‰È·. ∏ Á‹- Ú·ÓÛË Î·È Ô ı¿Ó·ÙÔ˜ ›Ûˆ˜ Â›Ó·È Ô ÙÚfiÔ˜ Ì ÙÔÓ ÔÔ›Ô Ù· ‚ÈÔÏÔÁÈο ›‰Ë ÂÍ·Ï›ÊÔ˘Ó ÂΛӷ Ù· ̤ÏË ÙÔ˘˜ Ô˘ ‰ÂÓ Â›Ó·È È· ÁÂÓÂÙÈÎÒ˜ ¯Ú‹ÛÈÌ·, ·Ï- Ï¿ ÂÍ·ÎÔÏÔ˘ıÔ‡Ó Ó· ·ÓÙ·ÁˆÓ›˙ÔÓÙ·È ÁÈ· ÙÔ˘˜ ÂÚÈÔÚÈṲ̂ÓÔ˘˜ fiÚÔ˘˜ Ì ÂΛӷ Ô˘ Â›Ó·È È· ˘‡ı˘Ó· ÁÈ· ÙË ÌÂÙ·‚›‚·ÛË ÙˆÓ ÁÔÓȉ›ˆÓ. °È· Ó· ·Ú·Ù›ÓÔ˘Ì ÙË ˙ˆ‹ ÛËÌ·ÓÙÈο, ı· Ú¤ÂÈ Ó· ηٷÓÔ‹ÛÔ˘Ì ÙȘ
  • 112. 100 MEPO™ ¢EYTEPO. æEY¢OE¶I™THMH KAI ¢EI™I¢AIMONIA ·Èٛ˜ ÙÔ˘ ı·Ó¿ÙÔ˘. À¿Ú¯Ô˘Ó ‚·ÛÈο ÙÚÂȘ: ÔÈ ÙÚ·˘Ì·ÙÈÛÌÔ›, fiˆ˜ Ù· ·Ù˘- ¯‹Ì·Ù·Ø ÔÈ ·ÚÚÒÛÙȘ, fiˆ˜ Ô Î·ÚΛÓÔ˜Ø Î·È Ë ÂÓÙÚÔ›· (Ù· ÁËÚ·ÙÂÈ¿), Ô˘ Â›Ó·È ÌÈ· Ê˘ÛÈ΋, ÛÙ·‰È·Î‹ Âȉ›ӈÛË ‰È·ÊfiÚˆÓ ‚ÈÔ¯ËÌÈÎÒÓ Î·È Î˘ÙÙ·ÚÈ- ÎÒÓ ÏÂÈÙÔ˘ÚÁÈÒÓ, Ë ÔÔ›· ÍÂÎÈÓ¿ ÛÙËÓ ·Ú¯‹ Ù˘ ÂÓ‹ÏÈ΢ ˙ˆ‹˜ Î·È Î·Ù·Ï‹- ÁÂÈ Û ·‡ÍËÛË Ù˘ Èı·ÓfiÙËÙ·˜ ı·Ó¿ÙÔ˘ ·fi ÙÚ·˘Ì·ÙÈÛÌfi ‹ ·Ûı¤ÓÂÈ·. ¶fiÛÔ ÌÔÚԇ̠ӷ ˙‹ÛÔ˘ÌÂ; ∏ ̤ÁÈÛÙË ‰˘Ó·Ù‹ ‰È¿ÚÎÂÈ· ˙ˆ‹˜ Â›Ó·È Ë ËÏÈΛ· ı·Ó¿ÙÔ˘ ÙÔ˘ Ì·ÎÚÔ‚ÈfiÙÂÚÔ˘ ̤ÏÔ˘˜ ÂÓfi˜ ›‰Ô˘˜. °È· Ù· ·ÓıÚÒÈÓ· fiÓÙ·, ÙÔ ÚÂÎfiÚ Ì·ÎÚÔ‚ÈfiÙËÙ·˜ Â›Ó·È 120 ¯ÚfiÓÈ·. ∆Ô Î·Ù¤¯ÂÈ Ô ™ÈÁÎÂÙÛ›ÁÈÔ π˙Ô‡ÌÈ, ¤Ó·˜ π¿ˆÓ·˜ ÊÔÚÙÔÂÎÊÔÚوً˜. À¿Ú¯Ô˘Ó ÔÏÏÔ› ·ÛÙ‹ÚÈÎÙÔÈ ÈÛ¯˘- ÚÈÛÌÔ› Û¯ÂÙÈο Ì ¿ÙÔÌ· Ô˘ ¤˙ËÛ·Ó ¿Óˆ ·fi 150 ¯ÚfiÓÈ· ‹ ·ÎfiÌË Î·È 200. ™˘Ó‹ıˆ˜, ÔÈ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌÔ› ·˘ÙÔ› ¤¯Ô˘Ó Ó· οÓÔ˘Ó Ì ÔÏÈÙÈÛÌÈο ·ÍÈÔÂ- Ú›ÂÚÁ·, fiˆ˜ Â›Ó·È Ë ¿ıÚÔÈÛË Ù˘ ËÏÈΛ·˜ ÙÔ˘ ·Ù¤Ú· Î·È ÙÔ˘ ÁÈÔ˘. ∆· ÛÙÔÈ- ¯Â›· ÁÈ· ÙÔ˘˜ ‰È·ÈÛو̤ÓÔ˘˜ ·ÈˆÓfi‚ÈÔ˘˜ ·ÔηχÙÔ˘Ó ˆ˜ ÌfiÓÔÓ ¤Ó· ¿ÙÔÌÔ ÛÙ· 2,1 ‰ÈÛÂηÙÔÌ̇ÚÈ· ı· ˙‹ÛÂÈ Ì¤¯ÚÈ Ù· 115 ÙÔ˘ ¯ÚfiÓÈ·. ∞fi fiÏÔ ÙÔÓ ÛËÌÂÚÈÓfi ÏËı˘ÛÌfi Ù˘ °Ë˜ —¿Óˆ ·fi 5 ‰ÈÛÂηÙÔÌ̇ÚÈ·— ÙÔ Èı·- ÓfiÙÂÚÔ Â›Ó·È ˆ˜ ı· ˘¿ÚÍÔ˘Ó ÌfiÓÔÓ ‰‡Ô ‹ ÙÚ›· ¿ÙÔÌ· Ù· ÔÔ›· ı· ˙‹ÛÔ˘Ó Ì¤¯ÚÈ Ù· 115. ∂‡ÚÔ˜ ˙ˆ‹˜ Â›Ó·È Ë ËÏÈΛ· ÛÙËÓ ÔÔ›· Ô Ì¤ÛÔ˜ ¿ÓıÚˆÔ˜ ı· ¤ı·ÈÓ ·Ó ‰ÂÓ ˘‹Ú¯·Ó ÚfiˆÚÔÈ ı¿Ó·ÙÔÈ ·fi ·Ù˘¯‹Ì·Ù· ‹ ·ÚÚÒÛÙȘ. ∏ ËÏÈΛ· ·˘Ù‹ Â›Ó·È 85 Ì 90 ¯ÚfiÓÈ· Î·È ·Ú·Ì¤ÓÂÈ Ë ›‰È· Â› ·ÈÒÓ˜, Èı·- Ófiٷٷ Â› ¯ÈÏÈÂٛ˜. ∆Ô Â‡ÚÔ˜ ˙ˆ‹˜, fiˆ˜ Î·È Ë Ì¤ÁÈÛÙË ‰˘Ó·Ù‹ ‰È¿ÚÎÂÈ· ˙ˆ‹˜, Â›Ó·È Ì¿ÏÏÔÓ ÌÈ· ·ÌÂÙ¿‚ÏËÙË ‚ÈÔÏÔÁÈ΋ ÛÙ·ıÂÚ¿ ÁÈ· οı ›‰Ô˜. ¶ÚÔÛ‰ÔÎÒÌÂÓË ‰È¿ÚÎÂÈ· ˙ˆ‹˜ Â›Ó·È Ë ËÏÈΛ· ı·Ó¿ÙÔ˘ ÂÓfi˜ ̤ÛÔ˘ ·ÓıÚÒÔ˘, ·ÊÔ‡ ÏËÊıÔ‡Ó ˘’ fi„ÈÓ Ù· ·Ù˘¯‹Ì·Ù· Î·È ÔÈ ·ÚÚÒÛÙȘ. ∆Ô 1987, ÛÙË ¢‡- ÛË, Ë ÚÔÛ‰ÔÎÒÌÂÓË ‰È¿ÚÎÂÈ· ˙ˆ‹˜ ‹Ù·Ó ÁÈ· ÙȘ Á˘Ó·›Î˜ 78,8 ¯ÚfiÓÈ· Î·È ÁÈ· ÙÔ˘˜ ¿ÓÙÚ˜ 71,8, Ì ̤ÛË Û˘ÓÔÏÈ΋ ‰È¿ÚÎÂÈ· ˙ˆ‹˜ 75,3 ¯ÚfiÓÈ·. ¶·- ÁÎÔÛÌ›ˆ˜, ÙÔ 1995, Ë ÚÔÛ‰ÔÎÒÌÂÓË ‰È¿ÚÎÂÈ· ˙ˆ‹˜ ˘ÔÏÔÁ›ÛÙËΠÛÙ· 62 ¯ÚfiÓÈ·. OÈ ·ÚÈıÌÔ› Û˘Ó¯Ҙ ·˘Í¿ÓÔÓÙ·È. ™ÙȘ ∏¶∞, Ë ÚÔÛ‰ÔÎÒÌÂÓË ‰È¿Ú- ÎÂÈ· ˙ˆ‹˜ ÙÔ 1900 ‹Ù·Ó 47 ¯ÚfiÓÈ·. ª¤¯ÚÈ ÙÔ 1950 ›¯Â ÊÙ¿ÛÂÈ Ù· 68. ™ÙËÓ π·ˆÓ›·, Ë ÚÔÛ‰ÔÎÒÌÂÓË ‰È¿ÚÎÂÈ· ˙ˆ‹˜ ÁÈ· Ù· ÎÔÚ›ÙÛÈ· Ô˘ ÁÂÓÓ‹ıËÎ·Ó ÙÔ 1984 ‹Ù·Ó 80,18 ¯ÚfiÓÈ·. ŒÙÛÈ, Ë π·ˆÓ›· Â›Ó·È Ë ÚÒÙË ¯ÒÚ· Ô˘ ¤- Ú·Û ÙÔ fiÚÈÔ ÙˆÓ 80 ÂÙÒÓ. º·›ÓÂÙ·È ·›ı·ÓÔ Ë ÚÔÛ‰ÔÎÒÌÂÓË ‰È¿ÚÎÂÈ· ˙ˆ- ‹˜ Ó· ÍÂÂÚ¿ÛÂÈ ÙÔ Â‡ÚÔ˜ ˙ˆ‹˜ ÙˆÓ 85-95 ¯ÚfiÓˆÓ. ¶·Ú’ fiÙÈ Ë Á‹Ú·ÓÛË Î·È Ô ı¿Ó·ÙÔ˜ ÌÔÈ¿˙Ô˘Ó ·Ó·fiÊ¢ÎÙ·, ÔÈ ÚÔÛ¿ıÂȘ Ó· ·Ú·Ù·ıÔ‡Ó fiÛÔ ÙÔ ‰˘Ó·ÙfiÓ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔ ÔÈ ‚ÈÔÏÔÁÈΤ˜ ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›Â˜ ÙˆÓ ·ÓıÚÒˆÓ ÌÂÙ·ÙÔ›˙Ô- ÓÙ·È ÛÈÁ¿-ÛÈÁ¿ ·fi ÙȘ ·Ú˘Ê¤˜ Ù˘ ·Ú¿ÓÔÈ·˜ ÛÙÔ ‰›Ô Ù˘ ıÂÌÈÙ‹˜ ÂÈ- ÛÙ‹Ì˘. OÈ ÌÂÙ·ÌÔۯ‡ÛÂȘ ÔÚÁ¿ÓˆÓ, ÔÈ ‚ÂÏÙȈ̤Ó˜ ¯ÂÈÚÔ˘ÚÁÈΤ˜ Ù¯ÓÈΤ˜, ÔÈ ÂÌ‚ÔÏÈ·ÛÌÔ› ¤Ó·ÓÙÈ ÙˆÓ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚˆÓ ‰È·‰Â‰ÔÌ¤ÓˆÓ ·ÛıÂÓÂÈÒÓ, ÔÈ ÚÔ- ¯ˆÚË̤Ó˜ ‰È·ÈÙËÙÈΤ˜ ÁÓÒÛÂȘ Î·È Ë Û˘ÓÂȉËÙÔÔ›ËÛË ÙˆÓ Â˘ÂÚÁÂÙÈÎÒÓ Û˘- ÓÂÂÈÒÓ Ù˘ ۈ̷ÙÈ΋˜ ¿ÛÎËÛ˘, ¤¯Ô˘Ó fiÏ· Û˘ÓÂÈÛʤÚÂÈ ÛÙËÓ Ù·¯Â›· ·‡ÍË- ÛË Ù˘ ÚÔÛ‰ÔÎÒÌÂÓ˘ ‰È¿ÚÎÂÈ·˜ ˙ˆ‹˜.
  • 113. ME™A A¶O TO AOPATO 101 ªÈ· ¿ÏÏË ÊÔ˘ÙÔ˘ÚÈÛÙÈ΋ Èı·ÓfiÙËÙ· Â›Ó·È Ë ÎψÓÔÔ›ËÛË, Ë ·ÎÚÈ‚‹˜ ÁÂ- ÓÂÙÈ΋ ·ÓÙÈÁÚ·Ê‹ ÂÓfi˜ ÔÚÁ·ÓÈÛÌÔ‡ ·fi οÔÈÔ ÛˆÌ·ÙÈÎfi ·ÙÙ·ÚÔ (ÙÔ ÔÔ›Ô Â›Ó·È ‰ÈÏÔÂȉ¤˜, ‰ËÏ·‰‹ ¤¯ÂÈ ÌÈ· Ï‹ÚË ÛÂÈÚ¿ ÁÔÓȉ›ˆÓ, ÂÓ ·ÓÙÈı¤ÛÂÈ Ì ÙÔ Ê˘ÏÂÙÈÎfi ·ÙÙ·ÚÔ, ÙÔ ÔÔ›Ô Â›Ó·È ·ÏÔÂȉ¤˜, ‰ËÏ·‰‹ ¤¯ÂÈ ÌfiÓÔ ÌÈÛ‹ ÛÂÈÚ¿ ÁÔÓȉ›ˆÓ). ∏ ÎψÓÔÔ›ËÛË ÔÚÁ·ÓÈÛÌÒÓ ¤¯ÂÈ ‹‰Ë ÂÈÙ¢¯ı›, ·ÏÏ¿ ÔÈ ÊÚ·ÁÌÔ› fiÛÔÓ ·ÊÔÚ¿ ÙËÓ ÂÊ·ÚÌÔÁ‹ Ù˘ Â›Ó·È ÙfiÛÔ ÂÈÛÙËÌÔÓÈÎÔ› fiÛÔ Î·È ËıÈÎÔ›. ∞Ó ÔÈ ÊÚ·ÁÌÔ› ·˘ÙÔ› ¤ÛÔ˘Ó, Ë ÎψÓÔÔ›ËÛË ı· ·›ÍÂÈ ›Ûˆ˜ ÛËÌ·- ÓÙÈÎfi ÚfiÏÔ ÛÙËÓ ·Ú¿Ù·ÛË Ù˘ ˙ˆ‹˜. ŒÓ· ·fi Ù· ·ÚÈ· ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ ÌÂÙ·ÌfiÛ¯Â˘Û˘ ÔÚÁ¿ÓˆÓ Â›Ó·È Ë ·fiÚÚÈ„Ë ÙˆÓ Í¤ÓˆÓ ÈÛÙÒÓ. ∆Ô Úfi‚ÏËÌ· ·˘Ùfi ‰ÂÓ ı· ˘‹Ú¯Â Ì ٷ fiÚÁ·Ó·-«·ÓÙ›ÁÚ·Ê·» ÂÓfi˜ ÎÏÒÓÔ˘ — ·ÚΛ Ó· ÊÚÔÓÙ›ÛÂÈ Î·Ó›˜ Ô ÎÏÒÓÔ˜ ÙÔ˘ Ó· ÌÂÁ·ÏÒÛÂÈ Û ·ÔÛÙÂÈڈ̤ÓÔ ÂÚÈ‚¿Ï- ÏÔÓ, ÒÛÙ ӷ ·Ú·Ì›ÓÔ˘Ó Ù· fiÚÁ·Ó· ˘ÁÈ‹. ªÂÙ¿, ÌÔÚ› Ó· ·ÓÙÈηٷÛÙ‹- ÛÂÈ Ù· ‰Èο ÙÔ˘ ÁÂÚ·Ṳ̂ӷ fiÚÁ·Ó· Ì ٷ Ó·ÚfiÙÂÚ· Î·È ˘ÁȤÛÙÂÚ· fiÚÁ·- Ó· ÙÔ˘ ÎÏÒÓÔ˘. ∆· ËıÈο ˙ËÙ‹Ì·Ù· Ô˘ ı¤ÙÂÈ ÙÔ ÛÂÓ¿ÚÈÔ ·˘Ùfi ›ӷÈ, ÂÈÂÈÎÒ˜, ‰˘ÛÂ›- Ï˘Ù·. O ÎÏÒÓÔ˜ Â›Ó·È ¿ÓıÚˆÔ˜; Œ¯ÂÈ ‰ÈηÈÒÌ·Ù·; ∂›Ó·È Ô ÎÏÒÓÔ˜ ͯˆÚÈ- ÛÙfi Î·È ·ÓÂÍ¿ÚÙËÙÔ ·ÓıÚÒÈÓÔ ÔÓ; ∞Ó fi¯È, ÙfiÙ ÙÈ Á›ÓÂÙ·È Ì ÙËÓ ·ÙÔÌÈÎfi- ÙËÙ¿ ÛÔ˘, ÌÈ· Î·È ¤Ó· ¿ÙÔÌÔ —ÂÛ‡— ı· ηÙÔÈΛ Û ‰‡Ô ÛÒÌ·Ù·; ∞Ó Ó·È, ·˘Ùfi ÛËÌ·›ÓÂÈ ˆ˜ ı· ˘¿Ú¯Ô˘Ó ‰‡Ô «Â·˘ÙÔ›»; ∞Ó ·ÓÙÈηٷÛÙ·ıÔ‡Ó fiÏ· Ù· fiÚÁ·Ó· ÙÔ˘ ÛÒÌ·Ùfi˜ ÛÔ˘, ı· ÂÍ·ÎÔÏÔ˘ı›˜ Ó· Â›Û·È ÙÔ ›‰ÈÔ ÚfiÛˆÔ – «ÂÛ‡»; ∞Ó ÈÛÙ‡ÂȘ ÛÙËÓ ÈÔ˘‰·ÈÔ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈ΋ ÌÔÚÊ‹ ·ı·Ó·Û›·˜, Ë ÎψÓÔ- Ô›ËÛ‹ ÛÔ˘ ı· ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ‹ÛÂÈ ‰‡Ô „˘¯¤˜ ‹ ı· ·Ú·Ì›ÓÂÈ Ì›·; ∆¤ÏÔ˜, ˘¿Ú¯ÂÈ ÙÔ Û·ÁËÓ¢ÙÈÎfi ‰›Ô Ù˘ ÎÚ˘ÔÓÈ΋˜ ·Ó·ÛÙÔÏ‹˜, ·˘Ùfi Ô˘ Ô ÕÏ·Ó Ã¿ÚÈÓÁÎÙÔÓ (A. Harrington) ·ÔηÏ› ‰È·‰Èηۛ· «Î·Ù¿„˘Í˘ – ·Ó·ÌÔÓ‹˜ – Â·Ó·ÊÔÚ¿˜». OÈ ‚·ÛÈΤ˜ ·Ú¯¤˜ Ù˘ ‰È·‰Èηۛ·˜ ·˘Ù‹˜ Â›Ó·È Û¯ÂÙÈο ·Ϥ˜, Ë ÂÊ·ÚÌÔÁ‹ ÙÔ˘˜ fï˜ ‰ÂÓ Â›Ó·È. ŸÙ·Ó Ë Î·Ú‰È¿ ÛÙ·Ì·Ù‹- ÛÂÈ Î·È ‰È·ÈÛÙˆı› ÂÈۋ̈˜ Ô ı¿Ó·ÙÔ˜, ·Ê·ÈÚÂ›Ù·È fiÏÔ ÙÔ ·›Ì· Î·È ·ÓÙÈ- ηı›ÛÙ·Ù·È Ì ¤Ó· ˘ÁÚfi Ô˘ ı· Û˘ÓÙËÚ› Ù· fiÚÁ·Ó· Î·È ÙÔ˘˜ ÈÛÙÔ‡˜ ÂÓfi- Ûˆ ·˘Ù¿ ı· ·Ú·Ì¤ÓÔ˘Ó ·ÁˆÌ¤Ó·. ªÂÙ¿, ·ÓÂÍ¿ÚÙËÙ· ·fi ÙÔ ·›ÙÈÔ ÙÔ˘ ı·Ó¿ÙÔ˘ —·Ù‡¯ËÌ· ‹ ÓfiÛËÌ·— ·ÚÁ¿ ‹ ÁÚ‹ÁÔÚ· Ë È·ÙÚÈ΋ Ù¯ÓÔÏÔÁ›· ÙÔ˘ ̤ÏÏÔÓÙÔ˜ ı· ÌÔÚ¤ÛÂÈ Î¿ÔÙ ӷ Â·Ó·Ê¤ÚÂÈ ÙÔÓ ÓÂÎÚfi ÛÙË ˙ˆ‹ Î·È Ó· ÙÔÓ ıÂÚ·‡ÛÂÈ. ∏ ÎÚ˘ÔÓÈ΋ Â›Ó·È ·ÎfiÌË ÙfiÛÔ Î·ÈÓÔ‡ÚÁÈ· Î·È ÂÈÚ·Ì·ÙÈ΋, ÒÛÙ ٷ ËıÈ- ο ˙ËÙ‹Ì·Ù· Ô˘ ı¤ÙÂÈ ‰ÂÓ ¤¯Ô˘Ó ··Û¯ÔÏ‹ÛÂÈ ¤ˆ˜ ÙÒÚ· ÙËÓ ÎÔÈÓ‹ ÁÓÒÌË. ¶ÚÔ˜ ÙÔ ·ÚfiÓ, Ë ÎÚ˘ÔÓÈ΋ ·Ó·ÛÙÔÏ‹ ıˆÚÂ›Ù·È ·fi ÙËÓ ·ÌÂÚÈηÓÈ΋ ΢- ‚¤ÚÓËÛË ˆ˜ ÌÔÚÊ‹ Ù·Ê‹˜ Î·È Ù· ¿ÙÔÌ· Ô˘ ÙËÓ ÂÈı˘ÌÔ‡Ó Î·Ù·„‡¯ÔÓÙ·È, ·ÊÔ‡ ‰È·ÈÛÙˆı› Â›ÛËÌ· fiÙÈ Ô ı¿Ó·Ùfi˜ ÙÔ˘˜ ÚÔ‹Ïı ·fi Ê˘ÛÈο ·›ÙÈ· — Î·È Û η̛· ÂÚ›ÙˆÛË ·fi ÚÔÛˆÈ΋ ÂÈÏÔÁ‹. ∞Ó ÔÈ ÂȉÈÎÔ› Ù˘ ÎÚ˘Ô- ÓÈ΋˜ ÂÈÙ‡¯Ô˘Ó Ó· Â·Ó·Ê¤ÚÔ˘Ó Î¿ÔÈÔ ¿ÙÔÌÔ ÛÙË ˙ˆ‹, Ë ‰È¿ÎÚÈÛË ÌÂÙ·- ͇ ˙ˆÓÙ·ÓÒÓ Î·È ÓÂÎÚÒÓ ı· Á›ÓÂÈ ·Û·Ê‹˜. ∏ ˙ˆ‹ Î·È Ô ı¿Ó·ÙÔ˜ ı· ηٷ-
  • 114. 102 MEPO™ ¢EYTEPO. æEY¢OE¶I™THMH KAI ¢EI™I¢AIMONIA ÛÙÔ‡Ó ÙÌ‹Ì·Ù· ÂÓfi˜ Û˘Ó¯ԇ˜ Î·È ‰ÂÓ ı· ·ÔÙÂÏÔ‡Ó ϤÔÓ ‰È·ÎÚÈÙ¤˜ ηٷ- ÛÙ¿ÛÂȘ. ™ÙËÓ ÂÚ›ÙˆÛË ·˘Ù‹, Û›ÁÔ˘Ú· ı· Ú¤ÂÈ Ó· ·Ó·ıˆÚËıÔ‡Ó ÔÈ ÔÚÈ- ÛÌÔ› ÙÔ˘ ı·Ó¿ÙÔ˘. ∂›Û˘, ÙÈ Á›ÓÂÙ·È Ì ÙÔ Úfi‚ÏËÌ· Ù˘ „˘¯‹˜; ∞Ó ·˘Ù‹ ˘¿Ú¯ÂÈ, Ô‡ ı· ‚Ú›ÛÎÂÙ·È fiÙ·Ó ÙÔ ÛÒÌ· Â›Ó·È Û ÎÚ˘ÔÓÈ΋ ·Ó·ÛÙÔÏ‹; ∞Ó ¤Ó· ¿ÙÔÌÔ ÂÈϤÍÂÈ Ó· ÙÂı› Û ÎÚ˘ÔÓÈ΋ ·Ó·ÛÙÔÏ‹ ÚÈÓ Âı¿ÓÂÈ, ÌÔÚԇ̠ӷ ıˆڋÛÔ˘Ì ÙÔÓ Ù¯ÓÈÎfi Ô˘ ÙËÓ ÂÊ·ÚÌfi˙ÂÈ ˆ˜ ¤ÓÔ¯Ô ‰ÔÏÔÊÔÓ›·˜; ◊ ı· Â›Ó·È Ì‹ˆ˜ ‰ÔÏÔÊÔÓ›· ÌfiÓÔÓ Â¿Ó ·ÔÙ‡¯ÂÈ Ë ‰È·‰Èηۛ· Â·Ó·ÊÔÚ¿˜; ∞Ó Ë ÎÚ˘ÔÓÈ΋ Ù¯ÓÔÏÔÁ›· ÂÎÏËÚÒÛÂÈ ÔÙ¤ ÙȘ ÂÏ›‰Â˜ Î·È Ù· fiÛ· Â- ÚÈ̤ÓÔ˘Ó ·fi ·˘Ù‹Ó ÔÈ ıÈ·ÛÒÙ˜ Ù˘, ›Ûˆ˜ οÔÈ· ̤ڷ Á›ÓÂÈ ÂÊÈÎÙfi Ó· ÂÈ- ϤÁÂÈ Î·Ó›˜ Ó· „‡¯ÂÙ·È Î·È Ó· Â·Ó·Ê¤ÚÂÙ·È Î·Ù¿ ‚Ô‡ÏËÛË, ÌÔÚ› Î·È Î·Ù’ Â·Ó¿ÏË„Ë. ÿÛˆ˜ Á›ÓÂÈ ‰˘Ó·ÙfiÓ Ó· Â·Ó¤Ú¯ÂÙ·È ÛÙË ˙ˆ‹ οÔÈÔ˜ ÁÈ· ηÌÈ¿ ‰ÂηÂÙ›· ·Ó¿ ·ÈÒÓ· Î·È Ó· ˙‹ÛÂÈ ¤ÙÛÈ ¯›ÏÈ· Î·È ϤÔÓ ¯ÚfiÓÈ·. ™ÎÂ- ÊÙ›Ù ÙÔ˘˜ ÈÛÙÔÚÈÎÔ‡˜ ÙÔ˘ ̤ÏÏÔÓÙÔ˜ Ó· ηٷÁÚ¿ÊÔ˘Ó ÚÔÛˆÈΤ˜ Ì·Ú- Ù˘Ú›Â˜ ·fi ·ÓıÚÒÔ˘˜ Ô˘ ¤˙ËÛ·Ó ¯›ÏÈ· ¯ÚfiÓÈ· ÚÈÓ! ¢˘ÛÙ˘¯Ò˜, fï˜, ÙÔ ‰›Ô ·˘Ùfi ·Ú·Ì¤ÓÂÈ ·ÎfiÌË, ÛÙÔ Û‡ÓÔÏfi ÙÔ˘, ÛÙÔ ÛÙ¿‰ÈÔ Ù˘ Ù¯ÓÔÏÔÁÈ- ΋˜ ÂÈÎÔÙÔÏÔÁ›·˜ ‹ ÚˆÙÔÂÈÛÙ‹Ì˘. π‰Ô‡ ÌÂÚÈο ÌfiÓÔÓ ·fi Ù· Û¯ÂÙÈο ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù·: 1. ¢ÂÓ ÁÓˆÚ›˙Ô˘Ì ·Ó ı· ·Ô‰Âȯı› ÂÊÈÎÙfi Ó· Â·Ó·ÊÂÚı› ÛÙË ˙ˆ‹ ο- ÔÈÔ˜ Ô˘ ‚Ú›ÛÎÂÙ·È Û‹ÌÂÚ·, ‹ Ô˘ ı· ‚ÚÂı› ÛÙÔ ÔÚ·Ùfi ̤ÏÏÔÓ, Û ηٿ- „˘ÍË. ¢ÂÓ ˘¿Ú¯ÂÈ Ò˜ ÙÒÚ· ηÌÈ¿ ÂÚ›ÙˆÛË ·ÓÒÙÂÚÔ˘ ÔÚÁ·ÓÈÛÌÔ‡ Ô˘ Ó· ηٷ„‡¯ıËΠÔÙ¤ Ï‹Úˆ˜ Î·È Ó· Â·Ó‹Ïı ÛÙË ˙ˆ‹. 2. OÈ Ù¯ÓÈΤ˜ ηٿ„˘Í˘ Ê·›ÓÂÙ·È fiÙÈ ÚÔηÏÔ‡Ó ÛËÌ·ÓÙÈΤ˜ ‚Ï¿‚˜ ÛÙ· ÂÁÎÂÊ·ÏÈο ·ÙÙ·Ú·, ·Ú’ fiÙÈ ÙÔ ·ÎÚÈ‚¤˜ ›‰Ô˜ ÙˆÓ ‚Ï·‚ÒÓ Î·È Ë ¤ÎÙ·Û‹ ÙÔ˘˜ ‰ÂÓ Â›Ó·È ‰˘Ó·ÙfiÓ Ó· ÚÔÛ‰ÈÔÚÈÛÙÔ‡Ó, ·ÊÔ‡ ηӤӷ˜ ‰ÂÓ ¤¯ÂÈ ÔÙ¤ ·Ó·‚ÈÒÛÂÈ ÁÈ· Ó· ˘Ô‚ÏËı› ÛÙ· Û¯ÂÙÈο ÙÂÛÙ. ∞ÎfiÌ· Î·È ·Ó Ë Ê˘- ÛÈÔÏÔÁÈ΋ ‚Ï¿‚Ë Â›Ó·È ÌÈÎÚ‹, ̤ÓÂÈ Ó· ‰È·ÈÛÙˆı› ·Ó ÔÈ ·Ó·ÌÓ‹ÛÂȘ Î·È Ë ÚÔÛˆÈ΋ Ù·˘ÙfiÙËÙ· ÙˆÓ ·ÙfiÌˆÓ Ô˘ ı· ˘Ô‚ÏËıÔ‡Ó ÛÙË ‰È·‰Èηۛ· ·˘- Ù‹ ı· Ì›ÓÔ˘Ó ·Ó·ÏÏÔ›ˆÙ˜. ∏ ÂÈÛÙËÌÔÓÈ΋ ÁÓÒÛË ÁÈ· ÙË ı¤ÛË Î·È ÙÔÓ ÙÚfi- Ô ‰È·Ù‹ÚËÛ˘ Ù˘ ÌÓ‹Ì˘ Î·È Ù˘ ÚÔÛˆÈ΋˜ Ù·˘ÙfiÙËÙ·˜ Â›Ó·È Ì¿ÏÏÔÓ ÂÚÈÔÚÈṲ̂ÓË. OÈ Ó¢ÚÔÊ˘ÛÈÔÏfiÁÔÈ ¤¯Ô˘Ó ÚÔ¯ˆÚ‹ÛÂÈ ·ÚÎÂÙ¿ ÛÙËÓ ÂÍ‹ÁËÛË Ù˘ ·Ôı‹Î¢Û˘ Î·È Ù˘ ·Ó¿ÎÏËÛ˘ ÙˆÓ ·Ó·ÌÓ‹ÛˆÓ, ·ÏÏ¿ Ë ıˆڛ· ο- ı ¿ÏÏÔ ·Ú¿ Ï‹Ú˘ ›ӷÈ. À¿Ú¯ÂÈ ÂӉ¯fiÌÂÓÔ, ·Ó Î·È Î·Ù¿ Ù· Ê·ÈÓfiÌÂ- Ó· ÂÏ¿¯ÈÛÙ· Èı·Ófi, ·ÎfiÌË Î·È Ë Ï‹Ú˘ Î·È Ù¤ÏÂÈ· Â·Ó·ÊÔÚ¿ Ó· ÚÔη- Ï› Ô‡Ùˆ˜ ‹ ¿Ïψ˜ ·ÒÏÂÈ· ÌÓ‹Ì˘. ∞Ó ‰ÂÓ ˘¿ÚÍÂÈ Î¿ÔÈ· ÂÈÚ·Ì·ÙÈ΋ ‰ÔÎÈÌ‹, ·˘Ùfi ‰ÂÓ ı· ÙÔ Ì¿ıÔ˘Ì ÔÙ¤. ∞Ó Ë ÎÚ˘ÔÓÈ΋ Â·Ó·ÊÔÚ¿ ‰ÂÓ ¤¯ÂÈ ˆ˜ ·ÔÙ¤ÏÂÛÌ· Î·È ÙËÓ Â·Ó·ÊÔÚ¿, Û ÛËÌ·ÓÙÈÎfi ‚·ıÌfi, Ù˘ ÌÓ‹Ì˘ Î·È Ù˘ ÚÔÛˆÈ΋˜ Ù·˘ÙfiÙËÙ·˜, ÙfiÙ ÙÈ ÓfiËÌ· ¤¯ÂÈ; 3. OÏfiÎÏËÚË Ë ÂÈÛÙ‹ÌË Ù˘ ÎÚ˘ÔÓÈ΋˜ ÛÙËÚ›˙ÂÙ·È Â› ÙÔ˘ ·ÚfiÓÙÔ˜ Û Ù¯ÓÔÏÔÁÈΤ˜ ÂÍÂÏ›ÍÂȘ ÙÔ˘ ̤ÏÏÔÓÙÔ˜. Ÿˆ˜ ÂÍËÁÔ‡Ó ÔÈ ÂȉÈÎÔ› Ù˘ ÎÚ˘ÔÓÈ- ΋˜ ª¿ÈÎ NÙ¿ÚÔ˘ÈÓ (M. Darwin) Î·È ªÚ¿È·Ó °Ô˘fiԢΠ(B. Wowk), «·Îfi-
  • 115. ME™A A¶O TO AOPATO 103 Ì· Î·È ÔÈ ÈÔ ÁÓˆÛÙ¤˜ ̤ıÔ‰ÔÈ ÎÚ˘Ô-Û˘ÓÙ‹ÚËÛ˘ Ô‰ËÁÔ‡Ó Û ÂÁÎÂÊ·ÏÈΤ˜ ‚Ï¿‚˜, ÌË ·ÓÙÈÛÙÚÂÙ¤˜ ·fi ÙËÓ ·ÚÔ‡Û· Ù¯ÓÔÏÔÁ›·. ª¤¯ÚÈ Ó· ÙÂÏÂÈÔ- ÔÈËı› Ë ÎÚ˘Ô-Û˘ÓÙ‹ÚËÛË ÙÔ˘ ÂÁÎÂÊ¿ÏÔ˘, Ë ÎÚ˘ÔÓÈ΋ ı· ‚·Û›˙ÂÙ·È Û ÌÂÏ- ÏÔÓÙÈΤ˜ Ù¯ÓÔÏÔÁ›Â˜ fi¯È ÌfiÓÔ ÁÈ· ÙËÓ ·ÓÙÈηٿÛÙ·ÛË ÈÛÙÒÓ, ·ÏÏ¿ Î·È ÁÈ· ÙËÓ ÂȉÈfiÚıˆÛË ÙˆÓ ÈÛÙÒÓ ÂÎÂ›ÓˆÓ Ô˘ Â›Ó·È ··Ú·›ÙËÙÔÈ ÁÈ· ÙËÓ ÂÈ‚›ˆ- ÛË ÙÔ˘ ·ÛıÂÓÔ‡˜» (1989, Û. 10). ∞˘Ù‹ Â›Ó·È Î·È Ë ÌÂÁ·Ï‡ÙÂÚË ·Ù¤ÏÂÈ· Ù˘ ÎÚ˘ÔÓÈ΋˜. ¶·ÓÙÔ‡ ÛÙ· ‰ËÌÔÛȇ̷ٿ ÙÔ˘˜, ÔÈ Ô·‰Ô› Ù˘ ˘ÂÓı˘Ì›˙Ô˘Ó ˆ˜ Ë ÈÛÙÔÚ›· Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘ Î·È Ù˘ Ù¯ÓÔÏÔÁ›·˜ Â›Ó·È ÁÂÌ¿ÙË ÂÚÈÛÙ·ÙÈ- ο ·ÚÂÍËÁËÌ¤ÓˆÓ ·ÓÙÈÛ˘Ì‚·ÙÈÎÒÓ ÂÈÛÙËÌfiÓˆÓ, ·Ó·¿ÓÙ¯˜ ·Ó·Î·Ï‡- „ÂȘ Î·È ‰ÔÁÌ·ÙÈ΋ ÛÙÂÓÔÌ˘·ÏÈ¿ ¤Ó·ÓÙÈ Ó¤ˆÓ Â·Ó·ÛÙ·ÙÈÎÒÓ È‰ÂÒÓ. ∆· Â- ÚÈÛÙ·ÙÈο ·˘Ù¿ Â›Ó·È fiÏ· ·ÏËıÈÓ¿, ·ÏÏ¿ ÔÈ ÎÚ˘ÔÓÈÛÙ¤˜ ·Ú·‚ϤÔ˘Ó fiϘ ÂΛӘ ÙȘ Â·Ó·ÛÙ·ÙÈΤ˜ ȉ¤Â˜ Ô˘ ‹Ù·Ó ÂÛÊ·Ï̤Ó˜. ¢˘ÛÙ˘¯Ò˜, ÁÈ· ÙÔ˘˜ ›‰ÈÔ˘˜, Û ηӤӷ ÂÈÛÙËÌÔÓÈÎfi ‰›Ô Ë ÂÈÙ˘¯›· ÛÙÔ ·ÚÂÏıfiÓ ‰ÂÓ ÂÁÁ˘¿- Ù·È ÙËÓ ÚfiÔ‰Ô ÛÙÔ Ì¤ÏÏÔÓ. ∏ ÎÚ˘ÔÓÈ΋, ÛÙËÓ ·ÚÔ‡Û· Ê¿ÛË, ‚·Û›˙ÂÙ·È ÛÙË Ó·ÓÔÙ¯ÓÔÏÔÁ›·, ‰ËÏ·‰‹ ÛÙËÓ Î·Ù·Û΢‹ ÌÈÎÚÔÛÎÔÈÎÒÓ, ηÙ¢ı˘Ófi- ÌÂÓˆÓ ·fi ˘ÔÏÔÁÈÛÙ¤˜, Ì˯·ÓÒÓ. Ÿˆ˜ ¤‰ÂÈÍÂ Ô ŒÚÈÎ NÙÚ¤ÍÏÂÚ (∂. Drexler 1986) Î·È ¤¯ÂÈ ·ԉ›ÍÂÈ ƒ›ÙÛ·ÚÓÙ º¿˘ÓÌ·Ó ‹‰Ë ·fi ÙÔ 1959, ˘¿Ú¯Ô˘Ó ÙÂÚ¿ÛÙÈ· ÂÚÈıÒÚÈ· ÁÈ· Ù¯ÓÔÏÔÁ›Â˜ ÌÔÚÈ·ÎÔ‡ ÌÂÁ¤ıÔ˘˜. øÛÙfi- ÛÔ, Ë ıˆڛ· Î·È Ë ÂÊ·ÚÌÔÁ‹ Ù˘ Â›Ó·È ‰‡Ô ‰È·ÊÔÚÂÙÈο Ú¿ÁÌ·Ù· Î·È Î·- Ó¤Ó· ÂÈÛÙËÌÔÓÈÎfi Û˘Ì¤Ú·ÛÌ· ‰ÂÓ Â›Ó·È ‰˘Ó·ÙfiÓ Ó· ‚·Û›˙ÂÙ·È ÛÙÔ ÙÈ ÂÓ- ‰Â¯Ô̤ӈ˜ ı· ÌÔÚÔ‡Û ӷ Á›ÓÂÈ, fiÛÔ ÏÔÁÈÎfi ÎÈ ·Ó Ê·›ÓÂÙ·È ·˘Ùfi Û ÂΛ- ÓÔÓ Ô˘ ÙÔ ˘ÔÛÙËÚ›˙ÂÈ. ª¤¯ÚȘ fiÙÔ˘ ·ÔÎÙ‹ÛÔ˘Ì ·Ô‰ÂÈÎÙÈο ÛÙÔȯ›·, Ë ÎÚ›ÛË Ì·˜ ηÏfi ı· ‹Ù·Ó Ó· ·Ú·Ì›ÓÂÈ —fiˆ˜ Ù·ÈÚÈ¿˙ÂÈ Î·È ÛÙË Û˘ÁÎÂ- ÎÚÈ̤ÓË ÂÚ›ÙˆÛË— Û ·Ó·ÛÙÔÏ‹. À¶∂ƒµ∞™∏ ∆∏™ π™∆Oƒπ∞™ – ∂πN∞π ∫∞∆π ∆O™O ªπ∫ƒO ∫Aπ ∞™∏ª∞N∆O; ªÂ ‰Â‰Ô̤ÓË ÙËÓ ÚÔÔÙÈ΋ ·˘Ù‹, Ò˜ ı· ÌÔÚÔ‡Û ¤Ó· ÌË ıÚËÛ΢fiÌÂÓÔ ¿ÙÔÌÔ Ó· ‚ÚÂÈ ÓfiËÌ· Û ¤Ó·, ηٿ Ù· Ê·ÈÓfiÌÂÓ·, ÛÙÂÚÔ‡ÌÂÓÔ ÓÔ‹Ì·ÙÔ˜ Û‡- Ì·Ó; ªÔÚԇ̠ӷ ˘Âڂԇ̠ÙËÓ ·ÛËÌ·ÓÙfiÙËÙ· Ù˘ ˙ˆ‹˜ ¯ˆÚ›˜ Ó· ÂÁη- Ù·Ï›„Ô˘Ì ÙÔ ÛÒÌ· Ì·˜; ∏ ÈÛÙÔÚ›· Â›Ó·È ÙÔ ‰›Ô ÂΛÓÔ Ù˘ ·ÓıÚÒÈÓ˘ ÛΤ„˘ Ô˘ ·Û¯ÔÏÂ›Ù·È Ì ÙȘ Ú¿ÍÂȘ ÙˆÓ ·ÓıÚÒˆÓ ‰È·¯ÚÔÓÈο, ¤Ú· ·fi Ù· ÌÂÌÔӈ̤ӷ ÚÔÛˆÈο ÁÂÁÔÓfiÙ·. ∏ ÈÛÙÔÚ›· ˘ÂÚ‚·›ÓÂÈ ÙÔ «Â‰Ò» Î·È ÙÔ «ÙÒÚ·» Ì ÙÔ ·Ú·ÙÂٷ̤ÓÔ ·ÚÂÏıfiÓ Î·È ÙÔ ·ÂÚÈfiÚÈÛÙÔ Ì¤ÏÏÔÓ Ù˘. ∏ ÈÛÙÔÚ›· Â›Ó·È ·Ú¿ÁˆÁÔ ÌÈ·˜ ·ÏÏËÏÔ˘¯›·˜ ÁÂÁÔÓfiÙˆÓ Ô˘ Û˘Ó‰¤Ô- ÓÙ·È ÌÂٷ͇ ÙÔ˘˜ Ì ‰ÈÎÔ‡˜ ÙÔ˘˜ ÌÔÓ·‰ÈÎÔ‡˜ ÙÚfiÔ˘˜. ∆· ÁÂÁÔÓfiÙ· ·˘Ù¿ Â›Ó·È Î˘Ú›ˆ˜ ·ÓıÚÒÈÓ˜ Ú¿ÍÂÈ˜Ø ¤ÙÛÈ, ÏÔÈfiÓ, Ë ÈÛÙÔÚ›· Â›Ó·È ÚÔ˚fiÓ ÙÔ˘ ÙÚfiÔ˘ Ì ÙÔÓ ÔÔ›Ô ÔÚÈṲ̂Ó˜ ·ÓıÚÒÈÓ˜ Ú¿ÍÂȘ ‰È·ϤÎÔÓÙ·È ÌÂٷ͇ ÙÔ˘˜ ÁÈ· Ó· ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ‹ÛÔ˘Ó ÙÔ Ì¤ÏÏÔÓ, ·ÓÂÍ¿ÚÙËÙ· ·fi ÙÔ˘˜ ÂÚÈÔÚÈÛÌÔ‡˜
  • 116. 104 MEPO™ ¢EYTEPO. æEY¢OE¶I™THMH KAI ¢EI™I¢AIMONIA ÙÔ˘˜ ÔÔ›Ô˘˜ ı¤ÙÔ˘Ó ÚÔ¸¿Ú¯Ô˘Û˜ ÂÚÈÛÙ¿ÛÂȘ, fiˆ˜ Â›Ó·È ÔÈ ÓfiÌÔÈ Ù˘ ʇÛ˘, ÔÈ ‰˘Ó¿ÌÂȘ Ù˘ ÔÈÎÔÓÔÌ›·˜, ÔÈ ‰ËÌÔÁÚ·ÊÈΤ˜ Ù¿ÛÂȘ Î·È Ù· ÔÏÈÙÈ- ÛÌÈο ‹ıË. ∂›Ì·ÛÙ ÂχıÂÚÔÈ, ·ÏÏ¿ ‰ÂÓ ÌÔÚԇ̠ӷ οÓÔ˘Ì fi,ÙÈ ı¤ÏÔ˘- ÌÂ. ∏ ÛËÌ·Û›· ÌÈ·˜ ·ÓıÚÒÈÓ˘ Ú¿Í˘ ÔÚÈÔıÂÙÂ›Ù·È Â›Û˘ ·fi ÙË ¯ÚÔÓÈ- ΋ ÛÙÈÁÌ‹ Ù˘ ÈÛÙÔÚÈ΋˜ ·ÏÏËÏÔ˘¯›·˜ ηٿ ÙËÓ ÔÔ›· ÙÂϤÛıËÎÂ. ŸÛÔ ÓˆÚ›- ÙÂÚ· ÙÂÏÂ›Ù·È Ë Ú¿ÍË Û ÌÈ· Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓË ÈÛÙÔÚÈ΋ ·ÏÏËÏÔ˘¯›·, ÙfiÛÔ ÈÔ Â˘·›ÛıËÙË Â›Ó·È Ë ·ÏÏËÏÔ˘¯›· ÛÙȘ ÌÈÎÚ¤˜ ·ÏÏ·Á¤˜ — ÙÔ ·ÔηÏÔ‡ÌÂÓÔ Î·È Ê·ÈÓfiÌÂÓÔ Ù˘ ÂÙ·ÏÔ‡‰·˜. ∆Ô ÎÏÂȉ› ÁÈ· ÙËÓ ˘¤Ú‚·ÛË Ù˘ ÈÛÙÔÚ›·˜ Â›Ó·È fiÙÈ, ·ÊÔ‡ ‰ÂÓ ÁÓˆÚ›˙ÂÈ Î·Ó›˜ Û ÔÈÔ ÛËÌÂ›Ô Ù˘ ·ÏÏËÏÔ˘¯›·˜ ‚Ú›ÛÎÂÙ·È (ÌÈ· Î·È Ë ÈÛÙÔÚ›· Â›Ó·È Û˘Ó¯‹˜) Î·È ÙÈ ÂÈÙÒÛÂȘ ı· ¤¯ÂÈ Ë ÛËÌÂÚÈÓ‹ ‰Ú¿ÛË ÛÙ· ÌÂÏÏÔÓÙÈο ÁÂ- ÁÔÓfiÙ·, ÁÈ· Ó· ÂÈʤÚÂÈ ıÂÙÈΤ˜ ·ÏÏ·Á¤˜ ı· Ú¤ÂÈ Ó· ÂÈϤÁÂÈ ÙȘ Ú¿ÍÂȘ ÙÔ˘ ÚÔÛÂÎÙÈÎ¿Ø fiϘ ÙÔ˘ ÙȘ Ú¿ÍÂȘ. ∫¿ÙÈ Ô˘ ı· οÓÂȘ ·‡ÚÈÔ ÌÔÚ› Ó· ·ÏÏ¿ÍÂÈ ÙÔÓ ÚÔ˘ Ù˘ ÈÛÙÔÚ›·˜, ·ÎfiÌ· ÎÈ ·Ó ·˘Ùfi Û˘Ì‚Â› ÔÏÏ¿ ¯ÚfiÓÈ· ÌÂ- Ù¿ ÙÔÓ ı¿Ó·Ùfi ÛÔ˘. ∞Ó·ÏÔÁÈÛÙ›Ù fiÏÔ˘˜ ÙÔ˘˜ ‰È¿ÛËÌÔ˘˜ ÚÔÁfiÓÔ˘˜ Ì·˜ Ô˘ fiÙ·Ó ¤ı·Ó·Ó ‹Ù·Ó Û¯ÂÙÈο ¿ÛËÌÔÈ. ™‹ÌÂÚ· ıˆÚÂ›Ù·È ˆ˜ ›¯·Ó ˘ÂÚ- ‚› ÙËÓ ÂÔ¯‹ ÙÔ˘˜, ‰ÈfiÙÈ ·ÓÙÈÏ·Ì‚·ÓfiÌ·ÛÙ fiÙÈ ÔÚÈṲ̂Ó˜ Ú¿ÍÂȘ ÙÔ˘˜ ¿Ï- Ï·Í·Ó ÙËÓ ÈÛÙÔÚ›·, ·ÎfiÌË Î·È ·Ó ÔÈ ›‰ÈÔÈ ‹ ÔÈ ›‰È˜ ‰ÂÓ Â›¯·Ó Û˘ÓÂȉËÙÔÔÈ- ‹ÛÂÈ fiÙÈ ¤Î·Ó·Ó οÙÈ ÛËÌ·ÓÙÈÎfi. ªÔÚ› Ó· ˘Âڂ› ηÓ›˜ Ù· ¯ÚÔÓÈο fiÚÈ· Ù˘ ˙ˆ‹˜ ÙÔ˘, ÂËÚ¿˙ÔÓÙ·˜ ÙËÓ ÈÛÙÔÚ›· Ì Ú¿ÍÂȘ Ô˘ ÍÂÂÚÓÔ‡Ó Î·Ù¿ Ôχ ÙËÓ ›‰È· ÙË ‚ÈÔÏÔÁÈ΋ ÙÔ˘ ‡·ÚÍË. ∆· ÂÓ·ÏÏ·ÎÙÈο ÛÂÓ¿ÚÈ· —Ë ·¿- ıÂÈ· ÁÈ· ÙËÓ Â›‰Ú·ÛË Ô˘ ·ÛÎԇ̠ÛÙÔ˘˜ ¿ÏÏÔ˘˜ Î·È ÛÙÔÓ ÎfiÛÌÔ ÔÏfiÎÏË- ÚÔ ‹ Ë ›ÛÙË Û ÌÈ· ÌÂÏÏÔÓÙÈ΋ ˙ˆ‹ ÁÈ· ÙËÓ ÔÔ›· Ë ÂÈÛÙ‹ÌË ‰ÂÓ ·Ú¤¯ÂÈ Î·ÌÈ¿ ·fi‰ÂÈÍË— ÌÔÚ› Ó· Ô‰ËÁ‹ÛÔ˘Ó ÛÙËÓ ·ÒÏÂÈ· Ú·ÁÌ¿ÙˆÓ Ô˘ ¤¯Ô˘Ó ‚·ıÈ¿ ÛËÌ·Û›· ÛÙËÓ ·ÚÔ‡Û· ˙ˆ‹. £· οӷÌ ηϿ Ó· ‰ÒÛÔ˘Ì ÛË- Ì·Û›· ÛÙ· ˘¤ÚÔ¯· ÏfiÁÈ· ÙÔ˘ ª¿ıÈÔ˘ ÕÚÓÔÏÓÙ (Matthew Arnold) ·fi ÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘ O ∂Ì‰ÔÎÏ‹˜ ÛÙËÓ ∞›ÙÓ· (Empedocles on Etna, 1852): ª· Â›Ó·È ÙfiÛÔ ÌÈÎÚfi ÎÈ ·Û‹Ì·ÓÙÔ, Ó· ’¯ÂÈ Î·Ó›˜ ¯·Ú› ÙÔÓ ‹ÏÈÔ, N¿ ’¯ÂÈ ˙‹ÛÂÈ ÙÔ Êˆ˜ ÙËÓ ¿ÓÔÈÍË, N¿ ’¯ÂÈ ·Á·‹ÛÂÈ, Ó¿ ’¯ÂÈ ÛÎÂÊÙ›, Ó¿ ’¯ÂÈ Ú¿ÍÂÈ, N¿ ’¯ÂÈ ÊÙÈ¿ÍÂÈ ÊÈϛ˜ ·ÙfiÊȘ, Î·È Ó· ’¯ÂÈ Û˘ÓÙÚ›„ÂÈ Â¯ıÚÔ‡˜ — flÛÙ ӷ „¢ÙÔÙ¿˙Ô˘ÌÂ Â˘Ù˘¯›· Û οÔÈÔ Ì¤ÏÏÔÓ ·ÌÊ›‚ÔÏÔ, ∫·È ÂÓÒ ÙËÓ ÔÓÂÈÚ¢fiÌ·ÛÙÂ, Ó· ¯¿ÓÔ˘Ì ÙÔ ÙÒÚ·, ∫·È Ó· Í·ÔÛÙ¤ÏÓÔ˘Ì Û ÎfiÛÌÔ˘˜... ÙfiÛÔ ·fiÌ·ÎÚÔ˘˜, ÙË Á·Ï‹Ó„‹ Ì·˜;* * Is it so small a thing, To have enjoyed the sun, / To have lived light in the spring, / To have loved, to have thought, to have done; / To have advanced true friends, and beat down baffling foes— / That we must feign a bliss Of doubtful future date, / And while we dream on this, Lose all our present state / And relegate to worlds... yet distant our repose?
  • 117. 6 ∞¶∞°ø°∏! ∂·Ê¤˜ Ì Â͈Á‹ÈÓÔ˘˜ ∆Ë ¢Â˘Ù¤Ú·, 8 ∞˘ÁÔ‡ÛÙÔ˘ ÙÔ˘ 1983, Ì ·‹Á·Á·Ó Â͈Á‹ÈÓÔÈ. ◊Ù·Ó ·ÚÁ¿ ÙË Ó‡¯Ù· Î·È Ù·Í›‰Â˘· Û ¤Ó·Ó ÂÚËÌÈÎfi Â·Ú¯È·Îfi ‰ÚfiÌÔ, ÏËÛÈ¿˙ÔÓÙ·˜ ÛÙÔ Ã¿ÈÁÎÏÂÚ, ÌÈ· ÌÈÎÚ‹ fiÏË Ù˘ NÂÌÚ¿Ûη, fiÙ·Ó ¤Ó· ÂÏÒÚÈÔ ‰È·ÛÙËÌfi- ÏÔÈÔ Ì ϷÌÂÚ¿ ÊÒÙ· ÛÙ¿ıËΠ·fi ¿Óˆ ÌÔ˘ Î·È Ì ·Ó¿ÁηÛ ӷ ÛÙ·- Ì·Ù‹Ûˆ. ∂͈Á‹ÈÓ· fiÓÙ· ‚Á‹Î·Ó ¤Íˆ Î·È Ì ˘Ô¯Ú¤ˆÛ·Ó Ó· Ìˆ ÛÙÔ Ûο- ÊÔ˜ ÙÔ˘˜. ¢ÂÓ ı˘Ì¿Ì·È ÙÈ ¤ÁÈÓ ̤۷ ÛÙÔ ‰È·ÛÙËÌfiÏÔÈÔ, ·ÏÏ¿ fiÙ·Ó Í·- Ó·‹Úı· ÛÙ· Û‡ÁηϿ ÌÔ˘ ‚Ú¤ıËη Ó· ÚÔ¯ˆÚÒ ¿ÏÈ ÛÙÔÓ ‰ÚfiÌÔ Î·È ·Ó·- Î¿Ï˘„· ˆ˜ ›¯·Ó ÂÚ¿ÛÂÈ 90 ÏÂÙ¿ Ù˘ ÒÚ·˜. OÈ ··¯ı¤ÓÙ˜* ÙÔ ·Ôη- ÏÔ‡Ó ·˘Ùfi «¯·Ì¤ÓÔ ¯ÚfiÓÔ» Î·È ÙËÓ ··ÁˆÁ‹ «ÛÙÂÓ‹ Â·Ê‹ ÙÚ›ÙÔ˘ Ù‡Ô˘». ¢ÂÓ ı· ͯ¿Ûˆ ÔÙ¤ ÙËÓ ÂÌÂÈÚ›· ·˘Ù‹ ηÈ, fiˆ˜ Î·È ¿ÏÏÔÈ ··¯ı¤ÓÙ˜, ¤¯ˆ ·ÊËÁËı› ÔÏϤ˜ ÊÔÚ¤˜ ÙËÓ ÈÛÙÔÚ›· Ù˘ ··ÁˆÁ‹˜ ÌÔ˘ ÛÙËÓ ÙËÏÂfiÚ·- ÛË Î·È ·Ó·Ú›ıÌËÙ˜ ÊÔÚ¤˜ ÂÓÒÈÔÓ ÎÔÈÓÔ‡. ªπ∞ ¶ƒO™ø¶π∫∏ ∂ª¶∂πƒπ∞ ∞¶∞°ø°∏™ ªÔÈ¿˙ÂÈ ·Ú¿ÍÂÓÔ Ó· ·ÊËÁÂ›Ù·È ÌÈ· Ù¤ÙÔÈ· ÈÛÙÔÚ›· ¤Ó·˜ ÛÎÂÙÈÎÈÛÙ‹˜, Ôfi- Ù ·˜ Û˘ÌÏËÚÒÛˆ Î·È ÙȘ ˘fiÏÔÈ˜ ÏÂÙÔ̤ÚÂȘ. Ÿˆ˜ ÂÍ‹ÁËÛ· ÛÙÔ ÚÒÙÔ ÎÂÊ¿Ï·ÈÔ ÙÔ˘ ‚È‚Ï›Ô˘, ¤·ÈÚÓ· ÁÈ· ÔÏÏ¿ ¯ÚfiÓÈ· ̤ÚÔ˜ Û ˘ÂÚÌ·- Ú·ıÒÓÈÔ˘˜ Ô‰ËÏ·ÙÈÎÔ‡˜ ·ÁÒÓ˜ ˆ˜ Â·ÁÁÂÏÌ·Ù›·˜ Ô‰ËÏ¿Ù˘, Ì ·ÚÈ· Âȉ›ÎÂ˘Û‹ ÌÔ˘ ÙÔÓ Û˘Ó¯‹ ¢È·ÌÂÚÈηÓÈÎfi ÀÂÚËÂÈÚˆÙÈÎfi ∞ÁÒÓ· ÙˆÓ 4.800 ¯ÈÏÈÔ̤ÙÚˆÓ (Race Across America). ∆Ô «Û˘Ó¯‹˜» Â‰Ò ˘Ô‰ËÏÒÓÂÈ fiÙÈ ÔÈ Ô‰ËÏ¿Ù˜ Â›Ó·È ˘Ô¯Úˆ̤ÓÔÈ Ó· ÂÚÓÔ‡Ó Ì·ÎÚ¿ ¯ÚÔÓÈο ‰È·ÛÙ‹Ì·Ù· ¯ˆ- Ú›˜ ‡ÓÔ, ·ÁˆÓÈ˙fiÌÂÓÔÈ Î·Ù¿ ̤ÛÔÓ fiÚÔ 22 ÒÚ˜ ÙÔ ÂÈÎÔÛÈÙÂÙÚ¿ˆÚÔ. ∂›Ó·È * ™.Ù.M.: Abductees, fiÚÔ˜ Ô˘ ¯ÚËÛÈÌÔÔÈÂ›Ù·È ÛÙË Û¯ÂÙÈ΋ ÊÈÏÔÏÔÁ›· ÁÈ· Ó· ‰ËÏÒ- ÛÂÈ ÂΛÓÔ˘˜ Ô˘ ÈÛ¯˘Ú›˙ÔÓÙ·È fiÙÈ ¤¯Ô˘Ó ··¯ı› ·fi Â͈Á‹ÈÓÔ˘˜.
  • 118. 106 MEPO™ ¢EYTEPO. æEY¢OE¶I™THMH KAI ¢EI™I¢AIMONIA ¤Ó· ΢ÏÈfiÌÂÓÔ ›ڷ̷ ¿Óˆ ÛÙÔ ÛÙÚ˜, ÛÙË ÛÙ¤ÚËÛË ‡ÓÔ˘ Î·È ÙË ÓÔËÙÈ- ΋ ηٿÚÚ¢ÛË. ™Â Û˘Óı‹Î˜ Ê˘ÛÈÔÏÔÁÈÎÔ‡ ‡ÓÔ˘, ÙÔ ÌÂÁ·Ï‡ÙÂÚÔ Ì¤ÚÔ˜ Ù˘ ÔÓÂÈÚÈ΋˜ ‰Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ·˜ ›Ù Í¯ÓÈ¤Ù·È ·Ì¤Ûˆ˜ ›Ù ۂ‹ÓÂÈ ÛÈÁ¿-ÛÈÁ¿ ·fi ÙË ÌÓ‹ÌË ÌÂÙ¿ ÙËÓ ·Ê‡ÓÈÛË, Û ۯÂÙÈο Û‡ÓÙÔÌÔ ¯ÚÔÓÈÎfi ‰È¿ÛÙËÌ·. ∏ ·ÎÚ·›· ÛÙ¤- ÚËÛË ‡ÓÔ˘ ÁÎÚÂÌ›˙ÂÈ ÙÔÓ ÙÔ›¯Ô ÌÂٷ͇ Ú·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ·˜ Î·È Ê·ÓÙ·Û›·˜ Î·È ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ› ÛÔ‚·Ú¤˜ ·Ú·ÈÛı‹ÛÂȘ Ô˘ Ê·ÓÙ¿˙Ô˘Ó ÙfiÛÔ ·ÏËıÈÓ¤˜, fiÛÔ Î·È ÔÈ ÂÌÂÈڛ˜ Î·È ÔÈ ·ÈÛı‹ÛÂȘ Ù˘ ηıËÌÂÚÈÓ‹˜ ˙ˆ‹˜. ∆· ÏfiÁÈ· Ô˘ Ϙ Î·È Ô˘ ·ÎÔ‡˜ Ù· ı˘Ì¿Û·È ÌÂÙ¿ Û·Ó Ó· ‹Ù·Ó ̤ÚÔ˜ ÌÈ·˜ Û˘ÓËıÈṲ̂Ó˘ ÂÌÂÈÚ›·˜. OÈ ¿ÓıÚˆÔÈ Ô˘ ‚ϤÂȘ ÌÔÈ¿˙Ô˘Ó ¯ÂÈÚÔÈ·ÛÙÔ› — Û·Ó Ó· ‹Ù·Ó ·ÏËıÈÓÔ›. ∆Ô 1982, ηٿ ÙË ‰È¿ÚÎÂÈ· ÙÔ˘ ÂÓ·ÚÎÙ‹ÚÈÔ˘ ·ÁÒÓ·, ÎÔÈÌ‹ıËη ÙȘ ‰‡Ô ÚÒÙ˜ Ó‡¯Ù˜ ·fi ÙÚÂȘ ÒÚ˜ ÙËÓ Î·ıÂÌÈ¿ Î·È ·˘Ùfi ›¯Â ˆ˜ Û˘Ó¤ÂÈ· Ó· Ì›ӈ ·ÚÎÂÙ¿ ›Ûˆ ·fi ÙÔÓ ÚÔÔÚ¢fiÌÂÓÔ, Ô ÔÔ›Ô˜ ÌÔ˘ ·ԉ›ÎӢ ¤ÙÛÈ fiÙÈ ÌÔÚ› ηÓ›˜ Ó· Ù· ηٷʤÚÂÈ Ì Ôχ ÏÈÁfiÙÂÚÔ ‡ÓÔ. ºı¿ÓÔÓÙ·˜ ÛÙËÓ ¶ÔÏÈÙ›· ÙÔ˘ N¤Ô˘ ªÂÍÈÎÔ‡, ¿Ú¯ÈÛ· Ó· ηχÙˆ ÌÂÁ¿Ï˜ ·ÔÛÙ¿ÛÂȘ ÙÂ- Ï›ˆ˜ ¿˘ÓÔ˜, ÁÈ· Ó· ÏËÛÈ¿Ûˆ ÙÔÓ ÚÒÙÔ, ·ÏÏ¿ ‰ÂÓ ‹ÌÔ˘Ó ÚÔÂÙÔÈÌ·Ṳ̂- ÓÔ˜ ÁÈ· ÙȘ ·Ú·ÈÛı‹ÛÂȘ Ô˘ ¿Ú¯ÈÛ· Ó· ‚Ϥˆ. ◊Ù·Ó ˆ˜ Â› ÙÔ Ï›ÛÙÔÓ ÔÈ Û˘Ó‹ıÂȘ ·Ú·ÈÛı‹ÛÂȘ Ô˘ ‚ϤÔ˘Ó Î·È ÔÈ Í·ÁÚ˘ÓÈṲ̂ÓÔÈ ÊÔÚÙËÁ·Ù˙‹- ‰Â˜, ÔÈ ÔÔ›ÔÈ ·ÔηÏÔ‡Ó ÙÔ Ê·ÈÓfiÌÂÓÔ ·˘Ùfi «˘ÚÂÙfi Ù˘ Ï¢΋˜ ÁÚ·Ì- Ì‹˜»: ÔÈ ı¿ÌÓÔÈ ÌÂÙ·ÌÔÚÊÒÓÔÓÙ·È Û ˙Ò·, ÔÈ ¯·Ú·ÁÌ·ÙȤ˜ ÛÙËÓ ¿ÛÊ·ÏÙÔ ÌÔÈ¿˙Ô˘Ó Ì ÔχÏÔη Û¯¤‰È· Î·È Ù· ÁÚ·ÌÌ·ÙÔÎÈ‚ÒÙÈ· Ì ·ÓıÚÒÔ˘˜. Œ‚ÏÂ· ηÌËÏÔ·Ú‰¿ÏÂȘ Î·È ÏÈÔÓÙ¿ÚÈ·, ¯·ÈÚÂÙÔ‡Û· ÁÚ·ÌÌ·ÙÔÎÈ‚ÒÙÈ·. ∂›- ¯· Î·È ÌÈ· Â͈ۈ̷ÙÈ΋ ÂÌÂÈÚ›· ÎÔÓÙ¿ ÛÙÔ ∆Ô˘ÎÔ˘ÌοÚÈ ÙÔ˘ N¤Ô˘ ªÂÍÈ- ÎÔ‡, fiÔ˘ ›‰· ÙÔÓ Â·˘Ùfi ÌÔ˘ ·fi „ËÏ¿ Ó· Ô‰ËÏ·Ù› ÛÙË ‚ÔËıËÙÈ΋ ψ- Ú›‰· Ù˘ ¢È·ÔÏÈÙÂȷ΋˜ O‰Ô‡ 40. EΛÓË ÙË ¯ÚÔÓÈ¿ ÙÂÚÌ¿ÙÈÛ· ÙÚ›ÙÔ˜ Î·È ÔÚΛÛÙËη ÙÔ 1983 Ó· Ô‰ËÏ·Ù‹- Ûˆ ¿˘ÓÔ˜ ̤¯ÚÈ Ó· Ï·Û·ÚÈÛÙÒ ÛÙËÓ ÚÒÙË ı¤ÛË ‹ Ó· ηٷÚÚ‡ۈ. OÁ‰fi- ÓÙ· ÙÚÂȘ ÒÚ˜ ÌÂÙ¿ ÙËÓ ÂÎΛÓËÛË ·fi ÙËÓ ·Ô‚¿ıÚ· Ù˘ ™¿ÓÙ· ªfiÓÈη, Ï›- ÁÔ ÚÈÓ ÊÙ¿Ûˆ ÛÙÔ Ã¿ÈÁÎÏÂÚ Ù˘ NÂÌÚ¿Ûη Î·È ·ÊÔ‡ ›¯· ηχ„ÂÈ 2.025 ¯ÈÏÈfiÌÂÙÚ·, ¿Ú¯ÈÛ ӷ Ì ·›ÚÓÂÈ Ô ‡ÓÔ˜ ¿Óˆ ÛÙË Û¤Ï· Î·È ¤ÙÛÈ Ë ÔÌ¿‰· ˘ÔÛÙ‹ÚÈÍ‹˜ ÌÔ˘ (οı Ô‰ËÏ¿Ù˘ ¤¯ÂÈ ÌÈ· Ù¤ÙÔÈ· ÔÌ¿‰·) Ì η٤‚·Û ÁÈ· ¤Ó·Ó 45ÏÂÙÔ ‡ÓÔ. ŸÙ·Ó ͇ÓËÛ·, ·Ó¤‚Ëη ¿ÏÈ ÛÙÔ Ô‰‹Ï·ÙÔ, ·ÏÏ¿ ›¯· ·ÎfiÌË Ù¤ÙÔÈ· Ó‡ÛÙ·, ÒÛÙÂ Ë ÔÌ¿‰· ÌÔ˘ ÚÔÛ¿ıËÛ ӷ Ì ‚¿ÏÂÈ ¿ÏÈ ÁÈ· ‡ÓÔ. ™ÙÔ ÛËÌÂ›Ô ·˘Ùfi ¿Ú¯ÈÛ· Ó· ÂÚÓÒ Û ÌÈ· ·ÏÏÔȈ̤ÓË Û˘ÓÂȉËÛȷ΋ ηٿÛÙ·ÛË Î·È ‹ÌÔ˘Ó ÂÂÈṲ̂ÓÔ˜ fiÙÈ ÔÏfiÎÏËÚË Ë ÔÌ¿‰· ˘ÔÛÙ‹ÚÈÍ‹˜ ÌÔ˘ ‹Ù·Ó Â͈Á‹ÈÓÔÈ Î·È fiÙÈ ÛÎfi¢·Ó Ó· Ì ÛÎÔÙÒÛÔ˘Ó. OÈ Â͈Á‹ÈÓÔÈ ·˘ÙÔ› ‹Ù·Ó ÙfiÛÔ ÙÂÙÚ·¤Ú·ÙÔÈ, Ô˘ ¤ÌÔÈ·˙·Ó, ÓÙ‡ÓÔÓÙ·Ó Î·È ÌÈÏÔ‡Û·Ó ·ÎÚÈ‚Ò˜ Û·Ó Ù· ̤ÏË Ù˘ ÔÌ¿‰·˜ ÌÔ˘. ∆Ô˘˜ ‹Ú· ¤Ó·Ó-¤Ó·Ó Î·È ¿Ú¯ÈÛ· Ó· ÙÔ˘˜ οӈ ÂÚˆ- Ù‹ÛÂȘ ÁÈ· ÏÂÙÔ̤ÚÂȘ Ù˘ ÚÔÛˆÈ΋˜ ÙÔ˘˜ ˙ˆ‹˜ Î·È ÁÈ· ÙÔ Ô‰‹Ï·Ùfi
  • 119. A¶A°ø°H! 107 ÌÔ˘, ÂÚˆÙ‹ÛÂȘ ÛÙȘ Ôԛ˜ ηÓ›˜ Â͈Á‹ÈÓÔ˜ ‰ÂÓ ı· ÌÔÚÔ‡Û ӷ ··ÓÙ‹- ÛÂÈ. ƒÒÙËÛ· ÙÔÓ Ì˯·ÓÈÎfi ·Ó ›¯Â ÎÔÏÏ‹ÛÂÈ Ù· Ï¿ÛÙȯ· Ì ۿÏÙÛ· ·fi ÓÙÔ- Ì¿Ù·. ŸÙ·Ó ÌÔ˘ ·¿ÓÙËÛ fiÙÈ Ù· ›¯Â ÎÔÏÏ‹ÛÂÈ Ì ÎfiÏÏ· «∫ϤÌÂÓÙ» (ÎfiÎ- ÎÈÓË ÎÈ ·˘Ù‹), ¤ÌÂÈÓ· ÂÓÙ˘ˆÛÈ·Ṳ̂ÓÔ˜ ·fi ÙË Û¯ÔÏ·ÛÙÈ΋ ¤Ú¢ӷ Ô˘ ›- ¯·Ó οÓÂÈ ·˘ÙÔ› ÔÈ Â͈Á‹ÈÓÔÈ. ŒÎ·Ó· Î·È ¿ÏϘ ÂÚˆÙ‹ÛÂȘ, ·›ÚÓÔÓÙ·˜ ¿- ÓÙÔÙ ÙȘ ÛˆÛÙ¤˜ ··ÓÙ‹ÛÂȘ. ∏ ·Ú·›ÛıËÛË ‹Ù·Ó ‚·ÛÈṲ̂ÓË Û ÌÈ· ÙËÏÂÔ- ÙÈ΋ ÂÎÔÌ‹ Ù˘ ‰ÂηÂÙ›·˜ ÙÔ˘ ’60 —OÈ ∂ÈÛ‚ÔÏ›˜ (The Invaders)— ÛÙËÓ ÔÔ›· ÔÈ Â͈Á‹ÈÓÔÈ ¤ÌÔÈ·˙·Ó ·fiÏ˘Ù· ÌÂ Ê˘ÛÈÔÏÔÁÈÎÔ‡˜ ·ÓıÚÒÔ˘˜, ÂÎÙfi˜ ·fi ÙÔ ¿Î·ÌÙÔ ÌÈÎÚfi ÙÔ˘˜ ‰·ÎÙ˘Ï¿ÎÈ. Œ„·Í· Ù· ̤ÏË Ù˘ ÔÌ¿‰·˜ ÌÔ˘ ÁÈ· ÙÂÓو̤ӷ ÌÈÎÚ¿ ‰¿ÎÙ˘Ï·. ∆Ô ÙÚÔ¯fiÛÈÙÔ Ì ٷ ‰˘Ó·Ù¿ ÙÔ˘ ÊÒÙ· ‹Ù·Ó ÙÔ ‰È·ÛÙËÌfiÏÔÈfi ÙÔ˘˜. ∞ÊÔ‡ ηٿÊÂÚ·Ó Ó· Ì ‚¿ÏÔ˘Ó Ó· ÎÔÈÌËıÒ ¿ÏÏ· 45 ÏÂÙ¿, ͇ÓËÛ· Ì ηı·Úfi ÎÂÊ¿ÏÈ Î·È ÙÔ Úfi‚ÏËÌ· χıËÎÂ. £˘Ì¿Ì·È fï˜ ÙËÓ ·Ú·›ÛıËÛË ·˘Ù‹ ̤¯ÚÈ Û‹ÌÂÚ·, ηı·Ú¿ Î·È ˙ˆÓÙ·Ó¿, fiˆ˜ ı˘Ì¿Ì·È ÔÔÈ·‰‹ÔÙ ¿ÏÏË ¤ÓÙÔÓË ·Ó¿ÌÓËÛË. ¢ÂÓ ÈÛ¯˘Ú›˙ÔÌ·È ˆ˜ fiÏÔÈ fiÛÔÈ Â›¯·Ó ÔÙ¤ ÂÌÂÈڛ˜ ··ÁˆÁÒÓ ·fi Â͈- Á‹ÈÓÔ˘˜ ¤·Û¯·Ó ·fi ¤ÏÏÂÈ„Ë ‡ÓÔ˘ ‹ fiÙÈ ‚Ú›ÛÎÔÓÙ·Ó ÛÂ Û˘Óı‹Î˜ ¤ÓÙÔÓÔ˘ ۈ̷ÙÈÎÔ‡ Î·È ‰È·ÓÔËÙÈÎÔ‡ ÛÙÚ˜. NÔÌ›˙ˆ fï˜ ˆ˜ Â›Ó·È ·ÚÎÂÙ¿ ÚÔÊ·- Ó¤˜ fiÙÈ ·Ó ÌÈ· Ù¤ÙÔÈ· ÂÌÂÈÚ›· ÌÔÚ› Ó· ÚÔ·„ÂÈ ·fi ÙȘ Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤Ó˜ Û˘Óı‹Î˜, ÙfiÙ ÌÔÚ› Ó· ÚÔ·„ÂÈ Î·È ·fi ¿ÏϘ, ·ÚÂÌÊÂÚ›˜. ∂›Ó·È ÚÔÊ·Ó¤˜ fiÙÈ Â̤ӷ ‰ÂÓ Ì ›¯Â ··Á¿ÁÂÈ Î·Ó›˜, Û˘ÓÂÒ˜ ÙÈ Â›Ó·È Èı·Ófi- ÙÂÚÔ: Ó· ‚ÈÒÓÔ˘Ó Î·È ¿ÏÏÔÈ ¿ÓıÚˆÔÈ ÂÌÂÈڛ˜ ·ÚfiÌÔȘ Ì ÙË ‰È΋ ÌÔ˘, ÔÈ Ôԛ˜ ÚÔηÏÔ‡ÓÙ·È ·fi ‰È¿ÊÔÚ˜ ¿ÏϘ ·ÏÏÔȈ̤Ó˜ ηٷÛÙ¿ÛÂȘ Î·È ·Û˘Ó‹ıÈÛÙ˜ ÂÚÈÛÙ¿ÛÂȘ, ‹ Ó· Ì·˜ ÂÈÛΤÙÔÓÙ·È Ú¿ÁÌ·ÙÈ Â͈Á‹ÈÓÔÈ ·fi ¿ÏÏÔ˘˜ Ï·Ó‹Ù˜; ™‡Ìʈӷ Ì ÙÔ ÎÚÈÙ‹ÚÈÔ ÙÔ˘ ÃÈÔ˘Ì ÁÈ· Ù· ı·‡Ì·Ù· — «Î·Ì›· Ì·ÚÙ˘Ú›· ‰ÂÓ Â›Ó·È ·ÚÎÂÙ‹ ÁÈ· Ó· Â·ÏËı‡ÛÂÈ ¤Ó· ı·‡Ì·, ·Ú¿ ÌfiÓÔÓ ·Ó Ë Ì·ÚÙ˘Ú›· ·˘Ù‹ Â›Ó·È Ù¤ÙÔÈÔ˘ ›‰Ô˘˜ ÒÛÙÂ, ·Ó ‹Ù·Ó ÂÛÊ·Ï̤ÓË, ·˘Ùfi ı· ·ÔÙÂÏÔ‡Û ÌÂÁ·Ï‡ÙÂÚÔ ı·‡Ì· ·fi ÂΛÓÔ Ô˘ ÂȯÂÈÚ› Ó· ıÂÌÂ- ÏÈÒÛÂÈ»— ı· Ú¤ÂÈ Ó· ÂÈϤÍÔ˘Ì ÙËÓ ÚÒÙË ÂÍ‹ÁËÛË. ¢ÂÓ ÌÔÚԇ̠ӷ ·ÔÎÏ›ÛÔ˘Ì ÙÔ ÂӉ¯fiÌÂÓÔ Â͈Á‹ÈÓÔÈ Ó· Ù·ÍÈ‰Â‡Ô˘Ó ¯ÈÏÈ¿‰Â˜ ¤ÙË ÊˆÙfi˜ ÁÈ· Ó· ¤ÚıÔ˘Ó ÛÙËÓ °Ë Î·È Ó· Ì·˜ ÂÈÛÎÂÊÙÔ‡Ó ··Ú·Ù‹ÚËÙÔÈ, ·ÏÏ¿ Â›Ó·È Ôχ Èı·ÓfiÙÂÚÔ Ó· ¤¯Ô˘Ì ·ÏÒ˜ Ó· οÓÔ˘Ì Ì ·ÓıÚÒÔ˘˜ Ô˘ ‚Ú›ÛÎÔ- ÓÙ·È Û ·ÏÏÔȈ̤Ó˜ Û˘ÓÂȉËÛȷΤ˜ ηٷÛÙ¿ÛÂȘ Î·È ÙȘ ÂÚÌËÓÂ‡Ô˘Ó ÂËÚÂ- ·Ṳ̂ÓÔÈ ·fi οÙÈ Ô˘ Â›Ó·È ‰ËÌÔÊÈϤ˜ ÛÙÔÓ Û‡Á¯ÚÔÓÔ ÔÏÈÙÈÛÌfi Ì·˜, ‰Ë- Ï·‰‹ Ù· Â͈Á‹ÈÓ· fiÓÙ·. ∏ ∞À∆Oæπ∞ ∂NO™ ∂•ø°∏πNOÀ ∏ ‰È·ÛÙËÌÈ΋ Ù‹ÛË Â›Ó·È ¤Ó· ·fi Ù· ÂÈÙ‡ÁÌ·Ù· ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÔ˘ — ¤¯Ô˘- ÌÂ, Ì¿ÏÈÛÙ·, ÛÙ›ÏÂÈ ‰È·ÛÙËÌfiÏÔÈ· Î·È ¤Íˆ ·fi ÙÔ ËÏÈ·Îfi Ì·˜ Û‡ÛÙËÌ·Ø ÁÈ· ÔÈÔÓ ÏÔÈfiÓ ÏfiÁÔ Ó· ÌËÓ ÙÔ ¤¯Ô˘Ó ηÙÔÚıÒÛÂÈ Î·È ¿ÏÏ· Â˘Ê˘‹ fiÓÙ·;
  • 120. 108 MEPO™ ¢EYTEPO. æEY¢OE¶I™THMH KAI ¢EI™I¢AIMONIA ÿÛˆ˜ ¤¯Ô˘Ó Ì¿ıÂÈ Ó· ‰È·Û¯›˙Ô˘Ó ÙȘ ÙÂÚ¿ÛÙȘ ·ÔÛÙ¿ÛÂȘ ÌÂٷ͇ ÙˆÓ ·ÛÙ¤- ÚˆÓ Ì ٷ¯‡ÙËÙ˜ ÌÂÁ·Ï‡ÙÂÚ˜ ·fi ÙËÓ Ù·¯‡ÙËÙ· ÙÔ˘ ʈÙfi˜, ·Ú’ fiÙÈ fiÏÔÈ ÔÈ Ê˘ÛÈÎÔ› ÓfiÌÔÈ Ô˘ ÂÌ›˜ ÁÓˆÚ›˙Ô˘Ì ··ÁÔÚÂ‡Ô˘Ó Î¿ÙÈ Ù¤ÙÔÈÔ. ÿÛˆ˜ ¤¯Ô˘Ó χÛÂÈ ÙÔ Úfi‚ÏËÌ· ÙˆÓ ÚÔÛÎÚÔ‡ÛÂˆÓ Ù˘ ‰È·ÛÙËÌÈ΋˜ ÛÎfiÓ˘ Î·È ÙˆÓ ÛˆÌ·Ùȉ›ˆÓ Ô˘ ı· η٤ÛÙÚÂÊ·Ó ¤Ó· ‰È·ÛÙËÌfiÏÔÈÔ ÙÔ ÔÔ›Ô ı· Ù·- Í›‰Â˘Â Ì ٤ÙÔȘ ÈÏÈÁÁÈÒ‰ÂȘ Ù·¯‡ÙËÙ˜. ªÔÚ›, Ù¤ÏÔ˜, Ó· ¤¯Ô˘Ó ÂÈÙ‡¯ÂÈ ·˘Ù‹Ó ÙËÓ Ù¯ÓÔÏÔÁÈ΋ ÚfiÔ‰Ô ¯ˆÚ›˜ Ó· ·˘ÙÔηٷÛÙÚ·ÊÔ‡Ó ·fi ÙȘ ‰ÈΤ˜ ÙÔ˘˜ ÌÔÚʤ˜ ÔϤÌÔ˘ Î·È ÁÂÓÔÎÙÔÓ›·˜. ŸÏ· ·˘Ù¿ Â›Ó·È ‰˘ÛÂ›Ï˘Ù· ÚÔ- ‚Ï‹Ì·Ù·, ·ÏÏ¿ ‰Â›Ù fiÛ· ¤¯Ô˘Ó ÂÈÙ‡¯ÂÈ ÔÈ ¿ÓıÚˆÔÈ ·fi ÙÔ 1903, ·fi ÙfiÙ Ô˘ ÔÈ ·‰ÂÏÊÔ› ƒ¿ÈÙ ·ÔÁ›ˆÛ·Ó ÙÔ ÌÈÎÚfi ÙÔ˘˜ ·ÂÚÔÏ¿ÓÔ ÁÈ· 12 ‰Â˘- ÙÂÚfiÏÂÙ·... ∂›Ì·ÛÙ ÙfiÛÔ ·Ï·˙ÔÓÈÎÔ›, ÒÛÙ ӷ ÈÛÙ‡ԢÌ ˆ˜ ÌfiÓÔÓ ÂÌ›˜ ˘¿Ú¯Ô˘ÌÂ Î·È ˆ˜ ÌfiÓÔÓ ÂÌ›˜ ı· ÌÔÚÔ‡Û·Ì ӷ χÛÔ˘Ì ٤ÙÔÈ· ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù·; ∞˘Ùfi Â›Ó·È ¤Ó· ı¤Ì· Ô˘ ¤¯ÂÈ ··Û¯ÔÏ‹ÛÂÈ Â› Ì·ÎÚfiÓ Î·È Û ‚¿ıÔ˜ Ê˘- ÛÈÎÔ‡˜, ·ÛÙÚÔÓfiÌÔ˘˜, ‚ÈÔÏfiÁÔ˘˜ Î·È Û˘ÁÁÚ·Ê›˜ ÂÈÛÙËÌÔÓÈ΋˜ Ê·ÓÙ·Û›·˜. ªÂÚÈÎÔ› ÈÛÙÂ‡Ô˘Ó ˆ˜ ˘¿Ú¯Ô˘Ó ÔÏϤ˜ Èı·ÓfiÙËÙ˜ ÙÔ Û‡Ì·Ó Ì·˜ Ó· Â›Ó·È ÁÂÌ¿ÙÔ ·fi ˙ˆ‹, οÙÈ Ô˘ ›ÛÙÂ˘Â Î·È Ô ·ÛÙÚÔÓfiÌÔ˜ ∫·ÚÏ ™¤ÈÁÎ·Ó (Carl Sagan 1973, 1980). ∞Ó Ï¿‚Ô˘Ì ˘’ fi„ÈÓ Ì·˜ Ù· ÂηÙÔÓÙ¿‰Â˜ ‰ÈÛÂη- ÙÔÌ̇ÚÈ· ·ÛÙÂÚÈÒÓ ÙÔ˘ °·Ï·Í›· Î·È Ù· ÂηÙÔÓÙ¿‰Â˜ ‰ÈÛÂηÙÔÌ̇ÚÈ· Á·- Ï·ÍÈÒÓ ÙÔ˘ ÁÓˆÛÙÔ‡ Û‡Ì·ÓÙÔ˜, ÙÈ Èı·ÓfiÙËÙ· ˘¿Ú¯ÂÈ ÙÔ ‰ÈÎfi Ì·˜ ËÏÈ·- Îfi Û‡ÛÙËÌ· Ó· Â›Ó·È ÙÔ ÌfiÓÔ ÛÙÔ ÔÔ›Ô ÂÍÂÏ›¯ıËÎ·Ó ÓÔ‹ÌÔÓ· fiÓÙ·; ÕÏÏÔÈ ¿ÏÈ, fiˆ˜ Ô ÎÔÛÌÔÏfiÁÔ˜ ºÚ·ÓÎ ∆›ÏÂÚ (F. Tipler 1981), Â›Ó·È ÂÂÈṲ̂- ÓÔÈ ˆ˜ Â͈Á‹ÈÓÔÈ ‰ÂÓ ˘¿Ú¯Ô˘Ó, ‰ÈfiÙÈ ·Ó ˘‹Ú¯·Ó ı· ›¯·Ó ‹‰Ë ÂÌÊ·ÓÈÛÙ› ÛÙ· ̤ÚË Ì·˜. E¿Ó ‰Â¯ıԇ̠ˆ˜ Ë ¯ÚÔÓÈ΋ ÂÚ›Ô‰Ô˜ ηٿ ÙËÓ ÔÔ›· Û˘- Ó¤‚Ë Ë ·ÓıÚÒÈÓË ÂͤÏÈÍË ‰ÂÓ ¤¯ÂÈ Î¿ÙÈ ÙÔ È‰È·›ÙÂÚÔ, Â›Ó·È ·ÚÎÂÙ¿ ‡ÏÔÁÔ Ó· ÛÎÂÊÙ› ηÓ›˜ ˆ˜, ·Ó οÔÈ· ÓÔ‹ÌÔÓ· fiÓÙ· ›¯·Ó ÂÍÂÏȯı› Û οÔÈÔ ¿ÏÏÔ Ì¤ÚÔ˜ ÙÔ˘ °·Ï·Í›· Ì·˜, ÙÔ˘Ï¿¯ÈÛÙÔÓ Ù· ÌÈÛ¿ ·fi ·˘Ù¿ ı· ›¯·Ó ‹‰Ë ÂÍÂÏȯı› ‚ÈÔÏÔÁÈο ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔ ·fi ÂÌ¿˜. ™˘ÓÂÒ˜, ı· ¤ÚÂ ӷ ‹Ù·Ó Ôχ ÈÔ ÂÍÂÏÈÁ̤ӷ fiÛÔÓ ·ÊÔÚ¿ ÙËÓ ÂÈÛÙ‹ÌË Î·È ÙËÓ Ù¯ÓÔÏÔÁ›· ηÈ, ˆ˜ ÂÎ ÙÔ‡ÙÔ˘, ı· Ì·˜ ›¯·Ó ‹‰Ë ÂÓÙÔ›ÛÂÈ ÛÙË °Ë. OÚÈṲ̂ÓÔÈ ÈÛ¯˘Ú›˙ÔÓÙ·È fiÙÈ ÔÈ Â͈Á‹ÈÓÔÈ ‰ÂÓ ¤¯Ô˘Ó ·ÏÒ˜ ·Ó·Î·Ï‡„ÂÈ ÙËÓ °Ë, ·ÏÏ¿ Î·È fiÙÈ ¤Ó· ÛοÊÔ˜ ÙÔ˘˜ η٤ÂÛÂ Î·È Û˘ÓÂÙÚ›‚Ë ÎÔÓÙ¿ ÛÙÔ ƒfi˙ÁÔ˘ÂÏ ÙÔ˘ N¤Ô˘ ªÂÍÈÎÔ‡, ÙÔ 1947, Î·È fiÙÈ Ë ·ÚÔ˘Û›· ÙÔ˘˜ ¤¯ÂÈ Ì¿ÏÈ- ÛÙ· ·ÔÙ˘ˆı› Û ÊÈÏÌ. ™ÙȘ 28 ∞˘ÁÔ‡ÛÙÔ˘ ÙÔ˘ 1995, ÙÔ ÙËÏÂÔÙÈÎfi ‰›- ÎÙ˘Ô Fox ·ÚÔ˘Û›·Û ÌÈ· ÂÎÔÌ‹ Ì ÙÔÓ Ù›ÙÏÔ TÔ Û˘Ì‚¿Ó ÙÔ˘ ƒfi˙ÁÔ˘ÂÏ. ∆Ô ÊÈÏÌ Ô˘ ÚÔ‚Ï‹ıËΠ·ÚÔ˘Û›·˙ ÌÈ· ·˘ÙÔ„›· ¿Óˆ Û ¤Ó·, ηٿ Ù· Ê·ÈÓfiÌÂÓ·, Â͈Á‹ÈÓÔ ÙÒÌ· (‚Ï. EÈÎfiÓ· 9). ∆ËÓ ·ÛÚfiÌ·˘ÚË Ù·ÈÓ›· ÚÔ- Ì‹ı¢ÛÂ Ô ƒ¤˘ ™·ÓÙ›ÏÈ, ¤Ó·˜ ·Ú·ÁˆÁfi˜ ‚›ÓÙÂÔ Ì ¤‰Ú· ÙÔ §ÔÓ‰›ÓÔ. O ™·- ÓÙ›ÏÈ ÈÛ¯˘Ú›˙ÂÙ·È ˆ˜ ÙËÓ ‚ڋΠÂÓÒ ¤„·¯Ó ÛÙȘ ·Ôı‹Î˜ ÙÔ˘ ·ÌÂÚÈηÓÈ- ÎÔ‡ ÛÙÚ·ÙÔ‡ ÁÈ· ·ÔÛ¿ÛÌ·Ù· ·Ú¯ÂÈ·ÎÔ‡ ÎÈÓËÌ·ÙÔÁÚ·ÊÈÎÔ‡ ˘ÏÈÎÔ‡ ÛÙ·
  • 121. A¶A°ø°H! 109 EIKONA 9. ∂͈Á‹ÈÓÔ˜ ·fi ÙÔ ÊÈÏÌ Ù˘ «·˘ÙÔ„›·˜ Â͈Á‹ÈÓÔ˘». ÔÔ›· ÂÌÊ·Ó›˙ÂÙ·È Ô ŒÏ‚Ș ¶Ú›Ûϸ (Ô˘ ˘ËÚ¤ÙËÛ 18 Ì‹Ó˜ ÛÙÔÓ ÛÙÚ·- Ùfi), Ì ÛÎÔfi Ó· Á˘Ú›ÛÂÈ ¤Ó· ÓÙÔÎÈÌ·ÓÙ¤Ú Ì ı¤Ì· ÙÔÓ Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓÔ ÙÚ·- ÁÔ˘‰ÈÛÙ‹. O ȉÈÒÙ˘ Ô˘ ÙÔ˘ Ô‡ÏËÛ ÙËÓ Ù·ÈÓ›· (Û‡Ìʈӷ Ì ÙȘ ʋ̘ ÁÈ· 100.000 ‰ÔÏ¿ÚÈ·) ·Ú·Ì¤ÓÂÈ ·ÓÒÓ˘ÌÔ˜, Û‡Ìʈӷ Ì ÙÔÓ ™·ÓÙ›ÏÈ, ‰ÈfiÙÈ Ë ÒÏËÛË ÔÈ·Û‰‹ÔÙ ȉÈÔÎÙËÛ›·˜ Ù˘ ·ÌÂÚÈηÓÈ΋˜ ΢‚¤ÚÓËÛ˘ Â›Ó·È ·- Ú¿ÓÔÌË. O ™·ÓÙ›ÏÈ, Ì ÙË ÛÂÈÚ¿ ÙÔ˘, Ô‡ÏËÛ ÙÔ ˘ÏÈÎfi ÛÙË Fox. ∏ ¶ÔÏÂÌÈ- ΋ ∞ÂÚÔÔÚ›· ÙˆÓ ∏¶∞ ·Ó·ÎÔ›ÓˆÛ ÂÓ Ùˆ ÌÂٷ͇ fiÙÈ Ù· Û˘ÓÙÚ›ÌÌÈ· Ô˘ ›¯·Ó ‚ÚÂı› ÛÙÔ ƒfi˙ÁÔ˘ÂÏ ÚÔ¤Ú¯ÔÓÙ·Ó ·fi ¤Ó· ηٷÛÎÔ¢ÙÈÎfi ·ÂÚfi- ÛÙ·ÙÔ —ÙÔ˘ ¿ÎÚˆ˜ ·fiÚÚËÙÔ˘ «¶ÚfiÁÚ·ÌÌ·ÙÔ˜ ªfiÁÎÔ˘Ï» (Project Mogul)— Ô˘ ›¯Â ÛÎÔfi ÙËÓ ·Ú·ÎÔÏÔ‡ıËÛË ÙˆÓ ÛÔ‚ÈÂÙÈÎÒÓ ˘ÚËÓÈÎÒÓ ‰ÔÎÈÌÒÓ ·fi Ù· ·ÓÒÙÂÚ· ÛÙÚÒÌ·Ù· Ù˘ ·ÙÌfiÛÊ·ÈÚ·˜. ¢Â‰Ô̤ÓÔ˘ fiÙÈ ÙÔ 1947 Ô „˘¯Úfi˜ fiÏÂÌÔ˜ ›¯Â ·Ú¯›ÛÂÈ Ó· «·ÁÚȇÂÈ», ‰ÂÓ ÚÔηÏ› ¤ÎÏËÍË ÙÔ ÁÂÁÔÓfi˜ fiÙÈ Ë ∞ÌÂÚÈηÓÈ΋ ∞ÂÚÔÔÚ›· ‹ıÂÏ ÙfiÙ ӷ ·ÔʇÁÂÈ Û˘˙ËÙ‹- ÛÂȘ ÁÈ· ÙÔ ·Ù‡¯ËÌ·. ∞˘Ùfi ›¯Â ˆ˜ ·ÔÙ¤ÏÂÛÌ· ÙË ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ›· ·fi ÙÔ˘˜ «ÈÛÙÔ‡˜» ÙˆÓ UFO (∞ÁÓÒÛÙÔ˘ ∆·˘ÙfiÙËÙ·˜ πÙ¿ÌÂÓ· ∞ÓÙÈΛÌÂÓ· ‹ ∞∆π∞), ÂȉÈο ·fi fiÛÔ˘˜ ¤¯Ô˘Ó «Û˘ÓˆÌÔÛÈÔÏÔÁÈΤ˜» Ù¿ÛÂȘ, ÌÈ·˜ ÔÏfiÎÏË- Ú˘ ÊÈÏÔÏÔÁ›·˜ ÁÈ· ÙÔ ÂÚÈÛÙ·ÙÈÎfi, ÌÈ·˜ ÊÈÏÔÏÔÁ›·˜ Ô˘ ‰È·ÚΛ ‰ÂηÂٛ˜. ∆Ô ÊÈÏÌ fï˜ Ù˘ «·˘ÙÔ„›·˜ Â͈Á‹ÈÓÔ˘» Â›Ó·È ÚÔ‚ÏËÌ·ÙÈÎfi ˆ˜ ·Ô‰ÂÈ- ÎÙÈÎfi ÛÙÔÈ¯Â›Ô Â·ÊÒÓ Ì Â͈Á‹ÈÓÔ˘˜, ÁÈ· ÔÏÏÔ‡˜ ÏfiÁÔ˘˜:
  • 122. 110 MEPO™ ¢EYTEPO. æEY¢OE¶I™THMH KAI ¢EI™I¢AIMONIA 1. O ™·ÓÙ›ÏÈ fiÊÂÈÏ ӷ ·Ú·‰ÒÛÂÈ ¤Ó· ÂÎÙÂٷ̤ÓÔ ‰Â›ÁÌ· ÙÔ˘ ·˘ıÂÓÙÈ- ÎÔ‡ ÊÈÏÌ Û οÔÈÔ ·ÍÈfiÈÛÙÔ ›‰Ú˘Ì· Ô˘ ÌÔÚ› Ó· ÙÔ ¯ÚÔÓÔÏÔÁ‹ÛÂÈ. ¶ÚÔ˜ ÙÔ ·ÚfiÓ ¤¯Ô˘Ó ‰Ôı› ÛÙËÓ ∫odak ÌÂÚÈΤ˜ ÌfiÓÔÓ ›ÓÙÛ˜ ·fi ÙËÓ ·Ú- ¯‹. ∆Ô ÙÌ‹Ì· ·˘Ùfi ı· ÌÔÚÔ‡Û ӷ ¤¯ÂÈ ÚÔ¤ÏıÂÈ ·fi οı هÔ ÊÈÏÌ. ∞Ó Ô ™·ÓÙ›ÏÈ ı¤ÏÂÈ Ó· ·ԉ›ÍÂÈ fiÙÈ ÙÔ ÊÈÏÌ Ú¿ÁÌ·ÙÈ Á˘Ú›ÛÙËΠÙÔ 1947, Ùfi- Ù ÁÈ·Ù› ¤‰ˆÛ ÛÙËÓ ∫odak ¤Ó· ÌÈÎÚfi ÙÌ‹Ì· ÙÔ˘, Ì ÂÏ¿¯ÈÛÙ· Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤- ÓÔ ÂÚȯfiÌÂÓÔ; ∏ ∫odak ¤¯ÂÈ ÙËÓ Ù¯ÓÔÁÓˆÛ›· Ô˘ Ù˘ ÂÈÙÚ¤ÂÈ Ó· ¯ÚÔ- ÓÔÏÔÁ› Ì ·ÎÚ›‚ÂÈ· ÔÈÔ‰‹ÔÙ ÊÈÏÌ Á˘Ú›ÛÙËΠ̠·ÏÈ¿ οÌÂÚ·. 2. ™‡Ìʈӷ Ì ÙÔ ÓÙÔÎÈÌ·ÓÙ¤Ú Ù˘ Fox, Ë ·ÌÂÚÈηÓÈ΋ ΢‚¤ÚÓËÛË ·- Ú‹ÁÁÂÈÏ ÌÈÎÚ¿ ʤÚÂÙÚ· ÁÈ· Ó· ÙÔÔıÂÙ‹ÛÂÈ Ù· ÛÒÌ·Ù· ÙˆÓ Â͈Á‹ÈÓˆÓ. ∫·Ù’ ·Ú¯¿˜, Ë Î·‡ÛË ı· ‹Ù·Ó Ôχ ·ÔÙÂÏÂÛÌ·ÙÈÎfiÙÂÚË ·fi ÙËÓ Ù·Ê‹, ·Ó Ë Î˘‚¤ÚÓËÛË ‹ıÂÏ ӷ ηٷÛÙÚ¤„ÂÈ Î¿ı ›¯ÓÔ˜ ÙˆÓ Â͈Á‹ÈÓˆÓ — ‰ÂÓ ı· ˘‹Ú¯Â ¤ÙÛÈ Î·ÌÈ¿ Ì·ÚÙ˘Ú›· ÁÈ· ÌÈÎÚ¿ ʤÚÂÙÚ· Ô‡Ù ı· ˘‹Ú¯·Ó ÂÚ›ÂÚ- ÁÔÈ ÛÎÂÏÂÙÔ› ÁÈ· ÙÔ˘˜ ÔÔ›Ô˘˜ ·ÚÁfiÙÂÚ· ı· ¤ÚÂ ӷ ‰ÔıÔ‡Ó ÂÍËÁ‹ÛÂȘ. ¢Â‡ÙÂÚÔÓ, ÁÈ·Ù› Ë Î˘‚¤ÚÓËÛË, fiÛÔ ·Ú·ÓÔ˚ο ÎÈ ·Ó ÂÓ‹ÚÁËÛ ÛÙËÓ ·Ú¯‹, Ó· ı¿„ÂÈ Ù· ÙÒÌ·Ù· Ï›Á˜ ÌfiÏȘ ̤Ú˜ ÌÂÙ¿ ÙÔ ·Ù‡¯ËÌ·; ŸÓÙ·˜ ÌÈ· ·fi ÙȘ ÛÔ˘‰·ÈfiÙÂÚ˜ ·Ó·Î·Ï‡„ÂȘ ÛÙËÓ ÈÛÙÔÚ›· ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÔ˘, Û›ÁÔ˘Ú· Ù· ÙÒ- Ì·Ù· ·˘Ù¿ ı· ¤ÚÂ ӷ Ê˘Ï·¯ıÔ‡Ó ÁÈ· ÔÏÏ¿ ·ÎfiÌË ¯ÚfiÓÈ·, ÚÔÎÂÈ̤ÓÔ˘ Ó· Ù· ÂÍÂÙ¿ÛÔ˘Ó ÔÈ ÂȉÈÎÔ›. 3. ªÂ ‰Â‰Ô̤ÓÔ ÙÔÓ ·ÚÈıÌfi ÙˆÓ ·ÓıÚÒˆÓ Ô˘ ʤÚÔÓÙ·È ˆ˜ ÂÌÏÂÎfi- ÌÂÓÔÈ ÛÙËÓ ·Ó·Î¿Ï˘„Ë, ÙËÓ ·ÔÌfiÓˆÛË, ÙË ÌÂÙ·ÊÔÚ¿, ÙÔÓ ¯ÂÈÚÈÛÌfi, ÙËÓ ÎÈ- ÓËÌ·ÙÔÁÚ¿ÊËÛË, ÙËÓ ÂÎÙ¤ÏÂÛË Ù˘ ·˘ÙÔ„›·˜, ÙË Û˘ÓÙ‹ÚËÛË Î·È ÙËÓ Ù·Ê‹ ÙˆÓ ÙˆÌ¿ÙˆÓ ·˘ÙÒÓ, ı· Ú¤ÂÈ Ó· ¤¯ÂÈ ˘¿ÚÍÂÈ ÌÈ· ÙÂÚ¿ÛÙÈ· ÂÎÛÙÚ·Ù›· ·fiÎÚ˘„˘. ¶Ò˜ ı· ÌÔÚÔ‡ÛÂ Ë Î˘‚¤ÚÓËÛË Ó· ÎÚ·Ù‹ÛÂÈ Ì˘ÛÙÈÎfi ·fi ÙÔÓ ÎfiÛÌÔ ¤Ó· ÙfiÛÔ ÂÓÙ˘ˆÛÈ·Îfi ÁÂÁÔÓfi˜; ¶Ò˜ Ó· οÓÂȘ fiÏÔ˘˜ ·˘ÙÔ‡˜ ÙÔ˘˜ Ì¿ÚÙ˘Ú˜ Ó· Ûˆ¿ÛÔ˘Ó; 4. ™ÙËÓ ÂÎÔÌ‹ ÙÔ˘ ‰ÈÎÙ‡Ô˘ Fox, ÔÏÏÔ› ·fi ÙÔ˘˜ Û¯ÂÙÈ˙fiÌÂÓÔ˘˜ Ì ÙÔ ÂÚÈÛÙ·ÙÈÎfi ·Ó¤ÊÂÚ·Ó fiÙÈ ‰¤¯ıËÎ·Ó Û˘ÛÙ¿ÛÂȘ, ·ÂÈϤ˜ Î·È Î¿ı ›‰Ô˘˜ ÚÔÂȉÔÔÈ‹ÛÂȘ ÁÈ· Ó· ÌË ÌÈÏ‹ÛÔ˘Ó Î·È Ó· ÌË ÁÚ¿„Ô˘Ó ÁÈ· Ù· Û˘ÓÙÚ›ÌÌÈ· Ô˘ ›¯·Ó ·Ó·Û˘Úı›. ∞˘Ùfi ‹Ù·Ó ·Ó·ÌÂÓfiÌÂÓÔ, ·ÊÔ‡ —fiˆ˜ ÁÓˆÚ›˙Ô˘Ì— ÂÚfiÎÂÈÙÔ ÁÈ· ¿ÎÚˆ˜ Ì˘ÛÙÈÎfi ÚfiÁÚ·ÌÌ· Î·È Á›ÓÔÓÙ·Ó ÛÔ‚·Ú¤˜ ÚÔÛ¿- ıÂȘ Ó· ‰È·ÙËÚËı› Ô ·fiÚÚËÙÔ˜ ¯·Ú·ÎÙ‹Ú·˜ ÙÔ˘. 5. ªÔÚ› ηÓ›˜ Ó· ÈÛÙ¤„ÂÈ ÛÙ· ÛÔ‚·Ú¿ ˆ˜ ÙÔ ÛÔ˘‰·ÈfiÙÂÚÔ, ›Ûˆ˜, ÁÂÁÔÓfi˜ Ù˘ ·ÓıÚÒÈÓ˘ ÈÛÙÔÚ›·˜ ÎÈÓËÌ·ÙÔÁÚ·Ê‹ıËΠ̠ÌÈ· ÊÔÚËÙ‹ οÌÂ- Ú· Filmo, Ì ·ÛÚfiÌ·˘ÚÔ Ì¿ÏÈÛÙ· ÊÈÏÌ Î·È ·fi ¤Ó·Ó οÌÂÚ·Ì·Ó ÙÔÓ ÔÔ›Ô ¤ÛÚˆ¯Ó·Ó ¤Ú·-‰Òı ÙfiÛÔ Ôχ ÒÛÙÂ Ë Î¿ÌÂÚ· Ó· ÂÛÙÈ¿˙ÂÈ Î·È Ó· ·ÔÂÛÙÈ¿˙ÂÈ Û˘Ó¯Ҙ; 6. °È·Ù› ı· Ú¤ÂÈ Ó· ·Ó·Ì¤ÓÂÈ Î·Ó›˜ fiÙÈ ı· ¤¯ÂÈ ·ÓıÚˆÔÂȉ‹ ÌÔÚÊ‹ ¤Ó·˜ Â͈Á‹ÈÓÔ˜, Ô˘ ÂÍÂÏ›¯ıËΠ۠οÔÈÔÓ ¿ÏÏÔ Ï·Ó‹ÙË, ̤ۈ ÌÈ·˜ ÙÂ- Ï›ˆ˜ ‰È·ÊÔÚÂÙÈ΋˜ ÂÍÂÏÈÎÙÈ΋˜ ·ÎÔÏÔ˘ı›·˜; ∏ ÙÂÚ¿ÛÙÈ· ÔÈÎÈÏ›· ÙˆÓ ÂȉÒÓ
  • 123. A¶A°ø°H! 111 ˙ˆ‹˜ Â‰Ò ÛÙË °Ë ¤¯ÂÈ ¿ÚÂÈ ÔÏϤ˜ ‰È·ÊÔÚÂÙÈΤ˜ ÌÔÚʤ˜ Î·È Û¯‹Ì·Ù·. ∞˘- Ù¤˜ ÔÈ ÌÔÚʤ˜ ˙ˆ‹˜ ı· ÌÔÚÔ‡Û·Ó Ó· Ì·˜ ¤¯Ô˘Ó ·ÓÙÈηٷÛÙ‹ÛÂÈ, Î·È ›Ûˆ˜ οÔÙÂ Î·È Ó· ÙÔ Î¿ÓÔ˘Ó, ·ÏÏ¿ η̛· ·fi ·˘Ù¤˜ ‰ÂÓ ÌÔÈ¿˙ÂÈ ÙfiÛÔ Ì ÙÔÓ ¿ÓıÚˆÔ fiÛÔ ·˘Ùfi ÙÔ ˘ÔÙÈı¤ÌÂÓÔ ÔÓ ·fi ¤Ó·Ó ¿ÏÏÔ Ï·Ó‹ÙË. OÈ Èı·Ófi- ÙËÙ˜ Ó· ¤¯ÂÈ Û˘Ì‚Â› οÙÈ Ù¤ÙÔÈÔ Â›Ó·È ·ÛÙÚÔÓÔÌÈο ÌÈÎÚ¤˜. 7. O Â͈Á‹ÈÓÔ˜ ÙÔ˘ ÊÈÏÌ ¤¯ÂÈ ¤ÍÈ ‰¿ÎÙ˘Ï· Û οı ¯¤ÚÈ Î·È fi‰È, fï˜ ÔÈ «·Ú¯ÈΤ˜ ηٷı¤ÛÂȘ ÙˆÓ ·˘ÙÔÙÒÓ Ì·ÚÙ‡ÚˆÓ», Ô˘ ¤ÁÈÓ·Ó ÙÔ 1947, ÌÈ- ÏÔ‡Û·Ó ÁÈ· Â͈Á‹ÈÓÔ˘˜ Ì ٤ÛÛÂÚ· ‰¿ÎÙ˘Ï· Û οı ¯¤ÚÈ Î·È fi‰È. À¿Ú- ¯ÂÈ Úfi‚ÏËÌ· Ì ÙȘ Ì·ÚÙ˘Ú›Â˜, Ì ÙÔ ÊÈÏÌ, Î·È Ì ٷ ‰‡Ô, ‹ Ì‹ˆ˜ ¤¯Ô˘- Ì ӷ οÓÔ˘Ì Ì ‰‡Ô ›‰Ë Â͈Á‹ÈÓˆÓ; 8. O Â͈Á‹ÈÓÔ˜ Â›Ó·È ·ÎÚÈ‚Ò˜ fiˆ˜ ÙÔÓ ÂÚÈÁÚ¿ÊÔ˘Ó ÔÈ «··¯ı¤ÓÙ˜» ·fi Â͈Á‹ÈÓÔ˘˜, ·fi ÙÔ ¯·ÌËÏfi ‡„Ô˜ ̤¯ÚÈ ÙÔ Ê·Ï·ÎÚfi ÎÂÊ¿ÏÈ Î·È Ù· ÙÂ- Ú¿ÛÙÈ· Ì¿ÙÈ·. ∏ ÂÈÎfiÓ· ·˘Ù‹ ÚˆÙÔ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ‹ıËΠÙÔ 1975 ÁÈ· ÙȘ ·Ó¿ÁΘ ÌÈ·˜ ÙËÏÂÙ·ÈÓ›·˜ ÙÔ˘ ·ÌÂÚÈηÓÈÎÔ‡ ÙËÏÂÔÙÈÎÔ‡ ‰ÈÎÙ‡Ô˘ NBC, Ì ٛÙÏÔ ∆Ô ÂÚÈÛÙ·ÙÈÎfi UFO (The UFO Incident) Î·È ¯ÚËÛÈÌÔÔÈÂ›Ù·È ¤ÎÙÔÙ ·fi fiÛÔ˘˜ ˘ÔÙ›ıÂÙ·È ˆ˜ ¤¯Ô˘Ó ··¯ı› ·fi Â͈Á‹ÈÓÔ˘˜. 9. ∫·Ù¿ ÙË ‰È¿ÚÎÂÈ· Ù˘ ·˘ÙÔ„›·˜, ÔÈ ‰‡Ô Ù‡ÔÈ Ì ÙȘ ¿ÛÚ˜ ÛÙÔϤ˜ ‰Â›¯ÓÔ˘Ó ÂÏ¿¯ÈÛÙÔ ÂӉȷʤÚÔÓ ÁÈ· Ù· ÂÛˆÙÂÚÈο fiÚÁ·Ó· ÙÔ˘ Â͈Á‹ÈÓÔ˘. ¢ÂÓ Î¿ÓÔ˘Ó Î·ÌÈ¿ ÚÔÛ¿ıÂÈ· Ó· Ù· ÌÂÙÚ‹ÛÔ˘Ó ‹ Ó· Ù· ÂÍÂÙ¿ÛÔ˘Ó Î·È Ô‡ÙÂ Î·Ó Ù· Á˘Ú›˙Ô˘Ó ·Ó¿Ô‰·. ∞ÏÒ˜ Ù· ‚Á¿˙Ô˘Ó Î·È Ù· ÂÙÔ‡Ó Û ÌÈ· ÏÂο- ÓË, ¯ˆÚ›˜ Î·Ó ÙËÓ ·ÚÔ˘Û›· ÂÓfi˜ È·ÙÚÈÎÔ‡ ʈÙÔÁÚ¿ÊÔ˘ ‹ ۯ‰ȷÛÙ‹. OÈ ÛÙÔϤ˜ ÙÔ˘˜ ‰ÂÓ Â›Ó·È ÛÙÔϤ˜ ÚÔÛÙ·Û›·˜ ·fi ÙË Ú·‰ÈÂÓ¤ÚÁÂÈ· Î·È ‰ÂÓ Ê·›- ÓÔÓÙ·È Ô˘ıÂÓ¿ ·ÓȯÓÂ˘Ù¤˜ ·ÎÙÈÓÔ‚ÔÏ›·˜ ‹ ÌÂÙÚËÙ¤˜ °Î¿ÈÁÎÂÚ. 10. ¶Ôχ ‡ÎÔÏ· ÌÔÚ› ηÓ›˜ Ó· ·ÁÔÚ¿ÛÂÈ ¤Ó·Ó Â͈Á‹ÈÓÔ ·fi ‚ÈÓ‡- ÏÈÔ, ·fi ÔÔÈ·‰‹ÔÙ ·Ôı‹ÎË ÎÈÓËÌ·ÙÔÁÚ·ÊÈÎÒÓ Âʤ. ∆Ô ›‰ÈÔ ÈÛ¯‡ÂÈ Î·È ÁÈ· fiÏ· Ù· ¿ÏÏ· ·ÓÙÈΛÌÂÓ· ÛÙÔ ‰ˆÌ¿ÙÈÔ. 11. O ∂ÓÙ ÕıÌ·Ó (Ed Uthman), ·ıÔÏfiÁÔ˜ ·fi ÙÔ ÃÈÔ‡ÛÙÔÓ ÙÔ˘ ∆¤Í·˜, ¤Î·Ó ÙȘ ÂÍ‹˜ ·Ú·ÙËÚ‹ÛÂȘ (ÛÙÔ ‰È·‰›ÎÙ˘Ô, 7 ™ÂÙÂÌ‚Ú›Ô˘ 1995): ŸÔÈÔ˜ ·ıÔÏfiÁÔ˜ ÎÈ ·Ó ›¯Â ·Ó·ÌÂȯı› ÛÙË Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓË ·˘ÙÔ„›·, ı· ‹Ù·Ó Û¯ÔÏ·ÛÙÈο ÚÔÛÎÔÏÏË̤ÓÔ˜ ÛÙËÓ Î·Ù·ÁÚ·Ê‹ ÙˆÓ Â˘ÚËÌ¿- ÙˆÓ. £· ·ÚÔ˘Û›·˙ ٷ Â˘Ú‹Ì·Ù· Û˘ÛÙËÌ·ÙÈο Û οı ‚‹Ì·, .¯. ÙÔ Ò˜ ÏÂÈÙÔ˘ÚÁÔ‡Ó ÔÈ ·ÚıÚÒÛÂȘ, ·Ó Ù· ‚Ϥʷڷ ÎÏ›ÓÔ˘Ó Î.Ù.Ï. £· ¤‰È- ÓÂ Û˘Ó¯Ҙ Ô‰ËÁ›Â˜ ÛÙÔÓ Î¿ÌÂÚ·Ì·Ó, ÂÓÒ ·ÓÙÈı¤Ùˆ˜ ÛÙÔ ÊÈÏÌ fiÏÔÈ ÙÔÓ ·ÁÓÔÔ‡Ó, Û· Ó· ÌË ‚Ú›ÛÎÂÙ·È Î·Ó ÂΛ. O ·ıÔÏfiÁÔ˜ Û˘ÌÂÚÈÊÂÚfiÙ·Ó Ì¿ÏÏÔÓ Û·Ó ËıÔÔÈfi˜ ÌÚÔÛÙ¿ ÛÙËÓ Î¿ÌÂÚ·, ·Ú¿ Û·Ó Î¿ÔÈÔ˜ Ô˘ Û˘ÓÂÚÁ¿˙ÂÙ·È Û ÌÈ· ‰È·‰Èηۛ· ʈÙÔÁÚ·ÊÈ΋˜ ηٷÁÚ·Ê‹˜. O ÁÈ·ÙÚfi˜ Ô˘ ¤Î·Ó ÙȘ ÙÔ̤˜ ¯ÚËÛÈÌÔÔÈÔ‡Û ÙÔ „·Ï›‰È Û·Ó Ú¿- ÊÙ˘ Ì¿ÏÏÔÓ, ·Ú¿ Û·Ó ·ıÔÏfiÁÔ˜ ‹ ¯ÂÈÚÔ˘ÚÁfi˜. ∆Ô ÎÚ·ÙÔ‡Û Ì ÙÔÓ ·ÓÙ›¯ÂÈÚ· Î·È ÙÔÓ ‰Â›ÎÙË, ÂÓÒ ÔÈ ·ıÔÏfiÁÔÈ Î·È ÔÈ ¯ÂÈÚÔ˘ÚÁÔ› ‚¿-
  • 124. 112 MEPO™ ¢EYTEPO. æEY¢OE¶I™THMH KAI ¢EI™I¢AIMONIA ˙Ô˘Ó ÙÔÓ ·ÓÙ›¯ÂÈÚ· ÛÙË Ì›· ÙÚ‡· Î·È ÙÔÓ Ì¤ÛÔ ‹ ÙÔÓ ·Ú¿ÌÂÛÔ ÛÙËÓ ¿ÏÏË. O ‰Â›ÎÙ˘ ¯ÚËÛÈ̇ÂÈ ÁÈ· ÙË ÛÙ·ıÂÚÔÔ›ËÛË ÙÔ˘ „·ÏȉÈÔ‡ ÈÔ ¿Óˆ, ÎÔÓÙ¿ ÛÙȘ ÏÂ›‰Â˜. O ÙÚfiÔ˜ Ì ÙÔÓ ÔÔ›Ô ¤ÁÈÓ·Ó ÔÈ ·Ú¯ÈΤ˜ ÙÔ̤˜ ÛÙÔ ‰¤ÚÌ· ‹Ù·Ó οˆ˜ ¯ÔÏ˘ÁÔ˘ÓÙÈ·Ófi˜, οˆ˜ ÂÈÊ˘Ï·ÎÙÈÎfi˜, Û·Ó Ó· ¯ÂÈÚÔ˘ÚÁÔ‡Û·Ó ¤Ó·Ó ˙ˆÓÙ·Ófi ·ÛıÂÓ‹. OÈ ÙÔ̤˜ Ù˘ ·˘ÙÔ„›·˜ Â›Ó·È ÈÔ ‚·ıȤ˜ Î·È ÈÔ ÁÚ‹ÁÔÚ˜. 12. O °Èfi·ÎÈÌ ∫Ô¯ (Joachim Koch), ¤Ó·˜ ÂÓ ÂÓÂÚÁ›· ¯ÂÈÚÔ˘ÚÁfi˜ ·fi ÙË °ÂÚÌ·Ó›· Î·È Û˘ÓÈ‰Ú˘Ù‹˜ Ù˘ ¢ÈÂıÓÔ‡˜ ¶ÚˆÙÔ‚Ô˘Ï›·˜ ÁÈ· ÙÔ ƒfi˙ÁÔ˘ÂÏ (International Roswell Initiative), ›¯Â Ó· ÂÈ Ù· ÂÍ‹˜ (ÛÙÔ ‰È·‰›ÎÙ˘Ô, 12 ™Â- ÙÂÌ‚Ú›Ô˘ 1995): ∞Ó Â›¯Â Á›ÓÂÈ ÌÈ· ÚÔηٷÚÎÙÈ΋ ·˘ÙÔ„›· ÛÙÔ ƒfi˙ÁÔ˘ÂÏ Î·È Ë ÙÂÏÈ΋ ÂͤٷÛË (ÛÙÔ ÊÈÏÌ ÙÔ˘ ™·ÓÙ›ÏÈ) ›¯Â Á›ÓÂÈ ·ÏÏÔ‡, ÙfiÙ ٷ Ú¿ÌÌ·Ù· Ô˘ ı· ›¯·Ó ÙÔÔıÂÙËı› ηٿ ÙËÓ ÚÒÙË ·˘ÙÔ„›· ı· ¤ÚÂ ӷ ›- Ó·È ÔÚ·Ù¿ ÛÙË ‰Â‡ÙÂÚË ·˘ÙÔ„›· Ô˘ ·ÔÙ˘ÒıËΠÛÙÔ ÊÈÏÌ. ŸÌˆ˜ ‰ÂÓ Â›Ó·È. ¶·Ú·ÙËÚ‹ÛÙ ٷ Ê˘ÛÈο ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈο ÙÔ˘ «Â͈Á‹ÈÓÔ˘»: ¤ÓÙÔ- ÓË ·Ó¿Ù˘ÍË Ù˘ ÎÂÊ·Ï‹˜, ·ÔÌ·ÎÚ˘Ṳ̂ӷ ÌÂٷ͇ ÙÔ˘˜ Ì¿ÙÈ· Î·È ‚·ıȤ˜ ÎfiÁ¯Â˜, ÌÈ· Ï·ÙÈ¿, ÛÙË ‚¿ÛË Ù˘, ̇ÙË, ·˘ÍË̤ÓË ·Ó¿Ù˘ÍË Ù˘ ‚¿Û˘ ÙÔ˘ ÎÚ·Ó›Ô˘, ‰ÂÚÌ·ÙÈ΋ Ù˘¯‹ Û ۯ‹Ì· ËÌÈÛÂÏ‹ÓÔ˘ ÛÙÔ ÂÛÒÙÂÚÔ ¿Óˆ ‚ϤʷÚÔ, ÌÔÁÁÔÏÔÂȉ‹˜ ¿ÍÔÓ·˜ ‚ÏÂÊ¿ÚˆÓ, ¤ÏÏÂÈ„Ë ÙÚÈ- ¯ÒÓ ÌÂٷ͇ ÙˆÓ ÊÚ˘‰ÈÒÓ, ¯·ÌËÏfi ¤Íˆ Ô˘˜, ÙÔ ÔÔ›Ô Â›Ó·È ÌÈÎÚfi, ÌÈ- ÎÚ¿ ¯Â›ÏË, ˘Ô·Ó·Ù˘Á̤ÓË Î¿Ùˆ ÛÈ·ÁfiÓ·, ÌÈÎÚfi ‚¿ÚÔ˜ ηٿ ÙË Á¤Ó- ÓËÛË, ÌÈÎÚfi ‡„Ô˜ ηٿ ÙË Á¤ÓÓËÛË, ‰˘ÛÌÔÚÊ›· ÙˆÓ ÂÛˆÙÂÚÈÎÒÓ ÔÚ- Á¿ÓˆÓ, ‰˘Û·Ó¿ÏÔÁË ·Ó¿Ù˘ÍË Î·È ÔÏ˘‰·ÎÙ˘ÏÈÛÌfi˜ ‹ ÂÍ·‰·ÎÙ˘ÏÈ- ÛÌfi˜. ∞˘Ù‹ ‰ÂÓ Â›Ó·È ÂÚÈÁÚ·Ê‹ ÂÓfi˜ Â͈Á‹ÈÓÔ˘, ·ÏÏ¿ ÂÓfi˜ ·ÓıÚÒ- Ô˘ Ô˘ ¿Û¯ÂÈ ·fi «Û‡Ó‰ÚÔÌÔ-C». §›Á˜ ÌfiÓÔÓ ÂÚÈÙÒÛÂȘ ÙÔ˘ Û˘Ó‰ÚfiÌÔ˘ ·˘ÙÔ‡ ¤¯Ô˘Ó ·Ó·ÊÂÚı› Î·È fiÏÔÈ ÔÈ ¿Û¯ÔÓÙ˜ ¤ı·Ó·Ó Ôχ Ó¤ÔÈ. ∂›Ó·È ÂӉȷʤÚÔÓ Ó· ÛËÌÂÈÒÛÔ˘Ì fiÙÈ ÙÔ ÊÈÏÌ ·˘Ùfi, Ë Î·Ï‡ÙÂÚË Ì¤¯ÚÈ ÛÙÈÁÌ‹˜ ·fi‰ÂÈÍË ÁÈ· Â·Ê¤˜ Ì Â͈Á‹ÈÓÔ˘˜, ·ÔÎËÚ‡ÛÛÂÙ·È ·fi fiÛÔ˘˜ È- ÛÙÂ‡Ô˘Ó ÛÙ· UFO. °È·Ù›; ¢ÈfiÙÈ Î·È ·˘ÙÔ›, fiˆ˜ Î·È ÔÈ ÛÎÂÙÈÎÈÛÙ¤˜, ˘Ô- Ù‡ÔÓÙ·È Î¿ÔÈ· ·¿ÙË Î·È ‰ÂÓ ı¤ÏÔ˘Ó Ó· ÛÙËÚȯÙÔ‡Ó Û ¤Ó· ÂÙÔÈÌfiÚÚÔ- Ô Î·Ù·Û··ÛÌ·. ∞Ó fï˜ ÙÔ Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓÔ ÊÈÏÌ Â›Ó·È fi,ÙÈ Î·Ï‡ÙÂÚÔ ¤¯Ô˘Ó Ó· ·ÚÔ˘ÛÈ¿ÛÔ˘Ó, ÙÈ Ì·˜ ϤÂÈ ·˘Ùfi ÁÈ· ÙÔ ÂÓ ÏfiÁˆ Ê·ÈÓfiÌÂÓÔ; ¢˘- ÛÙ˘¯Ò˜, Ë ¤ÏÏÂÈ„Ë ˘ÏÈÎÒÓ ÙÂÎÌËÚ›ˆÓ ÌÂÙÚ¿ ÂÏ¿¯ÈÛÙ· ÁÈ· ÙÔ˘˜ Ú·ÁÌ·ÙÈο ÈÛÙÔ‡˜. ∂ΛÓÔÈ ¤¯Ô˘Ó ÎÔÈÓ¤˜ ÈÛÙÔڛ˜ Î·È ÚÔÛˆÈΤ˜ ÂÌÂÈڛ˜ Î·È ·˘Ùfi ÙÔ˘˜ ·ÚΛ.
  • 125. A¶A°ø°H! 113 ∂¶∞º∂™ ª∂ ∞¶∞ã∂N∆∂™ ∆Ô 1994, ÙÔ ·ÌÂÚÈηÓÈÎfi ÙËÏÂÔÙÈÎfi ‰›ÎÙ˘Ô NBC ¿Ú¯ÈÛ ӷ ÚÔ‚¿ÏÂÈ, fiˆ˜ ¤¯Ô˘Ì ÂÈ, ÙËÓ ÕÏÏË ÏÂ˘Ú¿, ¤Ó· «ÓÂÔÂÔ¯ÈÎfi» ÚfiÁÚ·ÌÌ· Ô˘ ÂÚ¢ÓÔ‡- Û ÙÔ˘˜ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌÔ‡˜ ÁÈ· ··ÁˆÁ¤˜ ·fi Â͈Á‹ÈÓÔ˘˜, ηıÒ˜ Î·È ¿ÏÏ· Ì˘- ÛÙ‹ÚÈ·, ı·‡Ì·Ù· Î·È ·Û˘Ó‹ıÈÛÙ· Ê·ÈÓfiÌÂÓ·. ∂ÌÊ·Ó›ÛÙËη Â·ÓÂÈÏËÌ̤ӈ˜ ÛÙÔ ÚfiÁÚ·ÌÌ· ·˘Ùfi ˆ˜ «ÛÎÂÙÈÎÈÛÙÈÎfi ¿ÏÏÔıÈ», ·ÏÏ¿ ÁÈ· ̤ӷ Ë ÈÔ ÂÓ- ‰È·Ê¤ÚÔ˘Û· ·fi ÙȘ ÂÎÔÌ¤˜ ·˘Ù¤˜ ‹Ù·Ó ÂΛÓË Ô˘ ·ÊÔÚÔ‡Û ٷ UFO Î·È ÙȘ ··ÁˆÁ¤˜ ·fi Â͈Á‹ÈÓÔ˘˜ Î·È Ë ÔÔ›· ÚÔ‚Ï‹ıËΠ۠‰‡Ô ̤ÚË. OÈ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌÔ› ÙˆÓ ··¯ı¤ÓÙˆÓ ‹Ù·Ó Ú¿ÁÌ·ÙÈ ÂÓÙ˘ˆÛÈ·ÎÔ›. ∂›·Ó ˆ˜ Âη- ÙÔÌ̇ÚÈ·, ÛÙËÓ Î˘ÚÈÔÏÂÍ›·, ·ÓıÚÒˆÓ ¤¯Ô˘Ó ‰È·ÎÙÈÓÈÛÙ› Û Â͈Á‹ÈÓ· ‰È·- ÛÙËÌfiÏÔÈ·. OÚÈṲ̂ÓÔÈ Ì¿ÏÈÛÙ· ·fi ·˘ÙÔ‡˜ ¤¯Ô˘Ó ‰È·ÎÙÈÓÈÛÙ› ηÙ¢ı›·Ó ·fi Ù· ÎÚ‚¿ÙÈ· ÙÔ˘˜ ̤۷ ·fi ÙÔ›¯Ô˘˜ Î·È Ù·‚¿ÓÈ·. ªÈ· Á˘Ó·›Î· ÈÛ¯˘Ú›- ÛÙËΠˆ˜ ÔÈ Â͈Á‹ÈÓÔÈ Ù˘ ‹Ú·Ó Ù· ˆ¿ÚÈ· ÁÈ· Ó· Ù· ¯ÚËÛÈÌÔÔÈ‹ÛÔ˘Ó Û ÂÈÚ¿Ì·Ù· ·Ó··Ú·ÁˆÁ‹˜, ·ÏÏ¿ ‰ÂÓ ÌfiÚÂÛ ӷ ·ÚÔ˘ÛÈ¿ÛÂÈ Î·Ó¤Ó· ÛÙÔÈ¯Â›Ô ÁÈ· ÙÔ Ò˜ ÙÔ ¤Î·Ó·Ó. ªÈ· ¿ÏÏË ÈÛ¯˘Ú›ÛÙËΠfiÙÈ ÔÈ Â͈Á‹ÈÓÔÈ ÙÔ- Ôı¤ÙËÛ·Ó ¤Ó· ˘‚Ú›‰ÈÔ ·ÓıÚÒÔ˘ Î·È Â͈Á‹ÈÓÔ˘ ÛÙË Ì‹ÙÚ· Ù˘ Î·È ˆ˜ Ì¿ÏÈÛÙ· ÙÔ Á¤ÓÓËÛÂ. ¶Ô‡ Â›Ó·È ÙÒÚ· ÙÔ ·È‰› ·˘Ùfi; ∆Ô ‹Ú·Ó ›Ûˆ ÔÈ Â͈- Á‹ÈÓÔÈ, ÂÍ‹ÁËÛÂ. ŒÓ·˜ ¿ÓÙÚ·˜ ۋΈÛ ÙÔ ·ÓÙÂÏfiÓÈ ÙÔ˘ ÁÈ· Ó· ÌÔ˘ ‰Â›ÍÂÈ ÙȘ Ô˘Ï¤˜ Ô˘ ÙÔ˘ ¤Î·Ó·Ó ÔÈ Â͈Á‹ÈÓÔÈ. ∂̤ӷ ÌÔ˘ Ê·›ÓÔÓÙ·Ó Û·Ó Û˘ÓËıÈ- Ṳ̂Ó˜ Ô˘Ï¤˜. ªÈ· ¿ÏÏË Á˘Ó·›Î· › ˆ˜ ÔÈ Â͈Á‹ÈÓÔÈ Â›¯·Ó ÙÔÔıÂÙ‹ÛÂÈ ÌÈ· Û˘Û΢‹ ·Ó›¯Ó¢Û˘ ̤۷ ÛÙÔ ÎÂÊ¿ÏÈ Ù˘, Û·Ó ·˘Ù¤˜ Ô˘ ¯ÚËÛÈÌÔÔÈ- Ô‡Ó ÔÈ ‚ÈÔÏfiÁÔÈ ÁÈ· Ó· ·Ú·ÎÔÏÔ˘ıÔ‡Ó ÙȘ ÌÂÙ·ÎÈÓ‹ÛÂȘ ÙˆÓ ‰ÂÏÊÈÓÈÒÓ Î·È ÙˆÓ Ô˘ÏÈÒÓ. ∏ ÙÔÌÔÁÚ·Ê›· ÙÔ˘ ÎÚ·Ó›Ô˘ Ù˘ ‰ÂÓ ¤‰ÂÈÍ ٛÔÙ· Ù¤ÙÔÈÔ. ŒÓ·˜ ¿ÏÏÔ˜ ·ÚÈÔ˜ ÈÛ¯˘Ú›ÛÙËΠˆ˜ ÔÈ Â͈Á‹ÈÓÔÈ ‹Ú·Ó ÙÔ Û¤ÚÌ· ÙÔ˘. ∆ÔÓ ÚÒÙËÛ· Ò˜ ÙÔ ‹ÍÂÚÂ, ·ÊÔ‡ ÎÔÈÌfiÙ·Ó fiÙ·Ó «Û˘Ó¤‚Ë» ·˘Ùfi. ªÔ˘ › ˆ˜ ÙÔ ‹ÍÂÚÂ, ‰ÈfiÙÈ Â›¯Â ÔÚÁ·ÛÌfi. ∆Ô˘ ·¿ÓÙËÛ·: «ª‹ˆ˜ ‹Ù·Ó ·ÏÒ˜ ÌÈ· ÔÓ›ڈÍË;». ¢ÂÓ ÂÓıÔ˘ÛÈ¿ÛÙËΠ̠ÙËÓ ÂÚÒÙËÛ‹ ÌÔ˘. ªÂÙ¿ ÙË Ì·ÁÓËÙÔÛÎfiËÛË ÙÔ˘ ÚÔÁÚ¿ÌÌ·ÙÔ˜, ηÌÈ¿ ‰ˆ‰ÂηÚÈ¿ ·fi ÙÔ˘˜ «··¯ı¤ÓÙ˜» ı· ¤‚Á·ÈÓ·Ó ¤Íˆ Ì·˙› ÁÈ· Ê·ÁËÙfi. ªÈ· Î·È ÛÙȘ ÂÚÈ- ÙÒÛÂȘ ·˘Ù¤˜ Ù›ӈ Ó· Â›Ì·È ¤Ó·˜ Û¯ÂÙÈο ÊÈÏÈÎfi˜ ÛÎÂÙÈÎÈÛÙ‹˜ Î·È Ó· ÌËÓ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÒ ·ÓÙÈ·ÏfiÙËÙ˜, ·ÔʇÁÔÓÙ·˜ ÙȘ «ÎÔÚÒÓ˜» Ô˘ ÙfiÛÔ ÂÈı˘- ÌÔ‡Ó ÔÈ ·ÚÔ˘ÛÈ·ÛÙ¤˜ ÙˆÓ ÙÔÎ-ÛfiÔ˘, Ì ÚÔÛοÏÂÛ·Ó Ó· ¿ˆ Ì·˙› ÙÔ˘˜. ◊Ù·Ó ÌÈ· Ôχ ‰È·ÊˆÙÈÛÙÈ΋ ÂÌÂÈÚ›·. ∞Ó·Î¿Ï˘„· ˆ˜ ‰ÂÓ ‹Ù·Ó Ô‡Ù ÙÚÂ- ÏÔ› Ô‡Ù ·Ì·ı›˜, fiˆ˜ ı· ÌÔÚÔ‡Û ›Ûˆ˜ Ó· ˘Ô„È·ÛÙ› ηÓ›˜. ◊Ù·Ó ·fiÏ˘Ù· Ê˘ÛÈÔÏÔÁÈÎÔ›, ÏÔÁÈÎÔ› Î·È Â˘Ê˘Â›˜ ¿ÓıÚˆÔÈ, ÔÈ ÔÔ›ÔÈ Û˘ÌÌÂÚ›˙Ô- ÓÙ·Ó ÌÈ· ·Ú¿ÏÔÁË ÂÌÂÈÚ›·. ◊Ù·Ó ÂÂÈṲ̂ÓÔÈ ÁÈ· ÙËÓ ·Ï‹ıÂÈ· Ù˘ ÂÌÂÈ- Ú›·˜ ÙÔ˘˜Ø η̛· ÏÔÁÈ΋ ÂÍ‹ÁËÛË ·fi fiÛ˜ ÙÔ˘˜ ÚÔÛ¤ÊÂÚ· —·Ú·ÈÛı‹- ÛÂȘ, ¤ÓÙÔÓ· fiÓÂÈÚ·, „¢‰Â›˜ ÌӋ̘— ‰ÂÓ ÌfiÚÂÛ ӷ ÙÔ˘˜ ›ÛÂÈ ÁÈ· ÙÔ ·ÓÙ›ıÂÙÔ. ŒÓ·˜ ·fi ·˘ÙÔ‡˜ ‰¿ÎÚ˘ÛÂ, ηıÒ˜ ÌÔ˘ ÂÍËÁÔ‡Û fiÛÔ ÙÚ·˘Ì·ÙÈ-
  • 126. 114 MEPO™ ¢EYTEPO. æEY¢OE¶I™THMH KAI ¢EI™I¢AIMONIA ΋ ‹Ù·Ó Ë ÂÌÂÈÚ›· ÁÈ· ÙÔÓ ›‰ÈÔ. ªÈ· ¿ÏÏË Á˘Ó·›Î· ÌÔ˘ ÂÍ‹ÁËÛ Ò˜ ·˘Ù‹ Ë ÂÚÈ¤ÙÂÈ· Ù‹˜ ÛÙÔ›¯ÈÛ ¤Ó·Ó Â˘Ù˘¯ÈṲ̂ÓÔ Á¿ÌÔ Ì οÔÈÔÓ ÏÔ‡ÛÈÔ ÙË- ÏÂÔÙÈÎfi ·Ú·ÁˆÁfi. ∞Ó·ÚˆÙ‹ıËη: «∆È ¿Ú·Á ËÁ·›ÓÂÈ ÛÙÚ·‚¿ Â‰Ò ¤- Ú·; ¢ÂÓ ˘¿Ú¯ÂÈ Ô‡Ù ›¯ÓÔ˜ ÛÙÔÈ¯Â›Ô˘ Ô˘ Ó· ÛÙËÚ›˙ÂÈ ¤ÛÙˆ Î·È ¤Ó·Ó ·fi ÙÔ˘˜ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌÔ‡˜ ·˘ÙÔ‡˜ ηÈ, ·Ú’ fiÏ· ·˘Ù¿, fiÏÔÈ ÂÙÔ‡ÙÔÈ Â›Ó·È Ê˘ÛÈÔÏÔ- ÁÈÎÔ›, ÏÔÁÈÎÔ› ¿ÓıÚˆÔÈ, ÙˆÓ ÔÔ›ˆÓ Ë ˙ˆ‹ ¤¯ÂÈ ¯·Ú·¯ı› ‚·ıÈ¿ ·fi Ù¤ÙÔÈ- ˜ ÂÌÂÈڛ˜». ∫·Ù¿ ÙË ÁÓÒÌË ÌÔ˘, ÙÔ Ê·ÈÓfiÌÂÓÔ ÙˆÓ Â͈Á‹ÈÓˆÓ ··ÁˆÁÒÓ Â›Ó·È ÚÔ˚- fiÓ ÌÈ·˜ ·Û˘Ó‹ıÈÛÙ˘ ·ÏÏÔȈ̤Ó˘ Û˘ÓÂȉËÛȷ΋˜ ηٿÛÙ·Û˘, Ô˘ ÂÚÌË- Ó‡ÂÙ·È Û ¤Ó· ÔÏÈÙÈÛÌÈÎfi Ï·›ÛÈÔ ÊÔÚÙÈṲ̂ÓÔ ·fi Ù·Èӛ˜, ÙËÏÂÔÙÈΤ˜ ÂÎÔÌ¤˜ Î·È ÈÛÙÔڛ˜ ÂÈÛÙËÌÔÓÈ΋˜ Ê·ÓÙ·Û›·˜ ÁÈ· Â͈Á‹ÈÓÔ˘˜ Î·È UFO. ¶ÚÔÛı¤ÛÙ Û fiÏ· ·˘Ù¿ ÙÔ ÁÂÁÔÓfi˜ fiÙÈ Ù· ÙÂÏÂ˘Ù·›· 40 ¯ÚfiÓÈ· ÂÍÂÚ¢ÓÔ‡- Ì ÙÔ ËÏÈ·Îfi Ì·˜ Û‡ÛÙËÌ· Î·È ·Ó·˙ËÙԇ̠›¯ÓË ÓÔ‹ÌÔÓÔ˜ Â͈Á‹ÈÓ˘ ˙ˆ‹˜, Î·È ·‡ÂÈ È· Ó· ÚÔηÏ› ÂÓÙ‡ˆÛË ÙÔ ÁÂÁÔÓfi˜ fiÙÈ ÔÈ ¿ÓıÚˆÔÈ ‚ϤÔ˘Ó UFO Î·È ¤¯Ô˘Ó Â·Ê¤˜ Ì Â͈Á‹ÈÓÔ˘˜. ∫·ıÔ‰ËÁÔ‡ÌÂÓÔ ·fi Ì·˙Èο ̤۷ ÂÓË̤ڈÛ˘ Ô˘ «ÂÙÔ‡Ó ÙË ÛÎÔ‡ÊÈ· ÙÔ˘˜» ÁÈ· Ù¤ÙÔȘ ÈÛÙÔڛ˜-Ù·ÌÏfiÈ- ÓÙ, ÙÔ Ê·ÈÓfiÌÂÓÔ ÙˆÓ Â͈Á‹ÈÓˆÓ ··ÁˆÁÒÓ ‚Ú›ÛÎÂÙ·È ϤÔÓ Û ¤Ó·Ó ‚Úfi- ¯Ô ıÂÙÈ΋˜ ·Ó¿‰Ú·Û˘. ŸÛÔ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔ ÔÈ ¿ÓıÚˆÔÈ Ô˘ ›¯·Ó Ù¤ÙÔȘ ·Û˘Ó‹ıÈÛÙ˜ ÓÔËÙÈΤ˜ ÂÌÂÈڛ˜ ‚ϤÔ˘Ó Î·È ‰È·‚¿˙Ô˘Ó ÁÈ· ¿ÏÏÔ˘˜ Ô˘ ¤¯Ô˘Ó ÂÚÌËÓ‡ÛÂÈ ·ÚfiÌÔȘ ÂÌÂÈڛ˜ ˆ˜ ··ÁˆÁ¤˜ ·fi Â͈Á‹ÈÓÔ˘˜, ÙfiÛÔ Èı·ÓfiÙÂÚÔ Â›Ó·È Ó· ÌÂÙ·ÙÚ¤„Ô˘Ó ÙȘ ÚÔÛˆÈΤ˜ ÂÌÂÈڛ˜ Û ÈÛÙÔڛ˜ ‰È- ÎÒÓ ÙÔ˘˜ ··ÁˆÁÒÓ. ∞˘Ùfi˜ Ô ‚Úfi¯Ô˜ ·Ó¿‰Ú·Û˘ ÂÓÈÛ¯‡ıËΠȉȷ›ÙÂÚ· ÛÙ· Ù¤ÏË ÙÔ˘ 1975, fiÙ·Ó ÂηÙÔÌ̇ÚÈ· ı·٤˜ ›‰·Ó ÙËÓ Ù·ÈÓ›· ÙÔ˘ NBC ∆Ô Â- ÚÈÛÙ·ÙÈÎfi UFO, ÌÈ· Ù·ÈÓ›· ‚·ÛÈṲ̂ÓË ÛÙ· fiÓÂÈÚ· ··ÁˆÁ‹˜ Ù˘ ª¤Ù˘ Î·È ÙÔ˘ ª¿ÚÓ˘ ÃÈÏ. O ÛÙÂÚÂfiÙ˘Ô˜ Â͈Á‹ÈÓÔ˜ Ì ÙÔ ÌÂÁ¿ÏÔ Ê·Ï·ÎÚfi ÎÂÊ¿- ÏÈ Î·È Ù· ÌÂÁ¿Ï· ÂÈÌ‹ÎË Ì¿ÙÈ·, ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ‹ıËΠ·fi ÙÔ˘˜ Ù¯ÓÈÎÔ‡˜ ÙÔ˘ NBC ÂȉÈο ÁÈ· ÙÔ ÚfiÁÚ·ÌÌ· ·˘Ùfi. O Ú˘ıÌfi˜ ·ÓÙ·ÏÏ·Á‹˜ ÏËÚÔÊÔÚÈÒÓ ÂÎÙÔ͇ÙËΠÛÙ· ‡„Ë, ηıÒ˜ fiÏÔ Î·È ÈÔ ÔÏϤ˜ Ù¤ÙÔȘ ··ÁˆÁ¤˜ ¿Ú¯È- Û·Ó Ó· ·Ó·Ê¤ÚÔÓÙ·È ÛÙȘ Âȉ‹ÛÂȘ Î·È Ó· ÂÍÈÛÙÔÚÔ‡ÓÙ·È Û ¢Ú›·˜ ΢ÎÏÔ- ÊÔÚ›·˜ ‚È‚Ï›·, ÂÊËÌÂÚ›‰Â˜, Ù·ÌÏfiÈÓÙ Î·È ÂȉÈΤ˜ ‰ËÌÔÛȇÛÂȘ ·ÊÈÂڈ̤- Ó˜ ÛÙ· UFO Î·È ÛÙȘ ··ÁˆÁ¤˜ ·fi Â͈Á‹ÈÓÔ˘˜. ∫·ıÒ˜ Ê¿ÓËΠӷ ˘¿Ú- ¯ÂÈ Û˘Ìʈӛ· Û¯ÂÙÈο Ì ÙËÓ ÂÌÊ¿ÓÈÛË ÙˆÓ Â͈Á‹ÈÓˆÓ Î·È ÙËÓ ÂÌÌÔÓ‹ ÙÔ˘˜ Á‡Úˆ ·fi ÙÔ ·Ó··Ú·ÁˆÁÈÎfi Û‡ÛÙËÌ· ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÔ˘ (ÔÈ Á˘Ó·›Î˜, Û˘Ó‹- ıˆ˜, ηÎÔÔÈÔ‡ÓÙ·È ÛÂÍÔ˘·ÏÈο ·fi ÙÔ˘˜ Â͈Á‹ÈÓÔ˘˜), Ô ‚Úfi¯Ô˜ ·Ó¿‰Ú·- Û˘ ‹Ú ÊfiÚ·. ∂Í·ÈÙ›·˜ Ù˘ ÁÔËÙ›·˜ Ô˘ ·ÛΛ Ë Èı·ÓfiÙËÙ· ‡·Ú͢ ÓÔ‹ÌÔÓÔ˜ Â͈Á‹ÈÓ˘ ˙ˆ‹˜ οÔ˘ ÛÙÔ Û‡Ì·Ó (˙‹ÙËÌ· ÙÂÏ›ˆ˜ ‰È·ÊÔÚÂÙÈÎfi ·fi ÙÔ ·Ó ÔÚÈṲ̂ÓÔÈ ÊÔÚ›˜ Ù˘ ¤¯Ô˘Ó ¤ÚıÂÈ ÛÙË °Ë), Ë Ì·Ó›· ·˘Ù‹ ı· ÊÔ˘- ÛÎÒÓÂÈ Î·È ı· ÍÂÊÔ˘ÛÎÒÓÂÈ ·Ó¿ÏÔÁ· Ì ÙÔ ÙÈ Â›Ó·È Ù˘ Ìfi‰·˜ ÛÙË «Ì·˙È΋ ÎÔ˘ÏÙÔ‡Ú·». ∂ÈÙ˘¯Ë̤Ó˜ ÎÈÓËÌ·ÙÔÁÚ·ÊÈΤ˜ Ù·Èӛ˜, fiˆ˜ o ∂∆ (O ∂͈- Á‹ÈÓÔ˜) Î·È Ë ª¤Ú· Ù˘ ·ÓÂÍ·ÚÙËÛ›·˜, Î·È ÙËÏÂÔÙÈο ÚÔÁÚ¿ÌÌ·Ù·, fiˆ˜
  • 127. A¶A°ø°H! 115 Ù· Star Trek Î·È X-Files, ·ÏÏ¿ Î·È ‚È‚Ï›·, fiˆ˜ Ë ∂ÈÎÔÈÓˆÓ›· (Communion) ÙÔ˘ °Ô˘›Ùϸ ™ÙÚ›ÌÂÚ (W. Strieber) Î·È Ë ∞·ÁˆÁ‹ (Abduction) ÙÔ˘ ∆˙ˆÓ ª·Î (J. Mack), Û˘Ó¯›˙Ô˘Ó Ó· ÙÚÔÊÔ‰ÔÙÔ‡Ó ÙÔ ÂӉȷʤÚÔÓ. ™˘ÓÙÚÒÁÔÓÙ·˜ Ì ÙÔ˘˜ «··¯ı¤ÓÙ˜», ·Ó·Î¿Ï˘„· οÙÈ È‰È·›ÙÂÚ· ·Ô- Î·Ï˘ÙÈÎfi: Ô‡Ù ¤Ó·˜ ‰ÂÓ Â›¯Â ·Ó¿ÌÓËÛË Ù˘ ··ÁˆÁ‹˜ ÙÔ˘ ·Ì¤Ûˆ˜ ÌÂÙ¿ ÙË Û¯ÂÙÈ΋ ÂÌÂÈÚ›·. ª¿ÏÈÛÙ·, ÔÈ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔÈ ¤Î·Ó·Ó ÔÏÏ¿ ¯ÚfiÓÈ· ÁÈ· Ó· «ı˘ÌËıÔ‡Ó» ÙËÓ ··ÁˆÁ‹. ¶Ò˜ Â·Ó‹Ïı ÛÙË Û˘Ó›‰ËÛ‹ ÙÔ˘˜ Ë ·Ó¿- ÌÓËÛË ·˘Ù‹; ªÂ ˘ÓˆÙÈÛÌfi. Ÿˆ˜ ı· ‰Ô‡Ì ÛÙÔ ÂfiÌÂÓÔ ÎÂÊ¿Ï·ÈÔ, ÔÈ ·Ó·- ÌÓ‹ÛÂȘ ‰ÂÓ «Â·Ó¤Ú¯ÔÓÙ·È» ¤ÙÛÈ ·Ï¿ Û·Ó Ó· ÚfiÎÂÈÙ·È ÁÈ· οÔÈ· ‚È- ÓÙÂÔÙ·ÈÓ›· Ô˘ ÙË Á˘Ú›˙Ô˘Ì ÚÔ˜ Ù· ›Ûˆ. ∏ ÌÓ‹ÌË Â›Ó·È ¤Ó· ÔχÏÔÎÔ Ê·ÈÓfiÌÂÓÔ Ô˘ Û˘ÌÂÚÈÏ·Ì‚¿ÓÂÈ ·Ú·ÌÔÚÊÒÛÂȘ, ÚÔÛı‹Î˜, ‰È·Áڷʤ˜ ηÈ, ÔÚÈṲ̂Ó˜ ÊÔÚ¤˜, ηı·Ú¤˜ ÂÈÓÔ‹ÛÂȘ. OÈ „˘¯ÔÏfiÁÔÈ ÔÓÔÌ¿˙Ô˘Ó ÙÔ Ê·È- ÓfiÌÂÓÔ ·˘Ùfi «Ì˘ıÔÏ·Û›·» (confabulation). ¶ÚfiÎÂÈÙ·È ÁÈ· ÙËÓ ·Ó¿ÌÂÈÍË Ù˘ Ê·ÓÙ·Û›·˜ Î·È Ù˘ Ú·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ·˜ Û ٤ÙÔÈÔÓ ‚·ıÌfi, ÒÛÙ ӷ Â›Ó·È ·‰‡- Ó·ÙÔ˜ Ô ‰È·¯ˆÚÈÛÌfi˜ ÙÔ˘˜. ∏ „˘¯ÔÏfiÁÔ˜ ∂Ï›˙·ÌÂı §fiÊÙÔ˘˜ (Loftus & Ketcham 1994) ¤¯ÂÈ ‰Â›ÍÂÈ ÙÔ fiÛÔ Â‡ÎÔÏÔ Â›Ó·È Ó· ÂÈÛ·Á¿ÁÂÈ Î·Ó›˜ ÌÈ· «·Ó¿ÌÓËÛË» ÛÙÔ Ì˘·Ïfi ÂÓfi˜ ·È‰ÈÔ‡, ˘Ô‚¿ÏÏÔÓÙ¿˜ ÙÔ˘ ·ÏÒ˜ ÌÈ· «ÌÓ‹- ÌË» Â·ÓÂÈÏËÌ̤ӷ, ÒÛÔ˘ Ó· ÙËÓ ·ÊÔÌÔÈÒÛÂÈ ˆ˜ Ú·ÁÌ·ÙÈ΋. ™Â ¤Ó· ·Ó¿ÏÔÁÔ ›ڷ̷, Ô Î·ıËÁËÙ‹˜ ÕÏ‚ÈÓ §ÒÛÔÓ (A. Lawson) ˘ÓÒÙÈÛ ÌÂÚÈ- ÎÔ‡˜ ÊÔÈÙËÙ¤˜ ÛÙÔ ¶ÔÏÈÙÂÈ·Îfi ¶·ÓÂÈÛÙ‹ÌÈÔ Ù˘ ∫·ÏÈÊfiÚÓÈ·˜ ÛÙÔ §ÔÓÁÎ ªËÙ˜ ηÈ, fiÓÙ·˜ ÛÙËÓ Î·Ù¿ÛÙ·ÛË ·˘Ù‹, ÙÔ˘˜ ˘¤‚·ÏÏ Â·ÓÂÈÏËÌ̤ӷ ÙËÓ È‰¤· fiÙÈ Â›¯·Ó ··¯ı› ·fi Â͈Á‹ÈÓÔ˘˜. ŸÙ·Ó ÙÔ˘˜ ˙ËÙ‹ıËΠӷ ‰ÒÛÔ˘Ó ÙȘ ÏÂÙÔ̤ÚÂȘ Ù˘ ··ÁˆÁ‹˜, ÔÈ ÊÔÈÙËÙ¤˜ ÙȘ ÂÈÓÔÔ‡Û·Ó, ηıÒ˜ ‰ÈËÁÔ‡ÓÙ·Ó ÙÔ ÂÚÈÛÙ·ÙÈÎfi (Sagan 1996). ŸÏÔÈ ÔÈ ÁÔÓ›˜ ¤¯Ô˘Ó Ó· ϤÓ ÁÈ· ÙȘ Ê·ÓÙ·- ÛÙÈΤ˜ ÈÛÙÔڛ˜ Ô˘ ÛηÚÊ›˙ÔÓÙ·È Ù· ·È‰È¿. ∏ ÎfiÚË ÌÔ˘, ÌÈ· ÊÔÚ¿, Â- ÚȤÁÚ·„ ÛÙË Á˘Ó·›Î· ÌÔ˘ ¤Ó·Ó ÌÔ‚ ‰Ú¿ÎÔ ÙÔÓ ÔÔ›Ô Â›‰Â, ϤÂÈ, Û ÌÈ· ‚fiÏ- Ù· Ô˘ ›¯·Ì ¿ÂÈ ÛÙÔ˘˜ Á‡Úˆ ÏfiÊÔ˘˜! ∂›Ó·È ·Ï‹ıÂÈ· ˆ˜ ÔÈ ÌӋ̘ ÙˆÓ ··ÁˆÁÒÓ ‰ÂÓ Â›Ó·È fiϘ ÚÔ˚fiÓÙ· ‡ÓˆÛ˘, ۯ‰fiÓ fiϘ fï˜ ÔÈ Â͈Á‹ÈÓ˜ ··ÁˆÁ¤˜ Û˘Ì‚·›ÓÔ˘Ó ·ÚÁ¿ ÙË Ó‡¯Ù·, ÛÙË ‰È¿ÚÎÂÈ· ÙÔ˘ ‡ÓÔ˘. ∂ÎÙfi˜ ·fi ÙȘ «Ê˘ÛÈÔÏÔÁÈΤ˜» Ê·ÓÙ·ÛÈÒ- ÛÂȘ Î·È Ù· ¤ÓÙÔÓ· fiÓÂÈÚ·, ˘¿Ú¯Ô˘Ó Û¿ÓȘ ÓÔËÙÈΤ˜ ηٷÛÙ¿ÛÂȘ ÁÓˆ- ÛÙ¤˜ ˆ˜ ˘Ó·ÁˆÁ¤˜ ·Ú·ÈÛı‹ÛÂȘ (hypnagogic hallucinations), Ô˘ ÂÌÊ·Ó›- ˙ÔÓÙ·È Ï›ÁÔ ·ÊÔ‡ Ì·˜ ¿ÚÂÈ Ô ‡ÓÔ˜, Î·È ˘ÓÔÔÌÈΤ˜ ·Ú·ÈÛı‹ÛÂȘ (hypnopompic hallucinations), Ô˘ ÂÌÊ·Ó›˙ÔÓÙ·È Ï›ÁÔ ÚÈÓ Í˘Ó‹ÛÔ˘ÌÂ. ∫·- Ù¿ ÙË ‰È¿ÚÎÂÈ· ÙˆÓ ·Û˘Ó‹ıÈÛÙˆÓ ·˘ÙÒÓ Î·Ù·ÛÙ¿ÛÂˆÓ ¤¯Ô˘Ó ·Ó·ÊÂÚı› ÔÏϤ˜ Î·È ‰È¿ÊÔÚ˜ ÂÌÂÈڛ˜, Û˘ÌÂÚÈÏ·Ì‚·ÓÔ̤Ó˘ Ù˘ ·ÈÒÚËÛ˘ ¤Íˆ ·fi ÙÔ ÛÒÌ·, Ù˘ ·Ú¿Ï˘Û˘, Ù˘ ÂÌÊ¿ÓÈÛ˘ ·Á·ËÌ¤ÓˆÓ ÚÔÛÒˆÓ Ô˘ ¤¯Ô˘Ó Âı¿ÓÂÈ, Ù˘ ÂÌÊ¿ÓÈÛ˘ Ê·ÓÙ·ÛÌ¿ÙˆÓ Î·È (Ó·È!) Ù˘ ··ÁˆÁ‹˜ ·fi Â͈Á‹ÈÓÔ˘˜. O „˘¯ÔÏfiÁÔ˜ ƒfiÌÂÚÙ ª¤ÈÎÂÚ ·ÚÔ˘ÛÈ¿˙ÂÈ ˆ˜ Ù˘È΋ ÙËÓ ·ÎfiÏÔ˘ıË ÂÚÈÁÚ·Ê‹: «¶‹Á· ÁÈ· ‡ÓÔ Î·È Î¿ÔÈ· ÛÙÈÁÌ‹ ÚÔ˜ ÙÔ Úˆ› ο-
  • 128. 116 MEPO™ ¢EYTEPO. æEY¢OE¶I™THMH KAI ¢EI™I¢AIMONIA ÙÈ Ì ͇ÓËÛÂ. ÕÓÔÈÍ· Ù· Ì¿ÙÈ· ÌÔ˘ ηÈ, ÙÂÏ›ˆ˜ ͇ÓÈÔ˜ È·, ·Ó·Î¿Ï˘„· ˆ˜ ‰ÂÓ ÌÔÚÔ‡Û· Ó· ÎÔ˘ÓËıÒ. ™ÙËÓ ¿ÎÚË ÙÔ˘ ÎÚ‚·ÙÈÔ‡ ‚ÚÈÛÎfiÙ·Ó Ë ÌË- Ù¤Ú· ÌÔ˘, ÊÔÚÒÓÙ·˜ ÙÔ ·Á·Ë̤ÓÔ Ù˘ ÊfiÚÂÌ· — ÙÔ ÊfiÚÂÌ· Ì ÙÔ ÔÔ›Ô ÙËÓ Â›¯·Ì ı¿„ÂÈ» (1987/1988, Û. 157). O ª¤ÈÎÂÚ ·Ú·ÙËÚ› Â›Û˘ ˆ˜ Ë Â·Ê‹ ÙÔ˘ °Ô˘›Ùϸ ™ÙÚ›ÌÂÚ Ì Â͈Á‹ÈÓÔ˘˜ (ÌÈ· ·fi ÙȘ ÁÓˆÛÙfiÙÂÚ˜ ÛÙË Û¯ÂÙÈ΋ ÊÈÏÔÏÔÁ›·) «Â›Ó·È ÌÈ· ÎÏ·ÛÈ΋ ÂÚÈÁÚ·Ê‹ —Û·Ó Ó· ¤¯ÂÈ ‚ÁÂÈ ·fi ÂÁ¯ÂÈÚ›‰ÈÔ „˘¯ÔÏÔÁ›·˜— ÌÈ·˜ ˘ÓÔÔÌÈ΋˜ ·Ú·›ÛıËÛ˘, Ë ÔÔ›· Û˘- ÌÂÚÈÏ·Ì‚¿ÓÂÈ ÙËÓ ·Ê‡ÓÈÛË ·fi ‚·ı‡ ‡ÓÔ, ÙËÓ ¤ÓÙÔÓË ·›ÛıËÛË Ù˘ ÂÁÚ‹- ÁÔÚÛ˘ Î·È ÙÔ˘ ÂÚÈ‚¿ÏÏÔÓÙÔ˜ ¯ÒÚÔ˘, ÙËÓ ·Ú¿Ï˘ÛË (ÏfiÁˆ ÙÔ˘ fiÙÈ Ù· Ó¢- ÚÈο ΢ÎÏÒÌ·Ù· ÛÙÔ ÛÒÌ· Ì·˜ ÎÚ·ÙÔ‡Ó ÙÔ˘˜ Ì˘˜ Ì·˜ ¯·Ï·ÚÔ‡˜ Î·È ‰È·- Ê˘Ï¿ÛÛÔ˘Ó ÙÔÓ ‡ÓÔ Ì·˜) Î·È ÙË Û˘Ó¿ÓÙËÛË Ì ÂÚ›ÂÚÁ· fiÓÙ·» (Û. 157) O ηıËÁËÙ‹˜ „˘¯È·ÙÚÈ΋˜ ÙÔ˘ ¶·ÓÂÈÛÙËÌ›Ô˘ ÙÔ˘ ÿڂ·ÚÓÙ, ∆˙ˆÓ ª·Î, Ô ÔÔ›Ô˜ ¤¯ÂÈ ÙÈÌËı› Î·È Ì ÙÔ ‚Ú·‚Â›Ô ¶Ô‡ÏÈÙ˙ÂÚ, ÚÔÛ¤ÊÂÚ ÛÔ‚·Ú‹ ÛÙ‹- ÚÈÍË ÛÙÔ «Î›ÓËÌ· ÙˆÓ ··¯ı¤ÓÙˆÓ» Ì ÙÔ ‚È‚Ï›Ô ÙÔ˘ ∞·ÁˆÁ‹: ∂·Ê¤˜ ÌÂ- ٷ͇ ·ÓıÚÒˆÓ Î·È Â͈Á‹ÈÓˆÓ (Abduction: Human Encounters with Aliens, 1994). ∂ÈÙ¤ÏÔ˘˜, ¤Ó·˜ ηٷÍȈ̤ÓÔ˜ ÂÈÛÙ‹ÌÔÓ·˜ ·fi ¤Ó· ÂÎ·È‰Â˘ÙÈÎfi ›‰Ú˘Ì· ˘„ËÏÔ‡ ·ÚÔ˘˜ ÛÙ‹ÚÈ˙ Ì ÙËÓ ·ÍÈÔÈÛÙ›· (Î·È ÙË Ê‹ÌË) ÙÔ˘ ÙËÓ ›- ÛÙË ÁÈ· ÙËÓ ·Ï‹ıÂÈ· ÙˆÓ Â·ÊÒÓ ·˘ÙÒÓ. O ª·Î ÂÓÙ˘ˆÛÈ¿ÛÙËΠ·fi Ù· ÎÔÈÓ¿ ÛÙÔȯ›· ÛÙȘ ·ÊËÁ‹ÛÂȘ ÙˆÓ «··¯ı¤ÓÙˆÓ» — Ê˘ÛÈ΋ ÂÚÈÁÚ·Ê‹ ÙˆÓ Â͈Á‹ÈÓˆÓ, ÛÂÍÔ˘·ÏÈ΋ ηÎÔÔ›ËÛË, ÌÂÙ·ÏÏÈÎÔ› ·ÓȯÓÂ˘Ù¤˜ Î.Ô.Î. ¶·Ú’ fiÏ· ·˘Ù¿, ÓÔÌ›˙ˆ ˆ˜ ÔÈ Û˘ÓÂ›˜ ·˘Ù¤˜ ÂÚÈÁڷʤ˜ Â›Ó·È ·Ó·ÌÂÓfiÌÂÓ˜, ·ÊÔ‡ ÔÏÏ¿ ·fi Ù· ı‡Ì·Ù· ÙˆÓ «··ÁˆÁÒÓ» ËÁ·›ÓÔ˘Ó ÛÙÔ˘˜ ›‰ÈÔ˘˜ ˘ÓˆÙÈÛÙ¤˜, ‰È·‚¿˙Ô˘Ó Ù· ›‰È· ‚È‚Ï›· Û¯ÂÙÈο Ì Â͈Á‹ÈÓ˜ Â·Ê¤˜, ‚Ϥ- Ô˘Ó ÙȘ ›‰È˜ Ù·Èӛ˜ ÂÈÛÙËÌÔÓÈ΋˜ Ê·ÓÙ·Û›·˜ ηÈ, Û ÔÏϤ˜ ÂÚÈÙÒÛÂȘ, ÁÓˆÚ›˙ÔÓÙ·È ÌÂٷ͇ ÙÔ˘˜ Î·È Û˘ÌÌÂÙ¤¯Ô˘Ó ÛÙȘ ›‰È˜ ÔÌ¿‰Â˜ «Û˘Ó¿ÓÙËÛ˘» (Î·È Ì ÙȘ ‰‡Ô ¤ÓÓÔȘ). ªÂ ‰Â‰Ô̤ÓË ÙËÓ ÎÔÈÓ‹ ÓÔËÙÈ΋ ÙÔ˘˜ ηٿÛÙ·ÛË Î·È ÙÔ ÎÔÈÓfi ÎÔÈÓˆÓÈÎfi ÂÚÈ‚¿ÏÏÔÓ, ı· ÚÔηÏÔ‡Û ¤ÎÏËÍË ·Ó ‰ÂÓ ˘‹Ú- ¯Â οÔÈÔ˜ ÎÔÈÓfi˜ ˘Ú‹Ó·˜ ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈÎÒÓ Û¯ÂÙÈο Ì ÙËÓ «ÂÌÂÈÚ›·» Ô˘ ÔÈ «··¯ı¤ÓÙ˜» Û˘ÌÌÂÚ›˙ÔÓÙ·È. ∞ÏÏ¿ ÙÈ Ó· ԇ̠ÙfiÙ ÁÈ· ÙË ÁÂÓÈ΋ ¤ÏÏÂÈ„Ë ÂÈÛÙÈÎÒÓ ˘ÏÈÎÒÓ ·ԉ›ÍˆÓ; ∆¤ÏÔ˜, Ë ÛÂÍÔ˘·ÏÈ΋ Û˘ÓÈÛÙÒÛ· ÙˆÓ ÂÌÂÈÚÈÒÓ ··ÁˆÁ‹˜ ··ÈÙ› Û¯Ô- ÏÈ·ÛÌfi. ∞ÔÙÂÏ› ÎÔÈÓfi ÙfiÔ ÁÈ· ÙÔ˘˜ ·ÓıÚˆÔÏfiÁÔ˘˜ Î·È ÙÔ˘˜ ‚ÈÔÏfiÁÔ˘˜ fiÙÈ ÔÈ ¿ÓıÚˆÔÈ Â›Ó·È Ù· ÈÔ ÛÂÍÔ˘·ÏÈο ˙Ò· ·fi fiÏ· Ù· ÚˆÙ‡ÔÓÙ·, ·Ó fi¯È ·fi fiÏ· Ù· ıËÏ·ÛÙÈο. ™Â ·ÓÙ›ıÂÛË Ì ٷ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚ· ˙Ò·, fiÛÔÓ ·ÊÔ- Ú¿ ÙË ÁÂÓÂÙ‹ÛÈ· ÔÚÌ‹, ÔÈ ¿ÓıÚˆÔÈ ‰ÂÓ ÂÚÈÔÚ›˙ÔÓÙ·È ·fi ‚ÈÔÏÔÁÈÎÔ‡˜ Ú˘ı- ÌÔ‡˜ Î·È ·fi ÙÔÓ Î‡ÎÏÔ ÙˆÓ ÂÔ¯ÒÓ. ª·˜ ·Ú¤ÛÂÈ ÙÔ ÛÂÍ Û¯Â‰fiÓ ¿ÓÙÔÙÂ Î·È ·ÓÙÔ‡. ª·˜ ÂÚÂı›˙Ô˘Ó Ù· ÔÙÈο ÛÂÍÔ˘·ÏÈο Û‹Ì·Ù· Î·È ÙÔ ÛÂÍ ·Ô- ÙÂÏ› ÛËÌ·ÓÙÈ΋ Û˘ÓÈÛÙÒÛ· Ù˘ ‰È·Ê‹ÌÈÛ˘, ÙÔ˘ ÎÈÓËÌ·ÙÔÁÚ¿ÊÔ˘, Ù˘ ÙË- ÏÂfiÚ·Û˘ Î·È ÙÔ˘ ÔÏÈÙÈÛÌÔ‡ Ì·˜ ÁÂÓÈÎfiÙÂÚ·. ªÔÚ›, ÏÔÈfiÓ, Ó· ϯı› fiÙÈ ¤¯Ô˘Ì ÌÈ· ÌÔÚÊ‹ ÂÌÌÔÓ‹˜ Ì ÙÔ ÛÂÍ. ™˘ÓÂÒ˜, ÙÔ ÁÂÁÔÓfi˜ fiÙÈ ÔÈ ÂÌÂÈ-
  • 129. A¶A°ø°H! 117 ڛ˜ ··ÁˆÁÒÓ ·fi Â͈Á‹ÈÓÔ˘˜ ÂÚÈÏ·Ì‚¿ÓÔ˘Ó Û˘¯Ó¿ Î·È ÛÂÍÔ˘·ÏÈΤ˜ Â·Ê¤˜ Ì¿˜ ϤÂÈ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚ· ÁÈ· Ù· ·ÓıÚÒÈÓ· fiÓÙ· ·Ú¿ ÁÈ· Ù· Â͈Á‹- ÈÓ·. Ÿˆ˜ ı· ‰Ô‡Ì ÛÙÔ ÂfiÌÂÓÔ ÎÂÊ¿Ï·ÈÔ, Û˘¯Ó¿ ηٿ ÙÔÓ 16Ô Î·È 17Ô ·ÈÒÓ·, ÔÚÈṲ̂Ó˜ Á˘Ó·›Î˜ ηÙËÁÔÚÔ‡ÓÙ·Ó (Î·È ÌÂÚÈΤ˜ ÊÔÚ¤˜, ηٿ ÙȘ Ì·ÚÙ˘Ú›Â˜, ı˘ÌÔ‡ÓÙ·Ó ‹ ÔÌÔÏÔÁÔ‡Û·Ó) fiÙÈ Â›¯·Ó ·Ú¿ÓÔÌË ÛÂÍÔ˘·ÏÈ΋ Â·- Ê‹ Ì ÌË ·ÓıÚÒÈÓ· fiÓÙ· —ÛÙË Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓË ÂÚ›ÙˆÛË, ÙÔ ÔÓ ·˘Ùfi ‹Ù·Ó Û˘Ó‹ıˆ˜ Ô ›‰ÈÔ˜ Ô ™·Ù·Ó¿˜— Î·È ÔÈ Á˘Ó·›Î˜ ·˘Ù¤˜ Ú›¯ÓÔÓÙ·Ó ÛÙËÓ ˘Ú¿ Û·Ó Ì¿ÁÈÛÛ˜. ∫·Ù¿ ÙÔÓ 19Ô ·ÈÒÓ·, ÔÏÏÔ› ¿ÓıÚˆÔÈ ¿Ú¯ÈÛ·Ó Ó· ·Ó·Ê¤- ÚÔ˘Ó ÛÂÍÔ˘·ÏÈΤ˜ Â·Ê¤˜ Ì ʷÓÙ¿ÛÌ·Ù· Î·È Ó‡̷ٷ — ÙËÓ ›‰È· ÂÚ›- Ô˘ ÂÔ¯‹ Ô˘ ÙÔ Ú‡̷ ÙÔ˘ ÓÂ˘Ì·ÙÈÛÌÔ‡ ›¯Â ·Ú¯›ÛÂÈ Ó· ‰È·‰›‰ÂÙ·È ÛÙËÓ ∞ÌÂÚÈ΋ Î·È ÙË ªÂÁ¿ÏË µÚÂÙ·Ó›·. ™ÙÔÓ 20fi ·ÈÒÓ·, Ù¤ÏÔ˜, ·ÚÔ˘ÛÈ¿˙ÔÓÙ·È Ê·ÈÓfiÌÂÓ· fiˆ˜, .¯., Ë «Û·Ù·ÓÈÛÙÈ΋ ηÎÔÔ›ËÛË», ηٿ ÙËÓ ÔÔ›· ·È- ‰È¿ Î·È ¤ÊË‚ÔÈ ˘ÔÙ›ıÂÙ·È fiÙÈ Î·ÎÔÔÈÔ‡ÓÙ·È ÛÂÍÔ˘·ÏÈο Û ۷ٷÓÈÛÙÈΤ˜ ÙÂÏÂÙ¤˜, ÙÔ «Û‡Ó‰ÚÔÌÔ ·Ó·ÎÙÒÌÂÓˆÓ ·Ó·ÌÓ‹Ûˆӻ, ηٿ ÙÔ ÔÔ›Ô ÂÓ‹ÏÈÎÔÈ ¿Ó‰Ú˜ Î·È Á˘Ó·›Î˜ «·Ó·ÎÙÔ‡Ó» ÌӋ̘ ÛÂÍÔ˘·ÏÈ΋˜ ηÎÔÔ›ËÛ˘ Ô˘ ˘ÔÙ›ıÂÙ·È fiÙÈ ‚›ˆÛ·Ó ÚÈÓ ·fi ‰ÂηÂٛ˜ ÔÏfiÎÏËÚ˜, Î·È Ë «‰È¢ÎfiÏ˘ÓÛË ÂÈÎÔÈÓˆÓ›·˜», ηٿ ÙËÓ ÔÔ›· ·˘ÙÈÛÙÈο ·È‰È¿ «ÂÈÎÔÈÓˆÓÔ‡Ó» ̤ۈ ‰È- ¢ÎÔÏ˘ÓÙÒÓ (‰·ÛÎ¿ÏˆÓ ‹ ÁÔÓ¤ˆÓ), Ô˘ ÎÚ·ÙÔ‡Ó ÙÔ ¯¤ÚÈ ÙÔ˘˜ ¿Óˆ ·fi ÌÈ· ÁÚ·ÊÔÌ˯·Ó‹ ‹ ¤Ó· ÏËÎÙÚÔÏfiÁÈÔ ˘ÔÏÔÁÈÛÙ‹, Î·È «ÈÛ¯˘Ú›˙ÔÓÙ·È» ˆ˜ ¤¯Ô˘Ó ηÎÔÔÈËı› ÛÂÍÔ˘·ÏÈο. ªÔÚÔ‡ÌÂ Î·È ¿ÏÈ Ó· ÂÈηÏÂÛÙԇ̠ÙÔ ·Í›ˆÌ· ÙÔ˘ ÃÈÔ˘Ì: ÙÈ ÌÔÈ¿˙ÂÈ Èı·ÓfiÙÂÚÔ; ¢·›ÌÔÓ˜, Ó‡̷ٷ, Ê·ÓÙ¿ÛÌ·Ù· Î·È Â͈Á‹ÈÓÔÈ Ó· ηÎÔÔÈ- Ô‡Û·Ó Î·È Ó· ηÎÔÔÈÔ‡Ó ÛÂÍÔ˘·ÏÈο ÙÔ˘˜ ·ÓıÚÒÔ˘˜ ‹ fiÙÈ ÔÈ ¿ÓıÚˆÔÈ Ê·ÓÙ·ÛÈÒÓÔÓÙ·È Î·È ÂÚÌËÓÂ‡Ô˘Ó ÙȘ Ê·ÓÙ·ÛÈÒÛÂȘ ·˘Ù¤˜ ̤۷ ·fi Ù· ÎÔÈ- ÓˆÓÈο Û˘ÌÊÚ·˙fiÌÂÓ· Ù˘ ÂÔ¯‹˜ Î·È ÙÔ˘ ÔÏÈÙÈÛÌÔ‡ ÙÔ˘˜; NÔÌ›˙ˆ fiÙÈ ÌÔÚ› ηÓ›˜ ‡ÏÔÁ· Ó· ˘ÔÛÙËÚ›ÍÂÈ ˆ˜ Ù¤ÙÔȘ ÂÌÂÈڛ˜ Â›Ó·È ¤Ó· Ô- χ «Á‹ÈÓÔ» Ê·ÈÓfiÌÂÓÔ, Ì ÌÈ· ·fiÏ˘Ù· Ê˘ÛÈÔÏÔÁÈ΋ (·Ó Î·È ·Û˘Ó‹ıÈÛÙË) ÂÍ‹ÁËÛË. °È· ̤ӷ, ÙÔ ÁÂÁÔÓfi˜ fiÙÈ ˘¿Ú¯Ô˘Ó ¿ÓıÚˆÔÈ Ô˘ ¤¯Ô˘Ó Ù¤ÙÔÈÔ˘ ›‰Ô˘˜ ÂÌÂÈڛ˜ Â›Ó·È ÂÍ›ÛÔ˘ Û˘Ó·Ú·ÛÙÈÎfi Î·È Ì˘ÛÙËÚÈ҉˜ Ì ÙËÓ Èı·- ÓfiÙËÙ· ‡·Ú͢ Â͈Á‹ÈÓ˘ ÓÔËÌÔÛ‡Ó˘.
  • 130. 7 ∂¶π¢∏ªπ∂™ ∫∞∆∏°√ƒπø¡ ªÂ۷ȈÓÈο Î·È Û‡Á¯ÚÔÓ· Ê·ÈÓfiÌÂÓ· «Ì·ÁÈÛÛÔÊÔ‚›·˜» ™ÙËÓ ÎˆÌfiÔÏË ª·ÙÔ‡Ó Ù˘ ¶ÔÏÈÙ›·˜ ÙÔ˘ πÏÈÓfiÈ, ÌÈ· Á˘Ó·›Î· ÈÛ¯˘Ú›ÛÙËΠˆ˜ ¤Ó·˜ ¿ÁÓˆÛÙÔ˜ Ì‹Î ÛÙÔ Û›ÙÈ Ù˘ ·ÚÁ¿ ÙË Ó‡¯Ù· Ù˘ ¶¤ÌÙ˘, 31 ∞˘ÁÔ‡ÛÙÔ˘ ÙÔ˘ 1944, Î·È ·Ó·ÈÛıËÙÔÔ›ËÛ ٷ fi‰È· Ù˘ Ì ¤Ó· ÛÚ¤È. ∂ΛÓË Î·Ù¿ÁÁÂÈÏ ÙÔ ÂÚÈÛÙ·ÙÈÎfi ÙËÓ ÂfiÌÂÓË Ë̤ڷ Î·È ·Ó¤ÊÂÚ fiÙÈ Â›- ¯Â ·Ú·Ï‡ÛÂÈ ÚÔÛˆÚÈÓ¿. ∏ Û·‚‚·ÙÈ¿ÙÈÎË ¤Î‰ÔÛË Ù˘ ÙÔÈ΋˜ ÂÊËÌÂÚ›‰·˜ ›¯Â Ì ÌÂÁ¿Ï· ÁÚ¿ÌÌ·Ù· ÙÔÓ Ù›ÙÏÔ «∫À∫§OºOƒ∂π ¢π∞ƒƒ∏∫∆∏™ ª∂ ∞N∞π™£∏∆π∫O». ∆Ș ÂfiÌÂÓ˜ ̤Ú˜ ·Ó·Ê¤ÚıËÎ·Ó ÌÂÚÈο ·ÎfiÌË ·ÚfiÌÔÈ· ÂÚÈÛÙ·ÙÈο. ∏ ÂÊËÌÂÚ›‰· ‰ËÌÔÛÈÔÔ›ËÛ ٷ Û˘Ì‚¿ÓÙ· Ì ÙÔÓ Ù›ÙÏÔ «O ∆ƒ∂§O™ ª∂ ∆O ∞N∞π™£∏∆π∫O •∞N∞∫∆À¶∞». O ‰Ú¿ÛÙ˘ ¤ÁÈÓ ¢ڇÙÂÚ· ÁÓˆ- ÛÙfi˜ ˆ˜ Ô «“·Ó·ÈÛıËÙÈÛÙ‹˜”-Ê¿ÓÙ·ÛÌ· ÙÔ˘ ª·ÙÔ‡Ó». ™‡ÓÙÔÌ·, ·ÚfiÌÔÈ· ÂÚÈÛÙ·ÙÈο ¿Ú¯ÈÛ·Ó Ó· ÛËÌÂÈÒÓÔÓÙ·È Û ÔÏfiÎÏËÚË ÙËÓ ÎˆÌfiÔÏË, ÎÈÓËÙÔ- ÔÈ‹ıËÎÂ Ë ÔÏÈÙÂȷ΋ ·ÛÙ˘ÓÔÌ›·, ÔÈ Û‡˙˘ÁÔÈ ¿Ú¯ÈÛ·Ó ÙË Ó‡¯Ù· Ó· ÊÚÔ˘- ÚÔ‡Ó ÙȘ Á˘Ó·›Î˜ ÙÔ˘˜ ¤ÓÔÏÔÈ Î·È Û ÔÏϤ˜ ÂÚÈÙÒÛÂȘ οÔÈÔÈ ÈÛ¯˘Ú›- ÛÙËÎ·Ó ˆ˜ ›‰·Ó ÙÔÓ ‰Ú¿ÛÙË. øÛÙfiÛÔ, ‡ÛÙÂÚ· ·fi ¤Ó· ‰ÂηÂÓı‹ÌÂÚÔ ‰ÂÓ Â›¯Â Û˘ÏÏËÊı› ηÓ›˜, ‰ÂÓ Â›¯·Ó ‰È·ÈÛÙˆı› ›¯ÓË ·fi ¯ËÌÈΤ˜ Ô˘Û›Â˜, Ë ·ÛÙ˘ÓÔÌ›· ¤Î·Ó ÏfiÁÔ ÁÈ· «˙ˆËÚ¤˜ Ê·ÓÙ·ÛÈÒÛÂȘ» Î·È ÔÈ ÂÊËÌÂÚ›‰Â˜ ¿Ú- ¯ÈÛ·Ó Ó· ¯·Ú·ÎÙËÚ›˙Ô˘Ó ÙËÓ ˘fiıÂÛË ˆ˜ Ê·ÈÓfiÌÂÓÔ «Ì·˙È΋˜ ˘ÛÙÂÚ›·˜» (‚Ï. Johnson 1945, W. Smith 1994). ¶Ô‡ Ù· ¤¯Ô˘Ì ͷӷÎÔ‡ÛÂÈ fiÏ· ·˘Ù¿; ∞Ó Ë ÈÛÙÔÚ›· ÌÔÈ¿˙ÂÈ ÁÓˆÛÙ‹, ·˘- Ùfi ÌÔÚ› Ó· ÔÊ›ÏÂÙ·È ÛÙÔ fiÙÈ ÂÚȤ¯ÂÈ Ù· ›‰È· Û˘ÛÙ·ÙÈο Ì ÙȘ ÂÌÂÈڛ˜ ÙˆÓ ··ÁˆÁÒÓ ·fi Â͈Á‹ÈÓÔ˘˜, ÌfiÓÔ Ô˘ Û ·˘Ù‹Ó ÙËÓ ÂÚ›ÙˆÛË Ë ·- Ú¿Ï˘ÛË Â›Ó·È ¤ÚÁÔ Î¿ÔÈÔ˘ ·Ú¿ÊÚÔÓ· «·Ó·ÈÛıËÙÈÛÙ‹» Î·È fi¯È Â͈Á‹ÈÓˆÓ fiÓÙˆÓ. ¶ÂÚ›ÂÚÁÔÈ ıfiÚ˘‚ÔÈ Ì¤Û· ÛÙË Ó‡¯Ù·, ÂÚÌËÓÂ˘Ì¤ÓÔÈ Ì¤Û· ÛÙÔ ÎÔÈÓˆ- ÓÈÎfi Ï·›ÛÈÔ Ù˘ ÂÔ¯‹˜ Î·È ÙÔ˘ ÔÏÈÙÈÛÌÔ‡ ÙˆÓ ı˘Ì¿ÙˆÓ, Û˘Ó·ÚÌÔÏÔÁË- ̤ӷ Û «Ê·ÈÓfiÌÂÓÔ» ·fi ÙȘ ʋ̘ Î·È Ù· ÎÔ˘ÙÛÔÌÔÏÈ¿ — fiÏ· ·˘Ù¿ ›- Ó·È Û‡Á¯ÚÔÓ˜ ÂΉԯ¤˜ ÙˆÓ ÌÂ۷ȈÓÈÎÒÓ Ê·ÈÓÔÌ¤ÓˆÓ «Ì·ÁÈÛÛÔÊÔ‚›·˜». OÈ
  • 131. 120 MEPO™ ¢EYTEPO. æEY¢OE¶I™THMH KAI ¢EI™I¢AIMONIA ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔÈ ¿ÓıÚˆÔÈ ‰ÂÓ ÈÛÙÂ‡Ô˘Ó ϤÔÓ Û ̿ÁÈÛÛ˜ Î·È ‰ÂÓ Ú›¯ÓÂÙ·È Î·Ó›˜ È· ÛÙËÓ ˘Ú¿, ÔÈ Û˘ÓÈÛÙÒÛ˜ fï˜ ·˘Ù‹˜ Ù˘ ·ÏÈ¿˜ Ì·Ó›·˜ ηٷ- ‰›ˆÍ˘ ˙Ô˘Ó Î·È ‚·ÛÈÏÂ‡Ô˘Ó Û ÔÏÏÔ‡˜ ·fi ÙÔ˘˜ „¢‰ÔÂÈÛÙËÌÔÓÈÎÔ‡˜ ·ÔÁfiÓÔ˘˜ ÙÔ˘˜: 1. ∆· ı‡Ì·Ù· Â›Ó·È Û˘Ó‹ıˆ˜ Á˘Ó·›Î˜, ÊÙˆ¯Ô›, ηı˘ÛÙÂÚË̤ÓÔÈ Î·È ¿ÏÏ· ¿ÙÔÌ· Ô˘ ˙Ô˘Ó ÛÙÔ ÂÚÈıÒÚÈÔ Ù˘ ÎÔÈÓˆÓ›·˜. 2. ™ÙȘ Ù˘ÈÎfiÙÂÚ˜ ÂÚÈÙÒÛÂȘ ÂÌϤÎÂÙ·È Ë ÂÚˆÙÈ΋ Ú¿ÍË ‹ οÔÈ· ÌÔÚÊ‹ ÛÂÍÔ˘·ÏÈ΋˜ ηÎÔÔ›ËÛ˘. 3. ∏ ·Ï‹ ‰È·Ù‡ˆÛË Î·ÙËÁÔÚ›·˜ ÂÓ·ÓÙ›ÔÓ ÙˆÓ ˘ÔÙÈı¤ÌÂÓˆÓ ‰Ú·ÛÙÒÓ ÙÔ˘˜ ηıÈÛÙ¿ ÂÓfi¯Ô˘˜. 4. ∏ ¿ÚÓËÛË Ù˘ ÂÓÔ¯‹˜ ÂÎÏ·Ì‚¿ÓÂÙ·È ˆ˜ ·fi‰ÂÈÍ‹ Ù˘. 5. ªfiÏȘ ÔÈ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌÔ› οÔÈÔ˘ ı‡Ì·ÙÔ˜ Á›ÓÔ˘Ó ÁÓˆÛÙÔ› Û ÌÈ· ÎÔÈÓfiÙËÙ·, ‰È·Ù˘ÒÓÔÓÙ·È ·Ó·¿ÓÙ¯· Î·È ¿ÏÏÔÈ ·ÚfiÌÔÈÔÈ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌÔ›. 6. ∆Ô fiÏÔ Ê·ÈÓfiÌÂÓÔ ÊÙ¿ÓÂÈ Û ¤Ó· ÎÚ›ÛÈÌÔ Â›Â‰Ô ÎÔڇʈÛ˘ ÙˆÓ Î·- ÙËÁÔÚÈÒÓ, fiÔ˘ ۯ‰fiÓ ÔÈ ¿ÓÙ˜ Â›Ó·È ‡ÔÙÔÈ Î·È Î·Ó›˜ ‰ÂÓ Â›Ó·È ˘ÂÚ¿Óˆ ˘Ô„›·˜. 7. ∫·ÙfiÈÓ, ÙÔ ÂÎÎÚÂ̤˜ ÎÈÓÂ›Ù·È ÚÔ˜ ÙËÓ ·ÓÙ›ıÂÙË ÏÂ˘Ú¿. ∫·ıÒ˜ ÔÈ ·ıÒÔÈ ·Ú¯›˙Ô˘Ó Ó· ·ÓÙÈÌ¿¯ÔÓÙ·È ÙÔ˘˜ ηÙËÁfiÚÔ˘˜ ÙÔ˘˜ Ì ‰ÈηÛÙÈο Î·È ¿ÏÏ· ̤۷, ÔÈ Î·Ù‹ÁÔÚÔÈ Á›ÓÔÓÙ·È ÌÂÚÈΤ˜ ÊÔÚ¤˜ ηÙËÁÔÚÔ‡ÌÂÓÔÈ Î·È ÔÈ ÛÎÂÙÈÎÈÛÙ¤˜ ·Ú¯›˙Ô˘Ó Ó· ηٷ‰ÂÈÎÓ‡Ô˘Ó ÙË Û·ıÚfiÙËÙ· ÙˆÓ Î·- ÙËÁÔÚÈÒÓ. 8. ∆¤ÏÔ˜, ÙÔ Ê·ÈÓfiÌÂÓÔ ˘Ô¯ˆÚ›, ÙÔ ÎÔÈÓfi ¯¿ÓÂÈ ÙÔ ÂӉȷʤÚÔÓ ÙÔ˘ Î·È ÔÈ ˘ÔÛÙËÚÈÎÙ¤˜, ·Ó Î·È ÔÙ¤ ‰ÂÓ ÂÎÏ›Ô˘Ó ÂÓÙÂÏÒ˜, ¯¿ÓÔ˘Ó Î¿ı ·ÚÔ˜ Î·È ·ÍÈÔÈÛÙ›·. ∆Ô ›‰ÈÔ Û˘Ó¤‚Ë Î·È Ì ÙȘ ÌÂ۷ȈÓÈΤ˜ «Ì·ÁÈÛÛÔÊÔ‚›Â˜». ŒÙÛÈ Ì¿ÏÏÔÓ ı· Û˘Ì‚Â› Î·È Ì ٷ ·Ó¿ÏÔÁ· Û‡Á¯ÚÔÓ· Ê·ÈÓfiÌÂÓ·, fiˆ˜ .¯. Ì ÙÔÓ «Û·- Ù·ÓÈÛÙÈÎfi ·ÓÈÎfi» Ù˘ ‰ÂηÂÙ›·˜ ÙÔ˘ ’80 Î·È ÙÔ «Î›ÓËÌ· ·Ó·ÎÙÒÌÂÓ˘ ÌÓ‹- Ì˘» Ù˘ ‰ÂηÂÙ›·˜ ÙÔ˘ ’90. ∂›Ó·È ¿Ú·Á Èı·Ófi ‰È¿ÊÔÚ˜ Û·Ù·ÓÈÛÙÈΤ˜ ÔÌ¿‰Â˜ Ó· ¤¯Ô˘Ó ‰ÈÂÈÛ‰‡ÛÂÈ ÛÙËÓ ÎÔÈÓˆÓ›· Ì·˜ Î·È Ì¤ÏË ÙÔ˘˜ Ó· ‚·Û·Ó›- ˙Ô˘Ó, Ó· ·ÎÚˆÙËÚÈ¿˙Ô˘Ó Î·È Ó· ηÎÔÔÈÔ‡Ó ÛÂÍÔ˘·ÏÈο ‰Âο‰Â˜ ¯ÈÏÈ¿‰Â˜ ·È‰ÈÒÓ Î·È ˙ÒˆÓ; Ÿ¯È! ∂›Ó·È ¿Ú·Á Èı·Ófi ÂηÙÔÌ̇ÚÈ· ÂÓ‹ÏÈÎˆÓ Á˘Ó·È- ÎÒÓ Ó· ¤¯Ô˘Ó ηÎÔÔÈËı› fiÙ·Ó ‹Ù·Ó ·È‰È¿ ·ÏÏ¿ Ó· ¤¯Ô˘Ó ·ˆı‹ÛÂÈ Î¿- ı ·Ó¿ÌÓËÛË ÙÔ˘ ÁÂÁÔÓfiÙÔ˜ ·˘ÙÔ‡; Ÿ¯È! Ÿˆ˜ Î·È ÙÔ Ê·ÈÓfiÌÂÓÔ ÙˆÓ Â͈- Á‹ÈÓˆÓ ··ÁˆÁ¤ˆÓ, fiÏ· ·˘Ù¿ Â›Ó·È ÚÔ˚fiÓÙ· ÙÔ˘ ÓÔ˘ Î·È fi¯È Ù˘ Ú·ÁÌ·- ÙÈÎfiÙËÙ·˜. ∂›Ó·È ÎÔÈÓˆÓÈÎÔ› ·Ú·ÏÔÁÈÛÌÔ› Î·È ÓÔËÙÈΤ˜ Ê·ÓÙ·ÛÈÒÛÂȘ, ÙȘ Ôԛ˜ ÚÔˆı› ¤Ó· ȉȷ›ÙÂÚ· ÂÚ›ÂÚÁÔ Ê·ÈÓfiÌÂÓÔ, Ô ·ÔηÏÔ‡ÌÂÓÔ˜ ‚Úfi- ¯Ô˜ ·Ó¿‰Ú·Û˘.
  • 132. E¶I¢HMIE™ KATH°OPIøN 121 µƒOÃO™ ∞N∞¢ƒ∞™∏™ ™∆O º∞πNOª∂NO ∆∏™ «ª∞°π™™OºOµπ∞™» ¶ÚÒÙ·-ÚÒÙ·, ÁÈ·Ù› Ó· ÂÌÊ·Ó›˙ÔÓÙ·È Î·Ó Ù¤ÙÔÈ· Ê·ÈÓfiÌÂÓ· Î·È ÙÈ Î¿ÓÂÈ ·˘- Ù¿ Ù· ÂÎ ÚÒÙ˘ fi„ˆ˜ ·ÓfiÌÔÈ· Ê·ÈÓfiÌÂÓ· Ó· ÂÍÂÏ›ÛÛÔÓÙ·È Ì ·ÚfiÌÔÈÔ ÙÚfiÔ; ŒÓ· ¯Ú‹ÛÈÌÔ ÌÔÓÙ¤ÏÔ ÁÈ· Ù· Ê·ÈÓfiÌÂÓ· ·˘Ù¿ ÚÔ¤Ú¯ÂÙ·È ·fi ÙȘ Ӥ˜ ÂÈÛً̘ ÙÔ˘ ¯¿Ô˘˜ Î·È Ù˘ ÔÏ˘ÏÔÎfiÙËÙ·˜. ¶ÔÏϤ˜ ‰È·‰Èηۛ˜, Û˘ÌÂÚÈÏ·Ì‚·ÓÔÌ¤ÓˆÓ Î·È ÎÔÈÓˆÓÈÎÒÓ ‰È·‰ÈηÛÈÒÓ fiˆ˜ Â›Ó·È ÔÈ «Ì·ÁÈÛ- ÛÔÊÔ‚›Â˜», ·˘ÙÔ-ÔÚÁ·ÓÒÓÔÓÙ·È Ì¤Ûˆ ‚Úfi¯ˆÓ ·Ó¿‰Ú·Û˘, ηٿ ÙÔ˘˜ ÔÔ›- Ô˘˜ Ù· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù· Û˘Ó‰¤ÔÓÙ·È Ì ٷ ·›ÙÈ·, ÚÔηÏÒÓÙ·˜ ·ÏÏ·Á¤˜ ÛÙËÓ ÂͤÏÈÍË Î·È ÙˆÓ ‰‡Ô (fiˆ˜ Â›Ó·È .¯. ÔÈ «ÌÈÎÚÔʈÓÈÛÌÔ›» Û ÌÈ· ÌÈÎÚÔʈ- ÓÈ΋ ÂÁηٿÛÙ·ÛË ‹ ÔÈ ·fiÙÔ̘ ÙÒÛÂȘ Î·È ¿ÓÔ‰ÔÈ ÙˆÓ ¯ÚËÌ·ÙÈÛÙËÚ›ˆÓ Ô˘ ÚÔηÏÔ‡ÓÙ·È ·fi Ì·˙ÈΤ˜ ˆÏ‹ÛÂȘ Î·È ·ÁÔÚ¤˜ ÌÂÙÔ¯ÒÓ). O ˘ÔΛ- ÌÂÓÔ˜ Ì˯·ÓÈÛÌfi˜ Ô˘ ÎÈÓËÙÔÔÈ› ÙË «Ì·ÁÈÛÛÔÊÔ‚›·» Â›Ó·È Ë ·Ó·Î‡ÎψÛË ÏËÚÔÊÔÚÈÒÓ Ì¤Û· Û ¤Ó· ÎÏÂÈÛÙfi Û‡ÛÙËÌ·. OÈ ÌÂ۷ȈÓÈΤ˜ «Ì·ÁÈÛÛÔÊÔ- ‚›Â˜» ¯ÚˆÛÙÔ‡Ó ÙËÓ ‡·ÚÍ‹ ÙÔ˘˜ ÛÙÔ ÁÂÁÔÓfi˜ fiÙÈ ÔÈ ÂÛˆÙÂÚÈΤ˜ Î·È Â͈- ÙÂÚÈΤ˜ Û˘ÓÈÛÙÒÛ˜ ÙÔ˘ ‚Úfi¯Ô˘ ·Ó¿‰Ú·Û˘ ÂÚÈÔ‰Èο Û˘Ì›ÙÔ˘Ó, Ì ı·- Ó¿ÛÈÌ· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù·. ™ÙȘ ÂÛˆÙÂÚÈΤ˜ Û˘ÓÈÛÙÒÛ˜ ·Ó‹ÎÔ˘Ó: Ô ÎÔÈÓˆÓÈÎfi˜ ¤ÏÂÁ¯Ô˜ ÌÈ·˜ ÔÌ¿‰·˜ ·fi ÌÈ·Ó ¿ÏÏË ÈÛ¯˘ÚfiÙÂÚËØ ÌÈ· ΢ڛ·Ú¯Ë ·›ÛıËÛË ·ÒÏÂÈ·˜ ÙÔ˘ ÚÔÛˆÈÎÔ‡ ÂϤÁ¯Ô˘ Î·È Ù˘ ÚÔÛˆÈ΋˜ ¢ı‡Ó˘. Î·È Ë ·Ó¿ÁÎË Î·Ù·ÏÔÁÈÛÌÔ‡ ÙˆÓ ÚÔÛˆÈÎÒÓ ·Ù˘¯ÈÒÓ Û ÙÚ›ÙÔ˘˜. ™ÙȘ Â͈ÙÂÚÈ- Τ˜ Û˘ÓÈÛÙÒÛ˜ Û˘ÌÂÚÈÏ·Ì‚¿ÓÔÓÙ·È ÔÈÎÔÓÔÌÈÎÔÎÔÈÓˆÓÈΤ˜ ȤÛÂȘ, ÔÏÈÙÈ- ÛÌÈΤ˜ Î·È ÔÏÈÙÈΤ˜ ÎÚ›ÛÂȘ, ıÚËÛ΢ÙÈΤ˜ ‰È·Ì¿¯Â˜ Î·È ËıÈΤ˜ ·Ó·ÙÚÔ¤˜ (‚Ï. Macfarlane 1970, Trevor-Roper 1969). ªÈ· Û˘Á΢ڛ· Ù¤ÙÔÈˆÓ ÁÂÁÔÓfi- ÙˆÓ Î·È Î·Ù·ÛÙ¿ÛÂˆÓ ÂÓ‰¤¯ÂÙ·È Ó· Ô‰ËÁ‹ÛÂÈ ÙÔ Û‡ÛÙËÌ· Û ·˘ÙÔ-ÔÚÁ¿Óˆ- ÛË, ·Ó¿Ù˘ÍË, ÎÔڇʈÛË Î·È ÙÂÏÈο ηٿÚÚ¢ÛË. ∫¿ÔÈÔÈ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌÔ› ÁÈ· ÙÂÏÂÙÔ˘ÚÁÈΤ˜ ηÎÔÔÈ‹ÛÂȘ ÙÚÔÊÔ‰ÔÙÔ‡Ó ÙÔ Û‡ÛÙËÌ· ̤ۈ ÙˆÓ ‰È·‰fiÛÂˆÓ —ÙÔÓ 17Ô ·ÈÒÓ·— ‹ ‰È· ÙˆÓ ªª∂* — ÙÔÓ 20fi ·ÈÒÓ·. ∫¿ÔÈÔ˜ ηÙËÁÔ- ÚÂ›Ù·È ÁÈ· Û˘ÌÌ·¯›· Ì ÙÔÓ Û·Ù·Ó¿, ·ÏÏ¿ Ô ›‰ÈÔ˜ ÙÔ ·ÚÓ›ٷÈ. ∏ ¿ÚÓËÛË ·˘- Ù‹ ÂÎÏ·Ì‚¿ÓÂÙ·È ˆ˜ ·fi‰ÂÈÍË ÂÓÔ¯‹˜, fiˆ˜ Î·È Ë ÛȈ‹ ‹ Ë ÔÌÔÏÔÁ›· ÙÔ˘. ∞ÓÂÍ¿ÚÙËÙ· ·fi ÙÔ ·Ó Ô Î·ÙËÁÔÚÔ‡ÌÂÓÔ˜ ‰Èο˙ÂÙ·È ‰È· Ù˘ ‰ÔÎÈÌ·Û›·˜ ÙÔ˘ ÓÂÚÔ‡, fiˆ˜ ÁÈÓfiÙ·Ó ÙÔÓ 17Ô ·ÈÒÓ· (·Ó Â¤ÏÂÂ, ‹Ù·Ó ¤ÓÔ¯Ô˜. ·Ó ÓÈÁfiÙ·Ó, ‹Ù·Ó ·ıÒÔ˜), ‹ ·fi ÙÔ ‰ÈηÛÙ‹ÚÈÔ Ù˘ ÎÔÈÓ‹˜ ÁÓÒÌ˘, fiˆ˜ Á›ÓÂÙ·È Û‹ÌÂ- Ú·, Ë Î·ÙËÁÔÚ›· ÛËÌ·›ÓÂÈ ÂÓÔ¯‹ (ÌÔÚԇ̠ӷ ¿ÚÔ˘Ì ˆ˜ ·Ú¿‰ÂÈÁÌ· ÔÈ- Ô‰‹ÔÙ ‰ËÌÔÛÈÔÔÈË̤ÓÔ ÂÚÈÛÙ·ÙÈÎfi ÛÂÍÔ˘·ÏÈ΋˜ ηÎÔÔ›ËÛ˘). O ‚Úfi- ¯Ô˜ ·Ó¿‰Ú·Û˘ ¤¯ÂÈ ϤÔÓ ·ÁȈı›. ∏ Ì¿ÁÈÛÛ· ‹ Ô ‡ÔÙÔ˜ ÁÈ· ηÎÔÔ›- ËÛË ·È‰ÈÒÓ Û ۷ٷÓÈÛÙÈΤ˜ ÙÂÏÂÙ¤˜ ÔÊ›ÏÂÈ Ó· ηÙÔÓÔÌ¿ÛÂÈ Û˘ÓÂÓfi¯Ô˘˜. ∆Ô Û‡ÛÙËÌ· Á›ÓÂÙ·È fiÏÔ Î·È ÈÔ ÂÚ›ÏÔÎÔ, ηıÒ˜ ÙÔ ÎÔ˘ÙÛÔÌÔÏÈfi ‹ Ù· ªª∂ ·˘Í¿ÓÔ˘Ó ÙË ÚÔ‹ Ù˘ ÏËÚÔÊÔÚ›·˜. ∏ ÌÈ· Ì¿ÁÈÛÛ· ÌÂÙ¿ ÙËÓ ¿ÏÏË Ú›- * ™.Ù.ª.: M.ª.E. = ̤۷ Ì·˙È΋˜ ÂÓË̤ڈÛ˘.
  • 133. 122 MEPO™ ¢EYTEPO. æEY¢OE¶I™THMH KAI ¢EI™I¢AIMONIA ∆Ô Û‡ÛÙËÌ· ÊÙ¿ÓÂÈ ÛÙÔ ÎÚ›ÛÈÌÔ OÈ ¢›Î˜ ÂÈÛÙ‹ÌÔÓ˜ Ì·ÁÈÛÛÒÓ, ÛËÌÂ›Ô ÔÏ˘ÏÔÎfiÙËÙ·˜ Î·È ÔÈ Î·Ù·‰›Î˜ Î·È ·ÓÒÙÂÚ˜ ·Ú¯¤˜ η‡ÛË ÛÙËÓ ÂÎÊÚ¿˙Ô˘Ó ˘Ú¿ ÛÎÂÙÈÎÈÛÌfi H Û˘ÌÂÚÈÊÔÚ¿ ÙˆÓ Û˘ÌÌÂÙ¯fiÓÙˆÓ ·ÓÙȉڿ ∆Ô Û‡ÛÙËÌ· ηٷÚÚ¤ÂÈ ÛÙȘ Â͈ÙÂÚÈΤ˜ ÏËÚÔÊÔڛ˜ Î·È ÔÈ Ú¿ÍÂȘ ÙÔ˘˜ ÚÔÛ·ÚÌfi˙ÔÓÙ·È ·Ó¿ÏÔÁ·. ∆Ô Û‡ÛÙËÌ· A˘ÙÔ-ÂÎÏËÚÔ‡ÌÂÓË ·˘ÙÔ-ÔÚÁ·ÓÒÓÂÙ·È ÚÔÊËÙ›· ∆Ô Û‡ÛÙËÌ· ÍÂÎÈÓ¿ OÈ Î·Ù‹ÁÔÚÔÈ ¢È·‰fiÛÂȘ, Á›ÓÔÓÙ·È Î·ÙËÁÔڛ˜, ηÙËÁÔÚÔ‡ÌÂÓÔÈ Ì·ÚÙ˘Ú›Â˜ EIKONA 10. BÚfi¯Ô˜ ·Ó¿‰Ú·Û˘ Ù˘ «Ì·ÁÈÛÛÔÊÔ‚›·˜». ¯ÓÂÙ·È ÛÙËÓ ˘Ú¿ Î·È Ô ¤Ó·˜ Û·Ù·ÓÈÛÙ‹˜ ÌÂÙ¿ ÙÔÓ ¿ÏÏÔ Ú›¯ÓÂÙ·È ÛÙË Ê˘- Ϸ΋, ¤ˆ˜ fiÙÔ˘ ÙÔ Û‡ÛÙËÌ· ÊÙ¿ÛÂÈ Û οÔÈÔ ÎÚ›ÛÈÌÔ ÛËÌÂ›Ô Î·È ÙÂÏÈο ηٷÚÚ‡ÛÂÈ ÏfiÁˆ ·ÏÏ·Á‹˜ ÙˆÓ ÎÔÈÓˆÓÈÎÒÓ Û˘ÓıËÎÒÓ Î·È ÙˆÓ ȤÛÂˆÓ Ô˘ ‰¤¯ÂÙ·È (‚Ï. EÈÎfiÓ· 10). «O “·Ó·ÈÛıËÙÈÛÙ‹˜”-Ê¿ÓÙ·ÛÌ· ÙÔ˘ ª·ÙÔ‡Ó» ›- Ó·È ¤Ó· ÎÏ·ÛÈÎfi ·Ú¿‰ÂÈÁÌ· Ù¤ÙÔÈ·˜ ‰È·‰Èηۛ·˜. ∆Ô Ê·ÈÓfiÌÂÓÔ ·˘ÙÔ-ÔÚ- Á·ÓÒıËÎÂ, ¤ÊÙ·Û Û ÎÚ›ÛÈÌÔ ÛËÌ›Ô, ¤Ú·Û ·fi ¤Ó·Ó ıÂÙÈÎfi Û ¤Ó·Ó ·Ú- ÓËÙÈÎfi ‚Úfi¯Ô ·Ó¿‰Ú·Û˘ Î·È Î·Ù¤ÚÚ¢Û — fiÏ· ·˘Ù¿, ̤۷ Û ‰‡Ô ‚‰Ô- Ì¿‰Â˜. À¿Ú¯Ô˘Ó ÛÙÔȯ›· Ô˘ ÛÙËÚ›˙Ô˘Ó ·˘Ùfi ÙÔ ÌÔÓÙ¤ÏÔ. ¶·Ú·ÙËÚ‹ÛÙ .¯. ÛÙËÓ EÈÎfiÓ· 11, ÙËÓ ·˘ÍÔÌ›ˆÛË ÙÔ˘ ·ÚÈıÌÔ‡ ÙˆÓ Î·ÙËÁÔÚÈÒÓ ÁÈ· Ì·Á›· Ô˘ ÂΉÈοÛÙËÎ·Ó ÛÙ· ÂÎÎÏËÛÈ·ÛÙÈο ‰ÈηÛÙ‹ÚÈ· Ù˘ ∞ÁÁÏ›·˜ ·fi ÙÔ 1560 Ò˜ ÙÔ 1620. ¶·Ú·ÎÔÏÔ˘ı‹ÛÙ Â›Û˘, ÛÙËÓ EÈÎfiÓ· 12, ÙË ‰È·ÏÔ΋ ÙˆÓ Î·- ÙËÁÔÚÈÒÓ Û¯ÂÙÈο Ì ÙÔ Ê·ÈÓfiÌÂÓÔ «Ì·ÁÈÛÛÔÊÔ‚›·˜» Ô˘ ͤÛ·Û ÛÙÔ ª¿- ÓÈÓÁÎÙÚË Ù˘ ∞ÁÁÏ›·˜, ÙÔ 1645. ∏ ˘ÎÓfiÙËÙ· ÙˆÓ Î·ÙËÁÔÚÈÒÓ Ô‰ËÁ› ÙÔÓ ‚Úfi¯Ô ·Ó¿‰Ú·Û˘ ÛÙËÓ ·˘ÙÔ-ÔÚÁ¿ÓˆÛË Î·È ÛÙÔ ÎÚ›ÛÈÌÔ ÛËÌ›Ô. ∫·Ù¿ ÙÔÓ ÙÂÏÂ˘Ù·›Ô ·ÈÒÓ·, ‰Âο‰Â˜ ÈÛÙÔÚÈÎÒÓ, ÎÔÈÓˆÓÈÔÏfiÁˆÓ, ·ÓıÚˆ- ÔÏfiÁˆÓ Î·È ıÂÔÏfiÁˆÓ ‰È·Ù‡ˆÛ·Ó ıˆڛ˜ ÁÈ· Ó· ÂÍËÁ‹ÛÔ˘Ó ÙÔ Ê·ÈÓfiÌÂ-
  • 134. E¶I¢HMIE™ KATH°OPIøN 123 ™˘ÓÔÏÈΤ˜ ·Ó·ÊÔÚ¤˜ Û ̷Á›· Î·È Ì·ÁÁ·Ó›· ÀÔı¤ÛÂȘ Ì·Á›·˜ ∞ÚÈıÌfi˜ ˘Ôı¤ÛÂˆÓ ŒÙÔ˜ EIKONA 11. ∫·ÙËÁÔڛ˜ ÁÈ· Ì·Á›· ÛÙ· ÂÎÎÏËÛÈ·ÛÙÈο ‰ÈηÛÙ‹ÚÈ· Ù˘ ∞ÁÁÏ›·˜, 1560-1620. [ËÁ‹: Macfarlane 1970.] ÓÔ Ù˘ «Ì·ÁÈÛÛÔÊÔ‚›·˜» ηٿ ÙÔÓ ÌÂÛ·›ˆÓ·. µ¤‚·È·, ÌÔÚԇ̠ӷ ·ÔÚ- Ú›„Ô˘Ì ¯ˆÚ›˜ ‰Â‡ÙÂÚË ÛΤ„Ë ÙË ıÂÔÏÔÁÈ΋ ÂÍ‹ÁËÛË fiÙÈ ÔÈ Ì¿ÁÈÛÛ˜ Ú¿Á- Ì·ÙÈ ˘‹Ú¯·Ó Î·È fiÙÈ Ë ÂÎÎÏËÛ›· ·ÏÒ˜ ·ÓÙȉÚÔ‡Û Û ¤Ó· Ú·ÁÌ·ÙÈÎfi Ê·ÈÓfiÌÂÓÔ. ∏ ›ÛÙË ÛÙȘ Ì¿ÁÈÛÛ˜ ÚÔ¸‹Ú¯Â ·ÈÒÓ˜ ÚÈÓ ·fi ÙÔÓ ÌÂÛ·›- ˆÓ·, ¯ˆÚ›˜ Ë ÂÎÎÏËÛ›· Ó· ÚÔ¯ˆÚ‹ÛÂÈ Û ̷˙ÈΤ˜ ‰ÈÒÍÂȘ. OÈ ¿ÏϘ ÂÍËÁ‹- ÛÂȘ, ÔÈ ÎÔÛÌÈΤ˜, ÔÈΛÏÏÔ˘Ó ·Ó¿ÏÔÁ· Ì ÙË Ê·ÓÙ·Û›· ÙÔ˘ Û˘ÁÁڷʤ·. ªÈ· ·fi ÙȘ ÚÒÙ˜ ÂÚÁ·Û›Â˜ ÛÙË Û¯ÂÙÈ΋ ÈÛÙÔÚÈÔÁÚ·Ê›·, ·˘Ù‹ ÙÔ˘ äÓÚ˘ §Ë (Henry Lea 1888), ‰È·Ù‡ˆÓ ÙËÓ ÂÈηۛ· fiÙÈ Ë Ì·Ó›· ÔÊÂÈÏfiÙ·Ó ÛÙË Ê·- ÓÙ·Û›· ÙˆÓ ıÂÔÏfiÁˆÓ, ÛÂ Û˘Ó‰˘·ÛÌfi Ì ÙËÓ ÈÛ¯‡ ÙÔ˘ ÂÎÎÏËÛÈ·ÛÙÈÎÔ‡ η- ÙÂÛÙË̤ÓÔ˘. ¶ÈÔ ÚfiÛÊ·Ù·, Ë ª¿ÚÈÔÓ ™Ù¿Ú΢ (Marion Starkey 1963) Î·È Ô ∆˙ˆÓ NÙ¤ÌÔ˜ (John Demos 1982) ¤‰ˆÛ·Ó „˘¯·Ó·Ï˘ÙÈΤ˜ ÂÚÌËÓ›˜. O ÕÏ·Ó ª·ÎÊ¿ÚÏÂ˚Ó (Alan Macfarlane 1970) ¯ÚËÛÈÌÔÔ›ËÛ ÛÙ·ÙÈÛÙÈο ÛÙÔȯ›· ÁÈ· Ó· ‰Â›ÍÂÈ ˆ˜ Ë ÏÔÁÈ΋ ÙÔ˘ ·Ô‰ÈÔÔÌ·›Ô˘ ÙÚ¿ÁÔ˘ ‹Ù·Ó ¤Ó· ΢ڛ·Ú¯Ô ÛÙÔÈ¯Â›Ô ÙˆÓ ‰ÈˆÁÌÒÓ, ÂÓÒ Ô ƒfiÌÈÓ ªÚÈÁΘ (Robin Briggs 1996) Úfi- ÛÊ·Ù· ˘ÔÛÙ‹ÚÈÍ ÙËÓ ›‰È· ıˆڛ· ‰Â›¯ÓÔÓÙ·˜ Ò˜ ·ÏÔ› ¿ÓıÚˆÔÈ ¯ÚËÛÈ- ÌÔÔÈÔ‡Û·Ó ÙË ÏÔÁÈ΋ ·˘Ù‹ ˆ˜ ̤ÛÔ ÁÈ· ÙËÓ Â›Ï˘ÛË ÙˆÓ ÚÔ‚ÏËÌ¿ÙˆÓ
  • 135. 124 MEPO™ ¢EYTEPO. æEY¢OE¶I™THMH KAI ¢EI™I¢AIMONIA Kϛ̷η 0 5 Ì›ÏÈ·
  • 136. E¶I¢HMIE™ KATH°OPIøN 125 ÙÔ˘˜. ™Â ¤Ó· ·fi Ù· ηχÙÂÚ· ‚È‚Ï›· Û¯ÂÙÈο Ì ÙËÓ ÂÚ›Ô‰Ô ·˘Ù‹, Ô ∫Ëı ∆fiÌ·˜ (Keith Thomas 1971) ˘ÔÛÙËÚ›˙ÂÈ fiÙÈ Ë Ì·Ó›· ÚÔÎÏ‹ıËΠ·fi ÙËÓ ˘Ô¯ÒÚËÛË ÙˆÓ Ú·ÎÙÈÎÒÓ Ù˘ Ì·Á›·˜ Î·È ÙËÓ Î·ıÔÏÈ΋ Î·È Ô˘ÛÈ·ÛÙÈ΋ ÂÈÎÚ¿ÙËÛË Ù˘ Â›ÛËÌ˘ ıÚËÛΛ·˜. O ª›ÓÙÂÏÊÔÚÙ (H.C.E. Midelfort 1972) ‰È·Ù˘ÒÓÂÈ ÙË ıˆڛ· fiÙÈ Ë «Ì·ÁÈÛÛÔÊÔ‚›·» ÚÔÎÏ‹ıËΠ·fi ‰È·ÚÔÛˆ- ÈΤ˜ Û˘ÁÎÚÔ‡ÛÂȘ ̤۷ Û οÔÈ· ¯ˆÚÈ¿ Î·È ÌÂٷ͇ ¯ˆÚÈÒÓ. OÈ ª¿Ú- Ì·Ú· ŒÚÂÓÚ·˚¯ Î·È NÙ›ÚÓÙÚÈ ÿÓÁÎÏȘ (Barbara Ehrenreich & Deirdre English 1973) ÙË Û˘Û¯¤ÙÈÛ·Ó Ì ÙÔÓ ÂÍÔ‚ÂÏÈÛÌfi Ù˘ ·Ú·‰ÔÛȷ΋˜ Ì·Ì‹˜. ∏ §›ÓÙ· ∫·ÚÔÚ·¤Ï (Linda Carporael 1976) ·¤‰ˆÛ ÙË «Ì·ÁÈÛÛÔÊÔ‚›·» Û ·˘ı˘Ô‚·ÏÏfiÌÂÓÔ˘˜ ÂÊ‹‚Ô˘˜ ˘fi ÙËÓ Â‹ÚÂÈ· ·Ú·ÈÛıËÛÈÔÁfiÓˆÓ Ô˘- ÛÈÒÓ. ¶ÈÔ Èı·Ó¤˜ Ê·›ÓÔÓÙ·È ÔÈ ÂÎÙÈÌ‹ÛÂȘ ÙÔ˘ µfiÏÊÁηÓÁÎ §¤ÓÙÂÚÂÚ (Wolfgang Lederer 1969), ÙÔ˘ ∆˙fi˙ÂÊ ∫Ï¿ÈÙ˜ (Joseph Klaits 1985) Î·È Ù˘ ∞Ó ª¿ÚÛÙÔÓ (Ann Barston 1994), Ô˘ ‰ÈÂÚ¢ÓÔ‡Ó ÙËÓ ˘fiıÂÛË ÙÔ Î˘Ó‹ÁÈ ÙˆÓ Ì·ÁÈÛÛÒÓ Ó· ‹Ù·Ó ¤Ó·˜ Û˘Ó‰˘·ÛÌfi˜ ÌÈÛÔÁ˘ÓÈÛÌÔ‡ Î·È ÔÏÈÙÈ΋˜ ‰È·- ÎÚ›ÛÂˆÓ ÌÂٷ͇ ÙˆÓ ‰‡Ô ʇψÓ. OÈ ıˆڛ˜ Î·È Ù· ‚È‚Ï›· ÂÍ·ÎÔÏÔ˘ıÔ‡Ó Ó· ÂÌÊ·Ó›˙ÔÓÙ·È Ì ÛÙ·ıÂÚfi Ú˘ıÌfi. O ÷Ә ™¤Ì·ÏÓÙ ÈÛÙ‡ÂÈ fiÙÈ Ù· ÂÚÈ- ÛÙ·ÙÈο Ì·˙ÈÎÒÓ ‰ÈÒÍÂˆÓ Î·Ù¿ ÙÔÓ ÌÂÛ·›ˆÓ· «‰ÂÓ ÌÔÚÔ‡Ó Ó· ÂÚÌËÓ¢- ÙÔ‡Ó Ì¤Û· ÛÙÔ Ï·›ÛÈÔ Ì›·˜ ÌfiÓÔÓ ·ÈÙ›·˜Ø Ë ÂÍ‹ÁËÛË Ì¿ÏÏÔÓ ‚Ú›ÛÎÂÙ·È Û ¤Ó· Û‡Ó‰ÚÔÌÔ Ì ÔÏϤ˜ ÌÂÙ·‚ÏËÙ¤˜, ÛÙÔ ÔÔ›Ô ÂÌϤÎÔÓÙ·È ÛËÌ·ÓÙÈΤ˜ „˘¯ÔÏÔÁÈΤ˜ Î·È ÎÔÈÓˆÓÈΤ˜ ·Ú¿ÌÂÙÚÔÈ» (Hans Sebald 1996, Û. 817). ™˘Ì- ʈÓÒ, ·ÏÏ¿ ı· ÚÔÛ¤ıÂÙ· fiÙÈ ·˘Ù¤˜ ÔÈ ÔÈΛϘ ÎÔÈÓˆÓÈÎÔÔÏÈÙÈÛÌÈΤ˜ ıÂ- ˆÚ›Â˜ ÌÔÚÔ‡Ó Ó· ·Ó·¯ıÔ‡Ó Û οÔÈÔ ‚·ı‡ÙÂÚÔ ıˆÚËÙÈÎfi Â›Â‰Ô ·Ó ÙȘ ÙÔÔıÂÙ‹ÛÔ˘Ì ÛÙÔ Ï·›ÛÈÔ ÙÔ˘ ‚Úfi¯Ô˘ ·Ó¿‰Ú·Û˘. OÈ Ê·Óٷۛ˜ ÙˆÓ ıÂ- ÔÏfiÁˆÓ, Ë ÂÎÎÏËÛÈ·ÛÙÈ΋ ÂÍÔ˘Û›·, Ë ·Ó·˙‹ÙËÛË ·Ô‰ÈÔÔÌ·›ˆÓ ÙÚ¿ÁˆÓ, Ë ˘Ô¯ÒÚËÛË Ù˘ Ì·Á›·˜, Ë ¿ÓÔ‰Ô˜ Ù˘ Â›ÛËÌ˘ ıÚËÛΛ·˜, ÔÈ ‰È·ÚÔÛˆÈ- Τ˜ ·ÓÙÈı¤ÛÂȘ, Ô ÌÈÛÔÁ˘ÓÈÛÌfi˜, Ë ÔÏÈÙÈ΋ ‰È·ÎÚ›ÛÂˆÓ ÌÂٷ͇ ÙˆÓ ‰‡Ô ʇ- ψÓ, ›Ûˆ˜ ·ÎfiÌË Î·È ÔÈ „˘¯Â‰ÂÏÈΤ˜ Ô˘Û›Â˜ Ó· ·ÔÙÂÏÔ‡Û·Ó fiÏ·, Û ÌÈÎÚfi- ÙÂÚÔ ‹ ÌÂÁ·Ï‡ÙÂÚÔ ‚·ıÌfi ÙÔ Î·ı¤Ó·, Û˘ÓÈÛÙÒÛ˜ ÙÔ˘ ‚Úfi¯Ô˘ ·Ó¿‰Ú·Û˘. ŸÏ· ›Ù ÙÚÔÊÔ‰ÔÙÔ‡Û·Ó Â›Ù ÙÚÔÊÔ‰ÔÙÔ‡ÓÙ·Ó ·fi ÙÔ Û‡ÛÙËÌ· ηÈ, Ì ·˘- ÙfiÓ ÙÔÓ ÙÚfiÔ, ÙÔ ÚÔˆıÔ‡Û·Ó. (ÛÙËÓ ·¤Ó·ÓÙÈ ÛÂÏ›‰·) EIKONA 12. H ÂȉËÌ›· «Ì·ÁÈÛÛÔÊÔ‚›·˜» Ô˘ ÂΉËÏÒıËΠÁÈ· ÚÒÙË ÊÔÚ¿ ÛÙÔ ª¿ÓÈÓÁÎÙÚË (Manningtree) Ù˘ ∞ÁÁÏ›·˜ ÙÔ 1645. (E¿Óˆ) ∫·ÙËÁÔڛ˜ ˘fiÙˆÓ ˆ˜ Ì·ÁÈÛÛÒÓ ÂÓ·ÓÙ›ÔÓ ¿ÏÏˆÓ ˘fiÙˆÓ ˆ˜ Ì·ÁÈÛÛÒÓ. (™ÙÔ Ì¤ÛÔ) ∫·ÙËÁÔڛ˜ ÂÓ·ÓÙ›ÔÓ ˘fiÙˆÓ ˆ˜ Ì·ÁÈÛÛÒÓ (ÛÙ· ÎÂÓÙÚÈο Ï·›ÛÈ·) ·fi ¿ÏÏÔ˘˜ ¯ˆÚÈÎÔ‡˜. (K¿Ùˆ) ∂Í¿- ψÛË Ù˘ «Ì·ÁÈÛÛÔÊÔ‚›·˜» — Ù· ÌÈÎÚ¿ ‚¤ÏË ÂÎÎÈÓÔ‡Ó ·fi ÙÔ ¯ˆÚÈfi Ù˘ ˘ÔÙÈı¤- ÌÂÓ˘ Ì¿ÁÈÛÛ·˜ Î·È Î·Ù·Ï‹ÁÔ˘Ó ÛÙÔ ¯ˆÚÈfi ÙÔ˘ ˘ÔÙÈı¤ÌÂÓÔ˘ ı‡Ì·ÙÔ˜. ¶ÚÔÛÔÌÔÈÔ‡- ÌÂÓ· Ì ÙÔÓ ‚Úfi¯Ô ·Ó¿‰Ú·Û˘ Ù˘ EÈÎfiÓ·˜ 10, Ù· ÛÙÔȯ›· ·˘Ù¿ ‰Â›¯ÓÔ˘Ó Ò˜ ·Ú¯›- ˙ÂÈ, ÂÍ·ÏÒÓÂÙ·È Î·È Êı¿ÓÂÈ Û ÎÚ›ÛÈÌÔ ÛËÌÂ›Ô ÌÈ· Ù¤ÙÔÈ· Ì·Ó›·. [¶ËÁ‹: Macfarlane 1970.]
  • 137. 126 MEPO™ ¢EYTEPO. æEY¢OE¶I™THMH KAI ¢EI™I¢AIMONIA O ÃÈÔ˘ ∆Ú¤‚ÔÚ-ƒfiÂÚ (Hugh Trevor-Roper), ÛÙÔ ‚È‚Ï›Ô ÙÔ˘ ∏ «Ì·ÁÈÛ- ÛÔÊÔ‚›·» ÛÙËÓ ∂˘ÚÒË (The European Witch-Craze), ‰Â›¯ÓÂÈ Ò˜ ÔÈ ˘Ô- „›Â˜ Î·È ÔÈ Î·ÙËÁÔڛ˜ ·ÏÏËÏÔÂÓÈÛ¯‡ÔÓÙ·Ó, ηıÒ˜ ÙÔ ‰›Ô ‰Ú¿Û˘ Î·È Ë ¤ÓÙ·ÛË ÙÔ˘ ‚Úfi¯Ô˘ ·Ó¿‰Ú·Û˘ ·˘Í¿ÓÔÓÙ·Ó. O ∆Ú¤‚ÔÚ-ƒfiÂÚ ·ÚÔ˘ÛÈ¿˙ÂÈ ÙÔ ·ÎfiÏÔ˘ıÔ ·Ú¿‰ÂÈÁÌ· ·fi ÙËÓ ÎÔÌËÙ›· Ù˘ §ÔÚ·›Ó˘ Û¯ÂÙÈο Ì ÙË Û˘- ¯ÓfiÙËÙ· ÙˆÓ ˘ÔÙÈı¤ÌÂÓˆÓ Û˘ÓÂχÛÂˆÓ ÙˆÓ Ì·ÁÈÛÛÒÓ: «™ÙËÓ ·Ú¯‹, ÔÈ ·Ó·ÎÚÈÙ¤˜… ›ÛÙ¢·Ó ˆ˜ Á›ÓÔÓÙ·Ó ÌfiÓÔ Ì›· ÊÔÚ¿ ÙËÓ Â‚‰ÔÌ¿‰·, οı ¶¤- ÌÙË. ø˜ Û˘Ó‹ıˆ˜, fï˜, fiÛÔ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔ ·˘Í·ÓfiÙ·Ó Ë ›ÂÛË ÁÈ· Ì·ÚÙ˘- ڛ˜, ÙfiÛÔ ¯ÂÈÚfiÙÂÚË ÁÈÓfiÙ·Ó Ë ÂÈÎfiÓ· Ô˘ ÔÈ Ì·ÚÙ˘Ú›Â˜ ÂÚȤÁÚ·Ê·Ó. ¢È·- ÈÛÙÒıËΠfiÙÈ ÔÈ ÙÂÏÂÙ¤˜ (Ù· ÏÂÁfiÌÂÓ· ™¿‚‚·Ù· – Sabbaths) ÙˆÓ Ì·ÁÈÛÛÒÓ Á›ÓÔÓÙ·Ó Â›Û˘ οı ¢Â˘Ù¤Ú·, ∆ÂÙ¿ÚÙË, ¶·Ú·Û΢‹ Î·È ∫˘Úȷ΋, ÂÓÒ Û‡- ÓÙÔÌ· ·ԉ›¯ÙËΠˆ˜ Î·È ÔÈ ∆Ú›Ù˜ ‹Ù·Ó «ÎÏÂÈṲ̂Ó˜» ˆ˜ ·Ó·ÏËڈ̷- ÙÈΤ˜. ŸÏ· ·˘Ù¿ ‹Ù·Ó Ôχ ·ÓËÛ˘¯ËÙÈο Î·È ·ԉ›ÎÓ˘·Ó ÙËÓ ·Ó¿ÁÎË ÁÈ· ·ÎfiÌË ÌÂÁ·Ï‡ÙÂÚË ÂÈÊ˘Ï·Î‹ Ù˘ ÓÂ˘Ì·ÙÈ΋˜ ·ÛÙ˘ÓÔÌ›·˜» (1969, Û. 94). ∂›Ó·È ÂÓÙ˘ˆÛÈ·Îfi ÙÔ fiÛÔ ÁÚ‹ÁÔÚ· ·˘Ùfi˜ Ô ‚Úfi¯Ô˜ ·Ó¿‰Ú·Û˘ ·˘ÙÔ-ÔÚ- Á·ÓÒıËΠ̷۠ӛ· — Î·È Â›Ó·È ÂӉȷʤÚÔÓ Ó· ‰ÂÈ Î·Ó›˜ ÙËÓ ·ÓÙÈÌÂÙÒÈ- ÛË ÙˆÓ ÛÎÂÙÈÎÈÛÙÒÓ Ô˘ ·ÌÊÈÛ‚‹ÙËÛ·Ó ÙÔ Û‡ÛÙËÌ·. O ∆Ú¤‚ÔÚ-ƒfiÂÚ ÊÚÈΛ·Û Ì ٷ fiÛ· ‰È¿‚·˙ ÛÙ· ÈÛÙÔÚÈο ¤ÁÁÚ·Ê·: ∏ ·Ó¿ÁÓˆÛË ·˘ÙÒÓ ÙˆÓ «ÂÁ΢ÎÏÔ·È‰ÂÈÒÓ» Ù˘ Ì·Á›·˜ Â›Ó·È ÌÈ· ·ÔÙÚfi·ÈË ÂÌÂÈÚ›·. ŸÏ˜ ÙÔ˘˜ ÂÈ̤ÓÔ˘Ó ˆ˜ οı ·ÏÏfiÎÔÙË ‰·È- ÌÔÓÔÏÔÁÈ΋ ÏÂÙÔ̤ÚÂÈ· Â›Ó·È ·ÏËıÈÓ‹, ˆ˜ Ô ÛÎÂÙÈÎÈÛÌfi˜ Ú¤ÂÈ Ó· ηٷÓÈÁ›, ˆ˜ ÔÈ ÛÎÂÙÈÎÈÛÙ¤˜ Î·È ÔÈ ‰ÈÎËÁfiÚÔÈ Ô˘ ˘ÂÚ·Û›˙Ô- ÓÙ·È ÙȘ Ì¿ÁÈÛÛ˜ Â›Ó·È ÔÈ ›‰ÈÔÈ Ì¿ÁÔÈ, ˆ˜ fiϘ ÔÈ Ì¿ÁÈÛÛ˜, «Î·Ï¤˜» Î·È «Î·Î¤˜», Ú¤ÂÈ Ó· Ô‰ËÁËıÔ‡Ó ÛÙËÓ ˘Ú¿, ˆ˜ ηÌÈ¿ ‰ÈηÈÔÏÔ- Á›·, ηӤӷ ÂÏ·ÊÚ˘ÓÙÈÎfi ‰ÂÓ Â›Ó·È ÂÈÙÚÂÙfi, ˆ˜ Ë ·Ï‹ ηٷÁÁÂ- Ï›· ·fi ÌÈ· Ì¿ÁÈÛÛ· Â›Ó·È ·ÚÎÂÙ‹ ÁÈ· Ó· ÚȯÙ› ÛÙËÓ ˘Ú¿ ÌÈ· ¿Ï- ÏË. ŸÏ˜ Û˘ÌʈÓÔ‡Ó ˆ˜ ÔÈ Ì¿ÁÈÛÛ˜ ÔÏÏ·Ï·ÛÈ¿˙ÔÓÙ·È Ì ·›- ÛÙ¢ÙÔ Ú˘ıÌfi ÛÙÔÓ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎfi ÎfiÛÌÔ Î·È ˆ˜ ·ÈÙ›· Ù˘ ·‡ÍËÛ˘ ÙÔ˘ ·ÚÈıÌÔ‡ ÙÔ˘˜ Â›Ó·È Ë ·ÈÛ¯Ú‹ ÂÈ›ÎÂÈ· ÙˆÓ ‰ÈηÛÙÒÓ Î·È Ë ·ÈÛ¯Ú‹ ·Û˘Ï›· Ô˘ ¯·›ÚÔ˘Ó ÔÈ Û˘ÓÂÚÁÔ› ÙÔ˘ ™·Ù·Ó¿, ÔÈ ÛÎÂÙÈÎÈÛÙ¤˜. (Û. 151) ∆Ô ÂÚ›ÂÚÁÔ Ì ÙË ÌÂ۷ȈÓÈ΋ «Ì·ÁÈÛÛÔÊÔ‚›·» Â›Ó·È fiÙÈ ÂÌÊ·Ó›ÛÙËΠÙËÓ ›‰È· ·ÎÚÈ‚Ò˜ ÂÔ¯‹ Ô˘ Ë ÂÈÚ·Ì·ÙÈ΋ ÂÈÛÙ‹ÌË Î¤Ú‰È˙ ¤‰·ÊÔ˜ Î·È Î·Ù·Í›ˆÛË. E›Ó·È ÂÚ›ÂÚÁÔ, ‰ÈfiÙÈ Û˘¯Ó¿ ıˆÚÂ›Ù·È ˆ˜ Ë ÂÈÛÙ‹ÌË ÂÎÙÔ›- ˙ÂÈ ÙË ‰ÂÈÛȉ·ÈÌÔÓ›·, Û˘ÓÂÒ˜ ı· ÂÚ›ÌÂÓ ηÓ›˜ ˆ˜ Ë ›ÛÙË ÛÙȘ Ì¿ÁÈÛ- Û˜, ÛÙÔ˘˜ ‰·›ÌÔÓ˜ Î·È ÛÙ· Ó‡̷ٷ ı· ¤ÊıÈÓ Ì ÙËÓ ·Ó¿Ù˘ÍË Ù˘ ÂÈ- ÛÙËÌÔÓÈ΋˜ ÛΤ„˘. ¢ÂÓ Â›Ó·È ¤ÙÛÈ. Ÿˆ˜ ‰Â›¯ÓÔ˘Ó Î·È Ù· Û‡Á¯ÚÔÓ· ·Ú·- ‰Â›ÁÌ·Ù·, fiÛÔÈ ÈÛÙÂ‡Ô˘Ó Û ·Ú·Ê˘ÛÈο Î·È ¿ÏÏ· „¢‰ÔÂÈÛÙËÌÔÓÈο Ê·ÈÓfiÌÂÓ· ÚÔÛ·ıÔ‡Ó Ó· ÊÔÚ¤ÛÔ˘Ó ÂÈÛÙËÌÔÓÈ΋ Ù‹‚ÂÓÓÔ, ‰ÈfiÙÈ Ë ÂÈ-
  • 138. E¶I¢HMIE™ KATH°OPIøN 127 ÛÙ‹ÌË Â›Ó·È Ë Î˘Ú›·Ú¯Ë ‰‡Ó·ÌË ÛÙËÓ ÎÔÈÓˆÓ›· Ì·˜, ·ÏÏ¿ ÂÍ·ÎÔÏÔ˘ıÔ‡Ó Ó· ÈÛÙÂ‡Ô˘Ó Û fiÛ· ÈÛÙ‡ԢÓ. πÛÙÔÚÈο, fiÛÔ Ë ÂÈÛÙ‹ÌË ·ÔÎÙÔ‡Û ÂÚÈÛ- ÛfiÙÂÚË ÛËÌ·Û›·, ÙfiÛÔ Ë ‚ȈÛÈÌfiÙËÙ· fiÏˆÓ ÙˆÓ Û˘ÛÙËÌ¿ÙˆÓ ›ÛÙˆ˜ ¿Ú¯È- Û ӷ ÂÍ·ÚÙ¿Ù·È ¿ÌÂÛ· ·fi ÙËÓ ÂÈÚ·Ì·ÙÈ΋ ÂȂ‚·›ˆÛË Û˘ÁÎÂÎÚÈÌ¤ÓˆÓ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌÒÓ. ŒÙÛÈ, ÔÈ ÂÈÛÙ‹ÌÔÓ˜ Ù˘ ÂÔ¯‹˜ ÂÚ¢ÓÔ‡Û·Ó ÛÙÔȯÂȈ̤ӷ Û›- ÙÈ· Î·È ÂÚÓÔ‡Û·Ó ·fi ¤ÏÂÁ¯Ô ÙȘ ‡ÔÙ˜ ÁÈ· Ì·Á›· Á˘Ó·›Î˜ ¯ÚËÛÈÌÔ- ÔÈÒÓÙ·˜ ÌÂıfi‰Ô˘˜ Ô˘ ıˆÚÔ‡ÓÙ·Ó ·˘ÛÙËÚ¤˜ Î·È ÂÈÛÙËÌÔÓÈΤ˜. ∆· ÂÌÂÈÚÈο ‰Â‰Ô̤ӷ Ô˘ ı· ηٷ‰Â›ÎÓ˘·Ó ÙËÓ ‡·ÚÍË Ì·ÁÈÛÛÒÓ ı· ÛÙ‹ÚÈ- ˙·Ó Î·È ÙËÓ ›ÛÙË ÛÙÔÓ ™·Ù·Ó¿, Ë ÔÔ›· ı· ÂÓ›Û¯˘Â, Ì ÙË ÛÂÈÚ¿ Ù˘, ÙËÓ ›ÛÙË ÛÙÔÓ £Âfi. øÛÙfiÛÔ, Ë Û˘ÌÌ·¯›· ÌÂٷ͇ ıÚËÛΛ·˜ Î·È ÂÈÛÙ‹Ì˘ ‰ÂÓ ‹Ù·Ó ·ÚÚ·Á‹˜. O ·ıÂ˚ÛÌfi˜ ˆ˜ ıÂÌÈÙ‹ ÊÈÏÔÛÔÊÈ΋ ı¤ÛË ÁÈÓfiÙ·Ó fiÏÔ Î·È ÈÔ ‰ËÌÔÊÈÏ‹˜ Î·È ÔÈ ÂÎÎÏËÛÈ·ÛÙÈΤ˜ ·Ú¯¤˜ ‰È·ÎÈÓ‰‡Ó¢·Ó ÔÏÏ¿, ÂÚÈ̤ÓÔÓÙ·˜ ·fi ÙÔ˘˜ ÂÈÛÙ‹ÌÔÓ˜ Î·È ÙÔ˘˜ ‰È·ÓÔÔ˘Ì¤ÓÔ˘˜ Ó· ¿ÚÔ˘Ó ı¤ÛË. Ÿˆ˜ ÛË- Ì›ˆÓ ¤Ó·˜ ·fi ÙÔ˘˜ ·Ú·ÙËÚËÙ¤˜ ÌÈ·˜ ‰›Î˘ Ô˘ ¤ÁÈÓ ÙÔÓ 17Ô ·ÈÒÓ· Î·È ÛÙËÓ ÔÔ›· ‰Èη˙fiÙ·Ó ˆ˜ Ì¿ÁÔ˜ οÔÈÔ˜ Î. NÙ¿ÚÂÏ: «OÈ ¿ıÂÔÈ ·ÊıÔÓÔ‡Ó ÛÙȘ Ë̤Ú˜ Ì·˜ Î·È Ë Ì·Á›· ·ÌÊÈÛ‚ËÙ›ٷÈ. ∞Ó ‰ÂÓ ˘¿Ú¯ÂÈ Ú¿ÁÌ·ÙÈ Ô‡- Ù ‰·ÈÌÔÓÈÛÌfi˜ Ô‡Ù ̷Á›·, ÁÈ·Ù› Ó· ÈÛÙ¤„Ô˘Ì ˆ˜ ˘¿Ú¯Ô˘Ó Î·È ‰È¿- ‚ÔÏÔÈ; ∫È ·Ó ‰ÂÓ ˘¿Ú¯Ô˘Ó ‰È¿‚ÔÏÔÈ, ‰ÂÓ ˘¿Ú¯ÂÈ Ô‡Ù £Âfi˜» (Walker 1981, Û. 71). O ™∞∆∞Nπ™∆π∫O™ ¶∞Nπ∫O™ ∫∞π ∏ «ª∞°π™™OºOµπ∞» ∆Ô Î·Ï‡ÙÂÚÔ Û‡Á¯ÚÔÓÔ ·Ú¿‰ÂÈÁÌ· «Ì·ÁÈÛÛÔÊÔ‚›·˜» ı· Ú¤ÂÈ Ó· Â›Ó·È Ô «Û·Ù·ÓÈÛÙÈÎfi˜ ·ÓÈÎfi˜» Ù˘ ‰ÂηÂÙ›·˜ ÙÔ˘ ’80, ÛÙȘ ∏¶∞. ∂ΛÓË ÙËÓ ÂÔ- ¯‹ ˘‹Ú¯Â Ë ÂÔ›ıËÛË ˆ˜ ¯ÈÏÈ¿‰Â˜ Û·Ù·ÓÈÛÙÈΤ˜ ·ÈÚ¤ÛÂȘ ‰ÚÔ‡Û·Ó Ì˘- ÛÙÈο ÛÙË ¯ÒÚ·. ∆· ̤ÏË ÙÔ˘˜ ˘ÔÙ›ıÂÙ·È ˆ˜ ı˘Û›·˙·Ó Î·È ·ÎÚˆÙËÚ›·˙·Ó ˙Ò·, ηÎÔÔÈÔ‡Û·Ó ÛÂÍÔ˘·ÏÈÎÒ˜ ÌÈÎÚ¿ ·È‰È¿ Î·È ‰ÈÔÚÁ¿ÓˆÛ·Ó Û·Ù·ÓÈÛÙÈ- Τ˜ ÈÂÚÔÙÂÏÂÛٛ˜. ™ÙÔ ‚È‚Ï›Ô O Û·Ù·ÓÈÛÙÈÎfi˜ ÙÚfiÌÔ˜ (The Satanic Scare), ÔÈ ∆˙¤È̘ ƒ›ÙÛ·ÚÓÙÛÔÓ (James Richardson), ∆˙fiÂÏ ªÂÛÙ (Joel Best) Î·È NÙ¤È- ‚ÈÓÙ ªÚfiÌϸ (David Bromley) ˘ÔÛÙËÚ›˙Ô˘Ó Ì ÂÈÛÙÈο ÂȯÂÈÚ‹Ì·Ù· fiÙÈ Ë ‰ËÌfiÛÈ· Û˘˙‹ÙËÛË Á‡Úˆ ·fi ÙȘ ÛÂÍÔ˘·ÏÈΤ˜ ηÎÔÔÈ‹ÛÂȘ, ÙÔÓ Û·- Ù·ÓÈÛÌfi, ÙÔ˘˜ Ì·ÓÈ·ÎÔ‡˜ ‰ÔÏÔÊfiÓÔ˘˜ ‹ ÙËÓ ·È‰È΋ ÔÚÓÔÁÚ·Ê›· ·ÔÙÂÏ› ‚·ÚfiÌÂÙÚÔ Â˘Ú‡ÙÂÚˆÓ ÎÔÈÓˆÓÈÎÒÓ Êfi‚ˆÓ Î·È ¿Á¯Ô˘˜. O Û·Ù·ÓÈÛÙÈÎfi˜ ·- ÓÈÎfi˜ ‹Ù·Ó ÌÈ· ÂÚ›ÙˆÛË ËıÈÎÔÏÔÁÈÎÔ‡ ·ÓÈÎÔ‡, ηٿ ÙËÓ ÔÔ›· «ÌÈ· η- Ù¿ÛÙ·ÛË, ¤Ó· ÂÂÈÛfi‰ÈÔ, ¤Ó· ÚfiÛˆÔ ‹ ÌÈ· ÔÌ¿‰· ·ÓıÚÒˆÓ ·Ó·‰ÂÈ- ÎÓ‡ÂÙ·È Î·È ÚÔ‚¿ÏÏÂÙ·È ˆ˜ ·ÂÈÏ‹ ηٿ ÙˆÓ ÎÔÈÓˆÓÈÎÒÓ ·ÍÈÒÓ Î·È Û˘Ì- ÊÂÚfiÓÙˆÓØ Ë Ê‡ÛË Ù˘ ·ÚÔ˘ÛÈ¿˙ÂÙ·È Ì ÙÚfiÔ ÛÙ˘ÏÈ˙·ÚÈṲ̂ÓÔ Î·È ÛÙÂÚÂ- fiÙ˘Ô ·fi Ù· ̤۷ Ì·˙È΋˜ ÂÓË̤ڈÛË˜Ø Ù· ËıÈο Ô‰ÔÊÚ¿ÁÌ·Ù· Â·Ó- ‰ÚÒÓÔÓÙ·È ·fi ·Ú¯ÈÛ˘ÓÙ¿ÎÙ˜, ÎÏËÚÈÎÔ‡˜, ÔÏÈÙÈÎÔ‡˜ Î·È ¿ÏÏÔ˘˜ ÔÚıÒ˜ ÛÎÂÙfiÌÂÓÔ˘˜ ÔÏ›ÙÂ˜Ø ÎÔÈÓˆÓÈο ηٷÍȈ̤ÓÔÈ ÂȉÈÎÔ› ‰È·ÎËÚ‡ÛÛÔ˘Ó ÙȘ
  • 139. 128 MEPO™ ¢EYTEPO. æEY¢OE¶I™THMH KAI ¢EI™I¢AIMONIA ‰È·ÁÓÒÛÂȘ Î·È ÙȘ ıÂÚ·›˜ ÙÔ˘˜ Î·È ÂÈÓÔÔ‡ÓÙ·È ‹ ÂÊ·ÚÌfi˙ÔÓÙ·È ÙÚfiÔÈ ·ÓÙÈÌÂÙÒÈÛ˘. TÔ Ê·ÈÓfiÌÂÓÔ ÛÙË Û˘Ó¤¯ÂÈ· ÂÍ·Ê·Ó›˙ÂÙ·È, ÂÚÈıˆÚÈÔÔÈ›- Ù·È ‹ ÂÎÊ˘Ï›˙ÂÙ·È» (1991, Û. 23). ∆¤ÙÔÈÔ˘ ›‰Ô˘˜ Û˘Ì‚¿ÓÙ· ¯ÚËÛÈÌÔÔÈÔ‡- ÓÙ·È ˆ˜ fiÏ· «ÛÙȘ ÂÎÛÙÚ·Ù›˜ ‰È·ÊfiÚˆÓ ÔÏÈÙÈÎÒÓ ÔÌ¿‰ˆÓ», ·fi ÙȘ Ôԛ˜, Ì ÙË Û˘ÁΤÓÙÚˆÛË Ù˘ ÚÔÛÔ¯‹˜ Ù˘ ÎÔÈÓ‹˜ ÁÓÒÌ˘ ÛÙÔ ÂÓ ÏfiÁˆ ı¤Ì· Î·È ÛÙËÓ Â›Ï˘Û‹ ÙÔ˘, οÔÈÔ˜ ¤¯ÂÈ Ó· ÎÂÚ‰›ÛÂÈ Î·È Î¿ÔÈÔ˜ ¿ÏÏÔ˜ Ó· ¯¿ÛÂÈ. ™‡Ìʈӷ Ì ÙÔ˘˜ Û˘ÁÁÚ·Ê›˜ ·˘ÙÔ‡˜, ÛÙÔȯ›· Ô˘ Ó· ÛÙËÚ›˙Ô˘Ó ÙËÓ ‡·ÚÍË Â˘Ú¤ˆ˜ ‰È·‰Â‰ÔÌ¤ÓˆÓ Û·Ù·ÓÈÛÙÈÎÒÓ Ï·ÙÚÂÈÒÓ, Û˘ÁÎÂÓÙÚÒÛÂˆÓ Ì·ÁÈÛÛÒÓ Î·È ÙÂÏÂÙÔ˘ÚÁÈÎÒÓ Î·ÎÔÔÈ‹ÛÂˆÓ ·È‰ÈÒÓ ‰ÂÓ ˘¿Ú¯Ô˘Ó. ∞ÛÊ·- ÏÒ˜, ˘¿Ú¯Ô˘Ó ‰È¿ÊÔÚ˜ ÁÚ·ÊÈΤ˜ ÊÈÁÔ‡Ú˜ Ô˘ ‰›ÓÔ˘Ó Û˘ÓÂÓÙ‡ÍÂȘ Û ÙÔÎ-ÛfiÔ˘ ‹ ÊÔÚÔ‡Ó Ì·‡Ú· Î·È Î·›Ó ı˘ÌÈ¿Ì·Ù·, ·ÏÏ¿ fiÏÔÈ ·˘ÙÔ› ‰ÂÓ Â›Ó·È ··Ú·›ÙËÙ· ·‰›ÛÙ·ÎÙÔÈ Î·ÎÔ‡ÚÁÔÈ Ô˘ ˘ÔÙ›ıÂÙ·È ˆ˜ ˘ÔÓÔÌÂ‡Ô˘Ó ÙËÓ ÎÔÈÓˆÓ›· Î·È ‰È·Êı›ÚÔ˘Ó ÙËÓ ËıÈ΋ Ù˘ ·ÓıÚˆfiÙËÙ·˜. ¶ÔÈÔ˜ ¿ÏψÛÙ ı· ÈÛ¯˘ÚÈ˙fiÙ·Ó Î¿ÙÈ Ù¤ÙÔÈÔ; ∆Ô ÎÏÂȉ› ÁÈ· fiÏ· ·˘Ù¿ ‚Ú›ÛÎÂÙ·È ÛÙËÓ ·¿ÓÙËÛË ÙÔ˘ ÂÚˆÙ‹Ì·ÙÔ˜: «¶ÔÈÔ˜ ¤¯ÂÈ ·Ó¿ÁÎË ÙȘ Û·Ù·ÓÈÛÙÈΤ˜ Ï·ÙÚ›˜;». ∏ ·¿ÓÙËÛË Â›Ó·È: «OÚÈ- Ṳ̂ÓÔÈ ·ÚÔ˘ÛÈ·ÛÙ¤˜ ÙÔÎ-ÛfiÔ˘, οÔÈÔÈ ÂΉfiÙ˜, ÔÈ ·ÓÙÈÛ·Ù·ÓÈÛÙÈΤ˜ ÔÌ¿- ‰Â˜, ÔÈ ÊÔÓÙ·ÌÂÓÙ·ÏÈÛÙ¤˜ fiÏˆÓ ÙˆÓ ıÚËÛÎÂÈÒÓ Î·È Î¿ÔȘ Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤Ó˜ ıÚËÛ΢ÙÈΤ˜ ÔÚÁ·ÓÒÛÂȘ». ŸÏÔÈ ·˘ÙÔ› ¤¯Ô˘Ó Ó· ÎÂÚ‰›ÛÔ˘Ó ·fi Ù¤ÙÔÈÔ˘˜ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌÔ‡˜. «∂‰Ò Î·È Ôχ ηÈÚfi», ·Ó·Ê¤ÚÔ˘Ó ÔÈ Û˘ÁÁÚ·Ê›˜, «Ô Û·Ù·- ÓÈÛÌfi˜ ·ÔÙÂÏ› ÌfiÓÈÌÔ ı¤Ì· ÛÙ· ÚÔÁÚ¿ÌÌ·Ù· ÙˆÓ ıÚËÛ΢ÙÈÎÒÓ ÙËÏÂÔ- ÙÈÎÒÓ ÛÙ·ıÌÒÓ Î·È ÙˆÓ ÂÚÈıˆÚÈ·ÎÒÓ ÙÔÎ-ÛfiÔ˘. ∆ÒÚ· Ô Û·Ù·ÓÈÛÌfi˜ ¤¯ÂÈ ‰ÈÂÈÛ‰‡ÛÂÈ ÛÙ· ‰ÂÏÙ›· Âȉ‹ÛÂˆÓ «Â˘ÚÂÒÓ» ηӷÏÈÒÓ Î·È Û ˙ÒÓ˜ ˘„Ë- ÏfiÙÂÚ˘ ÙËÏÂı¤·Û˘, Ì ÂȉÈο ÚÂÔÚÙ¿˙, ÓÙÔÎÈÌ·ÓÙ¤Ú, Î·È ÙËÏÂÙ·Èӛ˜ Á‡- Úˆ ·fi ÙȘ Û·Ù·ÓÈÛÙÈΤ˜ Ï·ÙÚ›˜. ŸÏÔ Î·È ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔÈ ·ÛÙ˘ÓÔÌÈÎÔ›, ÎÔÈ- ÓˆÓÈÎÔ› ÏÂÈÙÔ˘ÚÁÔ› Î·È ¿ÏÏÔÈ ‰ËÌfiÛÈÔÈ ·ÍȈ̷ÙÔ‡¯ÔÈ Û˘ÌÌÂÙ¤¯Ô˘Ó Û ÛÂÌÈ- Ó¿ÚÈ·, Ô˘ ÏËÚÒÓÔÓÙ·È ·fi ÙÔ˘˜ ÊÔÚÔÏÔÁÔ˘Ì¤ÓÔ˘˜, ÁÈ· Ó· ·ÔÎÙ‹ÛÔ˘Ó ÙËÓ Î·Ù¿ÏÏËÏË ÂÎ·›‰Â˘ÛË, ÒÛÙ ӷ ·ÓÙÈÎÚÔ‡ÛÔ˘Ó ÙÔÓ Û·Ù·ÓÈÛÙÈÎfi ΛӉ˘- ÓÔ» (Û. 3). ∞˘Ù‹ Â›Ó·È Ë ÚÔ‹ ÏËÚÔÊÔÚÈÒÓ Ô˘ ˘ÚÔ‰ÔÙ› ÙÔÓ ‚Úfi¯Ô ·Ó¿- ‰Ú·Û˘ Î·È Ô˘ Ô‰ËÁ› ÙÔ Ê·ÈÓfiÌÂÓÔ Ù˘ «Ì·ÁÈÛÛÔÊÔ‚›·˜» Û ˘„ËÏfiÙÂÚ· Â›‰· ÔÏ˘ÏÔÎfiÙËÙ·˜. ∆Ô Î›ÓËÙÚÔ, fiˆ˜ Î·È ÙÔ fiÏÔ Ê·ÈÓfiÌÂÓÔ, Â·Ó¤Ú¯ÂÙ·È ÈÛÙÔÚÈο ·fi ·È- ÒÓ· Û ·ÈÒÓ· ˆ˜ ̤ÛÔ ÌÂÙ¿ıÂÛ˘ Ù˘ ÚÔÛˆÈ΋˜ ¢ı‡Ó˘ — ڛ͠ٷ ÚÔ- ‚Ï‹Ì·Ù¿ ÛÔ˘ ÛÙÔÓ ÎÔÓÙÈÓfiÙÂÚÔ Â¯ıÚfi. fiÛÔ ÈÔ ÌÔ¯ıËÚfi˜ Â›Ó·È ·˘Ùfi˜ ÙfiÛÔ ÙÔ Î·Ï‡ÙÂÚÔ. π‰·ÓÈÎfiÙÂÚÔ˜ ·Ô‰ÈÔÔÌ·›Ô˜ ÙÚ¿ÁÔ˜, Ê˘ÛÈο, Â›Ó·È Ô ›‰ÈÔ˜ Ô ™·Ù·Ó¿˜, ·Ú¤· Ì ÙË ıËÏ˘Î‹ Û˘ÓÂÚÁfi ÙÔ˘, ÙË Ì¿ÁÈÛÛ·. Ÿˆ˜ ·Ú·ÙËÚ› Ô ÎÔÈÓˆÓÈÔÏfiÁÔ˜ ∫¿È ŒÚÈÎÛÔÓ (K. Erikson), «‰ÂÓ ˘¿Ú¯ÂÈ ›Ûˆ˜ ηӤӷ ¿Ï- ÏÔ Â›‰Ô˜ ÂÁÎÏ‹Ì·ÙÔ˜ ÛÙËÓ ÈÛÙÔÚ›· Ô˘ Ó· ·ÔÙÂÏ› ηχÙÂÚÔ ‰Â›ÎÙË ÎÔÈ- ÓˆÓÈ΋˜ ·Ó·ÛٿوÛ˘ Î·È ·ÏÏ·Á‹˜, ‰Â‰Ô̤ÓÔ˘ fiÙÈ Ê·ÈÓfiÌÂÓ· “Ì·ÁÈÛÛÔÊÔ- ‚›·˜” ¤¯Ô˘Ó ÁÂÓÈο ·Ú·ÙËÚËı› Û ÎÔÈӈӛ˜ ÛÙȘ Ôԛ˜ ÔÈ Î˘Ú›·Ú¯Â˜ ıÚË-
  • 140. E¶I¢HMIE™ KATH°OPIøN 129 Û΢ÙÈΤ˜ ÂÔÈı‹ÛÂȘ Â›Ó·È Ú¢ÛÙ¤˜ — Û ÎÔÈӈӛ˜, ı· ϤÁ·ÌÂ, Ô˘ ¤¯Ô˘Ó Ó· ·ÓÙÈÌÂÙˆ›ÛÔ˘Ó Î¿ÔÈ· ÌÂÙ·ÙfiÈÛË ÔÚ›ˆÓ» (1966, Û. 153). °È· Ù· Ê·È- ÓfiÌÂÓ· «Ì·ÁÈÛÛÔÊÔ‚›·˜» ηٿ ÙÔÓ 15Ô Î·È 16Ô ·ÈÒÓ·, Ì¿ÏÈÛÙ·, Ô ·ÓıÚˆ- ÔÏfiÁÔ˜ ª¿Ú‚ÈÓ Ã¿ÚȘ (M. Harris) ˘ÔÁÚ¿ÌÌÈ˙ fiÙÈ «ÙÔ Î‡ÚÈÔ ·ÔÙ¤ÏÂÛÌ· ÙÔ˘ fiÏÔ˘ Û˘ÛÙ‹Ì·ÙÔ˜ Ô˘ ÂÁηı›‰Ú˘Û ÙÔ Î˘Ó‹ÁÈ ÙˆÓ Ì·ÁÈÛÛÒÓ ‹Ù·Ó ˆ˜ ÔÈ ÊÙˆ¯Ô› ¿Ú¯ÈÛ·Ó Ó· ÈÛÙÂ‡Ô˘Ó fiÙÈ ÙÔ˘˜ η٤ÙÚ¯·Ó Ì¿ÁÈÛÛ˜ Î·È ‰È¿‚Ô- ÏÔÈ Î·È fi¯È Ú›ÁÎÈ˜ Î·È ¿˜. ŒÛÙ·ÍÂ Ë ÛÙ¤ÁË ÛÔ˘, ·¤‚·ÏÂ Ë ·ÁÂÏ¿‰· ÛÔ˘, ηٷÛÙÚ¿ÊËÎ·Ó Ù· Û·ÚÙ¿ ÛÔ˘, Í›ÓÈÛ ÙÔ ÎÚ·Û› ÛÔ˘, fiÓÂÛ ÙÔ ÎÂ- Ê¿ÏÈ ÛÔ˘, ¤ı·Ó ÙÔ ·È‰› ÛÔ˘; ◊Ù·Ó ¤ÚÁÔ Ì·ÁÈÛÛÒÓ. ∞·Û¯ÔÏË̤ÓÔÈ Ì ÙȘ Ê·ÓÙ·ÛÙÈΤ˜ ‰Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ˜ ÙˆÓ ‰·ÈÌÔÓ›ˆÓ ·˘ÙÒÓ, ÔÈ ·ÏÏfiÊÚÔÓ˜, ·Ô- ÍÂӈ̤Ó˜, ÂÍ·ıÏȈ̤Ó˜ Ì¿˙˜ ηÙËÁÔÚÔ‡Û·Ó ÙÔÓ ¢È¿‚ÔÏÔ Ô˘ ÔÚÁ›·˙ ÂȘ ‚¿ÚÔ˜ ÙÔ˘˜ ·ÓÙ› ÁÈ· ÙÔÓ ‰È·Êı·Ṳ́ÓÔ ÎÏ‹ÚÔ Î·È ÙÔ˘˜ ¿ÏËÛÙÔ˘˜ ·ÚÈÛÙÔ- ÎÚ¿Ù˜» (1974, Û. 205). ∆Ô ‚È‚Ï›Ô ÙÔ˘ ∆˙¤ÊÚ˘ µ›ÎÙÔÚ (J. Victor) ™·Ù·ÓÈÛÙÈÎfi˜ ·ÓÈÎfi˜: ∏ ‰ËÌÈ- Ô˘ÚÁ›· ÂÓfi˜ Û‡Á¯ÚÔÓÔ˘ ̇ıÔ˘ (Satanic Panic: The Creation of a Contempo- rary Legend, 1993) ·ÔÙÂÏ› ÙËÓ Î·Ï‡ÙÂÚË Ì¤¯ÚÈ ÙÒÚ· ·Ó¿Ï˘ÛË ÙÔ˘ ı¤Ì·- ÙÔ˜ Î·È Ô ˘fiÙÈÙÏfi˜ ÙÔ˘ Û˘ÓÔ„›˙ÂÈ ÙË ı¤ÛË ÙÔ˘ Û˘ÁÁڷʤ· Û¯ÂÙÈο Ì ÙÔ Ê·ÈÓfiÌÂÓÔ. O µ›ÎÙÔÚ ·ÓȯÓ‡ÂÈ ÙËÓ ·Ó¿Ù˘ÍË ÙÔ˘ ̇ıÔ˘ ÙˆÓ Û·Ù·ÓÈÛÙÈÎÒÓ Ï·ÙÚÂÈÒÓ Û˘ÁÎÚ›ÓÔÓÙ¿˜ ÙÔÓ Ì ¿ÏÏÔ˘˜ ·ÓÈÎÔ‡˜ ˘ÔÎÈÓÔ‡ÌÂÓÔ˘˜ ·fi ‰È·- ‰fiÛÂȘ Î·È Ì ¿ÏϘ ÌÔÚʤ˜ Ì·˙È΋˜ ˘ÛÙÂÚ›·˜. ¶·Ú¿ÏÏËÏ· ‰Â›¯ÓÂÈ Ò˜ ·- Ú·Û‡ÚÂÙ·È Ô ÎfiÛÌÔ˜ Û ٤ÙÔÈÔ˘ ›‰Ô˘˜ Ê·ÈÓfiÌÂÓ·. ∏ Û˘ÌÌÂÙÔ¯‹ Û ·˘Ù¿ Û˘Ó‰¤ÂÙ·È Ì ÌÈ· ÛÂÈÚ¿ „˘¯ÔÏÔÁÈÎÒÓ ·Ú·ÁfiÓÙˆÓ Î·È ÎÔÈÓˆÓÈÎÒÓ ‰˘Ó¿ÌÂ- ˆÓ, ÛÂ Û˘Ó‰˘·ÛÌfi Ì ÙËÓ ÂÈÛÚÔ‹ ÏËÚÔÊÔÚÈÒÓ ·fi Û‡Á¯ÚÔÓ˜ Î·È ÈÛÙÔÚÈ- Τ˜ ËÁ¤˜. ™ÙË ‰ÂηÂÙ›· ÙÔ˘ ’70 ˘‹Ú¯·Ó ‰È·‰fiÛÂȘ ÁÈ· ÂÈΛӉ˘Ó˜ ıÚË- Û΢ÙÈΤ˜ Ï·ÙÚ›˜, ·ÎÚˆÙËÚÈ·ÛÌÔ‡˜ ·ÁÂÏ¿‰ˆÓ Î·È ı˘Û›Â˜ ˙ÒˆÓ Û ۷ٷ- ÓÈÛÙÈΤ˜ ÙÂÏÂÙÔ˘ÚÁ›Â˜. ™ÙË ‰ÂηÂÙ›· ÙÔ˘ ’80, Ë ∞ÌÂÚÈ΋ ‚ÔÌ‚·Ú‰›ÛÙËΠ·fi ‚È‚Ï›·, ¿ÚıÚ· Î·È ÙËÏÂÔÙÈΤ˜ ÂÎÔÌ¤˜ Û¯ÂÙÈο ÌÂ: ÙÔ Û‡Ó‰ÚÔÌÔ ÙˆÓ ÔÏ- Ï·ÏÒÓ ÚÔÛˆÈÎÔًوÓ, ÙÔ «Û·Ù·ÓÈÛÙÈÎfi» ¤Ì‚ÏËÌ· Ù˘ ÂÙ·ÈÚ›·˜ Procter & Gamble, ÙËÓ ÙÂÏÂÙÔ˘ÚÁÈ΋ ηÎÔÔ›ËÛË ·È‰ÈÒÓ, ÙËÓ ˘fiıÂÛË ª·Î ª¿Ú- ÙÈÓ* Î·È ÙË Ï·ÙÚ›· ÙÔ˘ ‰È·‚fiÏÔ˘Ø Ë ‰ÂηÂÙ›· ÙÔ˘ ’90 Ì·˜ ¤¯ÂÈ ÚÔÛʤÚÂÈ ÙÔÓ ·ÓÈÎfi ÁÈ· ÙËÓ ÙÂÏÂÙÔ˘ÚÁÈ΋ ÛÂÍÔ˘·ÏÈ΋ ηÎÔÔ›ËÛË ·È‰ÈÒÓ ÛÙËÓ ∞Á- ÁÏ›·, ·Ó·ÊÔÚ¤˜ fiÙÈ Ë ÂÎÎÏËÛ›· ÙˆÓ ªÔÚÌfiÓˆÓ, ÛÙȘ ∏¶∞, ¤¯ÂÈ ‰È·‚Úˆı› ·fi ‡Ô˘ÏÔ˘˜ Û·Ù·ÓÈÛÙ¤˜ Ô˘ ·ÛÂÏÁÔ‡Ó Û ÌÈÎÚ¿ ·È‰È¿ ηٿ ÙË ‰È¿ÚÎÂÈ· * ™.Ù.ª.: ∏ ˘fiıÂÛË ª·Î ª¿ÚÙÈÓ (McMartin) ·ÊÔÚÔ‡Û ÙËÓ Î·Ù·ÁÁÂÏ›· ÁÈ· ÛÂÍÔ˘- ·ÏÈ΋ ηÎÔÔ›ËÛË ·È‰ÈÒÓ ÂÓfi˜ ÓËÈ·ÁˆÁ›Ԣ ÛÙȘ ∏¶∞ ·fi ÙÔ˘˜ ›‰ÈÔ˘˜ ÙÔ˘˜ ‰·- ÛοÏÔ˘˜ ÙÔ˘˜. ¶·Ú¿ÏÏËÏ· Ì ÙË ÛÂÍÔ˘·ÏÈ΋ ηÎÔÔ›ËÛË, Ë ÔÈÎÔÁ¤ÓÂÈ· ª·Î ª¿Ú- ÙÈÓ, Ô˘ ‰Èˇı˘Ó ÙÔ ÓËÈ·ÁˆÁ›Ô, ηÙËÁÔÚ‹ıËΠfiÙÈ ˘Ô¯Ú¤ˆÓ ٷ ·È‰È¿ Ó· Û˘Ì- ÌÂÙ¤¯Ô˘Ó Û ۷ٷÓÈÛÙÈΤ˜ ÙÂÏÂÙ¤˜. ªÂÙ¿ ·fi Ê˘Ï·Î›ÛÂȘ Î·È Ù·Ï·ÈˆÚ›· ¯ÚfiÓˆÓ, ÔÈ ª·Î ª¿ÚÙÈÓ ÙÂÏÈο ··ÏÏ¿¯ıËÎ·Ó ·fi ÙȘ ηÙËÁÔڛ˜.
  • 141. 130 MEPO™ ¢EYTEPO. æEY¢OE¶I™THMH KAI ¢EI™I¢AIMONIA ÙˆÓ ÙÂÏÂÙÒÓ ÙÔ˘˜ Î·È ÙÔÓ Û·Ù·ÓÈÛÙÈÎfi ·ÓÈÎfi ÙÔ˘ ™·Ó NÙȤÁÎÔ (‚Ï. Victor 1993, Û. 24-25). OÈ ÂÚÈÙÒÛÂȘ ·˘Ù¤˜ ÙÚÔÊÔ‰fiÙËÛ·Ó ÙÔÓ ‚Úfi¯Ô ·Ó¿‰Ú·- Û˘. ∆ÒÚ·, fï˜, Ù· Ú¿ÁÌ·Ù· ·Ú¯›˙Ô˘Ó Ó· ·ÏÏ¿˙Ô˘Ó. ∆Ô 1994, ÁÈ· ·Ú¿- ‰ÂÈÁÌ·, ÙÔ ÀÔ˘ÚÁÂ›Ô ÀÁ›·˜ Ù˘ ªÂÁ¿Ï˘ µÚÂÙ·Ó›·˜ ‰ÈÂÓ‹ÚÁËÛ ÌÈ· ¤Ú¢- Ó· Ë ÔÔ›· ‰ÂÓ ·Ó·Î¿Ï˘„ ηӤӷ ·ÓÂÍ¿ÚÙËÙÔ ÛÙÔÈ¯Â›Ô Ô˘ Ó· ÛÙËÚ›˙ÂÈ ÙȘ ηٷı¤ÛÂȘ ·˘ÙÔÙÒÓ Ì·ÚÙ‡ÚˆÓ Û¯ÂÙÈο Ì ÙËÓ Î·ÎÔÔ›ËÛË ·È‰ÈÒÓ ·fi Û·Ù·ÓÈÛÙ¤˜. ™‡Ìʈӷ Ì ÙËÓ ∆˙ËÓ §· ºÔÓÙ·›Ó (J. La Fontaine), ηıËÁ‹ÙÚÈ· ÛÙËÓ ™¯ÔÏ‹ OÈÎÔÓÔÌÈÎÒÓ ÙÔ˘ §ÔÓ‰›ÓÔ˘, «oÈ ˘ÔÙÈı¤ÌÂÓ˜ ·Ôηχ„ÂȘ ο- ÔÈˆÓ ·È‰ÈÒÓ Û¯ÂÙÈο Ì ÙËÓ Î·ÎÔÔ›ËÛ‹ ÙÔ˘˜ ·fi Û·Ù·ÓÈÛÙ¤˜ ¤ÁÈÓ·Ó ˘fi ÙËÓ Â›‰Ú·ÛË ÙˆÓ ÂÓËϛΈÓ. ŒÓ· ̤ÚÔ˜ ÙˆÓ Î·Ù·ı¤ÛÂˆÓ ·˘ÙÒÓ ÚÔ‹Ïı ·fi ÙËÓ ›ÂÛË ‹ ÙËÓ Î·ıÔ‰‹ÁËÛË Ô˘ ‰¤¯ÙËÎ·Ó ÔÚÈṲ̂ӷ ·È‰È¿ ·fi ÙȘ ÌËÙ¤Ú˜ ÙÔ˘˜». ¶ÔÈ· ‹Ù·Ó Ë ‰‡Ó·ÌË Ô˘ ηÙˇı˘Ó ÙȘ ȤÛÂȘ ·˘Ù¤˜; OÈ ∂˘·ÁÁÂÏÈÎÔ› ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔ›, ÂÈο˙ÂÈ Ë §· ºÔÓÙ·›Ó: «∏ ÚÔ·Á¿Ó‰· ÙˆÓ ∂˘·Á- ÁÂÏÈÎÒÓ Î·Ù¿ ÙˆÓ Ó¤ˆÓ ıÚËÛ΢ÙÈÎÒÓ ÎÈÓËÌ¿ÙˆÓ ¿ÛÎËÛ ÈÛ¯˘Ú‹ Â›‰Ú·ÛË, ÂÓı·ÚÚ‡ÓÔÓÙ·˜ ÙÔÓ ÂÓÙÔÈÛÌfi ÂÚÈÙÒÛÂˆÓ Û·Ù·ÓÈÛÙÈ΋˜ ηÎÔÔ›ËÛ˘» (Shermer 1994, Û. 21). ∆O ∫πN∏ª∞ ∆∏™ ∞N∞∫∆øª∂N∏™ ªN∏ª∏™ ø™ º∞πNOª∂NO «ª∞°π™™OºOµπ∞™» ŒÓ· ÙÚÔÌ·ÎÙÈÎfi Ê·ÈÓfiÌÂÓÔ, Ô˘ ÌÔÚ› Ó· ·Ú·ÏÏËÏÈÛÙ› Ì ÙȘ «Ì·ÁÈÛ- ÛÔÊÔ‚›Â˜» ÙÔ˘ ÌÂÛ·›ˆÓ·, Â›Ó·È ÂΛÓÔ Ô˘ ¤¯ÂÈ Á›ÓÂÈ ÁÓˆÛÙfi ˆ˜ «Î›ÓËÌ· Ù˘ ·Ó·ÎÙÒÌÂÓ˘ ÌÓ‹Ì˘». ∞˘Ù¤˜ ÔÈ ·Ó·ÎÙÒÌÂÓ˜ ÌӋ̘ ›ӷÈ, ˘ÔÙ›ıÂÙ·È, ·Ó·ÌÓ‹ÛÂȘ ÛÂÍÔ˘·ÏÈ΋˜ ηÎÔÔ›ËÛ˘ ηٿ ÙËÓ ·È‰È΋ ËÏÈΛ·, ÔÈ Ôԛ˜ ¤¯Ô˘Ó ·ˆıËı› ·fi fiÛÔ˘˜ ‹ fiÛ˜ ÙËÓ ˘¤ÛÙËÛ·Ó Î·È Â·Ó¤Ú¯ÔÓÙ·È, ‰Âη- Âٛ˜ ·ÚÁfiÙÂÚ·, Ì ÙË ¯Ú‹ÛË ÂȉÈÎÒÓ ıÂÚ·¢ÙÈÎÒÓ Ù¯ÓÈÎÒÓ, Ô˘ Û˘ÌÂ- ÚÈÏ·Ì‚¿ÓÔ˘Ó ˘Ô‚ÔÏ‹ ÂÚˆÙ‹ÛˆÓ, ‡ÓˆÛË, ·Ó·‰ÚÔÌÈ΋ ‡ÓˆÛË (ηٿ ÙËÓ ÔÔ›· Ô ˘ÓˆÙÈ˙fiÌÂÓÔ˜ ÂÈÛÙÚ¤ÊÂÈ ÛÙËÓ ·È‰È΋ ËÏÈΛ· ÙÔ˘ Î·È ı˘Ì¿Ù·È Ú¿ÁÌ·Ù· Ô˘ ÓfiÌÈ˙ ˆ˜ ›¯Â ͯ¿ÛÂÈ), ÂÓ¤ÛÂȘ ÔÚÔ‡ ·ÏËı›·˜ Î·È ÂÚÌË- Ó›· ÔÓ›ڈÓ. ∂ΛÓÔ Ô˘ ‰ÈηÈÔÏÔÁ› ÙÔÓ ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÌfi ÙÔ˘ «ÎÈÓ‹Ì·ÙÔ˜» ·˘ÙÔ‡ ˆ˜ ‚Úfi¯Ô˘ ·Ó¿‰Ú·Û˘ Â›Ó·È Ô ÂÈÙ·¯˘ÓfiÌÂÓÔ˜ Ú˘ıÌfi˜ ·ÓÙ·ÏÏ·Á‹˜ ÏËÚÔÊÔÚÈÒÓ. O ıÂÚ·Â˘Ù‹˜ ‚¿˙ÂÈ Û˘Ó‹ıˆ˜ ÙÔÓ ÂÏ¿ÙË ÙÔ˘ Ó· ‰È·‚¿ÛÂÈ ‚È- ‚Ï›· Û¯ÂÙÈο Ì ÙËÓ ·Ó¿ÎÙËÛË ÌÓ‹Ì˘, Ó· ·Ú·ÎÔÏÔ˘ı‹ÛÂÈ Ì·ÁÓËÙÔÛÎÔË- ̤ӷ ÙÔÎ-ÛfiÔ˘ Û¯ÂÙÈο Ì ÙÔ ı¤Ì· Î·È Ó· Û˘ÌÌÂÙ¿Û¯ÂÈ ÛÂ Û˘Ì‚Ô˘Ï¢ÙÈΤ˜ ÔÌ¿‰Â˜ Ì·˙› Ì ¿ÏϘ Á˘Ó·›Î˜, Û˘Ó‹ıˆ˜, Ô˘ ¤¯Ô˘Ó ·Ó·Î·Ï¤ÛÂÈ ÌӋ̘ η- ÎÔÔ›ËÛ˘. ∂ÓÒ ÛÙËÓ ·Ú¯‹ Ù˘ ıÂÚ·›·˜ Ô Û˘ÌÌÂÙ¤¯ˆÓ ‰ÂÓ ¤¯ÂÈ Î·ÌÈ¿ ·Ó¿ÌÓËÛË Î·ÎÔÔ›ËÛ˘ ηٿ ÙËÓ ·È‰È΋ ÙÔ˘ ËÏÈΛ·, Û‡ÓÙÔÌ· ÙËÓ ·ÔÎÙ¿, ‡ÛÙÂÚ· ·fi ‚‰ÔÌ¿‰Â˜ ‹ Î·È Ì‹Ó˜ ˘Ô‚ÔÏ‹˜ ÛÙȘ ÂȉÈΤ˜ ıÂÚ·¢ÙÈΤ˜ ÙÂ- ¯ÓÈΤ˜. ™ÙÔ ÛËÌÂ›Ô ·˘Ùfi ·Ú¯›˙ÂÈ Ô ¯ÔÚfi˜ ÙˆÓ ÔÓÔÌ¿ÙˆÓ ÙˆÓ ı˘ÙÒÓ —·Ù¤- Ú·˜, ÌËÙ¤Ú·, ·Ô‡˜, ı›Ԙ, ·‰ÂÏÊfi˜, Ê›ÏÔÈ ÙÔ˘ ·Ù¤Ú· Î.Ù.Ï. ∞ÎÔÏÔ˘ı›
  • 142. E¶I¢HMIE™ KATH°OPIøN 131 Ë ·ÓÙÈ·Ú¿ıÂÛË Ì ÙÔ˘˜ ηÙËÁÔÚËı¤ÓÙ˜, Ô˘ ۯ‰fiÓ ¿ÓÙÔÙ ·ÚÓÔ‡ÓÙ·È ÙȘ ηÙËÁÔڛ˜, Î·È Ë ‰È·ÎÔ‹ οı ۯ¤Û˘ Ì·˙› ÙÔ˘˜. ∞ÔÙ¤ÏÂÛÌ·: ηÙÂ- ÛÙÚ·Ì̤Ó˜ ÔÈÎÔÁ¤ÓÂȘ (‚Ï. Hochman 1993). ∆fiÛÔ ÔÈ ÂȉÈÎÔ› Ô˘ ·Ô‰¤¯ÔÓÙ·È ÙË Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓË Ì¤ıÔ‰Ô fiÛÔ Î·È ÂΛ- ÓÔÈ Ô˘ ÙËÓ ·ÔÚÚ›ÙÔ˘Ó ˘ÔÏÔÁ›˙Ô˘Ó ˆ˜ ÙÔ˘Ï¿¯ÈÛÙÔÓ ¤Ó· ÂηÙÔÌ̇ÚÈÔ ¿Ó- ıÚˆÔÈ ¤¯Ô˘Ó «·Ó·ÎÙ‹ÛÂÈ» ÌӋ̘ ÛÂÍÔ˘·ÏÈ΋˜ ηÎÔÔ›ËÛ˘ ·fi ÙÔ 1988 Î·È ÌÂÙ¿, Î·È ÛÙÔÓ ·ÚÈıÌfi ·˘Ùfi ‰ÂÓ Û˘Ó˘ÔÏÔÁ›˙ÔÓÙ·È fiÛÔÈ Â›¯·Ó Ú¿ÁÌ·ÙÈ Î·ÎÔÔÈËı› ÛÂÍÔ˘·ÏÈο Î·È ÔÙ¤ ‰ÂÓ ÙÔ Í¤¯·Û·Ó (Crews et al. 1995, Loftus & Ketcham 1994, Pendergrast 1995). O Û˘ÁÁڷʤ·˜ ƒ›ÙÛ·ÚÓÙ °Ô˘¤ÌÛÙÂÚ (R. Webster), ÛÙÔ Ôχ ÂӉȷʤÚÔÓ ‚È‚Ï›Ô ÙÔ˘ °È·Ù› Ô ºÚfi˘Ó٠›¯Â ¿‰ÈÎÔ (Why Freud Was Wrong, 1995), ·ÓȯÓ‡ÂÈ ÙȘ Ú›˙˜ ÙÔ˘ ÎÈÓ‹Ì·ÙÔ˜ Û ÌÈ· ÔÌ¿‰· „˘- ¯ÔıÂÚ·¢ÙÒÓ Ù˘ ÂÚÈÔ¯‹˜ Ù˘ µÔÛÙÒÓ˘, Ô˘ ηٿ ÙË ‰È¿ÚÎÂÈ· Ù˘ ‰Âη- ÂÙ›·˜ ÙÔ˘ ’80, ÂËÚ·Ṳ̂ÓÔÈ ·fi ÙÔ ‚È‚Ï›Ô ∞ÈÌÔÌÈÍ›· ·Ù¤Ú·-ÎfiÚ˘ (Father- Daughter Incest, 1981) Ù˘ „˘¯È¿ÙÚÔ˘ ∆˙Ô‡ÓÙÈı äÚÌ·Ó (J. Herman), ¤ÊÙÈ·Í·Ó ÔÌ¿‰Â˜ ıÂÚ·›·˜ ÁÈ· ı‡Ì·Ù· ·ÈÌÔÌÈÍ›·˜. ªÈ· Î·È Ë ÛÂÍÔ˘·ÏÈ΋ ηÎÔÔ›Ë- ÛË Â›Ó·È ¤Ó· Ú·ÁÌ·ÙÈÎfi Î·È ÙÚ·ÁÈÎfi Ê·ÈÓfiÌÂÓÔ, ·˘Ù‹ Ë Î›ÓËÛË ·ÔÙ¤ÏÂÛ ¤Ó· ÛËÌ·ÓÙÈÎfi ‚‹Ì· ÁÈ· Ó· ¤ÏıÂÈ ÙÔ Úfi‚ÏËÌ· ÛÙÔ ÎÔÈÓˆÓÈÎfi ÚÔÛ΋ÓÈÔ. ¢˘- ÛÙ˘¯Ò˜, Ì·˙› Ì ·˘Ùfi ‹Ïı ÛÙÔ ÚÔÛ΋ÓÈÔ Î·È Ë È‰¤· fiÙÈ ÙÔ ˘ÔÛ˘Ó›‰ËÙÔ Â›- Ó·È ÌÈ· ·Ôı‹ÎË ·ˆıËÌ¤ÓˆÓ ·Ó·ÌÓ‹ÛˆÓ, Ì ‚¿ÛË ÙËÓ ÂÚÈÁÚ·Ê‹ ·fi ÙË Ã¤ÚÌ·Ó ÌÈ·˜ Á˘Ó·›Î·˜ Ù˘ ÔÔ›·˜ ÔÈ «Ì¤¯ÚÈ ÙfiÙ ·ˆıË̤Ó˜ ÌӋ̘» ÛÂ- ÍÔ˘·ÏÈ΋˜ ηÎÔÔ›ËÛ˘ ‹Ïı·Ó ÛÙÔ Êˆ˜ ηٿ ÙË ‰È¿ÚÎÂÈ· Ù˘ ıÂÚ·›·˜. ∞Ú- ¯Èο, Ù· ̤ÏË ÙˆÓ ÔÌ¿‰ˆÓ ıÂÚ·›·˜ ‹Ù·Ó, ·ÔÎÏÂÈÛÙÈο, ¿ÓıÚˆÔÈ Ô˘ Ô- Ù¤ ‰ÂÓ Í¤¯·Û·Ó ÙËÓ Î·ÎÔÔ›ËÛ‹ ÙÔ˘˜. ™Ù·‰È·Î¿, fï˜, fiˆ˜ ÛËÌÂÈÒÓÂÈ Ô °Ô˘¤ÌÛÙÂÚ, ¿Ú¯ÈÛ ӷ οÓÂÈ ÙËÓ ÂÌÊ¿ÓÈÛ‹ Ù˘ ÛÙȘ Û˘Ó·ÓÙ‹ÛÂȘ ·˘Ù¤˜ Ë ‰È·- ‰Èηۛ· Ù˘ ıÂÚ·¢ÙÈ΋˜ «·ÓÔÈÎÔ‰fiÌËÛ˘» ÙˆÓ ·Ó·ÌÓ‹ÛˆÓ. ∫˘ÓËÁÒÓÙ·˜ ÙȘ ÎÚ˘Ì̤Ó˜ ÌӋ̘ Ô˘ ˘ÔÙ›ıÂÙ·È fiÙÈ ı· ÂÍËÁÔ‡Û·Ó Ù· Û˘ÌÙÒÌ·Ù· Ô˘ ›¯·Ó ÔÈ Á˘Ó·›Î˜ ·˘Ù¤˜, ÔÈ „˘¯ÔıÂÚ·Â˘Ù¤˜ ¯ÚËÛÈÌÔÔÈÔ‡Û·Ó Û˘¯Ó¿ ÌÈ· ̤ıÔ‰Ô ¯ÚÔÓÈο ÂÚÈÔÚÈṲ̂Ó˘ ÔÌ·‰È΋˜ ıÂÚ·›·˜. ™ÙÔ ÍÂΛÓËÌ· ÙˆÓ ‰¤Î· ‹ ‰Ò‰Âη ‚‰ÔÌ·‰È·›ˆÓ Û˘Ó·- ÓÙ‹ÛˆÓ, ÔÈ ·ÛıÂÓ›˜ ·ÚÔÙÚ‡ÓÔÓÙ·Ó Ó· ı¤ÛÔ˘Ó ÔÚÈṲ̂ÓÔ˘˜ ÛÙfi¯Ô˘˜. °È· ÔÏÏÔ‡˜ ·fi ÙÔ˘˜ ·ÛıÂÓ›˜ Ô˘ ‰ÂÓ Â›¯·Ó ·Ó·ÌÓ‹ÛÂȘ ηÎÔÔ›- ËÛ˘, ÛÙfi¯Ô˜ ‹Ù·Ó Ë ·Ó¿ÎÙËÛË ÙˆÓ ·Ó·ÌÓ‹ÛÂˆÓ ·˘ÙÒÓ. ªÂÚÈÎÔ› ¤ıÂ- Ù·Ó ÛÙfi¯Ô˘˜ ÙÔ˘ Ù‡Ô˘ «ı¤Ïˆ ·ÏÒ˜ Ó· Ìˆ ÛÙËÓ ÔÌ¿‰· Î·È Ó· ÓÈÒ- Ûˆ ˆ˜ ·Ó‹Îˆ Û’ ·˘Ù‹Ó». ⁄ÛÙÂÚ· ·fi ÙËÓ ¤ÌÙË Û˘Ó¿ÓÙËÛË, Ô ıÂ- Ú·Â˘Ù‹˜ ˘ÂÓı‡ÌÈ˙ ÛÙËÓ ÔÌ¿‰· fiÙÈ Â›¯·Ó ‹‰Ë ÊÙ¿ÛÂÈ ÛÙÔ Ì¤ÛÔ Ù˘ ıÂÚ·›·˜ ÙÔ˘˜, οÙÈ Ô˘ ·ÔÙÂÏÔ‡Û ÍÂοı·ÚÔ ˘·ÈÓÈÁÌfi fiÙÈ Ô ¯Úfi- ÓÔ˜ ÙÂÏ›ˆÓÂ. ŒÙÛÈ, ηıÒ˜ Ì ÙÔÓ ÙÚfiÔ ·˘Ùfi Ë ›ÂÛË ÁÈ· ·ÔÙÂϤ- ÛÌ·Ù· ÁÈÓfiÙ·Ó ÈÔ ¤ÓÙÔÓË, ÔÈ Á˘Ó·›Î˜ Ô˘ ‰ÂÓ Â›¯·Ó Ù¤ÙÔȘ ·Ó·- ÌÓ‹ÛÂȘ ¿Ú¯È˙·Ó Û˘¯Ó¿ Ó· ‚ϤÔ˘Ó ÂÈÎfiÓ˜ ÛÂÍÔ˘·ÏÈ΋˜ ηÎÔÔ›ËÛ˘
  • 143. 132 MEPO™ ¢EYTEPO. æEY¢OE¶I™THMH KAI ¢EI™I¢AIMONIA ·fi ÙÔÓ ·Ù¤Ú· ÙÔ˘˜ ‹ ¿ÏÏÔ˘˜ ÂÓËÏ›ÎÔ˘˜ Î·È ÔÈ ÂÈÎfiÓ˜ ·˘Ù¤˜ ÂÚÌË- Ó‡ÔÓÙ·Ó ˆ˜ ÌӋ̘ ‹ «Í·ÊÓÈΤ˜ ·Ó·Ï·Ì¤˜» ·fi ÙÔ ·ÚÂÏıfiÓ (1995, Û. 519). O ‚Úfi¯Ô˜ ·Ó¿‰Ú·Û˘ ÙÔ˘ ÎÈÓ‹Ì·ÙÔ˜ ¿Ú¯ÈÛ ϤÔÓ Ó· ·˘ÙÔ-ÔÚÁ·ÓÒÓÂÙ·È, ˘fi ÙËÓ ÂÓı¿ÚÚ˘ÓÛË ÙÔ˘ „˘¯ÔıÂÚ·Â˘Ù‹ ∆˙¤ÊÚ˘ ª¿ÛÔÓ (Jeffrey Masson) Î·È ÙÔ˘ ‚È‚Ï›Ô˘ ÙÔ˘ ∏ Â›ıÂÛË Î·Ù¿ Ù˘ ·Ï‹ıÂÈ·˜ (The Assault On Truth, 1984), ÛÙÔ ÔÔ›Ô Ô Û˘ÁÁڷʤ·˜ ·¤ÚÚÈÙ ÙÔÓ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌfi ÙÔ˘ ºÚfi˘ÓÙ fiÙÈ Ë ·È‰È΋ ÛÂÍÔ˘·ÏÈ΋ ηÎÔÔ›ËÛË ‹Ù·Ó ÌÈ· Ê·ÓÙ·Û›ˆÛË Î·È ˘ÔÛÙ‹ÚÈ˙ ˆ˜ Ë ·Ú¯È΋ ı¤ÛË ÙÔ˘ ºÚfi˘ÓÙ —fiÙÈ Ë ÛÂÍÔ˘·ÏÈ΋ ηÎÔÔ›ËÛË Ô˘ ÙfiÛÔ Û˘¯Ó¿ ·Ó¤ÊÂÚ·Ó ÔÈ ·ÛıÂÓ›˜ ÙÔ˘ ‹Ù·Ó Ú·ÁÌ·ÙÈ΋, Â˘Ú‡Ù·Ù· ‰È·‰Â‰Ô̤ÓË Î·È ˘‡ı˘ÓË ÁÈ· ÙȘ Ó¢ÚÒÛÂȘ ÙˆÓ ÂÓ‹ÏÈÎˆÓ Á˘Ó·ÈÎÒÓ— ‹Ù·Ó Ë ÔÚı‹. ∆Ô Î›- ÓËÌ· ÂÍÂÏ›¯ıËΠÛÂ Ù˘ÈÎfi Ê·ÈÓfiÌÂÓÔ «Ì·ÁÈÛÛÔÊÔ‚›·˜», fiÙ·Ó Ë ŒÏÂÓ ª·˜ (E. Bass) Î·È Ë §ÒÚ· N٤ȂȘ (L. Davis) ‰ËÌÔÛ›Â˘Û·Ó ÙÔ ‚È‚Ï›Ô ∆Ô ı¿ÚÚÔ˜ ÁÈ· Ó· ıÂÚ·¢Ù›˜: ŒÓ·˜ Ô‰ËÁfi˜ ÁÈ· ÙȘ Á˘Ó·›Î˜ Ô˘ Â¤˙ËÛ·Ó Ù˘ ·È‰È- ΋˜ ÛÂÍÔ˘·ÏÈ΋˜ ηÎÔÔ›ËÛ˘ (The Courage To Heal: A Guide For Women Survivors of Child Sexual Abuse, 1988). ŒÓ· ·fi Ù· Û˘ÌÂÚ¿ÛÌ·Ù· ÙÔ˘ ‚È- ‚Ï›Ô˘ ·˘ÙÔ‡ ‹Ù·Ó ˆ˜: «∞Ó ÓÔÌ›˙ÂȘ fiÙÈ Â›¯Â˜ ηÎÔÔÈËı› Î·È Ë ˙ˆ‹ ÛÔ˘ ·ÚÔ˘ÛÈ¿˙ÂÈ Ù· Û¯ÂÙÈο Û˘ÌÙÒÌ·Ù·, ÙfiÙ ¤¯ÂȘ Ú¿ÁÌ·ÙÈ Î·ÎÔÔÈËı›» (Û. 22). ∆Ô ‚È‚Ï›Ô Ô‡ÏËÛ ¿Óˆ ·fi 750.000 ·ÓÙ›Ù˘· Î·È ¤‰ˆÛ ÙÔ ¤Ó·˘- ÛÌ· ÁÈ· Ó· ‰ËÌÈÔ˘ÚÁËı› ÌÈ· ‚ÈÔÌ˯·Ó›· Á‡Úˆ ·fi ÙËÓ ·Ó¿ÎÙËÛË ·ˆıË- Ì¤ÓˆÓ ·Ó·ÌÓ‹ÛˆÓ, Ô˘ Û˘ÌÂÚÈÏ¿Ì‚·Ó ‰Âο‰Â˜ ·ÚfiÌÔÈ· ‚È‚Ï›·, ÙËÏÂÔ- ÙÈο ÚÔÁÚ¿ÌÌ·Ù· Î·È ¿ÚıÚ· Û ÂÊËÌÂÚ›‰Â˜ Î·È ÂÚÈÔ‰Èο. ∏ ‰È·Ì¿¯Ë ÁÈ· ÙÔ ·Ó ÚfiÎÂÈÙ·È ÁÈ· «·Ó·ÎÙË̤Ó˜» ‹ „¢‰Â›˜ ÌӋ̘ ÂÍ·ÎÔÏÔ˘ı› Ó· Ì·›ÓÂÙ·È ÌÂٷ͇ „˘¯ÔÏfiÁˆÓ, „˘¯È¿ÙÚˆÓ, ‰ÈÎËÁfiÚˆÓ, ‰ËÌÔ- ÛÈÔÁÚ¿ÊˆÓ Î·È ÙÔ˘ ¢ڇÙÂÚÔ˘ ÎÔÈÓÔ‡. ∂Âȉ‹ Ë ·È‰È΋ ÛÂÍÔ˘·ÏÈ΋ ηÎÔ- Ô›ËÛË Â›Ó·È Î¿ÙÈ Ô˘ fiÓÙˆ˜ Û˘Ì‚·›ÓÂÈ, Î·È Ì¿ÏÈÛÙ· Û˘¯ÓfiÙÂÚ· ·’ fi,ÙÈ ÔÈ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔÈ ·fi Ì·˜ ı· ı¤Ï·Ì ӷ ÈÛÙ‡ԢÌÂ, ‰È·Î˘‚‡ÔÓÙ·È ÔÏÏ¿ fiÙ·Ó ÔÈ Î·ÙËÁÔڛ˜ ÙˆÓ ıˆÚÔ‡ÌÂÓˆÓ ˆ˜ ı˘Ì¿ÙˆÓ ηٷÚÚ›ÙÔÓÙ·È. øÛÙfi- ÛÔ, ·˘Ùfi Ô˘ Ê·›ÓÂÙ·È Ó· Û˘Ì‚·›ÓÂÈ ÛÙËÓ ˘fiıÂÛË ÙÔ˘ ÎÈÓ‹Ì·ÙÔ˜ Ù˘ ·Ó·- ÎÙÒÌÂÓ˘ ÌÓ‹Ì˘ ‰ÂÓ Â›Ó·È Î¿ÔÈ· ÂȉËÌ›· ·È‰È΋˜ ηÎÔÔ›ËÛ˘, ·ÏÏ¿ ÌÈ· ÂȉËÌ›· ηٷÁÁÂÏÈÒÓ (‚Ï. EÈÎfiÓ· 13). ∂›Ó·È «Ì·ÁÈÛÛÔÊÔ‚›·», ‰ÂÓ Â›- Ó·È ÛÂÍÔ˘·ÏÈ΋ ˘ÛÙÂÚ›·. ∫·È ÌfiÓÔÓ ÔÈ ·ÚÈıÌÔ› Ô˘ ‰›ÓÔÓÙ·È ·ÚÎÔ‡Ó ÁÈ· Ó· ‰ËÌÈÔ˘ÚÁËıÔ‡Ó ·ÌÊÈ‚Ôϛ˜. ∏ ª·˜, Ë N٤ȂȘ Î·È ¿ÏÏÔÈ ÂÎÙÈÌÔ‡Ó fiÙÈ 35- 50% fiÏˆÓ ÙˆÓ Á˘Ó·ÈÎÒÓ ¤¯Ô˘Ó ηÎÔÔÈËı› ÛÂÍÔ˘·ÏÈο ηٿ ÙËÓ ·È‰È΋ ÙÔ˘˜ ËÏÈΛ·… ∞Ó ‰Â¯Ùԇ̠ÙÔ Û˘ÓÙËÚËÙÈÎfiÙÂÚÔ ÔÛÔÛÙfi, ·˘Ùfi ÛËÌ·›ÓÂÈ ˆ˜, ÌfiÓÔÓ ÛÙȘ ∏¶∞, 42,9 ÂηÙÔÌ̇ÚÈ· Á˘Ó·›Î˜ ¤¯Ô˘Ó ηÎÔÔÈËı› ÛÂ- ÍÔ˘·ÏÈο. K·È ·ÊÔ‡ οÔÈÔ˜ ı· Ú¤ÂÈ Ó· ÙȘ ¤¯ÂÈ Î·ÎÔÔÈ‹ÛÂÈ ÛÂÍÔ˘·ÏÈ- ο, ·˘Ùfi ÛËÌ·›ÓÂÈ fiÙÈ 42,9 ÂηÙÔÌ̇ÚÈ· ∞ÌÂÚÈηÓÔ› ¿ÓÙÚ˜ ı· Ú¤ÂÈ Ó· Â›Ó·È ‰Ú¿ÛÙ˜ ÛÂÍÔ˘·ÏÈ΋˜ ηÎÔÔ›ËÛ˘ ·È‰ÈÒÓ! ∆Ô ¿ıÚÔÈÛÌ· Ì·˜ ‰›ÓÂÈ
  • 144. E¶I¢HMIE™ KATH°OPIøN 133 ÁÈ· ÛÂÍÔ˘·ÏÈ΋ ηÎÔÔ›ËÛË ∫·ÙËÁÔڛ˜ IÔ M ™Â 99 M ¢Â M ¢Â I· ™Â 19 ·Ú 93 ‡Ó ·Ú 2 ·Ú 92 Ó. Î. Î. Ù 3 Ù 92 .1 Ù. Ù. Ù. .1 19 19 19 .1 19 19 9 99 99 94 93 3 2 EIKONA 13. ∞ÚÈıÌfi˜ ηٷÁÂÁÚ·ÌÌ¤ÓˆÓ Î·ÙËÁÔÚÈÒÓ ÁÈ· ÛÂÍÔ˘·ÏÈ΋ ηÎÔÔ›ËÛË ·fi ÁÔÓ›˜, ª¿ÚÙÈÔ˜ 1992 - ª¿ÚÙÈÔ˜ 1994. [¶ËÁ‹: ÿ‰Ú˘Ì· ÁÈ· ÙÔ ™‡Ó‰ÚÔÌÔ æ¢‰ÒÓ ∞Ó·ÌÓ‹ÛˆÓ.] 85,8 ÂηÙÔÌ̇ÚÈ· ∞ÌÂÚÈηÓÔ‡˜ Î·È ÙˆÓ ‰‡Ô ʇψÓ. ∂ÈϤÔÓ, Û ÔÏϤ˜ ·fi ÙȘ ÂÚÈÙÒÛÂȘ Ô˘ ·Ó·Ê¤ÚÔÓÙ·È, ˘ÔÙ›ıÂÙ·È fiÙÈ ÛÙËÓ Î·ÎÔÔ›ËÛË ÂÌϤÎÔÓÙ·È ÌËÙ¤Ú˜ Ô˘ Û˘ÁηٷٛıÂÓÙ·È Î·È Ê›ÏÔÈ ‹ Û˘ÁÁÂÓ›˜ Ô˘ Û˘Ì- ÌÂÙ¤¯Ô˘Ó. ™˘ÓÂÒ˜, Ô Û˘ÓÔÏÈÎfi˜ ·ÚÈıÌfi˜ fiÛˆÓ Ì ÙÔÓ ¤Ó·Ó ‹ ÙÔÓ ¿ÏÏÔ ÙÚfi- Ô Û˘ÌÌÂÙ›¯·Ó Û ηÎÔÔÈ‹ÛÂȘ ı· Ú¤ÂÈ Ó· ÍÂÂÚÓ¿ Ù· 100 ÂηÙÔÌ̇- ÚÈ· ¿ÙÔÌ· (Á‡Úˆ ÛÙÔ 38% ÙÔ˘ ÏËı˘ÛÌÔ‡ ÙˆÓ ∏¶∞). ∞‰‡Ó·ÙÔÓ! ∂›Ó·È ·‰‡Ó·ÙÔÓ, ¤ÛÙˆ ÎÈ ·Ó ÌÂÈÒÛÔ˘Ì ÙÔ˘˜ ·ÚÈıÌÔ‡˜ ÛÙÔ ÌÈÛfi. ∫¿ÙÈ ¿ÏÏÔ Û˘Ì- ‚·›ÓÂÈ Â‰Ò. ∆Ô fiÏÔ Ê·ÈÓfiÌÂÓÔ Á›ÓÂÙ·È ·ÎfiÌË ÈÔ Â›ÊÔ‚Ô ·Ó ÛÎÂÊÙ› ηÓ›˜ fi¯È Ìfi- ÓÔÓ ˆ˜ Ô Î·ı¤Ó·˜ ÌÔÚ› Ó· ‚ÚÂı› ηÙËÁÔÚÔ‡ÌÂÓÔ˜, ·ÏÏ¿ Î·È ˆ˜ ÔÈ Û˘- Ó¤ÂȘ Â›Ó·È ‰Ú·Ì·ÙÈΤ˜ — Ó· Ê˘Ï·ÎÈÛÙ›. ¶ÔÏÏÔ› ¿ÓÙÚ˜ Î·È ·ÚÎÂÙ¤˜ Á˘- Ó·›Î˜ ¤¯Ô˘Ó ÎÏÂÈÛÙ› ÛÙȘ Ê˘Ï·Î¤˜ Î·È ·ÚÎÂÙÔ› ·fi ·˘ÙÔ‡˜ ·Ú·Ì¤ÓÔ˘Ó ¤ÁÎÏÂÈÛÙÔÈ, ·ÊÔ‡ ÎÚ›ıËÎ·Ó ¤ÓÔ¯ÔÈ ÛÂÍÔ˘·ÏÈ΋˜ ηÎÔÔ›ËÛ˘ Ì ÌÔÓ·‰ÈÎfi ÛÙÔÈ¯Â›Ô ÂÓ·ÓÙ›ÔÓ ÙÔ˘˜ ÌÈ· ·Ó·ÎÙË̤ÓË ÌÓ‹ÌË. §·Ì‚¿ÓÔÓÙ·˜ ˘’ fi„ÈÓ ÙÔ ÙÈ ‰È·Î˘‚‡ÂÙ·È, ı· Ú¤ÂÈ Ó· ÂÓÂÚÁԇ̠̠ÌÂÁ¿ÏË Û‡ÓÂÛË. ∂˘Ù˘¯Ò˜, Ê·›ÓÂÙ·È ˆ˜ Ë Ù¿ÛË Û‹ÌÂÚ· ÎÏ›ÓÂÈ ÚÔ˜ ÙËÓ Î·Ù‡ı˘ÓÛË ÙÔ˘ Ó· ıˆÚËı› ÙÔ Î›ÓËÌ· ÙˆÓ ·Ó·ÎÙËÌ¤ÓˆÓ ·Ó·ÌÓ‹ÛÂˆÓ Ì›· ·fi ÙȘ Ì·‡Ú˜ ÛÂÏ›‰Â˜ ÛÙËÓ ÈÛÙÔÚ›· Ù˘ „˘¯È·ÙÚÈ΋˜. ∆Ô 1994 Ô °Î¿Ú˘ ƒ·ÌfiÓ·, ·Ù¤Ú·˜ Ù˘ ηÙËÁfiÚÔ˘ ÙÔ˘, ÃfiÏ˘ ƒ·ÌfiÓ·, ‰ÈηÈÒıËΠ·fi ÙÔ ‰ÈηÛÙ‹ÚÈÔ ÎÂÚ‰›˙Ô-
  • 145. 134 MEPO™ ¢EYTEPO. æEY¢OE¶I™THMH KAI ¢EI™I¢AIMONIA ÓÙ·˜ ÙË ‰›ÎË ÂÓ·ÓÙ›ÔÓ ÙˆÓ ‰‡Ô „˘¯ÔıÂÚ·¢ÙÒÓ Ù˘, Ù˘ ª·Ú˜ πÛ·Ì¤Ï· Î·È ÙÔ˘ ¢Ú· ƒ›ÙÛ·ÚÓÙ ƒfiÔ˘˙, Ô˘ ›¯·Ó ‚ÔËı‹ÛÂÈ ÙË ÃfiÏ˘ Ó· «ı˘ÌËı›» .¯. fiÙÈ Ô ·Ù¤Ú·˜ Ù˘ ÙËÓ ÂÍ·Ó¿Áη˙ ӷ οÓÂÈ ÛÙÔÌ·ÙÈÎfi ÛÂÍ ÛÙÔ ÛÎ˘Ï› Ù‹˜ ÔÈÎÔÁ¤ÓÂÈ·˜. OÈ ¤ÓÔÚÎÔÈ Âȉ›Î·Û·Ó ÛÙÔÓ °Î¿Ú˘ ƒ·ÌfiÓ· ·Ô˙ËÌ›ˆÛË 500.000 ‰ÔÏ·Ú›ˆÓ ·fi Ù· 8 ÂηÙÔÌ̇ÚÈ· Ô˘ ›¯Â ˙ËÙ‹ÛÂÈ, ΢ڛˆ˜ ÂÂȉ‹ ÏfiÁˆ ÙˆÓ ·ÛÙ‹ÚÈÎÙˆÓ Î·ÙËÁÔÚÈÒÓ Â›¯Â ¯¿ÛÂÈ ÙË ‰Ô˘ÏÂÈ¿ ÙÔ˘, ·fi ÙËÓ ÔÔ›· ΤډÈ˙ 400.000 ‰ÔÏ¿ÚÈ· ÂÙËÛ›ˆ˜. ¢ÂÓ Â›Ó·È ÌfiÓÔÓ fiÛÔÈ Î·ÙËÁÔÚ‹ıËÎ·Ó Ô˘ ¤¯Ô˘Ó ·Ú¯›ÛÂÈ ÙȘ ‰ÈηÛÙÈΤ˜ ·ÁˆÁ¤˜, ·ÏÏ¿ Î·È ÔÈ ›‰ÈÔÈ ÔÈ Î·Ù‹ÁÔÚÔÈ ·Ú¯›˙Ô˘Ó ÙÒÚ· Ó· ÌËÓ‡Ô˘Ó ÙÔ˘˜ „˘- ¯ÔıÂÚ·Â˘Ù¤˜ ÙÔ˘˜ ÁÈ· ÙËÓ ˘Ô‚ÔÏ‹ „¢‰ÒÓ ·Ó·ÌÓ‹ÛˆÓ. ∫·È Ì¿ÏÈÛÙ· ‰È- ηÈÒÓÔÓÙ·È. ∏ §ÒÚ· ¶¤ÈÛÏ˘ (1993), Ô˘ ›¯Â οÔÙ ÂÈÛı› ˆ˜ ˘‹ÚÍ ı‡Ì· ÛÂÍÔ˘·ÏÈ΋˜ ηÎÔÔ›ËÛ˘ ÛÙ· ·È‰Èο Ù˘ ¯ÚfiÓÈ·, ¤¯ÂÈ Û‹ÌÂÚ· ·Ô- ÎËÚ‡ÍÂÈ ÙȘ ÌӋ̘ Ô˘ ˘ÔÙ›ıÂÙ·È ˆ˜ ¤¯ÂÈ ·Ó·ÎÙ‹ÛÂÈ, ÂÓÒ Ì‹Ó˘Û ÙÔÓ „˘- ¯ÔıÂÚ·Â˘Ù‹ Ù˘ ÎÂÚ‰›˙ÔÓÙ·˜ ÂÍÒ‰ÈÎË ·Ô˙ËÌ›ˆÛË. ∏ ÈÛÙÔÚ›· Ù˘ ¤Ù˘¯Â ¢Ú›·˜ Î¿Ï˘„˘ ·fi Ù· ·ÌÂÚÈηÓÈο ªª∂. ¶ÔÏϤ˜ ¿ÏϘ Á˘Ó·›Î˜ ¤¯Ô˘Ó ÙÒÚ· ·ÔÛ‡ÚÂÈ ÙȘ ·Ú¯ÈΤ˜ ηٷı¤ÛÂȘ ÙÔ˘˜ Î·È ÌËÓ‡Ô˘Ó ÙÔ˘˜ ıÂÚ·Â˘Ù¤˜ ÙÔ˘˜. OÈ Á˘Ó·›Î˜ ·˘Ù¤˜ ¤¯Ô˘Ó Á›ÓÂÈ ÁÓˆÛÙ¤˜ ˆ˜ «·Ó·Û΢¿˙Ô˘Û˜», ÂÓÒ ¤¯ÂÈ È· ÂÌÊ·ÓÈÛÙ› Î·È ¤Ó·˜ „˘¯ÔıÂÚ·Â˘Ù‹˜ Ô˘ «·Ó·Û··Û» ÙȘ ·fi- „ÂȘ ÙÔ˘ (Pendergrast 1996). OÈ ‰ÈÎËÁfiÚÔÈ ‚ÔËıÔ‡Ó ÛÙËÓ ·Ó·ÛÙÚÔÊ‹ ÙÔ˘ ‚Úfi¯Ô˘ ·Ó¿‰Ú·Û˘, ··ÈÙÒÓÙ·˜ ̤ۈ ÙˆÓ ‰ÈηÛÙËÚ›ˆÓ ÙËÓ ·fi‰ÔÛË ÔÈ- ÓÈÎÒÓ Â˘ı˘ÓÒÓ ÛÙÔ˘˜ ıÂÚ·Â˘Ù¤˜. O ıÂÙÈÎfi˜ ‚Úfi¯Ô˜ ·Ó¿‰Ú·Û˘ ÌÂÙ·‚¿Ï- ÏÂÙ·È Û ·ÚÓËÙÈÎfi ηÈ, ¯¿ÚË Û ·ÓıÚÒÔ˘˜ fiˆ˜ Ë ¶¤ÈÛÏ˘ Î·È ÔÚÁ·ÓÈÛÌÔ‡˜ fiˆ˜ ÙÔ ÿ‰Ú˘Ì· ÁÈ· ÙÔ ™‡Ó‰ÚÔÌÔ æ¢‰ÒÓ ∞Ó·ÌÓ‹ÛÂˆÓ (False Memory Syndrome Foundation), Ë Î·Ù‡ı˘ÓÛË ÛÙËÓ ·ÓÙ·ÏÏ·Á‹ ÏËÚÔÊÔÚÈÒÓ ·ÓÙÈ- ÛÙÚ¤ÊÂÙ·È. ∏ ·Ó·ÛÙÚÔÊ‹ ÙÔ˘ ‚Úfi¯Ô˘ ·Ó¿‰Ú·Û˘ ÂÓÈÛ¯‡ıËΠÎÈ ¿ÏÏÔ ÙÔÓ OÎÙÒ‚ÚÈÔ ÙÔ˘ 1995, fiÙ·Ó ¤ÍÈ ¤ÓÔÚÎÔÈ ÛÙËÓ ÎÔÌËÙ›· ƒ¿ÌÛ¸ Ù˘ ªÈÓÂÛfiÙ·, Âȉ›Î·- Û·Ó ·Ô˙ËÌ›ˆÛË ‡„Ô˘˜ 2,7 ÂηÙÔÌÌ˘Ú›ˆÓ ‰ÔÏ·Ú›ˆÓ ÛÙË µÈÓ¤Ù Ã¿Ì·Ó Î·È ÛÙÔÓ Û‡˙˘Áfi Ù˘, ‡ÛÙÂÚ· ·fi ‰›ÎË ‰È¿ÚÎÂÈ·˜ ¤ÍÈ ÌËÓÒÓ Î·Ù¿ Ù˘ „˘¯È¿ÙÚÔ˘ Ù˘ ÿ̷Ó, Ù˘ ¢ÚÔ˜ NÙ·˚¿Ó ª¤˘ ÃÔ˘ÌÂÓ¿ÓÛ΢, Û¯ÂÙÈο Ì ÙËÓ ˘Ô‚ÔÏ‹ „¢‰ÒÓ ·Ó·ÌÓ‹ÛÂˆÓ ·È‰È΋˜ ηÎÔÔ›ËÛ˘ ÛÙËÓ ÂÏ¿ÙÈÛÛ¿ Ù˘. ∏ Ã¿Ì·Ó ÂÈÛΤÊıËΠÙË ÃÔ˘ÌÂÓ¿ÓÛ΢ ÙÔ 1988 ÌÂ Û˘ÌÙÒÌ·Ù· ÁÂÓÈÎÔ‡ ¿Á¯Ô˘˜, ·Ï- Ï¿ ¯ˆÚ›˜ ηÌÈ¿ ·Ôχو˜ ·Ó¿ÌÓËÛË ÛÂÍÔ˘·ÏÈ΋˜ ηÎÔÔ›ËÛ˘. ⁄ÛÙÂÚ· ·fi ¤Ó·Ó ¯ÚfiÓÔ ıÂÚ·›·˜, fï˜, Ë ÃÔ˘ÌÂÓ¿ÓÛ΢ ‰È¤ÁÓˆÛ fiÙÈ Ë Ã¿Ì·Ó ¤·Û¯Â ·fi Û‡Ó‰ÚÔÌÔ ÔÏÏ·ÏÒÓ ÚÔÛˆÈÎÔÙ‹ÙˆÓ — Ë „˘¯›·ÙÚÔ˜ «·Ó·- Î¿Ï˘„», Ô‡Ù ϛÁÔ Ô‡Ù Ôχ, ÂηÙfi ‰È·ÊÔÚÂÙÈΤ˜ ÚÔÛˆÈÎfiÙËÙ˜. ¶ÔÈ· ‹Ù·Ó Ë ·ÈÙ›· Ô˘ Ô‰‹ÁËÛ ÙË Ã¿Ì·Ó ÛÙÔ Ó· «·ÔÎÙ‹ÛÂÈ» ÙfiÛ˜ ÔÏϤ˜ ‰È·- ÊÔÚÂÙÈΤ˜ Ù·˘ÙfiÙËÙ˜; ™‡Ìʈӷ Ì ÙË ÃÔ˘ÌÂÓ¿ÓÛ΢, Ë Ã¿Ì·Ó Â›¯Â ηÎÔ- ÔÈËı› ÛÂÍÔ˘·ÏÈο ·fi ÙË ÌËÙ¤Ú· Ù˘, ÙÔÓ ·Ù¤Ú· Ù˘, ÙË ÁÈ·ÁÈ¿ Ù˘, ÙÔ˘˜ ı›Ԣ˜ Ù˘, ÙÔ˘˜ Á›ÙÔÓ˜ Î·È ·fi ÔÏÏÔ‡˜ ¿ÏÏÔ˘˜. ∂Í·ÈÙ›·˜ ÙÔ˘ „˘¯ÈÎÔ‡
  • 146. E¶I¢HMIE™ KATH°OPIøN 135 ÙÚ·‡Ì·ÙÔ˜ Ô˘ ˘¤ÛÙË, Ë Ã¿Ì·Ó ˘ÔÙ›ıÂÙ·È ˆ˜ ·ÒıËÛ ÙȘ ÌӋ̘ ·˘- Ù¤˜. ª¤Ûˆ Ù˘ «ıÂÚ·›·˜», Ë ÃÔ˘ÌÂÓ¿ÓÛ΢ ηٷÛ··Û ÁÈ· ÙË Ã¿Ì·Ó ¤Ó· ·ÚÂÏıfiÓ Ô˘ ÂÚÈÏ¿Ì‚·Ó ·ÎfiÌË Î·È Î·ÎÔÔ›ËÛË ÛÙË ‰È¿ÚÎÂÈ· Û·- Ù·ÓÈÛÙÈÎÒÓ ÙÂÏÂÙÒÓ fiÔ˘ ˆ˜ Á‡̷ٷ ÛÂÚ‚›ÚÔÓÙ·Ó ÓÂÎÚ¿ ̈ڿ Û ÌÔ˘- ʤ! OÈ ¤ÓÔÚÎÔÈ Ù· ‚Ú‹Î·Ó fiÏ· ·˘Ù¿ ·›ÛÙÂ˘Ù·. ∞›ÛÙÂ˘Ù· Ù· ıÂÒÚËÛ·Ó Î·È ÔÈ ¤ÓÔÚÎÔÈ ÌÈ·˜ ÌÂÙ·ÁÂÓ¤ÛÙÂÚ˘ ‰›Î˘, ÔÈ ÔÔ›ÔÈ, ÛÙȘ 24 π·ÓÔ˘·Ú›Ô˘ 1996, Âȉ›Î·Û·Ó ÙÔ ÔÛfi ÙˆÓ 2,5 ÂηÙÔÌÌ˘Ú›ˆÓ ‰ÔÏ·Ú›ˆÓ Û ¤Ó·Ó ¿ÏÏÔ ÂÏ¿ÙË Ù˘ ÃÔ˘ÌÂÓ¿ÓÛ΢, ÙÔÓ ∂. ∫¿ÚÏÛÔÓ (Grinfeld 1995, Û. 1). ∆¤ÏÔ˜, ÌÈ· ·fi ÙȘ ÈÔ ‰È·‚fiËÙ˜ ˘Ôı¤ÛÂȘ Ô˘ ·ÊÔÚÔ‡Û·Ó ·ˆıË̤- Ó˜ ÌӋ̘ ¤ÏËÍ ÚfiÛÊ·Ù·, Ì ÙÔ˘˜ ηÙËÁÔÚÔ‡ÌÂÓÔ˘˜ Ó· ·ıˆÒÓÔÓÙ·È Î·È Ó· ·ÔÊ˘Ï·Î›˙ÔÓÙ·È. ∆Ô 1989, Ë ÎfiÚË ÙÔ˘ ∆˙ˆÚÙ˙ ºÚ¿ÓÎÏÈÓ, Ë ∞˚Ï‹Ó ºÚ¿Ó- ÎÏÈÓ-§›ÛÎÂÚ, ÏËÚÔÊfiÚËÛ ÙËÓ ·ÛÙ˘ÓÔÌ›· fiÙÈ Ô ·Ù¤Ú·˜ Ù˘ ›¯Â ‰ÔÏÔÊÔ- Ó‹ÛÂÈ ÙÔ 1969 ÙËÓ ·È‰È΋ Ù˘ Ê›ÏË ™Ô‡˙·Ó N¤ÈÛÔÓ. TÈ ·ԉ›ÍÂȘ ÚÔÛÎfi- ÌÈÛÂ; ªÈ· «·Ó·ÎÙË̤ÓË» ÌÓ‹ÌË Â›ÎÔÛÈ ÂÙÒÓ, Ë ÔÔ›· (¯ˆÚ›˜ ηӤӷ ¿ÏÏÔ ÛÙÔȯ›Ô) ÛÙ¿ıËΠ·ÚÎÂÙ‹ ÁÈ· Ó· ‚ÚÂı› Ô ºÚ¿ÓÎÏÈÓ ¤ÓÔ¯Ô˜ ÁÈ· ·ÓıÚˆÔ- ÎÙÔÓ›· ·fi ÚfiıÂÛË Î·È Ó· ηٷ‰ÈηÛÙ› Û ÈÛfi‚È· ‰ÂÛÌ¿ ÙÔÓ π·ÓÔ˘¿ÚÈÔ ÙÔ˘ 1991. ∏ ºÚ¿ÓÎÏÈÓ-§›ÛÎÂÚ ÈÛ¯˘Ú›ÛÙËΠˆ˜ Ë ·Ó¿ÌÓËÛË ÙÔ˘ ÁÂÁÔÓfi- ÙÔ˜ Ù‹˜ ‹Úı ͷÊÓÈο, ηıÒ˜ ¤·È˙ Ì ÙË ‰È΋ Ù˘ ÎfiÚË, Ô˘ ›¯Â ÙfiÙ ÙËÓ ›‰È· ÂÚ›Ô˘ ËÏÈΛ· Ì ÙË ‰ÔÏÔÊÔÓË̤ÓË ·È‰È΋ Ù˘ Ê›ÏË. øÛÙfiÛÔ, ÙÔÓ ∞Ú›ÏÈÔ ÙÔ˘ 1995 Ô ÙÔÈÎfi˜ ÂʤÙ˘ §fiÔ˘ÂÏ ∆˙¤ÓÛÂÓ ¤ÎÚÈÓ ˆ˜ Ë ‰›ÎË ÙÔ˘ ºÚ¿ÓÎÏÈÓ ‹Ù·Ó ·Ú¿Ù˘Ë, ‰ÈfiÙÈ Ô ÚÒÙÔ˜ ‰ÈηÛÙ‹˜ ‰ÂÓ Â›¯Â ÂÈÙÚ¤„ÂÈ ÛÙËÓ ˘ÂÚ¿ÛÈÛË Ó· ÚÔÛÎÔÌ›ÛÂÈ ˆ˜ ÛÙÔȯ›· ¿ÚıÚ· ÂÊËÌÂÚ›‰ˆÓ Û¯ÂÙÈο Ì ÙË ‰ÔÏÔÊÔÓ›·, Ù· ÔÔ›· ı· ÌÔÚÔ‡Û·Ó Ó· ¤¯Ô˘Ó ÏËÚÔÊÔÚ‹ÛÂÈ ÙËÓ ºÚ¿ÓÎÏÈÓ- §›ÛÎÂÚ ÁÈ· ÙȘ ÏÂÙÔ̤ÚÂȘ ÙÔ˘ ÂÁÎÏ‹Ì·ÙÔ˜. ªÂ ¿ÏÏ· ÏfiÁÈ·, Ë ·Ó¿ÌÓË- Û‹ Ù˘ ÌÔÚ› Ó· ›¯Â ηٷÛ΢·ÛÙ› Î·È Ó· ÌËÓ Â›¯Â Ú¿ÁÌ·ÙÈ «·Ó·ÎÙË- ı›». ¶¤Ú·Ó ·˘ÙÔ‡, Ë ·‰ÂÚÊ‹ Ù˘ ºÚ¿ÓÎÏÈÓ-§›ÛÎÂÚ, ∆˙·Ó›˜ ºÚ¿ÓÎÏÈÓ, ·Ô- Î¿Ï˘„ ÛÙËÓ ¤ÓÔÚÎË Î·Ù¿ıÂÛ‹ Ù˘ ˆ˜ ÙfiÛÔ ·˘Ù‹ fiÛÔ Î·È Ë ·‰ÂÏÊ‹ Ù˘ ›¯·Ó ˘Ô‚ÏËı› Û ‡ÓˆÛË Ï›ÁÔ ÚÈÓ ÙË ‰›ÎË ÙÔ˘ ·Ù¤Ú· ÙÔ˘˜ ÁÈ· Ó· «ÂÓÈ- Û¯‡ÛÔ˘Ó» ÙȘ ·Ó·ÌÓ‹ÛÂȘ ÙÔ˘˜. ∏ ÛÙ·ÁfiÓ· Ô˘ ¤Î·Ó ӷ ͯÂÈÏ›ÛÂÈ ÙÔ Ô- Ù‹ÚÈ ‹Ù·Ó Ë ‰‹ÏˆÛË Ù˘ ºÚ¿ÓÎÏÈÓ-§›ÛÎÂÚ ÛÙÔ˘˜ ·Ó·ÎÚÈÙ¤˜ fiÙÈ ı˘ÌfiÙ·Ó ÙÔÓ ·Ù¤Ú· Ù˘ Ó· ‰È·Ú¿ÙÙÂÈ ¿ÏϘ ‰‡Ô ‰ÔÏÔÊÔӛ˜ — ÔÈ Û¯ÂÙÈΤ˜ ¤Ú¢- Ó˜ ‰ÂÓ ·¤‰ˆÛ·Ó ηӤӷ ÛÙÔÈ¯Â›Ô Ô˘ Ó· ÂÌϤÎÂÈ ÙÔÓ ºÚ¿ÓÎÏÈÓ Û ο- ÔÈ· ·fi ÙȘ ‰‡Ô ·˘Ù¤˜ ˘Ôı¤ÛÂȘ. ª›· ·fi ÙȘ «·Ó·ÌÓ‹ÛÂȘ» ‹Ù·Ó ÙfiÛÔ ÁÂÓÈÎfiÏÔÁË, ÒÛÙ ‰ÂÓ ÛÙ¿ıËΠ‰˘Ó·Ùfi Ó· ‚ÚÂı› Î·Ó Î¿ÔÈÔ˜ ÊfiÓÔ˜ Ô˘ Ó· Ù·ÈÚÈ¿˙ÂÈ Ì ÙË «Ì·ÚÙ˘Ú›·». ∏ ¿ÏÏË ˘ÔÙ›ıÂÙ·È fiÙÈ ÂÚȤÁÚ·Ê ÙÔÓ ºÚ¿Ó- ÎÏÈÓ Ó· ‚È¿˙ÂÈ Î·È Ó· ‰ÔÏÔÊÔÓ› ÌÈ· ‰ÂηÔÎÙ¿¯ÚÔÓË ÎÔ¤Ï· ÙÔ 1976, ·ÏÏ¿ ÔÈ ·Ó·ÎÚ›ÛÂȘ ·¤‰ÂÈÍ·Ó fiÙÈ ÙËÓ ÒÚ· ÙÔ˘ ÂÁÎÏ‹Ì·ÙÔ˜ Ô ºÚ¿ÓÎÏÈÓ ‚ÚÈÛÎfi- Ù·Ó Û οÔÈ· Û˘Ó‰ÈηÏÈÛÙÈ΋ Û˘ÁΤÓÙÚˆÛË. Ù· ÙÂÛÙ DNA Î·È Û¤ÚÌ·ÙÔ˜ ÂȂ‚·›ˆÛ·Ó ÙËÓ ·ıˆfiÙËÙ¿ ÙÔ˘. ∏ Á˘Ó·›Î· ÙÔ˘ ºÚ¿ÓÎÏÈÓ, §‹·, Ô˘ ›¯Â ηٷı¤ÛÂÈ ÂÓ·ÓÙ›ÔÓ ÙÔ˘ ÛÙË ‰›ÎË ÙÔ˘ 1990, ·Ó·›ÚÂÛ ÙÒÚ· ÙËÓ Î·Ù¿ıÂÛ‹
  • 147. 136 MEPO™ ¢EYTEPO. æEY¢OE¶I™THMH KAI ¢EI™I¢AIMONIA Ù˘ Î·È ‰‹ÏˆÛ ˆ˜ ‰ÂÓ ÈÛÙ‡ÂÈ È· ÛÙËÓ ‡·ÚÍË ·ˆıËÌ¤ÓˆÓ ·Ó·ÌÓ‹- ÛˆÓ. O ‰ÈÎËÁfiÚÔ˜ ÙÔ˘ ºÚ¿ÓÎÏÈÓ ¤ÎÏÂÈÛ ÙËÓ ·ÁfiÚÂ˘Û‹ ÙÔ˘ ˆ˜ ÂÍ‹˜: «O ∆˙ˆÚÙ˙ ºÚ¿ÓÎÏÈÓ ‚Ú›ÛÎÂÙ·È ÛÙË Ê˘Ï·Î‹ Â› 6 ¯ÚfiÓÈ·, 7 Ì‹Ó˜ Î·È 4 Ë̤- Ú˜. ¶ÚfiÎÂÈÙ·È ÂÚ› ·›Û¯Ô˘˜ Î·È ÙÚ·Áˆ‰›·˜. ∏ ÂÌÂÈÚ›· ÙÔ˘ ÌÔÚ› Ó· ¯·- Ú·ÎÙËÚÈÛÙ› ÌfiÓÔÓ ˆ˜ ηÊÎÈ΋» (Curtius 1996). ø˜ ηÊÎÈ΋ ÂÌÂÈÚ›· ÌÔ- Ú› Ó· ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙ› Î·È ÙÔ fiÏÔ Î›ÓËÌ· Ù˘ «·Ó·ÎÙÒÌÂÓ˘ ÌÓ‹Ì˘». OÈ ·Ú·ÏÏËÏÈÛÌÔ› Ì ÙËÓ ÂÚÈÁÚ·Ê‹ ÙÔ˘ ∆Ú¤‚ÔÚ-ƒfiÂÚ Û¯ÂÙÈο Ì ÙÔÓ ÙÚfiÔ «ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›·˜» Ù˘ Ì·ÁÈÛÛÔÊÔ‚›·˜ ηٿ ÙÔÓ ÌÂÛ·›ˆÓ· ÚÔηÏÔ‡Ó Ú›- ÁÔ˜. ¶¿ÚÙ ÁÈ· ·Ú¿‰ÂÈÁÌ· ÙÔ ÂÚÈÛÙ·ÙÈÎfi Ô˘ Û˘Ó¤‚Ë ÛÙÔ HÛÙ °Ô˘ÂÓ¿- ÙÛË Ù˘ ¶ÔÏÈÙ›·˜ O˘¿ÛÈÓÁÎÙÔÓ, ÙÔ 1995. O ·ÛÙ˘ÓfiÌÔ˜ ƒfiÌÂÚÙ ¶¤ÚÂ˙, ˘‡ı˘ÓÔ˜ ÁÈ· ÙË ‰ÈÂÚ‡ÓËÛË ÛÂÍÔ˘·ÏÈÎÒÓ ÂÁÎÏËÌ¿ÙˆÓ, ıÂÒÚËÛ ˆ˜ ·Ô- ÛÙÔÏ‹ ÙÔ˘ Ó· ÛÒÛÂÈ Ù· ·È‰È¿ Ù˘ fiÏ˘ ÙÔ˘ ·fi ÌÈ· ÂȉËÌ›·, fiˆ˜ ›- ÛÙ¢Â, ÛÂÍÔ˘·ÏÈ΋˜ ηÎÔÔ›ËÛ˘. O ¶¤ÚÂ˙ ηÙËÁfiÚËÛÂ, ¤ÛÙÂÈÏ ÛÙÔ ‰Èη- ÛÙ‹ÚÈÔ, ΋ڢÍ ÂÓfi¯Ô˘˜ Î·È ÙÚÔÌÔÎÚ¿ÙËÛ ÙÔ˘˜ Ôϛ٘ Ù˘ ·ÁÚÔÙÈ΋˜ ·˘- Ù‹˜ ÎÔÈÓfiÙËÙ·˜ Ì ·›ÛÙ¢ÙÔ˘˜, ÛÙËÓ Î˘ÚÈÔÏÂÍ›·, ÈÛ¯˘ÚÈÛÌÔ‡˜. ªÈ· Á˘Ó·›Î· ‚Ú¤ıËΠӷ ηÙËÁÔÚÂ›Ù·È ÁÈ· ¿Óˆ ·fi 3.200 ÂÚÈÙÒÛÂȘ ÛÂÍÔ˘·ÏÈ΋˜ η- ÎÔÔ›ËÛ˘. ™‡Ìʈӷ Ì ÙÔ Î·ÙËÁÔÚËÙ‹ÚÈÔ ÂÓ·ÓÙ›ÔÓ ÂÓfi˜ ËÏÈÎȈ̤ÓÔ˘ ΢ڛ- Ô˘, Ô ÙÂÏÂ˘Ù·›Ô˜ ¤ÚÂ ӷ ›¯Â ¿Óˆ ·fi 12 ÛÂÍÔ˘·ÏÈΤ˜ Â·Ê¤˜ ̤۷ Û ̛· ̤ڷ, οÙÈ Ô˘ fiˆ˜ η٤ıÂÛ ÍÂÂÚÓÔ‡Û ·ÎfiÌË Î·È ÙȘ ‰˘Ó·ÙfiÙËÙ˜ Ô˘ ›¯Â ÛÙËÓ ÂÊ˂›· ÙÔ˘. ¶ÔÈÔÈ ‚Ú¤ıËÎ·Ó ÛÙÔ ¤‰Ú·ÓÔ ÙÔ˘ ηÙËÁÔÚÔ˘Ì¤- ÓÔ˘; Ÿˆ˜ Î·È ÛÙË ÌÂ۷ȈÓÈ΋ ÂΉԯ‹, ‹Ù·Ó Û˘Ó‹ıˆ˜ ÊÙˆ¯Ô› ¿ÓÙÚ˜ Î·È Á˘- Ó·›Î˜ Ô˘ ‰ÂÓ Â›¯·Ó ÙËÓ ÔÈÎÔÓÔÌÈ΋ ‰˘Ó·ÙfiÙËÙ· Ó· ÚÔÛÏ¿‚Ô˘Ó Î·ÏÔ‡˜ ‰È- ÎËÁfiÚÔ˘˜. ¶ÔÈÔÈ ‹Ù·Ó ÔÈ Î·Ù‹ÁÔÚÔÈ; N·ڿ Â˘Ê¿ÓÙ·ÛÙ· ÎÔÚ›ÙÛÈ· Ô˘ ›¯·Ó ÔχˆÚ˜ Û˘Ó·ÓÙ‹ÛÂȘ Ì ÙÔÓ ·ÛÙ˘ÓfiÌÔ ¶¤ÚÂ˙. ¶ÔÈÔ˜ ‹Ù·Ó Ô ¶¤ÚÂ˙; ™‡Ì- ʈӷ Ì ÌÈ· ÂÛˆÙÂÚÈ΋ ¤ÎıÂÛË Ù˘ ·ÛÙ˘ÓÔÌ›·˜, Ô ¶¤ÚÂ˙ ›¯Â ÈÛÙÔÚÈÎfi ÌÈ- ÎÚÔ·Ú·‚¿ÛÂˆÓ Î·È Û˘˙˘ÁÈÎÒÓ Î·‚Á¿‰ˆÓ. ∏ ¤ÎıÂÛË ÙÔÓ ÂÚÈÁÚ¿ÊÂÈ ˆ˜ «ÔÌ҉˻ Î·È Ì «·Ï·˙ÔÓÈÎÔ‡˜ ÙÚfiÔ˘˜». ∂›Û˘ ·Ó·Ê¤ÚÂÈ fiÙÈ Ô ¶¤ÚÂ˙ «¤ÌÔÈ·˙ ӷ ÂÈϤÁÂÈ Î·È Ó· ‚¿˙ÂÈ ÛÙÔ ÛÙfi¯·ÛÙÚfi ÙÔ˘ Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ӷ ¿ÙÔ- Ì·». §›ÁÔ ÌÂÙ¿ ÙËÓ ÚfiÛÏË„‹ ÙÔ˘, Ô ¶¤ÚÂ˙ ¿Ú¯ÈÛ ӷ ·Ó·ÎÚ›ÓÂÈ Â˘¿ÏˆÙ· ÎÔÚ›ÙÛÈ· Ì ‰˘ÛÎÔϛ˜ ÚÔÛ·ÚÌÔÁ‹˜, ¯ˆÚ›˜ Ó· Â›Ó·È ·ÚfiÓÙ˜ ÔÈ ÁÔÓ›˜ ÙÔ˘˜. Ÿˆ˜ Â›Ó·È ·Ó·ÌÂÓfiÌÂÓÔ, ‰ÂÓ Ì·ÁÓËÙÔʈÓÔ‡Û ÙȘ Û˘Ó·ÓÙ‹ÛÂȘ ·˘Ù¤˜, ·ÏÒ˜ Û˘Ó¤Ù·ÛÛ ¤Ó· ηÙËÁÔÚËÙ‹ÚÈÔ Ô˘ Ù· ÎÔÚ›ÙÛÈ· ÙÂÏÈο ˘¤ÁÚ·Ê·Ó, ‡ÛÙÂÚ· ·fi ÒÚ˜ ·ÓÂϤËÙ˘ ·Ó¿ÎÚÈÛ˘ (Carlson 1995, Û. 89-90). ∞Ó Î·È ÛÙÔ HÛÙ °Ô˘ÂÓ¿ÙÛË Î·Ó›˜ ‰ÂÓ Ú›¯ÙËΠÛÙËÓ ˘Ú¿, Ù· ÎÔÚ›ÙÛÈ· ·˘Ù¿ (Ë ÈÔ «·Ú·ÁˆÁÈ΋» ηًÁÔÚÔ˜ ‹Ù·Ó ÌfiÏȘ 10 ÂÙÒÓ), ˘fi ÙËÓ ÂÈÚ- ÚÔ‹ Î·È ÙËÓ ÂÍÔ˘Û›· ÙÔ˘ ¶¤ÚÂ˙ ˆ˜ ·ÛÙ˘ÓÔÌÈÎÔ‡, ¤ÛÙÂÈÏ·Ó ¿Óˆ ·fi 20 ÂÓ‹- ÏÈη ¿ÙÔÌ· ÛÙË Ê˘Ï·Î‹. ∆Ô˘Ï¿¯ÈÛÙÔÓ ÔÈ ÌÈÛÔ› Ê˘Ï·ÎÈÛı¤ÓÙ˜ ‹Ù·Ó ÊÙˆ¯¤˜ Á˘Ó·›Î˜. ¶·ÚÂÈÙfiÓÙˆ˜, fiÔÈÔ˜ ‹ fiÔÈ· ›¯Â ÚÔÛÏ¿‚ÂÈ È‰ÈˆÙÈÎfi ‰ÈÎËÁfi- ÚÔ ‰ÂÓ Î·Ù¤ÏËÁ ÛÙË Ê˘Ï·Î‹. ∆Ô Ì‹Ó˘Ì· ‹Ù·Ó ۷ʤ˜ — ·ÓÙÈÛÙ·ı›ÙÂ! ™ÙËÓ ÂÚ›ÙˆÛË Ù˘ ‰Âο¯ÚÔÓ˘ Ô˘ ·Ó·Ê¤Ú·ÌÂ, Ô ¶¤ÚÂ˙ ‹Ú ÙÔ ÎÔÚ›ÙÛÈ ·fi
  • 148. E¶I¢HMIE™ KATH°OPIøN 137 ÙÔ Û¯ÔÏ›Ô, ÙÔ ·Ó¤ÎÚÈÓ Â› Ù¤ÛÛÂÚȘ ÒÚ˜ Î·È ÌÂÙ¿ ·›ÏËÛ fiÙÈ ı· Û˘Ï- Ï¿‚ÂÈ ÙË ÌËÙ¤Ú· ÙÔ˘ ·Ó ‰ÂÓ ·Ú·‰Â¯fiÙ·Ó ˆ˜ ˘‹ÚÍ ı‡Ì· ÛÂÍÔ˘·ÏÈÎÒÓ ÔÚÁ›ˆÓ ÛÙ· ÔÔ›· Ë ÌËÙ¤Ú· ÙÔ˘ Û˘ÌÌÂÙ›¯Â. «Œ¯ÂȘ ‰¤Î· ÏÂÙ¿ Ó· ÂȘ ÙËÓ ·Ï‹ıÂÈ·», Â¤ÌÂÈÓÂ Ô ¶¤ÚÂ˙, Ù¿˙ÔÓÙ·˜ ˆ˜ ·Ó ÔÌÔÏÔÁÔ‡Û ı· ÙÔ ¿ÊËÓ ӷ Á˘Ú›ÛÂÈ Û›ÙÈ. ∆Ô ÎÔÚ›ÙÛÈ ˘¤ÁÚ·„ ÙÔ ¯·ÚÙ› Î·È Ô ¶¤ÚÂ˙ ·Ì¤Ûˆ˜ Û˘Ó¤Ï·- ‚Â Î·È Ê˘Ï¿ÎÈÛ ÙË ÌËÙ¤Ú·. ∆Ô ÎÔÚÈÙÛ¿ÎÈ ·˘Ùfi ‰ÂÓ Í·Ó·Â›‰Â ÙË ÌËÙ¤Ú· ÙÔ˘ ÁÈ· ¤ÍÈ Ì‹Ó˜. ŸÙ·Ó Ë ÌËÙ¤Ú·, ÂÓÙ¤ÏÂÈ, ηÙfiÚıˆÛ ӷ ÚÔÛÏ¿‚ÂÈ ‰ÈÎËÁfiÚÔ, Î·È ÔÈ 168 ηÙËÁÔڛ˜ Ô˘ Ù˘ ›¯·Ó ··ÁÁÂÏı› ·ÔÛ‡ÚıËηÓ. ∆Ô HÛÙ °Ô˘ÂÓ¿ÙÛË, ÏÔÈfiÓ, ‚Ú¤ıËΠ·ÛÊ˘ÎÙÈο ‰Â̤ÓÔ Û ¤Ó·Ó ‚Úfi¯Ô ·Ó¿‰Ú·Û˘ Ô˘ ¤ÊÙ·Û ÛÙÔ ÎÚ›ÛÈÌÔ ÛËÌÂ›Ô ÙÔ˘ fiÙ·Ó ·˘Ù‹ Ë ÂȉËÌ›· ηÙËÁÔÚÈÒÓ ¤- Ú·Û ÛÙ· ªª∂ (ÌÂٷ͇ ¿ÏψÓ, Û ÌÈ· ÂȉÈ΋ ˆÚÈ·›· ÂÎÔÌ‹ ÙÔ˘ ‰ÈÎÙ‡Ô˘ ABC Î·È Û ¤Ó· ¿ÚıÚÔ ÛÙÔ ÂÚÈÔ‰ÈÎfi ∆ime). ∆ÒÚ· Ô˘ Ô ¶¤ÚÂ˙ ¤¯ÂÈ Ϥ- ÔÓ ·ÔÎ·Ï˘Êı›, fiÏÔÈ ÂΛÓÔÈ ÙÔ˘˜ ÔÔ›Ô˘˜ ›¯Â ηÙËÁÔÚ‹ÛÂÈ ÛÙÚ¤ÊÔÓÙ·È ÂÓ·ÓÙ›ÔÓ ÙÔ˘, Ù· ÎÔÚ›ÙÛÈ· ·ÔÎËÚ‡ÛÛÔ˘Ó ÙȘ ηÙËÁÔڛ˜, Ù· ı‡Ì·Ù· Î·È ÔÈ Î·ÙÂÛÙÚ·Ì̤Ó˜ ÙÔ˘˜ ÔÈÎÔÁ¤ÓÂȘ οÓÔ˘Ó ÌËÓ‡ÛÂȘ Î·È Ô ‚Úfi¯Ô˜ ·Ó¿‰Ú·Û˘ ¤¯ÂÈ ·Ó·ÛÙÚ·Ê›. ∏ ·ÓËÛ˘¯ËÙÈ΋ ÏÂ˘Ú¿ fiÛÔÓ ·ÊÔÚ¿ ÙË Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓË Ì·Ó›·, ·ÏÏ¿ Î·È ÙËÓ fiÏË ˘ÛÙÂÚ›· Û¯ÂÙÈο Ì ÙË ÛÂÍÔ˘·ÏÈ΋ ηÎÔÔ›ËÛË Ô˘ ÂÍ·ÏÒıËΠÛÙËÓ ∞ÌÂÚÈ΋ Ù· ÙÂÏÂ˘Ù·›· ¯ÚfiÓÈ·, Â›Ó·È fiÙÈ ÂÍ·ÈÙ›·˜ Ù˘ ·Ó·fiÊ¢ÎÙ˘ ·ÓÙ›‰Ú·Û˘ ÛÙË ÁÂÓÈÎÂ˘Ì¤ÓË ˘ÛÙÂÚ›· ÔÚÈṲ̂ÓÔÈ Ú·ÁÌ·ÙÈÎÔ› ‰Ú¿ÛÙ˜ ÛÂ- ÍÔ˘·ÏÈÎÒÓ ÂÁÎÏËÌ¿ÙˆÓ ÂÓ‰¤¯ÂÙ·È Ó· ÍÂÁÏÈÛÙÚ‹ÛÔ˘Ó. ∏ ·È‰È΋ ÛÂÍÔ˘·ÏÈ΋ ηÎÔÔ›ËÛË ·ÔÙÂÏ› Ú·ÁÌ·ÙÈÎfi Ê·ÈÓfiÌÂÓÔ. ∆ÒÚ· Ô˘ ¤¯ÂÈ ÌÂÙ·‚ÏËı› Û ΢ӋÁÈ Ì·ÁÈÛÛÒÓ, ›Ûˆ˜ ¯ÚÂÈ·ÛÙ› ·ÚÎÂÙfi ‰È¿ÛÙËÌ· ¤ˆ˜ fiÙÔ˘ ηÙÔÚıÒÛÂÈ Ë ÎÔÈÓˆÓ›· Ó· ‚ÚÂÈ ÌÈ· ÈÛÔÚÚÔ›· fiÛÔÓ ·ÊÔÚ¿ ÙËÓ ·ÓÙÈÌÂÙÒÈÛ‹ Ù˘.
  • 149. MEPO™ TPITO E•E§I•H KAI ¢ H M I OY P ° I ™ M O ™ Œ¯ˆ ·ÚÔ˘ÛÈ¿ÛÂÈ Ù· ÙÂÎÌ‹ÚÈ· fiÛÔ Î·Ï‡ÙÂÚ· ÌÔÚÔ‡Û·. ¶¿- ÓÙˆ˜, ı· Ú¤ÂÈ, ÌÔ˘ Ê·›ÓÂÙ·È, Ó· ·Ú·‰Â¯ıԇ̠fiÙÈ Ô ¿Ó- ıÚˆÔ˜, ·Ú’ fiÏ· Ù· ¢ÁÂÓ‹ ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈο ÙÔ˘, ÙË Û˘Ìfi- ÓÈ· Ô˘ ÙÚ¤ÊÂÈ ÁÈ· ÙÔ˘˜ ‰˘ÛÙ˘¯¤ÛÙÂÚÔ˘˜, ÙËÓ Î·ÏÔÛ‡ÓË Ô˘ ÚÔÛʤÚÂÈ fi¯È ÌfiÓÔ ÚÔ˜ ÙÔÓ Û˘Ó¿ÓıÚˆfi ÙÔ˘ ·ÏÏ¿ Î·È ÚÔ˜ ÙÔ Ù·ÂÈÓfiÙÂÚÔ ˙ˆÓÙ·Ófi Ï¿ÛÌ· Ù˘ °Ë˜, ÙË ıÂ˚΋ ÙÔ˘ Â˘Ê˘˝· Ô˘ ¤¯ÂÈ Î·Ù·ÓÔ‹ÛÂÈ ÙȘ ÎÈÓ‹ÛÂȘ Î·È ÙË Û‡ÛÙ·ÛË ÙÔ˘ ËÏÈ·ÎÔ‡ Û˘ÛÙ‹Ì·ÙÔ˜ —·Ú’ fiϘ ÙȘ ·ÓÒÙÂÚ˜ ‰˘Ó¿ÌÂȘ ÙÔ˘— Ô ÕÓıÚˆÔ˜ ÎÔ˘‚·Ï¿ ·ÎfiÌË ÛÙÔ ÛÒÌ· ÙÔ˘ ÙËÓ ·ÓÂÍ›ÙËÏË ÛÊÚ·- Á›‰· Ù˘ Ù·ÂÈÓ‹˜ ÙÔ˘ ηٷÁˆÁ‹˜. ∫¿ÚÔÏÔ˜ ¢·Ú‚›ÓÔ˜, ∏ ηٷÁˆÁ‹ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÔ˘, 1871
  • 150. 8 ∂N ∞ƒÃ∏ ªÈ· ‚Ú·‰È¿ Ì ÙÔÓ NÙÔ˘¤ÈÓ °ÎȘ ∆Ô ‚Ú¿‰˘ Ù˘ 10˘ ª·ÚÙ›Ô˘ 1995, ¤ÓÙ ÏÂÙ¿ ÚÈÓ ·Ú¯›ÛÂÈ Ë Û˘˙‹ÙËÛË, Ì‹Î· Û ÌÈ· ·›ıÔ˘Û· ‰È·Ï¤ÍÂˆÓ ÙÔ˘ ¶·ÓÂÈÛÙËÌ›Ô˘ Ù˘ ∫·ÏÈÊfiÚÓÈ·˜, ÛÙÔ §Ô˜ ÕÓÙ˙ÂϘ, ¯ˆÚËÙÈÎfiÙËÙ·˜ 400 ·ÙfïÓ. ¢ÂÓ ˘‹Ú¯Â Ô‡Ù ¤Ó· ¿‰ÂÈÔ Î¿- ıÈÛÌ· Î·È ÔÈ ‰È¿‰ÚÔÌÔÈ Â›¯·Ó ·Ú¯›ÛÂÈ Ó· ÁÂÌ›˙Ô˘Ó. °È· ηϋ ÌÔ˘ Ù‡¯Ë, ›¯· ÌÈ· ı¤ÛË ÛÙÔ ¿ÓÂÏ ÙˆÓ ÔÌÈÏËÙÒÓ, ηıÒ˜ ı· ‹ÌÔ˘Ó Ô ÙÂÏÂ˘Ù·›Ô˜ ÌÈ·˜ ÛÂÈ- Ú¿˜ ·ÓÙÈ¿ÏˆÓ ÙÔ˘ NÙÔ˘¤ÈÓ ∆. °ÎȘ (Duane T. Gish), ÂÈÊ·ÓÔ‡˜ ˘ÔÛÙËÚÈ- ÎÙ‹ ÙÔ˘ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈÛÌÔ‡ Î·È ÂÓfi˜ ·fi ÙÔ˘˜ ‰È¢ı˘ÓÙ¤˜ ÙÔ˘ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘ ŒÚ¢- Ó·˜ ÁÈ· ÙË ¢ËÌÈÔ˘ÚÁ›·, ÙÔ˘ ÂÚ¢ÓËÙÈÎÔ‡ «‚Ú·¯›ÔÓ·» ÙÔ˘ ∫ÔÏÂÁ›Ô˘ ÃÚÈ- ÛÙÈ·ÓÈ΋˜ ∫ÏËÚÔÓÔÌÈ¿˜ ÙÔ˘ ™·Ó NÙȤÁÎÔ. ◊Ù·Ó Ë ÚÒÙË ÊÔÚ¿ Ô˘ ÂÚ¯fi- ÌÔ˘Ó Û ‰ËÌfiÛÈ· ·ÓÙÈ·Ú¿ıÂÛË Ì ¤Ó·Ó ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈÛÙ‹. O °ÎȘ ›¯Â ‹‰Ë Û˘Ì- ÌÂÙ¿Û¯ÂÈ Û ÙÔ˘Ï¿¯ÈÛÙÔÓ 300 ‰ËÌfiÛȘ Û˘˙ËÙ‹ÛÂȘ/·ÓÙÈ·Ú·ı¤ÛÂȘ Ì ˘Ô- ÛÙËÚÈÎÙ¤˜ Ù˘ ıˆڛ·˜ Ù˘ ÂͤÏÈ͢. ™ÙÔ §·˜ µ¤Áη˜ ‰ÂÓ ¤Ì·ÈÓ·Ó Î·Ó ÛÙÔȯ‹Ì·Ù· ÁÈ· ÙÔ ÔÈÔ˜ ı· ΤډÈ˙Â. ∆È ı· ÌÔÚÔ‡Û· Ó· ˆ ÂÁÒ, Ô˘ ‰ÂÓ ı· ›¯Â ‹‰Ë ÂÈˆı› ·fi ÂηÙÔÓÙ¿‰Â˜ ¿ÏÏÔ˘˜; °È· Ó· ÚÔÂÙÔÈÌ·ÛÙÒ, ÌÂϤÙËÛ· ÌÂÁ¿ÏÔ Ì¤ÚÔ˜ Ù˘ Û¯ÂÙÈ΋˜ Ì ÙÔÓ ‰Ë- ÌÈÔ˘ÚÁÈÛÌfi ÊÈÏÔÏÔÁ›·˜ Î·È Í·Ó·‰È¿‚·Û· ÙË µ›‚ÏÔ. ¶ÚÈÓ ·fi 20 ¯ÚfiÓÈ·, ˆ˜ ÊÔÈÙËÙ‹˜ ıÂÔÏÔÁ›·˜ ÛÙÔ ¶·ÓÂÈÛÙ‹ÌÈÔ ÙÔ˘ ¶ÂÂÚÓÙ¿ÈÓ, ÚÔÙÔ‡ ÛÙÚ·ÊÒ ÛÙËÓ „˘¯ÔÏÔÁ›·, ›¯· ÌÂÏÂÙ‹ÛÂÈ ÙË µ›‚ÏÔ ·Ó·Ï˘ÙÈο ηÈ, fiˆ˜ Û˘Ó¤‚Ë Û ÔÏÏÔ‡˜ ηٿ ÙË ‰ÂηÂÙ›· ÙÔ˘ ’70, ›¯· Á›ÓÂÈ «·Ó·ÁÂÓÓË̤ÓÔ˜ ¯ÚÈÛÙÈ·Ófi˜», ˘ÂÚ·ÛÈ˙fiÌÂÓÔ˜ Ù· «ÈÛÙ‡ˆ» ÌÔ˘ Ì ÔÏ‡Ó ÂÓıÔ˘ÛÈ·ÛÌfi, ÚÔÛʤÚÔÓÙ·˜ Ì¿ÏÈÛÙ· Î·È ÙËÓ ÚÔÛˆÈ΋ ÌÔ˘ «Ì·ÚÙ˘Ú›·» ÛÙÔ˘˜ ·›ÛÙÔ˘˜. ∞ÚÁfiÙÂÚ·, fï˜, ηٿ ÙË ‰È¿ÚÎÂÈ· ÙˆÓ ÌÂÙ·Ù˘¯È·ÎÒÓ ÌÔ˘ ÛÔ˘‰ÒÓ ÛÙËÓ ÂÈÚ·Ì·ÙÈ- ΋ „˘¯ÔÏÔÁ›· Î·È ÙËÓ ËıÔÏÔÁ›· —ÙË ÌÂϤÙË Ù˘ Û˘ÌÂÚÈÊÔÚ¿˜ ÙˆÓ ˙ÒˆÓ— ÛÙÔ ¶ÔÏÈÙÂÈ·Îfi ¶·ÓÂÈÛÙ‹ÌÈÔ Ù˘ ∫·ÏÈÊfiÚÓÈ·˜, ÛÙÔ ºÔ‡ÏÂÚÙÔÓ, ÁÓˆÚ›ÛÙË- η Ì ÙÔÓ Â˘Ê˘¤ÛÙ·ÙÔ Î·È ÂÎÎÂÓÙÚÈÎfi ª¤ÈÁÈ·ÚÓÙ ªÚ¿ÙÛÙÚÔÌ (B. Bratt- strom) Î·È ÙËÓ Ú·ÁÌ·ÙÈο ‚·ı˘ÛÙfi¯·ÛÙË ªÂÁÎ ÃÔ˘¿ÈÙ (ª. White). O
  • 151. 142 MEPO™ TPITO. E•E§I•H KAI ¢HMIOYP°I™MO™ ªÚ¿ÙÛÙÚÔÌ ‰ÂÓ ‹Ù·Ó ·ÏÒ˜ ¤Ó·˜ ·fi ÙÔ˘˜ ·ÁÎÔÛÌ›ˆ˜ ÎÔÚ˘Ê·›Ô˘˜ ÂȉÈ- ÎÔ‡˜ ÛÙËÓ ËıÔÏÔÁ›· ÙˆÓ ÂÚÂÙÒÓ, ‹Ù·Ó ·Ú¿ÏÏËÏ· Î·È Î·Ï¿ ÂÓËÌÂڈ̤ÓÔ˜ ÁÈ· Ù· ÊÈÏÔÛÔÊÈο ˙ËÙ‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ‚ÈÔÏÔÁ›·˜ Î·È Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘ Î·È Û˘¯Ó¿ Ì·˜ „˘¯·ÁˆÁÔ‡Û ÒÚ˜ ÔÏfiÎÏËÚ˜ Ì ÙÔ˘˜ ÊÈÏÔÛÔÊÈ- ÎÔ‡˜ ÙÔ˘ ÛÙÔ¯·ÛÌÔ‡˜, ÌÂٷ͇ ÎÚ·ÛÈÔ‡ Î·È Ì›Ú·˜, ÛÙÔ ÎÏ·Ì 301 (Ô˘ ›- ¯Â ¿ÚÂÈ ÙËÓ ÔÓÔÌ·Û›· ÙÔ˘ ·fi ÙË ‰È‡ı˘ÓÛË ÛÙËÓ ÔÔ›· ÛÙÂÁ·˙fiÙ·Ó), ο- ı ∆Ú›ÙË ÌÂÙ¿ ÙË ‚Ú·‰ÈÓ‹ ‰È¿ÏÂÍË. ∫¿Ô˘ ·Ó¿ÌÂÛ· ÛÙȘ Û˘˙ËÙ‹ÛÂȘ Ì ÙÔÓ ªÚ¿ÙÛÙÚÔÌ, ÛÙÔ ÎÏ·Ì 301, ÁÈ· ÙÔÓ £Âfi Î·È ÙËÓ ÂͤÏÈÍË ÙˆÓ ÂȉÒÓ Î·È ÛÙȘ ËıÔÏÔÁÈΤ˜ ÂÍËÁ‹ÛÂȘ Ù˘ ÃÔ˘¿ÈÙ ÁÈ· ÙËÓ ÂͤÏÈÍË Ù˘ Û˘ÌÂÚÈÊÔÚ¿˜ ÙˆÓ ˙ÒˆÓ, Ô ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎfi˜ ÌÔ˘ πãÀ™ (ÙÔ „¿ÚÈ Ì ٷ ÂÏÏËÓÈο ÛÙÔȯ›·, Ì ÙÔ ÔÔ›Ô ÔÈ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔ› ‰È·‰‹ÏˆÓ·Ó ‰ËÌfiÛÈ· ÙËÓ ›ÛÙË ÙÔ˘˜ ηٿ ÙË ‰Âη- ÂÙ›· ÙÔ˘ ’70 ÛÙȘ ∏¶∞) Ì ÂÁη٤ÏÂÈ„Â Î·È Ì·˙› ÙÔ˘ ¤Û‚ËÛ οı ıÚË- Û΢ÙÈÎfi Û˘Ó·›ÛıËÌ·. ™‡ÛÙËÌ· ÂÔÈı‹ÛÂÒÓ ÌÔ˘ ¤ÁÈÓÂ Ë ÂÈÛÙ‹ÌË Î·È ‰fiÁ- Ì· ÌÔ˘ Ë ÂͤÏÈÍË. ŒÎÙÔÙÂ, Ë ÛËÌ·Û›· Ù˘ µ›‚ÏÔ˘ ÁÈ· ̤ӷ ÚÔÛˆÈο ›¯Â ÂÚÈÔÚÈÛÙ› ηÈ, ¤ÙÛÈ, Ë ÂÎ Ó¤Ô˘ ·Ó¿ÁÓˆÛ‹ Ù˘ ˘‹ÚÍ ȉȷ›ÙÂÚ· ¢¯¿ÚÈÛÙË. °È· Ó· ÚÔÂÙÔÈÌ·ÛÙÒ Î·Ï‡ÙÂÚ·, Ì›ÏËÛ· Ì ·ÓıÚÒÔ˘˜ Ô˘ ›¯·Ó ·ÓÙÈ- ·Ú·ÙÂı› Ì ÂÈÙ˘¯›· ÛÙÔÓ °ÎȘ, ÌÂٷ͇ ¿ÏÏˆÓ Î·È Ì ÙÔÓ NÙÔÓ ¶Úfi‰ÂÚÔ (Don Prothero), Û˘Ó¿‰ÂÏÊfi ÌÔ˘ ÛÙÔ ∫ÔϤÁÈÔ Occidental, Î·È ·Ú·ÎÔÏÔ‡ıË- Û· ·ÏȤ˜, Ì·ÁÓËÙÔÛÎÔË̤Ó˜ ‰ËÌfiÛȘ Û˘˙ËÙ‹ÛÂȘ Ì ÙÔÓ °ÎȘ. ¶·Ú·Ù‹- ÚËÛ· fiÙÈ, ·ÓÂÍ¿ÚÙËÙ· ·fi ÙÔ ÔÈÔ˜ ‹Ù·Ó Ô ·ÓÙ›·ÏÔ˜, ÙÈ ÛÙÚ·ÙËÁÈ΋ ·ÎÔ- ÏÔ˘ıÔ‡ÛÂ, ‹ ·ÎfiÌË Î·È ÙÔ ÙÈ ·ÎÚÈ‚Ò˜ ¤ÏÂÁÂ, Ô °ÎȘ Â·Ó·Ï¿Ì‚·Ó ¿ÓÙÔ- Ù ÙËÓ ›‰È· Ù˘ÔÔÈË̤ÓË ·ÚÔ˘Û›·ÛË — ÙËÓ ›‰È· ÂÈÛ·ÁˆÁ‹, ÙȘ ›‰È˜ ·- Ú·‰Ô¯¤˜ ÁÈ· ÙȘ ı¤ÛÂȘ ÙÔ˘ Û˘ÓÔÌÈÏËÙ‹ ÙÔ˘, ÙȘ ›‰È˜ Â·Ï·ÈˆÌ¤Ó˜ ‰È·- Ê¿ÓÂȘ, ·ÎfiÌË Î·È Ù· ›‰È· ·ÛÙ›·. ∞ÔÊ¿ÛÈÛ· Ó· ÙÔ˘ ÎϤ„ˆ Ù· ·ÛÙ›·, ·Ó Ù‡¯·ÈÓÂ Î·È ¿Ú¯È˙· ÚÒÙÔ˜ ÙË Û˘˙‹ÙËÛË. ∏ Ú›„Ë ÙÔ˘ ÓÔÌ›ÛÌ·ÙÔ˜ fiÚÈÛ fiÙÈ Ú¿ÁÌ·ÙÈ ı· ÍÂÎÈÓÔ‡Û· ÚÒÙÔ˜. ∞ÓÙ› Ó· ¤Úıˆ Û ¢ı›· ·ÓÙÈ·Ú¿ıÂÛË Ì ¤Ó·Ó ¿ÓıÚˆÔ ÙfiÛÔ ÂÂÈÚ·- ̤ÓÔ Û ‰ËÌfiÛȘ Û˘˙ËÙ‹ÛÂȘ, ›¯· ·ÔÊ·Û›ÛÂÈ Ó· ‰ÔÎÈÌ¿Ûˆ ÙËÓ Ù¯ÓÈ΋ ÙÔ˘ ªÔ¯¿ÌÂÓÙ ÕÏÈ, ‰ËÏ·‰‹ ÙÔÓ ·ÓÙ·ÚÙÔfiÏÂÌÔ, ·ÚÓÔ‡ÌÂÓÔ˜ Ó· ÂÌÏ·ÎÒ Û ¿ÌÂÛË Û˘˙‹ÙËÛË. ¶ÚÔÙ›ÌËÛ· Ó· ÙË ÌÂÙ·ÙÚ¤„ˆ Û «ÌÂÙ·Û˘˙‹ÙËÛË» Á‡Úˆ ·fi ÙË ‰È·ÊÔÚ¿ ÌÂٷ͇ ıÚËÛΛ·˜ Î·È ÂÈÛÙ‹Ì˘. •ÂΛÓËÛ· ϤÁÔÓÙ·˜ fiÙÈ ÛÎÔfi˜ ÙˆÓ ÛÎÂÙÈÎÈÛÙÒÓ ‰ÂÓ Â›Ó·È ·ÏÒ˜ Ë Î·Ù¿ÚÚÈ„Ë Î¿ÔÈˆÓ ÈÛ¯˘ÚÈ- ÛÌÒÓ, ·ÏÏ¿ Î·È Ë ÌÂϤÙË ÙˆÓ Û˘ÛÙËÌ¿ÙˆÓ ÂÔÈı‹ÛÂˆÓ Î·È Ë Î·Ù·ÓfiËÛË ÙÔ˘ ÙÚfiÔ˘ Ì ÙÔÓ ÔÔ›Ô ÔÈ ¿ÓıÚˆÔÈ ÂËÚ¿˙ÔÓÙ·È ·fi ·˘Ù¿. ¶·Ú¤ıÂÛ· ÙË ÊÚ¿ÛË ÙÔ˘ µ·ÚÔ‡¯ ™ÈÓfi˙· «Œ¯ˆ οÓÂÈ ·‰È¿ÎÔË ÚÔÛ¿ıÂÈ· Ó· ÌËÓ ¯Ï¢¿˙ˆ, Ó· ÌËÓ ‰ÈÂÎÙÚ·Áˆ‰Ò, Ó· ÌËÓ ÂÚÈÊÚÔÓÒ ÙȘ Ú¿ÍÂȘ ÙˆÓ ·ÓıÚÒ- ˆÓ, ·ÏÏ¿ Ó· ÙȘ ηٷÓÔÒ»Ø ÂÍ‹ÁËÛ· fiÙÈ Ú·ÁÌ·ÙÈÎfi˜ ÌÔ˘ ÛÙfi¯Ô˜ ›ӷÈ, ·ÎÚÈ‚Ò˜, Ó· ηٷÓÔ‹Ûˆ ÙȘ ·fi„ÂȘ ÙÔ˘ °ÎȘ Î·È ÙˆÓ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈÛÙÒÓ, ÒÛÙ ӷ ÌÔÚ¤Ûˆ Ó· ηٷϿ‚ˆ Ò˜ Á›ÓÂÙ·È Ó· ·ÔÚÚ›ÙÔ˘Ó ÙËÓ ÙfiÛÔ Î·Ï¿ ÙÂÎ- ÌËÚȈ̤ÓË ıˆڛ· Ù˘ ÂͤÏÈ͢.
  • 152. EN APXH 143 ™ÙË Û˘Ó¤¯ÂÈ·, ‰È¿‚·Û· ÛÙÔ ÎÔÈÓfi ·ÔÛ¿ÛÌ·Ù· ·fi ÙË ‚È‚ÏÈ΋ ÈÛÙÔÚ›· Ù˘ °ÂÓ¤Ûˆ˜ (°ÂÓ. 1): EÓ àÚ¯FÉ âÔ›ËÛÂÓ ï £Âe˜ ÙeÓ ÔéÚ·ÓeÓ Î·d ÙcÓ ÁÉÓ. ì ‰b ÁÉ qÓ àfiÚ·ÙÔ˜ ηd àηٷÛ··ÛÙÔ˜, ηd ÛÎfiÙÔ˜ â¿Óˆ Ùɘ à‚‡Û- ÛÔ˘, ηd ÓÂÜÌ· £ÂÔÜ âÂʤÚÂÙÔ â¿Óˆ ÙÔÜ ≈‰·ÙÔ˜. ηd ÂrÂÓ ï £Âfi˜Ø ÁÂÓÓËı‹Ùˆ Êá˜Ø ηd âÁ¤ÓÂÙÔ Êá˜. ηd âοÏÂÛÂÓ ï £Âe˜ Ùe ÊᘠìÌ¤Ú·Ó Î·d Ùe ÛÎfiÙÔ˜ âοÏÂÛ ӇÎÙ·. ηd âÁ¤ÓÂÙÔ ëÛ¤Ú· ηd âÁ¤ÓÂÙÔ Úˆ˝, ì̤ڷ Ì›·. K·d ÂrÂÓ ï £Âfi˜Ø ÁÂÓÓËı‹Ùˆ ÛÙÂÚ¤ˆÌ· âÓ Ì¤Ûˇˆ ÙÔÜ ≈‰·ÙÔ˜ ηd öÛÙˆ ‰È·¯ˆÚ›˙ÔÓ àÓa ̤ÛÔÓ ≈‰·ÙÔ˜ ηd ≈‰·ÙÔ˜. ηd âÁ¤ÓÂÙÔ Ô≈Ùˆ˜. ηd ÂrÂÓ ï £Âfi˜Ø ‚Ï·ÛÙËÛ¿Ùˆ ì ÁÉ ‚ÔÙ¿ÓËÓ ¯fiÚÙÔ˘ ÛÂÖÚÔÓ Û¤ÚÌ· ηÙa Á¤ÓÔ˜ ηd ηı’ ïÌÔÈfiÙËÙ· ηd ͇ÏÔÓ Î¿ÚÈÌÔÓ ÔÈÔÜÓ Î·ÚfiÓ, Ôy Ùe Û¤ÚÌ· ·éÙÔÜ âÓ ·éÙˇá ηÙa Á¤ÓÔ˜ âd Ùɘ Áɘ. ηd âÁ¤ÓÂÙÔ Ô≈Ùˆ˜. ηd âÔ›ËÛÂÓ ï £Âe˜ Ùa ΋ÙË Ùa ÌÂÁ¿Ï· ηd ÄÛ·Ó „˘¯cÓ ˙ˇáˆÓ ëÚÂ- ÂÙáÓ, L âÍ‹Á·Á Ùa ≈‰·Ù· ηÙa Á¤ÓË ·éÙáÓ, ηd ÄÓ ÂÙÂÈÓeÓ ÙÂ- ÚˆÙeÓ Î·Ùa Á¤ÓÔ˜. ηd Âr‰ÂÓ ï £Âfi˜, ¬ÙÈ Î·Ï¿. K·d ÂrÂÓ ï £Âfi˜Ø âÍ·Á·Á¤Ùˆ ì ÁÉ „˘¯cÓ ˙áÛ·Ó Î·Ùa Á¤ÓÔ˜, ÙÂÙÚ¿Ô- ‰· ηd ëÚÂÙa ηd ıËÚ›· Ùɘ Áɘ ηÙa Á¤ÓÔ˜. ηd âÁ¤ÓÂÙÔ Ô≈Ùˆ˜. ηd ÂrÂÓ ï £Âfi˜Ø ÔÈ‹ÛˆÌÂÓ ôÓıÚˆÔÓ Î·Ù’ ÂåÎfiÓ· ìÌÂÙ¤Ú·Ó Î·d ηı’ ïÌÔ›ˆÛÈÓ, ηd àÚ¯¤ÙˆÛ·Ó ÙáÓ å¯ı‡ˆÓ Ùɘ ı·Ï¿ÛÛ˘ ηd ÙáÓ ÂÙÂÈÓáÓ ÙÔÜ ÔéÚ·ÓÔÜ Î·d ÙáÓ ÎÙËÓáÓ Î·d ¿Û˘ Ùɘ Áɘ ηd ¿ÓÙˆÓ ÙáÓ ëÚÂÙáÓ ÙáÓ ëÚfiÓÙˆÓ âd Ùɘ Áɘ. ™ÙË µ›‚ÏÔ, ÙËÓ ÈÛÙÔÚ›· Ù˘ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ›·˜ ·ÎÔÏÔ˘ı› ÌÈ· ÈÛÙÔÚ›· ·Ó·‰Ë- ÌÈÔ˘ÚÁ›·˜ (°ÂÓ. 7-8): ÂåÛÉÏı ‰b Ná ηd Ôî ˘îÔd ·éÙÔÜ Î·d ì Á˘Óc ·éÙÔÜ Î·d ·î Á˘Ó·ÖΘ ÙáÓ ˘îáÓ ·éÙÔÜ ÌÂÙ’ ·éÙÔÜ Âå˜ ÙcÓ ÎÈ‚ˆÙeÓ ‰Èa Ùe ≈‰ˆÚ ÙÔÜ Î·Ù·ÎÏ˘ÛÌÔÜ. ηd âÁ¤ÓÂÙÔ ñÂÙe˜ âd Ùɘ Áɘ ÙÂÛÛ·Ú¿ÎÔÓÙ· ì̤ڷ˜ ηd ÙÂÛÛ·Ú¿ÎÔ- ÓÙ· Ó‡ÎÙ·˜.
  • 153. 144 MEPO™ TPITO. E•E§I•H KAI ¢HMIOYP°I™MO™ ηd à¤ı·Ó ÄÛ· ÛaÚÍ ÎÈÓÔ˘Ì¤ÓË âd Ùɘ Áɘ ÙáÓ ÂÙÂÈÓáÓ Î·d ÙáÓ ÎÙËÓáÓ Î·d ÙáÓ ıËÚ›ˆÓ ηd ÄÓ ëÚÂÙeÓ ÎÈÓÔ‡ÌÂÓÔÓ âd Ùɘ Áɘ ηd Ę ôÓıÚˆÔ˜. ηd âÓ‰›‰Ô˘ Ùe ≈‰ˆÚ ÔÚ¢fiÌÂÓÔÓ àe Ùɘ Áɘ, ηd äÏ·ÙÙÔÓÔÜÙÔ Ùe ≈‰ˆÚ ÌÂÙa ÂÓÙ‹ÎÔÓÙ· ηd ëηÙeÓ ì̤ڷ˜. OÈ Ì‡ıÔÈ ·˘ÙÔ›, Ù˘ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ›·˜ Î·È Ù˘ ·Ó·‰ËÌÈÔ˘ÚÁ›·˜, Ù˘ Á¤ÓÓËÛ˘ Î·È Ù˘ ·Ó·Á¤ÓÓËÛ˘, Â›Ó·È ·fi ÙÔ˘˜ ÈÔ fiÌÔÚÊÔ˘˜ ÛÙËÓ ÈÛÙÔÚ›· Ù˘ ¢˘ÙÈ- ΋˜ ÛΤ„˘. OÈ Ì‡ıÔÈ Î·È ÔÈ ÈÛÙÔڛ˜ ·˘Ù¤˜ ·›˙Ô˘Ó ÛËÌ·ÓÙÈÎfi ÚfiÏÔ Û ο- ı ÔÏÈÙÈÛÌfi, Û˘ÌÂÚÈÏ·Ì‚·ÓÔ̤ÓÔ˘ ÙÔ˘ ‰ÈÎÔ‡ Ì·˜. ∞Ó¿ ÙÔÓ ÎfiÛÌÔ Î·È ·Ó¿ ÙÔ˘˜ ·ÈÒÓ˜, ÔÈ ÏÂÙÔ̤ÚÂȤ˜ ÙÔ˘˜ ÔÈΛÏÏÔ˘Ó, ·ÏÏ¿ ÔÈ ÌÔÚʤ˜ ÙÔ˘˜ Û˘Á- ÎÏ›ÓÔ˘Ó: ª‡ıÔÈ ÌË ¢ËÌÈÔ˘ÚÁ›·˜: «O ÎfiÛÌÔ˜ ˘‹Ú¯Â ¿ÓÙÔÙ fiˆ˜ Â›Ó·È Û‹ÌÂÚ·, ·È- ÒÓÈ· ·Ó·ÏÏÔ›ˆÙÔ˜». (∑·˚ÓÈÛÙ¤˜ – πÓ‰›·) ª‡ıÔÈ ¢ËÌÈÔ˘ÚÁ›·˜ ·fi ¤Ó· ™ÎÔو̤ÓÔ ∆¤Ú·˜: «O ÎfiÛÌÔ˜ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ‹ıËΠ·fi Ù· ÎÔÌÌ¿ÙÈ· ÂÓfi˜ ÛÎÔو̤ÓÔ˘ Ù¤Ú·ÙÔ˜». (οÙÔÈÎÔÈ N‹ÛˆÓ °Î›Ï- ÌÂÚÙ, ŒÏÏËÓ˜, πÓ‰ÔÎÈÓ¤˙ÔÈ, ∫·‚‡ÏÈÔÈ Ù˘ ∞ÊÚÈ΋˜, ∫ÔÚ¿Ù˜, ™Ô˘ÌÂ- ÚÔ-µ·‚˘ÏÒÓÈÔÈ) ª‡ıÔÈ ¢ËÌÈÔ˘ÚÁ›·˜ ·fi ∞Ú¯¤ÁÔÓÔ˘˜ ¶ÚÔ¿ÙÔÚ˜: «O ÎfiÛÌÔ˜ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ‹ıË- Π·fi ÙËÓ Â·Ê‹ ÌÂٷ͇ ·Ú¯¤ÁÔÓˆÓ ÚÔÁfiÓˆÓ». (∫¿ÙÔÈÎÔÈ N‹ÛˆÓ ∫Ô˘Î, ∞ÈÁ‡ÙÈÔÈ, ŒÏÏËÓ˜, πӉȿÓÔÈ §Ô˘È˙¤ÓÈÔ, ∆·˚ÙÈÓÔ›, πӉȿÓÔÈ ∑Ô‡ÓÈ) ª‡ıÔÈ ¢ËÌÈÔ˘ÚÁ›·˜ ·fi ¤Ó· ∫ÔÛÌÈÎfi ∞˘Áfi: «O ÎfiÛÌÔ˜ ÁÂÓÓ‹ıËΠ·fi ¤Ó· ·˘Áfi». (∫ÈÓ¤˙ÔÈ, º›ÓÓÔÈ, ŒÏÏËÓ˜, πÓ‰Ô›, π¿ˆÓ˜, ¶¤ÚÛ˜, οÙÔÈÎÔÈ N‹- ÛˆÓ ™·Ìfi·) ª‡ıÔÈ ¢ËÌÈÔ˘ÚÁ›·˜ ̤ۈ ¶ÚÔÊÔÚÈ΋˜ ∂ÓÙÔÏ‹˜: «O ÎfiÛÌÔ˜ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ‹ıËΠ̠ÙÔ ÚfiÛÙ·ÁÌ· οÔÈÔ˘ £ÂÔ‡». (∞ÈÁ‡ÙÈÔÈ, ŒÏÏËÓ˜, ∂‚Ú·›ÔÈ, πӉȿ- ÓÔÈ ª·˚ÓÙÔ‡, ª¿ÁÈ·, ™Ô˘Ì¤ÚÈÔÈ) ª‡ıÔÈ ¢ËÌÈÔ˘ÚÁ›·˜ ·fi ÙË £¿Ï·ÛÛ·: «O ÎfiÛÌÔ˜ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ‹ıËΠ̤۷ ·fi ÙË ı¿Ï·ÛÛ·». (µÈÚÌ·ÓÔ›, πӉȿÓÔÈ ∆ÛfiÎÙÔ, ∞ÈÁ‡ÙÈÔÈ, πÛÏ·Ó‰Ô›, οÙÔÈ- ÎÔÈ ÓËÛÈÔ‡ ª¿Ô˘È Ù˘ ÷‚¿Ë˜, ™Ô˘Ì¤ÚÈÔÈ) O ∫·Ù·ÎÏ˘ÛÌfi˜ ÙÔ˘ NÒ ‰ÂÓ ı· ‹Ù·Ó ·Ú¿ ÌÈ· ÌÔÚÊ‹ ª‡ıÔ˘ ¢ËÌÈ- Ô˘ÚÁ›·˜ ·fi ÙË £¿Ï·ÛÛ·, Â¿Ó ‰ÂÓ ÂÚfiÎÂÈÙÔ ÁÈ· ̇ıÔ ·Ó·‰ËÌÈÔ˘ÚÁ›·˜. ∏ ·Ï·ÈfiÙÂÚË Ûˆ˙fiÌÂÓË ÂΉԯ‹ ÙÔ˘ ̇ıÔ˘ Â›Ó·È ·Ó¿Ú¯·È· Î·È ÚÔËÁÂ›Ù·È Ù˘ ‚È‚ÏÈ΋˜ ηٿ ¯›ÏÈ· Î·È ϤÔÓ ¯ÚfiÓÈ·. °‡Úˆ ÛÙÔ 2800 .Ã., ¤Ó·˜ ̇ıÔ˜ ÙˆÓ ™Ô˘ÌÂÚ›ˆÓ ·ÚÔ˘ÛÈ¿˙ÂÈ ˆ˜ ‹Úˆ· ÙÔ˘ ηٷÎÏ˘ÛÌÔ‡ ÙÔÓ ‚·ÛÈÏÈ¿ ∑ÈÔ˘- ÛÔ‡ÓÙÚ·, Ô ÔÔ›Ô˜ ¤ÊÙÈ·Í ÌÈ· ‚¿Úη ÁÈ· Ó· ÁÏ˘ÙÒÛÂÈ ·fi ÙË ÌÂÁ¿ÏË ÓÂ- ÚÔÔÓÙ‹. ªÂٷ͇ 2000 Î·È 1800 .Ã., Ô ‹Úˆ·˜ ÙÔ˘ ÂÚ›ÊËÌÔ˘ ‚·‚˘ÏˆÓÈ·-
  • 154. EN APXH 145 ÎÔ‡ ŒÔ˘˜ ÙÔ˘ °ÎÈÏÁη̤˜ Ì·ı·›ÓÂÈ ÁÈ· ÙÔÓ Î·Ù·ÎÏ˘ÛÌfi ·fi ¤Ó·Ó ÚfiÁÔ- Ófi ÙÔ˘, ÔÓfiÌ·ÙÈ O˘ÙÓ·ÈÛÙ›Ì. Œ¯ÔÓÙ·˜ ÂȉÔÔÈËı› ·fi ÙËÓ Œ·, ÙË ıÂfiÙË- Ù· Ù˘ °Ë˜, fiÙÈ ÔÈ ıÂÔ› ÛÎfi¢·Ó Ó· ηٷÛÙÚ¤„Ô˘Ó Ì ¤Ó·Ó ηٷÎÏ˘ÛÌfi οı ˙ˆÓÙ·Ófi ÔÓ, Ô O˘ÙÓ·ÈÛÙ›Ì ‹Ú ÙËÓ ÂÓÙÔÏ‹ Ó· ηٷÛ΢¿ÛÂÈ ÌÈ· ÎÈ- ‚ˆÙfi ΢‚ÈÎÔ‡ Û¯‹Ì·ÙÔ˜, οı ÏÂ˘Ú¿ Ù˘ ÔÔ›·˜ ¤ÚÂ ӷ Â›Ó·È 120 ‹- ¯ÂȘ (55 ÂÚ›Ô˘ ̤ÙÚ·), Ì ÂÙ¿ ÔÚfiÊÔ˘˜, ηı¤Ó·˜ ·fi ÙÔ˘˜ ÔÔ›Ô˘˜ ı· ¯ˆÚÈ˙fiÙ·Ó Û ÂÓÓ¤· ‰È·ÌÂÚ›ÛÌ·Ù·, Î·È Ó· ‚¿ÏÂÈ Ì¤Û· ¤Ó· ˙¢Á¿ÚÈ ·fi ο- ı ˙ˆÓÙ·Ófi ›‰Ô˜. O ̇ıÔ˜ ÙÔ˘ ηٷÎÏ˘ÛÌÔ‡ ÙÔ˘ °ÎÈÏÁη̤˜ Â¤Ï¢Û (·˜ ÌÔ˘ Û˘Á¯ˆÚÂı› ÙÔ ÏÔÁÔ·›ÁÓÈÔ) Û ÔÏfiÎÏËÚË ÙËÓ ∂ÁÁ‡˜ ∞Ó·ÙÔÏ‹ Î·È ‹Ù·Ó ÁÓˆÛÙfi˜ ÛÙËÓ ¶·Ï·ÈÛÙ›ÓË ÚÈÓ ·fi ÙËÓ ¿ÊÈÍË ÙˆÓ ∂‚Ú·›ˆÓ. ∏ ÊÈÏÔ- ÏÔÁÈ΋ Û‡ÁÎÚÈÛË Î·ıÈÛÙ¿ ÚÔÊ·Ó‹ ÙËÓ Â›‰Ú·ÛË ÙÔ˘ ‚·‚˘ÏˆÓÈ·ÎÔ‡ ̇ıÔ˘ ÛÙËÓ ÈÛÙÔÚ›· ÙÔ˘ ηٷÎÏ˘ÛÌÔ‡ ÙÔ˘ NÒÂ. °ÓˆÚ›˙Ô˘Ì fiÙÈ Ë ÁˆÁÚ·ÊÈ΋ ı¤ÛË ÂÓfi˜ ÔÏÈÙÈÛÌÔ‡ ÂËÚ¿˙ÂÈ ÙÔ˘˜ ̇- ıÔ˘˜ ÙÔ˘. ¶·Ú·‰Â›ÁÌ·ÙÔ˜ ¯¿ÚÈÓ, ÔÈ ÔÏÈÙÈÛÌÔ› ÙˆÓ ÔÔ›ˆÓ ÔÈ ÌÂÁ¿ÏÔÈ Ô- Ù·ÌÔ› ˘Âگ›ÏÈ˙·Ó Î·È Î·Ù¤ÛÙÚÂÊ·Ó Ù· ¯ˆÚÈ¿ Î·È ÙȘ Á‡Úˆ fiÏÂȘ ›¯·Ó ̇ıÔ˘˜ Û¯ÂÙÈÎÔ‡˜ Ì ÏËÌ̇Ú˜, fiˆ˜ ÛÙËÓ ÂÚ›ÙˆÛË Ù˘ ™Ô˘ÌÂÚ›·˜ Î·È Ù˘ µ·‚˘ÏˆÓ›·˜, fiÔ˘ Ô ∆›ÁÚ˘ Î·È Ô ∂˘ÊÚ¿Ù˘ ÂÚÈÔ‰Èο ÏËÌÌ˘Ú›˙Ô˘Ó. ∞ÎfiÌ· Î·È ÔÈ ÔÏÈÙÈÛÌÔ› Ô˘ ‚Ú›ÛÎÔÓÙ·È Û ÍËÚ¤˜ ÂÚÈÔ¯¤˜ ¤¯Ô˘Ó ̇ıÔ˘˜ ÁÈ· ηٷÎÏ˘ÛÌÔ‡˜, ·Ó Ï‹ÙÙÔÓÙ·È ·fi Í·ÊÓÈΤ˜ Î·È ‚›·È˜ ÓÂÚÔÔÓÙ¤˜. ∞fi ÙËÓ ¿ÏÏË ÏÂ˘Ú¿, ÔÈ ÔÏÈÙÈÛÌÔ› Ô˘ ‰ÂÓ ÁÂÈÙÓÈ¿˙Ô˘Ó Ì ÌÂÁ¿Ï˜ ˘‰¿- ÙÈÓ˜ ÂÈÊ¿ÓÂȘ ‰ÂÓ ¤¯Ô˘Ó ηٿ ηÓfiÓ· ̇ıÔ˘˜ Û¯ÂÙÈÎÔ‡˜ Ì ηٷÎÏ˘ÛÌfi. ™ËÌ·›ÓÔ˘Ó fiÏ· ·˘Ù¿ fiÙÈ ÔÈ ‚È‚ÏÈÎÔ› ̇ıÔÈ Ù˘ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ›·˜ Î·È Ù˘ ·Ó·- ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ›·˜ Â›Ó·È „¢‰Â›˜; ∫·È ÌfiÓÔÓ Ë ‰È·Ù‡ˆÛË ÙÔ˘ ÂÚˆÙ‹Ì·ÙÔ˜ ·˘ÙÔ‡ ‰Â›¯ÓÂÈ ¤ÏÏÂÈ„Ë Î·Ù·ÓfiËÛ˘ Ù˘ Ô˘Û›·˜ ÙˆÓ Ì‡ıˆÓ, ÛÙËÓ ·ÔÛ·Ê‹ÓÈÛË Ù˘ ÔÔ›·˜ Ô ∆˙fi˙ÂÊ ∫¿ÌÂÏ (Joseph Campbell 1949, 1988) ·ÊȤڈÛ ÙË ˙ˆ‹ ÙÔ˘. OÈ Î·Ù·ÎÏ˘ÛÌÈ·›ÔÈ ·˘ÙÔ› ̇ıÔÈ ¤¯Ô˘Ó ‚·ı‡ÙÂÚ˜ ÛË̷ۛ˜ Ô˘ ·Ó·- ʤÚÔÓÙ·È ÛÙËÓ ·Ó·Á¤ÓÓËÛË Î·È ÙËÓ ·Ó·Ó¤ˆÛË. OÈ Ì‡ıÔÈ ‰ÂÓ ÌÈÏÔ‡Ó ÁÈ· ÙËÓ ·Ï‹ıÂÈ·. OÈ Ì‡ıÔÈ ·Ó·Ê¤ÚÔÓÙ·È ÛÙÔÓ ·ÓıÚÒÈÓÔ ·ÁÒÓ· ÁÈ· ÙËÓ ·ÓÙÈÌÂÙÒ- ÈÛË ÙˆÓ ÌÂÁ¿ÏˆÓ ÁÂÁÔÓfiÙˆÓ Ù˘ ˙ˆ‹˜ Î·È ÛÙÔ ¤Ú·ÛÌ· ÙÔ˘ ¯ÚfiÓÔ˘: Á¤Ó- ÓËÛË, ı¿Ó·ÙÔ˜, Á¿ÌÔ˜, ÌÂÙ¿‚·ÛË ·fi ÙËÓ ·È‰È΋ ËÏÈΛ· ÛÙËÓ ˆÚÈÌfiÙËÙ· Î·È ÛÙÔ Á‹Ú·˜. ∂ÎÏËÚÒÓÔ˘Ó ÌÈ· „˘¯ÔÏÔÁÈ΋ ‹ ÓÂ˘Ì·ÙÈ΋ ·Ó¿ÁÎË ÙÔ˘ ·Ó- ıÚÒÔ˘, Ô˘ ‰ÂÓ ¤¯ÂÈ Î·ÌÈ¿ Û¯¤ÛË Ì ÙËÓ ÂÈÛÙ‹ÌË. ∆Ô Ó· ÚÔÛ·ıԇ̠ӷ ÌÂÙ·ÙÚ¤„Ô˘Ì ¤Ó·Ó ̇ıÔ Û ÂÈÛÙ‹ÌË ‹ ÌÈ· ÂÈÛÙ‹ÌË Û ̇ıÔ ·ÔÙÂ- Ï› ÚÔÛ‚ÔÏ‹ ÁÈ· ÙÔ˘˜ ̇ıÔ˘˜, ÁÈ· ÙË ıÚËÛΛ· Î·È ÁÈ· ÙËÓ ÂÈÛÙ‹ÌË. ∂È- ¯ÂÈÚÒÓÙ·˜ ·˘Ù‹ ÙË ÌÂÙ·ÙÚÔ‹, ÔÈ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈÛÙ¤˜ ¯¿ÓÔ˘Ó ÙË ÛËÌ·Û›·, ÙÔ ÓfiË- Ì· Î·È ÙË ıÂÛ¤ÛÈ· ʇÛË ÙˆÓ Ì‡ıˆÓ. ¶·›ÚÓÔ˘Ó ÌÈ· ˘¤ÚÔ¯Ë ÈÛÙÔÚ›· ‰ËÌÈ- Ô˘ÚÁ›·˜ Î·È ·Ó·‰ËÌÈÔ˘ÚÁ›·˜ Î·È ÙËÓ Î·Ù·ÛÙÚ¤ÊÔ˘Ó. °È· Ó· ·ÓÙÈÏËÊı› ηÓ›˜ ÙÔÓ ·Ú·ÏÔÁÈÛÌfi Ù˘ ÚÔÛ¿ıÂÈ·˜ Ó· ÂÚÌË- Ó¢ı› Ô Ì‡ıÔ˜ Û·Ó Ó· ‹Ù·Ó ÂÈÛÙ‹ÌË, ·˜ ·Ó·ÏÔÁÈÛÙ› ÙÔ Ú·ÁÌ·ÙÈÎfi ̤- ÁÂıÔ˜ ÙÔ˘ ÂÁ¯ÂÈÚ‹Ì·ÙÔ˜ Ó· ÛÙÚÈ̈¯ÙÔ‡Ó ¤Ó· ˙‡ÁÔ˜ ·fi οı ›‰Ô˜ ˙ÒÔ˘
  • 155. 146 MEPO™ TPITO. E•E§I•H KAI ¢HMIOYP°I™MO™ EIKONA 14. ∞ÂÈÎfiÓÈÛË Ù˘ KÈ‚ˆÙÔ‡ ÙÔ˘ NÒ ÛÙÔ ªÔ˘ÛÂ›Ô ÙÔ˘ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘ ŒÚ¢ӷ˜ ÁÈ· ÙË ¢ËÌÈÔ˘ÚÁ›·, ÛÙÔ ™·Ó NÙȤÁÎÔ Ù˘ ∫·ÏÈÊfiÚÓÈ·˜. ¶ÚÔÛ¤ÍÙ ÙȘ Ú·¯È·›Â˜ ϿΘ ™ÙÂÁÔÛ·‡ÚÔ˘ Ô˘ ÍÂÚÔ‚¿ÏÏÔ˘Ó. [¶ËÁ‹: Bernard Leikind.] (·fi Ù· ÂηÙÔÌ̇ÚÈ· Ô˘ ˘¿Ú¯Ô˘Ó) Û ¤Ó· ÏÔ›Ô Ì ‰È·ÛÙ¿ÛÂȘ ÂÚ›Ô˘ 150 Â› 23 Â› 15 ̤ÙÚ·, ÁÈ· Ó· Ó· ÌËÓ ·Ó·ÊÂÚıÔ‡ÌÂ Î·È ÛÙËÓ ÙÚÔÊ‹ ÙÔ˘˜... ∞˜ ÛÎÂÊÙ› ÙËÓ ÔÚÁ¿ÓˆÛË Î·È ÙÔ ‰È·¯ÂÈÚÈÛÙÈÎfi ¤ÚÁÔ Ô˘ ··ÈÙÂ›Ù·È ÁÈ· Ó· ÙÚ·ÊÔ‡Ó, Ó· ÔÙÈÛÙÔ‡Ó Î·È Ó· ηı·ÚÈÛÙÔ‡Ó fiÏ· ·˘Ù¿ Ù· ˙Ò·. ¶Ò˜ ı· Ù· ÂÌfi‰È˙ ηÓ›˜ Ó· ·ÏÏËÏÔÊ·ÁˆıÔ‡Ó; £· ›¯Â ¤Ó· ηٿÛÙڈ̷ ÌfiÓÔ Ì ۷ÚÎÔ‚fiÚ·; ÕÏψÛÙÂ, ·Ó·ÚˆÙÈ¤Ù·È Î·Ó›˜ ÁÈ· ÔÈÔÓ ÏfiÁÔ ı· ¯ÚÂÈ·˙fiÙ·Ó Ó· «ÛˆıÔ‡Ó» ·fi ÙËÓ ÏËÌ̇ڷ Ù· „¿ÚÈ· Î·È ÔÈ ˘‰Úfi‚ÈÔÈ ‰ÂÈÓfiÛ·˘ÚÔÈ (·ÊÔ‡ ÙÔ ÂÚÈ‚¿ÏÏÔÓ fiÔ˘ ˙Ô˘Ó Â›Ó·È ÙÔ ÓÂÚfi!). OÈ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈÛÙ¤˜, fï˜, Â›Ó·È ·ÙfiËÙÔÈ. ∏ ∫È‚ˆÙfi˜, ϤÓÂ, ÌÂÙ¤ÊÂÚ «ÌfiÓÔÓ» 30.000 ›‰Ë Î·È Ù· ¿ÏÏ· «·Ó·Ù‡¯ıËηӻ ·fi ·˘Ù¿. ∏ ∫È‚ˆÙfi˜ ›¯Â fiÓÙˆ˜ ¯ˆÚÈÛÙ¿ ηٷÛÙÚÒÌ·- Ù· ÁÈ· Û·ÚÎÔ‚fiÚ· Î·È ÌË Û·ÚÎÔ‚fiÚ· ˙Ò·. ∂›¯Â, Â›Û˘, ¯ˆÚÈÛÙfi ηٿ- ÛÙڈ̷ ÁÈ· ÙÔ˘˜ ‰ÂÈÓÔÛ·‡ÚÔ˘˜ (‚Ï. EÈÎfiÓ· 14). ∫·È Ù· „¿ÚÈ·; ª·, ·˘Ù¿ ¤ı·Ó·Ó ·fi ÙË Ï¿ÛË Ô˘ ·Ú¤Û˘Ú·Ó ÔÈ ÓÂÚÔÔÓÙ¤˜ ÛÙË ı¿Ï·ÛÛ· Î·È Ë ÔÔ›· ¤ÊÚ·Í ٷ ‚Ú¿Á¯È¿ ÙÔ˘˜! ∞Ó Â›Ó·È Î·Ó›˜ ÈÛÙfi˜, ÌÔÚ› Ó· ÈÛÙ¤- „ÂÈ ÔÙȉ‹ÔÙÂ, ‰ÈfiÙÈ Ô £Âfi˜ ÌÔÚ› Ó· ηÙÔÚıÒÛÂÈ Ù· ¿ÓÙ·. ∂›Ó·È ‰‡ÛÎÔÏÔ Ó· ‚ÚÂÈ Î·Ó›˜ ¤Ó· ÂÈÛÙËÌÔÓÈÎfi, ˘ÔÙ›ıÂÙ·È, Û‡ÛÙËÌ· ÂÔÈı‹ÛÂˆÓ Â͈ÊÚÂÓÈÎfiÙÂÚÔ ·fi ÙÔÓ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈÛÌfi, ÙÔ˘ ÔÔ›Ô˘ ÔÈ ÈÛ¯˘ÚÈ- ÛÌÔ› ··ÚÓÔ‡ÓÙ·È fi¯È ÌfiÓÔ ÙËÓ ÂÍÂÏÈÎÙÈ΋ ‚ÈÔÏÔÁ›·, ·ÏÏ¿ Î·È ÙÔ ÌÂÁ·Ï‡ÙÂ-
  • 156. EN APXH 147 ÚÔ ÎÔÌÌ¿ÙÈ Ù˘ ÎÔÛÌÔÏÔÁ›·˜, Ù˘ Ê˘ÛÈ΋˜, Ù˘ ·Ï·ÈÔÓÙÔÏÔÁ›·˜, Ù˘ ·Ú- ¯·ÈÔÏÔÁ›·˜, Ù˘ ÛÙڈ̷ÙÔÁÚ·Ê›·˜, Ù˘ ˙ˆÔÏÔÁ›·˜, Ù˘ ‚ÔÙ·ÓÈ΋˜, Ù˘ ‚ÈÔ- ÁˆÁÚ·Ê›·˜, ÁÈ· Ó· ÌËÓ ·Ó·Ê¤ÚÔ˘ÌÂ Î·È ¤Ó· ÌÂÁ¿ÏÔ Ì¤ÚÔ˜ Ù˘ ÚÒÈÌ˘ ·ÓıÚÒÈÓ˘ ÈÛÙÔÚ›·˜. ∞fi fiÏÔ˘˜ ÙÔ˘˜ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌÔ‡˜ Ô˘ ¤¯Ô˘Ì ‰ÈÂÚ¢ӋÛÂÈ ÛÙÔ ÂÚÈÔ‰ÈÎfi Sceptic, ÌfiÓÔÓ ¤Ó·Ó ¿ÏÏÔ ¤¯ˆ ‚ÚÂÈ Ô˘ Ó· ÌÔÚ› Ó· Û˘ÁÎÚÈ- ı› Ì ÙÔÓ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈÛÌfi ˆ˜ ÚÔ˜ ÙËÓ Â˘ÎÔÏ›· Î·È ÙËÓ ·˘ÙÔÂÔ›ıËÛË Ì ÙËÓ ÔÔ›· ·ÍÈÒÓÂÈ Ó· ·ÁÓÔ‹ÛÔ˘Ì ‹ Ó· ·ÔÚÚ›„Ô˘Ì ٤ÙÔÈÔÓ fiÁÎÔ ˘¿Ú- ¯Ô˘Û·˜ ÁÓÒÛ˘. O ÈÛ¯˘ÚÈÛÌfi˜ ·˘Ùfi˜ Â›Ó·È Ë ¿ÚÓËÛË ÙÔ˘ OÏÔη˘ÙÒÌ·ÙÔ˜. ∂ÈϤÔÓ, ÔÈ ÔÌÔÈfiÙËÙ˜ ÛÙȘ ÌÂıfi‰Ô˘˜ ÛΤ„˘ ÙˆÓ ‰‡Ô ·˘ÙÒÓ ‰ÔÍ·ÛÈÒÓ Â›- Ó·È ÂÓÙ˘ˆÛȷΤ˜: 1. OÈ ·ÚÓËÙ¤˜ ÙÔ˘ OÏÔη˘ÙÒÌ·ÙÔ˜ ‚Ú›ÛÎÔ˘Ó Ï¿ıË Û ¤ÚÁ· ÈÛÙÔÚÈÎÒÓ Î·È ·ÎÔÏÔ‡ıˆ˜ ·Ê‹ÓÔ˘Ó Ó· ÂÓÓÔËı› fiÙÈ Ù· Ï¿ıË ·˘Ù¿ Û˘ÓÂ¿ÁÔÓÙ·È Î·È ÂÛÊ·Ï̤ӷ Û˘ÌÂÚ¿ÛÌ·Ù·. OÈ ·ÚÓËÙ¤˜ Ù˘ ÂͤÏÈ͢ (ÔÓÔÌ·Û›· ›Ûˆ˜ ÈÔ Â‡ÛÙÔ¯Ë ·’ fi,ÙÈ Ô fiÚÔ˜ «‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈÛÙ‹˜» ‹ «Ô·‰fi˜ ÙÔ˘ ‰Ë- ÌÈÔ˘ÚÁÈÛÌÔ‡») ·Ó·Î·Ï‡ÙÔ˘Ó ÂÈÛÙËÌÔÓÈο Ï¿ıË Î·È ·Ê‹ÓÔ˘Ó Ó· ÂÓ- ÓÔËı› fiÙÈ ÔÏfiÎÏËÚË Ë ÂÈÛÙ‹ÌË Â›Ó·È ÂÛÊ·Ï̤ÓË, Û¿Ìˆ˜ ÔÈ ÂÈÛÙ‹- ÌÔÓ˜ Ó· Â›Ó·È ÂÍ ÔÚÈÛÌÔ‡ ·Ï¿ıËÙÔÈ. 2. OÈ ·ÚÓËÙ¤˜ ÙÔ˘ OÏÔη˘ÙÒÌ·ÙÔ˜ ·Ú¤ÛÎÔÓÙ·È Ó· ·Ú·ı¤ÙÔ˘Ó, Û˘Ó‹ıˆ˜ ÂÎÙfi˜ ÙˆÓ Û˘ÌÊÚ·˙Ô̤ӈÓ, ·ÔÛ¿ÛÌ·Ù· ·fi ‰ËÏÒÛÂȘ ‹ ·fi ÁÚ·- Ù¿ ËÁÂÙÈÎÒÓ ÛÙÂϯÒÓ ÙÔ˘ Ó·˙ÈÛÙÈÎÔ‡ ÎfiÌÌ·ÙÔ˜, ∂‚Ú·›ˆÓ Î·È ÈÛÙÔ- ÚÈÎÒÓ ÙÔ˘ OÏÔη˘ÙÒÌ·ÙÔ˜ Ì ٤ÙÔÈÔÓ ÙÚfiÔ, ÒÛÙ ӷ Ê·›ÓÂÙ·È ˆ˜ ·˘ÙÔ› ˘ÔÛÙËÚ›˙Ô˘Ó ÙÔ˘˜ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌÔ‡˜ ÙˆÓ ·ÚÓËÙÒÓ. OÈ ·ÚÓËÙ¤˜ Ù˘ ÂͤÏÈ͢ ·Ú¤ÛÎÔÓÙ·È Ó· ·Ú·ı¤ÙÔ˘Ó ·ÔÛ¿ÛÌ·Ù· ·fi ÁÚ·Ù¿ ÎÔ- Ú˘Ê·›ˆÓ ÂÈÛÙËÌfiÓˆÓ, .¯. ÙÔ˘ ™Ù‹‚ÂÓ ∆˙¤˘ °ÎÔ˘ÏÓÙ (Stephen Jay Gould) Î·È ÙÔ˘ ∂ÚÓÛÙ ª¤˘Ú (Ernst Mayr), ÂÎÙfi˜ Û˘ÌÊÚ·˙Ô̤ӈÓ, ·Ê‹ÓÔÓÙ·˜ Ó· ÂÓÓÔËı› fiÙÈ ÔÈ ÂÈÛÙ‹ÌÔÓ˜ ·˘ÙÔ› ¤ÌÌÂÛ· ·ÚÓÔ‡ÓÙ·È ÙÔ ÁÂÁÔÓfi˜ Ù˘ ÂͤÏÈ͢. 3. OÈ ·ÚÓËÙ¤˜ ÙÔ˘ OÏÔη˘ÙÒÌ·ÙÔ˜ ÈÛ¯˘Ú›˙ÔÓÙ·È ˆ˜ ÔÈ ÂÈÏÈÎÚÈÓ›˜ Î·È ıÂÌÈÙ¤˜ ‰È·ÊˆÓ›Â˜ ÌÂٷ͇ ÙˆÓ ÈÛÙÔÚÈÎÒÓ ÙÔ˘ OÏÔη˘ÙÒÌ·ÙÔ˜ ˘Ô- ‰ËÏÒÓÔ˘Ó ˆ˜ Î·È ÔÈ ›‰ÈÔÈ ÔÈ Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓÔÈ ÈÛÙÔÚÈÎÔ› ·ÌÊÈ‚¿ÏÏÔ˘Ó ÁÈ· ÙÔ OÏÔη‡ÙˆÌ· ‹ fiÙÈ ‰ÂÓ ÌÔÚÔ‡Ó Ó· ÙÂÎÌËÚÈÒÛÔ˘Ó Ù· ÁÂÁÔÓfi- Ù·. OÈ ·ÚÓËÙ¤˜ Ù˘ ÂͤÏÈ͢ ÈÛ¯˘Ú›˙ÔÓÙ·È ˆ˜ ÔÈ ÂÈÏÈÎÚÈÓ›˜ Î·È ıÂÌÈ- Ù¤˜ ‰È·ÊˆÓ›Â˜ ÌÂٷ͇ ÙˆÓ ÂÈÛÙËÌfiÓˆÓ ˘Ô‰ËÏÒÓÔ˘Ó ˆ˜ Î·È ÔÈ ›‰È- ÔÈ ÔÈ ÂÈÛÙ‹ÌÔÓ˜ ¤¯Ô˘Ó ·ÌÊÈ‚Ôϛ˜ ÁÈ· ÙËÓ ÂͤÏÈÍË ‹ fiÙÈ ‰ÂÓ ÌÔ- ÚÔ‡Ó Ó· ÙËÓ ÙÂÎÌËÚÈÒÛÔ˘Ó. ∏ ÂÈÚˆÓ›· ·˘Ù‹˜ Ù˘ ·ÓÙÈÛÙÔ›¯ÈÛ˘ ÛÙÔÓ ÙÚfiÔ Û˘ÏÏÔÁÈÛÌÔ‡ Â›Ó·È fiÙÈ ˘¿Ú¯ÂÈ ÂÚ›ÙˆÛË ÔÈ ·ÚÓËÙ¤˜ ÙÔ˘ OÏÔη˘ÙÒÌ·ÙÔ˜ Ó· ¤¯Ô˘Ó ÂÓ Ì¤ÚÂÈ ÙÔ˘- Ï¿¯ÈÛÙÔÓ ‰›ÎÈÔ (ÁÈ· ·Ú¿‰ÂÈÁÌ·, ÔÈ ÛËÌÂÚÈÓ¤˜ ÂÎÙÈÌ‹ÛÂȘ fiÛÔÓ ·ÊÔÚ¿ ÙÔÓ ·ÚÈıÌfi ÙˆÓ ∂‚Ú·›ˆÓ Ô˘ ÂÍÔÓÙÒıËÎ·Ó ÛÙÔ ÕÔ˘Û‚ÈÙ˜ ¤¯Ô˘Ó ·ÏÏ¿ÍÂÈ), ÂÓÒ
  • 157. 148 MEPO™ TPITO. E•E§I•H KAI ¢HMIOYP°I™MO™ ÔÈ ·ÚÓËÙ¤˜ Ù˘ ÂͤÏÈ͢ ·ÔÎÏ›ÂÙ·È Ó· ¤¯Ô˘Ó ¤ÛÙˆ Î·È ÂÓ Ì¤ÚÂÈ ‰›ÎÈÔ — ¿·Í Î·È ÂÈÙÚ¤„ÂÈ Î·Ó›˜ ÙË ı›· ·Ú¤Ì‚·ÛË ÛÙËÓ ÂÈÛÙËÌÔÓÈ΋ ‰È·‰Èη- Û›·, οı ˘fiıÂÛË Û¯ÂÙÈ΋ Ì ÙÔ˘˜ ÓfiÌÔ˘˜ Ù˘ ʇÛ˘ ¿ÂÈ ÂÚ›·ÙÔ Î·È Ì·˙› Ù˘ Ë ›‰È· Ë ÂÈÛÙ‹ÌË. Œ¯ÂÈ Â›Û˘ ÛËÌ·Û›· Ó· Á›ÓÂÈ ·ÓÙÈÏËÙfi fiÙÈ Ô Ê·ÈÓÔÌÂÓÈÎfi˜ «fiÏÂÌÔ˜» ÌÂٷ͇ ıÚËÛΛ·˜ Î·È ÂÈÛÙ‹Ì˘, ÂȉÈο fiÙ·Ó Ë ·ÓÙÈ·Ú¿ıÂÛË ‰È·ÊËÌ›˙ÂÙ·È ˆ˜ «ÂͤÏÈÍË ÂÓ·ÓÙ›ÔÓ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈÛÌÔ‡» ‹, ÛÙË Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓË ÂÚ›ÙˆÛË, ˆ˜ «™¤ÚÌÂÚ ÂÓ·ÓÙ›ÔÓ °ÎȘ», ‰ÂÓ ˘Ê›ÛÙ·Ù·È ÛÙË ÛΤ„Ë ÙˆÓ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚˆÓ ·Ó- ıÚÒˆÓ. ∞ÎfiÌ· Î·È Ô ¢·Ú‚›ÓÔ˜ Ô ›‰ÈÔ˜ ‰ÂÓ ¤‚ÏÂ ηӤӷ Úfi‚ÏËÌ· ÛÙËÓ ÂÓۈ̿وÛË Ù˘ ıˆڛ·˜ ÙÔ˘ ÛÙȘ ÂÈÎÚ·ÙÔ‡Û˜ ·ÓÙÈÏ‹„ÂȘ ÙȘ ÂÔ¯‹˜ ÙÔ˘, fiˆ˜ ¤ÁÚ·Ê Û ÌÈ· ÂÈÛÙÔÏ‹ Ù· ÙÂÏÂ˘Ù·›· ¯ÚfiÓÈ· Ù˘ ˙ˆ‹˜ ÙÔ˘: «ªÔ˘ Ê·›ÓÂÙ·È ·Ú¿ÏÔÁÔ Ó· ·ÌÊÈ‚¿ÏÏÂÈ Î·Ó›˜ ÁÈ· ÙÔ fiÙÈ ÌÔÚ› οÔÈÔ˜ Ó· ›- Ó·È ¤ÓıÂÚÌÔ˜ ıÂ˚ÛÙ‹˜ Î·È Ù·˘Ùfi¯ÚÔÓ· ˘ÔÛÙËÚÈÎÙ‹˜ Ù˘ ÂͤÏÈ͢. ∆Ô ·Ó ο- ÔÈÔ˜ ·Í›˙ÂÈ Ó· ·ÔηÏÂ›Ù·È ıÂ˚ÛÙ‹˜ ÂÍ·ÚÙ¿Ù·È ·fi ÙÔÓ ÔÚÈÛÌfi Ù˘ Ϥ͢ ·˘Ù‹˜, ı¤Ì· ÙÔ ÔÔ›Ô Â›Ó·È Ôχ ÌÂÁ¿ÏÔ ÁÈ· ¤Ó· ÛËÌ›ˆÌ·. ∫·È ÛÙȘ ·ÎÚfi- ٷ٘ ‰È·Î˘Ì¿ÓÛÂȘ ÌÔ˘ ‰ÂÓ ˘‹ÚÍ· ÔÙ¤ ·ıÂ˚ÛÙ‹˜ Ì ÙËÓ ¤ÓÓÔÈ· Ù˘ ¿Ú- ÓËÛ˘ ‡·Ú͢ £ÂÔ‡. NÔÌ›˙ˆ ÁÂÓÈο (Î·È ÔÏÔ¤Ó· Î·È ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔ Î·ıÒ˜ ÁÂÚÓ¿ˆ — ·ÏÏ¿ fi¯È ¿ÓÙÔÙÂ) ˆ˜ Ë Ï¤ÍË ·ÁÓˆÛÙÈÎÈÛÙ‹˜ ı· ÂÚȤÁÚ·Ê η- χÙÂÚ· ÙËÓ ÓÂ˘Ì·ÙÈ΋ ÔÙÈ΋ ÌÔ˘» (1883, Û. 107). ¶ÔÏÏÔ› ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈÛÙ¤˜ ı· ÂÎÏ‹ÛÛÔÓÙ·Ó ·Ó Ì¿ı·ÈÓ·Ó fiÙÈ ·ÚÎÂÙÔ› ·fi ÙÔ˘˜ ‰È·ÛËÌfiÙÂÚÔ˘˜ ÛÎÂÙÈÎÈÛÙ¤˜ ›Ù ‰ÂÓ ÙÚ¤ÊÔ˘Ó Î·Ì›· ·ÓÙÈ·ÏfiÙËÙ· ·¤Ó·ÓÙÈ ÛÙË ıÚËÛΛ· ›Ù fiÙÈ Â›Ó·È Î·È ÔÈ ›‰ÈÔÈ ÈÛÙÔ›. O ™Ù‹‚ÂÓ ∆˙¤˘ °ÎÔ˘ÏÓÙ ¤¯ÂÈ ÁÚ¿„ÂÈ Ù· ÂÍ‹˜: «¢ÂÓ ÌÔÚ› Ó· ˘¿Ú¯ÂÈ —ÁÈ· ÙÔ˘˜ ϤÔÓ ¿ÌÂÛÔ˘˜ Î·È ÙÔ˘˜ ϤÔÓ ÂÌÂÈÚÈÎÔ‡˜ ÏfiÁÔ˘˜— Û‡ÁÎÚÔ˘ÛË ÌÂٷ͇ ÂÈÛÙ‹- Ì˘ Î·È ıÚËÛΛ·˜, ÂÎÙfi˜ ·Ó ÔÈ ÌÈÛÔ› ÙÔ˘Ï¿¯ÈÛÙÔÓ ·fi ÙÔ˘˜ Û˘Ó·‰¤ÏÊÔ˘˜ ÌÔ˘ Â›Ó·È ËÏ›ıÈÔÈ» (1987a, Û. 68). O ™ÙË‚ ÕÏÂÓ (S. Allen) ¤¯ÂÈ ÂÈ: «∏ ÛË- ÌÂÚÈÓ‹ ÙÔÔı¤ÙËÛ‹ ÌÔ˘ Û¯ÂÙÈο Ì ÙËÓ ‡·ÚÍË ÙÔ˘ £ÂÔ‡ Â›Ó·È ˆ˜, ·Ó Î·È ÌÔÈ¿˙ÂÈ ·Ôχو˜ Â͈ÊÚÂÓÈ΋ ˆ˜ ȉ¤·, ÙËÓ ·Ô‰¤¯ÔÌ·È ‰ÈfiÙÈ Ë ÂÓ·ÏÏ·ÎÙÈ- ΋ ÂΉԯ‹ ÌÔÈ¿˙ÂÈ Â͈ÊÚÂÓÈÎfiÙÂÚË» (1993, Û. 40). O ª¿ÚÙÈÓ °Î¿ÚÓÙÓÂÚ (1996), Ô ÛÎÂÙÈÎÈÛÙ‹˜ ÙˆÓ ÛÎÂÙÈÎÈÛÙÒÓ, ·˘ÙÔ·ÔηÏÂ›Ù·È ÊÈÓÙÂ˚ÛÙ‹˜, ‰Ë- Ï·‰‹ ıÂ˚ÛÙ‹˜ ·fi ÊÈÏÔÛÔÊÈ΋ ¿Ô„Ë, Ô˘ ‰ËÏÒÓÂÈ credo consolans — È- ÛÙ‡ˆ, ‰ÈfiÙÈ ·˘Ùfi ÌÔ˘ ÚÔÛʤÚÂÈ ·ÚËÁÔÚ›·. ¢Ôı¤ÓÙÔ˜ ÂÓfi˜ ÌÂÙ·Ê˘ÛÈÎÔ‡ ÚÔ‚Ï‹Ì·ÙÔ˜ fiˆ˜ Ë ‡·ÚÍË ÙÔ˘ £ÂÔ‡, ÙÔ ÔÔ›Ô ‰ÂÓ Â›Ó·È ‰˘Ó·ÙfiÓ Ó· ÂÈ- Ï˘ı› ̤ۈ Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘ Î·È Ù˘ ÏÔÁÈ΋˜, ÚÔÛı¤ÙÂÈ Ô °Î¿ÚÓÙÓÂÚ, Â›Ó·È ·Ô‰ÂÎÙfi Ó· οÓÂÈ Î·Ó›˜ ¤Ó· ¿ÏÌ· ›ÛÙ˘. ¢‡ÛÎÔÏ· ı· ÌÔÚÔ‡Û·Ó Ó· ¯·- Ú·ÎÙËÚÈÛÙÔ‡Ó Ù· ÏfiÁÈ· ·˘Ù¿ ˆ˜ ÔÏÂÌÈ΋. ∞ÎfiÌ· Î·È Ô ¿·˜ πˆ¿ÓÓ˘ ¶·‡ÏÔ˜ µ´, ÛÙȘ 27 OÎÙˆ‚Ú›Ô˘ ÙÔ˘ 1996, Û ÔÌÈÏ›· ÙÔ˘ ÚÔ˜ ÙËÓ ¶·È΋ ∞η‰ËÌ›· ∂ÈÛÙËÌÒÓ ÛÙË ƒÒÌË, ·Ó·ÎÔ›- ÓˆÛ ˆ˜ ·Ô‰¤¯ÂÙ·È ÙËÓ ÂͤÏÈÍË ˆ˜ Ê˘ÛÈÎfi ‰Â‰Ô̤ÓÔ Î·È ·Ú·Ù‹ÚËÛ fiÙÈ ‰ÂÓ ˘¿Ú¯ÂÈ fiÏÂÌÔ˜ ÌÂٷ͇ ıÚËÛΛ·˜ Î·È ÂÈÛÙ‹Ì˘: «∏ ıÂÒÚËÛË Ù˘ ÌÂ-
  • 158. EN APXH 149 ıfi‰Ô˘ Ô˘ ¯ÚËÛÈÌÔÔÈÂ›Ù·È Û ÔÈΛϷ ‰›· Ù˘ ÁÓÒÛ˘ ÂÈÙÚ¤ÂÈ ÙËÓ ÂÓ·ÚÌfiÓÈÛË ‰‡Ô ÔÙÈÎÒÓ ÁˆÓÈÒÓ Ô˘ ÌÔÈ¿˙Ô˘Ó ·Û˘Ì‚›‚·ÛÙ˜ ÌÂٷ͇ ÙÔ˘˜. OÈ ÂÈÛً̘ Ù˘ ·Ú·Ù‹ÚËÛ˘ ÂÚÈÁÚ¿ÊÔ˘Ó Î·È ÌÂÙÚÔ‡Ó Ì ÔÏÔ¤Ó· Î·È ÌÂ- Á·Ï‡ÙÂÚË ·ÎÚ›‚ÂÈ· ÙȘ ÔÏÏ·Ϥ˜ ÂΉËÏÒÛÂȘ Ù˘ ˙ˆ‹˜…, ÂÓÒ Ë ıÂÔÏÔÁ›· ·ÔÛÙ¿˙ÂÈ … ÙÔ ÙÂÏÈÎfi ÓfiËÌ· Û‡Ìʈӷ Ì ٷ Û¯¤‰È· ÙÔ˘ ¢ËÌÈÔ˘ÚÁÔ‡». ∂Âȉ‹ ÚÔˆıÔ‡Ó ÙÔ ÌÔÓÙ¤ÏÔ Ù˘ ·ÓÙÈ·Ú¿ıÂÛ˘, ÔÈ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈÛÙ¤˜ Î·È Ë ÃÚÈÛÙÈ·ÓÈ΋ ¢ÂÍÈ¿ ·ÓÙ¤‰Ú·Û·Ó ÔÚÁÈṲ̂ӷ Û’ ·˘Ù‹ ÙËÓ ·È΋ ‰È·Î‹Ú˘ÍË. O äÓÚ˘ ªfiÚȘ (H. Morris), Â›ÙÈÌÔ˜ Úfi‰ÚÔ˜ ÙÔ˘ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘ ŒÚ¢ӷ˜ ÁÈ· ÙË ¢ËÌÈÔ˘ÚÁ›·, ·¿ÓÙËÛ ϤÁÔÓÙ·˜ fiÙÈ «Ô ¿·˜ Â›Ó·È ·ÏÒ˜ ÌÈ· ÚÔÛˆ- ÈÎfiÙËÙ· Ì ÂÈÚÚÔ‹. ¢ÂÓ Â›Ó·È ÂÈÛÙ‹ÌÔÓ·˜. ¢ÂÓ ˘¿Ú¯Ô˘Ó ÂÈÛÙËÌÔÓÈο ÙÂÎÌ‹ÚÈ· ÁÈ· ÙË ıˆڛ· Ù˘ ÂͤÏÈ͢. ŸÏ· Ù· Ú·ÁÌ·ÙÈο ·‰È·ÌÊÈÛ‚‹ÙËÙ· ÛÙÔȯ›· ˘ÔÛÙËÚ›˙Ô˘Ó ÙË ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ›·». O Û˘ÓÙËÚËÙÈÎfi˜ ‰ÂÍÈfi˜ Û˘ÁÁڷʤ- ·˜ ∫·Ï ∆fiÌ·˜ (C. Thomas) ¤ÁÚ·„ ÛÙË ÛÙ‹ÏË ÙÔ˘ ÛÙÔ˘˜ Los Angeles Times fiÙÈ, ·Ú¿ ÙËÓ ·ÔÊ·ÛÈÛÙÈ΋ ÙÔ˘ ÛÙ¿ÛË ÂÓ·ÓÙ›ÔÓ ÙÔ˘ ÎÔÌÌÔ˘ÓÈÛÌÔ‡, Ô ¿- ·˜ «¤¯ÂÈ ·ԉ¯Ù› ÌÈ· ÊÈÏÔÛÔÊ›· Ô˘ ‚Ú›ÛÎÂÙ·È ÛÙËÓ Î·Ú‰È¿ ÙÔ˘ ÎÔÌ- ÌÔ˘ÓÈÛÌÔ‡». O ∆fiÌ·˜ ·¤‰ˆÛ ·˘Ùfi ÙÔ ÛÊ¿ÏÌ· ÙÔ˘ ¿· ÛÙÔ fiÙÈ «˘¤- ΢„ ÙÒÚ·, ÛÙ· ‡ÛÙÂÚ· ¯ÚfiÓÈ· ÙÔ˘, ÛÙËÓ Ù˘Ú·ÓÓ›· ÙˆÓ ÂÍÂÏÈÎÙÈÎÒÓ ‚ÈÔÏfi- ÁˆÓ, Ô˘ ÈÛ¯˘Ú›˙ÔÓÙ·È fiÙÈ Â›Ì·ÛÙÂ Û˘ÁÁÂÓ›˜ Ì ÙÔ˘˜ Èı‹ÎÔ˘˜». (OÈ ·Ú·- ı¤ÛÂȘ ÚÔ¤Ú¯ÔÓÙ·È ·fi ÙÔ ÂÚÈÔ‰ÈÎfi Sceptic, ÙÔÌ. 4, ·Ú. 4, 1996.) °È· ÔÚÈṲ̂ÓÔ˘˜ ÈÛÙÔ‡˜, ÙÔ ÌÔÓÙ¤ÏÔ Ù˘ ·ÓÙÈ·Ú¿ıÂÛ˘ Ô‰ËÁ› ·Ó·Áη- ÛÙÈο Û ÌÈ· ÌÔÓÔÛ‹Ì·ÓÙË ÂÈÏÔÁ‹ ÌÂٷ͇ ÂÈÛÙ‹Ì˘ Î·È ıÚËÛΛ·˜ ˆ˜ Ë- Á‹˜ ÙˆÓ ‰ÂÈÓÒÓ ÙÔ˘ Û‡Á¯ÚÔÓÔ˘ ÔÏÈÙÈÛÌÔ‡. ∞ÊÔ‡ ¤Ó·˜ ÊÈÏ¿ÓıÚˆÔ˜ Î·È ·ÓÙÔ‰‡Ó·ÌÔ˜ £Âfi˜ ‰ÂÓ ı· ÌÔÚÔ‡Û ӷ ÚÔηϤÛÂÈ Ù· ηο Ô˘ ‚Ϥ- Ô˘Ì Á‡Úˆ Ì·˜, Ë ÂÍ‹ÁËÛË Â›Ó·È ÚÔÊ·Ó‹˜, fiˆ˜ ÛËÌ›ˆÛÂ Ô ‰ÈηÛÙ‹˜ ªÚ¿ÛÁÔ˘ÂÏ NÙËÓ ÙÔ˘ EÊÂÙ›Ԣ Ù˘ ¶ÔÏÈÙ›·˜ Ù˘ °ÂˆÚÁ›·˜, ÛÙË Áӈ̿- ÙÂ˘Û‹ ÙÔ˘ Û¯ÂÙÈο Ì ÙÔ ·Ó Ô ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈÛÌfi˜ ı· Ú¤ÂÈ Ó· ‰È‰¿ÛÎÂÙ·È ÛÙ· ‰ËÌfiÛÈ· Û¯ÔÏ›· ÙˆÓ ∏¶∞: «™ÙËÓ ÈıËÎÔÌ˘ıÔÏÔÁ›· ·˘Ù‹ ÙÔ˘ ¢·Ú‚›ÓÔ˘ ÔÊ›ÏÔÓÙ·È Ë ÛÂÍÔ˘·ÏÈ΋ ÂÏ¢ıÂÚÈfiÙËÙ·, Ù· ·ÓÙÈÛ˘ÏÏËÙÈο ¯¿È·, Ù· ÚÔ- Ê˘Ï·ÎÙÈο, ÔÈ ‰È·ÛÙÚÔʤ˜, ÔÈ ÂÎÙfi˜ Á¿ÌÔ˘ ÂÁ΢ÌÔÛ‡Ó˜, ÔÈ ·Ì‚ÏÒÛÂȘ, Ë ÔÚÓÔÁÚ·Ê›·, Ë Ú‡·ÓÛË ÙÔ˘ ÂÚÈ‚¿ÏÏÔÓÙÔ˜ Î·È Ë ‰È¿‰ÔÛË ÙˆÓ ¿Û˘ ʇ- Ûˆ˜ ÂÁÎÏËÌ¿ÙˆÓ» (Time, 16 ª·ÚÙ›Ô˘ 1981, Û. 82). ∏ ‰È·Ù‡ˆÛË Ù˘ Û˘- ÁÎÂÎÚÈ̤Ó˘ ÚfiÙ·Û˘ Â›Ó·È ¿„ÔÁËØ ÙÔ ÂÚȯfiÌÂÓfi Ù˘, fi¯È. ∏ NÂÏ ™›ÁÎÚÂ˚‚˜ (N. Segraves), ÙÔ˘ ∂Ú¢ÓËÙÈÎÔ‡ ∫¤ÓÙÚÔ˘ ÁÈ· ÙËÓ ∂È- ÛÙ‹ÌË Ù˘ ¢ËÌÈÔ˘ÚÁ›·˜ (CSRC), ‰ÂÓ Ê¿ÓËΠÏÈÁfiÙÂÚÔ ·fiÏ˘ÙË: «OÈ ¤Ú¢- Ó˜ Ô˘ ‰ÈÂÍ‹Á·Á ÙÔ CSRC ·¤‰ÂÈÍ·Ó fiÙÈ Ù· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù· ÙˆÓ ÂÍÂÏÈÎÙÈ- ÎÒÓ ÂÚÌËÓÂÈÒÓ ÙˆÓ ÂÈÛÙËÌÔÓÈÎÒÓ ‰Â‰ÔÌ¤ÓˆÓ Ô‰ËÁÔ‡Ó Û ÌÈ· Â˘Ú‡Ù·ÙË Î·- Ù¿Ï˘ÛË Ù˘ ¤ÓÓÔÌ˘ Ù¿Í˘. ∏ Û¯¤ÛË ·˘Ù‹ ·ÈÙ›Ô˘-·ÈÙÈ·ÙÔ‡ ËÁ¿˙ÂÈ ·fi ÙËÓ ËıÈ΋ ‰È·ÊıÔÚ¿ Ù˘ ÓÂ˘Ì·ÙÈ΋˜ ˘Á›·˜ Î·È ·fi ÙËÓ ·ÒÏÂÈ· ÙÔ˘ ·ÈÛı‹- Ì·ÙÔ˜ Ù˘ ¢ÂÍ›·˜ ÂΠ̤ÚÔ˘˜ ÂÎÂ›ÓˆÓ Ô˘ Û¯ÂÙ›˙ÔÓÙ·È Ì ·˘Ùfi ÙÔ Û‡ÛÙËÌ· ÂÔÈı‹ÛˆÓ: ‚Ï. ‰È·˙‡ÁÈ·, ÂÎÙÚÒÛÂȘ Î·È Â˘Ú‡Ù·ÙË ‰È¿‰ÔÛË ·ÊÚÔ‰›ÛȈÓ
  • 159. 150 MEPO™ TPITO. E•E§I•H KAI ¢HMIOYP°I™MO™ §O™OºIKO™ ºI OYMANI™MO™ A§KOO§ EKTPø™EI™ AIPE™EI™ IATPIKH OMOºY§OºI§IA E¶IXEIPH™EI™ NOMOI ™E•OYA§IKH ¢IA¶AI¢A°ø°H™H KOMMOYNI™MO™ NAPKøTIKA E¶I™THMH ™XETIKI™MO™ AYTOKTONIA °ENETIKH OIKONOMIA MOY™IKH MHXANIKH A¶E§EY£EPø™H °YNAIKøN/¶AI¢IøN ¶O§ITIKH PAT™I™MO™ ¶OPNO°PA- ºHMATA §O°OTEXNIA H£IKH ¢IA¶AI¢A°ø°H™H ¶§H£øPI™MO™ ™K§HPO POK £PH™KEIA ¶AI¢EIA ™O™IA§I™MO™ TPOMOKPATIA KO™MIKO KYBEPNH™H KPATO™ E°K§HMA TEXNH E ™TPATO™ ™ • E O § I K T I ™ M «æEY¢ø™ A¶OKA§OYMENH EYPY ¶O§§OI E•E§IKTI™MO™ KOINO XPI™TIANOI BIO§O°IKO™ E¶ (π ∆IM. 6/20) ∂¶I™THMH I™T «OY ¢YNATAI ¢EN¢PON A°A£ON HM KAP¶OY™ ¶ONHPOY™ ¶OIEIN, OY¢E ¢H ON MI E™ ¢EN¢PON ™A¶PON KAP¶OY™ KA§OY™ OY ¶OIEIN.» P° I™T MAT£. Z/18 E™ AMAPTIA OXI £EO™ AMAPTIA IA APT AM AMAPTIA A AM TI AP AP AM A TIA ¶ I ™ T I A EIKONA 15. ∏ ÂͤÏÈÍË ˆ˜ ‰¤Ó‰ÚÔ ÚÈ˙ˆÌ¤ÓÔ ÛÙËÓ ·ÈÛÙ›·, Ô˘ ·Ú¿ÁÂÈ Î·ÚÔ‡˜ ÙÔ˘ K·ÎÔ‡. [Afi Ê˘ÏÏ¿‰ÈÔ Ô˘ ÌÔ›Ú·ÛÂ Ë ∂Ù·ÈÚ›· ¢ËÌÈÔ˘ÚÁ›·˜ ÙÔ˘ ¶›ÙÛÌÔ˘ÚÁÎ, ÛÙÔ ª¤ÚÓÙÊÔÚÓÙ Ù˘ ¶ÔÏÈÙ›·˜ Ù˘ ¶ÂÓÛ˘Ï‚¿ÓÈ·. ¶ËÁ‹: Toumey 1994.]
  • 160. EN APXH 151 ÓÔÛËÌ¿ÙˆÓ» (1977, Û. 17). ∆Ô ‰¤ÓÙÚÔ Ù˘ ÂͤÏÈ͢, ηٿ ÙËÓ ∂Ù·ÈÚ›· ¢Ë- ÌÈÔ˘ÚÁ›·˜ ÙÔ˘ ¶›ÙÛÌÔ˘ÚÁÎ (∂ÈÎfiÓ· 15), ·Ó·ÎÂÊ·Ï·ÈÒÓÂÈ ÙÔ ÌÔÓÙ¤ÏÔ ·˘Ùfi Ù˘ ·ÓÙÈ·Ú¿ıÂÛ˘ — Ë ÂͤÏÈÍË Ú¤ÂÈ Ó· Û˘ÓÙÚȂ›, Ì·˙› Ì ٷ ηο ÙÔ˘ Ô˘Ì·ÓÈÛÌÔ‡, ÙÔ˘ ·ÏÎÔfiÏ, ÙˆÓ ÂÎÙÚÒÛˆÓ, ÙˆÓ ·ÈÚ¤ÛˆÓ, ÙˆÓ Ì·ıËÌ¿ÙˆÓ ÛÂÍÔ˘·ÏÈ΋˜ ·ÁˆÁ‹˜, ÙÔ˘ ÎÔÌÌÔ˘ÓÈÛÌÔ‡, Ù˘ ÔÌÔÊ˘ÏÔÊÈÏ›·˜, ÙˆÓ ·˘ÙÔÎÙÔ- ÓÈÒÓ, ÙÔ˘ Ú·ÙÛÈÛÌÔ‡, Ù˘ ÔÚÓÔÁÚ·Ê›·˜, ÙÔ˘ Û¯ÂÙÈÎÈÛÌÔ‡, ÙˆÓ Ó·ÚΈÙÈÎÒÓ, Ù˘ ËıÈ΋˜ ‰È··È‰·ÁÒÁËÛ˘, Ù˘ ÙÚÔÌÔÎÚ·Ù›·˜, ÙÔ˘ ÛÔÛÈ·ÏÈÛÌÔ‡, ÙÔ˘ ÂÁ- ÎÏ‹Ì·ÙÔ˜, ÙÔ˘ ÏËıˆÚÈÛÌÔ‡, Ù˘ ÂÎÎÔÛÌ›Î¢Û˘ —·˘ÙÔ‡ ÙÔ˘ ¯ÂÈÚfiÙÂÚÔ˘ ÙˆÓ Î·ÎÒÓ—, ÙÔ˘ ÛÎÏËÚÔ‡ ÚÔΠηÈ, £Âfi˜ Ê˘Ï¿ÍÔÈ, Ù˘ Á˘Ó·ÈΛ·˜ Î·È Ù˘ ·È‰È΋˜ ¯ÂÈڷʤÙËÛ˘. ∞˘Ùfi Ô˘ Ú¿ÁÌ·ÙÈ ÂÓԯϛ ÙÔÓ °ÎȘ Î·È ÙÔ˘˜ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈÛÙ¤˜ Â›Ó·È fiÏ· fiÛ· ıˆÚÔ‡Ó ˆ˜ ·ÚÂfiÌÂÓ· Ù˘ ÂͤÏÈ͢ Û fi,ÙÈ ·ÊÔÚ¿ ÙËÓ ËıÈ΋ Î·È ÙË ıÚËÛΛ·. °È· ÂΛÓÔ˘˜, fiÏ· Ù· ¿ÏÏ· ÂȯÂÈÚ‹Ì·Ù· Â›Ó·È ‰Â˘ÙÂÚ‡ÔÓÙ·. Œ¯Ô˘Ó ÂÈÛı› ˆ˜ Ë ·Ô‰Ô¯‹ Ù˘ ıˆڛ·˜ Ù˘ ÂͤÏÈ͢ Ô‰ËÁ›, Ì οÔÈ- ÔÓ ÙÚfiÔ, Û ·ÒÏÂÈ· Ù˘ ıÚËÛ΢ÙÈ΋˜ ›ÛÙ˘ Î·È Û οı ›‰Ô˘˜ ÎÔÈÓˆ- ÓÈο ‰ÂÈÓ¿. ¶Ò˜ ı· ·ÓÙÈÌÂÙˆ›ÛÔ˘Ì ÙÔ˘˜ Êfi‚Ô˘˜ ·˘ÙÔ‡˜; ¶·Ú·ı¤Ùˆ 4 Û‡ÓÙÔ̘ ··ÓÙ‹ÛÂȘ. ñ ∏ ηٿ¯ÚËÛË ‹ Ë Ï·Óı·Ṳ̂ÓË ÂÊ·ÚÌÔÁ‹ ÌÈ·˜ ıˆڛ·˜ ‰ÂÓ ·Ó·ÈÚ› ÙËÓ ÈÛ¯‡ Ù˘ ıˆڛ·˜ Ù˘ ›‰È·˜. O ª·ÚÍ Â›¯Â οÔÙ ÈÛ¯˘ÚÈÛÙ› fiÙÈ ‰ÂÓ ‹Ù·Ó Ì·ÚÍÈÛÙ‹˜. O ¢·Ú‚›ÓÔ˜, ‰›¯ˆ˜ ¿ÏÏÔ, ı· ÛÙÚÈÊÔÁ‡ÚÈ˙ ÛÙÔÓ Ù¿ÊÔ ÙÔ˘ ·Ó Ì¿ı·ÈÓ fiÙÈ ÙÔÓ 20fi ·ÈÒÓ· Ë ıˆڛ· ÙÔ˘ ¯ÚËÛÈÌÔÔÈ‹ıËΠÁÈ· Ó· ÛÙËÚ›ÍÂÈ Î¿ı ›‰Ô˘˜ ȉÂÔÏÔÁ›·, ·fi ÙÔÓ Ì·ÚÍÈÛÌfi Ò˜ ÙÔÓ Ê·ÛÈÛÌfi. ∆Ô ÁÂÁÔÓfi˜ fiÙÈ Ô Ã›ÙÏÂÚ ÂÊ¿ÚÌÔÛ ÚÔÁÚ¿ÌÌ·Ù· ¢ÁÔÓÈ΋˜ ‰ÂÓ ·Î˘- ÚÒÓÂÈ ÙË ÁÂÓÂÙÈ΋ ˆ˜ ıˆڛ·. ∫·Ù¿ ÙÔÓ ›‰ÈÔ ÙÚfiÔ, ÔÈÔÛ‰‹ÔÙÂ Û˘- Û¯ÂÙÈÛÌfi˜ ·Ó¿ÌÂÛ· ÛÙËÓ ·ÒÏÂÈ· Ù˘ ıÚËÛ΢ÙÈ΋˜ ›ÛÙ˘ Î·È ÛÙËÓ ·Ô‰Ô¯‹ Ù˘ ıˆڛ·˜ Ù˘ ÂͤÏÈ͢ ‰ÂÓ ÌÔÚ› Ó· Ï‹ÍÂÈ ÙËÓ ÂÍÂÏÈÎÙÈ- ΋ ıˆڛ·. OÈ ÂÈÛÙËÌÔÓÈΤ˜ ıˆڛ˜ Â›Ó·È Ô˘‰¤ÙÂÚ˜. ∏ ¯Ú‹ÛË ÙÔ˘˜ ‰ÂÓ Â›Ó·È. ¶ÚfiÎÂÈÙ·È ÁÈ· ‰‡Ô ‰È·ÊÔÚÂÙÈο Ú¿ÁÌ·Ù·. ñ O ηٿÏÔÁÔ˜ ÙˆÓ ÎÔÈÓˆÓÈÎÒÓ ÚÔ‚ÏËÌ¿ÙˆÓ Ô˘ ·Ó·Ê¤ÚÔ˘Ó ÔÈ ‰ËÌÈ- Ô˘ÚÁÈÛÙ¤˜ —Ë ÂÏ¢ıÂÚÈfiÙËÙ·, Ë ÔÚÓÔÁÚ·Ê›·, ÔÈ ÂÎÙÚÒÛÂȘ, ÔÈ ‰ÔÏÔ- ÊÔӛ˜ ‚ÚÂÊÒÓ, Ô Ú·ÙÛÈÛÌfi˜ Î.Ù.Ï.— ÂÚÈÏ·Ì‚¿ÓÂÈ ÚÔÊ·ÓÒ˜ Ê·ÈÓfi- ÌÂÓ· Ô˘ ˘‹Ú¯·Ó Ôχ ÚÈÓ ÙÔÓ ¢·Ú‚›ÓÔ Î·È ÙËÓ ÂÌÊ¿ÓÈÛË Ù˘ ÂÍÂÏÈ- ÎÙÈ΋˜ ıˆڛ·˜. ™ÙË ‰È¿ÚÎÂÈ· ÙˆÓ ¯ÈÏÈÂÙÈÒÓ Ô˘ ÚÔËÁ‹ıËÎ·Ó ÙÔ˘ ¢·Ú- ‚›ÓÔ˘, Ô‡ÙÂ Ô ÈÔ˘‰·˚ÛÌfi˜, Ô‡ÙÂ Ô ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÛÌfi˜, Ô‡Ù ÔÈ ¿ÏϘ ÔÚÁ·- ӈ̤Ó˜ ıÚËÛΛ˜ ÌfiÚÂÛ·Ó Ó· ÂÈχÛÔ˘Ó Ù· ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· ·˘Ù¿. ¢ÂÓ ˘¿Ú¯ÂÈ Î·Ì›· ¤Ó‰ÂÈÍË fiÙÈ Ë Î·Ù¿ÚÚ¢ÛË Ù˘ ÂÍÂÏÈÎÙÈ΋˜ ÂÈÛÙ‹Ì˘ ı· ÌÂÙÚ›·˙ ‹ ı· ÂÍ¿ÏÂÈÊ ٷ ÎÔÈÓˆÓÈο ‰ÂÈÓ¿. ∆Ô Ó· ηÙËÁÔÚԇ̠ÙÔÓ ¢·Ú‚›ÓÔ, ÙË ıˆڛ· Ù˘ ÂͤÏÈ͢ Î·È ÙËÓ ÂÈÛÙ‹ÌË ÁÈ· Ù· ‰Èο Ì·˜ ÎÔÈ- ÓˆÓÈο Î·È ËıÈο ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· ‰ÂÓ ÌÔÚ› ·Ú¿ Ó· Ì·˜ ·ÔÌ·ÎÚ‡ÓÂÈ
  • 161. 152 MEPO™ TPITO. E•E§I•H KAI ¢HMIOYP°I™MO™ ·fi ÙË ‚·ı‡ÙÂÚË ·Ó¿Ï˘ÛË Î·È ÙËÓ Î·Ï‡ÙÂÚË Î·Ù·ÓfiËÛË ÙˆÓ ÂÚ›ÏÔ- ÎˆÓ ·˘ÙÒÓ ˙ËÙËÌ¿ÙˆÓ. ñ ∏ ıˆڛ· Ù˘ ÂͤÏÈ͢ ‰ÂÓ ÌÔÚ› Ó· ˘ÔηٷÛÙ‹ÛÂÈ ÙËÓ ›ÛÙË Î·È ÙË ıÚËÛΛ· — Î·È Ë ÂÈÛÙ‹ÌË ‰ÂÓ ÂȉÈÒÎÂÈ Ó· ·Ú·ÛÙ‹ÛÂÈ fiÙÈ ÌÔÚ› Ó· ÙÔ Î¿ÓÂÈ. ∏ ıˆڛ· Ù˘ ÂͤÏÈ͢ Â›Ó·È ÌÈ· ÂÈÛÙËÌÔÓÈ΋ ıˆڛ·, ‰ÂÓ Â›Ó·È ıÚËÛ΢ÙÈÎfi ‰fiÁÌ·. ∆· ÂÌÂÈÚÈο ‰Â‰Ô̤ӷ ı· ÎÚ›ÓÔ˘Ó ·Ó ¢- ÛÙ·ı› ‹ fi¯È. ∏ ıÚËÛ΢ÙÈ΋ ÂÔ›ıËÛË, ÂÍ ÔÚÈÛÌÔ‡, ‚·Û›˙ÂÙ·È ÛÙËÓ ›- ÛÙË, ·ÊÔ‡ Ù· ·Ô‰ÂÈÎÙÈο ÛÙÔȯ›· ›Ù ‰ÂÓ ˘¿Ú¯Ô˘Ó ›Ù ‰ÂÓ ¤¯Ô˘Ó ηÌÈ¿ ÛËÌ·Û›·. EͤÏÈÍË Î·È ıÚËÛΛ· ηχÙÔ˘Ó ‰È·ÊÔÚÂÙÈΤ˜ ·Ó¿- ÁΘ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÈÓÔ˘ „˘¯ÈÛÌÔ‡. ñ ∆Ô Ó· ÊÔ‚¿Ù·È ηÓ›˜ ÙËÓ ÂÍÂÏÈÎÙÈ΋ ıˆڛ· ·ÔÙÂÏ› ¤Ó‰ÂÈÍË ·‰˘Ó·- Ì›·˜ Ù˘ ›ÛÙ˘ ÙÔ˘, fiˆ˜ ¿ÏψÛÙ ÙÔ ›‰ÈÔ ‰Â›¯ÓÂÈ Î·È Ë ·Ó·˙‹ÙËÛË ÂÈÛÙËÌÔÓÈ΋˜ ·fi‰ÂÈ͢ ÁÈ· ÙËÓ ·ÈÙÈÔÏfiÁËÛË ÙˆÓ ıÚËÛ΢ÙÈÎÒÓ Â- ÔÈı‹ÛˆÓ. ∞Ó ÔÈ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈÛÙ¤˜ ¤¯Ô˘Ó ·ÏËı‹ ›ÛÙË ÛÙȘ ıÚËÛ΢ÙÈΤ˜ ÂÔÈı‹ÛÂȘ ÙÔ˘˜, ÙfiÙ ‰ÂÓ ı· Ú¤ÂÈ Ó· ÙÔ˘˜ ÓÔÈ¿˙ÂÈ ÙÔ ÙÈ ÊÚÔÓÔ‡Ó Î·È ÙÔ ÙÈ Ï¤Ó ÔÈ ÂÈÛÙ‹ÌÔÓ˜, fiˆ˜ ‰ÂÓ ı· Ú¤ÂÈ Î·È Ó· ÙÔ˘˜ ÂӉȷʤÚÂÈ ÙÔ Ó· ·ԉ›ÍÔ˘Ó ÂÈÛÙËÌÔÓÈο ÙËÓ ‡·ÚÍË ÙÔ˘ £ÂÔ‡. ∆ÂÏ›ˆÛ· ÙËÓ ·Ó¿Ï˘ÛË ÛÙË «ÌÂÙ·Û˘˙‹ÙËÛ‹» ÌÔ˘ ÚÔÛʤÚÔÓÙ·˜ ÛÙÔÓ °ÎȘ, ˆ˜ ¯ÂÈÚÔÓÔÌ›· ηϋ˜ ı¤ÏËÛ˘, ÙË ı¤ÛË Â›ÙÈÌÔ˘ ̤ÏÔ˘˜ Ù˘ ™ÎÂÙÈÎÈ- ÛÙÈ΋˜ ∂Ù·ÈÚ›·˜. ∞ÚÁfiÙÂÚ·, fï˜, ·Ó·ÁοÛÙËη Ó· ·ÔÛ‡Úˆ ÙËÓ ÚÔ- ÛÊÔÚ¿ ÌÔ˘, fiÙ·Ó Ô °ÎȘ ·ÚÓ‹ıËΠӷ ·Ó·Î·Ï¤ÛÂÈ ÙÔÓ ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÌfi «¿ıÂ- Ô˜» Ô˘ ÌÔ˘ ·ˇı˘ÓÂ. Ÿˆ˜ ›¯Â ÂÈ Î·È Ô ¢·Ú‚›ÓÔ˜ «ÙÔ “·ÁÓˆÛÙÈÎÈÛÙ‹˜” ı· ÂÚȤÁÚ·Ê ηχÙÂÚ· ÙȘ ÂÔÈı‹ÛÂȘ ÌÔ˘». °ÓÒÚÈ˙· fiÙÈ Ô °ÎȘ ·ÊȤ- ÚˆÓ ¿ÓÙÔÙ ÌÂÁ¿ÏÔ Ì¤ÚÔ˜ Ù˘ ÂÈÛ‹ÁËÛ‹˜ ÙÔ˘ ÛÙ· ηο Ù˘ ·ı½·˜. ◊Ù·Ó ÌÈ· Ù¯ÓÈ΋ ηٷÙÚfiˆÛ˘ ÙˆÓ ·ÓÙÈ¿ÏˆÓ ÙÔ˘ (ÔÈ ÔÔ›ÔÈ Â›Ó·È Û˘Ó‹ıˆ˜ ¿ıÂÔÈ) Î·È ÁÈ’ ·˘Ùfi ÛÎfiÈÌ· ÙfiÓÈÛ· ÛÙËÓ ÂÈÛ·ÁˆÁ‹ ÌÔ˘ Ì ȉȷ›ÙÂÚË ·Ú- ÚËÛ›· fiÙÈ ‰ÂÓ Â›Ì·È ¿ıÂÔ˜. ∂¤ÛÙËÛ· Ì¿ÏÈÛÙ· ÙËÓ ÚÔÛÔ¯‹ ÙÔ‡ ÎÔÈÓÔ‡ Û ¤Ó·Ó ¿ÓÙÚ· Ô˘ ÚÈÓ ÌÔ›Ú·˙ ·ÓÙÈ-¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈο Ê˘ÏÏ¿‰È· Î·È ÙÒÚ· ηıfiÙ·Ó ÛÙËÓ ÚÒÙË ÛÂÈÚ¿, ϤÁÔÓÙ¿˜ ÙÔ˘˜ ˆ˜, ηٿ ÙË ÁÓÒÌË ÌÔ˘, ¤Î·Ó ÂÚÈÛ- ÛfiÙÂÚÔ Î·Îfi ·Ú¿ ηÏfi. ¶·Ú’ fiÏ· ·˘Ù¿ Ô °ÎȘ, ÛÙËÓ ÂÈÛ·ÁˆÁÈ΋ ÙÔ˘ ‰‹- ψÛË, Ì ·ÔοÏÂÛ ¿ıÂÔ Î·È Û˘Ó¤¯ÈÛ ÙËÓ ·˘ÙÔÌ·ÙÔÔÈË̤ÓË Â›ıÂÛ‹ ÙÔ˘ ηٿ Ù˘ ·ıÂ˚·˜. ∏ ˘fiÏÔÈË ·ÚÔ˘Û›·ÛË ÙÔ˘ °ÎȘ ÂÚÈ›¯Â ÙËÓ Î·ıÈÂڈ̤ÓË ·ÏÏËÏÔ˘¯›· ·ÓÂΉfiÙˆÓ Î·È ˘ÔÓÔÔ˘Ì¤ÓˆÓ Î·Ù¿ Ù˘ ÂͤÏÈ͢. ∑‹ÙËÛ ӷ ÙÔ˘ ·Ó·Ê¤ÚÂÈ Î¿ÔÈÔ˜ ¤ÛÙˆ Î·È ¤Ó· ÌÂÙ·‚·ÙÈÎfi ·ÔÏ›ıˆÌ·* (ÙÔ˘ ·Ó¤ÊÂÚ· οÌÔÛ·), ˘ÔÛÙ‹ÚÈÍ fiÙÈ Ô «‚ÔÌ‚·Ú‰ÈÛÙ‹˜» Ûηڷ‚·›Ô˜ ‰ÂÓ ı· ÌÔÚÔ‡Û ӷ ¤¯ÂÈ * ™.Ù.M.: AÔÏ›ıˆÌ· Ô˘ ·ÔÙ˘ÒÓÂÈ ÙÔ ÌÂÙ·‚·ÙÈÎfi ÛÙ¿‰ÈÔ Ù˘ ÂͤÏÈ͢ ·fi ÙÔ ¤Ó· ›‰Ô˜ ÛÙÔ ¿ÏÏÔ.
  • 162. EN APXH 153 ·ÔÎÙ‹ÛÂÈ Ì¤Ûˆ Ù˘ ÂͤÏÈ͢ ÙÔÓ Ì˯·ÓÈÛÌfi „ÂηÛÌÔ‡ ‰ËÏËÙËÚȈ‰ÒÓ Ô˘- ÛÈÒÓ Ô˘ ‰È·ı¤ÙÂÈ (ı· ÌÔÚÔ‡ÛÂ), ÈÛ¯˘Ú›ÛÙËΠfiÙÈ Ë ÂͤÏÈÍË ·Ú·‚È¿˙ÂÈ ÙÔÓ ‰Â‡ÙÂÚÔ ÓfiÌÔ Ù˘ ıÂÚÌÔ‰˘Ó·ÌÈ΋˜ (‰ÂÓ ÙÔÓ ·Ú·‚È¿˙ÂÈ, ÁÈ·Ù› Ë °Ë Â›Ó·È ·ÓÔÈÎÙfi Û‡ÛÙËÌ· Î·È Ô ◊ÏÈÔ˜ Ù‹˜ ·Ú¤¯ÂÈ Û˘Ó¯Ҙ ÂÓ¤ÚÁÂÈ·), ‰‹ÏˆÛ ˆ˜ Ô‡ÙÂ Ë ÂÈÛÙ‹ÌË Ù˘ ÂͤÏÈ͢ Ô‡ÙÂ Ë ÂÈÛÙ‹ÌË Ù˘ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ›·˜ Â›Ó·È ÂÈ- ÛÙËÌÔÓÈΤ˜ (·Ú¿ÍÂÓÔ ÁÈ· οÔÈÔÓ Ô˘ ·˘ÙÔ¯·Ú·ÎÙËÚ›˙ÂÙ·È ÂÈÛÙ‹ÌˆÓ ÙÔ˘ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈÛÌÔ‡) Î.Ô.Î. ∞ÓÙ¤ÎÚÔ˘Û· fiÏ· ÙÔ˘ Ù· ÂȯÂÈÚ‹Ì·Ù· Î·È ÛÙÔ Âfi- ÌÂÓÔ ÎÂÊ¿Ï·ÈÔ ı· ÂÚÈÁÚ¿„ˆ ÂÚÈÏËÙÈο ÌÂÚÈο ·fi ·˘Ù¿, ηıÒ˜ Î·È ÙȘ ··ÓÙ‹ÛÂȘ Ô˘ ‰›ÓÂÈ Ë ıˆڛ· Ù˘ ÂͤÏÈ͢. ¶ÔÈÔ˜ ‚Á‹Î ÓÈÎËÙ‹˜ ·fi ÙËÓ fiÏË Û˘˙‹ÙËÛË; ¶ÔÈÔ˜ ͤÚÂÈ; ªÈ· ÈÔ ÛË- Ì·ÓÙÈ΋ ÂÚÒÙËÛË Ô˘ Ú¤ÂÈ Ó· ··ÓÙËı› Â›Ó·È ·Ó ÔÈ ÛÎÂÙÈÎÈÛÙ¤˜ Î·È ÔÈ ÂÈÛÙ‹ÌÔÓ˜ ÔÊ›ÏÔ˘Ó Ó· ·›ÚÓÔ˘Ó Ì¤ÚÔ˜ Û ٤ÙÔȘ Û˘˙ËÙ‹ÛÂȘ. ∏ ·fiÊ·- ÛË ÁÈ· ÙÔ Ò˜ Ú¤ÂÈ Î·Ó›˜ Ó· ··ÓÙ‹ÛÂÈ Û ÂÚÈıˆÚȷΤ˜ ÔÌ¿‰Â˜ Î·È ·›ı·ÓÔ˘˜ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌÔ‡˜ Â›Ó·È ¿ÓÙÔÙ ‰‡ÛÎÔÏË. ¢Ô˘ÏÂÈ¿ Ì·˜ ÛÙÔ ÂÚÈÔ‰ÈÎfi Sceptic Â›Ó·È Ó· ‰ÈÂÚ¢ÓÔ‡ÌÂ Î·È Ó· ηٷÚÚ›ÙÔ˘Ì ·ÛÙ‹ÚÈÎÙÔ˘˜ ÈÛ¯˘ÚÈ- ÛÌÔ‡˜, ·ÏÏ¿ ‰ÂÓ ı¤ÏÔ˘Ì ηٿ ÙË ‰È·‰Èηۛ· ·˘Ù‹ Ó· ÙÔ˘˜ ÚÔÛ‰ÒÛÔ˘ÌÂ Î·È È‰È·›ÙÂÚË ·Í›·. ∏ ·Ú¯‹ Ô˘ ÙËÚԇ̠ÛÙÔ ÂÚÈÔ‰ÈÎfi Â›Ó·È Ë ÂÍ‹˜: fiÙ·Ó ÌÈ· ÂÚÈıˆÚȷ΋ ÔÌ¿‰· ‹ οÔÈÔ˜ ·˘ı·›ÚÂÙÔ˜ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌfi˜ ·ÔÎÙ‹ÛÂÈ Â˘- Ú›· ‰ËÌÔÛÈfiÙËÙ·, Ô ·Ó·Áη›Ô˜ ·ÓÙ›ÏÔÁÔ˜ ‰ÈηÈÔ‡Ù·È ›Û˘ ‰ËÌÔÛÈfiÙËÙ·˜. ∆Ô ·Ó Ë Ù·ÎÙÈ΋ Ù‹˜ «ÌÂÙ·Û˘˙‹ÙËÛ˘» ˘‹ÚÍ ·ÔÙÂÏÂÛÌ·ÙÈ΋ ηٿ ÙËÓ ·ÓÙÈ- ·Ú¿ıÂÛ‹ ÌÔ˘ Ì ÙÔÓ °ÎȘ ‰ÂÓ ÌÔÚÒ Ó· ÙÔ Í¤Úˆ, ·Ó Î·È ·ÚÎÂÙÔ› ·fi ÙÔ ÎÔÈÓfi Ô˘ ›¯·Ó ¤ÚıÂÈ ÁÈ· Ó· ÙÔÓ ˘ÔÛÙËÚ›ÍÔ˘Ó Ì ¢¯·Ú›ÛÙËÛ·Ó ÛÙÔ Ù¤ÏÔ˜ ÁÈ· ÙÔ fiÙÈ ¤Î·Ó· ÙÔ˘Ï¿¯ÈÛÙÔÓ ÙËÓ ÚÔÛ¿ıÂÈ· Ó· ηٷÓÔ‹Ûˆ ÙȘ ı¤ÛÂȘ ÙÔ˘˜. °È· ÙÔ˘˜ ·ÓıÚÒÔ˘˜ ·˘ÙÔ‡˜ Î·È ÁÈ· fiÛÔ˘˜ ‚Ú›ÛÎÔÓÙ·È Î¿Ô˘ ÛÙË Ì¤- ÛË Î·È ‰ÂÓ Í¤ÚÔ˘Ó ÔÈ· ηÙ‡ı˘ÓÛË Ó· ·ÎÔÏÔ˘ı‹ÛÔ˘Ó, ÓÔÌ›˙ˆ ˆ˜ ÔÈ Û˘- ÁÎÂÎÚÈ̤Ó˜ Û˘˙ËÙ‹ÛÂȘ ¤¯Ô˘Ó ÛËÌ·Û›·. ∞Ó Î·ÙÔÚıÒÛÔ˘Ì ӷ ÚÔÛʤÚÔ˘- ÌÂ Ê˘ÛÈΤ˜ ÂÍËÁ‹ÛÂȘ ÁÈ· Ê·ÈÓfiÌÂÓ· Ô˘ ÌÔÈ¿˙Ô˘Ó ˘ÂÚÊ˘ÛÈο Î·È Ó· ‰È·- Ù˘ÒÛÔ˘Ì 3-4 ·Ϥ˜ ·Ú¯¤˜ Û¯ÂÙÈο Ì ÙËÓ ÂÈÛÙ‹ÌË Î·È ÙËÓ ÎÚÈÙÈ΋ ÛΤ- „Ë, ¤ÙÛÈ ÒÛÙ ÔÈ ·ÎÚÔ·Ù¤˜ Ó· Ì¿ıÔ˘Ó ÙÔ Ò˜ Ó· ÛΤÙÔÓÙ·È ·ÓÙ› ÁÈ· ÙÔ ÙÈ Ó· ÛΤÙÔÓÙ·È, ÙfiÙ ÈÛÙ‡ˆ fiÙÈ Ù¤ÙÔȘ ÚÔÛ¿ıÂȘ ·Í›˙Ô˘Ó ÙÔÓ ÎfiÔ.
  • 163. 9 ∞¡∆πª∂∆ø¶I∑√¡∆∞™ ∆√À™ ¢∏ªπ√Àƒ°π™∆∂™ 25 ÂȯÂÈÚ‹Ì·Ù· ÙˆÓ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈÛÙÒÓ Î·È 25 ··ÓÙ‹ÛÂȘ ÙˆÓ ˘ÔÛÙËÚÈÎÙÒÓ Ù˘ ÂͤÏÈ͢ ∆· ÙÂÏÂ˘Ù·›· ¯ÚfiÓÈ· Ù˘ ˙ˆ‹˜ ÙÔ˘, Ô ¢·Ú‚›ÓÔ˜ ›¯Â Á›ÓÂÈ ·Ô‰¤ÎÙ˘ ÔÏ- ÏÒÓ ÂÈÛÙÔÏÒÓ Ô˘ ˙ËÙÔ‡Û·Ó Ó· Ì¿ıÔ˘Ó ÙȘ ·fi„ÂȘ ÙÔ˘ Û¯ÂÙÈο Ì ÙÔÓ £Âfi Î·È ÙË ıÚËÛΛ·. ™ÙȘ 13 OÎÙˆ‚Ú›Ô˘ 1880, ÁÈ· ·Ú¿‰ÂÈÁÌ·, ·¿ÓÙËÛ Û ÌÈ· ÂÈÛÙÔÏ‹ Ô˘ ›¯Â Ï¿‚ÂÈ ·fi ÙÔÓ ÂÈÌÂÏËÙ‹ ÂÓfi˜ ‚È‚Ï›Ô˘ ÁÈ· ÙËÓ Âͤ- ÏÈÍË Î·È ÙËÓ ÂχıÂÚË ÛΤ„Ë, Ô ÔÔ›Ô˜ ÛÎÂÊÙfiÙ·Ó Ó· ÙÔ˘ ÙÔ ·ÊÈÂÚÒÛÂÈ. °ÓˆÚ›˙ÔÓÙ·˜ fiÙÈ ÙÔ ‚È‚Ï›Ô Â›¯Â ·ÓÙÈ-ıÚËÛ΢ÙÈ΋ ¯ÚÔÈ¿, Ô ¢·Ú‚›ÓÔ˜ ÂÏ›¯ıË- Π¤ÙÛÈ ÒÛÙ ӷ ·ÔÙÚ¤„ÂÈ ÌÈ· Ù¤ÙÔÈ· ·ÊȤڈÛË: «∂ÈϤÔÓ, ·Ó Î·È Â›Ì·È Ô·‰fi˜ Ù˘ ÂÏ¢ıÂÚ›·˜ Ù˘ ÛΤ„˘ ¿Óˆ Û fiÏ· Ù· ı¤Ì·Ù·, ¤¯ˆ ·Ú’ fiÏ· ·˘Ù¿ ÙËÓ ÂÓÙ‡ˆÛË (Ô˘ ÌÔÚ› Ó· Â›Ó·È ÔÚı‹ ‹ Ï·Óı·Ṳ̂ÓË) fiÙÈ Ù· ¿ÌÂ- Û· ÂȯÂÈÚ‹Ì·Ù· ÂÓ·ÓÙ›ÔÓ ÙÔ˘ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÛÌÔ‡ Î·È ÙÔ˘ ıÂ˚ÛÌÔ‡ ‰ÂÓ ¤¯Ô˘Ó η- ÌÈ¿ ۯ‰fiÓ Â›‰Ú·ÛË ÛÙÔ ÎÔÈÓfi. ∏ ‰Â ÂÏ¢ıÂÚ›· Ù˘ ÛΤ„˘ ÚÔˆıÂ›Ù·È Î·- χÙÂÚ· Ì ÙË ÛÙ·‰È·Î‹ ‰È·ÊÒÙÈÛË ÙˆÓ ·ÓıÚÒˆÓ, Ô˘ ÚÔ·ÙÂÈ ·fi ÙËÓ ÚfiÔ‰Ô Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘. Œ¯ˆ Û˘ÓÂÒ˜ ı¤ÛÂÈ ˆ˜ ÛÙfi¯Ô Ó· ·ÔʇÁˆ Ó· ÁÚ¿- ʈ ÁÈ· ÙË ıÚËÛΛ· Î·È ¤¯ˆ ÂÚÈÔÚÈÛÙ› ÛÙËÓ ÂÈÛÙ‹ÌË» (Desmond & Moore 1991, Û. 645). ªÂÏÂÙÒÓÙ·˜ ÙË Û¯¤ÛË ÂÈÛÙ‹Ì˘-ıÚËÛΛ·˜, ı· ‹ıÂÏ· Ó· ÚÔÙ›ӈ ÌÈ· Ù·ÍÈÓfiÌËÛË ÙˆÓ ‰È·ÊÔÚÂÙÈÎÒÓ ÚÔÛÂÁÁ›ÛÂˆÓ Û ÙÚ›· ÌÔÓ٤Ϸ: ∆Ô ÌÔÓÙ¤ÏÔ Ù˘ Ù·‡ÙÈÛ˘ ÙˆÓ ÎfiÛ̈Ó: ∏ ÂÈÛÙ‹ÌË Î·È Ë ıÚËÛΛ· ·Ó·Ê¤- ÚÔÓÙ·È ÛÙÔ ›‰ÈÔ ·ÓÙÈΛÌÂÓÔ Î·È ‰ÂÓ ˘¿Ú¯ÂÈ ·ÏÒ˜ ÂÈÎ¿Ï˘„Ë Î·È Û˘Ì- ÊÈÏ›ˆÛË ·ÏÏ¿, οÔÈ· ̤ڷ, Ë ÂÈÛÙ‹ÌË ›Ûˆ˜ ˘ÔηٷÛÙ‹ÛÂÈ ÙÂÏ›ˆ˜ ÙË ıÚËÛΛ·. ∏ ÎÔÛÌÔÏÔÁ›· ÙÔ˘ ºÚ·ÓÎ ∆›ÏÂÚ* (Tipler 1994), ‚·ÛÈṲ̂ÓË ÛÙËÓ ·ÓıÚˆÈ΋ ·Ú¯‹ Î·È ÛÙËÓ ÙÂÏÈ΋ ·Ó¿ÛÙ·ÛË fiÏˆÓ ÙˆÓ ·ÓıÚÒˆÓ * ™.Ù.M.: BÏ. ÎÂÊ¿Ï·ÈÔ 14 ÙÔ˘ ·ÚfiÓÙÔ˜ ‚È‚Ï›Ô˘.
  • 164. 156 MEPO™ TPITO. E•E§I•H KAI ¢HMIOYP°I™MO™ ̤ۈ Ù˘ ÂÈÎÔÓÈ΋˜ Ú·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ·˜ ÂÓfi˜ ˘ÂÚ˘ÔÏÔÁÈÛÙ‹, ÛÙÔ ·Ò- Ù·ÙÔ Ì¤ÏÏÔÓ ÙÔ˘ Û‡Ì·ÓÙÔ˜, Â›Ó·È ¤Ó· Ù¤ÙÔÈÔ ·Ú¿‰ÂÈÁÌ·. ¶ÔÏÏÔ› ·Ó- ıÚˆÈÛÙ¤˜ Î·È ÂÍÂÏÈÎÙÈÎÔ› „˘¯ÔÏfiÁÔÈ ÚԂϤÔ˘Ó ÌÈ· ÂÔ¯‹ ηٿ ÙËÓ ÔÔ›· Ë ÂÈÛÙ‹ÌË fi¯È ÌfiÓÔ ı· ÌÔÚ› Ó· ÂÍËÁ‹ÛÂÈ ÙËÓ ·ÔÛÙÔÏ‹ Ù˘ ıÚËÛΛ·˜, ·ÏÏ¿ Î·È ı· ÙËÓ ·ÓÙÈηٷÛÙ‹ÛÂÈ Ì ÌÈ· ‚ÈÒÛÈÌË ÂÎÎÔÛÌÈ- ÎÂ˘Ì¤ÓË ËıÈ΋. ∆Ô ÌÔÓÙ¤ÏÔ ÙˆÓ ‰È·ÎÚÈÙÒÓ ÎfiÛ̈Ó: ∏ ÂÈÛÙ‹ÌË Î·È Ë ıÚËÛΛ· ·ÊÔÚÔ‡Ó ‰‡Ô ‰È·ÊÔÚÂÙÈο ·ÓÙÈΛÌÂÓ·, ‰ÂÓ Û˘ÁÎÚÔ‡ÔÓÙ·È, ‰ÂÓ ·ÏÏËÏÂÈηχÙÔ- ÓÙ·È Î·È ÌÔÚÔ‡Ó Ó· Û˘Ó˘¿ÚÍÔ˘Ó ÂÈÚËÓÈο. O ∫¿ÚÔÏÔ˜ ¢·Ú‚›ÓÔ˜, Ô ™Ù‹‚ÂÓ ∆˙¤˘ °ÎÔ˘ÏÓÙ Î·È ÔÏÏÔ› ¿ÏÏÔÈ ÂÈÛÙ‹ÌÔÓ˜ ˘ÔÛÙËÚ›˙Ô˘Ó ÙÔ ÌÔÓÙ¤ÏÔ ·˘Ùfi. ∆Ô ÌÔÓÙ¤ÏÔ ÙˆÓ Û˘ÁÎÚÔ˘fiÌÂÓˆÓ ÎfiÛ̈Ó: EÈÛÙ‹ÌË Î·È ıÚËÛΛ· Â›Ó·È ·ÌÔÈ‚·›· ·Û‡Ì‚·Ù˜ Î·È ‰ÂÓ ÌÔÚ› Ó· ˘¿ÚÍÂÈ Û˘ÌÊÈÏ›ˆÛË ÌÂٷ͇ ÙÔ˘˜. ∆Ô ÌÔÓÙ¤ÏÔ ·˘Ùfi ˘ÔÛÙËÚ›˙ÂÙ·È Î˘Ú›ˆ˜ ·fi ·ıÂ˚ÛÙ¤˜ Î·È ‰ËÌÈ- Ô˘ÚÁÈÛÙ¤˜, ÔÈ ÔÔ›ÔÈ ‚Ú›ÛÎÔÓÙ·È Ôχ Û˘¯Ó¿ Û ·ÓÙÈ·Ú¿ıÂÛË ÌÂٷ͇ ÙÔ˘˜. ∏ Ù·ÍÈÓfiÌËÛË ·˘Ù‹ Ì·˜ ÂÈÙÚ¤ÂÈ Ó· ‰È·ÈÛÙÒÛÔ˘Ì fiÙÈ ÔÈ Û˘Ì‚Ô˘Ï¤˜ ÙÔ˘ ¢·Ú‚›ÓÔ˘ Â›Ó·È Û‹ÌÂÚ· ÂÍ›ÛÔ˘ ÂÊ·ÚÌfiÛÈ̘ fiÛÔ Î·È ÚÈÓ ·fi ¤Ó·Ó ·È- ÒÓ·. ∞˜ ›̷ÛÙ ÍÂοı·ÚÔÈ, ÏÔÈfiÓ, fiÙÈ Ë Î·Ù¿ÚÚÈ„Ë ÙˆÓ ÂȯÂÈÚËÌ¿ÙˆÓ ÙÔ˘ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈÛÌÔ‡ ‰ÂÓ Û˘ÓÈÛÙ¿ Â›ıÂÛË Î·Ù¿ Ù˘ ıÚËÛΛ·˜. ∞˜ ÍÂηı·Ú›- ÛÔ˘Ì Â›Û˘ fiÙÈ Ô ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈÛÌfi˜ Â›Ó·È ÌÈ· Â›ıÂÛË ÂÓ·ÓÙ›ÔÓ Ù˘ ÂÈÛÙ‹- Ì˘ —fiÏ˘ Ù˘ ÂÈÛÙ‹Ì˘, fi¯È ·ÏÒ˜ Ù˘ ÂÍÂÏÈÎÙÈ΋˜ ‚ÈÔÏÔÁ›·˜— Î·È fiÙÈ Ù· ·ÓÙÂȯÂÈÚ‹Ì·Ù· Ô˘ ı· ·ÚÔ˘ÛÈ·ÛÙÔ‡Ó Â‰Ò ·ÔÙÂÏÔ‡Ó ·¿ÓÙËÛË ÛÙËÓ ·ÓÙÈ-ÂÈÛÙ‹ÌË ÙÔ˘ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈÛÌÔ‡. ‰ÂÓ ¤¯Ô˘Ó η̛· Û¯¤ÛË Ì ÙËÓ ·ÓÙÈ-ıÚË- Û΢ÙÈÎfiÙËÙ·. ∞Ó ÔÈ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈÛÙ¤˜ ¤¯Ô˘Ó ‰›ÎÈÔ, ÙfiÙ ˘¿Ú¯Ô˘Ó ÛÔ‚·Ú¿ ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ì ÙË Ê˘ÛÈ΋, ÙËÓ ·ÛÙÚÔÓÔÌ›·, ÙËÓ ÎÔÛÌÔÏÔÁ›·, ÙË ÁˆÏÔÁ›·, ÙËÓ ·Ï·ÈÔÓÙÔÏÔÁ›·, ÙË ‚ÔÙ·ÓÈ΋, ÙË ˙ˆÔÏÔÁ›· Î·È fiϘ ÙȘ ÂÈÛً̘ Ù˘ ˙ˆ‹˜. ∂›Ó·È ‰˘Ó·ÙfiÓ ÔÈ ÂÈÛً̘ ·˘Ù¤˜ Ó· Ï·ÓÒÓÙ·È fiϘ ηٿ ÙÔÓ ›‰ÈÔ ÙÚfiÔ; º˘ÛÈο Î·È ‰ÂÓ Â›Ó·È, ·ÏÏ¿ ÔÈ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈÛÙ¤˜ ÙÔ ÈÛÙÂ‡Ô˘Ó Î·È ı¤- ÏÔ˘Ó Ë ·ÓÙÈ-ÂÈÛÙ‹ÌË ÙÔ˘˜ Ó· ‰È‰·¯ı› ÛÙ· ‰ËÌfiÛÈ· Û¯ÔÏ›· Ù˘ ∞ÌÂÚÈ΋˜! OÈ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈÛÙ¤˜ Î·È ÔÈ ıÚËÛ΢ÙÈÎÔ› ÊÔÓÙ·ÌÂÓÙ·ÏÈÛÙ¤˜ ÊÙ¿ÓÔ˘Ó Û ·›- ÛÙÂ˘Ù· ·ÎÚ·›Â˜ ı¤ÛÂȘ, ÛÙËÓ ÚÔÛ¿ıÂÈ¿ ÙÔ˘˜ Ó· ÚÔÛٷهÛÔ˘Ó ÙȘ Â- ÔÈı‹ÛÂȘ ÙÔ˘˜ ·fi ÙËÓ ÂÈÛÙ‹ÌË. ™ÙÔ ıÂÚÈÓfi Ù‡¯Ô˜ ÙÔ˘ 1996, ÙÔ˘ ÂÚÈÔ- ‰ÈÎÔ‡ Reports ÙÔ˘ ∂ıÓÈÎÔ‡ ∫¤ÓÙÚÔ˘ (ÙˆÓ ∏¶∞) ÁÈ· ÙËÓ ∂ÈÛÙËÌÔÓÈ΋ ∂Î- ·›‰Â˘ÛË, ·Ó·Ê¤ÚÂÙ·È ¤Ó· ÂÚÈÛÙ·ÙÈÎfi Ô˘ Û˘Ó¤‚Ë Û οÔÈÔ ‰ËÌÔÙÈÎfi Û¯ÔÏÂ›Ô Ù˘ ¶ÔÏÈÙ›·˜ ∫ÂÓÙ¿Î˘: Ô ÂÈıˆÚËÙ‹˜ ÛÙÔȯÂÈÒ‰Ô˘˜ ÂÎ·›‰Â˘Û˘ ∫¤ÓÂı ™¿ÓÙÔÔ˘ÂÓ ·Ó·Î¿Ï˘„ ÌÈ· Ì¿ÏÏÔÓ ÚˆÙfiÙ˘Ë Ï‡ÛË ÁÈ· ÙÔ ÛÔ‚·Úfi Úfi‚ÏËÌ· Ô˘ ·ÓÙÈÌÂÙÒÈ˙ Ì ٷ ÂÈÛÙËÌÔÓÈÎÔ‡ ÂÚȯÔ̤ÓÔ˘ Û¯ÔÏÈο ÂÁ¯ÂÈÚ›‰È· Ù˘ 5˘ Î·È 6˘ Ù¿Í˘. º·›ÓÂÙ·È ˆ˜ ÙÔ ·ÈÚÂÙÈÎfi Û¯ÔÏÈÎfi ‚È‚Ï›Ô
  • 165. ANTIMETø¶IZONTA™ TOY™ ¢HMIOYP°I™TE™ 157 ÙˆÓ Ù¿ÍÂˆÓ ·˘ÙÒÓ ‰È·Ù‡ˆÓ ÙËÓ ¿Ô„Ë fiÙÈ ÙÔ Û‡Ì·Ó ¿Ú¯ÈÛ Ì ÙË ªÂ- Á¿ÏË ŒÎÚËÍË, ·ÏÏ¿ ‰ÂÓ ·ÚÔ˘Û›·˙ «ÂÓ·ÏÏ·ÎÙÈΤ˜» ıˆڛ˜ Â› ÙÔ˘ ı¤Ì·- ÙÔ˜. ªÈ· Î·È Ë ªÂÁ¿ÏË ŒÎÚËÍË ·ÚÔ˘ÛÈ·˙fiÙ·Ó Û ¤Ó· ‰ÈÛ¤ÏÈ‰Ô ÙÔ˘ ‚È‚Ï›- Ô˘, Ô ™¿ÓÙÔÔ˘ÂÓ Ì¿˙„ fiÏ· Ù· ·ÓÙ›Ù˘· ÙÔ˘ ‚È‚Ï›Ô˘ ·˘ÙÔ‡ Î·È ÎfiÏÏËÛ ÌÂٷ͇ ÙÔ˘˜ Ì ÎfiÏÏ· ÙȘ ¤Óԯ˜ ÛÂÏ›‰Â˜. O ÂÈıˆÚËÙ‹˜ ‰‹ÏˆÛ ÛÙËÓ ÙÔ- È΋ ÂÊËÌÂÚ›‰· fiÙÈ «‰ÂÓ ÚfiÎÂÈÙ·È Ó· ‰È‰¿ÍÔ˘Ì ÌÈ· ıˆڛ· Î·È Ó· ÌË ‰È- ‰¿ÍÔ˘Ì ÌÈ·Ó ¿ÏÏË» Î·È fiÙÈ Ë Â¤Ì‚·ÛË ÛÙ· ‚È‚Ï›· «‰ÂÓ Â›¯Â Ó· οÓÂÈ Ì ÏÔÁÔÎÚÈÛ›· ‹ οÙÈ Ù¤ÙÔÈÔ». ∂›Ó·È Ôχ ·ÌÊ›‚ÔÏÔ fiÙÈ Ô ™¿ÓÙÔÔ˘ÂÓ ÂÓԯϋ- ıËΠÂÂȉ‹ ‰ÂÓ Â›¯Â ‰Ôı› ·ÓÙ›ÛÙÔȯԘ ¯ÒÚÔ˜ ÛÙË ıˆڛ· Ù˘ ™Ù·ıÂÚ‹˜ ∫·- Ù¿ÛÙ·Û˘ ‹ ÛÙËÓ ¶ÏËıˆÚÈÛÙÈ΋ KÔÛÌÔÏÔÁ›·. ÿÛˆ˜ ÂÌÓ‡ÛÙËΠÙË Ï‡ÛË ·˘Ù‹ Û˘Ì‚Ô˘Ï¢fiÌÂÓÔ˜ ÙÔ ¿ÚıÚÔ ÙÔ˘ ‚È‚ÏÈÔıËοÚÈÔ˘ ƒ¤˘ ª¿ÚÙÈÓ, Ì ٛÙÏÔ «∂ÈÛÎÔÒÓÙ·˜ Î·È ‰ÈÔÚıÒÓÔÓÙ·˜ ÂÁ΢ÎÏÔ·›‰ÂȘ», ¤Ó·Ó Ô‰ËÁfi ÁÈ· ¯ÚÈ- ÛÙÈ·ÓÔ‡˜ Ô˘ ÂÚȤ¯ÂÈ ÌÂıfi‰Ô˘˜ Â¤Ì‚·Û˘ ÛÙ· ‚È‚Ï›·: OÈ ÂÁ΢ÎÏÔ·›‰ÂȘ Â›Ó·È ˙ˆÙÈÎfi Û˘ÛÙ·ÙÈÎfi ̤ÚÔ˜ ÔÏÏÒÓ Û¯ÔÏÈÎÒÓ ‚È‚ÏÈÔıËÎÒÓ… [∞˘Ù¤˜] ·ÚÔ˘ÛÈ¿˙Ô˘Ó ÙȘ ÊÈÏÔÛÔʛ˜ ÙˆÓ ÛËÌÂÚÈÓÒÓ Ô˘Ì·ÓÈÛÙÒÓ. ∞˘Ùfi Á›ÓÂÙ·È Î·Ù·Ê·Ó¤˜ ·fi ÙËÓ ÚÔÎÏËÙÈ΋ ·ÚÔ˘- Û›·ÛË ÊˆÙÔÁÚ·ÊÈÒÓ Ô˘ Û˘ÓÔ‰Â‡Ô˘Ó Ï‹ÌÌ·Ù· Û¯ÂÙÈο Ì ÙË ˙ˆÁÚ·- ÊÈ΋, ÙËÓ Ù¤¯ÓË Î·È ÙË ÁÏ˘ÙÈ΋… ŒÓ·˜ ·fi ÙÔ˘˜ ÙÔÌ›˜ Ô˘ ¯ÚÂÈ¿- ˙ÔÓÙ·È ‰ÈfiÚıˆÛË Â›Ó·È Ë ¤ÏÏÂÈ„Ë ·È‰ËÌÔÛ‡Ó˘, Ë ÔÔ›· ÔÊ›ÏÂÙ·È ÛÙË Á‡ÌÓÈ· ‹ ÙËÓ ÚÔÎÏËÙÈ΋ ÛÙ¿ÛË. ∞˘Ùfi ‰ÈÔÚıÒÓÂÙ·È ˙ˆÁÚ·Ê›˙ÔÓÙ·˜ ÚÔ‡¯· ¿Óˆ ÛÙȘ ÂÈÎfiÓ˜ ÙˆÓ ÛˆÌ¿ÙˆÓ ‹ Ì ÙÔÓ Âȯڈ̷ÙÈÛÌfi ÔÏfi- ÎÏËÚˆÓ ÊˆÙÔÁÚ·ÊÈÒÓ ¯ÚËÛÈÌÔÔÈÒÓÙ·˜ Ì·Úη‰fiÚÔ. ∂›Ó·È οÙÈ Ô˘ Ú¤ÂÈ Ó· Á›ÓÂÙ·È ÚÔÛÂÎÙÈο, ‰ÈfiÙÈ Ô Ì·Úη‰fiÚÔ˜ ÌÔÚ› Ó· Û‚Ë- ÛÙ› ¿Óˆ ÛÙ· Á˘·ÏÈÛÙÂÚ¿ ¯·ÚÙÈ¿ Ô˘ ¯ÚËÛÈÌÔÔÈÔ‡ÓÙ·È ÁÈ· ÙËÓ ÂÎÙ‡ˆÛË ÙˆÓ ÂÁ΢ÎÏÔ·È‰ÂÈÒÓ. ∞˘Ùfi ÌÔÚ›Ù ӷ ÙÔ ÍÂÂÚ¿ÛÂÙ ·›ÚÓÔÓÙ·˜ ¤Ó· Í˘Ú·Ê¿ÎÈ Î·È Í‡ÓÔÓÙ·˜ ··Ï¿ ÙËÓ ÂÈÊ¿ÓÂÈ· ̤¯ÚÈ Ó· ¯¿ÛÂÈ ÙË Á˘·Ï¿‰· Ù˘… [™¯ÂÙÈο Ì ÙËÓ ÂͤÏÈÍË] Ë ·ÔÎÔ‹ ÙˆÓ Û¯ÂÙÈÎÒÓ ÎÂÊ·Ï·›ˆÓ Â›Ó·È Ú·ÎÙÈ΋ ·Ó ÔÈ ÛÂÏ›‰Â˜ Ô˘ ı· ÎÔÔ‡Ó Â›- Ó·È Ï›Á˜ Î·È Ë ·ÔÌ¿ÎÚ˘ÓÛ‹ ÙÔ˘˜ ‰ÂÓ ı· ÚÔηϤÛÂÈ ˙ËÌÈ¿ ÛÙË Ú¿- ¯Ë ÙÔ˘ ‚È‚Ï›Ô˘ Ì ÙÔ ¿ÓÔÈÁÌ· Î·È ÙÔ ÎÏ›ÛÈÌfi ÙÔ˘. ŸÙ·Ó ÔÈ ÂÓfiÙËÙ˜ Ô˘ ı· Ú¤ÂÈ Ó· ‰ÈÔÚıˆıÔ‡Ó Â›Ó·È Ôχ ÌÂÁ¿Ï˜, Û˘ÁÎÔÏÏ‹ÛÙ ÙȘ ÛÂÏ›‰Â˜ ÌÂٷ͇ ÙÔ˘˜ Ì ÚÔÛÔ¯‹ ÒÛÙ ӷ ÌËÓ ·ψı› Ë ÎfiÏÏ· Û ÛÂÏ›‰Â˜ Ô˘ ‰ÂÓ ¯ÚÂÈ¿˙ÔÓÙ·È ‰ÈfiÚıˆÛË. (Christian School Builder, ∞Ú›- ÏÈÔ˜ 1983, Û. 205-207) ∂˘Ù˘¯Ò˜, ÔÈ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈÛÙ¤˜ ‰ÂÓ ÌfiÚÂÛ·Ó Ó· ÂÈ‚¿ÏÔ˘Ó ÙË ÛÙÚ·ÙËÁÈ΋ Ù˘ „‹ÊÈÛ˘ ÓfiÌˆÓ ÛÙȘ ∏¶∞ ÂÓ·ÓÙ›ÔÓ Ù˘ ÂͤÏÈ͢ Î·È ˘¤Ú ÙÔ˘ ‰ËÌÈÔ˘Ú- ÁÈÛÌÔ‡ (ÔÈ ¶ÔÏÈÙ›˜ O¯¿ÈÔ, ∆ÂÓÂÛ‹ Î·È °ÂˆÚÁ›· ÚfiÛÊ·Ù· ·¤ÚÚÈ„·Ó Ù¤- ÙÔÈÔ˘ ›‰Ô˘˜ ÓfiÌÔ˘˜), ·ÏÏ¿ Ë ÂÎÛÙÚ·Ù›· Ô˘ ‰ÈÂÍ¿ÁÔ˘Ó ÛÙËÓ ÎÔÈÓ‹ ÁÓÒÌË, Ë ÔÔ›· ¤¯ÂÈ ÛÙfi¯Ô ÙËÓ ÚÔÒıËÛË Ù˘ °¤ÓÂÛ˘ ÛÙË ‰È‰·ÎÙ¤· ‡ÏË ÙˆÓ ‰Ë-
  • 166. 158 MEPO™ TPITO. E•E§I•H KAI ¢HMIOYP°I™MO™ ÌfiÛÈˆÓ Û¯ÔÏ›ˆÓ* ¤¯ÂÈ ÁÓˆÚ›ÛÂÈ ÂÈÙ˘¯›·. ∆ÔÓ ª¿ÚÙÈÔ ÙÔ˘ 1996, ÁÈ· ·Ú¿- ‰ÂÈÁÌ·, Ô Î˘‚ÂÚÓ‹Ù˘ Ù˘ ¶ÔÏÈÙ›·˜ ∞Ï·Ì¿Ì·, ºÔÌ ∆˙¤È̘, ¯ÚËÛÈÌÔÔ›- ËÛ ¤Ó· ÎÔÓ‰‡ÏÈÔ Ô˘ ›¯Â ÛÙË ‰È¿ıÂÛ‹ ÙÔ˘ —Î·È ÙÔ ÔÔ›Ô Ê˘ÛÈο ÚÔÂÚ- ¯fiÙ·Ó ·fi ÙÔ˘˜ ÊfiÚÔ˘˜ ÙˆÓ ÔÏÈÙÒÓ— ÁÈ· Ó· ·ÁÔÚ¿ÛÂÈ Î·È Ó· ÛÙ›ÏÂÈ ¤Ó· ·ÓÙ›Ù˘Ô ÙÔ˘ ‚È‚Ï›Ô˘ ÙÔ˘ º›ÏÈ ∆˙fiÓÛÔÓ (Ph. Johnson) O ¢·Ú‚›ÓÔ˜ Û ‰›ÎË (Darwin on Trial) Û οı ηıËÁËÙ‹ ‚ÈÔÏÔÁ›·˜, οı Á˘ÌÓ·Û›Ô˘ Ù˘ ¶ÔÏÈÙ›- ·˜. ∏ ÂÈÙ˘¯›· ÙˆÓ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈÛÙÒÓ ‰ÂÓ ı· Ú¤ÂÈ Ó· Í·ÊÓÈ¿˙ÂÈ. ∞fi ÔÏÈ- ÙÈ΋ ¿Ô„Ë, ÛÙȘ ∏¶∞ ¤¯ÂÈ ÛËÌÂȈı› ÌÈ· ¤ÓÙÔÓË ÛÙÚÔÊ‹ ÚÔ˜ Ù· ‰ÂÍÈ¿ Î·È Ë ÔÏÈÙÈ΋ ‰‡Ó·ÌË Ù˘ ıÚËÛ΢ÙÈ΋˜ ‰ÂÍÈ¿˜ ¤¯ÂÈ ·˘ÍËı›. ∆È ÌÔÚ› Ó· Á›- ÓÂÈ ÁÈ· Ó· ·ÓÙÈÌÂÙˆÈÛÙ› ·˘Ùfi; N· ÙÔ˘˜ ·ÓÙÈÌÂÙˆ›ÛÂÈ Î·Ó›˜ Ì ‰Èο ÙÔ˘ ¤ÓÙ˘·. °È· ·Ú¿‰ÂÈÁÌ·, ÙÔ ∂ıÓÈÎfi ∫¤ÓÙÚÔ ÁÈ· ÙËÓ ∂ÈÛÙËÌÔÓÈ΋ ∂Î·›- ‰Â˘ÛË, ÙÔ ›‰Ú˘Ì· Ô˘ ÂȉÈ·ÂÙ·È ÛÙËÓ ·Ú·ÎÔÏÔ‡ıËÛË ÙˆÓ ‰Ú·ÛÙËÚÈÔÙ‹- ÙˆÓ ÙˆÓ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈÛÙÒÓ, ·ÓÙÈÌÂÙÒÈÛ ÙËÓ ÂÓ¤ÚÁÂÈ· ÙÔ˘ ∆˙¤È̘ ÛÙ¤ÏÓÔÓÙ·˜ ÌÈ· ÎÚÈÙÈ΋ ÙÔ˘ ‚È‚Ï›Ô˘ ÙÔ˘ ∆˙fiÓÛÔÓ ÛÙÔ˘˜ ›‰ÈÔ˘˜ ηıËÁËÙ¤˜. ªÔÚo‡Ì Â›Û˘ Ó· ÚÔÛ·ı‹ÛÔ˘Ì ӷ ηٷÓÔ‹ÛÔ˘Ì ÙÔ ˙‹ÙËÌ· Û ‚¿ıÔ˜, ÒÛÙ ӷ ›̷ÛÙ ¤ÙÔÈÌÔÈ Ó· ·ÓÙÈÌÂÙˆ›˙Ô˘Ì ÊÈÏÔ-‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈÛÙÈο ÂȯÂÈÚ‹Ì·Ù· fiÔ˘ Ù· Û˘Ó·ÓÙ‹ÛÔ˘ÌÂ. ¶·Ú·Î¿Ùˆ, ·ÚÔ˘ÛÈ¿˙ˆ ¤Ó·Ó ηٿÏÔÁÔ ÂȯÂÈÚËÌ¿ÙˆÓ Ô˘ ¯ÚËÛÈÌÔÔÈ- Ô‡Ó ÔÈ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈÛÙ¤˜ Î·È ÙȘ ·ÓÙ··ÓÙ‹ÛÂȘ ·fi ÙË ÛÎÔÈ¿ Ù˘ ÂͤÏÈ͢. ∆· ÂȯÂÈÚ‹Ì·Ù· ·˘Ù¿ Â›Ó·È Î˘Ú›ˆ˜ ÂÈı¤ÛÂȘ ÂÓ·ÓÙ›ÔÓ Ù˘ ÂÍÂÏÈÎÙÈ΋˜ ıÂ- ˆÚ›·˜ Î·È ‰Â˘ÙÂÚ¢fiÓÙˆ˜ (Û Ôχ ÌÈÎÚfiÙÂÚÔ ‚·ıÌfi) ıÂÙÈΤ˜ ÎÚ›ÛÂȘ ÁÈ· ÙȘ ÂÔÈı‹ÛÂȘ ÙˆÓ ›‰ÈˆÓ ÙˆÓ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈÛÙÒÓ. ∆· ÂȯÂÈÚ‹Ì·Ù· Î·È ÔÈ ··- ÓÙ‹ÛÂȘ ¤¯Ô˘Ó ·ÏÔ˘ÛÙ¢ı› ÁÈ· ÏfiÁÔ˘˜ ÔÈÎÔÓÔÌ›·˜ ¯ÒÚÔ˘. ¶·Ú’ fiÏ· ·˘Ù¿, ÚÔÛʤÚÔ˘Ó ÌÈ· ÂÈÛÎfiËÛË ÙˆÓ Î˘Ú›ˆÓ ÛËÌ›ˆÓ Ù˘ fiÏ˘ Û˘˙‹ÙËÛ˘. ∏ Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓË Ï›ÛÙ· ‰ÂÓ ÌÔÚ› ¿ÓÙˆ˜ Ó· ıˆÚËı› ˘ÔηٿÛÙ·ÙÔ ÌÈ·˜ ÎÚÈÙÈ΋˜ ·Ó¿ÁÓˆÛ˘ ÙˆÓ Û¯ÂÙÈÎÒÓ ËÁÒÓ. ∞Ó Î·È ÔÈ ··ÓÙ‹ÛÂȘ ·˘Ù¤˜ ÌÔ- Ú› Ó· ·ÚÎÔ‡Ó ÁÈ· ÌÈ· ·Ï‹ Û˘˙‹ÙËÛË, ‰ÂÓ ı· Â·ÚÎÔ‡Û·Ó Û ÌÈ· Â›ÛËÌË ·ÓÙÈ·Ú¿ıÂÛË Ì ¤Ó·Ó ηϿ ÚÔÂÙÔÈÌ·Ṳ̂ÓÔ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈÛÙ‹. ¶ÔÏÏ¿ Î·È ‰È¿- ÊÔÚ· ‚È‚Ï›· ÚÔÛʤÚÔ˘Ó ÏËÚ¤ÛÙÂÚ˜ ·Ó·Ï‡ÛÂȘ (.¯. Berra 1990. Bowler 1989. Eve & Harrold 1991. Futuyma 1983. Gilkey 1985. Godfrey 1983. Gould 1983·, 1991. Lindberg & Numbers 1986. Numbers 1992. Ruse 1982. ηÈ, ȉÈ- ·›ÙÂÚ·, Strahler 1987). ∆π ∂πN∞π ∏ ∂•∂§π•∏; ¶ÚÈÓ ·Ú¯›ÛÔ˘Ì ÙËÓ ·Ó·ÛÎfiËÛË ÙˆÓ ÂȯÂÈÚËÌ¿ÙˆÓ ÙˆÓ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈÛÙÒÓ ÂÓ·ÓÙ›ÔÓ Ù˘ ÂͤÏÈ͢, ı· ‹Ù·Ó ¯Ú‹ÛÈÌË ÌÈ· Û‡ÓÙÔÌË ÂÈÛÎfiËÛË Ù˘ ›‰È·˜ Ù˘ ıˆڛ·˜. ∏ ıˆڛ· ÙÔ˘ ¢·Ú‚›ÓÔ˘, fiˆ˜ ‰È·Ù˘ÒÓÂÙ·È ÛÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘ ¶Â- * ™.Ù.M.: ™ÙÔ Ì¿ıËÌ· Ù˘ ‚ÈÔÏÔÁ›·˜.
  • 167. ANTIMETø¶IZONTA™ TOY™ ¢HMIOYP°I™TE™ 159 Ú› Ù˘ ηٷÁˆÁ‹˜ ÙˆÓ ÂȉÒÓ ‰È· ̤ÛÔ˘ Ù˘ Ê˘ÛÈ΋˜ ÂÈÏÔÁ‹˜ (On the Origin of Species by Means of Natural Selection, 1859) ÌÔÚ› Ó· Û˘ÓÔ„ÈÛı› ˆ˜ ÂÍ‹˜ (Gould 1987a. Mayr 1982, 1988): ∂ͤÏÈÍË: OÈ ÔÚÁ·ÓÈÛÌÔ› ·ÏÏ¿˙Ô˘Ó ÛÙËÓ ÔÚ›· ÙÔ˘ ¯ÚfiÓÔ˘. ∆fiÛÔ Ù· ·ÔÏÈ- ıÒÌ·Ù· fiÛÔ Î·È Ë Ê‡ÛË, fiˆ˜ ÙË ÁÓˆÚ›˙Ô˘Ì ۋÌÂÚ·, ÙÔ Î·ıÈÛÙÔ‡Ó ·˘- Ùfi ÂÌÊ·Ó¤˜. ∫·Ù·ÁˆÁ‹ Ì ÙÚÔÔÔ›ËÛË: ∏ ÂͤÏÈÍË ÚÔ¯ˆÚ› Ì ‰È·ÎÏ·‰ÒÛÂȘ, ·fi ÌÈ· ÎÔÈÓ‹ ·ÊÂÙËÚ›·. ∆· ·È‰È¿ ÌÔÈ¿˙Ô˘Ó Ì ÙÔ˘˜ ÁÔÓ›˜ ÙÔ˘˜, ·ÏÏ¿ ‰ÂÓ Â›- Ó·È ÈÛÙ¿ ·ÓÙ›ÁÚ·Ê¿ ÙÔ˘˜. ∞˘Ùfi ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ› ÙËÓ ··Ú·›ÙËÙË ÔÈÎÈÏÔ- ÌÔÚÊ›· ÁÈ· ÙËÓ ÚÔÛ·ÚÌÔÁ‹ Û ¤Ó· ÂÚÈ‚¿ÏÏÔÓ Ô˘ ÌÂÙ·‚¿ÏÏÂÙ·È Û˘- Ó¯Ҙ. ™Ù·‰È·ÎfiÙËÙ·: ∏ ·ÏÏ·Á‹ Â›Ó·È ·ÚÁ‹, ÛÙ·ıÂÚ‹ Î·È ‰Â‰Ô̤ÓË. Natura non facit saltum – ∏ ʇÛË ‰ÂÓ Î¿ÓÂÈ ¿ÏÌ·Ù·. ∞Ó ˘¿Ú¯ÂÈ Â·Ú΋˜ ¯ÚfiÓÔ˜, Ë Âͤ- ÏÈÍË Â˘ı‡ÓÂÙ·È ÁÈ· ÙȘ ÌÂÙ·‚ÔϤ˜ ÙˆÓ ÂȉÒÓ. ¶ÔÏÏ·Ï·ÛÈ·ÛÌfi˜ Ù˘ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ›·˜ Ó¤ˆÓ ÂȉÒÓ (ÂȉÔÁ¤ÓÂÛ˘): ∏ ÂͤÏÈÍË ‰ÂÓ ·Ú¿ÁÂÈ ·ÏÒ˜ ηÈÓÔ‡ÚÁÈ· ›‰Ë, ·Ú¿ÁÂÈ ¤Ó·Ó ÔÏÔ¤Ó· ·˘Í·ÓfiÌÂÓÔ ·ÚÈı- Ìfi Ó¤ˆÓ ÂȉÒÓ. º˘ÛÈ΋ ÂÈÏÔÁ‹: O Ì˯·ÓÈÛÌfi˜ Ù˘ ÂÍÂÏÈÎÙÈ΋˜ ·ÏÏ·Á‹˜, Ô˘ ·Ó·Î¿Ï˘„·Ó Ô ¢·Ú‚›ÓÔ˜ Î·È Ô ÕÏÊÚÂÓÙ ƒ¿ÛÂÏ °Ô˘¿Ï·˜ (Alfred Russel Wallace), ÏÂÈ- ÙÔ˘ÚÁ› ˆ˜ ÂÍ‹˜: ∞. OÈ ÏËı˘ÛÌÔ› Ù›ÓÔ˘Ó Ó· ·˘Í¿ÓÔÓÙ·È ·ÂÚÈfiÚÈÛÙ·, Ì ÁˆÌÂÙÚÈÎfi ÙÚfiÔ: 2, 4, 8, 16, 32, 64, 128, 256, 512… µ. ™Â ¤Ó· Ê˘ÛÈÎfi ÂÚÈ‚¿ÏÏÔÓ, fï˜, ÔÈ ÏËı˘ÛÌÔ› ÛÙ·ıÂÚÔÔÈÔ‡ÓÙ·È Û οÔÈÔ Â›‰Ô. °. £· Ú¤ÂÈ Û˘ÓÂÒ˜ Ó· ˘¿ÚÍÂÈ ¤Ó·˜ «·ÁÒÓ·˜ ÁÈ· ÙËÓ ÂÈ‚›ˆÛË», ‰ÈfiÙÈ ‰ÂÓ Â›Ó·È ‰˘Ó·ÙfiÓ Ó· ÂÈ‚ÈÒÛÔ˘Ó fiÏÔÈ ÔÈ ÔÚÁ·ÓÈÛÌÔ› Ô˘ ÁÂÓÓÈ- Ô‡ÓÙ·È. ¢. À¿Ú¯ÂÈ ÔÈÎÈÏÔÌÔÚÊ›· ̤۷ Û οı ›‰Ô˜. ∂. ™ÙËÓ ¿ÏË ÁÈ· ÂÈ‚›ˆÛË, Ù· ¿ÙÔÌ· Ô˘ ʤÚÔ˘Ó ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈο η- χÙÂÚ· ÚÔÛ·ÚÌÔṲ̂ӷ ÛÙÔ ÂÚÈ‚¿ÏÏÔÓ ÙÔ˘˜ ÂÁηٷÏ›Ô˘Ó ÂÚÈÛ- ÛfiÙÂÚÔ˘˜ ·ÔÁfiÓÔ˘˜ ·’ fi,ÙÈ Ù· ÏÈÁfiÙÂÚÔ Î·Ï¿ ÚÔÛ·ÚÌÔṲ̂ӷ ¿ÙÔ- Ì·. ∞˘Ùfi, ÛÙËÓ Ù¯ÓÈ΋ ÔÚÔÏÔÁ›·, ϤÁÂÙ·È ‰È·ÊÔÚÈ΋ ·Ó··Ú·ÁˆÁÈ- ΋ ÂÈÙ˘¯›·. ∆Ô ÛËÌÂ›Ô ∂ Â›Ó·È ÎÚ›ÛÈÌÔ. ∏ Ê˘ÛÈ΋ ÂÈÏÔÁ‹, Û˘ÓÂÒ˜ Î·È Ë ÂÍÂÏÈÎÙÈ΋ ·Ï- Ï·Á‹, ‰ÚÔ˘Ó Î˘Ú›ˆ˜ Û ÙÔÈÎfi Â›‰Ô. ∂›Ó·È ·ÏÒ˜ ¤Ó· ·È¯Ó›‰È ÁÈ· ÙÔ
  • 168. 160 MEPO™ TPITO. E•E§I•H KAI ¢HMIOYP°I™MO™ ÔÈÔ˜ ı· ÌÔÚ¤ÛÂÈ Ó· ·Ê‹ÛÂÈ ÙÔ˘˜ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔ˘˜ ·ÔÁfiÓÔ˘˜, Ì ¿ÏÏ· Ïfi- ÁÈ· ÁÈ· ÙÔ ÔÈÔ˜ ı· ÌÔÚ¤ÛÂÈ Ó· ÌÂÙ·‚È‚¿ÛÂÈ Ù· ÁÔÓ›‰È¿ ÙÔ˘ Ì ÂÚÈÛÛfi- ÙÂÚË ÂÈÙ˘¯›· ÛÙËÓ ÂfiÌÂÓË ÁÂÓÈ¿. ∏ Ê˘ÛÈ΋ ÂÈÏÔÁ‹ ‰ÂÓ ¤¯ÂÈ Î·Ì›· Û¯¤- ÛË Ì ÙËÓ Î·Ù‡ı˘ÓÛË Ù˘ ÂͤÏÈ͢, ÙËÓ ÚfiÔ‰Ô ÙˆÓ ÂȉÒÓ ‹ ÔÔÈ·‰‹Ô- Ù ¿ÏÏË ÙÂÏÂÔÏÔÁ›·, fiˆ˜ Â›Ó·È ÙÔ ·Ó·fiÊ¢ÎÙÔ Ù˘ ÂÌÊ¿ÓÈÛ˘ ÙÔ˘ ·Ó- ıÚÒÈÓÔ˘ ›‰Ô˘˜ ‹ Ë ·Ó·ÁηÈfiÙËÙ· Ù˘ ÂͤÏÈ͢ ÓÔËÌfiÓˆÓ ÌÔÚÊÒÓ ˙ˆ‹˜, Ú¿ÁÌ·Ù· Ô˘ Û˘¯Ó¿ Ù˘ ·Ô‰›‰ÔÓÙ·È. ¢ÂÓ ˘¿Ú¯ÂÈ Î¿ÔÈ· Îϛ̷η ÂÍÂ- ÏÈÎÙÈ΋˜ ÚÔfi‰Ô˘ Ì ÙÔÓ ¿ÓıÚˆÔ ÛÙËÓ ÎÔÚ˘Ê‹Ø ˘¿Ú¯ÂÈ ÌÔÓ¿¯· ¤Ó·˜ ˘- ÎÓ¿ ‰È·ÎÏ·‰ÈṲ̂ÓÔ˜ ı¿ÌÓÔ˜, ÛÙÔÓ ÔÔ›Ô Ô ¿ÓıÚˆÔ˜ ‰ÂÓ Â›Ó·È ·Ú¿ ¤Ó· ÌÈÎÚfi ÎÏ·Ú¿ÎÈ ·Ó¿ÌÂÛ· ÛÙ· ÂηÙÔÌ̇ÚÈ· Ô˘ ˘¿Ú¯Ô˘Ó. OÈ ¿ÓıÚˆÔÈ ‰ÂÓ ¤¯Ô˘Ó οÔÈ· ȉȷ›ÙÂÚË ı¤ÛË, ·ÏÒ˜ Ù˘¯·›ÓÂÈ Ó· ›̷ÛÙ Ôχ ηÏÔ› ÛÙË ‰È·ÊÔÚÈ΋ ·Ó··Ú·ÁˆÁÈ΋ ÂÈÙ˘¯›· —·Ê‹ÓÔ˘Ì ›Ûˆ Ì·˜ ÔÏÏÔ‡˜ ·Ô- ÁfiÓÔ˘˜ Î·È Î·ÙÔÚıÒÓÔ˘Ì Ì ÌÂÁ¿ÏË ÂÈÙ˘¯›· Ó· ÙÔ˘˜ ÌÂÁ·ÏÒÓÔ˘Ì Ì ·ÛÊ¿ÏÂÈ· ¤ˆ˜ ÙËÓ ÂÓËÏÈΛˆÛË— ¤Ó· ÏÂÔÓ¤ÎÙËÌ· Ô˘ ›Ûˆ˜ Ô‰ËÁ‹ÛÂÈ ÛÙËÓ ÂÍ·Ê¿ÓÈÛ‹ Ì·˜. ∞fi Ù· 5 ÛËÌ›· Ù˘ ıˆڛ·˜ ÙÔ˘ ¢·Ú‚›ÓÔ˘, ÙÔ ÈÔ Â›Ì·¯Ô Û‹ÌÂÚ· ›- Ó·È Ë ÛÙ·‰È·ÎfiÙËÙ· Ù˘ ÂͤÏÈ͢