Staða opins aðgangs á Íslandi

288 views
219 views

Published on

Erindi á málþingi um opinn aðgang í Háskólanum í Reykjavík 25. október 2013. http://opinnadgangur.is/vidburdir/oa-island-malthing-2013/

Published in: Technology
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
288
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
2
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Staða opins aðgangs á Íslandi

  1. 1. OA vikaOA vika 2012 2013 Málþing um opinn aðgang 25. október 2013 Guðmundur Á. Þórisson <gthorisson@gmail.com> Reiknistofnun Háskóla Íslands og ORCID - Open Researcher & Contributor ID Initiative @gthorisson | http://gthorisson.name | http://orcid.org/0000-0001-5635-1860 Þetta efni er birt með Creative Commons Attribution leyfinu (CC BY: http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/). Það þýðir að leyfilegt er að afrita efnið, fjölfalda, dreifa og aðlaga að vild, svo fremi sem vitnað er í á viðeigandi hátt og höfundar & uppruna er getið. openaccessweek.org Staðan á Íslandi
  2. 2. Yfirlit OA vika 2013 • Hvað er opinn aðgangur? • Ljón í veginum - hvar eru stærstu hindranirnar? Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is openaccessweek.org • Staðan á Íslandi vs. alþjóðlega
  3. 3. Smá sjálf-intró OA vika 2013 openaccessweek.org Akademískur höfundur, líffræðingur/lífupplýsingafræðingur, óvirkur fræðimaður, tæknihaus með skoðanir á fræðiútgáfu Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  4. 4. OA Ísland - áhugahópur um opinn aðgang openaccessweek.org OA vika 2013 Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  5. 5. Scholarly journals don’t pay authors for their journal articles. Frá Peter Suber, erindi á ráðstefnu um OA, Landsbókasafni 13. apríl 2010 Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is OA vika 2013 openaccessweek.org What’s the difference between rock songs and research articles?
  6. 6. Útgáfa fræðiefnis sem sértilfelli OA vika 2013 • Greinar í fræðiritum eru hugverk, skrifuð af höfundum ekki fyrir peninga, sem hluti af þeirra vinnu sem fræðimenn • Þetta er í grundvallaratriðum frábrugðið skáldritahöfundum, fréttamönnum, tónlistarmönnum og öðrum sem treysta á sölu hugverka sinna til að fá tekjur • Annars konar fræðiefni einnig gefið út (bækur, ráðstefnurit o.fl.) - ritrýndar tímaritsgreinar eru megin birtingarform fræðasamskipta í flestum sviðum vísindanna – Gjaldmiðll eða “academic currency” í fræðigeiranum - Publish or Perish kúltur Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is openaccessweek.org – Peter Suber: “works which authors give to the world”
  7. 7. Fræðiefni í opnum aðgangi er ... OA vika 2013 • .. rafrænt • .. á Netinu • .. án endurgjalds • Bylting í upplýsingatækni og samskiptum síðustu 15-20 ár – Mögulegt að dreifa fræðiefni á ódýrari og hraðar hátt en nokkurn tíma áður – Hreinn kostnaður við að birta og dreifa vísindagreinum er nær enginn Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is openaccessweek.org • ..með sem minnstar takmarkanir á notkun
  8. 8. Hvernig? grænt vs. gull OA vika 2013 openaccessweek.org OA gegnum fræðirit Credit: adapted from http://mostlyphysics.wordpress.com/2013/02/25/new-models-for-academic-publishing/ Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  9. 9. Hvernig? grænt vs. gull OA gegnum fræðirit OA vika 2013 openaccessweek.org OA gegnum varðveislusöfn Credit: adapted from http://mostlyphysics.wordpress.com/2013/02/25/new-models-for-academic-publishing/ Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  10. 10. Ávinningur fyrir höfunda openaccessweek.org Aukinn sýnileiki og áhrif – Vísindaframlög í opnum aðgangi eru aðgengileg breiðari lesendahópi, eru lesin af fleirum og það er oftar vitnað í þau. Þetta leiðir af sér aukinn áhrif eða “slagkraft” framlagsins (e.impact) fyrir höfunda og rannsóknarstofnanir sem þeir vinna fyrir, og sjóðir sem fjárfesta í rannsóknunum fá meira fyrir peningana. OA vika 2013 Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  11. 11. Ávinningur fyrir höfunda openaccessweek.org Aukinn sýnileiki og áhrif – Vísindaframlög í opnum aðgangi eru aðgengileg breiðari lesendahópi, eru lesin af fleirum og það er oftar vitnað í þau. Þetta leiðir af sér aukinn áhrif eða “slagkraft” framlagsins (e.impact) fyrir höfunda og rannsóknarstofnanir sem þeir vinna fyrir, og sjóðir sem fjárfesta í rannsóknunum fá meira fyrir peningana. OA vika 2013 Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  12. 12. Ávinningur fyrir lesendur OA vika 2013 openaccessweek.org • Frjáls aðgengi að upplýsingum og þekkingu – Óhindrað aðgengi eflir og hraðar á rannsóknar- og uppgötvunarferlinu fyrir alla þáttakendur í vísinda- og fræðastarfsemi, ekki bara fyrir þá sem hafa efni á að kaupa áskrift að lokuðum fræðiritum. Til dæmis hafa vísindamenn í þróunarlöndunum aðeins aðgang að litlum hluta alls útgefins fræðiefnis, samanborið við kollega sína í vestrænum ríkjum. Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  13. 13. Ávinningur fyrir lesendur OA vika 2013 openaccessweek.org • Frjáls aðgengi að upplýsingum og þekkingu – Óhindrað aðgengi eflir og hraðar á rannsóknar- og uppgötvunarferlinu fyrir alla þáttakendur í vísinda- og fræðastarfsemi, ekki bara fyrir þá sem hafa efni á að kaupa áskrift að lokuðum fræðiritum. Til dæmis hafa vísindamenn í þróunarlöndunum aðeins aðgang að litlum hluta alls útgefins fræðiefnis, samanborið við kollega sína í vestrænum ríkjum. Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  14. 14. Réttlætismál OA vika 2013 openaccessweek.org • Aðgengi almennings – Meirihluti rannsóknastarfsemi er fjármagnaður gegnum rannsóknarsjóði á vegum hins opinbera (t.d. Rannís á Íslandi). Almennir skattborgarar hafa skýlausan rétt á að nálgast niðurstöður rannsókna sem þeir hafa sjálfir borgað fyrir. Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  15. 15. Réttlætismál OA vika 2013 openaccessweek.org • Aðgengi almennings – Meirihluti rannsóknastarfsemi er fjármagnaður gegnum rannsóknarsjóði á vegum hins opinbera (t.d. Rannís á Íslandi). Almennir skattborgarar hafa skýlausan rétt á að nálgast niðurstöður rannsókna sem þeir hafa sjálfir borgað fyrir. Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  16. 16. Útgáfa tímarita í opnum aðgangi OA vika 2013 • Heildarfjöldi fræðirita ~25þús openaccessweek.org • Nærri 10þús rit skráð í DOAJ Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  17. 17. Útgáfa tímarita í opnum aðgangi OA vika 2013 • ~1.66M greinar gefnar út samtals árið 2011, þar af~17% OA • Laakso og Björk: – “Approximately 17% of the 1.66 million articles published during 2011 [indexed in] Scopus are available OA through publishers” – “It no longer seems to be a question whether OA is a viable alternative to the traditional subscription model for scholarly journal publishing; the question is rather when OA publishing will become the mainstream model” Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is openaccessweek.org – “most articles immediately (12%).. some within 12 months of publication (5%)”
  18. 18. Fjármögnun gull OA útgáfu OA vika 2013 • Flest opin rit taka engin birtingargjöld - fjármögnuð á annan hátt • Hin taka frá $20 til $3800 per grein. Meðaltal ~$900 • “Hybrid” OA - áskriftarrit bjóða upp á að opna stakar greinar – yfirleitt mjög hátt gjald, algengt $3000/grein – “double-dipping” - útgefandi fær áskriftartekjur OG tekur af þessum gjöldum – löglegt athæfi en siðlaust – ruglar höfunda: margir halda að allt OA sé hybrid OA Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is openaccessweek.org – Solomon, D. J. & Björk, B.-C. A study of open access journals using article processing charges. J. Am. Soc. Inf. Sci. Technol. 63, 1485–1495 (2012).
  19. 19. openaccessweek.org OA vika 2013 Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  20. 20. Varðveislusöfn - grænt OA • 25-30% af efni til viðbótar aðgengilegt gegnum varðveislusöfn eða vefsíður (leit í Google) Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is openaccessweek.org OA vika 2013
  21. 21. Allt að þriðjungur alls efnis í OA openaccessweek.org OA vika 2013 Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  22. 22. Fræðigreinar frá Íslandi OA vika 2013 • ~1,500 greinar eftir íslenska höfunda árið 2011 • Utan heilbrigðisvísinda eru nær engar þeirra í varðveislusöfnum á Íslandi Mynd frá Rannís Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is openaccessweek.org • Mjög fáar þeirra í opnum ritum
  23. 23. Fræðiútgáfa á Íslandi - könnun • Samtals 51 tímarit fræðilegs eðlis OA vika 2013 – ~1/3 birt rafrænt og opin strax við birtingu (open access) – ~1/3 birt rafrænt <=2 árum eftir birtingu á pappír (delayed access) openaccessweek.org – ~1/3 lengri birtingartöf en 2 ár eða bara til á prenti Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  24. 24. Fræðiútgáfa á Íslandi - könnun OA vika 2013 • Opinn aðgangur útbreiddari en búist var við • 3/4 tímaritanna birta bara eða aðallega á íslensku móðurmálið spilar mikilvæga rullu í fræðiútgáfu • Mjög lítill hluti ritanna virk á OA vettvangi – 6x skráð í DOAJ • Mörg ritanna huga ekki að langtíma varðveislu • Nokkur rit einungis gefin á prenti Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is openaccessweek.org – 2x meðlimir í OASPA - Open Access Scholarly Publishers Association
  25. 25. Stefnur og reglur - OA í Evrópu • ~20% af styrkjum í FP7 rammaáætlun ESB komu með “best effort” samningsákvæðum um opinn aðgang OA vika 2013 • Fjölmargir íslenskir vísindamenn eru þátttakendur í FP7-verkefnum og því með OA kvaðir • Þáttaka Bókasafns LSH í OpenAIRE+ frá 2012 Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is openaccessweek.org • 100% af styrkjum í HORIZON 2020 koma með bindandi ákvæðum um birtingu í opnum aðgangi
  26. 26. Pólitísk stefnumörkun openaccessweek.org OA vika 2013 Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  27. 27. Pólitísk stefnumörkun openaccessweek.org OA vika 2013 Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  28. 28. Viljayfirlýsingar OA vika 2013 openaccessweek.org • Landsbókasafn skrifar undir Berlínaryfirlýsinguna 2012 Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  29. 29. Breytingar á landslögum openaccessweek.org OA vika 2013 Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  30. 30. Stefna Rannís - ákvæði í reglum til styrkþega openaccessweek.org OA vika 2013 Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  31. 31. Stefnur háskóla og annarra stofnana OA vika 2013 openaccessweek.org • Mikill vöxtur í grænum OA reglum hjá stofnunum / undirstofnunum og rannsóknarsjóðum síðustu ár Frá http://roarmap.eprints.org Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  32. 32. Stefnur háskóla og annarra stofnana OA vika 2013 • Bifröst tekur openaccessweek.org • Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  33. 33. Stefnur háskóla og annarra stofnana openaccessweek.org OA vika 2013 Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  34. 34. Af hverju þarf annars reglur og stefnur? OA vika 2013 • Uppástungur, vinsamleg tilmæli og svipað hafa ekki virkað – Stefna NIH náði ekki fótfestu fyrr en þeir komu með ákvæði (+viðurlög síðar) • Þetta eru heldur ekki reglur “að ofan” heldur vinnulag sem starfsfólk sammælist um og “codify”-ar í formi regla – “við ætlum að vinna hlutina svona hér” – Langflestar stefnur stofnana erlendis hafa verið fyrst ræddar og svo samþykktar nær einróma af akademískum starfsmönnum – Hvernig útfært: eftirlit og eftirfylgni mikilvægt, fylgst með hvað starfsmenn stofnunar birta og hvar, viðurlög ef starfsreglum er ekki fylgt Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is openaccessweek.org – “Hörðustu” OA stefnur eru tendar við rannsóknarmat f. akademíska starfsmenn
  35. 35. openaccessweek.org OA vika 2013 Mynd frá http://conservationcubclub.com Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  36. 36. Ísland vantar upplýsingakerfi fyrir rannsóknir • Halda utan um lykilupplýsingar eins og .. OA vika 2013 – hvaða rannsóknarverkefni unnin af akademískum starfsmönnum í landinu – hvaða styrkir (frá Rannís eða öðrum) fara í að fjármagna verkefnin – hvaða fræðimenn eru að fá styrkina og framkvæma verkefnin, og • Líka aðstoða höfunda við að halda utan um birtingar + koma verkum sínum í varðveislusafn • CRIS - Current Research Information System – Háskólar erlendis með ýmist keyptar CRIS lausnir eða hafa “heimaræktað” – CRIS ráðstefnur í Evrópu og víðar, hugbúnaðariðnaður, rannsóknarverkefni o.fl. Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is openaccessweek.org – hvaða greinar, gagnasöfn og aðrar “afurðir” verða til við þessa starfsemi
  37. 37. Dæmi um commercial CRIS tól: Pure openaccessweek.org OA vika 2013 Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  38. 38. Mannleg vandamál ekki leyst með tækni OA vika 2013 • Tæknilausnir hjálpa lítið ef ekki er skýr vilji, skilningur og stefna um að nýta þær openaccessweek.org – Á við um CRIS upplýsingakerfi, varðveislusöfn o.fl. http://humorpig.com Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  39. 39. Vantar stoðþjónustu + fræðslu OA vika 2013 • Þarf að fræða, styðja við og aðstoða starfandi fræðimenn • Þarf að fræða nemendur í rannsóknarnámi • Þarf að samhæfa aðgerðir aðila í rannsóknum á landinu – Útbúa fræðsluefni • Á sérstaklega við um grænu leiðina og varðveislusöfn – Hirslan þjónar heilbrigðisvísindum - getur hún / á hún að anna öllu landinu? – Skemman orðin mjög sérhæfð og hugbúnaður komin í “tæknilegan botnlanga” • Hver/hverjir eiga að sjá um þetta? • Hvernig á að borga fyrir þetta? Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is openaccessweek.org – Veita stoðþjónustu (national helpdesk)
  40. 40. openaccessweek.org OA vika 2013 Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  41. 41. OA vika 2013 • Innviðir • Markáætlun  um rafræna innviði og alþjóðlegt samstarf openaccessweek.org • Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  42. 42. openaccessweek.org OA vika 2013 Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  43. 43. openaccessweek.org OA vika 2013 Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  44. 44. Stofnanatregða OA vika 2013 • Stærsta mennta- og rannsóknarstofnun landsins ætti að vera í forystuhlutverki - en er það ekki • Mikill seinagangur og leynimakk í kringum stefnumótun Háskóla Íslands • Þetta er ekki leiðin til að ná sátt um svo mikilvægt mál Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is openaccessweek.org http://opinnadgangur.is/2013/05/17/oa-stefna-haskola-islands-sagan-rakin/
  45. 45. openaccessweek.org OA vika 2013 http://funny-pictures-blog.com Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  46. 46. Matskerfi og hvatar OA vika 2013 • Matskerfi opinberu háskólanna býr til sterka hvata til að birta greinar í high-impact ritum, sem flest eru lokuð áskriftarrit • Öllu skiptir að efni birtist á ákveðnum stöðum • Hvernig breytum við þessu? Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is openaccessweek.org • Litlu skiptir hvort efnið sé aðgengilegt eða gæði einstakra verka
  47. 47. Umræða á villigötum OA vika 2013 • Dæmi: umræður á hi-starf póstlista sl. vor, gagnrýni á útfærslu í stefnudrögum HÍ: – “stenst ekki íslensk lög því verið er að þvinga höfunda til að láta eign sína af hendi” – Svar: ókei, kannske það. En hvernig mætti útfæra stefnuna á annan hátt? • Dæmi: gagnrýni á reglur Rannís openaccessweek.org – “verð að birta í OA riti - skerðing á akademískt frelsi mín til að birta þar sem ég vil” – “það er rándýrt að setja greinar í OA, við þurfum miklu meira fjármagn” – Svar: nei, það er hægt að birta í áskriftarriti og setja svo postprint í varðveislusafn - grænt OA http://jeffreyhill.typepad.com Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  48. 48. Tölum saman og finnum lausnir openaccessweek.org OA vika 2013 http://www.thegeminigeek.com/how-did-the-practice-of-shaking-hands-begin/ Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  49. 49. OA vikaOA vika 2012 2013 openaccessweek.org TAKK FYRIR Mynd frá http://open-access.org.uk

×