Prezentacja ekonomia sektora publ.

17,761 views
17,331 views

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
17,761
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
14
Actions
Shares
0
Downloads
114
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Prezentacja ekonomia sektora publ.

  1. 1. Sektor publiczny w Polsce<br />pojęcie sektora publicznego, rozmiary i finansowanie sektora publicznego, podstawowe funkcje i zadania sektora publicznego<br />Karolina Bajorek-Fiałkowska, Urszula Blak, Beata Fąfara, Joanna Glica, Małgorzata Golonka<br />
  2. 2. Historia<br />XVIII w. – Merkantyliści<br /> - pogląd rozpowszechniony wśród ekonomistów francuskich <br /> - państwo powinno szczególnie aktywnie wspierać rozwój handlu i przemysłu, <br />Koncepcja Adama Smitha<br /> -Konkurencja i motyw zysku sprawiają, że działania jednostek, dążących do realizacji własnych interesów, służą jednocześnie interesowi całego społeczeństwa<br />Leseferyzm (John Stuart Mill, Nassau Senior)<br /> -‘Wolny handel’ – państwo nie powinno w najmniejszym stopniu ingerować w działalność sektora prywatnego, <br /> - nieskrępowana konkurencja leży w najlepiej pojętym interesie społeczeństwa<br />
  3. 3. Pojęcie sektora publicznego<br />
  4. 4. Sektor publiczny <br />działalność rządu i samorządów terytorialnych, podmiotów własności państwowej, komunalnej i mieszanej z przewagą kapitału państwowego i komunalnego, które funkcjonują między innymi w takich formach jak: organy władzy administracyjnej, kontroli państwowej, wymiar sprawiedliwości, Spółki Skarbu Państwa, przedsiębiorstwa państwowe komunalne, jednostki samorządu terytorialnego (Encyklopedia PWN)<br />część gospodarki, którą tworzą podmioty sektora finansów publicznych oraz przedsiębiorstw, w których większość udziałów ma kapitał państwowy ( ponad 50%)<br />ustawa o finansach publicznych wyłącza z tego zakresu przedsiębiorstwa, banki, spółki prawa handlowego<br />
  5. 5. Sektor publiczny<br />Zadania:<br />obrona państwa,<br />ład instytucjonalno- prawny,<br />ochrona własności,<br />bezpieczeństwo państwa<br />Specyficzne cele: <br />zaspokajanie potrzeb społecznych,<br />dostarczanie dóbr i usług publicznych,<br />wzrost dobrobytu,<br />sprawiedliwość społeczna<br />
  6. 6. Sektor publiczny<br />Stałe składniki:<br />dobra publiczne<br />Zmienne składniki: <br />mieszane dobra publiczne,<br />system polityczny<br />ideologia,<br />podział terytorialny władzy<br />
  7. 7. Relacje: sektor publiczny- sektor prywatny<br />Wielkość sektora publicznego oddziaływanie na sektor prywatny kształt i wielkość sektora prywatnego warunki funkcjonowania sektora publicznego zakres i formy współpracy z sektorem prywatnym cele sektora publicznego<br />funkcje służebne wobec sektora prywatnego- zróżnicowana działalność wobec całego sektora prywatnego i jego podsektorów: przedsiębiorstw i gospodarstw domowych,<br />eliminowanie barier,<br />pomoc dla podmiotów prywatnych <br />
  8. 8. Sektor publiczny<br />Relacje z otoczeniem: <br />większa otwartość,<br />mniej stabilne otoczenie,<br />mniejsza presja ze strony konkurentów lub jej brak<br />Czynniki wpływające na sektor publiczny w warunkach współczesnych:<br />globalizacja,<br />odmienne cywilizacje,<br />rewolucja informatyczna,<br />konkurujące teorie ekonomiczne<br />
  9. 9. Model społeczno-ekonomiczny<br />prospołeczny (dobra publiczne prorozwojowe: ochrona własności ładu instytucjonalno- prawnego, zakres wolności gospodarczej, nakłady np. na edukację)<br />prorynkowy (dobra publiczne prorynkowe: ochrona zdrowia, środowiska, rynku pracy, pomoc społeczna)<br />
  10. 10. Wskaźniki rozmiarów sektora publicznego:<br />udział sektora publicznego w zatrudnieniu w stosunku do ogólnej liczby zatrudnionych,<br />udział wydatków na sektor publiczny w PKB,<br />udział w majątku trwałym gospodarki (część aktywów jednostki gospodarczej o przewidywanym okresie użytkowania dłuższym niż rok)<br />
  11. 11. Funkcje państwa wobec sektora publicznego:<br />funkcja opiekuna (przed bezrobociem, nędzą, chorobami),<br />arbitra (reguły gry konkurencyjnej i relacji społeczno-politycznych),<br />kontrolna i kreatywna- na straży wolnej konkurencji i swobody działań ekonomicznych, utrzymanie infrastruktury społecznej i technicznej, ograniczanie skutków kryzysów ekonomicznych),<br />koordynatora (spójność ekonomiczna, redystrybucja dochodu narodowego),<br />produkcyjna (wytwarzanie niektórych dóbr i usług<br />
  12. 12. Ciekawostki <br />Gospodarka rynkowa rozwija się i pracuje efektywnie tylko wtedy, gdy w dominującym obszarze gospodarki działa sektor prywatny,<br />sama wielkość sektora publicznego nie przesądza o efektywnym bądź nieefektywnym gospodarowaniu,<br />sektor publiczny poniżej 25-30% PKB ogranicza efektywnie gospodarkę sektora prywatnego,<br />w Polsce w 2005r. wydatki publiczne wynosiły 43,3 % PKB (ochrona socjalna, ochrona zdrowia, edukacja, rekreacja, gospodarka mieszkaniowa i komunalna)<br />
  13. 13. Mapa sektora publicznego w Polsce<br />
  14. 14. Zadania sektora publicznego<br />najważniejsze – wykonywanie lub finansowanie zadań, które z mocy obowiązującego prawa stanowią powinność państwa i samorządu terytorialnego.<br /> Są wykonywane albo bezpośrednio przez jednostki organizacyjne sektora publicznego, albo przez inne podmioty działające na zlecenie organów zobowiązanych do wykonywania tych zadań np. prowadzenie prze PCK placówek krwiodawstwa,<br /> zapewnienie bezpieczeństwa na wodzie i w górach stanowiące z mocy ustawy o kulturze fizycznej zadanie państwa, realizowane przez WOPR, GOPR i TOPR<br />
  15. 15. Zadania wykonywane bezpośrednio przez jednostki organizacyjne sektora publicznego można umownie podzielić na dwie podstawowe grupy:<br />Zadania polegające na zarządzaniu państwem i jego ochronie (wykonywane przez organy i jednostki administracji państwowej i samorządowej, obrony narodowej, bezpieczeństwa publicznego i wymiaru sprawiedliwości)<br />Zadania polegające na świadczeniu usług finansowych – z mocy prawa – w całości lub w przeważającej części ze środków publicznych (np. przedszkola, publiczne placówki służby zdrowia, instytucje kultury)<br />
  16. 16. Wzrost wydatków publicznych<br />W Polsce zakres świadczenia usług finansowych ze środków publicznych jest relatywnie szeroki.<br />Zasada jest prosta- im więcej „należy nam się” od państwa, tym wyższe muszą być podatki niezbędne dla zapewnienia państwu środków finansowych pozwalających na dostarczanie społeczeństwu „bezpłatnych” usług.<br />
  17. 17. Wzrost wydatków publicznych<br />aktualnie w wielu krajach uprzemysłowionych poziom podatków jest najwyższy w historii<br />pod koniec XIX w. poziom podatków wynosił ok. 12% PKB<br />gospodarcze funkcje państwa ograniczały się wówczas do podstawowych działań takich jak obrona, ochrona własności, administracja czy też wymiar sprawiedliwości<br />XX w. przynosi potrzebę zwiększenia roli państwa w gospodarce - w tym okresie w niektórych krajach europejskich wydatki publiczne osiągały 50% PKB<br />potrzebę wzrostu interwencji państwa tłumaczono troską o dobra publiczne, obywatelskie, naturalne monopole itp.<br />obecnie za racjonalny poziom wpływów z podatków uważa się 30% PKB <br />należy stopniowo zmniejszać rolę sektora publicznego w gospodarce na rzecz rozwoju sektora prywatnego<br />
  18. 18. Funkcje finansów publicznych<br />
  19. 19. Finanse publiczne są bardzo silnie związane z instytucją państwa.<br />Celem państwa nie jest zysk w potocznym rozumieniu, ale działanie na rzecz obywateli i społeczeństwa.<br />Finanse publiczne pełnią rolę „służebną” w stosunku do państwa, są finansowym narzędziem realizowania funkcji państwa, które wg Nordhausa i Samuelsona brzmią następująco:<br />-zapewnienie efektywności całej gospodarki przy niesprawności rynkowego mechanizmu alokacji zasobów<br /> -zapewnienie sprawiedliwości, równości przy nadmiernej dysproporcji dochodów<br /> -zapewnienie stabilności gospodarki rynkowej przy jej cyklicznym funkcjonowaniu.<br />Zatem funkcje finansów publicznych to funkcja alokacyjna, redystrybucyjna i stabilizacyjna.<br />
  20. 20. Funkcja alokacyjna<br />Finanse publiczne są narzędziem alokacji części zasobów w gospodarce rynkowej. Skutkiem alokacji przez system finansów publicznych jest dostarczenie dóbr i usług obywatelom , a szerzej całemu społeczeństwu.<br />Finansowanie towarów i usług związanych z zadaniami publicznymi (np. obrona narodowa, bezpieczeństwo publiczne, administracja państwowa) i społecznymi państwa następuje przez wykorzystanie finansów publicznych. Zadania te nie mogą być wykonane przez zastosowanie mechanizmu rynkowego.<br />Niesprawności mechanizmu rynkowego (czyli dlaczego nie może on być zastosowany do realizacji funkcji społecznych-zaspokajania indywidualnych potrzeb obywateli):<br /> -nadmierne zróżnicowanie dochód poszczególnych jednostek-mogłoby to ograniczyć dostęp do dóbr takich jak oświata, ochrona zdrowia gdyby były alokowane na zasadach rynkowych<br /> -swoboda wyboru obywatela – brak gwarancji, że obywatel będzie skłonny kupować dany rodzaj dóbr, np. usługi zdrowotne. Prawdopodobnie grupy o niższych dochodach zrezygnowałyby z takich świadczeń<br /> -przedsiębiorstwa prywatne są zwykle nastawione na zysk, a ich działalność wywołuje efekty uboczne (np. Skażenie środowiska) – w takim przypadku państwo jest zmuszone do alokacji części zasobów publicznych na ochronę i regenerację środowiska naturalnego<br />Mechanizm rynkowy nie zaspokaja potrzeb zbiorowych czyli jest nieefektywny – te potrzeby zaspokaja mechanizm administracyjny, a jego elementem są finanse publiczne.<br />
  21. 21. Funkcja redystrybucyjna<br />Państwo bezpośrednio nie wytwarza żądnego dochodu, dlatego sięga do dochodów innych podmiotów. Ta specyficzna sytuacja wymusza redystrybucję dochodów społeczeństwa.<br />Redystrybucja dochodów realizowana jest w formie pieniężnej i dokonuje się przez system transferów dochodów.<br />Transfefyprzyjmują postać przepływu pieniądza między różnymi podmiotami a władzami publicznymi – cechą charakterystyczną tych transferów jest to, że przepływ pieniądza ma charakter jednostronny (jednokierunkowy). Tak dzieje się z podatkami.<br />Władze publiczne dokonują transferów na rzecz różnych podmiotów, też na rzecz podatników, np. Wynagrodzenia dla pracowników sektora publicznego, wypłata rent, emerytur, stypendiów.<br />System transferów jest skomplikowany i występują w nim transfery nie związane z żadnym kontrświadczeniem (podatki, emerytury) oraz związane z kontrświadczeniami (praca lekarza, nauczyciela, policjanta).<br />Osobną grupą transferów są transfery wewnątrz sektora publicznego – np. Transfery z budżetu państwa do budżetów samorządowych.<br />Niezależnie występują też transfery o charakterze zwrotnym czyli transfery pieniądza związane z zaciąganiem i spłacaniem przez państwo pożyczek.<br />
  22. 22. Funkcja redystrybucyjna – cd.<br />Kryteria redystrybucji dochodów:<br /> - Makroekonomiczne: dotyczy redystrybucji produktu krajowego brutto, ogólnej struktury dochodów i wydatkó realizowanych przez władze publiczne w ramach redystrybucyjnej funkcji finansów publicznych<br /><ul><li>Makrospołeczne: analiza skutków tego rodzaju działalności państwa dla różnych grup społecznych (emerytów, rencistów, nauczycieli i sektora prywatnego)
  23. 23. Ogólne: zakres i struktura pozwalące w sposób niezakłócony funkcjonować gospodarce, a państwu wypełniać jego funkcje publiczne i społeczne</li></ul> Finansowanie procesów alokacji dóbr publicznych i dóbr społecznych jest możliwe tylko przy określonym systemie wyrzeczeń jednostek, które pozbawione są części dochodów-oddają je na rzecz społeczeństwa. Najlepsze jest więc określanie ekonomicznych skutków redystrybucji dochodów jako ciężarów ponoszonych przez jednostki na rzecz ogółu.<br />
  24. 24. Funkcja stabilizacyjna<br /><ul><li>Trudności i negatywne skutki, jakie powstają w związku z wykorzystywaniem funkcji alokacyjnej i redystrybucyjnej mogą być częsciowo złagodzone przez wykorzystywanie finansów publicznych do stabilizowania gospodarki rynkowej
  25. 25. Charakteryzując sens i znaczenie funkcji finansów publicznych musimy pamiętać, że:</li></ul>Instrumenty polityki fiskalnej nie są jedynymi, które państwo może stosowć do stabilizowania gospodarki, można stosować także instrumenty polityki monetarnej<br />W latach ’70 i ’80 zaobserwowano nieskuteczność instrumentów polityki fiskalnej w stabilizowaniu gospodarki<br />Między fiskalistami a monetarystami toczy się ostry spór naukowy i ideologiczny o zakres oraz kształt polityki fiskalnej państwa<br />
  26. 26. Funkcja stabilizacyjna - cd.<br />Zadaniem instrumentów polityki fiskalnej jest łagodzenie wahań cyklu koniunkturalnego, czyli hamowanie ekspansji gospodarki w okresie jej nadmiernego wzrostu i pobudzanie aktywności gospodarczej w okresie słabnięcia procesów gospodarczych<br />W tym celu wykorzystuje się najczęsciej 2 grupy instrumentów:<br /> (1) Podatki-stosuje się 2 typowe sposoby ich wykorzystania w funkcji stabilizacyjnej:<br /> - wbudowanie tzw. automatycznych stabilizatorów koniunktury w system podatku dochodowego<br /> - dyskrecjonalne (uznaniowe) regulowanie poziomu opodatkowania podmiotów w zależności od przebiegu<br />koniunktury gospodarczej<br /> (2) Wydatki<br />
  27. 27. Dodatkowe funkcje sektora publicznego<br />ADAPTACYJNA – inicjowanie i symulowanie procesów dostosowawczych np. do wymogów wspólnot regionalnych<br />KOORDYNACYJNA – koncentrowanie wysiłków podmiotów różnych szczebli na realizacji celów zgodnych z interesem ogólnospołecznym i dającym największe korzyści ogólnospołeczne<br />
  28. 28. Rozmiary i źródła finansowania sektora publicznego<br />
  29. 29. Podstawowym źródłem finansowania sektora publicznego są wpływy z opłat publicznoprawnych, czyli z ustawowo określonych obowiązkowych świadczeń osób fizycznych i prawnych na rzecz państwa i gmin<br />Opłaty te stanowią 90% dochodów sektora publicznego<br />
  30. 30. Dochody sektora publicznego<br />Wpływy z opłat publicznoprawnych wraz z odsetkami za ich nieterminowe regulowanie (np. podatki, składki na ubezpieczenie społeczne, cła, itd.)<br />Wpływy z samoopodatkowania mieszkańców gmin<br />Dochody z majątku Skarbu Państwa i mienia komunalnego<br />Dochody z kar i opłat urzędowych<br />Przychody jednostek sektora publicznego ze sprzedaży towarów i usług <br />Spadki, zapisy i darowizny na rzecz Skarbu Państwa i gmin<br />
  31. 31. Wydatki sektora publicznego<br />Ze względu na rodzaj wydatków można podzielić na:<br />Wydatki jednostek sektora publicznego<br />Transfery na rzecz gospodarstw domowych i jednostek organizacyjnych spoza sektora publicznego<br />Koszty obsługi długu publicznego<br />
  32. 32. Struktura zatrudnienia według sektorów własności<br />Rok 2002<br />Rok 2008<br />
  33. 33. Udział sektorów własności w tworzeniu PKB<br />
  34. 34. Osoby pracujące w sektorze publicznym według wielkości jednostek w 2008 roku<br />
  35. 35. Dziękujemy za uwagę!<br />
  36. 36. Bibliografia<br />Joseph E. Stiglitz – „Ekonomia sektora publicznego”<br />Stanisław Owsiak – „Finanse publiczne. Teoria i praktyka” ; Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1999<br />Wojciech Misiąg – „Finanse publiczne w Polsce : przewodnik”<br />Roczniki Statystyczne Głównego Urzędu Statystycznego<br />

×