Your SlideShare is downloading. ×
Studentbook2009
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×
Saving this for later? Get the SlideShare app to save on your phone or tablet. Read anywhere, anytime – even offline.
Text the download link to your phone
Standard text messaging rates apply

Studentbook2009

43,789

Published on

Studentbook2009

Studentbook2009

Published in: Education, Technology
0 Comments
2 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total Views
43,789
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
2
Actions
Shares
0
Downloads
261
Comments
0
Likes
2
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. ÈÄÑÊ, ÌѯҺâä ýëñýã÷èä, îþóòàí, ýöýã ýõ÷¿¿ä, áîëîâñðîëûí ñàëáàðûí ñóäëàà÷, îþóòàí, çàëóó÷óóäûí áàéãóóëëàãóóäàä çîðèóëàâ ÖÀÕÈÌ ÍÎÌ STUDENT BOOK
  • 2. OÞÓÒÀÍ 2009 ÈÄÑÊ, ÌѯҺâä ýëñýã÷èä, îþóòàí, ýöýã ýõ÷¿¿ä, áîëîâñðîëûí ñàëáàðûí ñóäëàà÷, îþóòàí, çàëóó÷óóäûí áàéãóóëëàãóóäàä çîðèóëàâ Öàõèì íîì ÈÂÝÝÍ ÒÝÒÃÝÃ× ÎÍ-ËÀÉÍ Ò¯ÃÝÝÃ× Óëààíáààòàð õîò 2009
  • 3. ÌÎÍÃÎËÛÍ ÎÞÓÒÍÛ ÕÎËÁÎÎ UNION OF MONGOLIAN STUDENTS DDC 378*025 Á-34 OÞÓÒÀÍ 2009 III äóãààð õýâëýë Ýðõëýí õýâë¿¿ëýã÷: Õ.Áàòñàéõàí Ìîíãîëûí îþóòíû õîëáîîíû äýä åðºíõèéëºã÷ ͯÁ-ûí Çàëóó÷óóäûí çºâëºõ õîðîîíû çîõèöóóëàã÷ Òåêñò ðåäàêòîð: Á.̺íãºíõºëºã Õýë áè÷ãèéí óõààíû äîêòîð (Ph.D) À.Ñàíæìÿòàâ Îòãîíòýíãýð õºãæèë ñàíãèéí òýðã¿¿í Ýìõýòãýëä îðîëöñîí: Í.Òýãøæàðãàë, Á.Ñàéíáàÿð, Ï.Áàÿñãàëàí, Í.Áÿìáàãýðýë, Ä.Áàòáàÿð Ï.Áîëîðìàà, Ñ.Àëòàíöýöýã, Õ.Áàòáèëýã, Á.Ýðäýíýáàò, Æ.Æàìáàëäàãâà Î.Íàíäèí-Ýðäýíý, Á.Ýíõáààòàð, ×.Íàíäèí-Ýðäýíý, Á.Íýðã¿é, Ã.Óóãàíáàÿð Õýâëýëèéí ýõ: Î.Îòãîíáÿìáà, Ã.̺íõ-Îä, Ý.Áààòàðöîãò Õýâëýëèéí õóóäàñ: 40.5 õóóäàñ Õýâëýñýí òîî: 2000 øèðõýã “BCI” Õýâëýëèéí êîìïàíè Óòàñ: 319032 ISBN: 978-99929-950-3-3
  • 4. ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÒªÐÈÉÍ ÄÓÓËÀË Äàðõàí ìàíàé òóñãààð óëñ Äàÿàð ìîíãîëûí àðèóí ãîëîìò Äàëàé èõ äýýäñèéí ãýãýýí ¿éëñ Äàíäàà ýíõæèæ, ¿¿ðä ìºíõºæíº Õàìàã äýëõèéí øóäàðãà óëñòàé Õàìòðàí íýãäñýí ýâýý áýõæ¿¿ëæ Õàòàí çîðèã, á¿õèé ë ÷àäëààðàà Õàéðòàé ìîíãîë îðíîî ìàíäóóëúÿ ªíäºð òºðèéí ìèíü ñ¿ëä èâýýæ ªðãºí ò¿ìíèé ìèíü çàÿà ò¿øèæ ¯íäýñ ÿçãóóð, õýë ñî¸ëîî ¯ðèéí ¿ðäýý ºâëºí áàäðààÿ Ýðýëõýã ìîíãîëûí çîëòîé àðäóóä Ýðõ ÷ºëºº, æàðãàëûã ýäëýâ Æàðãàëûí ò¿ëõ¿¿ð, õºãæëèéí òóëãóóð Æàâõëàíò ìàíàé îðîí ìàíäòóãàé ÌÎÍÃÎËÛÍ ÎÞÓÒÍÛ ÒÀÍÃÀÐÀà Ìîíãîë óëñûí ºíºº èðýýä¿éí ýçýí áîëñîí ÎÞÓÒÀÍ – ÁÈ ýðäýì ìýäëýãò øàìäàí ñóðàëöàæ, áîëîâñðîëòîé, àâüÿàñ ÷àäâàðòàé, ¸ñ ñóðòàõóóíòàé, ¿íýí÷ øóäàðãà, õ¿íëýã ýíýðýíã¿é, ýõ îðîí÷ áèå õ¿í áîëîí òºëºâøèæ, ìýäëýã ÷àäâàðàà ýõ îðíûõîî õºãæèë äýâøèëä õàðàìã¿é çîðèóëàõàà ýðäýìòýí áàãø, ãýð á¿ë, íàéç íºõºä, àðä ò¿ìýíäýý àíäãàéëàí òàíãàðàãëúÿ.
  • 5. ÒÀËÀÐÕÀË “Îþóòàí 2009” ýìõýòãýë íîìûã á¿òýýõýä õàìòðàí àæèëëàñàí äàðààõ áàéãóóëëàãà, õóâü õ¿ì¿¿ñò øèìòýí óíøèã÷ îþóòíóóäûíõàà õàìòààð òàëàðõàëàà èëýðõèéëæ áàéãààã õ¿ëýýí àâíà óó. Áèä á¿õíèé áîëîâñðîëûí òºëººõ õàìòûí àæèëëàãàà Ìîíãîëûí îëîí ìÿíãàí çàëóóñûí õ¿ñýë äýìæëýãèéã õ¿ëýýæ Ìîíãîë îðíû õºãæèë äýâøèëä èõýýõýí õóâü íýìýð îðóóëíà ãýäýãò èòãýë ä¿¿ðýí áàéíà. ÁÑØÓßàì պ人 àæ àæóéí èõ ñóðãóóëü Ãîëîìò áàíê Òýíãýð äýýä ñóðãóóëü Õ¿íèé àþóëã¿é áàéäëûí ñóäàëãààíû òºâ Õóäàëäàà ¿éëäâýðëýëèéí äýýä ñóðãóóëü Ìîíãîëûí îþóòíû õîëáîî Çîõèîìæ äýýä ñóðãóóëü Àðä÷èëàëûí áîëîâñðîë òºâ Ðàäèî òåëåâèçèéí äýýä ñóðãóóëü ͯÁ-ûí Õ¿í Àìûí Ñàí ͯÁ-ûí Çàëóó÷óóäûí çºâëºõ õîðîî Ñî¸ëûí äýýä ñóðãóóëü Ìîíãîëûí ¿íäýñíèé íîìûí ñàí Ñýð¿¿ëýã äýýä ñóðãóóëü Ìîíãîëûí ìýòãýëöýýíèé íýãäñýí íèéãýìëýã Ñèòè äýýä ñóðãóóëü Ìîíãîëûí ñóðàã÷äûí õîëáîî Èõ çàñàã èõ ñóðãóóëü Ìîíãîëûí ëåêòîð òºâ Øèõèõóòóã äýýä ñóðãóóëü Ìàíëàéëàõ óðëàã òºâ Ìîíîñ äýýä ñóðãóóëü Êîìïüþòåð òàéìñ ñýòã¿¿ë Øèíý èðãýíøèë äýýä ñóðãóóëü ÌÓÇÍ-èéí Çàëóó÷óóäûí óëààí çàãàëìàé Óëààíáààòàð ýðäýì îþó äýýä ñóðãóóëü Íàöàãäîðæèéí íýðýìæèò Õîòûí òºâ íîìûí ñàí Ìîíãîë îëîí óëñûí äýýä ñóðãóóëü Gogo.mn ¯íäýñíèé ïîðòàë ñàéò Îòãîíòýíãýð õºãæèë ñàí Áèëèã äýýä ñóðãóóëü Äý÷èíðàâæàéëèí õèéä À÷ àíàãààõ óõààíû äýýä ñóðãóóëü Çàâõàí àéìãèéí çàëóó÷óóä îþóòíû Ñîä õèéìîðü äýýä ñóðãóóëü õºãæëèéí òºâ ×èíãèñ õààí äýýä ñóðãóóëü BCI õýâëýëèéí êîìïàíè Áàðèëãûí êîëëåæ Àðòñîôò õýâëýëèéí êîìïàíè Áàðèëãûí òåõíîëîãèéí êîëëåæ Îþóíëàã ¿éëñ ÒÁÁ “Îþóòàí 2008”, “Îþóòàí 2009” ýìõýòãýë íîì íü Ìîíãîë óëñûí îþóíû ºì÷èéí ãàçðààñ çîõèîã÷èéí ýðõèéí óëñûí á¿ðòãýëèéí 3377 äóãààðûã àâñàí áîëíî. Òóñ íîìîíä îðñîí ìýäýý, ìàòåðèàëûã àøèãëàõäàà Ìîíãîëûí Îþóòíû Õîëáîî áîëîí òóñ á¿òýýëèéã íîìîíä îðóóëñàí çîõèîã÷èéí íýðèéã çààâàë äóðüäàõ áóþó çºâøººðºë àâíà. Copyright © 2009
  • 6. ÌÝÍÄ×ÈËÃÝÝ Ýðõýì õ¿íäýò îþóòàí, çàëóó÷óóä, ýëñýã÷èä, íàéç íàðàà Ñàéí á¿õíèé õ¿ñëýýð æèã¿¿ðýý äýëãýí áàéãàà áîëîí îþóòíû ýðõèéí çºð÷èë çýðýã íü áîëîâñðîëûí Ìîíãîëûí õèéìîðü çîëáîîòîé ìÿíãà ìÿíãàí ñàëáàðûí õºãæèëä ñààä áîëñîîð áàéíà. îþóòàí, çàëóóñûíõàà àìðûã àéëòãàæ õàëóóí Èéìýýñ äýýä áîëîâñðîëûí ñàëáàðûí õºãæèë, äîòíîîð ãàð áàðèí ìýíä÷èëüå. Èõ Ìîíãîëûí îþóòàí ñóðãàõ, ÷àäâàðëàã áîëîâñîí õ¿÷èí áýëòãýõ õºãæëèéí ò¿ëõ¿¿ð Òà á¿ãäèéí ãàðò áàéíà ãýæ áè àæèë íü çºâõºí ñóðãóóëèóäûí-ñóðàëöàã÷äûí “Îþóòàí 2008” íîìûí ýõýíä ºã¿¿ëæ áàéñàí áîë äàíãààð õàðèóöàõ àñóóäàë áèø áºãººä Ìîíãîë õàðèí “Ýõ îðíîî ººð÷ëºõ, õºãæ¿¿ëýõ, äýëõèéí óëñûí òºð, áàéãóóëëàãà, àæ àõóéí íýãæ, íèéò èðãýí áîëîõ òèéì õ¿÷ àâüÿàñ Ìîíãîë çàëóóñò èðãýä, ýöýã, ýõ÷¿¿ä áîëîí ñóðàëöàã÷äûí áàéíà” ãýæ Îþóòàí-2009 íîìíûõîî øèãòãýý ýðõèéã õàìãààëàã÷ îþóòíû ººðèéí óäèðäëàãûí áîëãîí ¿ãýý ýõýëüå. áàéãóóëëàãûí èäýâõòýé îðîëöîî, íºëººë뺺ñ øóóä Áèäíèé àõìàä ¿å, ààâ, ýýæ á¿ãä ë õîé÷ ¿å, øàëòãààëíà ãýäãèéã áèä á¿ðýí óõàìñàðëàæ áàéãàà. èðýýä¿é áîëñîí îþóòàí, çàëóó÷óóäûíõàà ìýäëýã Ìîíãîëûí îþóòíû õîëáîî ýíý öàã ¿åä îþóòàí áîëîâñðîëûã äýýøë¿¿ëýõ, õ¿ññýí ìýðãýæëýýð íü çàëóó÷óóääàà õàìãèéí îéð áàéæ òýäíèéã ñóðàëöóóëàõ, äýìæëýã ¿ç¿¿ëýõ, òºðèéí áîäëîãûí õºãæèõºä äýìæëýã òóñëàëöààãàà áàéíãà ¿ç¿¿ëæ ¿íäñýí ÷èãëýë áîëãîõ ÿâäëûã íýí òýðã¿¿íèéõýý èðñýí áºãººä ýíý óäàà Øèëäýã îþóòíû øèðýýíèé çîðèëò áîëãîí äýâø¿¿ëæ, ºðõ á¿ð, îþóòàí á¿ð íîì áîëîõ “Îþóòàí 2009” öàõèì íîì áîëîí äîð á¿ðíýý õè÷ýýí ç¿òãýñýýð èðñýí. õýâëýìýëýýð òà á¿ãäèéí ãàðò õ¿ðãýæ áàéíà. ¯¿íèé ¿ð ä¿íä çàëóó îðîí ãýãäýõ Ìîíãîë óëñ Òóñ öóâðàë íü îþóòàí õ¿í ººðºº õºãæèõ äýýä áîëîâñðîë ýçýìøèõýýð ñóðàëöàã÷äûíõàà áîëîìæèéã íýýæ îëîõ, øèíý ç¿éëñèéã ñóðàëöàõ òîî, ò¿¿íèéã òºãñºã÷äèéí ýçëýõ õóâü õýìæýý õýðýãöýý òýäýíä òóëæ èðñýíèéã îéëãóóëàí ìýäýýëýõ Ìîíãîëûí èðãýäèéí íýëýýäã¿é õóâèéã ýçëýõ õ¿ñýëòýé þì. Òóñ íîìûã òà á¿õýíä õ¿ðãýõýä òàë áîëñîí, ìºí ººðèéí îðîíä øààðäëàãàòàé á¿ðèéí äýìæëýã ¿ç¿¿ëñýí ÌÎÕ-íû åðºíõèéëºã÷ ìýðãýæëèéí áîëîâñîí õ¿÷íèéã äîòîîääîî áýëòãýí Ö.Ýíõò¿âøèí, îþóòíû áàéãóóëëàãûí õàìòðàí õ¿íèé íººöèéí ñàíãàà á¿ðýí á¿ðä¿¿ëæ ÷àäàæ ç¿òãýã÷èä, ÁÑØÓ-íû ÿàìíû õàìò îëîí áîëîí áàéãàà òºäèéã¿é ãàäààäûí ºíäºð õºãæèëòýé îðîíä ãýð á¿ë, áàéãóóëëàãà, õóâü õ¿ì¿¿ñò òàëàðõàëàà ýëñýí ñóðàëöàõ áîëîìæ çàëóó÷óóäûí ºìíº íýýëòòýé èëýðõèéëüå. áîëñîí. Òºðèéí äýìæëýãòýéãýýð îëîí ìÿíãàí çàëóó÷óóä ìààíü äýýä áîëîâñðëûã ýçýìøñýýð áàéíà. Ãýâ÷ äýýä ìýðãýæèëòýé áîëîâñîí õ¿÷íèéã ÷àíàðûí ºíäºð òºâøèíä, ºíººãèéí äýëõèéí ºíäºð ìýäëýã ÷àäâàð á¿õèé èðãýäòýé ºðñºëäºõ¿éö õýìæýýíä áýëòãýæ ÷àäàõã¿é áàéãàà ãýäýãòýé õýí á¿õýí ñàíàë Ìîíãîëûí îþóòíû õîëáîîíû äýä åðºíõèéëºã÷, íèéëýõ áîëîâ óó. ͯÁ-ûí Çàëóó÷óóäûí çºâëºõ õîðîîíû Ó÷èð íü äýýä áîëîâñðîëûí ñàëáàðûí õýò èõ çîõèöóóëàã÷ à÷ààëàë, ýðõ ç¿éí çàñâàë çîõèõ ãàæóóäàë, ñóðãàëòûí õºòºëáºðèéí õîöðîãäîë, îþóòíàà èðãýíø¿¿ëýõ áîäëîãî, õºäºëìºðèéí çàõ çýýëèéí îíîâ÷ã¿é õàðèëöàà, áàãø íàðûí óð ÷àäâàð, íýí øààðäëàãàòàé íîì ñóðàõ áè÷ãèéí íººöèéí Àëàã àäóó îâîãò Õàøáàòûí ÁÀÒÑÀÉÕÀÍ õîìñäîë, äàäëàãûí ìàòåðèàëëàã áààçûí äóòàãäàë
  • 7. ÍÎÌÛÍ ÕªÒª× ÖÀÕÈÌ ÍÎÌ ÒªÐÈÉÍ ÄÓÓËÀË ÌÎÍÃÎËÛÍ ÎÞÓÒÍÛ ÒÀÍÃÀÐÀà ÒÀËÀÐÕÀË ÈËÃÝÝËÒ Á¯ËÝà 1 __________________________________________________________________________________________________________________________ 9-134 Oþóòàí òàíüä õýðýãòýé çºâëºãºº 1.1 Ìýðãýæèëäýý ýçýí áàéÿ! 1.2 Øèíý îþóòíû àíõààðàëä 1.3 Òºãñºõ îþóòíû àíõààðàëä 1.4 Àìæèëòòàé ñóðàëöàõ àðãà óõààí 1.5 ªºðèé㺺 õºãæ¿¿ëýõ, Ìàíëàéëàõ óðëàã òºâ 1.6 Õè÷ýýëýýñ ãàäóóðõ õºãæèë 1.7 “Çàëóó õ¿íèé øèðýýíèé íîì” Á¯ËÝà 2 ______________________________________________________________________________________________________________________ 135-290 Õóóëü òîãòîîìæ-Îþóòàí 2.1 Áîëîâñðîëûí õóóëü òîãòîîìæ, æóðàì, ìýäýýëýë 2.2 Òºðèéí ñàíãèéí çýýë, áóöàëòã¿é òóñëàìæèéí ìýäýýëýë 2.3 Ãàäààäàä ñóðàëöàõ òýòãýëýã, çàñãèéí ãàçðûí áîëîí äîòîîäûí òýòãýëýãò õºòºëáºð 2.4 Îþóòíû øàãíàë, óðàìøóóëàë 2.5 Ìîíãîëûí îþóòíû õîëáîî 2.6 Îþóòàíä õýðýãòýé áàéãóóëëàãà, óòàñíû æàãñààëò 2.7 Îþóòíû õýâëýí íèéòëýë
  • 8. Á¯ËÝà 3 __________________________________________________________________________________________________________________________ 247-290 ¯ð ä¿íä ÷èãëýñýí òºñºë áîëîâñðóóëæ ñàíàë áè÷èõ ãàðûí àâëàãà Á¯ËÝà 4 __________________________________________________________________________________________________________________________ 291-313 Ìýäýýëëèéí òåõíîëîãè Êîìïüþòåð òàéìñ 4.1 Êîìïüþòåð ñîíãîõ 4.2 Èíòåðíýò àøèãëàõ 4.3 Ãàð óòàñ 4.4 Îþóòàí òàíû ìýäâýë çîõèõ çàðèì ïðîãðàìóóä 4.5 Âèðóñèéí àþóë, ò¿¿íýýñ ñýðãèéëýõ 4.6 Õàìãèéí ìàðòàæ áîëîõã¿é ç¿éë 4.7 Îþóòàí õ¿íèé çààâàë ìýäýæ áàéõ ¸ñòîé ñàéòóóä Á¯ËÝà 5 __________________________________________________________________________________________________________________________ 314 Õàâñðàëò 5.1 Èõ, äýýä ñóðãóóëü, êîëëåæèéí òàíèëöóóëãà 5.2 Ñóðòàë÷èëãàà, ìýäýýëýë 5.3 Ýìõòãýí õýâë¿¿ëýã÷èéí òàíèëöóóëãà
  • 9. Á ¿ëýã 1 õýðýãòýé çºâëºãºº Oþó òàí òàíüä áàéÿ! ä ýý ýçýí ýðãýæèë 1.1 Ì íõààðàë ä èíý î þóòíû à 1.2 Ø íõààðàë ä ãñºõ î þóòíû à 1.3 Òº óõààí öàõ àðãà é ñóðàë ëàã òºâ 1.4 À ìæèëòòà ë àéëàõ óð ýõ, Ìàí õºãæ¿¿ë ºðèé㺺 1.5 ª õºãæèë ãàäóóðõ ÷ýýëýýñ íîì” 1.6 Õè èðýýíèé ¿íèé ø 1.7 “Çàëóó õ
  • 10. ÌÝÐÃÝÆÈËÄÝÝ ÝÇÝÍ ÁÀÉß ! 1.1 ÌÝÐÃÝÆÈËÄÝÝ ÝÇÝÍ ÁÀÉß ! Íîìûí ýíýõ¿¿ õýñýã òàíüä ººðèé㺺 òàíèí ìýäýõ, òàíüä ÿìàð ìýðãýæèë òîõèðîõ, òàíûã ñýòãýëç¿é ÿìàð õýâ øèíæòýé âý ãýäãýý òàíèí ìýäýõýä òóñëàõ áîëíî. ªºðèé㺺 òàíèí ìýäýæ ìýðãýæëýý ñîíãîõ öàã áîëëîî. Íýýãýýä ¿ç Ìýðãýæëèéí ¿íý öýíý ↖ Óã ìýðãýæëýýð àæèëëàõûí òóëä øààðäàãäàõ îíöëîãóóä? Õ¿íèé àìüäðàë ýõëýëýýñýý òºãñãºë õ¿ðòýë ñîíãîëòîîð ä¿¿ðýí áàéäàã. Áèä á¿ãäýýðýý ë èõ ↖ Íàñ, õ¿éñ, íóðóó, æèí áîëîí ãàäààä áàéäàëòàé áàãà ÿìàð íýãýí õýìæýýãýýð ñàéí, ìóó ÿíç á¿ðèéí õîëáîîòîé îíöëîã ãýæ áèé þó? øèéäâýð ãàðãàæ ò¿¿ãýýðýý ìºí òèéì ñîíãîëò ↖ Øàëãàãäàæ, òîìèëîãäîæ, ýñâýë õóâèéí õèéæ áàéäàã. Òýäãýýðýýñ ìýðãýæèë ñîíãîëò íü îðîëäëîãîîð îðîõ óó? ýíý òýðã¿¿íä áàéõ íü ãàðöààã¿é. Õ¿í ÿìàðõóó àìüäðàëààð àìüäðàõàà ýíýõ¿¿ øèéäâýðèéã õýðõýí ↖ Õýäýí íàñòàé õ¿í õèéõýä òîõèðîìæòîé ãàðãàñíààð äàâõàð ñîíãîõ áîëíî. Õ¿ñýýã¿é, ýñâýë áîëîõ? íàðèéí ñóäàëãàà õèéëã¿éãýýð ñîíãîñîí ìýðãýæèë ↖ Íèéãìèéí äààòãàëòàé ýñýõ? òàíû àìüäðàëûí îí æèë¿¿äèéã ¿ã¿é õèéõ áîëíî. Òèéìýýñ ººðººñºº ýõëýýä “Áè àëü àæëûã ↖ Ìýðãýæëýýðýý äýâøèõ áîëîìæòîé ýñýõ ? ñàéí õèéæ ÷àäàõ âý?” õýìýýí àñóóõ õýðýãòýé.. ↖ Òóõàéí ìýðãýæëýýð äýâæèõ íü þóòàé õîëáîîòîé Çàëóó íàñàíäàà õ¿í àìüäðàëûí øààðäëàãààð, âý? Àæèëëàõòàé þó, àëáàí òóøààëòàé þó? íèéãìèéí ñàéí õ¿ðýý, ñàéõàí ãýð á¿ë, (õàìãèéí ↖ Óã ìýðãýæëýýñ ººð àæèë ðóó îðæ áîëîõ óó? ÷óõàë íü õóâèéí àç æàðãàë) õàìãèéí ÷óõàë áàéõ Òóõàéí ìýðãýæëèéí ýåðýã áîëîîä ñºðºã ìýðãýæëèéã ñîíãîäîã. Õèéñýí ñóäàëãààíààñ òàëóóä? ¿çýõýä 65-70 íàñàëñàí õ¿í àìüäðàëûíõàà áàðàã 40 æèëèéã ººðèéí ñîíãîñîí ìýðãýæèëäýý ↖ Óã ìýðãýæëýýð àæèëëàãñäûí õàìãèéí èõ çîðèóëæ, ò¿¿ãýýðýý àìüäàðäàã áàéíà. Ìýðãýæèë òóëãàðäàã áýðõøýýë áîëîí ýåðýã òàë íü þó ñîíãîõ ãýäýã íü ñàíàìñàðã¿é ç¿éë áàéõ ¸ñã¿é. âý? Õàðèí çºâ ìýðãýæèë ñîíãîõûí òóëä ººðèé㺺 ↖ Óã ìýðãýæëèéã õ¿ì¿¿ñ õýð õ¿íäýëæ ¿çäýã áîëîí ìýðãýæë¿¿äèéã ñàéí ìýäñýí ñóäàëñàí áàéõ áîëîõ. Àæèë îëîõ áîëîìæ? Òàíû ñîíãîõ øààðäëàãàòàé. Õ¿í ìýðãýæëýý ñîíãîõäîî äàðààõ ãýæ áóé ìýðãýæëèéí ýðýëò õýðýãöýý õýð èõ àñóóëòóóäûã ººðººñºº àñóóõ õýðýãòýé. áàéíà? Òóõàéí ìýðãýæëèéí îíöëîã þó âý? ↖ Òàíû àìüäàð÷ áóé á¿ñ áîëîí óëèðàëòàé õîëáîîòîé òàë áèé þó? Ýíý ìýðãýæëýýð àæèëëàæ áóé õ¿ì¿¿ñ àæèëëàõ õóãàöààíäàà þó õèéæ ã¿éöýòãýäýã áîëîí íààíàà ↖ Óã ìýðãýæëèéí ýðýëò õýðýãöýýòýé õàðàãäàæ áàéãàà áóñ öààíàà ÷óõàì ÿìàð õîëáîîòîéãîîð íýìýãäýõ ýñâýë áàãàñàõ àæèëëàãààòàé áîëîõûã ñóäëàõ. òàëààð ÿìàð íýã ÿðèà áàéãàà ýñýõ? ↖ Àæèëëàõ îð÷èí ÿìàð âý? ↖ Òºðèéí áîëîí õóâèéí áàéãóóëëàãàä àæèëëàõ áîëîìæîîñ ãàäíà õóâèàðàà àæèëëàõ áîëîìæ ↖ Òóõàéí ìýðãýæèëä àþóëòàé îð÷èí ãýæ áèé þó? õýð áàéãàà âý? ↖ Àæëûí îð÷èí õýð áîëîõûã? ↖ Óã ìýðãýæëýýð àæèëëàãñàäûí îðëîãî õýð ↖ Ãàäíà ýñâýë áàéíãà äîòîð àæèëëàäàã óó? áàéãàà âý? ↖ Ýíý ìýðãýæëèéã ýçýìøèõ ñóðãàëòûí õóãàöàà ↖ Îðëîãî äîëîî õîíîãîîð, ñàðààð, óëèðëààð õýð óðò âý? ýñâýë æèëýýð ãýæ ººð÷ëºãääºã ýñýõ? ↖ Ñóðãóóëèà òºãñººä ººð ÿìàð íýã íýìýëò Óã ìýðãýæëýýð àæèëëàæ áàéãàà õ¿ì¿¿ñèéí îðîí áýëòãýë õèéõ øààðäëàãàòàé ýñýõ íóòãèéí îíöëîã øèíæ ÷àíàðààñ øàëòãààëñàí îðëîãûí ÿëãààòàé áàéäàë áèé þó? 12 ÎÞÓÒÀÍ 2009
  • 11. ÌÝÐÃÝÆÈËÄÝÝ ÝÇÝÍ ÁÀÉß ! áîëíî. ¯éëäâýðèéí òîì æèæãýýñ ¿ë õàìààðàí á¿õ êîìïàíèóä ýíý ñàëáàðò çºâëºõ ìýðãýæèëòýí àâ÷ àæèëëóóëàõ áîëíî. ¯ë õºäëºõ õºðºíãèéí çºâëºõ ¯ë õºäëºõ õºðºíãèéí çºâëºõ õýìýýõ ìýðãýæèë äýëõèéä ýíý òýðã¿¿íèé ìýðãýæë¿¿äèéí íýã áîëñîí ÷ ìàíàé îðîíä òºäèéëºí ñàéí Õàðèí îäîî õàìòäàà çàðèì ìýðãýæë¿¿äèéí îíöëîã ìýäýõã¿é áàéíà. ßìàð íýã áîëîí èðýýä¿éä ÿìàð áàéõ òàëààð ñîíèðõîöãîî¸. õºðºí㺠îðóóëàëò õèéõ ¿åä ãàçàð çýðýã ¿ë õºäëºõ Ñýòã¿¿ë÷, Îëîí óëñûí õàðèëöààíû òýíõìèéã õºðºíãèéí ýäèéí çàñãèéí ¿íýëãýýã òîäîðõîéëäîã òºãñºã÷èä áîëîí ÿìàð íýã ñýäâýýð ìýðãýæèæ óã ìýðãýæèë àëèâàà ¿éëäâýðèéí ãàçàð áîëîí áóé ñóðàëöàã÷èä ººðèéí ìýðãýæëèéí òóðøëàãûã êîìïàíèé ¿íýëãýýã ÷ õèéõ áîëîìæòîé áàéäàã. àõèóëàõûí òóëä ýíýõ¿¿ ìýðãýæëèéã ñîíãîæ áîëíî. Áàðóóíû îðíóóäàä áàíêíû áàòëàí äààëòòàé Àæèëëàõ îð÷èí íü òåëåâèç ðàäèî áîëîí ñîíèí õîëáîîòîéãîîð äýëãýðýíã¿é áîëæ áóé ¿ë õºäëºõ ñýòã¿¿ë, ìýäýýëëèéí àãåíòëàãóóä áàéõ áîëíî. õºðºíãèéí çºâëºõèéí ìýðãýæèë ìàíàé îðîíä ÷ Õ¿ì¿¿ñèéí ìýäýýëýë õ¿ðòýõ õýðýãöýý íü èðýýä¿éä õ¿÷ýý àâàõ òºëºâòýé áàéíà. óëàì íýìýãäýõ ìàãàäëàëòàé. Òèéìýýñ áè÷ãèéí Õ¿íñíèé ìýðãýæèëòýí áîëîí ä¿ðñò ìýäýýëýë, õýâëýë óëàì ÷óõàë áîëíî. ªíººãèéí ñýòã¿¿ë÷èä ÿíç á¿ðèéí ÷èãëýëèéí äàãóó Õ¿íñíèé ìýðãýæèëòí¿¿ä õîîë õ¿íñíèé àþóëã¿é óëàì ÷àäâàðæèæ áàéíà. Èíãýñíýýð ñýòã¿¿ë÷äèéí áàéäàë, ºäºðò õýðýãëýõ õ¿íñíèé íýð òºðºë, “á¿õ ç¿éëèéã ìýääýã” ãýñýí òîäîðõîéëîëò ýð¿¿ë ìýíäèéã ñàõèí õàìãààëàõ, òýíöâýðòýé ò¿¿õ áîëîí ¿ëäýæ ýõýëëýý. Á¿õ òºðëèéí çîõèîí õîîëëîëò çýðýã ñàëáàðò àæèëëàäàã. Ýíý òºðëèéí á¿òýýã÷, ¿éëäâýðëýëèéí ìýðãýæèëòýí Èõ, äýýä ìýðãýæèë ìàíàé îðîíä ÷ ãýñýí øèíýýð áèé áîëæ ñóðãóóëèóäûí ýëåêòðîíèêèéí èíæåíåðèéí áàéãàà þì. Õºãæèíã¿é îðíóóäàä õýò òàðãàëàëò àíãèóäàä 3-ð äàìæààíààñ íü ýõëýí ìèêðî áîëîí çîõèñã¿é õîîëîëò çýðýã íü íèéãìèéí ýëåêòðîíèêèéí õè÷ýýë çààæ ýõýëäýã. Á¿õ òºðëèéí àñóóäàë áîëñîí òóë íýëýýä ò¿ãýýìýë ìýðãýæèëä çîõèîí á¿òýýã÷, èíæåíåðèéí ìýðãýæë¿¿äèéã òîîöîãääîã. ýçýìøèõ áîëîìæòîé. Ìàíàé óëñàä ØÓ-û õ¿ðýýëýí Êîìïüþòåðèéí èíæåíåð áîëîí èõ äýýä ñóðãóóëèóäààñ ãàäíà àæèëëàõ îð÷èí õýäèéãýýð õÿçãààðëàãäìàë ÷ ãýñýí äýëõèé Êîìïüþòåðèéí èíæåíåð¿¿ä êîìïüþòåðèéí äàõèíä ýëåêòðîíèêèéí ÷èãëýëèéí ìàø îëîí øèíý ñèñòåìèéí á¿òýö, ò¿¿íèé òîãòîëöîî, õýðõýí ñàëáàðóóä íýýãäýæ áàéãàà áºãººä ìàíàéõàí ÷ õºãæ¿¿ëýõ, àøèãëàëò çýðýã àæëóóäûã õèéæ ãýñýí ýíý ñàëáàðò õ¿÷ýý ñîðèõ áîëîìæòîé. ã¿éöýòãýäýã. Ýíý ñàëáàðò àìæèëòàä õ¿ðýõèéí òóëä õàðüöàíãóé ñýòãýõ ÷àäâàðòàé, ëîãèê ñýòãýëãýý, Ýð¿¿ë ìýíä, áàòëàí õàìãààëàõ áîëîí áàéãàëü àíõààðàë áîëîí òýâ÷ýýðòýé áàéõ øààðäëàãàòàé. õàìãààëàë Áàéãàëü îð÷íû áàêàëàâðûí çýðýã ªíºº ¿åä êîìïüþòåðèéí ìýðãýæëýýð òºãñºã÷èä àâñàí áîë ¿ðãýëæë¿¿ëýýä ìåíåæåðèéí ÷èãëýëýýð àæèë îëäîõã¿éí çîâëîí áàéõã¿é. Òºðèéí áîëîí ìàãèñòðèéí çýðýã õàìãààëàõ õýðýãòýé. Áóñàä õóâèéí õýâøëèéí àëü ÷ ñàëáàðò ìýäýýëýë áýëòãýõ, òºðëèéí èíæåíåð¿¿äýýñ ÷ ãýñýí ýíý ñàëáàðò ìýäýýëýë áîëîâñðóóëàõ ìýðãýæèëòýí, ñèñòåìèéí øèëæèí îðîõ áîëîëöîîòîé. Ýíý ìýðãýæëèéí àæèëòàí áîëîí êîìïüþòåðèéí ïðîãðàìì õ¿ì¿¿ñ àæëûí áàéðàíä àæèëëàæ áóé õ¿ì¿¿ñèéí õàíãàìæòàé õîëáîîòîéãîîð ñàéí àæèëòàé áàéõ ýð¿¿ë ìýíäýýñ ãàäíà òóõàéí áàéãóóëëàãà íü áîëîìæòîé. áàéãàëü îð÷èíä õýð õîð õºíººëòýé àæèëëàæ áàéãààã áàñ äàâõàð õÿíàäàã. ¯éëäâýðëýëèéí ¿éë Áèîõèìè àæèëëàãàà íýìýãäýæ, øèíý ¿éëäâýð, áàéãóóëàìæ Áèîõèìè íü áèîëîãèéí áèåò¿¿äèéí çîõèîí àøèãëàëòàíä îðîõûí õýðýýð ýíý ñàëáàðûí áàéãóóëàëò, á¿òýö òîãòîëöîîã ìîëåêóëèéí ìýðãýæèëòýí óëàì ýðýëò õýðýãöýý èõòýé áàéõ òºâøèíä ñóäàëäàã øèíæëýõ óõààíû ñàëáàð ÎÞÓÒÀÍ 2009 13
  • 12. ÌÝÐÃÝÆÈËÄÝÝ ÝÇÝÍ ÁÀÉß ! áºãººä øèíæëýõ óõààíû ìàø îëîí ñàëáàðòàé àæèë çàëóóñûã õ¿ëýýæ áàéíà. Íýã ¿åä ýì÷, áàãø, èõ îéðõîí õîëáîîòîé áàéäàã. Àìüä áèåòèéí èíæåíåð õàìãèéí ÷óõàëä òîîöîãääîã áàéñàí áîë àìüäðàëûí îíöëîãòîé õîëáîîòîé õèìè, áèîëîãè, ñ¿¿ëèéí æèë¿¿äýä ýíý ÷óõëóóäûí õ¿ðýý íýëýýä ôèçèê çýðýã øèíæëýõ óõààíû ñàëáàðóóä, ýð¿¿ë òýëæ áàéíà. ×óõàëä òîîöîãäîæ áàéñàí çàðèì ìýíäèéí ñàëáàð, õîîë õ¿íñ áîëîí îð÷íû ýð¿¿ë ìýðãýæë¿¿ä îäîî ÷ áàéð ñóóðèà àëäààã¿é áàéíà. àõóé çýðýã ñàëáàðóóäàä òåõíîëîãèéí áîëîí Õàðèí øèíý òºðëèéí ìýðãýæë¿¿ä áèé áîëîõîä øèíæëýõ óõààíû øààðäëàãàòàé ñóäàëãààã õèéäýã, ºíäºð õºãæèëòýé îðíóóäûí ¿¿ðýã ÷óõàë áèëýý. ¿ð á¿òýýëòýé àæèëëàõ ñàõèëãà áàò á¿õèé, õóâèéí Ìýäýýæ ÀÍÓ íýí òýðã¿¿íä áàéíà. ÀÍÓ-ûí 2000 îðîëöîî ºíäºðòýé õ¿íèé íººöèéã á¿ðä¿¿ëýõèéí îíîîñ õèéæ áóé õºðºí㺠îðóóëàëò èíæåíåðèéí òóëä áàêàëàâðûí áîëîí ìàãèñòðèéí òºâøíèé õýðýãöýý ìàø îëîí ñàëáàðò áèé áîëîõûã äîõèîëæ ìýðãýæèëòýí áýëòãýõýä óã ñàëáàðûí îíöëîã, áàéíà. çîðèëãî íü îðøäîã. Õàðèí ýíýõ¿¿ õºðºí㺠îðóóëàëòûã á¿òýýãäýõ¿¿íèé Òºãñºã÷èä íü õ¿íñ, ýì òàðèà, áàéãàëèéí áîëîí áîëîâñðóóëàëò áîëîí ¿éëäâýðëýë, òýýâýðëýëò, ýð¿¿ë ìýíäèéí øèíæëýõ óõààíû ñàëáàðò õèìèéí ìýäýýëëèéí òåõíîëîãè, õàðèëöàà áîëîí ìýðãýæèëòýí, õºäºº àæ àõóéí ýì, áýëäìýë, ãîî áèîòåõíîëîãè ãýñýí çóðãààí ¿íäñýí á¿ëýãò õóâààí ñàéõíû áîëîí ñàâàí, óãààëãûí ¿çýæ áîëíî. Îéðûí èðýýä¿éä íóíòàãíû ¿éëäâýð¿¿äýä ìàøèí, ìåõàíèçì, êîìïüþòåð, áîëîí îð÷íû ñóäàëãààíû òºâ, á¿òýýãäýõ¿¿í, ¿éëäâýðëýë, áàéãàëü õ¿ðýýëýí, ëàáîðàòîðóóäàä îð÷íû áîëîí õèìèéí èíæåíåð ñóäëàà÷, øèíæýý÷èéí àæëûã çýðýã ìýðãýæë¿¿ä ÷óõàëä òîîöîãäîõ õèéæ ã¿éöýòãýõ áîëîìæòîé. áîëíî. ̺í ìåíåæåð, ¿íýëãýýíèé Áîëîâñðîëûí õàðèëöàà ìýðãýæèëòýí, êîìïàíèò àæèë, áîëîí òºëºâëºëò Ýíý óðàìøóóëëûí øèíæýý÷èä, ñàëáàðûí ìýðãýæèëòí¿¿ä íü ÷àíàðûí èíæåíåð áîëîí çàãâàð áîëîâñðîëûí áàéãóóëëàãóóäàä ñóäëàà÷èä ýðýëò èõòýé áàéõ áîëíî. ñóðàëöàãñäàä ìýäëýã ÷àäâàð, Ñóäàëãààãààð òåõíîëîãèéí õºãæèë îëãîæ, çàí ÷àíàð òºëºâø¿¿ëæ, ìýðãýæë¿¿äýä íºëººëæ áóé íü ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõèéí òîãòîîãäæýý. Òóõàéëáàë Àíãëèä òóëä øààðäëàãòàé ñóðàëöàõ øèíýýð áèé áîëñîí áàéãóóëëàãóóäûí îð÷èí, áîëîëöîîã á¿ðä¿¿ëýõ 73% íü òåõíîëîãè ñóóðüòàé áàéñàí áîëîìæèéã ñóäëàõ, òºëºâëºõ çýðýã àæëóóäûã áºãººä òýäíèé õàéæ áóé ìýðãýæèëòí¿¿äèéí 58%-ã õèéíý. Òºãñºã÷èä èõýíõäýý áîëîâñðîëûí íü òåõíîëîãèéí ìýäëýãòýé õ¿ì¿¿ñ ýçýëæ áàéæýý. áàéãóóëëàãóóäûí íèéãìèéí àæèëòàí þì óó, Åð íü îéðûí èðýýä¿éä õàðèëöàà õîëáîî, ýëåêòðîíèê, áîëîâñðîëûí ìýðãýæèëòýí, áàãø, ñóðãàí êîìïüþòåð áîëîí õîëáîîíû òåõíèê÷äèéí õ¿ì¿¿æ¿¿ëýã÷ áîëäîã. ýðýëò õýðýãöýý ºíäºð áàéõ ìàãàäëàëòàé áàéíà. Ýíý ìýðãýæèë, èðýýä¿éä åðºíõèé áîëîâñðîëä ¯íýëãýýíèé ìýðãýæèëòí¿¿ä êîìïàíèóäûí “í¿äíèé õóâèéí ñóðãóóëèóä íýìýãäýõ òóñàì ìàø ÷óõàëä öºöãèé” áàéõ áîëíî ¯íýëãýýíèé ìýðãýæèëòí¿¿ä òîîöîãäîõ áîëíî. Òàðõèíû ìýñ çàñàë÷, îíêîëîã øèíý áàðàà á¿òýýãäýõ¿¿í çàõ çýýëä ãàðàõààñ ºìíº (õàâäàð ñóäëàà÷) áîëîí ñýòãýë ç¿é÷èä Èðýýä¿éä áîäèò ¿íý, ¿íýëãýýã òîãòîîõ òàëààð ìàø èõ ÷óõàë ýð¿¿ë ìýíä, àíàãààõ óõààíû ìýðãýæèëòí¿¿ä ¿¿ðýã ã¿éöýòãýõ áºãººä õóäàëäàà ¿ðãýëæ ÷óõàë ãÿëàëçñààð áàéõ áîëíî. Ò¿¿íèé äóíäààñ òàðõèíû áàéäàã ºíºº ¿åä áîëîí èðýýä¿éä òýä áàéíãà ìýñ çàñàë÷ èðýýä¿éí õàìãèéí ÷óõàë õ¿í áàéõ ýðýëò õýðýãöýýòýé ë áàéõ áîëíî. Áèîòåõíîëîãè áîëíî. ¯¿íèé øàëòãààí íü ñòðåññ, äåïðåññ áîëîí Áèîëîãèéí ìýðãýæèë ýçýìøñýíèé äàðàà ìîëåêóë ÿäàðãàà óéòãàð, ãóíèã òàðõèíä íºëººëºõ íü èõ áèîëîãè áîëîí ãåíåòèêèéí ÷èãëýëýýð ìàãèñòð áîëíî. ̺í õàâäàð ñóäëàà÷èä, àëèâàà ºâ÷íèé çýðýã õàìãààëàõ õýðýãòýé. Ýð÷èì õ¿÷íèé ñàëáàð, øàëòãààíûã ñóäàëäàã ãåíåòèê÷èä, àìüäðàëûí èõ, äýýä ñóðãóóëü áîëîí õ¿ðýýëýí, ñóäàëãààíû òºâ, àëèâàà àñóóäàëä íóõëàãäñàí õ¿ì¿¿ñò òóñàëäàã ëàáîðàòîðóóä àæëûí ãîë áàéð áàéõ áîëíî. Ýíý ñýòãýë ç¿é÷èä, õàìãèéí èõ ýðýëò õýðýãöýýòýé òºðëèéí ìýðãýæèëòýé õ¿í äýëõèéä ºäðººñ ºäºðò õ¿ì¿¿ñ áàéõ áîëíî. Èðýýä¿éí ìýðãýæë¿¿ä ¿íý öýíýòýé áîëíî. ªºðèéí á¿òýýñýí ÿìàð íýã Ñ¿¿ëèéí æèë¿¿äýä õèéæ áóé õºðºí㺠îðóóëàëòòàé áàðàà, á¿òýýãäýõ¿¿íäýý ïàòåíò àâàõ íü òýäýíä ìàø õîëáîîòîéãîîð ìýðãýæëèéí òºâøíèé îëîí èõ îðëîãî àâ÷ðàõ áîëíî. 14 ÎÞÓÒÀÍ 2009
  • 13. ÌÝÐÃÝÆÈËÄÝÝ ÝÇÝÍ ÁÀÉß ! ÎÞÓÒÀÍ 2009 15
  • 14. ÌÝÐÃÝÆÈËÄÝÝ ÝÇÝÍ ÁÀÉß ! Çîðèëãîî òîäîðõîéëîõ àðãóóä 4. Äàðààãèéí ÷óõàë àëõàì áîë òà ººðòºº ºäºð á¿ð 15 ìèí ãàðãàæ, òóõàéí ºäºð þó õèéæ Çîðèëãî íü õ¿íèé àìæèëò, àç æàðãàë, ñàéí ñàéõàí á¿òýýñíýý, þóã õèéæ äóóñãàñàí, ÿìàð àìæèëò á¿õíèé ýõ áóëàã íü áèëýý. Òýãâýë òà çîðèëãîòîé ãàðãàñíàà áè÷èæ áàéõ þì. Ýíý àëõàì òàíû þó? Òà çîðèëãîî õýðõýí òîäîðõîéëäîã âý? àìüäðàëûã ¿íýõýý𠺺ð÷èëæ ÷àäíà ãýäýãò òà Çîðèëãî õ¿íèéã àìæèëòàíä õ¿ðãýäýã ãîë õ¿÷èí èòãýýðýé. Ýíý àëõàìûã õèéäýã õ¿ì¿¿ñ ìàø ç¿éë ãýäýã. Çîðèëãîã¿é õ¿í ñàëõèíû àÿñààð áàãà áàéäàã ãýäãèéã òà ìýäýõ áàéõ. Èíãýæ õºäëºõ öààñ àäèë áàéäàã ÷ ãýæ õýëäýã. Ãýõäýý áè÷ñýíýýðýý òà ººðèé㺺 èäýâõæ¿¿ëæ áàéãàà çîðèëãî òàâèíà ãýäýã íü çºâõºí òýãíý, èíãýíý ãýæ õýðýã. ßâààíäàà òà ººðèé㺺 çîðèëãîäîî õýëýõ áóñ, õàðèí ÿàãààä òóõàéí ç¿éëèéã çîðèëãîî àëõàì àëõàìààð îéðòîæ áàéãààã ìýäðýõ áîëãîõ áîëñîíîî ìýääýã, õýðõýí çîðèëãîäîî áîëíî. 30 õîíîã èíãýæ áè÷ñýíèé äàðàà òà õ¿ðýõ, çîðèëãîäîî õ¿ðýõèéí òóëä ÿàõ ¸ñòîé ãýýä èíãýæ áè÷èõã¿éãýýð óíòàæ ÷àäàõàà áîëèõ á¿õ ç¿éë òîäîðõîé áîëãîõ ¸ñòîé áàéäàã áàéíà. áîëíî. Ãýòýë õ¿ì¿¿ñ çîðèëãûã çºâõºí òîëãîéäîî áîäîæ ÿâàõ ¸ñòîé ç¿éë ìýòýýð áîääîã. Ãýòýë çîðèëãûã 5. Òàíä çîðèëãîî áèåë¿¿ëýõ áîëîìæèò ìº÷ çºâõºí áîäîæ ÿâàõ íü õèé õîîñîí ìºðººäºë ë èðýõ áàéõ ãýæ òà õ¿ëýýäýã ¿¿? ×óõàì õýçýý áîëîí õóâèðäàã. òýð ìº÷ íü èðýõèéã ÿàæ ìýäýõ þì áý ãýæ òà áîäîæ áàéãàà áàéõ. Òýãâýë òýð ìº÷ íü “ ßã Ýíýõ¿¿ çºâëºãººã óíøñàíûõàà äàðàà òà îäîî” þì. Ìèíóò ñåêóíä òóòàì òàíä ÷óõàë çîðèëãîòîé ÿâæ áàéñàí óó, ýñâýë çºâõºí ìº÷ áàéõ ¸ñòîé. Òà õýçýý ÷ çîðèëãîäîî õ¿ðýõ ìºðººäºæ ÿâñàí óó ãýäãýý ìýäýõ áîëíî. ¿éëäýëèéã õèéæ áîëíî. Õýçýý ÷ ýðòýäíý ãýæ 1. Çîðèëãî òîäîðõîéëîõ ÿâöàä õèéõ ¸ñòîé ¿ã¿é. Ìàðãààø ãýæ á¿¿ õýë. Äàâàà ãàðèãààñ õàìãèéí àíõíû áºãººä õàìãèéí ÷óõàë àëõàì ýõýëíý ãýæ á¿¿ õýë. Ãàãöõ¿¿ ÿã îäîîíîîñ ýõëýõ áîë çîðèëãîî áè÷èõ. Çîðèëãîî áè÷ñýíýýð òàíû ¸ñòîé. çîðèëãî çºâõºí áîäîë òºäèé áàéõàà áîëèíî 6. Òà ¿ð á¿òýýëòýé áàéõûí òóëä àëèâàà ç¿éëèéã ãýñýí ¿ã þì. Ãýõäýý çºâõºí çîðèëãîî áè÷èõ õîéø òàâüäàã çàíã õàÿõ õýðýãòýé. Õýðâýý òàíä íü õàíãàëòòàé áèø. Òà çîðèëãîî áè÷èõäýý “ èéì çàí áàéãàà áîë äàðààõ àðãààð çàñàæ òýãìýýð áàéíà, òýãíý èíãýíý ãýæ áè÷èõýýñýý áîëíî. èë¿¿ çîðèëãîî ÿã òîäîðõîé áàéäëààð áóþó ÿã ÿìàð áàéõûã íü íàðèéí òºëºâëºæ áè÷ñýí Äàðààãèéí óäàà òà ººðèé㺺 ÿìàð íýã ç¿éëèéã áàéõ ¸ñòîé áàéäàã. Ãýòýë õ¿ì¿¿ñ çîðèëãîî õîéøëóóëàõ ãýæ áóéã ìýäýõ àâààñ öààñ ãàðãààä áè÷íý ãýäãèéã ãàíö ºã¿¿ëáýðýý𠺺ðèéí áè÷èõ õýðýãòýé. Òà õóâöàñíû ø¿¿ãýýãýý ÿíçëàõ õ¿ñëýý áè÷èõòýé àäèë ãýæ áîääîã þì. ãýæ áàéíà. Ãýòýë òàíä çàâ ãàðàõã¿é þì øèã ñàíàãäàæ, ò¿¿íèéã õèéâýë ºäºð ºíãºð÷èõ þì 2. Çîðèëãîî áèåë¿¿ëæ ýõëýõýýñýý ºìíº òà øèã ñàíàãäàæ áàéâàë : ººðººñºº äàðààõ àñóóëòûã àñóóõ ¸ñòîé. Ãýõäýý òà ìàø çºâ, áºãººä ¿íýí õàðèóëàõ ¸ñòîé þì. 7. Òàíû ¿ð á¿òýýìæèéã 125%-ð äýýøë¿¿ëýõ àðãà. Ýñ òýãâýýñ çîðèëãîäîî õ¿ðýõ çàì òàíü áóðóó Òà õèéæ áóé ç¿éëýýñýý òààøààë àâàõ ¸ñòîé. áîëîõ áîëíî. ªºðòºº ñîíèðõîëòîé áàéäëûã áèé áîëãî. Òà ÿàãààä òóõàéí çîðèëãûã ñîíãîñîíîî Õýðâýý òà ºäºðò 3 õóóäàñ þì áè÷äýã áîë 4 ìýäýõã¿é áàéõ íü òàíûã äóóñàí äóóñòàë õóóäàñ þì áè÷èæ ÷àäàõ ýñýõèéã øàëãàæ, çîðèëãûíõîî òºëºº ÿâàõã¿éã èëòãýæ áàéãàà õýðýã ãýæ îéëãîæ áîëîõ þì. Òýãýõýýð òà ÿàãààä òóõàéí çîðèëãûã ñîíãîõ áîëñíîî òîäîðõîé øàëòãààíóóäààð íü äàðààëóóëàí áè÷èõ ¸ñòîé. Õýäèé÷èíýý áàéõ òóñàì òà çîðèëãîäîî ¿íýí÷ áàéíà ãýñýí ¿ã. 3. Òà çîðèëãîî “òîì òàâüæ”, õàðèí çîðèëãîäîî õ¿ðýõ çîðèëòóóäàà áàãà áàãààð õèéõ ¸ñòîé. Èíãýõ íü òàíûã çîðèëãîòîé òàíü áàéíãà õîëáîæ áàéõ áîëíî. Òýãýõýýð òà áàéíãà èäýâõòýé áàéäàëä áàéõûí òóëä ºìíºõ îðîé íü ìàðãààø þó õèéõ áèëýý ãýäãýý á¿ãäèéã íü áè÷èõ õýðýãòýé áàéäàã þì. 16 ÎÞÓÒÀÍ 2009
  • 15. ÌÝÐÃÝÆÈËÄÝÝ ÝÇÝÍ ÁÀÉß ! ººðèé㺺 ñîðèõ õýðýãòýé. Òýãýýä ººðèé㺺 6. Íàðûã òàë çóðñàí áîë íàéç íºõºä áàãàòàé, õè÷íýýí õóóäàñ áè÷èæ ÷àäàõûã øàëãàæ áîëíî çîæèã , á¿òýí áàéâàë ýñýðãýýðýý. Òàâààñ äîîø ø¿¿ äýý. Òà ¿ð ä¿íã íü õàðààðàé. Òà îäîî öàöðàãòàé áîë ìàø èõ ãàíöààðäìàë áàéäàã. õèéæ áàéãààãààñàà 125% ààð èë¿¿ ç¿éëèéã Öàöðàã íü 5-9 ûí õîîðîíä áàéâàë íýã èõ íàéç õèéæ ÷àäíà. Ýíý òàíû àìüäðàëûã á¿õëýýð íü íºõºäã¿é. Õàðèí 9-ººñ äýýø öàöðàãòàé áîë ººð÷ëºõ áîëíî. Òýãýõýýð òà õàìãèéí ãîë íü íàéç íºõºä îëîíòîé àæýý. àëèâàà àæëûã ñîíèðõîëòîé áîëãîõ õýðýãòýé. 7. Ãàíö õîíü çóðñàí áîë ÷è ìàø èõ õîéðãî, õàðèí õîò ä¿¿ðýí õîíü çóðñàí áîë ìàø àæèëñàã. Èíãýýä òà çîðèëãîäîî õ¿ðýõ, çîðèëãîî çºâ 8. ̺í ìàøèí íü çàì äýýðýý ÿâæ áàéâàë Òýð òîäîðõîéëîõ 7 àðãààñ ñóðàëöëàà. õ¿í ìàø èõ ýìõ öýãöòýé õ¿í àæýý. Îþóòàí òà ººðèé㺺 òîäîðõîéë. ×è ÿìàð òåìïåðàìåíòòàé âý? Ñîíæîîãîî ýõëýõèéí ºìíº Òà: Àñóóëòóóäûí 15-ààñ äýýø àñóóëòàíä òèéì ãýæ 1. Óóë õàðèóëñàí áîë òà ººðèéíõºº çàí õàðàêòåðèéã 2. Ìîíãîë ãýð îëæ ÷àäíà. 3. Àâäàð Äîîðõ àñóóëòûí 16-20 íü “+” áîë òà òýð 4. Ãîë òåìïåðàìåíòàä õàðúÿàëàãäàíà. 5. Çàì 6. Íàð Õîëåðèê 7. Ìàøèí 1. Òîãòâîðã¿é áàéíãà õºäºëæ ãàð õóðóóãàà 8. Õîíü. Ýäãýýðèéã öàãààí öààñàí äýýð çóð îðoëääîã. Îäîî õàðèí... 2. Îìîãòîé, îãöîì óóðòàé. ªºðèé㺺 ñîíæîîä ¿çýýðýé 3.Òýâ÷ýýðã¿é, áèåý áàðüæ ÷àääàãã¿é. Îäîî çóðñàí çóðãàà ñàéí àæ. Èíãýýä ä¿ðñëýë 4. Øèéäýìãèé, ñàíàà÷èëãàòàé. á¿ðèéã õýðõýí çóðñàí áàéäëààð íü ÷èíèé çàíã 5. Ǻð¿¿ä òîäîðõîéëíî. 6. Màðãààíä öýöýí äèéëýõ ãýæ 1. Óóë ÷èíü øîâõ îðîéòîé îðîëääîã áàéâàë ÷è ìàø çîðèãòîé 7. Yå ¿å ãýíýòèéí ¿ñðýíã¿é áàéäëààð þì. Õýðýâ ìîõîî îðîéòîé ò¿ðãýí àæèëëàäàã áàéõ þì áîë õóë÷ãàð 8. Íèé íóóã¿é, øóëóóí øóäàðãà áóñäûã àÿëäàí äàãàëäàã÷ 9. Àç òóðøèõ äóðòàé àæ. Õîëèìîã áàéâàë ÷è 10. ªñºðõºæ óóðëàõ íü îëîí îð÷èíòîéãîî ãàéõàëòàé 11. Ñýòãýëèéí õºäºë㺺íòºé, õýë îðøèí çîõèöîõ ÷àäâàðòàé ÿðèà îãöîì ò¿ðãýí þì áàéíà. 12. Õýð¿¿ë÷ çîäîîí÷ 2. Çóðñàí ãýðèéí ÷èíü õààëãà 13. Áóñäûí äóòàãäëûã òýâ÷èæ äýëãýýñòýé, ÿíäàíãààñ íü ÷àääàãã¿é. óòàà ãàð÷ áàéâàë ÷è ìàø 14. Ò¿ðýìãèé, äýýðýíã¿é çàõèðàíãóé íýýëòòýé èëýí äàëàíã¿é þì 15. Ãàð í¿¿ðíèé õºäºë㺺í èõ áàéíà. Õýðýâ ýíý á¿ãäèéã ÷è 16. Ò¿ðãýí áîäîæ øèéääýã çóðààã¿é áîë ãàíöààðäìàë, 17. Øèíý ç¿éëä óäààí äàñäàã çîæèã çàíòàé áàéæ òààðàõ íü. 18. Çîðèëãîäîî òóóøòàé õ¿ðäýã 3. Àâäàðûã öîîæòîé çóðñàí áîë ÷è èõ õàðàì÷ 19. Àëõàà ãèøãýý îãöîì ò¿ðãýí ààøòàé. Õàðèí àâäàðíû ÷èíü õààëãà íü 20. Ààø çàí ò¿ðãýí õóâüñàæ ººð÷ëºãääºã. äýëãýýñòýé áàéõ þì áîë èõ ºãººìºð ñàéõàí Ñàíãâèíèê ñýòãýëòýé áàéõ þì áàéíà. 4. Ãîë íü ãýðýýñýý õîë áàéõ þì áîë ÷è àæèëñàã, 1. Õºãæèëòýé áàÿð áàÿñãàëàíòàé, ÷àíãà îéð áàéõ þì áîë èõ çàëõóó. õºõºðäºã 5. Çàìûã ãýðýýñ õîë çóðñàí áàéâàë ÷è 2. Ýð÷ õ¿÷òýé àæèëñàã ìýäýýëëëýýñ èõ õîöîðäîã áîëõè þì áàéíà. 3. Ýõýëñíýý äóóñãàõã¿é îðõèõ íü ýëáýã Õàðèí ãýðýýñ îéðõîí çóðñàí áàéâàë 4.ªºðèé㺺 õýò ¿íýëäýã ìýäýýëëèéã öàã àëäàëã¿é àâ÷ ÷àääàã àæýý. 5. Àëèâààã ò¿ðãýí îéëãîæ òóñãàæ àâäàã 6. Ñîíèó÷, òîãòâîðòîé. ÎÞÓÒÀÍ 2009 17
  • 16. ÌÝÐÃÝÆÈËÄÝÝ ÝÇÝÍ ÁÀÉß ! 7. Àëèâààä çîâæ øàíàëàõ íü áàãà 8. ßìàð ÷ íºõöºëä àìàðõàí äàñàæ çîõèöäîã 9. Øèíýëýã àæèëä äóðòàé 10. Ñîíèðõîëã¿é þìíààñàà àìàðõàí õºíäèéð÷ õîëääîã 11. Íýã àæëààñ íºãººä àìàðõàí øèëæèæ çîõèöäîã 12. Çîõèîí áàéãóóëàõ äóðòàé 13. Íèéòý÷ , óðèàëãàõàí, íýðýëõýæ ýìýýäýãã¿é 14. Òýñâýðòýé òóóøòàé, àæèëëàõ ÷àäâàð ñàéí 15. Í¿¿ð ãàðûí õºäºë㺺í îðîëöóóëàí ò¿ðãýí ÷àíãà ÿðüäàã 16. Áèåý áàðüæ ýçýìäýõäýý ñàéí 10. ßðüæ áóé õ¿íèéõýý çàí òºëºâò çîõèöäîã 17. Öîâîî ñýðãýëýí ààø çàíòàé 11. ªðºâ÷ ýìçýã óÿí ñýòãýëòýé 18. Ò¿ðãýí óíòàæ àìàðõàí ñýðäýã 12. Ñàéøààë ø¿¿ìæëæëä ìýäðýìòãèé 19. Ýìõ öýãö ìóó, Þìûã ÿàð÷ øèéääýã 13. ªºðòºº áîëîí áóñäàä ºíäºð øààðäëàãà 20. Çàðèìäàà ºíãºö õèéñâýð øèéääýã òàâüäàã Ôëåãìàòèê 14. Õàðäàæ ñýðäýõ òàëòàé 1. Ýìõ æóðàìòàé , Íÿìáàé 15. ªâ÷èí çîâëîíä ýìçýã 2. Àëèâààä óë ñóóðüòàé õàíääàã 16. Õýò ãîìäîìòãîé 3. Áîëãîîìæèëäîã, áîäëîãîòîé 17. Áîäîë ñàíàëàà áóñàäòàé õóâààëöäàãã¿é, 4. Õ¿ëýýöòýé íèéòý÷ áèø 5. Õîîñîí ÷àë÷èõ äóðã¿é , Yã äóó öººòºé 18. Èäýâõ ñàíàà÷èëãà áàãàòàé 6. Ñýòãýëèéí õºäºë㺺í áàãà, Õýë ÿðèà æèãä 19. Äóóëãàâàðòàé õ¿ëöýíã¿é òîãòóóí 20. Áóñäààð òóñëóóëæ ºðºâä¿¿ëýõ äóðòàé 7. Í¿¿ð ãàðûí õºäºë㺺í áàãà 8. Óäààí îéëãîæ ñàéí òîãòîîäîã. ÁÈ×ÃÈÉÍ ÕÝÂÝÝÐ Õ¯ÍÈÉà ØÈÍÆÈÕ: 9. Ýõýëñíýý ã¿éöýýäýã Õ¿íèé áè÷ãèéí õýâýýð õóâü õ¿íèéã òîäîðõîéëæ 10. Õ¿÷ ÷àäëàà äýìèé ¿ðäýãã¿é áîëíî. 11. Õýâøñýí äýã æóðìàà õàòóó ìºðääºã 12. Ñýòãýëèéí õºäëºãººíºº áàðüæ ÷àääàã ↖ Öààñíûõàà ç¿¿í òàëä èë¿¿ èõ çàé ¿ëäýýñýí 13. Ñàéøààë ø¿¿ìæëýëä ýìçýã áàéâàë àëèâààä ñàíàà÷èëãàòàé, á¿òýýë÷, áèå 14. ªºðèé㺺 äîîãëîõ øîîëîõûã òîîäîãã¿é äààñàí áàðäàì çàíòàé õ¿íèé øèíæ. 15. Ñîíèðõîë õàðüöàà òîãòâîðòîé ↖ Öààñíûõàà áàðóóí òàëûí õîîñîí çàéã ç¿¿íýýñýý 16. Íýã ¿éëýýñ íºãººä øèëæèõäýý óäààí ºðãºí ãàðãàäàã áîë èðýýä¿éäýý ñàíàà çîâäîã 17. Õ¿í á¿ðòýé æèãä õàðüöäàã èòãýë çîðèã ìóóòàé õ¿íèé øèíæ. 18. Øèíý íºõöºëä äàñ÷ çîõèöîõäîî áýðõøýýäýã 19. Çîâëîí ºâ÷èíä òýâ÷ýýðòýé ↖ Áè÷ñýí ç¿éëèéíõýý äýýä òàëä èõ çàé ¿ëäýýñýí 20. Óóð óöààðã¿é áîë è÷èìõèé, áàãà ýñâýë îãò çàé ¿ëäýýãýýã¿é áîë çîðèìîã, ýëãýìñ¿¿ áàñ õýíýãã¿é õ¿íèé Ìåëàíõîëèê øèíæ. 1. Á¿ðýã è÷èìõèé ↖ Äîîä òàëäàà èõ çàé ¿ëäýýñýí áîë àëèâààä 2. Øèíý íºõöºëä ñàíäàð÷ òýâääýã õèéñâýð ñýòãýëãýýãýýð õàíääàã õ¿íèé øèíæ àæ. 3. Òàíèõã¿é õ¿íýýñ áèø¿¿ðõýæ áýðõøýýäýã Õàðèí äýýä òàëäàà áàãàã¿é çàé ¿ëäýýñýí áîë 4. Õ¿÷èíäýý èòãýõã¿é áýðõøýýäýã þìàíä áîäëîãîòîé õàíääàãèéã ãýð÷èëíý. 5. Ãàíöààðäëûã àìàðõàí äàâäàã ↖ Yã, ¿ñýã, ìºð¿¿ä õîîðîíäîî õîë çàéòàé 6. Àìæèëòã¿é ç¿éëä àìàðõàí ãóòàð÷, Ñýòãýëýýð áîë áèå äààñàí, õýíýýñ ÷ õàðààò áóñ õ¿í óíàäàã áîëîëòîé. 7. Áîäëîãîøèð÷ ãèå¿ðõýõ äóðòàé 8. Àìàðõàí ÿäàðäàã ↖ Yñýã íü ºðãºí áîë íàéç íºõðèéí òóñ äýìèéã 9. Õýë ÿðèà ñóë 纺ëºí ýðýëõèéëäýã, ºíäºð áîë íèéòý÷, áóñäûí 18 ÎÞÓÒÀÍ 2009
  • 17. ÌÝÐÃÝÆÈËÄÝÝ ÝÇÝÍ ÁÀÉß ! àíõààðëûí òºâä áàéõ ºâ÷èíã íàìäààã÷, áèåèéí õàëóóí, öóñíû äàðàëò äóðòàé. áàãàñãàäàã áîëîõûã áàòàëäàã. Áàñ ºðãºí óóäàì áà ñýð¿¿íèéã ìýäðýõ áîëîìæ îëãîíî. Öýíõýð ↖ Æèæèã ¿ñãèéí õýìæýý ºí㺠áàñ òýâ÷ýýð õàòóóæëûí ºíãº. Ýìýãòýé÷¿¿ä õî¸ð ìì-ýýñ áàãà èõýâ÷ëýí öýíõýð, õºõ ºí㺠èë¿¿ öàöðààíà. áîë íîîìîé çàíòàéã, ¿¿íýýñ ºíäºð áîë Óëààí ºí㺠õàðààä öóõàëääàã õ¿ì¿¿ñ ãîëäóó ººðèé㺺 áóñäààñ ãàíöààðäìàë áàéõ äóðòàé õ¿ì¿¿ñ. Óëààí ºí㺠èë¿¿ä òàâüäàã ñýõ¿¿í. í¿äíèé õóâüä õàìãèéí ÿäàðãààòàé òºäèéã¿é îþóí ñàíààíû ñèñòåìèéã öî÷ðîîíî. Ýíý ºí㺠àãøèí ↖ Áîñîî áè÷èãòýé áîë àëèâààä áîäëîãîòîé çóóð õ¿íèé àíõààðàë òàòàõ áîëîâ÷ ìàø ò¿ðãýí õàíääàã, ñýòãýëèéí õººðºë人 òýð á¿ð ñîíèðõîë áóóðóóëíà. õºòëºã人ä áàéäàãã¿é. ↖ Áàðóóí òèéø íü áàãà çýðýã íàëóóëæ áè÷äýã õ¿í ßãààí ºí㺠纺ëºí óÿõàí ñýòãýëòýé õ¿ì¿¿ñèéíõ. Ãýâ÷ àæèë õýðýã÷, õýò ïðàêòèê õ¿ì¿¿ñò òºäèé ë áàéãàà þìàíäàà ñýòãýë õàíãàëóóí, àìüäðàëûã òààëàãäàõã¿é. ñàéõàí òàëààñ íü òîëüäîõ äóðòàé Íîãîîí ºí㺠òàéâøðóóëàã÷ ºí㺠àãààä ò¿¿íä ßÌÀÐ ªÍêÍÄ ÄÓÐÒÀÉÃÀÀÐ ÍÜ äóðòàé õ¿ì¿¿ñ ººðèé㺺 õàðóóëàõ, ººðòºº Õ¯ÍÈÉà ØÈÍÆÈÆ ÁÎËÄÎà èòãýëòýé áàéõàä òýì¿¿ëýõ áºãººä ýíý íü òýäíèé àìüäðàëä àìèí ÷óõàë ç¿éë þì. Íîãîîí ºíãºíä Õ¿í åðòºíöèéã ò¿ìýí ºí㺺ð õ¿ëýýí àâ÷ ìýäýðäýã äóðã¿é õ¿í, áè àõóéí àñóóäëóóä, õóâü òàâèëàíãèéí íü áàéãàëèàñ ºãñºí ãàéõàìøèãò áýëýã áèëýý. ýðãýëòýýñ õýòýðõèé èõ áàéãààä áàéãàà þì áèø Ãýâ÷ õ¿í àëü íýã ºíãèéã õ¿ëýýí àâàõ íü ò¿¿íèé áèç ãýæ áîäîõîä ãýìã¿é. ñýòãýë ñàíààòàé íÿãò õîëáîîòîé ñîíèí ¿çýãäýë þì. Õýðãèéí ãîë íü ÿìàð ºí㺠áèäíèé ñýòãýëä Õºõ ºí㺠õ¿íèé ñýòãýëèéí òàéâøðàëòûã èë¿¿ òààòàéä áóñ áèä ÿìàð ºí㺠ÿëãàðóóëäàã âý ìºí èëýðõèéëýõ áà îð÷èí òîéðíû ¿éìýýí, ãýäýãò áàéãàà þì. Ýðäýìòýä àëü õýäèéí á¿õ àìüä áóæèãíààíûã ÷ àíçààðàõã¿é áàéæ ÷àääàã. Ýíý àìüòàä ãýðýëòäýã, ò¿¿íèéã íü öàõèëãààí ñîðîíçîí ºíãºíä äóðòàé õ¿ì¿¿ñ äàðóóõàí, õàðèí ººðòºº òàëáàéä õàðæ áîëäãèéã íýýæýý. Òýð äóíäàà õ¿ì¿¿ñ æààõàí èòãýë ìóóòàé óëñ. Õºõ ºí㺠í¿äýíä ñàéí, áèåèéí áîëîí ñýòãýë ñàíààíû áàéäëààñàà áîëæ ò¿ãø¿¿ð àðèëãàí, ç¿ðõíèé öîõèëòîíä ñàéíààð ÿíç á¿ðèéí öàõèëãààí ñîðîíçîí öàöðóóëàëò íºëººëíº. ãàðãàäãèéã ñóäàëæ òîãòîîñîí áàéíà. Øàð ºí㺠àìüäðàëûí áàÿð áàÿñãàëàíòàé, Öýíõýð ºíãº-¿íýí÷ øóäàðãà, óÿõàí ñýòãýëòýé óõààëàã õ¿ì¿¿ñèéíõ. Ýíý ºíãºíä ñîíèó÷, îëîí õ¿ì¿¿ñèéí øèíæ. Õýðýâ òýä äýýð íü áîëîâñðîëòîé, íèéòý÷, ÿìàð ÷ íºõöºë áàéäàëä çîõèöîæ ÷àääàã óõààëàã áîë öýíõýð ºí㺠íü íîãîîíòîé õàìò, õ¿ì¿¿ñ äóðòàé. Õàðèí ãóòðàíã¿é, ãàíöààðäìàë, ýñâýë äýýð íü íîãîîí òóÿà öàöðàí õàðàãääàã çîæèã õ¿íèéã öóõàëäóóëäàã áàéíà. Øàð ºí㺠áàéíà. Õýòýðõèé èõ ñýòãýëèéí çîâèóðòàé, ìýäðýëèéí ñèñòåìèéã áýõæ¿¿ëýí, áàäðàíã¿é áîäëîãîøðîíã¿é õ¿í ã¿í óëààí ºí㺠öàöðààõ ñýòãýëèéã õºã溺íº. áà ýíý íü îþóíû õºäºëìºðòýé õîëáîîòîé áîë Óëáàð øàð ºí㺠íàðèéí çºí ìýäðýõ¿éòýé, ãýðýëò óëààí-öýíõýð ºíãºòýé õîñîëíî. Õýíèé ìºðººäºã÷ õ¿ì¿¿ñèéíõ àæýý. Àìæèëòàíä ÷ òºëºº þóãàà ÷ õàéðëàäàãã¿é, õýò áàÿð õ¿ðýõ ãýñýí ýðìýëçýë íü ãîëäóó áàÿñãàëàíòàé õ¿ì¿¿ñèéí öàöðóóëàõ ¿ð ä¿íã¿é áîëäîã. ºí㺠ÿãààí óëààí ýñâýë öàéâàð ÿãààí õºõä¿¿ áàéäàã áàéíà. Õ¿í ×åðíèëýí ÿãààí òºðºëõòºí á¿ð ýðò äýýð ¿åýñ ºí㺠òóí íóóöëàã ºíãº. ºíãºíä áýëãý òýìäãèéí óòãà Ñýòãýëèéí èõ õºäëºëòýé, ñàíààã ºã÷ áàéæýý. Àëü ÷ øàøíû ìýäðýìòãèé, àæèë õýðýã÷ áóðõàä èõýâ÷ëýí öýíõýð ºíãºòýé õ¿ì¿¿ñ ýíý ºíãºíä äóðòàé ä¿ðñëýãäñýí áàéäãèéã ñóäëàà÷èä ãýíý. Èä øèäýíä èòãýäýã àæèãëàæýý. Îð÷èí ¿åèéí áèî õ¿ì¿¿ñ ãîëöóó ýíý ýíåðãè ñóäëàà÷èä ÷ öýíõýð ºí㺠ºíãèéã ýðõýìëýíý. ñýòãýë ñàíààã ºðãºæ, óéòãàð ãóíèãèéã Õ¿ðýí ºí㺠àðèëãàí, òàéâøðóóëæ, òýð ÷ áàéòóãàé ñýòãýë õàíãàëóóí ÎÞÓÒÀÍ 2009 19
  • 18. ÌÝÐÃÝÆÈËÄÝÝ ÝÇÝÍ ÁÀÉß ! áóñ, ò¿ãø¿¿ðòýéã èëòãýíý. ªºðèéíõºº çîâèóð, ãîë íü þó âý? Ãîë íü îþóí óõààíû õºãæèë íü ñýòãýëèéã ò¿ãø¿¿ðýý äîòðîî íóóñàí õ¿ì¿¿ñ ýíý á¿ðýí õºãæèæ ã¿éöäýã 6- 7 íàñàíäaà, á¿ð ò¿¿íýýñ ºíãºíä äóðòàé àæýý. Åð íü õ¿ðýí ºíãèéã äîòðîî ÷ ýðò, õàìãèéí îðîéòëîî ãýõýä èõ äýýä ñóðãóóëèéí ò¿ðýìãèéëëýý íóóñàí, ñýòãýëèéí èõ õÿìðàëòàé ýëñýëòèéí øàëãàëòàíä îðîõîîñ ºìíº ººðèéí õ¿í öàöðààäàã ãýíý. ãîö àâüÿàñàà íýýæ ò¿¿íèéõýý äàãóó ÷èã òîãòîîõ õýðýãòýé. Ñààðàë ºíãèéã èäýâõã¿é ºí㺠ãýæ ¿çäýã áà ãîëäóó ººðòºº èòãýë ìóóòàé, øèéäâýð Ýöýã ýõ, íàéç íºõºä, õàìààòàí ñàäíûõàà õýëñíýýð ãàðãàæ ÷àääàãã¿é, õýò ñýæèã-ëýìòãèé, õàðòàé, ñîíãîëò õèéæ, ººðèéí ãîö àâüÿàñàà íýýæ áîëãîîìæòîé õ¿ì¿¿ñèéí ºí㺠ãýæ ¿çíý. ÷àäààã¿é õ¿ì¿¿ñ ìàø õîæóó ººðèéí ãîö àâüÿàñàà Õºíãºíä¿¿, òýâ÷ýýð õàòóóæèë ìóóòàé õ¿ì¿¿ñ ýíý íýýäýã. Õºãæñºí áîëîâñðîëûí ñèñòåìä, õ¿¿õäèéã ºíãºíä äóðã¿é àæýý. áýëòãýë àíãèä áàéõààñ íü íýýæ õºãæ¿¿ëäýã áºãººä èíãýñíýýð òýð õ¿í àìüäðàëûíõàà òóðø Õàð ºí㺠ººðòºº èòãýëã¿é, àìüäðàëûã õàìãèéí äóð ñîíèðõîëòîé àæëàà õèéõ ýõèéã áàðààíààð õ¿ëýýí àâäàã, íýã èõ àç æàðãàëã¿é òàâüæ áàéíà ãýñýí ¿ã. Ãýâ÷ çàðèì íü ¿¿íèéã íýã õ¿ì¿¿ñèéíõ. èõ îéøîîäîãã¿é, ýíý ñèñòåì íü áàéõ ¸ñòîé ãýæ Öàãààí ºí㺠ìàø çîõèñòîé áºãººä áóñàä ºíãºòýé ¿çäýã. Õ¿¿õäèéí ãîö àâüÿàñûã íýýæ õºãæ¿¿ëýõ àäèë ýëäýâ öóõàëäàë, óóð óöààð õ¿ì¿¿ñò ºãäºãã¿é áîëîâñðîëûí ñèñòåìòýé áîëæ áîëîâñîí õ¿÷íýý àæýý. Ãýâ÷ áèäíèé öàöðààäàã ºíãº, äóðëàäàã áýëäýõã¿é áîë óëñ îðíû áîëîí õóâü õ¿íèé ýäèéí ºíãºí¿¿ä ìààíü ñýòãýë ñàíàà, áèåèéí áàéäàë, çàñàãò ÷ ñºðºã íºëºº ¿ç¿¿ëíý. Ýíý ìàòåðèàëûã öàã àãààðààñ õ¿ðòýë õàìààðäàã àæýý. Íàñ àõèõ áýëäýõ õóãàöààíäàà õèéñýí áÿöõàí ñóäàëãààíààñ òóñàì áàñ ººð÷ëºãääºã ãýíý. ̺í áèäíèé çàí õàðàõàä õàìðàãäñàí õ¿ì¿¿ñèéí 80% -ààñ èë¿¿ òºðõ, æèëèéí óëèðàë, öàã ¿åèéí õóâöàñíû ìàÿã íü ººðèéí õ¿ññýí, ñîíèðõñîí àæëàà õèéäýãã¿é õ¿ðòýë íºëººëíº. Ãýõäýý ë ýíý á¿õýí áèäíèé áàéëàà. Çàìûí äóíäààñ áóöàæ ººðèéí ñîíèðõëûí ñýòãýë ñàíàà, áîäëûí òóõàé ìýäýýëýë àãóóëæ äàãóó àæèëä îðñîí õ¿ì¿¿ñ àçòàéä òîîöîãäîíî. áàéäãèéã ìàðòàæ áîëîõã¿é. Èéìä äóðòàé, Ó÷èð íü áóñäûí ñàíààã ÷óõàë÷ëàí ìýðãýæëýý õýðýãòýé ºíãºí人 äóðëàöãààÿ. ñîíãîñîí õ¿ì¿¿ñ íàñàí òóðøäàà ñýòãýë õàíãàëóóí áóñ àæèëëàíà ãýñýí ¿ã. Õ¿¿õäèéíõýý èõ äýýä Àâüÿàñ ÷àäâàðàà íýýí èëð¿¿ëýõ ñóðãóóëüä ýëñýõ ¿åä íü ñóðàëöàõ àíãèéã íü Àìüäðàëä õºë òàâèõààñ ºìíº øèéäýõ ¸ñòîé ÷óõàë ñîíãîõîä íü òóñëàõ áà õýëæ ºãºõ õî¸ðûí õîîðîíä ñýäýâ: ìàø òîì ÿëãàà áàéäàã. Õ¿íä îëîí àâúÿàñ áàéæ áîëíî. Ãýâ÷ ãîö àâüÿàñàà Äýëõèé äýýðõ 6 òýðáóì õ¿í òóñ á¿ð ººð ººðèéí íýýãýýã¿é öàãò àìæèëò, àç æàðãàëààð á¿ðýí ãîö àâüÿàñòàé áàéäàã ãýäãèéã ìàðòàæ áîëîõã¿é. ä¿¿ðýí áàéæ ÷àäàõã¿é áèëýý. Íýã ºíäãºí ýñèéí èõð¿¿äèéí àâüÿàñ ÷àäâàð õ¿ðòýë ÿëãààòàé áàéäàã. Êîìïüþòåðèéí ïðîãðàììèñò Õ¿íä ìåòàëëûí àíãèéã 5- 6 æèëä àðàé ãýæ òºãñººä áîëîõûã ìºðººääºã õ¿¿õýä ýöýã íü ýì÷ ó÷ðààñ ñîíèíä ñïîðòûí ñýòã¿¿ë÷ýýð àæèëëàõ, õóóëèéí àíàãààõàä ñóðàëöëàà ãýæ áîäú¸. Ãýòýë õ¿¿õýä àíãèéã àìæèëòòàé òºãññºí õýðíýý áèçíåñ ýðõýëæ ýì÷ýýñ ººð ìýðãýæèëä ñîíèðõîëòîéí óëìààñ áàéãàà çàëóó, ýöýã ýõ íü ýì÷ ó÷ðààñ àíàãààõ ñóðñàí ìýðãýæëýýðýý õ¿ì¿¿ñò òóñàëæ ÷àäàõã¿é òºãñººä áàãøèéí àæèë õèéæ áàéãàà ñóðãàí ãýñýí ¿ã. Õýðýâ êîìïüþòåð äýýðýý àæèëëàñàí õ¿ì¿¿æ¿¿ëýã÷, ýäèéí çàñãèéí àíãèéí ä¿¿ðãýýä áîë òàðõè òîëãîé íü ¿ðãýëæ ººðèéí õèéæ áàéãàà òåëåâèçèä àìæèëò ãàðãàæ áàéãàà íýâòð¿¿ëýã÷… ç¿éëä òºâëºðºõ ó÷ðààñ øèíýýð îëîí ç¿éë ñýäýæ ãýýä îëîí îëîí æèøýý áàéíà. Òýãâýë àñóóäëûí ãàðãàíà. Áèäíèé àìüäàð÷ áóé ¿å íü õóðäàí õºãæëèéí íèéãýì áèëýý. Íèéãìýý äàãààä õ¿¿õäèéí õºãæèë ÷ ýðò õóðäàí ÿâàãäàæ áàéíà. Îäîîãîîñ 40 æèëèéí ºìíºõòýé, á¿ð 10 æèëèéí ºìíºõòýé õàðüöóóëàõàä îäîîãèéí íèéãìèéí õºãæèë, õ¿¿õäèéí ñýòãýõ¿é õýðõýí ººð÷ëºãäñºí áèëýý! Äóóòàé, ä¿ðñòýé, ºíãºòýé, õýâëýë ìýäýýëëèéí õýðýãñýë íü õ¿¿õäèéí ñýòãýõ¿é, õºãæèëä àñàð èõ íºëººëæ áàéíà. Äýýðõýí ¿åä õèéõèéí òóëä 10 æèëä øààðäàãäàõ 20 ÎÞÓÒÀÍ 2009
  • 19. ÌÝÐÃÝÆÈËÄÝÝ ÝÇÝÍ ÁÀÉß ! áàéñàí àæëûã îäîî 1 æèëèéí äîòîð õèéíý. Áóñäûí õàðüöàà õàíäëàãûã ÷èãë¿¿ëýõ Õýäõýí æèëèéí äàðàà õóãàöàà íü á¿ð áîãèíîñîõ Ãîö àâúÿàñàà íýýõ ººð íýãýí àðãà áîë áóñäûí ÷ þì áèë¿¿! Çà îäîî èíãýýä ººðèéí ãîö àâüÿàñàà õàðüöàà õàíäëàãûã ÷èãë¿¿ëýõ ÷àäâàð þì. õýðõýí íýýõ òàëààð ìýäýýëýë òà á¿õýíäýý õ¿ðãýå! “×èãë¿¿ëýõ” íü ãîö àâúÿàñòàé øóóä õîëáîîòîé þì. Åð íü àìüäðàë ãýäýã ÷èíü ÷èãëýõ ÷èãë¿¿ëýõ Ñýòãýëèéí õºäºëãººíºº ìýäýæ, ò¿¿íèéãýý ¿éë ÿâö ø¿¿ äýý. Õàðèí ÷èãë¿¿ëýõ íü òýð õ¿íèé ÷èãë¿¿ëýõ, õàíäëàãà õàðüöààãàà õÿíàõ ººðèéí àâúÿàñ áèëýãòýé øóóä õîëáîîòîé. Àâüÿàñ íü îþóí óõààíòàé õîëáîîòîé ¿éë ÿâö Ó÷èð íü áèä áóñäûã ÷èãë¿¿ëýõäýý æèíõýíý ìýò õàðàãäàõ áîëîâ÷ ñýòãýëèéí õºäºë㺺íòýé ººðèéíõººðºº õàðäàã. Õàðèí õ¿÷ýýð ÷èãë¿¿ëýõ ÷ îéð õîëáîîòîé áàéäàã. Ãîö àâüÿàñàà íýýõèéí íü äóðã¿éã íü õ¿ðãýíý. Õ¿¿õýä áàéõäàà ãàðòàà òóëä õàìãèéí ò¿ð¿¿íä ìýäýýëýë àâàõ ãàçàð ìèêðîôîíûã îðëóóëæ ÿìàð íýãýí ç¿éë áàðèàä áîë ñýòãýëèéí äîòîîä õºäëºë áàéäàã. Ñýòãýë áóñäûã ººðë¿¿ãýý õàíäóóëæ ÷àääàã áàéñàí àëäàðò íü õàíäëàãûã õýëáýðæ¿¿ëäýã áºãººä òàíû ãîö Àáðàõàì Ëèíêîëüí, îëîí æèëèéí äàðàà ººðèéã àâüÿàñûã ìýäýýëýã÷ þì. Òèéìýýñ õèéõ õýðýãòýé íü àëäàð õ¿íäýä õ¿ðãýõ óðàí ÿðóó èëòãýã÷èéí ç¿éë ãýâýë: àâúÿàñ áèëãýý íýýæ áàéñàí õýðýã. Ýöýã ýõ÷¿¿äýä ↖ Ñýòãýëèéí õºäºëãººíºº ìàø ñàéí ìýäýõ çºâëºõºä õ¿¿õäýý ñàéí àæèãëàæ áàé. ßëàíãóÿà íàéçóóäòàéãàà òîãëîæ áàéõàä íü ãîö àâúÿàñ íü ↖ Ò¿¿íèéãýý ÷èãë¿¿ëýõ èëýð÷ ãàðäàã. ßìàð ÷ õ¿¿õäýä ººðèéí íóóö ãîö ↖ Ñýòãýëèéí õºäºëãººíººðºº ãàðãàñàí õàíäëàãà àâúÿàñ áàéãàà ãýäãèéã îãòõîí ÷ ìàðòàæ áîëîõã¿é. õàðüöààãàà õÿíàõ Õàìãèéí á¿ðýã õ¿¿õäýä ÷ áèé. Èíãýæ õÿíàñíû ýöýñò òà ººðèéí ãîö ãýæ áîäîæ ªºðèéí ¿íý öýíý, õ¿÷ýý ìýäýõ áàéñàí àâúÿàñ áîëîí ýíãèéí íýã àâúÿàñ õî¸ðûí õîîðîíäîõ ÿëãààã îëæ õàðàõ áîëíî. ªºðººð ªºðèé㺺 ìàø ñàéí òàíèõ, ñóë õýëáýë ñýòãýëèéí õºäëºëºº áîëîí äàâóó òàëàà îëæ îëæ ò¿¿íèéãýý õÿíàæ ìýäýõ, “Òèéì!” ãýæ õýëýõ, ÷èãë¿¿ëæ ÷àäàæ áàéãàà “Òèéì!” ãýñýíäýý õ¿ðäýã õ¿íèé ãîö àâúÿàñàà îëæ áàéõ. ªºðèé㺺 áàéãààã ÷àäàõ íü õÿëáàð áîëíî. 10- ìýäð¿¿ëýõ… ªºðèéíõºº ¿íý ð àíãèéí ñóðàã÷èéí õóâüä öýíèéã ìýäýð÷, ººðèé㺺 ýíý íü òèéì ÷ õýö¿¿ ç¿éë ÷óõàë õ¿í ãýäãýý ìýäýðäýã õ¿í áèø áèëýý. Ãýâ÷ õºãæèëòýé áóñäàä ¿¿íèéãýý ìýäð¿¿ëäýã. îðíóóäûí ñóðãàí ÷èãë¿¿ëýõ Èíãýñíýýð áóñàäòàé ÷ àæèë íîìóóäàä ýíý íàñûã àðàé õýðýã÷, íàéðñàã, á¿òýýë÷ áàãààð çààñàí áàéäàã. õàðüöàà ¿¿ñãýíý. ªºðèé㺺 òàíèõ íü óðò óäààí, õýö¿¿ ªºðèé㺺 õ¿ì¿¿ñò çàìûã òóóëàõ ãýñýí ¿ã þì. òàíèóëàõ Çàìûí òóðø òààðàëäàõ õýö¿¿ áàðòàà àìàð 纺ëºí, ÿäàðãàà ãýýä åð Õàð áàãà íàñíààñàà ¿éë õºäëºë ¿ã ÿðèàãààðàà íü þì á¿õýí îðíî ø¿¿ äýý. ªºðèéí ¿íý öýíèéã ººðèéí ãîö àâúÿàñàà èëýðõèéëæ áàéãàà õ¿¿õäèéã áîëîí õ¿÷ýý ìýäðýõ íü: ººðèéí ãîö àâúÿàñàà îãò àíçààðäàãã¿é ýöýã ýõ÷¿¿ä ÷ áàéäàã. Õ¿¿õýä ñàéí õºãæ¿¿ëæ ÷àäàõàà, áîäîæ áàéãààãààñàà ººðèé㺺 ýðãýí òîéðíûõîî õ¿ì¿¿ñò ñàéí ÷ èë¿¿ èõèéã õèéæ ÷àäàõàà, àìæèëò ãàðãàíà òàíèóëñíààð ãîö àâúÿàñàà íýýõ áîëîìæòîé. ãýäýãòýý èòãýæ ÷àääàã áàéõ þì. Íàéç íºõºä, ýöýã ýõäýý ººðèéí çîõèîñîí ø¿ëãýý óíøèõ äóðòàé, ìàðãààø íü øàëãàëòòàé áàéñàí ÷ Á¿õ àíõààðëàà ãîö àâüÿàñàíäàà õàíäóóëàõ ø¿ëãýý óíøèæ, àëäàðò ÿðóó íàéðàã÷äûí ø¿ëãèéã öýýæèëæ ñóóäàã ñóðàã÷èéã óòãà çîõèîëûí àíãèä ªºðèé㺺 çºâ òàíèõûí òóëä àíõààðëàà ãîö áèø õóóëèéí àíãèä îð ãýæ ÿòãàõ íü õýð çýðýã çºâ àâúÿàñàíäàà òºâëºð¿¿ëýõ õýðýãòýé áºãººä, áý? Èðýýä¿éí Íàöàãäîðæ õóóëèéí àíãèä ñóð÷ õóó÷èí äàäàë çóðøèë, áîäîë ñàíààãàà çºâõºí áàéâàë íýëýýä ýìãýíýëòýé õýðýã áîëîõ áèç. ýíý çàìààð ë ººð÷èëæ ÷àäíà. Èíãýñíýýð òà ãîö àâúÿàñàà õºãæ¿¿ëæ óëìààð ýíý òàíû íýã õýñýã áîëæ ººð÷ëºãäºíº. Èõ ñóðãóóëèéí ýëñýëòèéí ÎÞÓÒÀÍ 2009 21
  • 20. ÌÝÐÃÝÆÈËÄÝÝ ÝÇÝÍ ÁÀÉß ! øàëãàëòàíä îðîõäîî “Çà àëü íü ÷ áàéñàí ÿàõàâ. ↖ Ä¿¿ íü àõòàéãàà, à÷ íü ºâººòýéãýý çàí Äàðàà íü ó÷èð íü îëäîíî áèç” ãýõ íü õàìãèéí ÷àíàðààðàà èæèë áàéæ áîëíî, ãýâ÷ ýíý íü áóðóó þì. Ó÷èð íü òà àìüäðàëûíõàà òóðø ó÷ðûã ãîö àâúÿàñ íü ÷ àäèëõàí ãýñýí ¿ã îãòõîí áèø íü îëîõã¿é áàéæ áîëíî ø¿¿ äýý. Òýãýýä ¿ðãýëæ ãýäãèéã ñàíàæ ÿâààðàé. “Òýð ¿åä òýãäýãã¿é áàéæ” ãýñýí õàðàìñëûí ¿ãýýð ↖ Õ¿¿õýä 7- 19 íàñàíäàà õ¿ññýí ìýðãýæëýý îëîí ä¿¿ðýí àìüäðàõ áîëíî. ªºðèéí ãîö àâúÿàñûí äàõèí ñîëüæ áàéâàë ýíý íü ãýð á¿ë, îð÷èí äàãóó ñóðúÿ ãýæ áîäîæ áàéãàà áîë æèë àëäñàí òîéðíûõ íü õóâèðàëòòàé õîëáîîòîé. Ãýâ÷ ÷ õàìààã¿é ñàéí áýëäýæ áàéãààä çààâàë õ¿ññýí ýöñèéí øèéäâýð ë õàìãèéí ÷óõàë íü þì. àíãèäàà îðîõ õýðýãòýé. Ãýõäýý õóâèðàìòãàé áàéäàë íü 19 ñàðààñ áàãà áèø áàéõ õýðýãòýé. ̺ðººäëèéí ìýðãýæèë Àíõààðàõ ç¿éëñ íü áàéíãà ñîëèãäîæ áàéäàã áîë ýíý íü ñàéíû ↖ Íýã õ¿íä îëîí àâúÿàñ áàéæ áîëíî. Ãýâ÷ ãàíö òýìäýã áèø þì. íü ë áóñäààñàà ãîö áàéäàã. ↖ Ãîö àâúÿàñàà íýýæ õºãæ¿¿ëýõèéí òóëä óóëûí ↖ Õî¸ð ººð ç¿éëèéã ñîíèðõäîã íýã õ¿í õî¸óëàíä ìóõàðò àìüäðàõ õýðýã ãàðñàí ÷ á¿õ õ¿÷ýý ¿¿íä íü àæèëëàõàä òóñ á¿ð 65% àìæèëò ¿ç¿¿ëæ çîðèóëàõ õýðýãòýé. Ãîö àâúÿàñàà íýýõ íü ìºí㺠áàéâ. Õýðýâ ýíý õ¿í ººðèéí ãîö àâúÿàñûí îëîõûí òóëä áèø, õàìãèéí ãîë íü õèéõ àæëàà äàãóó àæèëëàñàí áîë ìàãàäã¿é õàìãèéí äýýä á¿ðýí õ¿ñýë ýðìýëçýë, ýð÷ õ¿÷òýé õèéõèéí òóëä öýã õ¿ðòýë àæèëëàõ áàéñàí áèç. Ìàø öººí áàéíà. Èíãýñýí òîõèîëäîëä ýðò îðîé õýçýý òîîíû õ¿ì¿¿ñýýñ áóñàä á¿õ õ¿í 2 ººð ñàëáàðò íýãýí öàãò àìæèëòàíä õ¿ðýõ íü ãàðöààã¿é 100% àìæèëò ãàðãàíà ãýæ ¿ã¿é áèëýý. Õ¿í áºãººä ýíý ¿åä áóñàä àñóóäëóóä ÷ øèéäýãäýíý. ººðèéí ãîö àâúÿàñàà 50 íàñ á¿ð 60 íàñíààñàà “Óðàí çîõèîëîîð ÷è ìºí㺠îëîõã¿é” ãýæ õîéø íýýñýí ÷ ò¿¿íèéõýý äàãóó áàéæ áîëíî. õ¿¿õäèéíõýý ãîö àâúÿàñûã äàðñíààð ò¿¿íèé, Àëäàãäëàà ìýäýýä ýðãýñýí ¿å íü àøãèéí ýõëýë èðýýä¿éä ÿðóó ñàéõàí õýëëýãòýé óðàí ñàéõàí þì. Õ¿í àìüäðàëûíõàà íýã ÷ ñåêóíäûí äóðã¿é èëòãýã÷ áîëæ õ¿ì¿¿ñèéã äàãóóëàí áàéëäàõ õ¿ñýë àæëàà õèéæ ºíãºðººõ ¸ñã¿é. Ãîö àâúÿàñûíõàà ýðìýëçëýëèéã íü óíòðààæ áºõººæ áàéãàà þì. äàãóó àæèëëàñàí õ¿í çàðèìäàà áóñàä õ¿íèé 10 Õàìãèéí ÷óõàë íü õ¿í ººðèéí ãîö àâúÿàñûíõàà æèëä îëîõ ¿ð àøãèéã íýã æèëä ÷ îëæ áîëîõ þì. äàãóó àæèë ìýðãýæëýý ñîíãîõ õýðýãòýé. Õ¿íä ↖ Ãîö àâúÿàñàà íýýõ ãýæ áàéãàà õ¿í ººðèé㺺 ÷óõàì þó àìæèëò àâ÷èðäàã íü òîäîðõîé áèø. ìàø ÷ºëººòýé áàéëãàõ õýðýãòýé. Ãýâ÷ ýíý Àíàãààõ þìóó õóóëèéí ñóðãóóëü òºãñººä àæèëã¿é ÷ºëººò áàéäàë íü ¸ñ ñóðòàõóóíã¿é ç¿éë õîöîðñîí îëîí õ¿í áàéõàä, ýõ õýëýý óðàí ñàéõàí ýçýìøñýí áàéäëààðàà îëîí îëîí íýâòð¿¿ëýã õèéæ á¿õýë á¿òýí àíàãààõûí ñóðãóóëèéã ÷ õóäàëäàæ àâ÷ ÷àäàõ ÷àäàëòàé áîëñîí õ¿ì¿¿ñ èõ áàéäãèéã áèòãèé ìàðòààðàé. Ä¿ãíýëò Ãîö àâüÿàñûã îëîõ íü ìàø ÷óõàë àñóóäàë þì. Ó÷èð íü õ¿íèé àìüäðàë áîãèíî, õèéõ àæèë èõ þì. Àìüäðàëûíõàà õàìãèéí ¿ð ºãººæòýé çàëóó íàñàà õ¿ñýýã¿é àæëàà õèéæ ºíãºð¿¿ëýõèéã õýí õ¿ñýõ âý? Õýäèéãýýð õºãøèðñºí ÷ ãýñýí ãîö àâüÿàñàà íýýõýä îðîéòîîã¿é áàéäàã ÷ ýðò íýýñýí àâüÿàñàà 20 íàñòàéäàà õºãæ¿¿ëýõ áîëîìæ áàéõàä çààâàë ðóó òýì¿¿ëýõ ìàÿãààð ãàð÷ èðâýë òîì÷óóä õºãøèðò뺺 õ¿ëýýõ íü ãàðãàõ àìæèëòûí õýäýí íóõàöòàé îéëãóóëàõ õýðýãòýé. õóâüä íü íºëººëºõ âý? Õýðýâ õ¿ññýí ìýðãýæèëäýý õ¿ðýõèéí òóëä ýëñýõ õýðýãòýé àíãèäàà òýíöýæ ↖ Ãîö àâüÿàñûí ìºðººäºë áîëîí ýíãèéí ÷àäàõã¿é áàéâàë çààâàë ñàéí áýëäýýä äàõèí ìºðººäëèéã õîîðîíä íü ÿëãàæ ñàëãàæ ñóðñàí äàõèí îðîõ õýðýãòýé. Á¿ð áîëîõã¿é áîë çààâàë áàéõ õýðýãòýé. Ãîö àâüÿàñ íü äóðëàñàí ç¿ã áîëãîí èõ äýýä ñóðãóóëüä îðîõûíõîî îðîíä ººðèé㺺 ðóóãàà òýì¿¿ëýõ ãýñýí ¿ã áèø. Õàðèí ÷ àìüäðàëûí àìüäðàëûí èõ ñóðãóóëüä áýëäýõ õýðýãòýé. õàìãèéí ÷óõàë øèéäâýð¿¿äèéí íýã þì. 22 ÎÞÓÒÀÍ 2009
  • 21. ÌÝÐÃÝÆÈËÄÝÝ ÝÇÝÍ ÁÀÉß ! ÝÐÝËÒ ÕÝÐÝÃÖÝÝÒÝÉ ÌÝÐÃÝÆÈË ÁÀ ÎËÎÍ ÓËÑÛÍ ×Èà ÕÀÍÄËÀÃÀ Ìîíãîëûí õàìãèéí ýðýëò 2. Ïðîãðàìèñò/Õºãæ¿¿ëýã÷ ($85000-$95000) õýðýãöýýò ìýðãýæë¿¿ä þó âý? 3. Íÿãòëàí áîäîã÷ ($45000-$55000) Ìîíãîëä ýðýëò õýðýãöýý õàìãèéí ºíäºð áàéãàà 4. Íÿãòëàí áîäîã÷/Ñàíõ¿¿ãèéí ã¿éöýòãýã÷ ìýðãýæë¿¿äèéã æàãñààí ¿çâýë äîîðõ äàðààëàë ($65000-$75000) ¿¿ñýõ íü ýý. 5. Ñ¿ëæýý/Ñèñòåìèéí óäèðäëàãà 1. պ人, àæ àõóéí ñàëáàð /Àãðîíîì÷, èíæåíåð ãýõ ìýò/ ($65000-$75000) 2. Àíàãààõ óõààí 6. Ñóâèëàã÷ ($35000-$45000) 3. Áàãøëàõ áîëîâñîí õ¿÷èí 7. Òºñºë áîëîâñðóóëàã÷/ìåíåæìýíò 4. Ò å õ í è ê - Ê î ì ï ü þ ò å ð è é í ìýðãýæèëòýí ($85000-$95000) 5. Óóë óóðõàéí íàðèéí 8. Áèçíåñèéí øèíæèëãýý ìýðãýæèëòýí, èíæåíåð ($85000-$95000) 6. Ãàäààä õàðèëöààíû 9. Áèçíåñèéí ä¿í øèíæèëãýý, ìýðãýæèëòýí ñóäàëãàà 7. Íàðèéí ìýðãýæëèéí ($75000-$85000) àæèëòàí /öàõèëãààí÷èí, òîêàðü÷èí, çàìûí àæèëòàí, 10. Óäèðäëàãûí òóñëàõ ãàãíóóð÷èí, î¸äîë÷èí, ($35000-$45000) ëèôò÷èí ãýõ ìýò / 11. Òåõíîëîãèéí ã¿éöýòãýã÷ Õàðèí “èë¿¿äýëòýé ìýðãýæèë” ãýæ ($115000-$125000) ìàíàé íèéãýìä íèéòýýðýý ÿðèëöäàã 12. Á¿òýýãäýõ¿¿í Ìåíåæìýíò äîîðõ ìýðãýæë¿¿äýýð ºíººäºð îëîí ($85000-$95000) çàëóó÷óóä ñóðàëöàæ áàéíà. ¯¿íä: 13. Ñàíõ¿¿ ($65000-$75000) 1. Õóóëü÷ 14. ¯íýëãýý / ×àíàðûí áàòàëãàà ãàðãàã÷ ($65000- 2. Õýðýãëýýíèé ýäèéí çàñàã÷ $75000) 3. Íÿãòëàí áîäîã÷, ñàíõ¿¿÷ 15. ªãºãäëèéí ñàíãèéí óäèðäëàãà 4. Ò¿¿õ÷, ôèëîñîôè÷, óëñ òºð ñóäëàà÷ 5. Ñýòã¿¿ë÷, íèéãýì ñóäëàà÷ ãýõ ìýò ($75000-$85000) Äýýðõ ìýðãýæë¿¿äýä òºðººñ îëãîõ çýýë, 16. Äàíñ òîîöîî ($35000-$45000) áóöàëòã¿é òóñëàìæèéí õýìæýýã æèë á¿ð áàãàñãàæ 17. Öàõèëãààí Èíæåíåð÷ëýë ($65000-75000) áàéãàà áºãººä õàðèí òåõíèê, òåõíîëîãèéí ìýðãýæèëòí¿¿äýä ò¿ëõ¿¿ îëãîæ áàéãàà þì. 18. Õóäàëäààíû ã¿éöýòãýã÷ ($85000-95000) Õàðèí øààðäëàãàòàé ìýðãýæëèéã ñàéí ýçýìøèæ 19. Ìåõàíèêèéí Èíæåíåð ($65000-$75000) áóé îþóòíóóäàä ñóðëàãûí ÷àíàðûã ¿íýëýí òýòãýëýã, 20. Çàñãèéí ãàçðûí ãýðýý õýëýëöýýðèéí óäèðäëàãà öàëèí îëãîõ àñóóäëûã ÁÑØÓß, Ñóðãàëòûí Òºðèéí ($55000-65000) Ñàí ñ¿¿ëèéí æèë¿¿äýä õºíäºí òàâüäàã áîëñîí. 21. Ýìèéí ñàí÷ ($65000-$75000) ÀÍÓ-ä õàìãèéí èõ ýðýëò õýðýãöýýòýé 25 àæëóóäûã Jobfox-ñ 2008 îíû 5 ñàðûí áàéäëààð 22. Äàñãàëæóóëàã÷ ($55000-$65000) øàëãàðóóëæýý. ×èíèé äóðòàé àæèë õààíà áàéãààã 23. Àõëàõ ã¿éöýòãýõ òóñëàã÷ ($45000-$55000) õàðààðàé. (Öàëèíãèéí õýìæýý íü æèëýýð) 24. Àëáàí õààã÷ ($65000-$75000) 1. Õóäàëäààíû òºëººëºã÷/Áèçíåñèéí Óäèðäëàãà 25. Õóäàëäààíû áàíê ($35000-$45000) (ÀÍÓ äóíäàæ öàëèí: $65000-$75000) ÎÞÓÒÀÍ 2009 23
  • 22. ÌÝÐÃÝÆÈËÄÝÝ ÝÇÝÍ ÁÀÉß ! Human Caðital õýð áàðãèéí õ¿í áàñ ýíý àæëûã õèéæ ÷àäàõã¿é. Ìýðãýæëèéí õóâüä ìàòåìàòèêèéí ìýäëýã áîëîí 2016 îíû øèëäýã 16 ìýðãýæèë - HC#02 ä¿í øèíæèëãýý õèéõ ÷àäâàð øààðäàãäàõààñ ãàäíà “Money Magazine” ñýòã¿¿ë áîëîí Salary.com-ûí òîìîîõîí êîìïàíèóäàä àæèëëàõàä òýð áîëãîí ñóäëàà÷èä îëîí çóóí ìýðýãæèë, àëáàí òóøààëûã íýýëòòýé, êðåàòèâ îð÷èí áàéäàãã¿é ãýäãèéã õ¿ëýýí èðýýä¿éä ºñºí íýìýãäýõ áàéäàë öàëèí, äàðàìò çºâøººðºõ ¸ñòîé áîëäîã. Ñóë òàë: ÿâààíäàà ¿¿ñýõ ò¿âøèí áîëîí áóñàä îëîí õ¿÷èí ç¿éëñýýð í¿äíèé õàðàà ìóóäàæ, íóðóó ºâääºã áîëäîã. íü ñóäëàí õàìãèéí èõ îðëîãîòîé áîëîí õàìãèéí èõ õýðýãöýýòýé ìýðãýæë¿¿äèéí æàãñààëòûã 2. Êîëëåæèéí áàãø (College professor) ãàðãàæýý. ̺í ïðîôåññîð ýñâýë êîëëåæèéí áàãø èõ Òóõàéí ñóäàëãààã ÀÍÓ-ûí ¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí ýðýëò õýðýãöýýòýé áàéíà. Ó÷èð íü êîëëåæèä ãàçðûí ìýäýýëýëä òóëãóóðëàí ÿâóóëñàí áàéíà. ñóðàëöàã÷äûí òîî áàéíãà ºñ÷ áàéíà. Æàãñààëòûí ýõýíä Ïðîãðàì õàíãàìæèéí Ñóäëàà÷äûí ¿çýæ áàéãààãààð áàãø ººðºº èíæåíåð îðæýý. Æèëèéí îðëîãî/ öàãèéíõàà õóâààðèéã ãàðãàæ, ìºí öàëèí äóíäæààð 80,500 àì äðåññ-êîäã¿é áàéäàã íü ÿàëò ÷ äîëëàð, îéðûí 10 æèëä íýìýãäýõ ¿ã¿é ýíý ìýðãýæëèéí äàâóó òàë àæëûí áàéð (õàíäëàãà) 46 õóâü. ãýæýý. Ìýäýýæ õýðýã ýõýíäýý Æèëä äóíäæààð àæèëä àâ÷ áàéãàà áàãà öàëèíòàé áàéõ ÷ ãýñýí õ¿íèé òîî 44,800. Æàãñààëòàíä ìýðãýæëèéí õóâüä ºñºõ á¿ðýí æèëä 50 ìÿíãàí àì.äîëëàðààñ èë¿¿ áîëîìæòîé áàéäàã. Áîëîâñðîëûí äóíäàæ îðëîãîòîé, õ¿íèé ýð¿¿ë ìýíä, ñàëáàðò õàìãèéí ºíäºð öàëèíæäàã àìü íàñàíä õàëã¿é ãýñýí øàëãóóðûã àëáàí òóøààë áîë èõ ñóðãóóëèéí äàâæ ãàðñàí ìýðãýæë¿¿ä áàãòñàí. åðºíõèéëºã÷ áàéäàã. Ñóäàëãààíààñ ¿çýõýä êîìïüþòåðèéí Æèëèéí îðëîãî/öàëèí ñàëáàðûí ìýðãýæèëòí¿¿ä, ýìíýëãèéí äóíäàæààð (average salary): 81,500 àì àæèëòíóóä áîëîí øèíæýý÷èä õàìãèéí äîëëàð. òàâëàã àæèëëàæ, àìüäàðäàã íü òîãòîîãäñîí. Äîòðûí ýì÷, Îéðûí 10 æèëä íýìýãäýõ àæëûí áàéð ìýñ çàñàë÷èéí ìýðãýæèë (õàíäëàãà) (10-year growth): 31 ýçýìøèõèéí òóëä ìàø óäààí õóâü. ñóðàëöàõ øààðäëàãàòàé, òýãýýä Æèëä äóíäæààð àæèëä àâ÷ áàéãàà ÷ ýíýõ¿¿ ñàëáàðò ºðñºë人í õ¿íèé òîî (average annual job open- èõòýé òóë ýäãýýð ìýðãýæë¿¿ä ings): 95,300. æàãñààëòàíä îðîîã¿é áîëíî. ̺í ø¿äíèé ýì÷, õóóëü÷ íàðûí æèëèéí îðëîãî íü 100 ìÿíãàí 3. Ñàíõ¿¿ãèéí çºâëºõ (Financial adviser) àì.äîëëàðîîñ äàâäàã ÷ ãýñýí ýíýõ¿¿ æàãñààëòàíä Æèëèéí îðëîãî/öàëèí äóíäàæààð (average sal- îðîîã¿é áàéíà. Õàðèí çîðèëãî íýãòí¿¿ä ìààíü ary): 122,500 àì äîëëàð. æàãñààëòûí õýää¿ãýýðò áè÷èãäñýí áîë? Îéðûí 10 æèëä íýìýãäýõ àæëûí áàéð (õàíäëàãà) 1. Ïðîãðàì õàíãàìæèéí èíæåíåð (10-year growth): 26 õóâü. (Software en.gineer) Æèëä äóíäæààð àæèëä àâ÷ áàéãàà õ¿íèé òîî Æèëèéí îðëîãî/öàëèí äóíäæààð (average salary): (average annual job openings): 6,100. Ýíý 80,500 àì äîëëàð. ìýðãýæëèéí ýðýëò õýðýãöýý óëàì ºñºí íýìýãäýõ Îéðûí 10 æèëä íýìýãäýõ àæëûí áàéð (õàíäëàãà) áîëíî, ó÷èð íü ñàíõ¿¿ãèéí òºëºâëºëòèéã áàÿí (10-year growth): 46 õóâü. õ¿ì¿¿ñ õèéëãýýä çîãñîõã¿é ñ¿¿ëèéí ¿åä ÷èíýýëýã òýòãýâðèéí õ¿ì¿¿ñèéí òîî îëøèð÷ áàéãààòàé Æèëä äóíäæààð àæèëä àâ÷ áàéãàà õ¿íèé òîî (av- õîëáîîòîé. Ýíý ìýðãýæëèéí äàâóó òàë íü erage annual job openings): 44,800. òîìîîõîí êîðïîðàö, ï¿¿ñýä àæèëëààä çîãñîõã¿é Ýíýõ¿¿ ìýðãýæëèéí äàâóó òàë íü çàéíààñ àæèëëàõ ººðòºº ìºí àæèëëàõ áîëîìæòîé áàéäàãò áîëîìæ þì. Ýäèéí çàñãèéí á¿õ ñàëáàðò ýäãýýð îðøèíî. Ñóäëàà÷èä ýíý ìýðãýæëèéí ñóë òàë áîë õ¿ì¿¿ñ ìàø èõ øààðäëàãàòàé áàéãàà ÷ ãýñýí ìàø èõ õýìæýýíèé öààñòàé çóóðàëäàõ ÿâäàë ãýæ ¿çæýý. Ýíýõ¿¿ ñàëáàðûí õàìãèéí ºíäºð àëáàí 24 ÎÞÓÒÀÍ 2009
  • 23. ÌÝÐÃÝÆÈËÄÝÝ ÝÇÝÍ ÁÀÉß ! òóøààë íü ¿éë÷ë¿¿ëýã÷èéí ïîðòôåëèéã õÿíàæ, 7.Êîìïüþòåð/Ìýäýýëýë òåõíîëîãèéí óäèðääàã çºâëºõ áàéäàã. ìýðãýæèëòýí (Computer/IT analyst) Æèëèéí îðëîãî/öàëèí äóíäàæààð (average sal- 4. Õ¿íèé íººöèéí ìåíåæåð ary): 83,500 àì äîëëàð. (Human-resources manager) Îéðûí 10 æèëä íýìýãäýõ àæëûí áàéð (õàíäëàãà) Æèëèéí îðëîãî/öàëèí äóíäàæààð (average sal- (10-year growth): 36 õóâü. ary): 73,500 àì äîëëàð. Æèëä äóíäæààð àæèëä àâ÷ áàéãàà õ¿íèé òîî (av- Îéðûí 10 æèëä íýìýãäýõ àæëûí áàéð (õàíäëàãà) erage annual job openings): 67,300. (10-year growth): 23 õóâü. Æèëä äóíäæààð àæèëä àâ÷ áàéãàà õ¿íèé òîî 8. ¯ë õºäëºõ õºðºíãèéí ¿íýëãýý÷ (average annual job openings): 32,300. Õ¿íèé (Real estate appraiser) íººöèéí ìýðãýæèëòýí æèëäýý ñàÿ äîëëàð õ¿ðòýë Æèëèéí îðëîãî/öàëèí äóíäàæààð (average sal- îðëîãîòîé àæèëëàæ áîëíî. Èíãýõèéí òóëä ary): 66,000 àì äîëëàð. ¿íäýñòýí äàìíàñàí êîìïàíèä àæèëëàõ ¸ñòîé. Ýíý ìýðãýæëèéí òààòàé òàë áîë õ¿ì¿¿ñ àæèëäàà Îéðûí 10 æèëä íýìýãäýõ àæëûí áàéð (õàíäëàãà) õýðõýí õàíäàõ íü çºâõºí òàíààñ øàëòãààëæ (10-year growth): 23 õóâü. áàéäàã, õàðèí ìóó òàë íü ãýâýë õ¿ì¿¿ñèéã àæëààñ Æèëä äóíäæààð àæèëä àâ÷ áàéãàà õ¿íèé òîî (av- õàëàõ ÿâäàë þì. erage annual job openings): 4,500. 5. Ýì÷èéí òóñëàõ (Physician assistant) 9. Ýì ç¿é÷ (Pharmacist) Æèëèéí îðëîãî/öàëèí äóíäàæààð (average sal- Æèëèéí îðëîãî/öàëèí äóíäæààð (average salary): ary): 75,000 àì äîëëàð. 92,000 àì äîëëàð. Îéðûí 10 æèëä íýìýãäýõ àæëûí áàéð (õàíäëàãà) Îéðûí 10 æèëä íýìýãäýõ àæëûí áàéð (õàíäëàãà) (10-year growth): 50 õóâü. (10-year growth): 25 õóâü. Æèëä äóíäæààð àæèëä àâ÷ áàéãàà õ¿íèé òîî Æèëä äóíäæààð àæèëä àâ÷ áàéãàà õ¿íèé òîî (av- (average annual job openings): 4,000. Ýíýõ¿¿ erage annual job openings): 10,100. ìýðãýæèë íü áàéíãà ýðýëò õýðýãöýýòýé, ó÷èð íü õ¿í òºðºëõòºí õºãøèðñººð áàéãàà áèëýý. Ãýâ÷ 10. Ñýòãýë ç¿é÷ (Psychologist) àëáàí òóøààë àõèõ áîëîìæ õîìñ, ìºí ººðºº áèå Æèëèéí îðëîãî/öàëèí äóíäàæààð (average sal- äààí øèéäâýð ãàðãàõ ýðõã¿é áàéäàã. Ñàéí òàë íü ary): 66,500 àì äîëëàð. áîë äîëîî õîíîãò 40 öàãààñ èë¿¿ã¿é àæèëëàäàã. ÀÍÓ-ä ç¿ðõíèé ìýñ çàñàë÷èéí òóñëàõ íü æèëä Îéðûí 10 æèëä íýìýãäýõ àæëûí áàéð (õàíäëàãà) 100 ìÿíãààñ èõ àì.äîëëàð àâäàã. (10-year growth): 19 õóâü. Ýðýëò õýðýãöýýãýýðýý äàðàà íü ìàðêåòèíãèéí Æèëä äóíäæààð àæèëä àâ÷ áàéãàà õ¿íèé òîî (av- ñóäàëãààíû ìýðãýæèëòýí, êîìïüþòåð/ìýäýýëýë erage annual job openings): 6,800 òåõíîëîãèéí ìýðãýæèëòýí, ¿ë õºäëºõ õºðºíãèéí ¿íýëãýý÷, ýì ç¿é÷ áîëîí ñýòãýë ç¿é÷ òóñ òóñ ýçýëñýí. 6. Ìàðêåòèíãèéí ñóäàëãààíû ìýðãýæèëòýí (Market research analyst) Æèëèéí îðëîãî/öàëèí äóíäàæààð (average sal- ary): 82,500 àì äîëëàð. Îéðûí 10 æèëä íýìýãäýõ àæëûí áàéð (õàíäëàãà) (10-year growth): 20 õóâü. Æèëä äóíäæààð àæèëä àâ÷ áàéãàà õ¿íèé òîî (av- erage annual job openings): 16,000. ÎÞÓÒÀÍ 2009 25
  • 24. ØÈÍÝ ÎÞÓÒÍÛ ÀÍÕÀÀÐÀËÄ 1.2 ØÈÍÝ ÎÞÓÒÍÛ ÀÍÕÀÀÐÀËÄ ! Øèíý îþóòíû àíõààðàëä: Øèíýõýí îþóòíóóäàä òóñëàõ çîðèëãîòîé íîìûí ýíýõ¿¿ õýñýãò • Èõ äýýä ñóðãóóëü, êîëëåæ îþóòíû äîòóóð áàéðûí òºëáºð, õàÿã, • óòàñ, á¿ðòã¿¿ëýõýä øààðäàãääàã áè÷èã áàðèìòóóä • Êðåäèò öàãèéí òàëààðõè îéëãîëò • Îþóòàí õ¿íèé çîðèëãî, àíõààðàõ ç¿éëñ ãýõ çýðýã ìýäýýëýë áèé. Òàéëáàð: Ñóðãóóëèóäûí ñóðãàëòûí òºëáºð 2008-2009 îíû õè÷ýýëèéí æèëä ìºðäºãäºæ áàéñàí áà ººð÷ëºëò îðæ áîëîõûã ÒªÐÈÉÍ ªÌ×ÈÉÍ ÈÕ ÑÓÐÃÓÓËÜ àíõààðíà óó. Äèïëîì, Áàêàëàâð, Ìàãèñòð, Äîêòîð ñóðàëöàã÷äûí òîîã äýýðýýñ äîîø äàðààëóóëàí áè÷èâ. Äèïëîì, Æèëèéí Ñóðãóóëèéí á¿òýö Áàêàëàâð, Ñóðãóóëèéí íýð òºëáºð Õàÿã, óòàñ, âåá Òàéëáàð ìýðãýæëèéí ÷èãëýë Ìàãèñòð, /ìÿí.òºã/ Äîêòîð Ìàòåìàòèê, êîìïüþåòðèéí, Îðîé, ý÷íýý àíãèòàé. Ìýäýýëëèéí òåõíîëîãèéí, Óëààíáààòàð õîòîä 12 Ôèçèê, Ýëåêòðîíèêèéí, á¿ðýëäýõ¿¿í ñóðãóóëü Áèîëîãèéí, Ãàçàðç¿é, 0 ÓÁ, ÑÁÄ¿¿ðýã ôàêóëüòåò, Îðõîí, Çàâõàí ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ Ãåîëîãèéí ôàêóëüòåò, 11437 740.000- Èõ ñóðãóóëèéí àéìàãò ñàëáàð ñóðãóóëüòàé ÈÕ ÑÓÐÃÓÓËÜ Îëîí óëñûí õàðèëöààíû, 1832 840.000 ãóäàìæ-1, www. Õè÷ýýëèéí 5 áàéðòàé, Ãàäààä /ÌÓÈÑ/ Ìîíãîë õýë ñî¸ëûí, Ãàäààä 489 num.edu.mn îþóòíû äîòóóð áàéðàíä 160 õýë ñî¸ëûí, Íèéãìèéí îþóòàí, äîòîîä îþóòíû 4-í øèíæëýõ óõààíû, áàéðàíä 1200 îþóòàí õ¿ëýýí Õóóëüç¿éí, Ýäèéí çàñãèéí, àâàõ õ¿÷èí ÷àäàëòàé Õèìèéí ôàêóëüòåò êîìïüþòåð, ìýäýýëëèéí òåõíîëîãèéí, Ìàòåìàòèê, Îðîé, ý÷íýý àíãèòàé. 12 ñòàòèñòèêèéí, Ìîíãîë á¿ðýëäýõ¿¿í ñóðãóóëüòàé, ñóäëàëûí, Áàéãàëèéí 0 õè÷ýýëèéí 7, îþóòíû 5 äîòóóð ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ 9831 óõààíû, Ä¿ðñëýõ óðëàã, ÓÁ, ÑÁÄ¿¿ðýã áàãà áàéðòàé, Õîâä àéìãèéí ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ 696 Òåõíîëîãèéí, Áàãøèéí, òîéðóó-14, www. áèåèéí òàìèðûí äýýä ñóðãóóëü, ÈÕ ÑÓÐÃÓÓËÜ Áîëîâñðîë ñóäëàëûí, msue.edu.mn àðõàíãàé, Áàÿíºëãèé àéìàã /ÌÓÁÈÑ/ Ôèçèê, ãàäààä õýëíèé, 204 äàõü, áàãøèéí êîëëåæèóä Ñóðãóóëèéí ºìíºõ íü òóñ ñóðãóóëèéí õàðúÿàíä áîëîâñðîëûí, Ò¿¿õ áàãòäàã. íèéãìèéí óõààíû Ý÷íýý àíãèòàé. Îþóòíû äîòóóð áàéðòàé. Òóñ ñóðãóóëèéí Õºãæìèéí óðëàãèéí 0 õàðúÿàíä Ä¿ðñëýõ óðëàãèéí ÑÎ¨Ë ÓÐËÀÃÈÉÍ ôàêóëüòåò, Òåàòðèéí ÓÁ, ×Ä¿¿ðýã, Áàãà 1111 650.000- äýýä ñóðãóóëü, Ñî¸ëûí äýýä ÈÕ ÑÓÐÃÓÓËÜ óðëàãèéí ôàêóëüòåò, Ñî¸ë òîéðóó-26, www. 107 850.000 ñóðãóóëü, õºãæèì á¿æãèéí /ÑÓÈÑ/ óðëàãèéí óäèðäëàãèéí muca.mn 40 êîëëåæ, Çàâõàí àéìàã äàõü ôàêóëüòåò õºãæèì á¿æãèéí êîëëåæ áàéãààä áèå äààñàí Áàòëàí õàìãààëàõûí óäèðäëàãûí àêàäåìè, ÁÀÒËÀÍ Áàòëàí õàìãààëàõ ýðäýì 0 ÓÁ, ÁÇÄ¿¿ðýã, ÕÀÌÃÀÀËÀÕÛÍ øèíæèëãýýíèé õ¿ðýýëýí, 2186 Óëààíõóàðàí Ý÷íýý àíãèòàé ÈÕ ÑÓÐÃÓÓËÜ Óäèðäëàãà òåõíîëîãèéí 91 www.dum.mn /ÁÕÈÑ/ äýýä, Öýðãèéí äýýä, 56 Àõëàã÷èéí, Öýðãèéí õºãæìèéí Ìàë ýìíýëýã áèîòåõíîëîãèéí, Áèîëîãèéí íººöèéí ժĪª ÀÆ 0 Ý÷íýý àíãèòàé. Îþóòíû 4 ìåíåæìåíòèéí, ÓÁ, ÕÓÄ¿¿ðýã, ÀÕÓÉÍ ÈÕ 7488 585.000- äîòóóð áàéðòàé. Êàìïóñ Èíæåíåðèéí, Çàéñàí-153, www. ÑÓÐÃÓÓËÜ / 1120 810.000 õýëáýðýýð õºãæèæ áàéãà Àãðîáèîëîãèéí, Ýäèéí msua.edu.mn ÕÀÀÈÑ/ 285 ñóðãóóëü çàñàã, áèíåñèéí, Áàéãàëèéí óõààíû, Ýêîëîãè òåõíîëîãè õºãæëèéí 26 ÎÞÓÒÀÍ 2009
  • 25. ØÈÍÝ ÎÞÓÒÍÛ ÀÍÕÀÀÐÀËÄ Àíãëè, Õÿòàä, Ñîëîíãîñ, ßïîí õýëíèé áàãø îð÷óóëàã÷, Ñýòã¿¿ë÷, Áèçíåñèéí ýðõ ç¿é, ÎÓ-í 0 îðîéí àíãèòàé, îþóòíû 1 ÓÁ, ÑÁÄ¿¿ðýã, կ̯¯ÍËÝÃÈÉÍ ýðõ ç¿é, Íÿáî á¿ðòãýë, äîòóóð áàéðòàé. Îþóòíû 840.000- Òºðèéí îðäíû ÓÕÀÀÍÛ ÈÕ Ñàíõ¿¿ãèéí óäèðäëàãà, 2790 õîòõîíä áàéðëàëòàé. Õýâëýõ 1200.000 ç¿¿í õîéíî, www. ÑÓÐÃÓÓËÜ /ÕÈÑ/ Àÿëàë æóóë÷ëàëûí 546 ¿éëäâýðòýé. Ñàëáàð 3 humanities.mn ìåíåæìåíò, ÎÓ-ûí 62 ñóðãóóëüòàé õóäàëäààíû ìåíåæìåíò, Òºðèéí çàõèðãààíû óäèðäëàãà Áàðèëãûí èõæåíåðèéí, Êîìïüþòåðèéí òåõíèê, Ìåíåæìåíòèéí, Õ¿íñíèé áèîòåõíîëîãèéí, Ãàäààä Á¿ðýëäýõ¿¿í 13 ñóðãóóëü, ØÈÍÆËÝÕ õýëíèé, Ãåîëîãèéí, Äàðõàí, Îðõîí, ªâºðõàíãàé, 0 ÓÕÀÀÍ ¯éëäâýðëýëèéí òåõíîëîãè, ÓÁ, ÑÁÄ¿¿ðýã, Áàãà Ñ¿õáààòàðò ñàëáàð ñóðãóóëüòàé. 21382 ÒÅÕÍÎËÎÃÈÉÍ Äèçàéíû, Ìåõàíèê òîéðóó-34, www. Õè÷ýýëèéí 7 áàéð, îþóòíû 5 1502 ÈÕ ÑÓÐÃÓÓËÜ èíæåíåðèéí, Óóë óóðõàéí, must.edu.mn äîòóóð áàéðòàé. Ìàíàé óëñûí 685 /ØÓÒÈÑ/ Ýð÷èì õ¿÷íèé èíæåíåðèéí, õàìãèéí îëîí îþóòàíòàé Ìàòåìàòèêèéí, ñóðãóóëü. Ìàòåðèàëûí òåõíîëîãèéí, Õ¿ì¿¿íëýãèéí, Õîëáîî, ìýäýýëëèéí òåõíèêèéí Àíàãààõ óõààíû ñóðãóóëü, Óëàìæëàëò àíàãààõûí Îðîé, ý÷íýý àíãèòàé, ÝЯ¯Ë ÌÝÍÄÈÉÍ ñóðãóóëü, Í¿¿ð àì ñóäëàëûí 1205 ÓÁ, ÑÁÄ, Á¿ðýëäýõ¿¿í 7 ñóðãóóëü, ØÈÍÆËÝÕ ñóðãóóëü, Ýì ç¿éí ñóðãóóëü, 4286 600,000- ×îéäîãèéí Ñ¿õáààòàð, Ãîâü-Àëòàé, ÓÕÀÀÍÛ ÈÕ Íèéãìèéí ýð¿¿ë ìýíäèéí 637 750.000 ãóäàìæ-3, www. Äîðíîãîâü, Äàðõàí-Óóë àéìàãò ÑÓÐÃÓÓËÜ / ñóðãóóëü, Áèîàíàãààõûí 203 hsum.edu.mn õàðúÿà ñóðãóóëüòàé. Îþóòíû 2 ÝÌØÓÈÑ/ ñóðãóóëü, Ñóâèëàõóéí âîòóóð áàéðòàé ñóðãóóëü Òºðèéí çàõèðãàà, ÓÁ, ÕÓÄ¿¿ðýã, 0 Ǻâõºí äýýä áîëîâñðîëòîé Íèéãìèéí óõààí, Îðãèë ðàøààí ÓÄÈÐÄËÀÃÛÍ 30 õ¿í ìýðãýæèë äýýøë¿¿ëýí Ýäèéí çàñàã, áèçíåñèéí ñóâèëàëûí ç¿¿í ÀÊÀÄÅÌÈ 294 ñóðàëöäàã òºäèéã¿é äîòóóð óäèðäëàãà, ìåíåæìåíòèéí òàëä, www.aom. 70 áàéðòàé. ìýðãýæë¿¿ä edu.mn 0 Õîâä àéìàã, Óðüä íü ÓÁÈÑ, ÌÓÈÑ-èéí Íèéãìèéí óõààí, ãàäààä ÕÎÂÄ ÈÕ 2223 Æàðãàëàíò ñóì, õàðúÿàíä áàãøèéí äýýä õýë, Áàéãàëèéí óõààí, ÑÓÐÃÓÓËÜ 140 01-432-22038, ñóðãóóëü ãýæ áàéñàí. Ý÷íýý àÿëàë æóóë÷ëàë, 15 01-432-22500 àíãèòàé 0 ÓËÀÀÍÁÀÀÒÀÐÛÍ 2195 384.000- Ý÷íýý áîëîí îðîéí àíãèóäòàé. ÈÕ ÑÓÐÃÓÓËÜ Ýäèéí çàñàã, ãàäààä õýë ÓÁ, ÁÇÄ¿¿ðýã, 134 550.000 Îþóòíû äîòóóð áàéðòàé. /ÓÁÈÑ/ 47 ÒªÐÈÉÍ ªÌ×ÈÉÍ ÄÝÝÄ ÑÓÐÃÓÓËÜ, ÊÎËËÅÆ Äèïëîì, Æèëèéí Ñóðãóóëèéí á¿òýö Áàêàëàâð, Ñóðãóóëèéí íýð òºëáºð Õàÿã, óòàñ, âåá Òàéëáàð ìýðãýæëèéí ÷èãëýë Ìàãèñòð, /ìÿí.òºã/ Äîêòîð 0 Ãààëèéí åðºíõèé ãàçðûí ÓÁ, ÑÁÄ¿¿ðýã, 76 õàðúÿà ñóðãóóëü, Ãààëèéí ÃÀÀËÜ ÝÄÈÉÍ Ãààëèéí óäèðäëàãà, ýðõ ç¿é, Äàø÷îéëîí 21 ÷èãëýëèéí äýýä áîëîâñðîëòîé ÇÀÑÃÈÉÍ ÄÝÝÄ îëîí óëñûí ýäèéí çàñãèéí õèéäèéí õîéíî, õ¿ì¿¿ñèéã 2.5 æèë ñóðàëöóóëàí ÑÓÐÃÓÓËÜ õàðèëöàà www.ecustoms. ìýðãýæèë äýýøë¿¿ëýí ººðèéí 0 mn àæëûí áàéðàíä àæèëëóóëäàã. 0 ÄÈÇÀÉÍ Áàðèëãà àðõèòåêòóð Õóâöàñ, èíòåðüåð, ãðàôèê 137 ÓÐËÀÃÈÉÍ ÄÝÝÄ 500.000 ÓÁ, ÕÓÄ¿¿ðýã, êîðïîðàöèéí õàðúÿààíä ¿éë äèçàéí, àðõèòåêòóð 0 ÑÓÐÃÓÓËÜ àæèëëàãàà ÿâóóëäàã. 0 Ñîíãîäîã óðàí çóðàã, įÐÑËÝÕ ÓÁ, ×Ä¿¿ðýã, Áàãà ÑÓÈÑ-èéí õàðúÿà ñóðãóóëü õýðýãëýýíèé ÷èìýãëýõ ÓÐËÀÃÈÉÍ ÄÝÝÄ 531 650.000 òîéðóó-26, ÑÓÈÑ- áºãººä íýã áàéðàíä óðëàã, ñîíãîäîã ÷èìýãëýõ ÑÓÐÃÓÓËÜ èéí áàéðàíä áàéðëàäàã. óðëàã ÎÞÓÒÀÍ 2009 27
  • 26. ØÈÍÝ ÎÞÓÒÍÛ ÀÍÕÀÀÐÀËÄ Êèíî óðëàãèéí òºðºë 0 ÓÁ, ÁÇÄ¿¿ðýã, á¿ðèéí ìýðãýæèë, ÊÈÍÎ ÓÐËÀÃÈÉÍ 552 Êèíî ¿éëäâýðèéí Õè÷ýýëèéí ººðèéí áàéðòàé. ò¿¿íýýñ ãàäíà ñýòã¿¿ë÷, 585.000 ÄÝÝÄ ÑÓÐÃÓÓËÜ 11 õóó÷èí áàéð, Îþóòíû 1 áàéðòàé. äóóíû íàéðóóëàã÷ààð 0 www.kuds.mn ìýðãýæèëòýí áýëòãýäýã ÑÀÍÕ¯¯ ÝÄÈÉÍ Ìåíåæìåíòèéí õóâü÷ëàëä ÇÀÑÃÈÉÍ ÄÝÝÄ Ñàíõ¿¿, áèçíåñ, 0 ÓÁ, ÁÇÄ¿¿ðýã, õàìðàãäñàí. Îðîé, ý÷íýý ÑÓÐÃÓÓËÜ ìåíåæìåíòèéí, /ÎÓ/ 2586 1200.000- Àðñëàíòàé àíãèòàé. Õè÷ýýëèéí ººðèéí /ìåíåæìåíòèéí á¿õ òºðëèéí ìýðãýæëýýð 579 1670.000 ã¿¿ðíèé äýðãýä, áàéð. Îþóòíû 1 äîòóóð õóâü÷ëàëä áýëòãýäýã 0 www.ife.edu.mn áàéðòàé. õàìðàãäñàí/ Ñî¸ë óðëàãèéí óäèðäëàãà, 198 Íîìûí ñàí, Ò¿¿õ, Àðõèâ, Ý÷íýý àíãèòàé, ÑÓÈÑ-èéí ÑΨËÛÍ ÄÝÝÄ 722 546.000- ÓÁ, ×Ä¿¿ðýã, Òºâ ìóçåé, àÿëàë æóóë÷ëàëûí õàðúÿà ñóðãóóëü, îþóòíû 1 ÑÓÐÃÓÓËÜ 17 726.000 ãàë êîìàíäûí àðä êîìïüþòåðèéí ãðàôèê, äîòóóð áàéðòàé 0 äèçàéí, äóó õºãæìèéí áàãø ÓÁ, ÁÃÄ¿¿ðýã, 14-ð Ðàäèî, òåëåâèçèéí ÐÀÄÈÎ õîðîî, ìîíãîë ñýòã¿¿ë÷, íàéðóóëàã÷, 432.000- Õè÷ýýëèéí ººðèéí áàéðòàé. ÒÅËÅÂÈÇÈÉÍ 553 òåëåâèçèéí îïåðàòîð, õºòëºã÷, 670.000 Îþóòàí òåàòðòàé. ÄÝÝÄ ÑÓÐÃÓÓËÜ áàéðíû àðä www. èíæåíåíð rtds.mn Áàãà àíãèéí áàãø, çóðàã 2006 îí õ¿ðòýë ÌÓÁÈÑ- óðëàë, ìàòåìàòèê, àíãëè, Äîðíîä àéìàã, èéí õàðúÿà Áàãøèéí êîëëåæ ÄÎÐÍÎÄ ÄÝÝÄ îðîñ, õÿòàä, ñîëîíãîñ, 944 ×îéáàëñàí õîò, áàéñàí. Äîðíîä ìîíãîëûí ÑÓÐÃÓÓËÜ õýëíèé îð÷óóëàã÷ áàãø, www.dornod.mn äýýä ñóðãóóëü ãýñýí äàâõàð íèéãìèéí àæèëòàí íýðòýé. Ìîíãîëûí òºìºð çàìûí Ҫ̪РÇÀÌÛÍ Òºìºð çàìûí ìýðãýæëèéí 450.000- ÓÁ, ÁÃÄ¿¿ðýã, õàðúéà, ý÷íýý àíãè, 782 ÄÝÝÄ ÑÓÐÃÓÓËÜ áîëîâñîí õ¿÷èí 550.000 www.mrwi.mn ìýðãýæëèéí ñóðãàëòûí òºâòýé. Îþóòíû 1 äîòóóð áàéðòàé. 0 ÕÈËÈÉÍ ÓÁ, ÁÃÄ¿¿ðýã, 4- Öýðãèéí áîëîí ýíãèéíýýð Öýðãèéí ìýðãýæë¿¿ä áîëîí 1089 300.000 ÖÝÐÃÈÉÍ ÄÝÝÄ ð ÖÑ-ûí õîéíî, ìýðãýæèëòýí áýëòãýäýã. Ý÷íýý ýðõ ç¿é÷-õóóëü÷ /ýíãèéí/ 20 òºãðºã ÑÓÐÃÓÓËÜ www.bti.mn àíãèòàé 0 Ýäèéí çàñàã, íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýë, õóäàëäàà ÓÁ, ÑÁÄ¿¿ðýã, Îðîéí ý÷íýý àíãèòàé, 0 ÕÓÄÀËÄÀÀ àÿëàë æóóë÷ëàë, çî÷èä Îþóòíû ãóäàìæ, Áàÿíõîíãîðò ñàëáàð 2331 480.000- ¯ÉËÄÂÝÐËÝËÈÉÍ áóóäàë, çîîãèéí ãàçàð, Ñïîðòûí òºâ ñóðãóóëüòàé. Îþóòíû 1 111 700.000 ÄÝÝÄ ÑÓÐÃÓÓËÜ ðåêëàì ñóðòàë÷èëãààíû îðäíû ç¿¿í òàëä, äîòóóð áàéðòàé, õè÷ýýëèéí 2 0 ìåíåæìåíò, áèçíåñèéí www.icb.edu.mn áàéðòàé. ýðõ ç¿é ÓÁ, ÁÃÄ¿¿ðýã, ÑÓÂÈËÀÕÓÉÍ Ýì ç¿é÷, àíàãààõûí 450.000- Íýãäñýí 3-ð Îðîé, ý÷íýý àíãèòàé, ÝÌØÓÈÑ- 1850 ÑÓÐÃÓÓËÜ ñóâèëãàà 490.000 ýìíýëýãèéí ç¿¿í èéí õàðúÿàíä áàãòäàã. õîéíî áàéðëàäàã. 57 ÓÁ, ÁÇÄ¿¿ðýã, ÖÀÃÄÀÀÃÈÉÍ 1662 Ý÷íýý áîëîí îðîéí àíãèóäòàé. Õóóëü, ýðõ ç¿é 520.000 Õèë÷íèé ãóäàìæ, ÀÊÀÄÅÌÈ 100 Îþóòíû äîòóóð áàéðòàé. www.map.edu.mn 22 ÒÀÃÍÓÓËÛÍ 0 ÅЪÍÕÈÉ 342 Ý÷íýý àíãèòàé. Ǻâõºí Ýðõ ç¿é÷ 400.000 ÓÁ, ÑÁÄ¿¿ðýã, ÃÀÇÐÛÍ 35 çàõèëãààð ñóðãàäàã. ÑÓÐÃÓÓËÜ 0 ÒªÐÈÉÍ ªÌ×ÈÉÍ ÈÕ, ÄÝÝÄ ÑÓÐÃÓÓËÜ, ÊÎËËÅÆÈÓÄÛÍ ÎÐÎÍ ÍÓÒÀà ÄÀÕÜ ÑÀËÁÀÐ ÑÓÐÃÓÓËÈÓÄ Äèïëîì, Æèëèéí Ñóðãóóëèéí á¿òýö Áàêàëàâð, Ñóðãóóëèéí íýð òºëáºð / Õàÿã, óòàñ, âýá Òàéëáàð ìýðãýæëèéí ÷èãëýë Ìàãèñòð, ìÿí.òºã/ Äîêòîð Ìîíãîë õýë, óðàí çîõèîë, Àðõàíãàé àéìàã, ÌÓÁÈÑ-èéí ìàòåìàòèê, ìýäýýëýë ç¿é, îþóòíû 1 äîòóóð áàéðòàé, Ýðäýíýáóëãàí õàðúÿà Áàãøèéí àíãëè îðîñ, ìîíãîë õýëíèé 1695 áàðóóí á¿ñèéí áàãø ñóì 1-ð áàã 0133- êîëëåæ /Àðõàíãàé/ áàãø, áàãà àíãèéí áàãø, ìýðãýæèëòýí áýëòãýäýã. 31123, 99332288 íèéãìèéí àæèëòàí 28 ÎÞÓÒÀÍ 2009
  • 27. ØÈÍÝ ÎÞÓÒÍÛ ÀÍÕÀÀÐÀËÄ ÌÓÁÈÑ-èéí Õîâä Õîâä àéìàã, îþóòíû 1 äîòóóð áàéðòàé, äàõü áèåèéí Áèåèéí òàìèðûí áàãø, Æàðãàëàíò ñóì, áàðóóí á¿ñèéí áèåèéí 107 òàìèðûí ñàëáàð äàñãàëæóóëàã÷ 01432-23065, òàìèðûí áàãø ìýðãýæèëòýí ñóðãóóëü 99439006 áýëòãýäýã. Öýöýðëýãèéí áàãà àíãèéí ÌÓÁÈÑ-èéí Áàÿí-ªëãèé áàãø, êàçàê õýë, óðàí õàðúÿà Áàãøèéí àéìàã, ªëãèé ñóì Ý÷íýý ñóðãàëòòàé, îþóòíû 1 çîõèîë, Ìîíãîë õýë, 752 êîëëåæ /Áàÿí- 01-442-22582, äîòóóð áàéðòàé. ìàòåìàòèê, íèéãìèéí ªëãèé/ 99422552 óõààí Ýäèéí çàñàã áèçíåñèéí Çàâõàí àéìàã, Ý÷íýý ñóðãàëòòàé, îþóòíû 1 ÌÓÈÑ-èéí õàðúÿà óäèðäëàãà, íÿ-áî, Óëèàñòàé ñóì, äîòóóð áàéðòàé. Áàðóóí á¿ñèéí Ýäèéí çàñãèéí 817 ñàíõ¿¿, áàíê, ìàðêåòèíã, 01-462-22233, áàíê ñàíõ¿¿ãèéí ìýðãýæèëòýí êîëëåæ /Çàâõàí/ ìåíåæìåíò 99860076 áýëòãýäýã ñóðãóóëü Îðõîí àéìàã, ÌÓÈÑ-èéí õàðúÿà Ý÷íýý àíãèòàé, Òóðê îþóòíóóä Ãàäààä õýë, áàãø, ýäèéí Ýðäýíýò õîò, Îðõîí àéìàã äàõü 1706 ñóðàëöäàã, îþóòíû 1 äîòóóð çàñàã, íÿáî, áàíê ñàíõ¿¿ 01352-23621, ñàëáàð ñóðãóóëü áàéðòàé 99359931 Õîâä àéìàã, ÕÀÀÈÑ-èéí 266 Æàðãàëàíò ñóì, õàðúÿà Àëòàéí պ人 àæ àõóéí á¿õ 0 Äèïëîìûí ñóðãàëòòàé. Îþóòíû 0143-23092, á¿ñèéí ñàëáàð ìýðãýæëýýð 0 1 äîòóóð áàéðòàé. 99432212, ñóðãóóëü 0 99705901 ÕÀÀÈÑ-èéí Îðõîí àéìàã, Ýäèéí çàñàã ìàðêåòèíã, õàðúÿà Îðõîí Áàÿí-ªíäºð ñóì, ìåíåæìåíò, íÿáî, àæ àõóé, 495 Îþóòíû 1 äîòóóð áàéðòàé. àéìàã äàõü ñàëáàð 01352-25803, ìàë ç¿é, èíæåíåð-áàãø ñóðãóóëü 99368185 ÕÀÀÈÑ- èéí õàðúÿà Äàðõàí-Óóë àéìàã 0 Óðãàìàë, ãàçàð պ人 àæ àõóéí á¿õ Äàðõàí ñóì, 13-ð Äàðõàíû õºäºº àæ àõóéí èõ 1377 òàðèàëàíãèéí ìýðãýæèë, ýäèéí çàñàã, áàã, 01372-24132, ñóðãóóëü ãýæ íýðëýãääýã. Ý÷íýý 40 ñóðãàëò ýðäýì ñàíõ¿¿, ìåíåæìåíò 99379692, www. àíãèòàé. 0 øèíæèëãýýíèé aud,mn õ¿ðýýëýí Îðõîí àéìàã, ØÓÒÈÑ- Òåõíèê òåõíîëîãè, ìàøèí 01352-73421, “Ýðäýíýò” ¿éëäâýðèéí äýðãýäýõ èéí õàðúÿà ìåõàíèçì, áàðèëãà, õ¿íñ, 1099 01352-73418, Ø.Îòãîíáèëýãèéí íýðýìæèò Òåõíîëîãèéí êîìïüþòåð, ìýäýýëýë ç¿é 99351418, www. Òåõíîëîãèéí ñóðãóóëü ñóðãóóëü /Îðõîí/ techinst.edu.mn ØÓÒÈÑ- Äàðõàí-Óóë àéìàã èéí õàðúÿà Òåõíèê òåõíîëîãè, ìàøèí 01372-24455, Òåõíîëîãèéí ìåõàíèçì, áàðèëãà, õ¿íñ, 2000 Îþóòíû 1 äîòóóð áàéðòàé. 99371294, www. ñóðãóóëü /Äàðõàí- êîìïüþòåð, ìýäýýëýë ç¿é dats.edu,mn Óóë/ ªâºðõàíãàé ØÓÒÈÑ- Õ¿íñ, θäëûí òåõíîëîãè, àéìàã, Àðâàéõýýð èéí õàðúÿà çàãâàð çîõèîí á¿òýýã÷, ñóì, 5-ð áàã, Òåõíîëîãèéí 702 ñàíõ¿¿, ìåíåæìåíò, àíãëè 01322-22089, ñóðãóóëü / õýë 99328508, www. ªâºðõàíãàé/ tsu.edu.mn ØÓÒÈÑ- èéí õàðúÿà Êîìïüþòåð, òåõíîëîãè, Ñ¿õáààòàð àéìàã, Øàòàëñàí ñóðãàëòòàé Òåõíîëîãèéí ñàíõ¿¿, ìåíåæìåíò, òºðèéí 281 99519202, www. ìýðãýæëèéí ñóðãàëòûí òºâ ñóðãóóëü / çàõèðãàà tss.edu.mn Ñ¿õáààòàð/ ÝÌØÓÈÑ-èéí Èõ ýì÷, ñóâèëàã÷, áàãà ýì÷, 0 Ãîâü-Àëòàé Îþóòíû 1 äîòóóð áàéðòàé. õàðúÿà Àíàãààõ ýì íàéðóóëàã÷, óëàìæëàëò 597 àéìàã, Àëòàé ñóì, Áàðóóí á¿ñèéí ýìíýëýãèéí óõààíû êîëëåæ ýì÷èëãýý, ýõ áàðèõ áàãà 568 01-482-23491, äóíä áàãà øàòíû ìýðãýæèëòýí /Ãîâü-Àëòàé/ ýì÷ 0 24993, 99887725 áýëòãýäýã. ÝÌØÓÈÑ-èéí 0 Ñóâèëàõóéí óõààí, ýì Äàðõàí-Óóë àéìàã, õàðúÿà Àíàãààõ 1082 íàéðóóëàã÷, óëàìæëàëò 01372-27734, Îþóòíû 1 äîòóóð áàéðòàé. óõààíû êîëëåæ 261 àíàãààõ óõààí 99379902 /Äàðõàí-Óóë/ 0 ÎÞÓÒÀÍ 2009 29
  • 28. ØÈÍÝ ÎÞÓÒÍÛ ÀÍÕÀÀÐÀËÄ ÝÌØÓÈÑ-èéí 0 Äîðíîãîâü àéìàã, õàðúÿà Àíàãààõ Èõ ýì÷, ñóâèëàã÷, áàãà ýì÷, 321 Øàòàëñàí ñóðãàëòòàé. Îþóòíû Ñàéíøàíä ñóì, óõààíû êîëëåæ ýõ áàðèã÷, ýì íàéðóóëàã÷ 629 1 äîòóóð áàéðòàé. 02-1522-52754 /Äîðíîãîâü/ 0 Áàÿíõîíãîð Õ¯ÄÑ-èéí Íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýë, àéìàã, 01442- ñàëáàð ñóðãóóëü õóäàëäàà, çî÷èä áóóäàë, 226 Ý÷íýý ñóðãàëò ÿâóóëäàã. 22531, www.icb. /Áàÿíõîíãîð/ çîîãèéí ãàçðûí ìåíåæìåíò edu.mn ÒªÐÈÉÍ ªÌ×ÈÉÍ ØÀÒÀËÑÀÍ ÑÓÐÃÀËÒÒÀÉ ÊÎËËÅÆ, ÌÝÐÃÝÆËÈÉÍ ÑÓÐÃÀËÒ ¯ÉËÄÂÝÐËÝËÈÉÍ ÒªÂ Äèïëîì, Æèëèéí Ñóðãóóëèéí á¿òýö Áàêàëàâð, Ñóðãóóëèéí íýð òºëáºð Õàÿã, óòàñ, âýá Òàéëáàð ìýðãýæëèéí ÷èãëýë Ìàãèñòð, /ìÿí.òºã/ Äîêòîð Äèïëîì, áàêàëàâðûí ÓÁ, ÁÃÄ¿¿ðýã, ñóðãàëòòàé. Îðîéí àíãèòàé, Áàðèëãà, àðõèòåêòóðûí á¿õ Áàðóóí 4-í çàì, Áàðèëãûí êîëëåæ 980 400 ìýðãýæëèéí øàòàëñàí ÷èãëýëýýð 322723, 322635 ñóðãàëòòàé. Îþóòíû 1 äîòóóð www.bc.mn áàéðòàé. Áàêàëàâðûí ñóðãàëòòàé, Óðüä Ìåõàíèê, î¸äîë, ÓÁ, ÕÓÄ¿¿ðýã, íü õºíãºí õ¿íñíèé ÒÌÑ, Ìîíãîë- àøèãëàëòûí èíæåíåð, Öàãààí õààëãàíû 240.000- òåõíèêóì áàéñàí. Îþóòíû Ñîëîíãîñûí Êîìïüþòåð, íýõìýë, 262 ýãö àðä, 342911, 340.000 äîòóóð áàéðòàé. ܺâ àéìãèéí òåõíèêèéí êîëëåæ íîîñ íîîëóóð, ìîä 342856, Áàÿí÷àíäìàíüä õàðêÿà áîëîâñðóóëàõ, äèçàéí www.mktc.mn ñóðãóóëüòàé. Ä¿ðñëýõ óðëàã, ãîî ÓÁ, ÑÁÄ¿¿ðýã, Ðàæèâ Ãàíäèéí Äèïëîì, áàêàëàâðûí ç¿é, êîìïüþòåð, Àõóé Èõ ñóðãóóëèéí íýðýìæèò ñóðãàëòòàé. Ìýðãýæëèéí ¿éë÷èëãýý, õºíãºí õ¿íñ,, 114 450.000 ãóäàìæ, 32-ûí ¯éëäâýð, óðëàëûí øàòàëñàí ñóðãàëòòàé. Îþóòíû íèéòèéí àæàõóé, ãýðýë òîéðîã õ¿ðýõ çàìä ñóðãóóëü 1 äîòóóð áàéðòàé. çóðàã 350209 Óâñ àéìàã, պ人 àæ àõóéí ìàøèí Óëààíãîì ñóì, Óëààíãîì êîëëåæ ìåõàíèçì, õºíãºí õ¿íñíèé Øàòàëñàí ñóðãàëòòàé. 164 290 01452-23473, /Õîâä/ ¿éëäâýð, áèçíåñ, ýäèéí Áàêàëàâðûí ñóðãàëòòàé. 99452959, çàñàã, ãàäààä õýë îð÷óóëàã÷ 99454515 Õóó÷íààð Äàðõàíû Öàõèëãààí äóëààí, ïîëèòåõíèêóì. Äèïëîì, Äàðõàí-Óóë àéìàã, Òåõíèêèéí êîëëåæ óóë óóðõàé, ãåîëîãè, áàêàëàâðûí ñóðãàëòòàé. 1295 315 01372-327234, /Äàðõàí-Óóë/ ìåíåæìåíò, ýäèéí çàñàã Ý÷íýý àíãòàé. Áîð ºíäºðò óóë 23760, 99379687 õ¿íñíèé ¿éëäâýð óóðõàéí ñàëáàð ñóðãóóëüòàé. Îþóòíû 1 äîòóóð áàéðòàé. Òåõíèê ÓÁ, ÁÃÄ¿¿ðýã, 3-ð Òåõíèê òåõíîëîãèéí á¿õèé 170.000- òåõíîëîãèéí 494 ýìíýëýãèéí ç¿¿í ë ÷èãëýëýýð 570.000 êîëëåæ òàëä, www.ttc.mn ÓÁ, ÑÁÄ¿¿ðýã, Áàêàëàâðûí ñóðãàëòòàé. Õºãæèì á¿æãèéí 230.000- Ñî¸ë óðëàã 258 11-ð õîðîîëîëûí Øàòàëñàí ñóðãàëòòàé. Îþóòíû êîëëåæ 350.000 óðä, 1 äîòóóð áàéðòàé. Òºëáºðã¿é Çàâõàí àéìàã, Õºãæèì á¿æãèéí /äèïëîìûí Äèïëîìûí ñóðãàëòòàé. Äóó÷èí á¿æèã÷èí, Óëèàñòàé õîò, êîëëåæèéí ñàëáàð 93 ñóðãàëò Øàòàëñàí ñóðãàëòàé. ÑÓÈÑ- õºãæèì÷èí, óðàí çóðàã 01462-21167, ñóðãóóëü /Çàâõàí/ 250.000- èéí õàðúÿà ñóðãóóëü 99790125 280.000/ 0 Õ¿íñíèé ÓÁ, ÕÓÄ¿¿ðýã, Áàêàëàâðûí ñóðãàëòòàé. Õ¿íñíèé ñàëáàðûí áîëîí 699 òåõíîëîãèéí 420.000 www.foodtech. Îðîéí àíãèòàé. Îþóòíû 1 ¿éë÷èëãýýíèé ìýðãýæë¿¿ä 11 êîëëåæ edu.mn äîòóóð áàéðòàé. 0 30 ÎÞÓÒÀÍ 2009
  • 29. ØÈÍÝ ÎÞÓÒÍÛ ÀÍÕÀÀÐÀËÄ ÒªÐÈÉÍ ÁÓÑ ªÌ×ÈÉÍ ÈÕ ÑÓÐÃÓÓËÜ Äèïëîì, Æèëèéí Ñóðãóóëèéí á¿òýö Áàêàëàâð, Ñóðãóóëèéí íýð òºëáºð Õàÿã, óòàñ, âåá Òàéëáàð ìýðãýæëèéí ÷èãëýë Ìàãèñòð, /ìÿí.òºã/ Äîêòîð ÓÁ, ÕÓÄ¿¿ðýã, Õýë øèíæëýëèéí ñóðãóóëü, Óëààíáààòàð õè÷ýýëèéí áàéð, 120 îþóòàí Àÿëàë æóóë÷ëàë, ýäèéí 0 õèâñ êîìïàèàñ õ¿ëýýí àâàõ õ¿÷èí ÷àäàëòàé. ÎÐÕÎÍ ÈÕ çàñãèéí ñóðãóóëü, õóóëü 1684 300.000- óðàãø, 70110657, Çàâõàí àéìàãò ñàëáàð ÑÓÐÃÓÓËÜ ç¿éí ñóðãóóëü, íàðèéí 38 690.000 341276, 342697, ñóðãóóëüòàé. Ý÷íýý îðîé áè÷ãèéí äàðãà, õýëìýð÷èéí 8 342696, www. ñóðãàëò ÿâóóëäàã. ñàëáàð orkhon.edu.mn ÓÁ, ÁÇÄ¿¿ðýã, Æóêîâûí ìóçåéí Õ¿ì¿¿íëýãèéí ñóðãóóëü, 0 ÓÈÕ-ûí ãèø¿¿í Ä.Îþóíõîðîë ç¿¿í òàëä, 458635, ÎÒÃÎÍÒÝÍÃÝÐ ÈÕ Õóóëü ç¿éí ñóðãóóëü, 2093 650.000- ¿¿ñãýí áàéãóóëñàí. Õè÷ýýëèéí 453933, www. ÑÓÐÃÓÓËÜ Ýäèéí çàñàã áèçíåñèéí 56 700.000 3 áàéðòàé. Ý÷íýý îðîéí otgontenger.edu. óäèðäëàãûí äýýä ñóðãóóëü 6 ñóðãàëò ÿâóóëäàã. mn, www.dats. edu.mn Õóóëü ç¿éí ñóðãóóëü, ×èíãýñ òóð àÿëàë æóóë÷ëàëûí ñóðãóóëü, Ìàòåìàòèê, ìýäýýëýë òåõíîëîãèéí Õàìãèéí îëîí îþóòàíòàé ñóðãóóëü, Ýäèéí çàñàã, 0 ÓÁ, ÁÇÄ¿¿ðýã, õóâèéí èõ ñóðãóóëü, 2 ÈÕ ÇÀÑÀà ÈÕ íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýëèéí 6264 750 äîëëàð, 455736, 457771, öîãöîëáîð, õè÷ýýëèéí 8 ÑÓÐÃÓÓËÜ ñóðãóóëü, ×èíðèñ Ñîîñý 121 580.000, 458545, www. áàéðòàé, îþóòíû áàéð, îëîí óëñûí õàðèëöààíû 15 ikhzasag.edu.mn äýðãýäýý ëèöåé, ÌѯҺâòýé. ñóðãóóëü, ÁÍÕÀÓ-ûí Õýáýéí Ý÷íýý ñóðãàëò ÿâóóëäàã. èõ ñóðãóóëèéí ñàëáàð, ªâºðìîíãîëûí áàãøèéí èõ ñóðãóóëü ÒªÐÈÉÍ ÁÓÑ ªÌ×ÈÉÍ ÄÝÝÄ ÑÓÐÃÓÓËÜ, ÊÎËËÅÆ Áàêàëàâð, Æèëèéí Ñóðãóóëèéí á¿òýö Ñóðãóóëèéí íýð ìàãèñòð, òºëáºð Õàÿã, óòàñ, âåá Òàéëáàð ìýðãýæëèéí ÷èãëýë äîêòîðàíò /ìÿí.òºã/ ÓÁ, ÁÇÄ¿¿ðýã, Ñîëîíãîñûí 100% õºðºí㺠Áèçíåñ ýäèéí çàñàã, 0 Íàðàíòóóë çàõûí îðóóëàëòòàé ñóðãóóëü. Ìàãèñòð ÓËÀÀÍÁÀÀÒÀÐ ñîëîíãîñ ñóäëàë, õýë, 2229 430.000- áàðóóí õîéíî, áýëòãýäýã. ªºðèéí õè÷ýýëèéí ÄÝÝÄ ÑÓÐÃÓÓËÜ êîìúïþòåð, ñóâèëàõóé, ìàë 111 690.000 462026, 462028, 2 áàéðòàé. Îþóòíû 1 äîòóóð àæ àõóé 0 www.ulaanbaatar. áàéð, ñïîðò çààëòàé. Èíòåðíåò edu.mn òºâòýé. Ìàòåìàòèê, Êîìïüþòåðèéí Äàðõàí-Óóë àéìàã ÀÀ ÆÈ ÁÈ èíæåíåð, ïðîãðàìì 206 405.000 01372-34088, Îðîéí àíãèòàé ÊÎËËÅÆ õàíãàìæ 99372288 Áèåèéí òàìèð, áºõ, Òºðºë 0 ÓÁ, ÕÓÄ¿¿ðýã, ÓÈÕ-ûí ãèø¿¿í, äàðõàí ÀÂÀÐÃÀ ÄÝÝÄ á¿ðèéí ñïîðòûí áàãø, 505 460.000- 343392, 342053, àâàðãàÁ.Áàò-Ýðäýíý ¿¿ñãýí ÑÓÐÃÓÓËÜ äàñãàëæóóëàã÷, àðãà ç¿éí 23 490.000 343392, áàéãóóëñàí. Õè÷ýýëèéí áîëîí ìýðãýæë¿¿ä 0 99115607 îþóòíû äîòóóð áàéðòàé. ÓÁ, ÑÁÄ¿¿ðýã 1-ð Êîìïüþòåðèéí òºðºë ÀËÒÀÉ ÄÝÝÄ òºðºõèéí óðä, á¿ðèéí èíæåíåíð, 154 600.000 ªºðèéí õè÷ýýëèéí áàéðòàé. ÑÓÐÃÓÓËÜ 314296, 314297, ïðîãðàìì õàíãàìæ www.altay.edu.mn 0 1250.000- Àíàãààõ óõààíû äîêòîð À× ÄÝÝÄ Ýì÷, àíàãààõ óõààíû 1033 980.000- ÓÁ, ÑÕÄ¿¿ðýã, ïðîôåññîð Í.Áààñàíæàâ ÑÓÐÃÓÓËÜ ìýðãýæèëòýí 16 950.000- 99114566 ¿¿ñãýí áàéãóóëæ óäèðääàã. 2 0 600.000 õè÷óóëèéí áàéðòàé. ÎÞÓÒÀÍ 2009 31
  • 30. ØÈÍÝ ÎÞÓÒÍÛ ÀÍÕÀÀÐÀËÄ ÓÁ, ÑÕÄ¿¿ðýã, ÁÀÐÈËÃÛÍ Àâòî ñóðãóóëèéí ÒÅÕÍÎËÎÃÈÉÍ Áàðèëãà, òåõíîëîãè 444 450 äîëëàð áàéð 634071, Îðîéãîîð ñóðãàëò ÿâóóëäàã. ÊÎËËÅÆ 634473, www. ctcub.in.mn ÓÁ, ÁÇÄ¿¿ðýã, ÁÀÍÊ ÑÀÍÕ¯¯ Íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýë, Áàêàëàâðûí äýýä áîëîí Êèíî ¿éëäâýðèéí ÌÅÍÅÆÌÅÍÒÈÉÍ áàíê ñàíõ¿¿, ýäèéí çàñàã 81 500.000 ìýðãýæëèéí áîëîâñðîë äýðãýä 460205, ÄÝÝÄ ÑÓÐÃÓÓËÜ ìåíåæìåíò îëãîäîã. 460502, 461617 ÓÁ, ÕÓÄ, ßàðìàãèéí Ìîíãîë-Àìåðèêèéí ãýñýí 2-ð áóóäëûí ÁÈÇÍÅÑÈÉÍ ÄÝÝÄ Áèçíåñ, ýäèéí çàñàã, òîäîòãîëòîé. Õè÷ýýëèéí áîëîí 302 360.000 óðä 379166, ÑÓÐÃÓÓËÜ ìåíåæìåíò 200 îþóòíû õ¿÷èí ÷àäàëòàé 379156, www. îþóòíû 1 äîòóóð áàéðòàé. businessinsitute. mn 67 ÓÁ, ÁÃÄ¿¿ðýã, ÁÓÐÕÀÍ ØÀØÍÛ Çóðõàé÷, îòî÷, ìààðàìáà, 174 Èõýíõ îþóòíóóä õºäºº îðîí 520.000 Ãàíäàíòýã÷èíëýí ÄÝÝÄ ÑÓÐÃÓÓËÜ øàøèí ñóäëàà÷ 0 íóòãààñ èðæ ñóðàëöäàã. õèéä, 0 ÓÁ, ÑÁÄ¿¿ðýã, 0 Îëîí óëñûí õàðèëöàà, Ñïîðòûí òºâ ÁÈËÈà ÄÝÝÄ 246 Óäèðäàõ çºâëºëèéí äàðãà Îëîí óëñûí ýäèéí çàñàã, 400.00 îðäíû ç¿¿í òàëä ÑÓÐÃÓÓËÜ 30 Ä.Äîðëèãæàâ. Îðîéí àíãèòàé. ãàäààä õýë, ýðõ ç¿é 321942, www. 0 bilig.mn ÓÁ, ÁÃÄ¿¿ðýã, Ìîíãîë õýðë, ãàäààä 0 Ìîñêâà õýëíèé áàãø, íèéãìèéí ÁÎËÎÂÑÐÎË ÄÝÝÄ 266 ðåñòîðàíû àæèëòàí, ñýòãýë ñóäëàà÷, 400.000 Õè÷ýýëèéí ººðèéí áàéðòàé. ÑÓÐÃÓÓËÜ 33 àðä, 363839, àÿëàë æóóë÷ëàë, 0 99185718, www. áîëîâñðîëûí ìåíåæìåíò bolovsrol.edu.mn ÓÁ, ÁÇÄ¿¿ðýã, 0 Ãàçàð õîëäèíãèéí Îðîéí àíãèòàé. ÃÀÇÀÐ×ÈÍ ÄÝÝÄ Àÿëàë æóóë÷ëàë, óóë 1505 480.000- õàøààíä, 450544, ÑÓÐÃÓÓËÜ óóðõàé, 18 540.000 450735, 450432, 0 www.gazarchin. Îþóòíû 1 äîòóóð áàéðòàé. mn Ãàäààä õýë, àÿëàë Àðõàíãàé àéìàã, Îðîéí àíãèòàé. ÃÓÐÂÀÍ ÒÀÌÈÐ æóóë÷ëàë,Çî÷èä áóóäàë, Ýðäýíýáóëãàí 252 ÊÎËËÅÆ óóë óóðõàéí ÷èãëýëýýð ñóì, 0133-22355, ìýðãýæèëòýí áýëòãýäýã 99116351 Îþóòíû 1 äîòóóð áàéðòàé. ÓÁ, ÁÃÄ¿¿ðýã, Ìîíãîë õýë, óðàí çîõèîë, 0 Òºðèéí ºì÷èéí ÃÓÐÂÀÍ ÝÐÄÝÍÝ ìàòåìàòèê, ìýäýýëýë ç¿é, 673 500.000- 8-ð áàéð, ÁÀÃØÈÉÍ ÄÝÝÄ àíãëè îðîñ, ìîíãîë õýëíèé Îþóòíû äîòóóð áàéðòàé. 13 650.000 300784, 361994, ÑÓÐÃÓÓËÜ áàãø, áàãà àíãèéí áàãø, 0 www.3erdene. íèéãìèéí àæèëòàí edu.mn ÓÁ,ÁÇÄ, 15-ð õîðîîëîë, 5-ð Ãàäààä õýëíèé îð÷óóëàã÷, õîðîî, Ýíõ¿¿ä Ãàäààä îþóòíóóä èõýíõ íü ï¯Ð ÊÎËËÅÆ 48 Áàãø, àÿëàë æóóë÷ëàë òºâèéí áàéð, ñóðàëöäàã www.bridge.edu. mn ÃËÎÁÀËÜ Ñàíõ¿¿ ýäèéí çàñàã, ÓÁ, ×Ä¿¿ðýã, Ãýðýë ÓÄÈÐÄÀÃ× ÄÝÝÄ 174 1650.000 ìàðêåòèíã òºâèéí áàéð ÑÓÐÃÓÓËÜ Õÿòàä, ÿïîí, ñîëîíãîñ ÓÁ, ÁÇÄ¿¿ðýã, Îð÷óóëàã÷ Áîëäáààòàðûí ÃÝÃÝÝ ÊÎËËÅÆ õýëíèé îð÷óóëàã÷, áàãø, 110 495.000 452596 ñóðãóóëü ìîíãîë õýë ñóäëàà÷ 32 ÎÞÓÒÀÍ 2009
  • 31. ØÈÍÝ ÎÞÓÒÍÛ ÀÍÕÀÀÐÀËÄ ÓÁ, ÑÁÄ¿¿ðýã, Àÿëàë æóóë÷ëàë-Ãàäààä Ìîíãîë 3-ð õýë, ãàäààä õýëíèé áàãø, ÅÂÐÎ-ÀÇÈ ÄÝÝÄ 428.400- ñóðãóóëèéí õîéíî, Îðîéí àíãèòàé. Õè÷ýýëèéí îð÷óóëàã÷, íÿãòëàí áîäîõ 463 ÑÓÐÃÓÓËÜ 490.000 351993, 35009, ººðèéí áàéðòàé. á¿ðòãýë, õóäàëäàà, ýäèéí 354044, www. çàñàã euro-asia.mn ÓÁ, ÁÃÄ¿¿ðýã, Íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýë, Ãàí çàì çî÷èä ÓÈÕ-ûí ãèø¿¿í Í.Ãàíáÿìáà ÆÎÍÎÍ ÊÎËËÅÆ áèçíåñèéí ýäèéí çàñàã, 135 390.000 áóóäëûí óðä, ¿¿ñãýí áàéãóóëñàí. îëîí óëñûí ýäèéí çàñàã 242919, www. jonon.edu.mn Äàðõàí-Óóë àéìàã, Àÿëàë æóóë÷ëàë, Ãàäààä 0 Äàðõàí õîò, 4-ð ÄÀÐÕÀÍ ÄÝÝÄ õýë, Êîìïüþòåð ïðîãðàìì 591 Îðîéí àíãèòàé. Õè÷ýýëèéí áàã, 01372-35652, ÑÓÐÃÓÓËÜ õàíãàìæ, Íèéãìèéí 37 ººðèéí áàéðòàé. 99398897, www. àæèëòàí 0 darkhandeed.mn 35 ÓÁ, ÁÇÄ¿¿ðýã, ÇÀÑÀÃÒ ÕÀÍ ÄÝÝÄ Áàíê ñàíõ¿¿, Òºðèéí 540 Ñàíñàðûí 450.000 ý÷íýý àíãèòàé ÑÓÐÃÓÓËÜ óäèðäëàãà, ìàðêåòèíã 80 òóíåëèéí óðä 0 461882 ÓÁ, ÁÇÄ¿¿ðýã, Ñýòã¿¿ë ç¿é, êèíî íèéãìèéí Õè÷ýýëèéí 2 áàéðòàé. Îþóòíû ÇÎÕÈÎÌÆ ÄÝÝÄ óðëàã, æ¿æèã, ãààëèéí 830 510.000 ýð¿¿ë ìýíäèéí äîòóóð áàéðòàé. Ìýðãýæëèéí ÑÓÐÃÓÓËÜ ìýðãýæèëòàí, ñàíõ¿¿, õ¿ðýýëýíãèéí àðä, ÒÂ, êèíî ñòóäèòýé. íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýë 461343, 453577 Ýäèéí çàñàã, àÿëàë 0 æóóë÷ëàë, áèçíåñèéí 828 Õè÷ýýëèéí 3-í áàéðòàé ìºí ÓÁ, ÑÁÄ¿¿ðýã, ÈÄÝÐ ÄÝÝÄ óäèðäëàãà, ñýòã¿¿ë÷, ðàäèî 40 îþóòíû äîòóóð áàéðòàé. 515.000 Õ¯ÄÑ-èéí óðä, ÑÓÐÃÓÓËÜ òåëåâèçèéí õºòëºã÷, Îðîé ý÷íýý àíãèòàé. Ìàãèñòð 11 www.ider.mn íèéãýì ñóäëàë, íèéãìèéí áýëòãýäýã. àæèëòàí 0 ÓÁ, ÁÃÄ¿¿ðýã, ¯íäýñíèé áºõ, òºðºë ÈÕ ØÀÂÈÉÍ Áàðóóí 4-í çàì, Äàðõàí àâàðãà Æ.̺íõáàò á¿ðèéí ñïîðòûí 76 400.000 ÄÝÝÄ ÑÓÐÃÓÓËÜ Õàñáàçàðûí ¿¿ñãýí áàéãóóëñàí. äàñãàëæóóëàã÷, áàãø, ãóäàìæ, ÓÁ, ÁÃÄ¿¿ðýã, Óòãà çîõèîë, íèéãìèéí 0 Áàðóóí 4-í ÈÕ ÌÎÍÃÎË ÄÝÝÄ àæèëòàí, ãàäààä õýëíèé 379 390.000- çàì , 364431, õè÷ýýëèéí ººðèéí áàéðòàé ÑÓÐÃÓÓËÜ áàãø-îð÷óóëàã÷, ìîíãîë 3 550.000 99113874, www. îþóòíû äîòóóð áàéðòàé. õýë, àÿëàë æóóë÷ëàë 0 greatmongol.edu. mn Íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýë, ÓÁ, ÑÕÄ, “Ñ¿¿” îðîé, ý÷íýý àíãèòàé, ªºðèéí 0 òàòâàð, áàíêíû ýäèéí ÕÕÊ-èéí äýðãýä, õè÷ýýëèéí áîëîí 300 îþóòíû ÌÀÍÄÀÕ Á¯ÐÒÃÝË 1234 540.000- çàñàã, ìýäýýëëèéí ñèñòåì, 631183, 631903, äîòóóð áàéðòàé. Äóíäãîâü ÄÝÝÄ ÑÓÐÃÓÓËÜ 74 750.000 úîìïüþòåðèéí ïðîãðàìì 631915, www. àéìàã äàõü ñàëáàð ñóðãóóëü 0 õàíãàìæ mandakh.mn 100 ãàðóé îþóòàí ñóðàëöäàã Ýêîëîãè, àÿëàë æóóë÷ëàë, Îðõîí àéìàã, ÌÀÐÃÀÄ ÄÝÝÄ ýäèéí çàñàã ãàäààä 380.000- ººðèéí õè÷ýýëèéí áàéðòàé. 439 Ýðäýíýò õîò ÑÓÐÃÓÓËÜ õýë, áîëîâñðîë ñóäëàë, 400.000 Îðîé ý÷íýý àíãèòàé. 01352-27399 êîìïüþòåðèéí ñèñòåì ÓÁ, ÁÃÄ¿¿ðýã, 4-ð õîðîîëîë Òºðºë á¿ðèéí ñïîðò, ÌÎÍ-ÀËÒÈÓÑ 450.000- Ìîíãåíè ªºðèéí õè÷ýýëèéí áàéðòàé. áèåèéí òàìèðûí áàãø 382 ÄÝÝÄ ÑÓÐÃÓÓËÜ 470.000 öîãöîëáîðûí 50 îþóòíû äîòóóð áàéðòàé. äàñãàëæóóëàã÷ äýðãýä, www. mon_altius.mn Ýäèéí çàñàã, íÿãòëàí áîäîõ ÓÁ, ÁÃÄ¿¿ðýã, ÒÁÄ 0 ÓÈÕ-ûí ãèø¿¿í Á.Ýðäýíýñ¿ðýí á¿ðòãýë, êîìïüþòåðèéí àíäóóä äýëã¿¿ðèéí ÌÎÍÃÎË ÁÈÇÍÅÑ 635 ¿¿ñãýí áàéãóóëñàí. Õè÷ýýëèéí ïðîãðàìì õàíãàìæ, àíãëè 650.000 õîéä òàëä 366995, ÄÝÝÄ ÑÓÐÃÓÓËÜ 18 2 áàéðòàé. Îþóòíû äîòóóð õýë, àÿëàë æóóë÷ëàëûí 361589, 367018, 0 áàéðòàé. ìåíåæìåíò www.mbi.edu.mn ÓÁ, ÕÓÄ¿¿ðýã, õè÷ýýëèéí ººðèéí áàéðòàé. 0 Ýäèéí çàñàã, áàíê ñàíõ¿¿, Öàãààí õààëãàíû Ý÷íýý îðîé, áÿìáà ãàðàãèéí ÌÎÍÃÎË ÄÝÝÄ 813 àÿëàë æóóë÷ëàë, ãààëü- 456.000 óðä, 342060, àíãèóäòàé. Ñóðãóóëèéíõàà ÑÓÐÃÓÓËÜ 15 òàòâàð, áèçíåñ 343977, www. õàæóóä îþóòíû äîòóóð 0 momins.mn áàéðòàé. ÎÞÓÒÀÍ 2009 33
  • 32. ØÈÍÝ ÎÞÓÒÍÛ ÀÍÕÀÀÐÀËÄ ÓÁ, ÕÓÄ¿¿ðýã, ÌÎÍÃÎË Ìîíãîë Ñàíõ¿¿, ñîëîíãîñ õýë, 420.000- Ñîëîíãîñûí õºðºí㺠ÍÀÀÄÀÌ ÄÝÝÄ 85 íýõìýëèéí õàøààí äèçàéí 500.000 îðóóëàëòòàé ñóðãóóëü ÑÓÐÃÓÓËÜ äîòîð, 341896, www.umn.mn ÓÁ, ÑÕÄ¿¿ðýã, 0 Õàíãàé çàõûí ÌÎÍÃÎË ÔÅÐÌÅÐ 93 Ìýðãýæëèéí ñóðãàëò ÕÀÀ-í ÷èãëýëýýð 365.000 ç¿¿í òàëä, ÊÎËËÅÆ 4 ¿éëäâýðëýëèéí òºâòýé 632125, www. 0 mongolfarmer.mn ÓÁ, ÑÁÄ¿¿ðýã, Ãîî ç¿é, Äèçàéí, ñàíõ¿¿ ÑÈÒÈ ÄÝÝÄ 430.000- ÀÍÓ-ûí ÝÑß-íû ýäèéí çàñàã, óðëàãèéí 865 Õè÷ýýëèéí ººðèéí áàéðòàé. ÑÓÐÃÓÓËÜ 800.000 óðä, 352454, ìýðãýæèëòýí 354474, ÓÁ, ×Ä¿¿ðýã, ÌÎÍÃÎËÛÍ Ìîíãîëûí Àðäûí óðàí çîõèîë÷ ÍÓÓÖ ÒÎÂ×ÎÎ Óðàí çîõèîë, ñýòã¿¿ë÷ 86 450.000 çîõèîë÷äûí Ä.Ï¿ðýâäîðæ ¿¿ñãýí ÊÎËËÅÆ îðäîí, 3-ð äàâõàð, áàéãóóëñàí 327959, 0 ÌÎÍÃÎËÛÍ Õóóëü, ýäèéí çàñàã, àÿëàë ÓÁ, ÁÃÄ¿¿ðýã, 2276 450.000- ¯ÍÄÝÑÍÈÉ ÄÝÝÄ æóóë÷ëàë, ãàäààä õýë, Ýíèãìà òºâ, Õè÷ýýëèéí ººðèéí áàéðòàé. 79 550.000 ÑÓÐÃÓÓËÜ ìåíåæìåíò 369377 0 ÓÁ, ÑÕÄ¿¿ðýã, Óëàìæëàëò àíàãààõ ñóäëàë, 30 Ìîíîñ ãðóïïûí õàðúÿà Ïîêòîð Ñîíñãîëîí, Ìîíîñ ÌÎÍÎÑ ÄÝÝÄ ýì ç¿é, óëàìæëàëò áîëîí 927 750.000- Ë.Õ¿ðýëáààòàð, Ì.Àìáàãà íàð ôàðìûí áàéð, ÑÓÐÃÓÓËÜ îð÷èí ¿åèéí àíàãààõ 35 650.000 ¿¿ñãýí áàéãóóëñàí. Ìàãèñòð 633235, www. óõààíû õîñîëñîí ýì÷ 0 áýëòãýäýã. monos.mn ÌÎÍÔÐÅØ Ãàäààä õýë, ìîíãîë õýë, Ìîíôðåø êîìïàíèé õàðúÿà ̪ÍÕ-ÀÍÓ ÄÝÝÄ àÿëàë æóóë÷ëàë, áàãø- 119 ÓÁ, ÕÓÄ¿¿ðýã ñóðãóóëü ÑÓÐÃÓÓËÜ îð÷óóëàã÷ Íèéãìèéí óõààí, ò¿¿õ , 0 ÍÈÉÃÌÈÉÍ ãàçàð ç¿é, íèéãýì ñóäëàë, 366 ÓÕÀÀÍÛ ÄÝÝÄ ìîíãîë õýë óðàí çîõèîëûí 600.000 ÓÁ, ÁÇÄ¿¿ðýã, 24 ÑÓÐÃÓÓËÜ áàãø, àÿëàë æóóë÷ëàëûí 0 ìýðãýæë¿¿ä ÓÁ, ÁÃÄ¿¿ðýã, ÍÎÌÓÍ ÄÀËÀÉ Ãàäààä õýë, ñýòã¿¿ë ç¿é, 10-ð õîðîîëîë 86 400.000 õè÷ýýëèéí ººðèéí áàéðòàé. ÊÎËËÅÆ êîìïüþòåð çàìûí ýñðýã òàëä, 688280, 688601 ÓÁ, ÁÇÄ¿¿ðýã, Öàãäààãèéí ÎÄ ÄÝÝÄ Ä¿ðñëýõ óðëàã, äèçàéí, 480.000- 113 àêàäåìèéí áàðóóí ÑÓÐÃÓÓËÜ àðõèòåêòóð 650.000 òàëûí õàøààí äîòîð ÓÁ, ÑÁÄ¿¿ðýã, Ãàäààä õàðèëöàà, îëîí 0 ÎËÎÍ ÓËÑ ÌÓÈÑ-èéí 3-ð óëñûí ýäèéí çàñàã, îëîí 473 ÓÈÕ-ûí ãèø¿¿í àñàí ÑÓÄËÀËÛÍ ÄÝÝÄ 550.000 áàéðíû äýðãýä, óëñûí ñýòã¿¿ë ç¿é, îðîí 20 Ä.äàøï¿ðýâ ¿¿ñãýí áàéãóóëæýý. ÑÓÐÃÓÓËÜ 329450, 329860, ñóäëàë 0 328681 ÓÁ, ÁÃÄ¿¿ðýã, Îëîí óëñûí áèçíåñ ÎËÎÍ ÓËÑÛÍ 0 Ãóðâàëæèíãèéí ýäèéí çàñàã, ÍÁÁ, Àÿëàë ÝÄÈÉÍ ÇÀÑÀà 1840 330.000- ã¿ðíýýñ óðàãø, æóóë÷ëàë, õóäàëäàà, áàíê Õè÷ýýëèéí 2 áàéðòàé. ÁÈÇÍÅÑÈÉÍ ÄÝÝÄ 43 480.000 681525, 688022, ñàíõ¿¿, òàòâàð õóäàëäààíû ÑÓÐÃÓÓËÜ 0 689242, www. ìåíåæìåíò iieb.edu.mn 0 ÓÁ, ÁÇÄ¿¿ðýã, ÎÒÎ× Óëàìæëàëò àíàãààõ óõààíû 254 Ìàìáà äàöàí Ìàìáà äàöàí õèéäèéí õàðúÿà ÌÀÍÐÀÌÁÀ ÄÝÝÄ 900.000 ìýðãýæë¿¿ä 18 õèéä, 458489, ñóðãóóëü, Ìàãèñòð áýëòãýäýã. ÑÓÐÃÓÓËÜ 0 457489 34 ÎÞÓÒÀÍ 2009
  • 33. ØÈÍÝ ÎÞÓÒÍÛ ÀÍÕÀÀÐÀËÄ ÓÁ, ÑÁÄ¿¿ðýã, ÎÞÓ ÄÝÝÄ Ãàäààä õýë, àÿëàë 109 450 “Òóëãà” êîìïàíèé ÑÓÐÃÓÓËÜ æóóë÷ëàëûí ìýðãýæë¿¿ä áàéð, 352464 0 ÓÁ, ÁÃÄ¿¿ðýã, Ãàäààä õýë, ìîíãîë õýë, ÑÀÍ ÄÝÝÄ 353 Áàðóóí 4-í çàì, àÿëàë æóóë÷ëàë, áàãø- 780.000 ÑÓÐÃÓÓËÜ 16 Òºðèéí ºì÷èéí 8- îð÷óóëàã÷ 0 ð áàéð, 311964 ÓÁ, ÁÃÄ¿¿ðýã, 47-ð Àÿëàë æóóë÷ëàë, áèçíåñ, Ñ.Çîðèãèéí íýðýìæèò ÑÀÍÊÎ ÄÝÝÄ ñóðãóóëèéí óðä, ñàíõ¿¿, ¿éëäâýðëýëèéí 272 600.000 ìåíåæìåíòèéí ñóðãóóëü, ÑÓÐÃÓÓËÜ 360573, www. ìåíåæìåíò ººðèéí õè÷ýýëèéí áàéðòàé. sunco.edu.mn ÓÁ, ÁÇÄ¿¿ðýã, Àÿëàë æóóë÷ëàë, ÑÝÇÄÑ-èéí ÷àíõ ÑÎÄÕÈÉÌÎÐÜ Êîìïüþòåð, îëîí óëñûí 430.000- àðä, 461028, Ìîíãîë-Øâåéäèéí õàìòàðñàí 147 ÄÝÝÄ ÑÓÐÃÓÓËÜ õàðèëöàà, ýäèéí çàñàã 690.000 463458, 463457, ñóðãóóëü ìåíåæìåíò www.windhorse. mn ÓÁ, ÑÁÄ¿¿ðýã, Ñîëîíãîñûí ýë÷èí Îëîí óëñûí ýäèéí çàñàã, ñàéäûí ÿàìíû ÑΨË-ÝÐÄÝÌ ñýòã¿¿ë÷, àÿëàë æóóë÷ëàë, 630.000- ßïîíû õºðºí㺠îðóóëàëòòàé 609 äýðãýä, 326947, ÄÝÝÄ ÑÓÐÃÓÓËÜ êîìïüþòåðèéí ïðîãðàìì 690.000 ñóðãóóëü 328584, 328588, õàíãàìæ www.ulaanbaatar. net/soyolerdem ÓÈÕ-ûã ãèø¿¿í àñàí Öàíæèäûí ÓÁ, ÑÁÄ¿¿ðýã, ÑΨÌÁÎ ÄÝÝÄ Òºðèéí çàõèðãàà, Óäèðäàõ 450.000- ¿¿ñãýí áàéãóóëñàí ñóðãóóëü. 335 ÌÓÈÑ-èéí ÝÇÑ- ÑÓÐÃÓÓËÜ àæèëòàí, òàòâàð,íÿáî 500.000 Ý÷íýý àíãèòàé. ººðèéí èéí àðä, 352590 õè÷ýýëèéí áàéðòàé. ÓÁ, ÁÇÄ¿¿ðýã, Ìýäýýëýëèéí òåõíîëîãè, ÑÒÀÐÑ ÄÝÝÄ 650.000- Öýöýã çî÷èä êîìïüþòåðèéí ïðîãðàìì 117 ÑÓÐÃÓÓËÜ 685.000 áóóäëûí àðä õàíãàìæ, ãðàôèê äèçàéí 463159, ÓÁ, ÁÇÄ¿¿ðýã, ÊÓÄÑ-èéí áàðóóí ÑÓÒÀÉ ÄÝÝÄ Õóóëü, ýäèéí çàñàã, òàòâàð, Õè÷ýýëèéí áîëîí îþóòíû 381 500.000 òàëä, 452582, ÑÓÐÃÓÓËÜ áèçíåñèéí óäèðäëàãà äîòóóð áàéðòàé. 462908, www. sutai.edu.mn Ýäèéí çàñàã, áàíê, ñàíõ¿¿, ÓÁ, ÁÃÄ¿¿ðýã, áèçíåñèéí óäèðäëàãà, Ýõíÿëõñûí òºâèéí ººðèéí õè÷ýýëèéí áàéð, ÑÝЯ¯ËÝà ÄÝÝÄ 650.000- ìåíåæìåíò, ãàäààä õýëíèé 1521 óðä, 367145, îþóòíû äîòóóð áàéðòàé. Îðîé ÑÓÐÃÓÓËÜ 680.000 áàãø îð÷óóëàã÷, àÿëàë www.seruuleg. ý÷íýý ñàëáàðòàé. æóóë÷ëàëûí ýäèéí çàñàã edu.mn ÓÁ, ÑÁÄ¿¿ðýã, Õýâëýëèéí 1 æèëèéí äýýä êóðñýýð ÑÝÒï¯Ë× Ñýòã¿¿ëèéí ÷èãëýë 101 680.000 õ¿ðýýëýí, www. ìýðãýæèëòýé ñýòã¿¿ë÷ ÊÎËËÅÆ pressinst.org.mn, áýëòãýäýã. edu.mn ÓÁ, ÑÁÄ¿¿ðýã, òýýâðèéí Õè÷ýýëèéí 2 áàéðòàé. ßðóó Ò¯ÃÝÝÌÝË ÄÝÝÄ Àíãëè, õÿòàä, îëîí óëñûí òîâ÷îîíû ç¿¿í 191 500.000 íàéðàã÷ ¯.Õ¿ðýëáààòàðûí ÑÓÐÃÓÓËÜ ñýòã¿¿ë ç¿é, àÿëàë æóóë÷ëàë òàëä, 323378, ñóðãóóëü 326558, www. tugeemel.edu.mn ÓÁ, ÕÓÄ¿¿ðýã, Ò¿¿õ àðõèâ, ôèëîñîôè, 0 Ýðýë ÕÊ-íû óðä, ªºðèéí õè÷ýýëèéí áàéðòàé, ÒÝÍÃÝÐ ÄÝÝÄ ýäèéí çàñàã, ñàíõ¿¿, 601 500.000- 352651, 343161, 100 îþóòíû äîòóóð áàéðòàé. ÑÓÐÃÓÓËÜ íèéãìèéí àæèëòàí, 10 590.000 www.tenger.edu. Ìàãèñòð áýëòãýäýã. óãñààòàí ç¿é, êîìïüþòåð 0 mn ÓÁ, ÑÁÄ¿¿ðýã, 0 Õóóëü ýäèéí çàñàã, Õ¿¿õäèéí óðëàí Ò¯ØÝÝ ÄÝÝÄ 295 460.000- ªºðèéí õè÷ýýëèéí áàéðòàé. áèçíåñèéí óäèðäëàãà, ò¿¿õ, á¿òýýõ òºâèéí óðä, ÑÓÐÃÓÓËÜ 17 500.000 Ìàãèñòð áýëòãýäýã. àðõèâ ñóäëàë 320674, www. 0 tushee.mn ÎÞÓÒÀÍ 2009 35
  • 34. ØÈÍÝ ÎÞÓÒÍÛ ÀÍÕÀÀÐÀËÄ ÓÁ, ÕÓÄ¿¿ðýã, Ãóòëûí ÓÐËÀÕ ÝÐÄÌÈÉÍ Õóâöàñ äèçàéíû ìýðãýæèëòýí Äèçàéí, ãîî ç¿éí ÷èãëýë 450 640.000 ¿éëäâýðèéí ÄÝÝÄ ÑÓÐÃÓÓËÜ áýëòãýäýã áàéðàíä 342259 343078 Äàðõàí-Óóë àéìàã, ÓÄÈÐÄËÀÃÛÍ Îþóíû èðýýä¿é Áèçíåñèéí óäèðäëàãà, 330.000- ÕªÃÆËÈÉÍ 115 öîãöîëáîðûí íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýë 350.000 ÊÎËËÅÆ “Á” áàéð, 01372- 24349, 99374588 Õóóëü, àÿëàë, õÿòàä õýë, íèéãýì õàëàìæ õàìãààëàë, 0 ÓÁ, ×Ä¿¿ðýã, Òºâ ÓËÀÀÍÁÀÀÒÀÐ áèçíåèéí ýðõ ç¿é, 511 ãàë êîìàíäûí ªºðèéí õè÷ýýëèéí áàéðòàé. ÝÐÄÝÌ ÑÓÄËÀË 580.000 çàõèðãààíû ýðõ ç¿é, îëîí 85 àðä, 319110, Îðîé ý÷íýý àíãèòàé. ÄÝÝÄ ÑÓÐÃÓÓËÜ óëñûí ýðõ ç¿é, ãààëèéí 0 319111, 327889 ýðõ ç¿é ÓÁ, ×Ä¿¿ðýã, Òºâ Ýäèéí çàñàã , Ñîëîíãîñ, ãàë êîìàíäûí àíãëè õýë, ìîíãîë ñóäëàë, 0 Äîêòîð Ò.Äîðæ ¿¿ñãýí ÓËÀÀÍÁÀÀÒÀÐ àðä, 3281988 ãýð á¿ë ñóäëàë, áèçíåñèéí 1545 550.000- áàéãóóëæýý. Õè÷ýýëèéí áîëîí ÝÐÄÝÌ ÎÞÓ 3262958 óäèðäëàãà, ¿éëäâýðëýëèéí 100 600.000 300 îþóòíû äîòóóð áàéðòàé. ÄÝÝÄ ÑÓÐÃÓÓËÜ 3117768, www. ìåíåæìåíò, ôåðìåðèéí 0 Îðîé, Ý÷íýý àíãèòàé. uberdemoyu.edu. àæ àõóé mn ÓÒÃÀ ÇÎÕÈÎË Ìîíãîëûí óëñûí ñî¸ëûí ÓÁ, ÁÇÄ¿¿ðýã, ÍÈÉÃÌÈÉÍ 490.000- ãàâúÿàò ç¿òãýëòýí Ø.Öýíä- Óòãà çîõèîë, ñýòã¿¿ë÷ 133 Ñàíñàðûí ÀÆÈËÒÍÛ ÄÝÝÄ 505.000 Àþóøèéí ¿¿ñãýí áàéãóóëñàí òóíåëèéí õîéíî ÑÓÐÃÓÓËÜ ñóðãóóëü ÓÁ, ÑÁÄ¿¿ðýã, 100- ÕÀÍÒÀÉØÈÐ Áàíê ñàíõ¿¿, ýäèéí çàñàã, 82 390.000 í àéë, 350858, ªºðèéí õè÷ýýëèéí áàéðòàé. ÊÎËËÅÆ ãààëü 350862, Áèçíåñèéí ÓÁ, ÑÁÄ¿¿ðýã, óäèðäëàãà+õýðýãëýýíèé “Òóëãà” êîìïàíèé Õîñ ìýðãýæëýýð ñóðãàäàã. ÕÀÍ-ÓÓË ÄÝÝÄ ìàòåìàòèê, áèçíåñèéí 675.000- 73 áàéð, 350977, Äýðãýäýý îþóíû ÷àäâàðûí IQ ÑÓÐÃÓÓËÜ óäèðäëàãà+êîìïüþòåðèéí 813.000 350760, www. òºâ, äàðõàíä Ýëèò ñóðãóóëüòàé. ïðîãðàìì õàíãàìæ, khan-uul.mn áèçíåñèéí óäèðäëàãà ÓÁ, ÁÃÄ¿¿ðýã, ÕÀÍÕªÕÈÉ ÄÝÝÄ áàðóóí 4-í çàì Ãàäààä õýë îð÷óóëàã÷, áàãø 139 480.000 ÑÓÐÃÓÓËÜ Òºðèéí ºì÷èéí 8-ð áàéð Àÿëàë æóóë÷ëàë, Ãàäààä ÓÁ, ÕÓÄ¿¿ðýã, Ìýðãýæëèéí áîëîâñðîë ÕÀÍÃÀÉ ÄÝÝÄ õýë, Êîìïüþòåð ïðîãðàìì 180 420.000 Àòàð-ªð㺺 îëãîäîã, äèïëîìûí áîëîí ÑÓÐÃÓÓËÜ õàíãàìæ êîìïàíèé óðä áàêëàâðûí ÷èãëýëýýð ÓÁ, ÑÁÄ¿¿ðýã, ĺë㺺í ÕÀÐÖÀÃÀ ÄÝÝÄ Êèíî, òåëåâèç, òåàòðûí 172 550.000 íóóð ÕÕÊ-íû ÑÓÐÃÓÓËÜ ìýðãýæë¿¿ä, ñýòã¿¿ë÷ àðä, 310874, 99116397 ÓÁ, ×Ä¿¿ðýã, Ýäèéí çàñàã, Áèçíåñèéí 0 Òýíãèñ ժĪË̪ÐÈÉÍ óäèðäëàãà, ÍÁÁ, ñàíõ¿¿, 808 390.0000- êèíîòåàòðèéí ÄÝÝÄ ÑÓÐÃÓÓËÜ ìåíåæ, ÍÀ, ÍÕÕàíãàìæ, 20 490.000 õîéíî, 312629, ÕÍÌåíåæìåíò 0 318176, www.mli. edu.mn ÓÁ, ÑÁÄ¿¿ðýã, ÕªÕÒÀÉ ÕÀÍ Áàíê ñàíõ¿¿, òàòâàð, ãààëü Õ¯ÄÑ-èéí õîéíî, 89 500.000 Îðîéí àíãèòàé. ÄÝÝÄ ÑÓÐÃÓÓËÜ ýäèéí çàñãèéí ìýðãýæë¿¿ä 99191257, 99184919 ÕÀËÕ ÆÓÐÀÌ ÓÁ, ÁÇÄ¿¿ðýã, Õóóëü ýðõ ç¿éí 375 330.000 ÄÝÝÄ ÑÓÐÃÓÓËÜ Òóíåëü äýýð 36 ÎÞÓÒÀÍ 2009
  • 35. ØÈÍÝ ÎÞÓÒÍÛ ÀÍÕÀÀÐÀËÄ ÓÁ, ÁÃÄ¿¿ðýã, 28-ð Ìýäýýëýë õîëáîîíû 0 ñóðãóóëèéí óðä, Õ¯ÐÝÝ ÄÝÝÄ òåõíîëîãè, êîìïüþòåð, 817 680.000- Ñîëîíãîñûí õºðºí㺠304841, 304840, ÑÓÐÃÓÓËÜ óäèðäëàãà ìýäýýëëèéí 27 740.000 îðóóëàëòòàé ñóðãóóëü www.hureeict. ñèñòåì, ñîëîíãîñ õýë 0 edu.mn ÕÝË Ìîíãë õýë ñóäëàë, ãàäààä ÓÁ, ÑÁÄ¿¿ðýã, ªºðèéí õè÷ýýëèéí áîëîí ÈÐÃÝÍØËÈÉÍ õýë ñóäëàë, îð÷óóëãà, àÿëàë 163 400.00 11-ð õîðîîëîë, îþóòíû äîòóóð áàéðòàé. ÄÝÝÄ ÑÓÐÃÓÓËÜ æóóë÷ëàë 353524, 353525 Ãàäààä õýë, ìîíãîë õýë ÓÁ, ×Ä¿¿ðýã, ÕÝË ÑÓÄËÀÀ× ñóäëàà÷, îð÷óóëàã÷, àÿëàë 358 560.000 www.linguist-edu. ÄÝÝÄ ÑÓÐÃÓÓËÜ æóóë÷ëàë mn Êîìïüþòåðûí ïðîãðàìì õàíãàìæ, òåõíèê õàíãàìæ, ÓÁ, ÁÇÄ¿¿ðýã, ÖÀÕÈÌ ÄÝÝÄ ýëåêòðîíèêèéí èíæåíåð, 458876, 458483, 250 800.000 ªºðèéí õè÷ýýëèéí áàéðòàé. ÑÓÐÃÓÓËÜ êîìïüþòåðèéí ãðàôèê www.tsahim.edu. äèçàéí, ñýðãýýãäýõ ýð÷èì mn õ¿÷ ÓÁ, ÕÓÄ¿¿ðýã, ÖÎà ÄÝÝÄ Ãàäààä õýëíèé îð÷óóëàã÷, 94 450.000 Ñî¸ëûí òºâèéí ªºðèéí õè÷ýýëèéí áàéðòàé. ÑÓÐÃÓÓËÜ Áàãø, àÿëàë æóóë÷ëàë áàðóóí óðä, Òºðèéí çàõèðãààíû ÓÁ, ÁÇÄ¿¿ðýã, ÖÝÖÝÝ Ã¯Í ÄÝÝÄ ìåíåæìåíò, ñàíõ¿¿ãèéí 155 14-ð ñóðãóóëèéí Ý÷íýý ñóðãàëò ÿâóóëäàã. ÑÓÐÃÓÓËÜ óäèðäëàãà, õ¿íèé íººöèéí áàðóóí òàëä ìåíåæìåíò Ýäèéí çàñàã, Ìîíãîë ñóäëàë, ò¿¿õ ãàçàðç¿é, ÓÁ, ÑÁÄ¿¿ðýã, ×ÈÍÃÈÑ ÕÀÀÍ àðõåîëîãè, çî÷èä áóóäëûí 380.000- 785 Äàø÷îéëîí ÄÝÝÄ ÑÓÐÃÓÓËÜ ìåíåæìåíò, ãàäààä 495.000 õèéäèéí ç¿¿í òàëä õàðèëöàà, îëîí óëñûí ýäèéí çàñàã õóäàëäàà, áèçåíñ, àÿëàë ØÈÍÝ ÄÀÐÕÀÍ Äàðõàí-Óóë æóóë÷ëàë, çî÷èä áóóäàë, 64 ªºðèéí õè÷ýýëèéí áàéðòàé. ÊÎËËÅÆ àéìàã, 91914789 Ñîëîíãîñ õýë Àÿëàë æóóë÷ëàë, èðãýíøèë ñóäàë, àëáàí õýðãèéí ÓÁ, ×Ä¿¿ðýã, óäèðäëàãà, ãàäààä ØÈÍÝ ÈÐÃÝÍØÈË Õóó÷íààð õýë-àÿëàë æóóë÷ëàë, 217 550.000 ÄÝÝÄ ÑÓÐÃÓÓËÜ ØÓÀ-ûí õýâëýõ ôåðìåðèéí àæ àõóéí ¿éëäâýðèéí áàéð óäèðäëàãà, íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýë ¯ÍÄÝÑÍÈÉ 0 Áèåèéí òàìèðèéí àðãà ÓÁ, ÑÁÄ¿¿ðýã ÁÈÅÈÉÍ 730 ç¿é÷, ýì÷èëãýýíèé àðãà 470.000 “Òóëãà” ÒÀÌÈÐÛÍ ÄÝÝÄ 60 ç¿é÷, áàãø äàñãàëæóóëàã÷ êîìïàíèé áàéð ÑÓÐÃÓÓËÜ 0 ÓÁ, ÑÁÄ¿¿ðýã, ÓÈÕ-ûí ãèø¿¿í 0 Ìîíãîë ßïîíû Ä.Ë¿íäýýæàíöàí ¿¿ñãýí ØÈÕÈÕÓÒÀà Õóóëü ýðõç¿é, áèçíåñèéí 577 700.000- òºâèéí õîéíî, áàéãóóëæýý. Îðîé ý÷íýý ÄÝÝÄ ÑÓÐÃÓÓËÜ ýðõ ç¿é÷ 37 750.000 323392, 320176, àíãèòàé. Õè÷ýýëèéí 2 0 320812, www. áàéðòàé. shihihutug.edu.mn Áèåèéí òàìèð, áºõ, Òºðºë ÓÁ, ÑÁÄ¿¿ðýã, ÎËÈÌÏ ÄÝÝÄ á¿ðèéí ñïîðòûí áàãø, Ñïîðüûí òºâèéí äàðõàí àâàðãà Õ.Áàÿíìºíõèéí 364 450.000 ÑÓÐÃÓÓËÜ äàñãàëæóóëàã÷, àðãà ç¿éí ñóðãàëòûí áàéð, ¿¿ñãýí áàéãóóëñàí ñóðãóóëü ìýðãýæë¿¿ä 319858, 321418 ÓÁ, ÕÓÄ¿¿ðýã, ÝÄÈÉÍ ÇÀÑÀà Îëîí óëñûí ýäèéí çàñàã, 18-ð ñóðãóóëèéí 480.000- Ãåðìàí-Àìåðèê-Ìîíãîëûí ÁÈÇÍÅÑÈÉÍ ãààëü, ìåíåæìåíò, àçè 584 äýðãýä, 343427, 430.000 õºðºí㺠îðóóëàëòòàé ñóðãóóëü ÄÝÝÄ ÑÓÐÃÓÓËÜ ñóäàë, ñîëîíãîñ õÿòàä õýë 342791, www. mube.mn ÎÞÓÒÀÍ 2009 37
  • 36. ØÈÍÝ ÎÞÓÒÍÛ ÀÍÕÀÀÐÀËÄ ÓÁ, ÁÇÄ¿¿ðýã, Áàéãàëü ñóäëàë, Áàéãàëü 13-ð õîðîîëîë, ÝÊÎ-ÀÇÈ ÄÝÝÄ õàìãààëàë, áàéãàëü îð÷íû 537 470.000 456570, ý÷íýý àíãèòàé ÑÓÐÃÓÓËÜ ìåíåæìåíò, õÿíàëòûí 99192160, www. ¿íýëãýý moneco.org ÓÁ, ÁÇÄ¿¿ðýã, ØÓÀ-èéí ÁÍÑÓ-ûí 100%-èéí õºðºí㺠Îëîí Óëñûí Áèçíåñèéí Õ¿ðýýëýíãèéí ÌÎÍÃÎË ÎËÎÍ îðóóëàëòòàé ñóðãóóëü, óäèðäëàãà, ìýäëýýëëèéí 740.000- íýãäñýí áàéðíû ÓËÑÛÍ ÄÝÝÄ 364 Õè÷ýýëèéí ººðèéí áîëîí òåõíîëîãè, Ãàäààä õýë, 1900.000 ç¿¿í òàëä, ÑÓÐÃÓÓËÜ MIU îþóòíû äîòóóð áàéðòàé. Àíãëè Áèîòåõíîëîãè 457791, 459590, õýë äýýð ñóðãàëòàà ÿâóóëäàã. www.miuglobal. org Ñýòãýë ñóäëàë Íèéãìèéí ÝÍÕ-ÎÐ×ËÎÍ àæèëòàí, Ñîëîíãîñ õýë, 480.000- ÓÁ, ÁÃÄ¿¿ðýã, 764 ÄÝÝÄ ÑÓÐÃÓÓËÜ ïðîãðàìì õàíãàìæ, 620.000 Ìàòåðèàë èìïåêñ áèçíåñ óäèðäëàãà ÓÁ, ÁÇÄ¿¿ðýã, 91 Íàðàíòóóë ÝÍÝÐÝË ÄÝÝÄ Àíàãààõ óõààí, Ñóâèëàõóé, 189 450.000- õóäàëäààíû ÑÓÐÃÓÓËÜ ýì÷èëãýý, ýõ áàðèã÷ 0 490.000 òºâèéí áàðóóí 0 òàëä Àíãëè, ÿïîí, ñîëîíãîñ, Äàðõàí-Óóë ÝÐÄÝÌ ÕªÒ˪Ã× ãåðìàí õýëíèé îð÷óóëàã÷ 109 350 àéìàã, 01372- Îðîéí àíãèàé. ÊÎËËÅÆ áàãø 24266, 99048885 Àíàãààõ óõààí, ýäèéí ÓÁ, ÑÁä¿¿ðýã, ÝÒ¯ÃÝÍ ÄÝÝÄ 420.000- çàñàã, ñàíõ¿¿, àÿëàë 1145 319150, 319145 ÑÓÐÃÓÓËÜ 980.000 æóóë÷ëàëûí ýäèéí çàñàã www.etugen.mn Àâòîìåõàíèê î¸äîë, ÓÁ, ÁÇÄ¿¿ðýã, ÄÎÍÁÎÑÊÎ ÌÑ¯Ò 320 200.000 ìóæààí ×óëóóí îâîî ÕÀÌÀà ÌÎÍÃÎË ÓÁ, ÁÇÄ¿¿ðýã, 16- Õ¿íñíèé òåõíîëîãè 746 115.000 ÌÑ¯Ò ð õîðîîëîë ÓÁ, ÕÓÄ¿¿ðýã, Óíäàà, æ¿¿ñ, èñãýëòèéí ÌÎÍÔÐÅØ ÌÑ¯Ò 120 Ìîíôðåø ÷èãëýë êîìïàíèé áàéð 1200.000- Þ¿ Ýñ Àé ÌÑ¯Ò Ìýäýýëëèéí òåõíîëîãè 115 ÓÁ, ÁÇÄ¿¿ðýã 1449.000 ÌÎÍÃÎË ÄÀÕÜ ÃÀÄÀÀÄÛÍ ÈÕ, ÄÝÝÄ ÑÓÐÃÓÓËÜ Äèïëîì, Æèëèéí Ñóðãóóëèéí á¿òýö Áàêàëàâð, Ñóðãóóëèéí íýð òºëáºð Õàÿã, óòàñ, âåá Òàéëáàð ìýðãýæëèéí ÷èãëýë Ìàãèñòð, /ìÿí.òºã/ Äîêòîð Ã.Â.ÏËÅÕÀÍÎÂÛÍ ÍÝÐÝÌÆÈÒ ÓÁ, ÁÇÄ¿¿ðýã, ÝÄÈÉÍ ÇÀÑÃÈÉÍ Ýäèéí çàñàã, ñàíõ¿¿ãèéí 2000 ªäðèéí, îðîíé áîëîí ý÷íýý 93 15-ð õîðîîëîë, ÀÊÀÄÅÌÈÉÍ á¿õ òºðëèéí ìýðãýæë¿¿ä äîëëàð ñóðãàëòòàé 450073, 450679 ÑÀËÁÀÐ / ÌÎÑÊÂÀ/ 38 ÎÞÓÒÀÍ 2009
  • 37. ØÈÍÝ ÎÞÓÒÍÛ ÀÍÕÀÀÐÀËÄ Ýð÷èì õ¿÷, ýëåêòðîíèê, ÌÎÑÊÂÀÃÈÉÍ ÓÁ, ÁÇÄ¿¿ðýã, êîìïüþòåðèéí ÝÐ×ÈÌ Õ¯×ÍÈÉ Óëààíáààòàð òåõíîëîãè,ýäèéí çàñàã 26 550 äîëëàð ÈÕ ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ èõ ñóðãóóëèéí ìåíåæìåíò, Õîëáîîíû ÑÀËÁÀÐ áàéðàíä òîíîã òºõººðºìæ ÄÎÐÍÎÄ ÓÁ, ÁÃÄ¿¿ðýã, Õºíãºí õ¿íñíèé ÑÈÁÈÐÈÉÍ Áàðóóí 4-í ¿éëäâýðëýë, áèîòåõíîëîãè, Ýõíèé 2 æèëä Óëààíáààòàðò ÒÅÕÍÎËÎÃÈÉÍ çàìûí áàðóóí áàðèëãà, ìàøèí àãóóëàìæ, 33 500 äîëëàð äàðààãèéí 2-3 æèëä Óëààí- ÈÕ ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ õîéíî, 305478, öàõèëãààí òåõíèê, ýäèéí ¿¿äýä ñóðàëöäàã ÑÀËÁÀÐ /ÓËÀÍ- 99117952 www. çàñàã, õóóëü ýðõ ç¿é ÓÄÝ/ essti.ru ÁÓÐÈÀÄÛÍ ÈÕ Õóóëü ýðõ ç¿é, äîðíî ÓÁ, ÑÁÄ¿¿ðýã, Ýõíèé 3-í æèëä Óëààíáààòàðò, ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ äàõèí ñóäëàë, óäèðäëàãûí 25 600 äîëëàð Òóëãà êîìïàíèé äàðààãèéí 2 óèëä Óëààí--¿¿äýä ÑÀËÁÀÐ /ÓËÀÍ- ìåíåæìåíò áàéð 351019 ñóðàëöàíà. ÓÄÝ/ ÄÎÐÍÎÄ ÊÀÇÀÊÑÒÀÍÛ Ýäèéí çàñàã, ìýäýýëýë Áàÿí-ªëãèé Îðîñ, êàçàê õýëýýð ñóðãàëòàà ÓËÑÛÍ ÈÕ ç¿é, îðîñ õýë-óðàí çîõèîë, 113 400 äîëëàð àéìàã, 99426325 ÿâóóëäàã. ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ êàçàê õýë-óðàí çîõèîë ÑÀËÁÀÐ ÓÁ, ×Ä¿¿ðýã, Àíãëè õýëíèé ÷èãëýëýýð ÕÈÄ-1-èéí áàéð Ñèíãàïóðûí Raffles Education ÕÀÐÒÔÎÐÄ 8000 àíõàí äóíä ã¿íçãèé øàòíû 122 323663, 319667, Corp-èéí ñàëáàð Àíãëè õýë ÈÍÑÒÈÒÓÒ äîëëàð ñóðãàëòòàé www.hartford- äýýð ñóðãàëòàà ÿâóóëäàã institute.edu.mn ÑÓÐÃÓÓËÈÓÄÛÍ ÎÞÓÒÍÛ ÁÀÉÐÍÛ ÌÝÄÝÝËÝË Îþóòíû õ¿ëýýí Òºëáºðèéí Áàéðíû áàãøèéí õîëáîî áàðèõ Äîòóóð áàéðíû íýð àâàõ Õàÿã õýìæýý íýð óòàñ õ¿÷èí ÷àäàë /îð/ ÕÀÀÈÑ-I áàéð 340 160.000 Öýðýíõàíä 99238918 ÕÓÄ-èéí 11-ð õîðîî 95851456 ÕÀÀÈÑ-II áàéð 380 160.000 Ã.È÷èíõîðëîî /Çàéñàíä/ 341376 99238918 ÕÀÀÈÑ-IY áàéð 350-380 170.000 Ä.Öýðýíõàíä 341296 ÑÁÄ-èéí 6-ð õîðîî 99730455 ÌÓÈÑ-I áàéð 250 155.500 Ñ¿õáààòàð Îþóòíû “À” õîòõîí 320118 ÑÁÄ-èéí 6-ð õîðîî ÌÓÈÑ-II áàéð 300 155.500 Ö.Îþóí÷èìýã 98810893 Îþóòíû “À” õîòõîí ÌÓÈÑ-V áàéð 300 ÑÁÄ-èéí 8-ð õîðîî Òóíãàëàãñàéõàí 351009 91157642 ÝÌØÓÈÑ-I áàéð 368 150.000 Ç.Ìÿãìàð ÁÇÄ-èéí 6-ð õîðîî 450337 /Îþóòíû “Á” õîòõîí/ 453912 ÝÌØÓÈÑ-II áàéð 350 150.000 Ä.Öýðýí 88914000 ØÓÒÈÑ-I áàéð 320 150.000 ÑÁÄ-èéí 8-ð õîðîî Ì.Æàäàìáàà 70135015 ØÓÒÈÑ-II áàéð 330 150 ÁÇÄ-èéí 6-ð õîðîî Ò.Äóãàðìàà 96657379 150.000- ØÓÒÈÑ-III áàéð ÊÒÌÑ 400 ÁÇÄ-èéí 7-ð õîðîî Ë.Áàÿðõ¿¿ 99173353 160.000 ØÓÒÈÑ-IY áàéð ÕîÌÒÑ 200 150.000 ÁÇÄ-èéí 5-ð õîðîî Ä.Äýìáýðýëñ¿ðýí 99852882 ÎÞÓÒÀÍ 2009 39
  • 38. ØÈÍÝ ÎÞÓÒÍÛ ÀÍÕÀÀÐÀËÄ 150.000- ØÓÒÈÑ-V áàéð ÌÈÑ 400 ÕÓÄ-èéí 3-ð õîðîî Æ.Óëààí 99728720 170.000 ÌÓÁÈÑ-I áàéð 350 144.000 ÁÇÄ-èéí 6-ð õîðîî Äîëæèí 451224 ÌÓÁÈÑ-II áàéð 485 144.000 ÁÇÄ-èéí 8-ð õîðîî Íÿìñ¿ðýí 99152189 ÌÓÁÈÑ-IY áàéð 396 144.000 ÑÁÄ-èéí 8-ð õîðîî Ä.Íàðàíáàÿð 327389 99140206 ÌÓÁÈÑ-Y áàéð 330 ÑÁÄ-èéí 8-ð õîðîî Áîëîðìàà 328007 130.000- 88803497 Áàðèëãûí êîëëåæ 320 ×Ä-èéí 2-ð õîðîî Ñ.Íàðàíöýöýã 200.000 70125510 ÌÑÒÊ-èéí îþóòíû 120.000- 212 ÕÓÄ 3-ð õîðîî Ö.Ãàíáàò 99811126 áàéð 150.000 180.000- Õ¯ÄÑ-èéí îþóòíû áàéð 300 ÑÁÄ 8-ð õîðîî Ìÿãìàðñ¿ðýí 99224531 285.000 140.000- ÕÒÊ-èéí áàéð 120 ÕÓÄ-èéí 3-ð õîðîî È.Îþóí÷èìýã 99016323 180.000 300.000- 99234163 ÑÝÇÄÑ 248 ÁÇÄ-èéí 6-ð õîðîî Ë. Äàâàà 350.000 55252865 ÑÁÄ-èéí 10-ð õîðîî ¯ÓÑ 300 0-160.000 Ï.Îþóíäýëãýð 99688829 íîãîîí íóóðûí ãóäàìæ 200.000- ÒÒÊ 300 ÁÃÄ-èéí 5-ð õîðîî Ò.Æàìáàëäîðæ 98189618 270.000 99838047 Îðõîí ÈÑ 120 220.000 ÕÓÄ-èéí 3-ð õîðîî À.Áàòæàðãàë 70110650 1000-í îþóòíû áàéð 450 ÁÇÄ-èéí 5-ð õîðîî 170.000- 99196012 ÒÇÄÑ-èéí áàéð 200-230 ÁÃÄ-èéí 2-ð õîðîî Èâøèíõ¿¿ 200.000 244279 Èõ Çàñàã ÈÑ-èéí áàéð 220 ÁÇÄ-èéí 5-ð õîðîî ÑÕÄ-èéí 19-ð õîðîî ×èíãèñ ÑÎÎÑÝ-I 232 230.000 ¿éëäâýð÷íèé ýâëýëèéí Ä.Ò¿ìýí 91203563 ãóäàìæ 170.000- 88914458 Ìîíãîë ÄÑ-èéí áàéð 80 ÕÓÄ-èéí 3-ð õîðîî Á.Áîëä 250.000 70133013 ÕÓÄ-èéí 2-ð õîðîî Òýíãýð ÄÑ-èéí áàéð 100 200.000 Ì.̺íõöýöýã 96067160 Òºìºð çàìûí ãàðàì 99140097 Ãàçàð÷èí ÄÑ-èéí áàéð 196 250.000 ÁÇÄ-èéí 19-ð õîðîî Ä.Íàðàíòóÿà 450882 ×Ä-èéí 4-ð õîðîî áàãà 99009709 Ñî¸ëûí ÄÑ-èéí áàéð 253 165.000 Íýðã¿é òîéðóó 3/18 70110854 Õºãæèì á¿æãèéí 180.000- 88011227 150 ÑÁÄ-èéí 6-ð õîðîî Ã. Áàäàì êîëëåæèéí áàéð 200.000 351859 ÝÌØÓÈÑ-Ñóâèëàõóéí 220 ÑÁÄ-èéí 8-ð õîðîî Ýðäýíýñàéõàí 96650020 áàéð 220.000- Õ¿ì¿¿íëýã ÈÑ-èéí áàéð 350-400 ÑÁÄ-èéí 8-ð õîðîî Á.Æàðãàëìàà 350149 320.000 200.000- Õàí-Óóë Ä¿¿ðýã 3-ð 99165669 Õàíãàé ÄÑ 100 Ä.Öýðýíäóëàì 250.000 õîðîî 345020 150.000- 99918016 ÑÓÈÑ 200 ÁÇÄ 6-ð õîðîî Äàø-Îðøèõ 200.000 450478 40 ÎÞÓÒÀÍ 2009
  • 39. ØÈÍÝ ÎÞÓÒÍÛ ÀÍÕÀÀÐÀËÄ Ñóðãóóëü áîëîí îþóòíû äîòóóð áàéðàíä á¿ðòã¿¿ëýõýä á¿ðä¿¿ëýõ áè÷èã áàðèìòûí ìýäýýëýë Èõ äýýä ñóðãóóëüä á¿ðòã¿¿ëýõýä á¿ðä¿¿ëýõ áè÷èã áàðèìò • Ñóðàëöàõ ýðõèéí áè÷èã /òîìèëîëò/ • ÝÅØàëãàëòûí áàòëàìæ • Á¿ðýí äóíä áîëîâñðîëûí ãýð÷èëãýý • Öýýæ çóðàã 3õ4 õýìæýýòýé 4% • Èðãýíèé ¿íýìëýõ • Ýð¿¿ë ìýíäèéí òîäîðõîéëîëò • Ãóðâàí ¿åèéí íàìòàð /øààðäëàãàòàé òîõèîëäîëä/ Îþóòíû äîòóóð áàéðàíä á¿ðòã¿¿ëýõýä á¿ðä¿¿ëýõ áè÷èã áàðèìò • Èðãýíèé ¿íýìëýõíèé õóóëáàð, íîòàðèàòààð áàòàëãààæóóëñàí • Öýýæ çóðàã 2% /2õ3/ • Ýð¿¿ë ìýíäèéí òîäîðõîéëîëò /ñóðãóóëèàñ çààñàí ýð¿¿ë ìýíäèéí áàéãóóëëàãà / • Äààòãàëûí áàðèìò /îþóòíû èæ á¿ðýí äààòãàë ãýõ ìýò/ • Øààðäëàãàòàé áîë î÷åð äóãààðûí áè÷èã • Ãýðýý õèéñýí áàðèìò /äîòóóð áàéðàíä á¿ðòã¿¿ëýõýä õèéãääýã ãýðýý/ ÎÞÓÒÀÍ 2009 41
  • 40. ØÈÍÝ ÎÞÓÒÍÛ ÀÍÕÀÀÐÀËÄ Êðåäèò öàã, ñóðãàëòûí òºëáºð¿¿ä åðºíõèé ñóóðü ìýðãýæëèéí ñóóðü, ìýðãýø¿¿ëýõ õè÷ýýë¿¿äýýð êðåäèò öóãëóóëíà. Îþóòàí õè÷ýýëä Íýã. Íèéòëýã ¿íäýñëýë ñóóæ, èäýâõòýé îðîëöîí øàëãàëò ºã÷, áèå äààæ Êðåäèò íü áàêàëàâðûí /ìàãèñòð, äîêòîðûí àæèëëàõ äààëãàâðóóäûã ã¿éöýòãýæ ¿íýëãýý àâñàí ñóðãàëòàíä íýã èæèë õàìààðíà/ áîëîâñðîë íºõöºëä òýð õè÷ýýëèéí êðåäèòèéã àâíà. ¯¿íýýñ ýçýìø¿¿ëýõ ¿éë àæèëëàãàà, òºëºâëºëò, ãàäíà ººðèéí ñîíãîñîí õè÷ýýë¿¿äýýð íýìæ çîõèîí áàéãóóëàëòûí ¿íäýñ áîëäîã òóë ýíýõ¿¿ êðåäèò öóãëóóëàõ áîëîìæòîé. Îþóòàí òîäîðõîé áîëîâñðîëûí àãóóëãûí áàãòààìæèéã æèøèõ ìýðãýæëèéí áàêàëàâð çýðýã àâàõûí òóëä 4 æèë /8 íýãæèéã êðåäèò ãýíý. Êðåäèò öàãèéí ¿íäñýí íýãæ óëèðàë/ ñóðàëöàõààð ñîíãîñîí áîë æèëä 30-ààñ íü òóõàéí óëèðëûí òóðøèä íýã 7 õîíîãò òàíõèìä äîîøã¿é / 120:4/, íýã óëèðàëä 15-ààñ äîîøã¿é / íýã öàãààð îðîõ ëåêöèéí àãóóëãà, ò¿¿íèéã áàãøèéí 30:2/ öàãèéí êðåäèò öóãëóóëàõ øààðäëàãàòàé. óäèðäëàãûí äîð á¿ðýí ýçýìøèõýä çîðèóëàãäñàí ñåìèíàð, áèå äààñàí àæèë, ëàáîðàòîðèéí áîëîí Ãóðàâ: Êðåäèò öàã áà îþóòíû õºäºëìºðèéí äàäëàãûí õè÷ýýë¿¿äèéã àãóóëñàí ¿éë àæèëëàãààíû ¿íýëãýý íèéëáýð öîãö þì. Êðåäèò öàã íü: Êðåäèò öàãèéã îþóòíû áàêàëàâðûí áîëîâñðîëûí • Áàêàëàâðûí áîëîâñðîë áà êðåäèò öàã àãóóëãûã ýçýìøèõýä çàðöóóëàõ õºäºëìºðèéã • Îþóòíû õè÷ýýëèéí àãóóëãûã ýçýìøèõýä õýìæèõ êðåäèòèéí íýãæ áîëãîí õýðýãëýíý. 7 çàðöóóëñàí õºäºëìºðèéí ¿íýëãýý õîíîã á¿ðèéí 3 öàãèéí õºäºëìºðèéã êðåäèòèéí • Îþóòàí ñóðàëöñàí õè÷ýýë¿¿äèéí àãóóëãûã íýãæ áîëãîí àâáàë: ýçýìøñýíèéã èëòãýõ ÷àíàðûí ¿íýëãýý, • 1 êðåäèò íü 3õ16 = 48 öàã ¿íýëãýýíèé ãîë÷ ä¿íãèéí òîîöîî • 2 êðåäèò íü 48õ2 = 96 öàã • Îþóòíû óëèðàë, æèëèéí ñóðãàëòûí • 3 êðåäèò íü 48õ3 = 144 öàã ãýõ ìýòýýð 120 òºëáºð êðåäèò íü 5760 /48õ120/öàã áîëíî • Áàãøèéí õºäºëìºðèéí ¿íýëãýý ãýñýí Êðåäèò öàã íü õè÷ýýë¿¿äèéí õýëáýðýýð àâ÷ ¿çâýë 5 ç¿éëä àãóóëàãäñàí ¿éë àæèëëàãààíû òàíõèìä 1 öàã ëåêöýíä ñóóõ, ò¿¿íèé àãóóëãûã íèéëáýð öîãö þì. áàòòàé ýçýìøèõèéí òóëä ñóðãóóëèéí àíãè òàíõèì, íîìûí ñàíä 2 öàã ñóóæ áèå äààæ àæèëëàõ, 2 öàã Õî¸ð. Êðåäèò öàã ñåìèíàðûí õè÷ýýëä îðîëöîõ, 1 öàã áèå äààæ Ìýðãýæëèéí òîäîðõîéëîëò, ñóðãàëòûí àæèëëàõ, ýñâýë 3 öàã ëàáîðàòîðè äàäëàãûí àæèë òºëºâëºãººíèé öàãèéí áàãòààìæ, èæèë õèéõ ãýñýí îéëãîëò þì. ìýðãýæëèéí ñóðãóóëèóäûí æèøèãò íèéö¿¿ëýí Òóõàéëáàë: óëèðàëä 16 äîëîî õîíîã, 7 õîíîãò òàíõèìä 36 • 3 öàã= 1 öàã ëåêö + 2 öàã áèå äààñàí àæèë öàãààñ èõã¿é öàãèéí õè÷ýýëòýé áàéõààð áîäîæ ñóðãàëòûã çîõèîí áàéãóóëíà. Ñóðãàëòûí àãóóëãûã • 3 öàã= 2 öàã ñåìèíàð + 1 öàã áèå äààñàí ýçýìøñýí áàéäëûã õàðãàëçàí: àæèë, áàòàòãàõ äàñãàë • Äýýä áîëîâñðîëûí çýðýãã¿é ìýðãýæëèéí • 3 öàã= 3 öàã ëàáîðàòîðèéí , äàäëàãûí àæèë äèïëîìûí ñóðãàëòûã 3 æèëä 90-ýýñ äîîøã¿é ãýõ ìýòýýð õè÷ýýë á¿ðò òîîöíî. êðåäèò öàã Îþóòàí óëèðàëä 15 êðåäèò öóãëóóëàõ • Áàêàëàâðûí çýðýã îëãîõ ñóðãàëòûã 4 æèëä øààðäëàãàòàé áîë: 120-îîñ äîîøã¿é êðåäèò öàã • Óëèðàëä 15õ48 = 720 öàã • Ìàãèñòðûí çýðãèéí ñóðãàëòûã áàêàëàâðààñ • Äîëîî õîíîãò 720:16= 45 öàã öààø 1,5-2 æèëä 40-60 êðåäèò öàã • ªäºðò 45:5= 9 öàãèéã áàãøèéí óäèðëàãûí • Äîêòîðûí çýðãèéí ñóðãàëòûã 2-3 æèëä 60- äîð áèå äààæ õºäºëìºðëºõ øààðäëàãàòàé. 80 êðåäèò öàãò áàãòààí ÿâóóëíà. Ýíý øààðäëàãûí äàãóó èõ, áàãà àæèëëàñíààñ Îþóòàí ìýðãýæëèéí áîëîâñðîëûí ÿìàð îþóòíû ñóðëàãûí ÷àíàðûí ¿íýëãýý õàìààðíà. àãóóëãûã ýçýìøèõýýð ñîíãîñíîîñ õàìààð÷ òóõàéí ìýðãýæëèéã ýçýìøèõýä çààâàë ñóäëàõ 42 ÎÞÓÒÀÍ 2009
  • 41. ØÈÍÝ ÎÞÓÒÍÛ ÀÍÕÀÀÐÀËÄ Äºðºâ. Êðåäèò öàã áà îþóòíû ìýäëýãèéí Áàãø óëèðëûí 70 îíîîã õýðõýí ¿íýëýõýý óëèðëûí ¿íýëãýý ýõýíä íèéò îþóòíóóäàä òàíèëöóóëñàí áàéíà. ̺í õè÷ýýëèéí ôàéëä òîäîðõîé çààæ ñóðãàëòûí Îþóòíóóäàä ýçýìø¿¿ëáýë çîõèõ ìýäëýã, äàäëàãà, àëáààð áàòëóóëñàí áàéíà. Îþóòíû 70 îíîîã ÷àäâàðûí òºâøèí 100 îíîîíû ñèñòåìýýð óëèðëûí òºãñãºëä õ¿ñíýãòýýð ãàðãàæ àíãèéí ä¿ãíýãäýíý. Ýíý íü 2 õýñãýýñ á¿ðäýíý. 16 äîëîî ìýäýýëýëä ãàðãàõ áà ñóðãàëòûí àëáàíä ºãíº. õîíîãèéí ¿íýëãýý áóþó óëèðëûí òóðøèä õè÷ýýë çààäàã áàãøààñ òóõàéí îþóòíûã ¿íýëñýí 70 îíîî Òàâ. Õè÷ýýëèéí ¿íýëãýý , áàòëàõ øàëãàëòûí 30 îíîîíîîñ á¿ðäýíý. Íèéò Îþóòíû ìýäëýã ýçýìøèëòèéã 100 õ¿ðòýë ðåéòèíã îíîîíû 70%-ûã õè÷ýýë çààã÷ áàãø òàâèõäàà îíîîãîîð ä¿ãíýæ, ¿ñãýí ¿íýëãýýíä øèëæ¿¿ëýí, òóõàéí õè÷ýýëèéí îíöëîã, ò¿¿íä òàâèãäàæ áóé ò¿¿íä õàðãàëçàõ ãîë÷ ä¿í ¿íýëãýýãýýð ä¿ãíýíý. øààðäëàãà, çîðèëòûã õàðãàëçàí ìýäëýãèéí òºâøèí, îþóòíû ñóðàõ èäýâõ, áèå äààæ àæèëëàõ Îþóòàí á¿ðèéí ìýäëýã ýçýìøñýí ÷àíàðûí ìýðèéëòèéã äýýøë¿¿ëýõ, ººðòºº ä¿ãíýëò õèéõ òºâøèíã óëèðëûí ¿íýëãýýíèé ãîë÷ ä¿íãýýð áîëîìæ îëãîõ, ñàíóóëàõ, çýðãýýð îþóòíû ñóðàõ ãàðãàíà. Óëèðëûí ãîë÷ ä¿íã ãàðãàõäàà òóõàéí ¿éë àæèëëàãààã ýð÷èìæ¿¿ëýõ àðãà õýðýãñýë îþóòíû øàëãàëò ºãñºí õè÷ýýë¿¿äèéí ãîë÷ ä¿íã áîëãîõ, óëèðëûí ýõýíä ººðèéí ä¿ãíýõ ¿éë óã õè÷ýýëèéí õàðãàëçàõ êðåäèòýýð ¿ðæ¿¿ëæ àæèëëàãààã òàíèëöóóëíà. íýìñýí íèéëáýðèéã øàëãàãäñàí õè÷ýýëýýð àâàõ êðåäèòèéí íèéëáýðò õóâààæ ãàðãàíà. Îþóòíóóäààñ ñýäâèéí õàìãààëàëò àâàõ, ñîðèëãî, òåñòýýð ¿íýëýõ, àìààð, áè÷ãýýð, ñýäýâ á¿ðýýð G1*Ê1+G2* K2…..Gn Kn øàëãàëò àâàõ, áèå äààñàí àæèë, ãðàôèê òîîöîî, -------------------------------------------- =G /Ó¯ÃÄ/ èëòãýë, ðåôåðàò áè÷¿¿ëýõ, òýäíèé ÿâöàä çºâëºãºº ºãºõ, íýìýëò õè÷ýýë õèéõ çýðãýýð áàãø îþóòàíä K1 + K 2 …….K n òóñàëíà. • G1,G2,,,,,,,Gn – íü óã îþóòíû íýã óëèðàëä Áàãøèéí ¿íýëãýý íü 70 = À+Â+Ñ òîìü¸îëîëòîé ñóäàëæ øàëãàëò ºãñºí õè÷ýýë¿¿äèéí ãîë÷ ä¿í áàéíà. • Ê1, Ê2,,,,,,,Ên – íü õè÷ýýë¿¿äèéí êðåäèò • À- îþóòíû õè÷ýýëèéí èðö, èäýâõèéí ¿íýëãýý öàã áîëíî. - 10 îíîî Îþóòàí 90 áà ò¿¿íýýñ äýýø êðåäèò öóãëóóëààä • Â- óëèðàë äóíäûí øàëãàëò, ñåìèíàðûí 2,0-îîñ äýýø ãîë÷ ä¿íòýé ñóðàëöñàí áîë òºãñºã÷ îðîëöîîíû ¿íýëãýý - 30 îíîî /¿¿íä òåñòýýð îþóòíààð á¿ðòã¿¿ëýýä ¿ëäñýí êðåäèòýý öóãëóóëæ, øàëãàëò àâàõ, ñåìèíàðûí õè÷ýýëèéí áàêàëàâðûí òºãñºëòèéí àæëàà ã¿éöýòãýíý. îðîëöîî á¿ðèéí îíîî áàãòàíà./ Öóãëóóëñàí êðåäèò íü 90 õ¿ðñýí áîëîâ÷ ãîë÷ ä¿í • Ñ- îþóòíû áèå äààëòûí àæëûí ¿íýëãýý - 30 îíîî íü 2,0-îîñ äîîø áàéâàë áàêàëàâðûí çýðýãã¿é /àíãèéí àæèë, èëòãýë, ðåôåðàò, ãýõ ìýò/ ìýðãýæëèéí äèïëîì îëãîíî. Ðåéòèíã îíîî ¯ñãýí ¿íýëãýý Ãîë÷ ä¿í Çóðãàà. Êðåäèò öàã áà ñóðãàëòûí òºëáºð 96-100 A 4.0 Êðåäèò öàãèéã îþóòíû ñóðãàëòûí òºëáºðèéí 91-95 A- 3.7 íýãæ áîëãîí õýðýãëýíý. Îþóòàí ñóðãàëòûí òºëáºðèéã ãýðýýíä çààñàí õóãàöààíä ñóðãóóëüä 88-90 B+ 3.4 òóøààíà. ¯¿íä: ñóðãóóëèéí óäèðäàõ çºâëºëèéí 84-87 B 3.0 øèéäâýðýýð 1 êðåäèòèéí õýìæýýã òîãòîîíî. 81-83 B- 2.7 Òóõàéëáàë: 1 êðåäèò öàãèéã 10,000 òºãðºãººð 78-80 C+ 2.4 òîîöâîë òýð îþóòàí óëèðàëä 15 êðåäèò öàãèéí õè÷ýýë ñîíãîñîí áîë 15õ10000 ãýýä 150,000 74-77 C 2.0 òºãðºãèéã 1 óëèðëûí òºëáºðò òóøààíà. Æèëä 36 71-73 C- 1.7 êðåäèò öàãèéí õè÷ýýë ñîíãîâîë 36+10000 ãýýä 68-70 D+ 1.4 360,000 òºãðºã òóøààõ ãýõ ìýò 64-67 D 1.0 61-63 D- 0.7 0-60 F 0 ÎÞÓÒÀÍ 2009 43
  • 42. ØÈÍÝ ÎÞÓÒÍÛ ÀÍÕÀÀÐÀËÄ OÞÓÒÀÍ ÃÝÆ ÕÝÍ ÁÝ? ÝÐÕÝÌ ÄYY ÁÀÒÑÀÉÕÀÍÄÀÀ Îëîí ºäºð øºíººð ÷ºì㺺 äóíäëàí ñóóæ, Ìîíãîëûí ìÿíãà ìÿíãàí îþóíëàã çàëóóñò îþóíû óõààðàë, ñýòãýëèéí ãýðýë, ãýãýýðýë ò¿ãýýõ ãýæ ç¿òãýæ ÿâààä ºâãºí áàãø áè ã¿íýý òàëàðõàæ áàéíà. Ìèíèé “Øèíý çóóíû îþóòàí” íîìíîîñ õî¸ð á¿ëãýýñ íü îðóóëàõûã õ¿ññýí õ¿ñýëòèéí ÷èíü äàãóó ýíý öàõèì íîìä îðóóëàõûã çºâøººðºâ. Àìüäðàëûí õàðãóéä àíõëàí õºë òàâüæ áàéãàà èäýð çàëóóñ, îõèä õºâã¿¿äýä øèðýýíèé íîì áîëîõóéö á¿òýýë áîëîõ þì áèëýý. Öààøäûí óðàì á¿òýýëä ÷èíü óëàì èõ àìæèëò, øèíý øèíý îðãèëä õ¿ðýõèéã õ¿ñýí åðººå. Ìýíä÷èëñýí ØÓÒÈÑ-èéí Äàðõàíû Òåõíîëîãèéí ñóðãóóëèéí áàãø äîêòîð (Ph.D) Í.Òýãøæàðãàë ÎÞÓÍÒÀÍ ÃÝÆ ÕÝÍ ÁÝ? òîäîðõîéëíî. Øèð¿¿í ºðñºë人í, èííîâàöèéí ýðèí ¿åä Ìîíãîë õ¿í á¿õýí ºðñºëäºõ ÷àäâàðàà ªðñºëäºõ ÷àäâàð áà Ìîíãîë õ¿í õºãæ¿¿ëæ äýýøë¿¿ëýõ íü íèéãýì ýäèéí çàñàã, Äàÿàð÷ëàëûí ýíý öàã ¿åä áèäíèé àìüäàð÷ àìüäðàëàà ººä íü òàòàõ àðãà òºäèéã¿é, òóñãààð áàéãàà ãàðèã äýëõèé ìààíü, Ìîíãîë ýõ îðîí òîãòíîëîî àâðàí õàìãààëàõ çàìààð äàÿàð÷ëàëä ìààíü õîðîì õîðìîî𠺺ð÷ëºãäºí õºãæèæ, òýñýæ òîãòîõ õàìãèéí øàëãàðñàí àðãà áàéæ ÷ øèíý áýðõøýýë, øèíý õºãæèë, øèíý òåõíîëîãè, ìýäýõ þì. ìýäýýëëèéí ¿ñðýíã¿é øèíý äýâøèë, øèíý Îþóòàí áîë ìàðãààøèéí ìýðãýæèëòýí. çîðèëòûã õîðîì õîðìîîð áèäíèé ºìíº äýâø¿¿ëæ Ìýðãýæèëòíèé ºðñºëäºõ ÷àäâàð ãýäýã áîë òóëãàí õ¿ëýýëãýæ áàéíà. Ýíý íü óëñ îðîí á¿õýí ìýðãýæëèéí ìýäëýã, óð ÷àäâàð, áýëòãýëæèëò, õ¿í àðäàà áîëîâñðîëòîé áîëãîõûã, àéìàã ñóì, èðãýíèé òºëºâøèëòººðºº çàõ çýýëèéí ýðýëò áàã á¿õýí èðãýäýý õºãæ¿¿ëýõèéã, ýöýñò íü õ¿í õýðýãöýýã õàíãàæ áàéõ ºíäºð ò¿âøèí þì. Õýí á¿ð ººðèé㺺 õºãæ¿¿ëýõèéã, òºð çàñãààñ õ¿íýý ºðñºëäºí àìüäðàõ ÷àäâàð ñàéí áàéíà, ìýäýýæ òýð õºãæ¿¿ëýõ öýãöòýé áîäëîãî ÿâóóëàõûã øààðäàæ õ¿í ñàéí ñàéõàí àìüäàðíà. Èíãýõëýýð ºðñºëäºõ áàéíà. Äàÿàð÷ëàëûí îðîí çàé ãàçàð ñàéã¿é ÷àäâàð ãýý÷èéã íàñíû áàãààñ ººðòºº ºâëºæ øóðãàæ áàéãàà ýíý äýëõèé åðòºíöºä íýã õ¿í ÷, ýçýìøèæ òºëºâø¿¿ëæ ÷àäñàí õ¿í èðýýä¿éä ñàéõàí íýã áàã ñóì, àéìàã ÷, íýã óëñ ã¿ðýí ÷ íèéãìèéí àìüäðàõûí ýðõèéã ãàðòàà àòãàõ íü ëàâòàé. àìüäðàëûí á¿õ õ¿ðýýí äýõ ºðñºë人íèé äàâàëãààíä äóðòàé ÷ äóðã¿é ÷ îðæ, ÷èíèé ÷ Õ¿í àðäûí ñàéí ñàéõàí ãýðýëò èðýýä¿é, ýõ îðîíäîî ìèíèé ÷ ìàðãààøèéí èäýõ õîîë, ºìñºõ õóâöàñ, ýðõ ÷ºëººò àðä÷èëñàí íèéãìèéã öîãöëîîí õýðýãëýýã ºðøººëã¿é õàòóó ýíý íèéãýìä ºðñºëäºí áàéãóóëàõ ¿éëñ ìààíü õºãæñºí Ìîíãîë õ¿í, àìüäðàõ ÷àäâàðààð õýìæèõ áîëëîî. Àëèâàà óëñ îðíû òîãòâîðòîé õºãæèë äýâøèëä íºëººëäºã ýåðýã õ¿÷èí ç¿éëñèéí íýã íü àðä èðãýäèéí ñî¸ë èðãýíøëèéí õºãæèíã¿é òºâøèí, àìüäðàõ ÷àäâàð ìºí ãýæ ýäèéí çàñàã÷èä ¿çäýã. Òýðõ¿¿ àìüäðàõ ÷àäâàðûí ãîë àãóóëãà íü õ¿í á¿ðèéí ºðñºëäºõ ÷àäâàð. Ìýäëýãýýðýý ÷, àæèëëàõ ÷àäâàðààð ÷, áèå äààæ ñóðàõ ÷àäâàðààð ÷, åð íü á¿õ òàëààð òýìöýí àìüäðàõ õýðýãòýé ãýäãèéã ºíººãèéí íèéãýì, äàÿàð÷ëàë ìº÷ òóòàìä áèäýíä ñàíóóëñààð áàéíà. Ìýäëýãò òóëãóóðëàñàí ýäèéí çàñãèéã õºãæ¿¿ëýõ ¿íäýñ íü ìýäëýã, á¿òýýõ ÷àäâàð ìºí. Õ¿íèé õºãæëèéã á¿òýýõ ÷àäâàðààð õýìæäýã. ×àíàðòàé ìýäëýã, á¿òýýõ ÷àäâàð áîëæ ÷àäàõ ìýäëýãòýé ìýðãýæèëòýí áîë óëñ îðíû ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã 44 ÎÞÓÒÀÍ 2009
  • 43. ØÈÍÝ ÎÞÓÒÍÛ ÀÍÕÀÀÐÀËÄ Ìîíãîë ìýðãýæèëòíèé ºíäºð ÷àíàð, ýçýìøñýí • Àæèë õýðãèéí ãàðãóóí ñàéí ìýäëýã ìýäëýãýý õýðýãæ¿¿ëýõ áîëîìæîîñ èõýýõýí • Õóâèéí çîõèîí áàéãóóëàëò, ýâ ä¿é øàëòãààëíà. Õ¿íýý õºãæ¿¿ëýõ, õ¿íýý ÷àäâàðæóóëàõ ãýäýã áîë çàõ çýýëèéí ºíººãèéí íºõöºëä ºðñºëäºõ • Ñàíàà÷ëàãà, èäýâõè, øóðãóó, óéãàã¿é áàéäàë ÷àäâàðàà äýýøë¿¿ëýõ, àæèëã¿éäëèéã àðèëãàõ, • Ñî¸ëòîé íºõºðñºã, ñýòãýëëýã, ýåëäýã ÿäóóðëààñ ãàðàõ öîðûí ãàíö çàì ìºí àæýý. õàðèëöààíû ÷àäâàð Îþóòíû õºãæèë, çàëóó õ¿íèé ºðñºëäºõ ºíäºð • Àñóóäëûã îíîâ÷òîé øèéäâýðëýõ ÷àäâàð ÷àäâàð ãýäýã áîë íèéãìèéí õºãæèë, øèíý÷ëýëèéí • Áàãààð àæèëëàõ ÷àäâàð òýðã¿¿í ýãíýýíä áàéõ ÷àäâàð, ìýäëýãò ñóóðèëñàí õºãæëèéí òóëãóóð ¿íäýñ ìºí. • Áèå äààæ àæèëëàõ ÷àäâàð Çàëóó õ¿í ÿàõ ãýæ èõ, äýýä ñóðãóóëüä ýëñýí • Öàã áàðèìòëàõ, öàãèéã ¿íýëýõ ñî¸ë ñóðàëöäàã âý? Ìýðãýæèë ýçýìøèõýýñ ãàäíà • Õàðèóöëàãà, ñàõèëãûí ìýäðýìæ ìýðãýæëèéí ¿éë àæèëëàãààíû õ¿ðýýíä ººðèé㺺 • ¯íýí÷ øóäðàãà, íÿãò íÿìáàé áàéäàë íýýí õºãæ¿¿ëæ ººðèéí ÷àäàâõèà àìüäðàëä õýðýãæ¿¿ëýõ áîëîìæîî îëæ, àìüäðàëä áàéð • Ýð¿¿ë ñàðóóë áèå, ýð÷ õ¿÷, àæëûí ÷àäâàð ñóóðèà îëîõ ãýæ, ºðñºëäºí àìüäðàõ ÷àäâàðóóäûã Ìýðãýæèëòýí - áèå õ¿íèé ýíýõ¿¿ àæèë õýðýã÷ ýçýìøèõ ãýæ ñóðàëöäàã. ÷àäâàðóóä íü á¿òýýë÷ õ¿ì¿¿íèé àæèëëàæ Çàëóó õ¿íèé ºðñºëäºõ ÷àäâàðóóäàä þó áàãòàõ âý? àìüäðàõàä çàéëøã¿é øààðäàãäàõ á¿òýýõ¿éí öîãö ÷àäàìæ (ñîmpetence) ìºí. ªíººäºð èõ, äýýä 1.Ãàäààä õýëíèé áîëîâñðîë ñóðãóóëü, êîëëåæ, ÌѯÒ-ä ýëñýæ áàéãàà çàëóó õ¿í 2.Èíæåíåðèéí áîëîâñðîë á¿õýí ýäãýýð öîãö ÷àäàìæóóäûã ýçýìøèæ ººðòºº òºëºâø¿¿ëýõèéí òóëä ñóðàëöäàã. Èéì àæèë õýðýã÷ 3.Õóâèéí çîõèîí áàéãóóëàëò ÷àäâàðóóä ýçýìøñýí ìýðãýæèëòíèéã àæèë îëãîã÷ 4.Áóñàä õ¿ì¿¿ñòýé çîõèöîí àìüäðàõ ÷àäâàð íàðûí ç¿ãýýñ õ¿ñýí õ¿ëýýæ, èéì ÷àäâàðóóäûã (Õàðèëöààíû ñî¸ë) áàãòàíà. ñàéòàð ýçýìøñýí áàéõûã àæèëòíóóäààñàà øààðäàæ áàéíà. ×óõàì èéì àæèë õýðýã÷ ÷àäâàðûã Õóâü õ¿í á¿ðèéí ºðñºëäºõ ÷àäâàðààñ ñàéí ñàéõàí ººðòºº òºëºâø¿¿ëñýí áàéõûã ï¿¿ñ, êîìïàíè, àìüäðàëûí ÷àíàð, ºðõ àéë ãýðèéí àìüæèðãàà, áàéãóóëëàãóóä ýðìýëçýæ ºðõ ãýðèéí ãèø¿¿í á¿ðèéí áàéãàà íü áàéãóóëëàãûí ºðñºëäºõ ÷àäâàðûí ìåíåæìåíòèéí îð÷èí ò¿âøíýýñ àéìàã ñóì, óëñ ¿åèéí ÷èã õàíäëàãà îðíû ìààíü àìüäðàë áîëæ áàéíà. Õàìò îëíû á¿õýëäýý øàëòãààëíà. äóíä èéì àæèë õýðýã÷ ªðñºëäºõ ÷àäâàð ãýäýã áîë óóð àìüñãàë á¿ðäýæ àìüäðàëä èäýâõòýé á¿òýýë÷ áàéæ áàéãóóëëàãà, ï¿¿ñ ñàíàà÷ëàãàòàé ººðèéí ãýñýí êîìïàíèé äîòîîäîä áàéð ñóóðüòàé ñóáúåêò áàéõ íºõºðñºã àæèë õýðýã÷ óó?, àìüäðàëûí óðò õàðãóéä îð÷èí, á¿òýýìæ áèé òóëãàðñàí áýðõøýýëèéí áîëäîã. Òýðõ¿¿ íºõºðñºã ºìíº áóóæ ºã÷ ñºõºðñºí àæèë õýðýã÷ îð÷èí ãýäýã íü þó âý? àð÷àà ìóóòàé õ¿í, àæëûí áîîë áàéõ óó? ãýäãèéã øèéäýõ õ¿÷èðõýã õºòºëáºð, õ¿÷ þì. ͺõºðñºã àæèë õýðýã÷ îð÷èí ãýäýã áîë àæèëëàãñàä íü àæèëäàà ºã뺺 óðàì çîðèãòîé Àæèë õýðýã÷ ìýðãýæèëòýí áàéõ øààðäëàãà èðäýã, õîîðîíäîî ýâñýã, á¿òýýë÷ýýð õàìòðàí Äàÿàð÷ëàëûí ºíººãèéí íèéãýìä àëèâàà õ¿íèé àæèëëàäàã, àæèë àìüäðàëàà ñàéæðóóëàõ òàëààð áóñàä õ¿ì¿¿ñòýé çîõèöîí àìüäðàõ ÷àäâàðò õàìòðàí îëîí óðãàëü÷ààð ýð¿¿ë ñàðóóëààð òàâèãäàæ áàéãàà øààðäëàãûí íýã íü àæèë õýðýã÷ ø¿¿í õýëýëöäýã, òîãòîæ øèéäñýí ç¿éëýý ÿã òàã áàéõ ÷àäâàð, àæèë õýðýã÷ õàðèëöààíû ñî¸ë þì. áèåë¿¿ëäýã, ººðèé㺺 áîëîí íºõ人 àæèë ªíäºð áîëîâñðîëòîé ñýõýýòýí õ¿íèé àæèë õýðýã÷ õýðýã÷ýýð ø¿¿ìæèëäýã, ò¿¿íèéã íü õ¿ëýýæ àâäàã ÷àäâàð ãýäýãò þó áàãòàõ âý? íºõºðñºã õàðèëöààíû ýð¿¿ë ñàðóóë óóð àìüñãàë á¿ðäñýí, õ¿í á¿õýí ýðõýëäýã àæëààñàà, àæëûí Ìýðãýæèëòýí õ¿íèé àæèë õýðýã÷ ÷àäâàð, ýåðýã áàéðàí äàõü õàðèëöààíààñ, áèå áèåýñýý ºíäºð õàíäëàãà íü äàðààõ ÷àäâàðóóäààñ á¿ðäýíý. ¯¿íä: ÎÞÓÒÀÍ 2009 45
  • 44. ØÈÍÝ ÎÞÓÒÍÛ ÀÍÕÀÀÐÀËÄ ñýòãýë õàíàìæ, ýð÷èì õ¿÷ àâ÷ ÷àäñàí, õ¿í á¿õýí ýðäìèéí ñàðóóë òàíõèìààñ ººðèé㺺 òàñðàëòã¿é õèéõ àæëàà, ¿¿ðãýý ã¿íýý óõàìñàðëàñàí, õàìòäàà õºãæ¿¿ëæ áîëîâñðóóëàõ ýðìýëçýë, àìüäðàë àæèëëàæ àìüäðàõäàà áèå áèåýñýý ñýòãýëèéí õºäºëìºðò õàíäàõ á¿òýýë÷ õàíäëàãà, ìýäëýãò îðãèëñîí õ¿÷èéã àâ÷ áàéäàã, áèå áèåý õàðèëöàí áàéíãà øèìòýõ äîòîîä õýðýãöýýã ººðòºº îëæ õ¿íäýòãýñýí, õàðèëöàí àâäàã þì. Áèå äààæ àæèëëàõ îéëãîëöñîí, ¸ñ ç¿é, äàäàë îëæ àâäàã þì. ¯¿íèé æóäãàà ñàõèí áèåë¿¿ëñýí, òóëä áèå äààñàí îþóíû óðàìòàé, çîðèãòîé, õºäºëìºðèéí àðãà áàðèëä á¿òýýìæèéí îð÷èí þì. ñóðàëöàæ, ººðèéí á¿òýýë÷ àâüÿàñ ÷àäâàðàà óõàìñàðòàé ͺõºðñºã àæèë õýðýã÷ õºãæ¿¿ëæ, á¿òýýë÷ àæëûí îð÷èí áîë õ¿ì¿¿ñèéí äàäëûã ýçýìøèõèéã õè÷ýý. àìüäðàëûí áè÷èë Èíãýæ ÷àäñàí öàãò ÷è õ¿ðýýíä á¿òýýìæ øèíý íèéãìèéí èäýâõòýé áèé áîëîõ, õàðèëöàà ãèø¿¿í áàéæ, ººðèé㺺 çàõ õàíäëàãûí õàìãèéí çýýëèéí ºðñºë人íä òýñýõ çîõèñòîé óóð àìüñãàë, ÷àäâàðòàé áîëãîí õàòóóæóóëæ áýëäýæ ÷àäíà. ºâºðìºö õýâ ìàÿã þì. Èéì îð÷èí áèé áîëãîæ Èõ ñóðãóóëèéí ýðäìèéí òàíõèìä ÷è ñîíãîñîí ÷àäñàí áàéãóóëëàãà, õàìò îëîí ºíººäºð õºãæèæ ìýðãýæëèéíõýý çºâõºí áàãààõàí ¿íäñèéã ë îëæ äýâøèæ, ººäëºæ àìæèëòòàé àæèëëàæ áàéíà. àâäàã ãýäãèéã ñàéí óõàìñàðëàæ îéëãî. ¯ëäñýí òîì õýñãèéã àìüäðàëûí èõ ñóðãóóëèéí áîñãûã Îþóòàí õ¿íèé ãîë çîðèëãî þó âý? àëõàæ áàéæ õèéæ ã¿éöýýæ áàÿæóóëíà. Èéì ë Ìýðãýæëèéí áîëîâñðîëûí ìºí ÷àíàð áîë çîðèëãîòîé îþóòíûã øèíý çóóí õ¿ëýýæ áàéíà. øèíæëýõ óõààíû ìýäëýã, ºíäºð óð ÷àäâàðò Ýíý á¿õýí çºâõºí çàëóó õ¿í òàíààñ ººðººñ ÷èíü òóëãóóðëàñàí èðýýä¿éí ìýðãýæèëòýí áèå õ¿íèéã øàëòãààëíà. òºëºâø¿¿ëýõ ÿâäàë áàéäàã. Ìýðãýæëèéí áîëîîä èíæåíåðèéí áîëîâñðîë Îþóòàí õ¿íèé ºíººäðèéí ãîë çîðèëãî, ¿íäñýí ýçýìøèõýä áýëýí ¿¿? ¿éë àæèëëàãàà áîë ìýðãýæèë ýçýìøèõ, øèëäýã Àìüäðàë òîìîîõîí ýðãýëò ãàðãàõ áîëîìæèéã ñàéí ìýðãýæèëòýí áîëîõ ÿâäàë ìºí. Ñàéí õ¿íä íýãýí íàñíû òóðøèä õýä õýäýí óäàà ñàíàë ìýðãýæèëòýí, ñàéí èíæåíåð áîëîõûí òóëä áîëãîäîã. Òýð òîðãîí ìº÷èéã ìýäýð÷ õ¿ëýýæ çàëóó õ¿í á¿ð óð ÷àäâàð, äàäëàãà, òóðøëàãàä àâàõ ÷àäâàð, áîëîìæîîñ òóõàéí õ¿íèé èðýýä¿éí ñàéí ñóðàëöàõ, ººðèé㺺 õºãæ¿¿ëýõ ë õàìãààñ õóâü çàÿà õàìààðäàã. Õýðýã äýýðýý çàëóó õ¿í ÷óõàë. Ñàéí ñóðàëöàõ ÿâäàë áîë îþóòàí õ¿íèé àìüäðàëäàà õî¸ð òîì ñîíãîëòûí àëü íýãèéã ãîë õºäºëìºð, õàìãèéí ãîë çîðèëãî. ¯¿íèé õèéäýã. Íýãäýõ ñîíãîëò íü áóñäûí ýðõøýýëä òóëä îþóòàí ÷è ººðºº èäýâõòýé ñóáúåêò áàé. îíîãäñîí òàâèëàíãààðàà àìüäðàõ, íºãºº Ýíý áîë ñàéí ìýðãýæèëòýí áîëîõûí ¿íäýñ. ñîíãîëò íü ººðºº ººðèéíõºº ìàðãààøèéí õóâü ¯¿íèé òóëä ýð¿¿ë ìýíäýý ñàéæðóóëæ, ñïîðòîîð çàÿàã ººðºº øèéäýæ õºãæëèéí çàìàà ººðºº õè÷ýýëëýæ, îëîí íèéòèéí àæèëä àâüÿàñàà ñîíãîõ. ×óõàìäàà îþóòàí áîëæ ìýðãýæëèéí ñîðüæ, ýðäýì øèíæèëãýýíèé êëóá, äóãóéëàíä þì óó, èíæåíåðèéí áîëîâñðîë ýçýìøèíý ãýäýã õè÷ýýëëý. ׺뺺ò öàãààðàà ººðèé㺺 õºãæ¿¿ëæ, áîë õî¸ðäàõü ñîíãîëòûã õèéñýí áàéíà ãýñýí ¿ã. õ¿ì¿¿æ¿¿ëæ, òºëºâø¿¿ëýõýä çàðöóóë. Ñàõèëãûí ¯íýõýýð õ¿ñýæ ýðìýëçýýä, ó÷ðàõ îëîí áýðõøýýë ó÷èð óòãà, õàðèóöëàãà ãýäãèéã ººðòºº ìýäð¿¿ëæ ñààäûã äàâàí òóóëæ ÿëæ áàéæ õî¸ðäàõü ñîíãîëòûí õýâø¿¿ëýõèéã õè÷ýý. ¯íäñýí çîðèëãî áîëîõ õè÷ýýë àðä ãàðíà, Àç æàðãàëòàé àìüäðàë òàíûã õ¿ëýýæ ñóðëàãàäàà ñàõèëãàòàé, õàðèóöëàãàòàé õàíä. áàéõ áîëíî. Ãàãöõ¿¿ òýð áýðõøýýë ñààäòàé Ìýäëýãòýý á¿òýýë÷ýýð õàíä. Ýìõ çàìáàðààã¿é, òóëãàðàõàä òà áýëýí ¿¿? ñàõèëãàã¿é, àð÷ààã¿é çàëõóó, äàìïóó áàéäàë, çºâ õýì õýìæýý çºð÷èã÷äèéã á¿¿ òýâ÷. Òýäíèéã íýã Îëîí îëîí ç¿éëèéí ÷àäâàð, ÷àäàâõè, áýëòãýëèéã í¿äýýð á¿¿ õàð. Ǻâõºí èäýâõòýé ñóáúåêò áàéæ, òàíààñ øààðäàíà. Õî¸ðäàõü ñîíãîëò áîë óéãàã¿é îþóíëàã ýðõýì çîðèëãî òàâüñàí õ¿í ë ººðèé㺺 õºäºëìºð, öóöàëòã¿é ÷àðìàéëò, àñãàðàõ õºëñ, àäãóóñíû ýðýýí áàðààí àðàíøèí, àìüäðàëààñ òýìöëèéí ñîíãîëò ìºí. õîë áàéëãàæ îþóíëàã çèíäààíä õ¿ð÷ ÷àääàã þì. Ǻâõºí îþóíëàã óõààíòàé õ¿í ë èõ, äýýä ñóðãóóëèéí 46 ÎÞÓÒÀÍ 2009
  • 45. ØÈÍÝ ÎÞÓÒÍÛ ÀÍÕÀÀÐÀËÄ Ìýðãýæëèéí öîãö ÷àäàìæèéí òóõàé ëîãèê õàðüöààã îëîõîä ÷èãëýñýí ¿éëäëèéí îíîâ÷òîé íýãäìýë øèéäëèéã ãàðãàæ ÷àääàã. Áèå õ¿íèé õºãæèë, ºðñºëäºí àìüäðàõ ÷àäâàðûí Ìýðãýæèëòýí áèå õ¿íèé ìýðãýæëèéí ãîëëîõ ãîë çàéëøã¿é íýã øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò íü ìýðãýæëèéí ÷àíàðóóäàä: çîðèëãî ÷èãëýëòýé áàéõ, èäýâõè óð ÷àäâàð, ìýäëýã, äàäëàãà òóðøëàãà ìºí. ñàíàà÷ëàãà, àæèë ìýðãýæèëäýý äóð ñîíèðõîëòîé Ìýðãýæëèéí òîäîðõîé õ¿ðýýíä ¿éë àæèëëàãàà áàéõ, ¿íýí÷ øóäðàãà çàí, îð÷èí öàã ¿åòýéãýý ÿâóóëæ àæèëëàõàä øààðäàãäàõ õàíãàëòòàé õºë íèéë¿¿ëæ áàéõ, ýíýðýíã¿é ººäðºã ñýòãýë, ìýäëýã, äàäëàãà, ÷àäâàð, òóðøëàãûí ò¿âøèíã ñàõèëãà õàðèóöëàãà, ººðòºº èòãýõ èòãýë, ñî¸ëòîé ººðòºº áàãòààñàí ìýðãýæèëòíèé õóâèéí áîëîîä íºõºðñºã õàðèëöààíû ÷àäâàð, õóâèéí ºíäºð àæèë õýðãèéí èíòåãðàë öîãöûã ìýðãýæëèéí çîõèîí áàéãóóëàëò çýðýã áàãòäàã. öîãö ÷àäàìæ ãýæ íýðëýäýã. Ìýðãýæëèéí öîãö ÷àäàìæèéã èõ, äýýä ñóðãóóëü, êîëëåæèä ñóðàëöàõ Ìîíãîë õ¿íèé àðàíøèí, äàâóó òàë çàìààð ýçýìøäýã. ¯¿íä þó áàãòàõ âý? Áèäíèé àðàíøèí òºðõ, àìüäðàõ óõààí á¿õýëäýý • Íèéãýì-ýðõ ç¿éí öîãö ÷àäàìæóóä. Íèéãìèéí áèäíèé òºðæ ºññºí òºðºëõ íóòàã îðíû áàéãàëü, èíñòèòóò, õ¿ì¿¿ñòýé õàðèëöàõ, õàìòðàí öàã óóðûí íºõöºë, ºâºã äýýäñèéí ¿åýñ óëàìæëàí àæèëëàõ õ¿ðýýíèé ìýäëýã ÷àäâàð, ò¿¿í÷ëýí èðñýí ¿íäýñíèé ñî¸ë, ¸ñ çàíøèëòàé ñàëøã¿é õ¿éí ìýðãýæëèéí õàðèëöàà, çàí áàéäëûí äàäàë, õîëáîîòîé. àðãà áàðèë ýçýìøñýí áàéäàë Ìîíãîë õ¿í òàë øèãýý óóæèì àÿäóó 纺ëºí • Õóâü õ¿íèé öîãö ÷àäàìæ. ºðñºëäºõ ÷àäâàðàà ñýòãýëòýé, íàëãàð ààæóó òàéâàí, àæèã÷ ãÿðõàé, áàéíãà äýýøë¿¿ëæ áàéõ, àæèë äýýðýý õàðààíû áîëîîä ñîíñãîëûí îé îíöãîé õºãæñºí òîãòâîðòîé ºñºæ áàéõ ÷àäâàð áàéäàã. Çàí ÷àíàðûí õóâüä ýðñ øóëóóí øóäàðãà çàíòàé, ýðýìãèé äàé÷èí çîðèãòîé, ¿ã äóó öººí, • Òóñãàé öîãö ÷àäàìæ. Òîäîðõîé ìýðãýæëèéí íàéðñàã çî÷ëîìòãîé , öàéëãàí öàãààí ñýòãýëòýé, ¿éë àæèëëàãààã áèå äààí ã¿éöýòãýõ áýëòãýë, àëèâàà ç¿éëä äóóëãàâàðòàé, õ¿ëýýöòýé õàíääàã. ººðèéí õºäºëìºðºº ¿íýëýõ, ìýðãýæëèéí Òýãýõ òóñìàà ýëäýâ ºâ÷èí, õîðò áîäèñîîñ õàìãààëàí çîðèëòîî øèéäâýðëýõ ÷àäâàð, ìýðãýæëèéíõýý ýñýðã¿¿öýõ äàðõëàà, þìûã õóðäàí òóñãàæ ñóðàõ ìýäëýãýý áèå äààí äýýøë¿¿ëýõ ÷àäâàð îþóíû òºðºëõèéí àâõààëæ, õ¿ëýýöòýé àðàíøèí, • Îíöãîé öîãö ÷àäàìæ. Ãýíýòèéí õ¿íäýðñýí óóæóó òàéâàí ñýòãýëèéí òýíõýý áÿä Ìîíãîë õ¿íä íºõöºë áàéäàëä àæèëëàõ, îñîë àâààð, áàéäàã. Ýíý áîë Ìîíãîë õ¿íèé ºâºðìºö äàâóó òåõíîëîãèéí ïðîöåññèéí íîöòîé çºð÷ëèéí øèíæ ÷ áàéæ áîëîõ. Ýíý á¿õ äàâóó òàë íü õàòóó ¿åä àæèëëàõ ÷àäâàð øèð¿¿í, ýðñ òýñ óóð àìüñãàëòàé, òºðºëõ òàë • Íèéãýì-ñýòãýë ç¿éí öîãö ÷àäàìæ. Óäèðäëàãà, íóòãèéí ìèíü ãàçàð øîðîî, í¿¿äýë÷èí àìüäðàë ñóðãàí õ¿ì¿¿æ¿¿ëýõ, ñýòãýë ç¿éí ìýäëýã, èðãýíøëèéí ºâºðìºö áàéäëààñ ¿¿äýëòýé þì. õ¿íòýé àæèëëàõ, õ¿ì¿¿ñòýé õàðèëöàõ, áàã Òýíöâýðò áàéäëûã õàäãàëàõ ýðìýëçëýë, îíöãîé áîëæ õàìòðàí àæèëëàõ ÷àäâàð, ¸ñ ñóðòàõóóíû ÷àäâàðûã Ìîíãîë õ¿íä áàéãàëààñ çàÿàæýý. òºëºâøèë Èòãýìòãèé, ãýíýí öàéëãàí ñýòãýëòýé, ìºðººäºë áÿñàëãàë ñàéòàé, áàéãàëü äýëõèé óóë óñ, Ìýðãýæëèéí öîãö ÷àäàìæ á¿õýí ñàëàíãè ÷àäâàð, ¿íäýñíèéõýý ò¿¿õ ñî¸ë, ¸ñ ç¿é çàí çàíøëûã äàäàë, çóðøèë, òóðøëàãà, ¿éëäëýýñ á¿ðääýã ýðõýìëýí äýýäýëæ, áýëýãøýýõ ñýòãýëãýý èë¿¿ ó÷ðààñ òýäãýýðèéã òîäîðõîé öàã õóãàöààíä äýñ õºãæñºí áàéäàã. äàðààòàé ýçýìøèõ çàìààð öîãö ÷àäàìæèéã Ìîíãîë õ¿íèé, ÿëàíãóÿà çàëóó õ¿íèé íýãýí ººðèéí áîëãîäîã. îíöëîã áîë àëèâàà ç¿éëä äàñàí çîõèöîõ , þìûã Ìýðãýæëèéí ÷óõàë ÷àíàðóóäûã ýçýìøèæ áàéæ õóðäàí ò¿ðãýí òóñãàí ñóðàëöàõ àâõààëæ ñàéí ìýðãýæèëòýí áîëæ òºëºâøäºã. Ìýðãýæëèéí õºãæñºí áàéäàã. Áàñ íýã ñàéí òàë áîë ººðºº ÷óõàë ÷àíàðóóä ãýäýã íü ÿìàð íýã àæèë ººðòºº ýçýí áàéõ ñýòãýëç¿éã ººðòºº òºëºâø¿¿ëæ õºäºëìºðèéí àìæèëò, ¿ð ºãººæèä øèéäâýðëýõ ÷àääàã ¿íäýñòýí. Òýñâýð õàòóóæèëòàé, áèîëîãèéí íºëºº ¿ç¿¿ëýõ ¿éë àæèëëàãààíû ñóáúåêòèéí õóâüä ýð¿¿ë ÷èéðýã, ñýòãýëèéí òýíõýý õàò ñàéòàé, õóâèéí ºâºðìºö ÷àíàð, ÷àäâàðóóä þì. Æèøýý äóëààí õàäãàëàëò ñàéí, èë÷ëýãèéã ìàø õýìíýëòòýé íü àëü ÷ ìýðãýæëèéí õ¿íèé íýã ÷óõàë ÷àíàð çàðöóóëæ ÷àääàã íü áàéãàëèéí ýðñ òýñ óóð àìüñãàë, áîë ëîãèê ñýòãýëãýýíèé ÷àäâàð þì. Ëîãèêîîð óíàãàí òºðõººð áàéãàà ýêîëîãèéí îð÷èíòîé ñýòãýõ ÷àíàð, àðãà áàðèëûí òóñëàëöààòàéãààð õîëáîîòîé þì. Ìîíãîë÷óóä áèä ¿íäýñíèéõýý äýýðõ ¿éëäýëä àíàëèç ñèíòåç õèéæ, îéëãîëòûã àíãèëàí ãàéõàìøèãòàé ÷àíàðóóäàà õàäãàëæ , áàõàðõàæ, ÎÞÓÒÀÍ 2009 47
  • 46. ØÈÍÝ ÎÞÓÒÍÛ ÀÍÕÀÀÐÀËÄ õºãæ¿¿ëýí äàðààãèéí ¿åäýý ºâë¿¿ëýõ íü çàëóó õ¿í ó÷èð óòãûã óõààð÷ îéëãîõ ¿ð óäàìäàà çàõèæ ñóðãàæ òàíû ýðõýìèéí ýðõýì ç¿éë ìºí. ¿ëäýýõ õýðýãòýé. Áèäíèé öººõºí ¿íäýñòýíã çàëãèí óñòãàõ õàðèéíõíû èéì áóçàð òàêòèêò þó îðîõ âý? Ìîíãîë õ¿í þóãàà ãýýõ ¸ñòîé âý? Ãýâýë: Ìîíãîë÷óóä áèäýíä ÷àìã¿é ñóë òàë, ãýýæ õàÿìààð - ªëñãºõã¿é öàòãàëàí áàéëãàæ, îìîã øàðûã íü çºâõºí áèäíèé ãýìýýð äóòàãäàë áèé. Ýíý ñóë òàë äàðæ áàéõ. ìààíü áèäíèé óðàãø õºãæèõ äýâøèõýä ÷àìã¿é ñààä - Õ¿íñíèé àþóëã¿é áàéäëûã àëäàãäóóëàõ ÷ºäºð áîëæ áàéäàã. Òóõàéëáàë: - Çàëõóóðëûã áèé áîëãîõ 1. “Áîëæ áàéíà, áîëîõ ë áàéëã¿é” õýìýýõ ¿õøèðìýë - Áýëýí÷ëýõ ñýòãýëãýýã áèé áîëãîõ äîãìàòèê ñýòãýëãýý. - Íàðãèàí çóãàà öýíãýëèéã õºõ¿¿ëýí äýâýðãýõ 2. Íýãäìýë ÷àíàð, áóñàäòàé íèéöòýé àìüäðàõ ýâ ýå - Õººðãºæ ìàãòñààð æèíã¿éä¿¿ëýõ ìóóòàé áàéäàë - Áîëîâñðîëã¿é, òýíýã ìóíõàã áîëãîõ 3. Öàã õóãàöààíû ìýäðýìæã¿é, öàã áàðüäàãã¿é - Çàëóó ¿åèéã íü õ¿ì¿¿æèë òºëºâøèëã¿é áàéëãàõ çàäãàé çàí - Óëàìæëàëò ñî¸ë, çàí çàíøëûã íü ìàðòóóëàõ 4. Ñàõèëãà, çîõèîí áàéãóóëàëò ìóó, çàëõóó íàçãàé - ¯íäýñíèé áàõàðõàë, áè÷èã ñî¸ëûã íü áàéäàë á¿äýãð¿¿ëýõ 5. Áèå äààæ á¿òýýë÷ýýð àæèëëàæ àìüäðàõ ÷àäâàð - Øóíàëûí ñýòãýëèéã íü îëçîîð äàëëàõ õîìñ áàéäàë - Àäãóóñíû òà÷ààëûã íü ýìñýýð áàäðóóëàõ 6. Äàâèëóóí, îìîã áàðäàì, ñàéðõóó, ñàãñóó îíãèðîî, - Õºë÷¿¿ðõýõ äîíã ñàðõäààð òýòãýõ õýíýãã¿é, õàéõðàìæã¿é, íýðýëõ¿¿, äîãøèí - ¯íäýñíèé ýâ íýãäýëã¿é áàéäëûã äýâýðãýõ ò¿ðýìãèé çàí - Íî¸äûã íü õóäàëäàæ àâàõ 7. ¨ñ òºð, óëàìæëàëò ¸ñ çàíøëàà ìýääýãã¿é, - Áèîëîãèéí èäýâõòýé, àìèí ÷àíàðûã õ¿íñíèé ñàõèäàãã¿é áàéäàë çýðýã íü áèäíèé õºãæèëä ñààä õîðîîð óñòãàí äîðîéòóóëàõ ÷ºäºð, òýâ÷èøã¿é ñóë òàë áîëäîã. Áàñ áààõàí - ¯íäýñíèé ¿éëäâýðëýëèéã áîéìëîõ çàìààð íýðýëõ¿¿ õýðýãëýýíèé òààøààëòàé ó÷èð ¿íýòýé ýäèéí çàñãòéã íü “íóãàñëàõ” áîäëîãî áàéäàã. Ç¿é , õýýíöýð ãàíãàí õóâöàñëàõ, õýðýãëýõ äóðòàé íü ¿íäýñíèé àþóëã¿é áàéäàëä íîöòîé õîð õîõèðîë öàìààíäóó óëñ. “¯õýð øèã çºð¿¿ä, çàëõóó çàëõàã, ó÷ðóóëæ áîëîõ èéì äàëä ÿþóëãààñ õàìãààëàõ “Õàð õýíýãã¿é, óäààí ó÷èð ãàäíûõàíä ¯õýð ìîíãîë ” õàéðöãèéí áîäëîãî” òºðä ìààíü áàéõ ó÷èðòàé. ãýñýí õî÷ íýðòýé. Òóñãààð òîãòíîëûã íü ààæìààð àëäàãäóóëàí óëñ ¿íäýñòíèéã àéìàãëàí óñòãàõ 纺ëºí àðãûí çîëèîñ Ýíý àð÷ààã¿é òºðõ, ñóë òàëàà õ¿¿õýä áàãà÷óóääàà áîëîõã¿é þìñàí, Ìîíãîë÷óóä àà. ¯¿íä ãîë íü ºâë¿¿ëæ ¿ëäýýõã¿é þìñàí. Ìîíãîë õ¿í á¿õíèé ººðñäèéí ýçíèé ñýòãýëýý Ýäãýýð ñóë òàë, ìóó àðàíøèíãàà çàëóó õ¿í á¿õýíä ñýðãýýõ, ººðñäèéí óõààðàë, õºãæèë, õ¿ì¿¿æëýý áàãààñ íü áàãààñ íü óõààðóóëæ, õàÿæ ãýýæ ÷àäâàë ººäºí òàòàõ ÿâäàë ÷óõàë þì. ¯¿íèéã Ìîíãîë öóñòàé Ìîíãîë õ¿í õºãæèíº, Ìîíãîë õ¿í äýâæèæ çàëóó õ¿í á¿ð ÿñ ìàõàíäàà õàòóó ñàíàæ Ìîíãîë ººäëºíº. õ¿íèé ñýòãýëç¿éã õàìãààëàõàä èäýâõòýé îðîëöîõ íü äàÿàð÷ëàëûí ýíý öºâ¿¿í öàãèéí ò¿¿õýí øààðäëàãà Ìîíãîë÷óóä áèä þóã ìàðòàõ ¸ñã¿é âý? áîëîâ. ¯¿íèé òóëä: Áèäíèé ºâºã äýýäýñ þóã ýðõýìëýæ èðñýí áý? Òýä • Õ¿í á¿ð áàãààñàà ¿¿õ ò¿¿õýý ìýäýæ, ºíãºðñíººñºº ãàë ãîëîìò, ¿íäýñíèé òóñãààð òîãòíîëîî ýõ íóòàã, ñóðãàìæ àâàõ õºðñ øîðîîãîî áàÿëàãòàé íü, ýðõ ÷ºëººãºº ¿íäýñ • ªºðºº ººðèé㺺 õºãæ¿¿ëæ, ÷àäâàðæóóëæ ÷àääàã óãñààòàé íü õîé÷ áèäíèé ºíºº ¿åä àâ÷èð÷ á¿ðýí õ¿í, àéë ãýð, óëñ ã¿ðýí àìüäðàõ, äýâøèæ õºãæèõ á¿òíýýð ºãºõèéí òºëºº àìèà ¿ë õàéðëàí òýìöýæ ÷àäâàðòàé áàÿí áàéíà õàìãààëñààð èðñýí. Áèä ÷ äàðààãèéí ¿åäýý òýðõ¿¿ • Ìîíãîë ýõ îðîí, ãàçàð íóòàã, ¿íäýñòíýýðýý ýðõýì íàíäèí ¿íýò ç¿éëñèéã á¿ðýí á¿òíýýð íü áàõàðõàõ ¿çýë, óëàìæëàëò ñî¸ë, ìîíãîë ¸ñ äàðààãèéí ¿å, ¿ð ñàääàà ºâë¿¿ëýí ¿ëäýýõ ó÷èðòàé. çàíøèë,õ¿ì¿¿æëèéã çàëóó õ¿í á¿ðò áàãà Áèä þóã ìàðòàõ ¸ñã¿é âý? Áèäíèé óëñ ãýðèéã çàëóóãààñ íü òºëºâø¿¿ëýõ, áàõàðõäàã áîëîõ óñòãàí ò¿¿õèéí òàâöàíãààñ àð÷èõ ãýñýí ãàäíû äàëä • Ìîíãîë ¿íäýñòíèé áóñäààñ äàâóó áèîëîãè ñàíààðõàë, õîðîí ÿâóóëãûã ìàðòàõ ¸ñã¿é. Àëèâàà ÷àíàðóóäûã õàäãàëàõ, õàìãààëàõ, õºãæ¿¿ëýõ ¿íäýñòíèéã àéìàãëàí óñòãàí ò¿¿õèéí òàâöàíãààñ øààðäëàãàòàé. çàéëóóëàõ ñýòãýëç¿éí äàéíûã ÿâóóëàõ äàëä òàêòèêèéí • Ìîíãîë óëñûí óëñ òºð, ýäèéí çàñàã, íèéãýìøëèéí 48 ÎÞÓÒÀÍ 2009
  • 47. ØÈÍÝ ÎÞÓÒÍÛ ÀÍÕÀÀÐÀËÄ òóñãààð òîãòíîëûã õàäãàëàí õàìãààëàõûí òóëä íóòãèéí øèðõýã ÷óëóó íü ÷ áàéðíààñàà õºäëºõ Ìîíãîë òºð çàñãèéí ÷àäàâõè, Ìîíãîë òºðèéí ¸ñã¿é ãýæ äýýäýëñýýð èðñýí íàíäèí óëàìæëàëòàé ò¿øýýäèéí ÷àäâàð, ìºñ ÷àíàðûã øèíý÷ëýí àðä ò¿ìýí. Òºð çàñàã ìààíü ò¿ìýí îëîíäîî ãàçðûí ñàéæðóóëàõ çàéëøã¿é øààðäëàãàòàé. áàÿëãèéã íü ýçýìø¿¿ëæ, øèìèéã íü õ¿ðòýýæ, ãàçàð • Ýâ ýå, õ¿íëýã íºõºðñºã íèéãìèéí ñýòãýëç¿éã íóòãàà ýëäýâ ýêîëîãèéí áîõèðäîëã¿é áàéëãàæ, ò¿ãýýí äýëãýð¿¿ëýõýä òºðèéí áîäëîãûã ÷èãë¿¿ëýõ ëèöåíç íýðýýð õàðèéíõàíä èë¿¿÷ëýëã¿é, äýýð ÿâäàë þì. íü áàéãàà îëîí ¿åèéí ò¿¿õ ñî¸ëûí äóðñãàëûã • Ìîíãîë õ¿í á¿ð ººðñ人 ýâ ýåèéí ñýòãýëä ò¿éâýýëãýõã¿é áàéâààñ áàãà áàë÷ðààñ ýõëýýä íàÿí ñóðàõ, ¸ñ ñóðòàõóóíàà äýýøë¿¿ëýõ. Ýíý áîë íàñòàé áóóðëóóä õ¿ðòýë ýõ îðíîî õàéðëàõ ñýòãýë Ìîíãîë õ¿íèé õºãæëèéí ñòðàòåãè çîðèëãî ìºí. íü áóëèíãàðòàõã¿é áàéõñàí. ¯¿íèéã ýöýã ýõ èðãýí õ¿í á¿ð ñàíàæ ¿ð õ¿¿õäýý 2.Àìèí çóóëãûí ¿íäýñ íü ýä áàÿëàã, ýäèéí çàñàã îþóíû áîëîîä ñýòãýëèéí õ¿÷ òýíõýýòýé ºñãºæ þì. Ýäèéí çàñãèéí ÷àäàâõè, íººö íü õ¿í àðäûí áîéæóóëüÿ. Ýöñèéí ýöýñò õ¿í á¿ðèéã õºãæ¿¿ëæ, ñàéí ñàéõàí àìüäðàëûí áàòàëãàà áîëæ áàéäàã. ìîíãîë õ¿íèé ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã äýýøë¿¿ëýõýä Ìîíãîë õ¿íèé àìèí çóóëãà, ýõ îðíû ýäèéí çàñãèéí ÷èãëýñýí, õ¿íèé õºãæëèéã, õ¿íèéã äýýäýëñýí ¿íäýñ íü îëîí çóóíû òóðøèä Ìîíãîë õ¿íèéã Ìîíãîë õ¿í òºâòýé òºðèéí óõààëàã áîäëîãî ë òýæýýæ, õóâöàñëàæ, áàéãàëûí õàòóó øèð¿¿íýýñ Ìîíãîë îðíûã õºãæ¿¿ëýí öýöýãë¿¿ëýõ ¿íäñèéí õàìãààëæ èðñýí ìàë àæ àõóé, òàâàí õîøóó ìàë ¿íäýñ ìºí. ñ¿ðýã ìºí. Ìîíãîë õ¿í Ìîíãîë ãýðòýý àìüäàð÷, òàâàí õîøóó ìàëàà óõààëãààð ºñãºí ¿ðæ¿¿ëæ Ýõ îðîí-Ìîíãîëîî ãýõ ñýòãýë ÷àäâàë öààøäàà ÷ îëîí çóóí æèë ñàéõàí àìüäðàõ Ýöýã ýõèéí ¿ð õ¿¿õäýý ãýõ õàéðûí äàðààõ èðýýä¿é áèé. ªð㺺 ãýðýý îðõèâîë Ìîíãîë ñýòãýëèéí õàìãèéí õ¿÷òýé ìýäðýìæ áîë ýõ õ¿íèéã àâðàõã¿é, ìàëàà îðõèâîë Ìîíãîë÷óóäûã îðíîî õàéðëàõ õàéð áºãººä èéì ìýäðýìæ ãàíö õóâü çàÿà ºðøººõã¿é. Ýíý õî¸ðûã îðõèâîîñ õ¿íä áèø, àëèâàà àìüä àìüòàí á¿õýíä áàéäàã. Ìîíãîë õ¿í Ìîíãîë áèø áîëæ ò¿¿õèéí õºðñíººñ Á¿õ àìüòàä ¿ð òºëºº, ¿¿ð îðîìæîî õàéðëàæ, àð÷èãäàíà. Ìàëàà ºñãºæ, Ìîíãîë ñî¸ë, Ìîíãîë òºðñºí ¿¿ðýíäýý, ºññºí ãàçàðòàà, èäýýøèëäýã ãýðýý õàéðëàí, ò¿¿í äýýðýý òóëãóóðëàí ýäèéí áýë÷ýýðòýý, íºìºðò íü õýâòäýã õýâòýð áóòàíäàà, çàñãàà ººä íü òàòàæ ÷àäâàë Ìîíãîëä ÿäóóðàë, òóóãäàæ îðäîã õàøààíäàà èëò ýëãýìñ¿¿ õàíääàã. ºëñãºëºí, àæèëã¿éäýë, ýäèéí çàñãèéí äîðîéòîë Ìîíãîë õ¿í áèäíèé õóâüä ÷ ãýñýí ýíý åðòºíöºä í¿¿ðëýõã¿é. þóòàé ÷ æèøèæ ç¿éðëýõèéí àðãàã¿é, ÷èíèé õóâüä 3.Íèéãýì, óëñ òºðèéí ¿íäýñ íü òºð çàñàã, òºð ýýæ ààâûí ÷èíü äàðàà îðîõ õàìãèéí ýðõýì íýãýí çàñãèéí ýçýí íü àðä ò¿ìýí ìºí. Óëñ îðíîî ø¿òýýí áîë ýõýýñ àíõ ìýíäëýõýä ÷èíü òîñîæ õºãæ¿¿ëæ äýâø¿¿ëýí ñàéí ñàéõàí àìüäðàõ íýãäñýí àâñàí ãàçàð øîðîî, óíäààëñàí ðàøààí óñ, òºðºëõ íýã çîðèëãî äýâø¿¿ëýí àðä èðãýäýý çîõèîí Ìîíãîë ýõ îðîí ÷èíü, àìüäðàë çàÿàñàí òºðñºí áàéãóóëæ òýð çîðèëãîäîî õ¿ðýõ ¿éëèéã óõààëãààð íóòàã ÷èíü áèëýý. Áèäíèé òºðºëõ ýõ íóòàãò ìèíü óäèðäàí õºòºëæ áàéãàà òºð ººðèéí ¿¿ðãýý áèäíèéã äàëëàí äóóäàõ þóòàé ÷ ç¿éðëýõèéí áèåë¿¿ëæ áàéãàà õýðýã. Ìîíãîë ãàçàð øîðîîí àðãàã¿é îíöãîé äîòíî óâèäàñ áàéäàã. Ýíý íàíäèí äýýð áóóñàí óõààëàã õóóëü òîãòîîìæ áàòëàí àðèóí ìýäðýìæ áèäíèé äîòîð õýçýý ÷ ìºõºæ ò¿¿íèéãýý ÷àäìàãààð óäèðäàæ ÷àäàæ áàéâàë òºð óñòàæ ¿ã¿é áîëäîãã¿é áºãººä óñòàæ àðèëàõ ÷ ¿ã¿é çàñàã ìààíü ò¿ìýí îëíûõîî õ¿íäýòãýë äýýäëýëèéã æàìòàé. õ¿ëýýæ äýìæëýã õ¿ðýýëýë îëíî. Òºðèéí ò¿øýýä íü Óíàñàí ãàçàð, óãààñàí óñàà õàéðëàí äýýäëýõ àðä èðãýäýý, àðä îëíûõîî àøèã ñîíèðõëûã ãýñýí ñýòãýë, ýðõýì íàíäèí ìýäðýìæèéã ýõ îðîí÷ æóäàã ìºñòýé áàéæ íü òºð íü ñàéí òºð áàéæ ¿çýë ãýæ áîëíî. Ìîíãîë õ¿íèé ýõ îðîí÷ ¿çëèéí ÷àäíà. Òýð á¿õýí íü Ìîíãîë õ¿í á¿õíèé áàõàðõàë ¿íäñèéã äàðààõ õýäýí îéëãîëò äýýð òàéëáàðëàæ áîëæ, òºðºº óëàì äýýäëýõ õ¿ðýýëýõ áîëíî. áîëíî. 4.Òåõíèê, òåõíîëîãèéí õºãæèë äýâøèë, òàíèí 1.Ìîíãîë õ¿íèé îðøèí àìüäðàõóéí ¿íäýñ íü ìýäýõ¿éí ¿íäýñ íü õýë, øèíæëýõ óõààí ìºí. Òóõàéí ãàçàð íóòàã þì. Ýíý áîë Ìîíãîë÷óóäûí òóóðãà ¿íäýñòíèé îðøèí òîãòíîõ ¿íäýñ íü ¿íäýñíèé õýë òóñãààð óëñûí õàìãèéí ãîë áàòàëãàà þì. Ѻºì áºãººä ýíý õýëýýð äàìæóóëàí Ìîíãîë ñî¸ë, ãàçàð øîðîîíûõîî á¿ðýí á¿òýí áàéäëûí òºëºº àðäûí óõààí, ìýäëýã áîëîâñðîë, øèíæëýõ óõààíû îëîí ¿åèéí ºâãºä äýýäýñ ìààíü õàëóóí àìü, îëîëò Ìîíãîë õ¿íèé óóðàã òàðõèàð äàìæèí á¿ëýýí öóñàà ¿ë õàéðëàí òýìöýæ èðñýí ýíý ãàçàð óóäàì õºäºº õýýð òàëä ìààíü öýöýãëýíý. ¯¿íèéã ÎÞÓÒÀÍ 2009 49
  • 48. ØÈÍÝ ÎÞÓÒÍÛ ÀÍÕÀÀÐÀËÄ ìàðòàæ îãò áîëîõã¿é. “Õýë, õèë, ìàë ãóðàâòàéãàà Ìîíãîë óëñ 1998 îíîîñ òîãòâîðòîé õºãæëèéí áàéõàä õýí áàÿí áý, Ìîíãîë áàÿí” ãýäýã. Àõóéí ¿íäýñíèé õºòºëáºð áîëîâñðóóëàí õýðýãæ¿¿ëæ õýðýãëýýíèé ýä ç¿éëñ, ºìñäºã õóâöñàà, èääýã õîîë áàéãàà áèëýý. ¯¿íèé ãîë õºø¿¿ðýã áîë õ¿íñýý áèä ººðñ人 õèéæ ººðñäèé㺺 õàíãàæ áîëîâñðîëûí òîãòîëöîîã ñàéæðóóëæ, äýëõèéí ÷àäàæ áàéñàí òýð îëîëòîî øèíý öàã ¿åä ñýðãýýæ ò¿âøèíä àæèëëàæ àìüäðàõ ÷àäâàðòàé Ìîíãîë ¿íäýñíèé áðåíä á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëýý õ¿íèéã õºãæ¿¿ëýõ ÿâäàë áèëýý. Ìîíãîë õ¿íèé ºñãºæ, Ìîíãîë óõààíààð á¿òñýí ýäèéí ñî¸ëûã õºãæèë ãýäýã íü èðãýäèéí áîëîâñðîëûí ºðñºëäºõ á¿òýýå. Õýëýýð äàìæèí ìýäýýëýë, õàðèëöààíû òºâøèí, çºâ õ¿ì¿¿æèë òºëºâøëèéí òºâøèí þì. øèíý ýðèí ¿åä áàõàðõàë áîëæ ÷àäñàí õ¿÷èðõýã Èéì õî¸ð õ¿÷èí ç¿éë óëàì äýýøèëæ áàéæ óëñ ¿íäýñòýí áîëîõûí òóëä òºðºëõ õýëýý õàéðëàÿ, ãýðýý ººä íü òàòàæ ÷àäàõ çºâ èðãýí áîëíî. Ǻâ õàìãààëúÿ. ñýòãýëòýé, ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé Ìîíãîë õ¿í ë çºâ çîðèëãûã ººðòºº áèé áîëãîíî. Òýðõ¿¿ çºâ ýðõýì 5.Ìîíãîë æóäàã ¸ñ, Ìîíãîë àæ òºðºõ ¸ñ, Ìîíãîë çîðèëãî íü ýõ îðíû ìààíü õºãæèë öýöýãëýëò íü ñýòãýëãýýíèé ¿íäýñ áîëñîí Ìîíãîë ¸ñ çàíøèë, áàéõ áîëíî. Ìîíãîë õ¿ì¿¿ñ áèä ýâ íýãäýëòýé, óëàìæëàëò ñî¸ë áîë Ìîíãîëîî ãýõ ñýòãýëèéí óã õàìòðàí õîðøèæ àæèëëàõ íü óëñ ãýðýý òºâõí¿¿ëæ ¿íäýñ, ÿçãóóð ñóóðü ìºí. Îëîí çóóíû òýðòýýãýýñ òîãòâîðòîé àìüæèðãààã òºëºâø¿¿ëýõ õàìãèéí çºâ Ìîíãîë ãýðòýý àìüäàð÷, òàâàí õîøóó ìàëàà çàì ìºí. Ýíý áîë ýõ îðíûõîî èðýýä¿éí õºãæèëä àäóóëàí ìàëëàæ èðñýí Ìîíãîë òóóðãàòíû àæ îðóóëæ áàéãàà õàìãèéí çºâ õºðºí㺠îðóóëàëò òºðºõ ¸ñ çàíøèë áîë ººðèéí ãýñýí ºâºðìºö þì. åðòºíöèéã ¿çýõ ¿çýë, ôèëîñîôè þì. Ìîíãîë àæ òºðºõ ¸ñíû àìàí ñóðãààëü, õ¿íèéã õ¿í áîëãîæ Äàÿàð÷ëàëûí ýíý õ¿÷èðõýã øóóðãàíä Ìîíãîë÷óóä èðñýí õ¿ì¿¿æëèéí ¿íýò ç¿éë, Ìîíãîë àõóéãààñ áèä þóãàà ãýýõ ¸ñã¿é âý? Áèä ñî¸ë èðãýíøëèéíõýý óëáààòàé ñî¸ë ò¿¿õèéí, óðëàãèéí íàíäèí ºâ îíöëîã ¿ç¿¿ëýëò áîëîõ ¿íäýñíèé í¿¿äëèéí ñî¸ëîî óëàìæëàë á¿õýí äàõèí äàâòàãäàøã¿é ýðäýíý þì. ãýýõ ó÷èðã¿é. Áèä ýíý äýëõèéä õààíà ÷ áàéõã¿é Ìîíãîë÷óóäàä áîëîâñðîëûí, õ¿íèé õ¿ì¿¿æèë, ¸ñ Ìîíãîë ¸ñ çàíøëàà, ýðèéí ãóðâàí íààäìàà, ñóðòàõóóíû, ò¿¿õèéí, àíàãààõ óõààíû ãýýä îëîí óðòûí äóóãàà, ìîðèí õóóðàà, ¿ëãýð òóóëüñàà, ºâºðìºö òîãòîëöîî áèé. Èéì äàõèí äàâòàãäàøã¿é õººìèé, Ìîíãîë áè÷ãýý ãýýõ ó÷èðã¿é. íàíäèí ºâ óëàìæëàë, Ìîíãîë ¸ñ çàíøëààðàà áàõàðõàæ, ò¿¿íèéã ýðõýìëýí äýýäýëæ, ñóäàëæ Ýõ îðîí÷ õ¿í ãýæ õýíèéã õýëýõ âý? äàðàà ¿åäýý ºâë¿¿ëæ áàéìààæ íü äàÿàð÷ëàëûí 1.Ìîíãîë ¿íäýñíèé ¸ñ çàíøëàà ìýääýã, ìºðääºã ýíý ýðèí ¿åä õ¿í òºðºëõòíèé ñî¸ëîîñ õîöðîõã¿é 2.Àÿëãóó ñàéõàí ìîíãîë õýëýýðýý ñàéõàí ÿðüäàã, òýñýí ¿ëäýæ ÷àäíà. áè÷äýã 6.Ìîíãîë óëñ òóñãààð áàéæ, õ¿÷ ÷àäàëòàé áàéõûí 3.Óëñ ¿íäýñòíèéõýý äýâæèæ, ãàíäàí áóóð÷ ÿâñàí ¿íäýñ íü ýâ íýãäýë þì. Ýâ ñàíàà íýãòýé áàéõ, ò¿¿õýý ìýääýã òóñàðõàã áàéõ, ýâñýã íàéðñàã áàéõ ãýäãèéã ìàõ 4.Ýõ îðíîî, óíàñàí ãàçàð, óãààñàí óñàà ãýñýí öóñíààñàà ìýäýð÷, ýâòýé áàéæ ÷àäñàí àéë ãýð, õàëóóí ñýòãýëòýé àõàí ä¿¿ñ, áàã õàìò îëîí, àëáàí ãàçàð, ï¿¿ñ 5.Ýõ îðíîî õºãæ¿¿ëýõèéí òºëºº àìü õàéðã¿é êîìïàíè, óëñ ¿íäýñòýí ºíººäºð õºãæèæ äýâøèæ, ç¿òãýäýã ººäëºæ õ¿÷èðõýãæèæ áàéíà. Ìîíãîë õ¿í á¿õýí 6.Ýðõýëæ áàéãàà àæèëäàà ÷èí ñýòãýëýýñýý ýõ îðíûõîî õºãæëèéí òºëºº, õ¿í àðäûíõàà ñàéí õàíääàã, õóâü íýìðýý îðóóëäàã ñàéõíû òºëºº áîäëîî èëãýýäýã, áàÿí òàíñàã 7.Áèåý á¿õ òàëààð çàññàí, áàñ ãýðýý çàññàí õ¿í áîëãîõûí òºëºº õ¿÷ õàéðã¿é ç¿òãýäýã áàéæ ÷àäñàí 8.Õàà ÷ ÿâñàí ýõ îðíûõîî íýð õ¿íäèéã ºíäºðò òýð öàãò ýõ îðîí ìààíü õºãæèæ äýýøëýíý. ºðãºäºã 9.Ýõ îðíûõîî ãàçàð íóòàã, áàéãàëü, ãàçàð øîðîî, Äàÿàð÷ëàëûí ýíý ýðèí ¿åä ýõ îðíîî õºãæ¿¿ëýõ ò¿¿õèéí äóðñãàë, ýäèéí ºâ ñî¸ëûã õàéðëàí õàìãèéí ñàéí çýâñýã íü þó âý? õàìãààëäàã õ¿í. Èéì ë îéëãîëò Ìîíãîë õ¿í - ¯íäýñíèé ýâ íýãäýë, íýãäìýë àøèã ñîíèðõîë á¿ðèéí ç¿ðõ, òàðõèíä ã¿í áàò øèíãýñýí öàãò - Ýõ îðîí÷ ¿çýë, ýõ îðíîî õàéðëàõ ñýòãýë Ìîíãîë ýõ îðíû òóñãààð òîãòíîë áàò îðøèíî. - Õ¿í àðäûíõ íü áîëîâñðîëûí ºíäºð òºâøèí, àìüäðàõ ÷àäâàð Îþóòàí íàñ ãýäýã... - Õ¿ì¿¿ñèéí ýâñýã, íºõºðñºã õàðèëöàà Òîãòâîðòîé õºãæëèéí ¿çýë ñàíààíä òóëãóóðëàñàí Îþóòàí àõóé íàñ ãýäýã áîë èäýð çàëóó îþóí õºãæëèéí çàìûã õ¿í òºðºëõòºí ñîíãîæ áàéíà. óõààí, èðì¿¿í ýð÷ õ¿÷ þì. Ýíý íàñ áîë çàëóó 50 ÎÞÓÒÀÍ 2009
  • 49. ØÈÍÝ ÎÞÓÒÍÛ ÀÍÕÀÀÐÀËÄ õ¿í ººðèéã ýðæ õàéæ íýýæ îëæ íàñàí òóðøèéí áàéãóóëæ óäèðäàæ ÷àäâàë îþóòàí íàñàíäàà õ¿í èõ àìüäðàëäàà áýëòãýõ, ººðºº óõààðàí ñýõýýð÷, ç¿éëèéã ñóð÷ áîëíî. Ó÷èð íü òýð îþóí ñýòãýëèéí ººðèé㺺 èðýýä¿éä èäýâõòýé óõàìñàðòàé áýëòãýõ èõ íººö ÷àäàâõè, îðãèëñîí èõ ýð÷ õ¿÷, òýíõýý íàñ. Çàëóó íàñ, îþóòàí àõóé öàã áîë ìýäëýãèéí çºâõºí ýíý íàñàíä õ¿ðýëöýýòýé áàéäàã. Ãýâ÷ îðãèëä òýì¿¿ëýõ, öàã õîðîì á¿ðòýé óðàëäàí îþóí èäýð çàëó&