Your SlideShare is downloading. ×
  • Like
Ga voor duurzaam e-Book
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×

Now you can save presentations on your phone or tablet

Available for both IPhone and Android

Text the download link to your phone

Standard text messaging rates apply

Ga voor duurzaam e-Book

  • 1,178 views
Published

handige tips voor huis-, tuin- en keukengebruik om voor duurzaam te gaan. …

handige tips voor huis-, tuin- en keukengebruik om voor duurzaam te gaan.

kijk ook op: http://www.gavoorduurzaam.com/

Published in Education
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
    Be the first to like this
No Downloads

Views

Total Views
1,178
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1

Actions

Shares
Downloads
7
Comments
0
Likes
0

Embeds 0

No embeds

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. 1
  • 2. Ga Voor Duurzaam© eBook: 1e uitgave november 2009Omslagontwerp: Matthias VanhentenrykOpmerkingDit eBook is geoptimaliseerd om Full Screen bekeken te worden. In AdobeAcrobat Reader kan je dat doen met de sneltoets <ctrl+L>. Zo kan je metéén druk op de knop naar de volgende pagina en hoef je niet voortdurend tescrollen. Door op escape te duwen eindig je de Full Screen modus.Om toegang te krijgen tot een website, klik je met de linkermuisknop op delink tewijl je <ctrl> ingeduwd houdt.OpgepastDe inhoud van dit eBook is gecontroleerd voordat het online beschikbaarwerd gesteld. Daar het internet echter voortdurend onderhevig is aanverandering, kan de auteur niet garanderen dat de genoemde websites nogdezelfde inhoud hebben.DisclaimerDeze ecogids heeft als doel het geven van advies.Auteur L. Vanhentenryk stelt zich niet aansprakelijk voor eventuele schadevoortvloeiend uit één van de strategieën en tips vermeld in het eBook.Copyright © - Dit product is auteursrechtelijk beschermd. 2
  • 3. De wereld zal zich niet voorbij zijn huidige crisistoestand kunnenontwikkelen als we van denkwijzen blijven uitgaan die de crisis juist hebben veroorzaakt. Albert Einstein De aarde behoort niet toe aan de mens, de mens behoort toe aan de aarde. Chief Seattle Optimisme is een morele plicht. Karl Popper 3
  • 4. INHOUDSTAFELWaarom voor duurzaam gaan?......................................................5 De Aarde anno 2009.....................................................................................5 De ecologische voetafdruk...........................................................................7 De vruchten van een duurzaam leven..........................................................8 Ga Voor Duurzaam.....................................................................................10Duurzaam thuis..............................................................................11 De keuken...................................................................................................11 De badkamer..............................................................................................18 De slaapkamer...........................................................................................21 Het huishouden..........................................................................................24 Geld............................................................................................................32 Afval...........................................................................................................35 Energie.......................................................................................................39 Water..........................................................................................................48 De tuin........................................................................................................52 Bouwen of verbouwen................................................................................63 De kinderen................................................................................................69Duurzaam buitenshuis..................................................................75 Consumeren...............................................................................................75 Vertier.........................................................................................................89 Mobiliteit.....................................................................................................98 Op reis......................................................................................................106Hoe ontwikkel ik een nieuwe gewoonte?..................................114Ga Voor Duurzaam op de werkvloer..........................................119Ga Voor Duurzaam kinderen !....................................................131Ga Voor Duurzaam Receptenboekje..........................................139 4
  • 5. WAAROM VOOR DUURZAAM GAAN? De Aarde anno 2009De toestand van onze planeet Aarde anno 2009 ontaardt. De druk van demens op het ecosysteem Aarde is groter dan ooit tevoren. Het aantal mensenis sterk toegenomen, net als de mobiliteit, de vraag naar voedsel en energie.De mens heeft de aarde twee eeuwen lang beschouwd en behandeld als eenonuitputtelijke, rechtenloze bron van grondstoffen. Dit heeft geleid tot eenheel ernstige en veelzijdige milieuproblematiek.De zo fragiele en complexe ecosystemen van onze planeet, die ervoorzorgen dat we aangenaam kunnen leven op aarde en beroep kunnen doenop de rijkdommen van de natuur, lijden vandaag de dag aan koorts.Sinds 1950 jaar is de temperatuurstijging tweemaal zo snel verlopen alsdaarvoor. Dit brengt ernstige problemen mee. Het meest tot de verbeeldingsprekende probleem is de stijging van de zeespiegel als gevolg van hetaanhoudende smelten van landijs, gletsjers en ijskappen. In een recentrapport van het belangrijkste wetenschapspanel inzake klimaatverandering,het Intergovernmental Panel on Climate Change of IPCC, wordt ondermeergeraamd dat tegen het eind van deze eeuw de zeespiegel voor deNederlandse kust gaat stijgen met vermoedelijk 85 cm. Eenzeespiegelstijging van 50 cm zou leiden tot de evacuatie van zo’n 200 miljoenmensen wereldwijd.Onze ecosystemen tonen uitputtingsverschijnselen. Zo is het aantaldiersoorten met één derde afgenomen in dertig jaar tijd. Het visbestand isvoor 90% leeggevist, en 50 % van de oerbossen op aarde is verdwenen.Verder noteren we bosbranden, chronische bodemverarming, chronischevervuiling van rivieren, chronische luchtvervuiling, droogte, uitdijendewoestijnen en extreme weersomstandigheden. 5
  • 6. We zijn gebotst tegen de grenzen van onze planeet. De snelheid waarmee deecosystemen worden geëxploiteerd ligt 20 procent hoger dan de snelheidwaarmee ze zichzelf kunnen herstellen, zo meldt een WWF-rapport. Als deexploitatie van natuurlijke hulpbronnen (bossen, water, energie) op hethuidige niveau blijft aanhouden, is de kans groot dat deze over 150 jaarvolledig uitgeput zijn. In het jaar 2050 zou bij wijze van spreken een tweedeaarde nodig zijn om de huidige levensstandaard te kunnen behouden.Het is een feit dat de mens reeds in grote getale slachtoffer is vanmilieuvervuiling en dat ze in de toekomst steeds meer schade zalondervinden van de aardekoorts. Nu al sterven er jaarlijks meer dan viermiljoen kinderen jonger dan vijf jaar aan de gevolgen van lucht- enwatervervuiling en aan de aanwezigheid van zware metalen in de grond.Ook dichter bij huis dringen de gevolgen van milieuvervuiling zich op. Doorluchtvervuiling en een hoge aanwezigheid van fijn stof en ozon verhoogt hetrisico dat wij vroeg of laat te maken gaan hebben met allergieën, kankers,depressies en hart- en vaatziekten.Deze milieuproblemen zitten er al lang aan te komen. Hoe komt het dat wedeze problemen niet sneller en op een meer structurele manier kunnenaanpakken en oplossen?Ten eerste is onze milieuproblematiek grensoverschrijdend. Dit maakt datbinnen onze consensuscultuur een oplossing vinden erg complex is. Elk landverdedigt immers zijn eigen belangen en die van zijn industrieën.Internationale fora zijn bovendien onevenwichtig samengesteld. Westerselanden hebben hier stevig de touwtjes in handen.Ten tweede heeft het bedrijfsleven een buitensporige invloed bij hetontwerpen van de (Europese) wetgeving. Zo vormt de industrie demeerderheid in de 1192 zogenoemde expert- of adviesgroepen in Brussel.Een derde kantlijn is dat er een conflict bestaat tussen de kortetermijnvisievan politici, wiens horizon slechts reikt tot aan de volgende verkiezing, en denoodzakelijke langetermijnaanpak van milieuproblemen.Tot slot zijn het wij die als eindgebruikers een signaal geven zowel aan deindustrie als aan de politici, waarmee we toegeven dat we een hoog inkomen(en uitgebreide consumptiemogelijkheden) een belangrijke peiler vinden vanons geluk. Het is alsgevolg van deze barrières dat de transitie naar eenduurzamer samenlevingsmodel op een veel te laag tempo geschiedt. 6
  • 7. De ecologische voetafdrukDe ecologische voetafdruk is ontwikkeld om een beter inzicht te krijgen in demanier waarop wij met onze planeet omgaan. De ecologische voetafdruk isde oppervlakte vruchtbare of bruikbare aarde die nodig is om te voorzien inde levensstijl van een persoon, stad of land. Slechts een gedeelte van deaarde is immers bruikbaar; met woestijnzand, diepzee, moerassen enhooggebergte kunnen we niet veel aanrichten.Rekening houdend met de huidige wereldbevolking van bijna 7 miljardmensen en de beschikbare natuurlijke reserves of de bruikbare grond is er1.8 hectare beschikbaar per persoon. Dit is het eerlijk aarde-aandeel perindividu. Dat wil zeggen dat elk individu beschikt over 1,8 hectare van hetaardoppervlak beschikt om zich te voeden, te kleden, te wonen en zich teverwarmen...kortom om te leven. Op die manier zal hij de aarde niet verderuitputten en duurzaam leven.Op dit moment is dit eerlijke scenario allesbehalve de realiteit. Zo gebruiktde gemiddelde inwoner van Marokko minder dan 1 hectare ‘bruikbare’ grondterwijl de gemiddelde Noord-Amerikaan bijna 10 hectare voor zich neemt, vijfkeer meer dan hun eerlijke aandeel. In België gebruiken we gemiddeld 5,6hectare vruchtbare grond per persoon, dit is 3 maal zoveel als waar we inprincipe recht op hebben.De dag van vandaag toont ons ontegenspreekbaar aan dat het menens is endat de mensheid dient te handelen als één grote gemeenschap, met ééngezamenlijk territorium en één gemeenschappelijk belang. Vanuit onzeverantwoordelijkheid voor deze aarde, die we in bruikleen hebben voor onzekinderen en kleinkinderen, is het onze taak nu maatregelen te treffen. Onzeuitdaging is een oplossing vinden zodat alle bewoners van de aardecomfortabel kunnen leven binnen de natuurlijke grenzen van onze planeet.Anders gezegd, als we leren comfortabel te leven met een ecologischevoetafdruk van (maximum)1,8 hectare, dan is er voor iedereen plaats binnen 7
  • 8. een gezondere samenleving. Het wordt ook meer en meer duidelijk datvooral wij, bewoners van ontwikkelde landen, in actie moeten komen en eenkleine inspanning moeten leveren, ook voor ons eigen belang.Door bewuster en minder te consumeren en hier en daar een nieuwegewoonte te ontwikkelen, kunnen wij burgers een signaal geven aan deindustrie, de bedrijfswereld en de politici. Een signaal waarmee webevestigen dat gezondheid en welzijn belangrijkere peilers zijn voor gelukdan een hoog salaris en het telkens meer willen consumeren.Een duurzame maatschappij begint bij jou. Door te kiezen voor eenduurzame(re) levensstijl, breng je jouw stem naar buiten en zal je anderemensen beïnvloeden die op hun beurt weer nieuwe mensen zullen inspireren.Het is perfect mogelijk om goed te leven met slechts één derde van onzehuidige gemiddelde voetafdruk. We hebben ook geen tweede planeet terbeschikking. De mensheid rekent op jou! De vruchten van een duurzaam levenZéér goed nieuws is dat het kiezen voor een duurzame levensstijl onsinteressante voordelen biedt.Een duurzame levensstijl is gezonder.Lichaamsbeweging, verlichten van stress, gezond eten, vermijden vanchemische middelen in je dagelijks leven, meer aandacht schenken aan jepersoonlijke welzijn... het zijn slechts enkele aspecten van een duurzamelevensstijl die je mentale en lichamelijke gezondheid kunnen bevorderen.Duurzaam leven maakt je gelukkiger.Naarmate je de principes van duurzaam leven beter begrijpt en toepast, zal jeinzien dat een goed gevulde bankrekening noch consumptiebevrediging, nietnoodzakelijk de beste recepten zijn voor geluk.In België is sinds begin jaren 70 de welvaart met 80% gestegen terwijl detevredenheidsindex met bijna 10 % is gedaald. Dat is niet vreemd omdat westeeds de neiging hebben onszelf te vergelijken met wie het materiëel beterheeft: onze buurman, onze broers en zussen en onze vrienden. En ook al 8
  • 9. gaan we meer verdienen, dat onbevredigde gevoel blijft door telkens ditgedrag te herhalen.Dit “programmatiefoutje” brengt een oppervlakkige wedloop teweeg dieverschillende schadelijke neveneffecten heeft; gezondheidsproblemen,depressies, stress, verhoogd individualisme, onverschilligheid,...Het goede nieuws is dat je je hersenen kan herprogrammeren zodat je nietmeer de plicht zal voelen om mee te doen aan deze “schone-schijncompetitie. Je kan jezelf en je gezin zo meer lucht en quality timegeven.Sta hier eens even bij stil en bepaal zélf wat belangrijk is in je leven en maakeen goed levensrecept: liefde, gezondheid, welzijn, vrienden, hobbys,zekerheid, avontuur,werk...Identificeer je vooral met je oorspronkelijke, eigen bewustzijn en niet te veelmet het collectieve bewustzijn. Heb waar voor je leven!Duurzaam leven is écht kiezen wat je doet met je geld.Door bewuster te leven en rationeler om te gaan met energie engrondstoffen, zal je merken dat je meer geld opzij kan leggen. Op die manierzal er minder geld door je vingers wegvloeien zonder dat je er besef van hebt.Duurzaam leven biedt een mooiere nalatenschap voor onze kinderen enkleinkinderen.In een duurzame samenleving zal de lucht- en waterkwaliteit beter zijn. Wezullen ons vlotter en veiliger kunnen verplaatsen met het openbaar vervoer,met de fiets of te voet. De levenskwaliteit in de steden zal sterk verbeteren.Mensen zullen een positiever wereldbeeld hebben. Er zal meerwerkgelegenheid zijn, meer solidariteit. Verantwoord burgerschap zal denorm worden. 9
  • 10. Ga Voor DuurzaamHet eBook Ga Voor Duurzaam biedt je groene informatie over elk onderdeelvan je dagelijks leven: van in de keuken tot in de slaapkamer, van op hetwerk tot op vakantie, van in de tuin tot in de winkel.Ik raad je aan om met eenvoudige veranderingen te beginnen, zo zullen desuccessen je aanmoedigen om voort te zoeken naar jouw ideaal, duurzaamlevensrecept.Een belangrijke meerwaarde van dit eBook zijn de vele links naar relevante,informatieve websites. Deze brengen je een dieper inzicht in een bepaaldethematiek. Je zal eveneens diverse links vinden naar milieuvriendelijkeproducten die online verkocht worden en naar je thuis kunnen gestuurdworden.Ik wens je véél succes!Ik sta open voor alle opmerkingen, ideeën, kritiek en aanvullingen. Laurens Vanhentenryk 10
  • 11. DUURZAAM THUIS De keukenGa op verkenning en ontdek de vele eenvoudige tips die je een aanzienlijke som doen besparen! Maak je meester van de 7 keukenstrategieën! Strategie # 1: Was energiezuinig af Gebruik zowel voor de handafwas als voor de vaatwasmachine een milieuvriendelijk afwasmiddel. Indien je met de hand afwast, doseer dan zuinig met je product. Eén theelepel per afwasbeurt is de richtlijn. Meer schuim wil niet zeggen dat je beter resultaat zal hebben! Zelfs als je schuim weg is, werkt het afwasmiddel nog. Voeg eventueel wat later als het vuil moeilijk van de vaat gaat, wat meer product toe. Vermijd het afwassen onder stromend water; het is zeer verleidelijk maar denk eraan dat het drinkwater is en dat je waterrekening de hoogte ingaat. Hoe langer je de afwas laat staan hoe meer je etensresten zullen aankoeken én hoe meer energie van jou en van het milieu dit kost om het af te wassen. Afwassen kort na gebruik is de boodschap. Gebruik zo veel mogelijk koud water en spoel je afwas in één ruk en efficiënt onder een fijn straaltje stromend water, dit blijkt iets efficiënter te zijn dan een spoelbak. Succes! 11
  • 12. Gebruik een ouderwetse schrobborstel in plaast van sponsjes omaangebakken potten en pannen proper te krijgen. De schrobborstelis een heel lang leven geschonken zelfs al doet ze dit hardnekkigewerk. Je sponsje of afwasborstel zal dan ook veel langer meegaan!Een ander trucje om je sponzen langer te laten meegaan werktalsvolgt: leg de vieze spons in een kommetje, voeg heet sodawatertoe en laat de spons er twee minuten in weken. Vervolgens spoel jede spons grondig uit met koud water.Een scheutje azijn of citroensap werkt heel goed bij een erg vetteafwas. Zo gebruik je minder detergent...en je vaat zal heus nietstinken.Als je een vaatwasmachine gebruikt, zet deze dan pas aan als zevolledig en efficiënt gevuld is. Is de vaat niet echt vuil, gebruik daneen spaarprogramma. Voorspoelen met warm water is niet nodig,het verwijderen van grote etensresten wel.De laagste temperatuur werkt perfect voor een niet al te vuile vaat.Controleer ook regelmatig de filter onderin de vaatwasser. Dan blijftde vaatwasmachine goed werken. Laat je vaat natuurlijk drogenzonder het droogprogramma te gebruiken. Het duurt wat langermaar is gratis!Activeer je vaatwasmachine tijdens het nachttarief. Strategie # 2: Kook energiezuinigKook eens rijst, pasta of aardappelen voor twee dagen. Altijd leukvoor de dag erna; dan bespaar je jezelf tijd in de keuken enbovendien bespaar je energie en geld! Durf ook eens een grotehoeveelheid te koken en vervolgens in kleine porties in te vriezen.Je bespaart werk en energie. Dit is zeker interessant als de prijsvan bepaalde groenten of fruit laag is. 12
  • 13. Eénpansgerechten of bereidingen in de wok verbruiken veelminder energie. Je hebt maar één vuur nodig.Open de oven zo weinig mogelijk tijdens de bereiding van hetgerecht of vermijd het. Zo gaat er veel warmte verloren. De meesteovens hebben een doorkijkvenster.Bij de klassieke electrische kookplaten (oude generatie) kan je dekookplaat even voor het einde van de bereiding uitschakelen. Dekookplaat zal nog voldoende warm blijven om het gerecht optemperatuur te houden en zeker als je een deksel op de pot laat.Laat zoveel mogelijk het deksel op de kookpot. Je zal driemaalminder energie verbruiken.Kook met zo weinig mogelijk water. Je eetwaren net onder waterzetten is meer dan voldoende als men het deksel op de pot laat.Kies voor een snelkookpan als je een gerecht maakt met eenlangere kooktijd. Het koken met een snelkookpan vermindert dekooktijd met 1/3.Zorg ervoor dat de kookpan aangepast is aan de grootte van dekookplaat en aan de hoeveelheid van het te bereiden voedsel.Zet je gerecht op een laag vuurtje als het begint te koken en houhet deksel op de pan. Vele mensen laten het vuur hoog staanwanneer het gerecht al kookt. Niet nodig.Hoe fijner je de groenten snijt, hoe minder kooktijd ze vragen.De oven voorverwarmen hoeft niet voor kant en klare gerechten envoorbakgerechten zoals pizzas, visschoteltjes enz... 13
  • 14. Vul je waterkoker of fluitketel met de hoeveelheid water die jewerkelijk nodig hebt. Strategie # 3: Neem vaker je eigen lunch meeKook meer zelf en neem je eigen lunch mee. Op die manier heb jecontrole op wat je eet en je bespaart er ook veel geld mee uit.Wees creatief. Het hoeft niet altijd een boterham met kaas te zijn!Slaatjes, pastas, overschotjes, het kan allemaal! Plasticbewaardoosjes zijn hier een handig en duurzaam hulpmiddel voor.Verlies wel de dekseltjes niet! Strategie # 4: Verklein je afhankelijkheid van electrische apparaten Sommige keukenapparaten zijn bijna onmisbaar, maar door minder elektrische apparaten te gebruiken doe je een goede zaak voor het milieu en voor je portefeuille.Rommel je kast uit en doe al de apparaten weg die je eigenlijk nietzo nodig hebt. Geef ze aan iemand die ze wel gebruikt, verkoop zeop tweehandswebsites, of breng ze naar de kringloopwinkel. Als deapparaten er niet meer uitzien of als ze energievreters zijn, breng zedan naar het containerpark.Probeer de apparaten die je beslist te houden zuinig te gebruiken.Laat zo bijvoorbeeld het elektrische warmhoudplaatje van dekoffiezetmachine niet nodeloos aanstaan, maar houd de koffie warmin een thermosfles. 14
  • 15. Strategie # 5: Maak je koelkast en diepvriezer minder milieubelastend Je koelkast staat dag en nacht aan, 365 dagen per jaar. In een gemiddeld gezin is de koelkast verantwoordelijk voor 17% van het totale elektriciteitsverbruik. Hier kan je dus veel energie besparen. Wanneer de koelkast of vriezer te koud afgesteld is kost dit onnodig veel energie. Een te lage temperatuur is bovendien slecht voor de etenswaren.Plaats de koelkast en diepvriezer bij voorkeur op een koele plek enzet je koelkast ver van het fornuis en de verwarming. Plaats ze liefstniet in de zon. Zet geen oven op de koelkast.Plaats je koelkast of diepvriezer met de achterkant minstens 10centimeter van de muur af. Als de warmte die aan de achterkantvrij komt makkelijk weg kan, zal het apparaat minder stroomverbruiken. De achterzijde van de koelkast wordt ook best stofvrijgehouden.Open de koelkast en diepvriezer zo kort mogelijk. Denk dus evenna wat je er gaat uithalen voor je ze opent. Als je je koelkast goedorganiseert weet je ook ongeveer waar alles staat. Maak afsprakenmet de familieleden.Laat diepgevroren eetwaren ontdooien in de koelkast. Dit gaattraag maar met een beetje planning is dit geen probleem.Bovendien zal de koude die wordt afgegeven binnenin de koelkastzorgen voor minder energieverbruik.Zet de thermostaat in je koelkast op de optimale energiezuinigetemperatuur van 4 graden Celsius. In de diepvriezer schommeltdie temperatuur tussen -15 tot -18 graden Celsius. 15
  • 16. Met de aankoop van een koelkastthermometer houd je eenvoudigen goedkoop in de gaten of je koelkast de optimale temperatuurheeft.Gesloten conserven hoeven niet in de koelkast bewaard te worden,ongeopende potjes en flessen evenmin. Tropisch fruit envruchtgroenten als tomaten, paprika, aubergine, courgette enkomkommer kunnen zelfs beter buiten de koelkast bewaard worden,anders treedt koudebederf op.Ontdooi je diepvriezer regelmatig. Een laag van 2 mm ijs is alverantwoordelijk voor een meerverbruik van ongeveer 10%.Ontdooi de diepvriezer ongeveer om de twee maand of wanneer heteen een laag ijs bevat.Zie ook dat de vriezer steeds goed gevuld is. Als je plaats over hebtin je diepvries, stop er dan een leeg verpakkingskarton in of eenwollen pul.Laat geen voeding of vloeistoffen onbedekt in de koelkast staan.Doordat deze verdampen zal de binnenlucht vochtiger worden en decompressor harder moeten werken. Hierdoor stijgt hetenergieverbruik.Als de deur slecht sluit, moet de koelkast of vriezer harder werkenom de temperatuur laag te houden. Je kan kijken of dit bij jou hetgeval is door een stukje papier tussen de gesloten deur te steken.Probeer het er vervolgens zachtjes uit te trekken. Voel jeweerstand, dan sluit de deur nog goed. Trek je het er gemakkelijkuit, dan moet je waarschijnlijk de deur herbezegelen met een nieuwrubber. Het rubberen randje langs de deur blijft soepel als je hetregelmatig reinigt met een vochtige doek. 16
  • 17. Strategie # 6: Ga zuinig om met waterWees zuinig met het verbruik van water in de keuken.Alle nuttige informatie omtrent rationeel waterverbruik vind je in derubriek water. Strategie # 7: Vermijd toxische stoffen in de keukenKies voor gezonde schoonmaakproducten. Koop een ecologischeallesreiniger of maak zélf je milieuvriendelijke allesreiniger. Neemeen kijkje in het Ga Voor Duurzaam receptenboekje! 17
  • 18. De badkamerJe badkamer groener maken is goedkoop, gemakkelijk en kan een hoge positieve impact hebben op het milieu. Begin eraan! Strategie # 8: Gebruik een slimme tandenborstel Laat je volgende tandenborstel een exemplaar zijn met opzetbare vervangborsteltjes zodat je niet telkens een volledig nieuwe moet kopen! Ze zijn te verkrijgen in de natuurwinkel. Je hoeft niet meteen je oude tandenborstel weg te gooien wanneer je een nieuwe koopt; je kan ze goed gebruiken om plaatsen mee schoon te maken waar je niet goed aankan en om vlekken uit kleren te halen. Zo hoeft bij het minste vlekje niet het hele (voorts propere) kledingstuk terug in de wasmachine. Strategie # 9: Gebruik alleen het water dat je echt nodig hebt In de badkamer kan je enorm veel water besparen. Het toilet, de douche, de lavabo,...overal kan je eenvoudig je waterverbruik verminderen. Laat het water niet voor niets lopen. Meer over zuinig waterverbruik lees je in de rubriek water. 18
  • 19. Strategie # 10: Verlaag de milieu-impact van je persoonlijke verzorging en verhoog je gezondheid Dat persoonlijke verzorgingsproducten slecht zijn voor het milieu, is voor niemand een geheim. Ze bevatten oplosmiddelen, conserveermiddelen, geurstoffen en drijfgassen die stuk voor stuk erg schadelijk zijn voor de lucht- en waterkwaliteit...én voor onze gezondheid!! Veel producten die wij dagelijks gebruiken bevatten schadelijke en zelfs kankerverwekkende stoffen voor het menselijk lichaam. Ftalaten, formaldehyde, glycolether,aluminium,...het zijn slechts enkele van de lange lijst stoffen die een negatieve invloed op je lichaam hebben. Het cosmeticamerk Bionsen heeft berekend in een studie dat de gemiddelde vrouw elke dag 515 verschillende chemische stoffen op haar gezicht aanbrengt. Als je wil weten hoe schadelijk de producten zijn die jij gebruikt voor je lichaamsverzorging, klik dan hier en zoek het op via de zoekmachine.Verrijk je met informatie over gezonde mooimakers. Overschakelennaar natuurlijke verzorgingsproducten is de boodschap!Minder is meer. Vaak gebruiken we onbewust te veel shampoo,douchegel, tandpasta... Hoe makkelijk en uitnodigend is het wel nietom eens stevig in de fles met shampoo of douchegel te knijpen.Gebruik de helft van wat je normaal gebruikt. Je zal zien dat je evenproper bent, even lekker ruikt en dat je tanden even proper zullenzijn!Vermijd producten met drijfgas (spuitbussen).Deoderants die blijven spuiten als je erop duwt, bevatten drijfgas.Vervang deze door een deoroller, een deostick of een mechanischeverstuiver.De goedkoopste deoderant is aluin. Het werd vooral vroeger alsbloedstelpend middel gebruikt door mannen die zich bij het scherengesneden hadden. Daarnaast is het dus ook een anti-transpirant 19
  • 20. middel. Het werkt goed, is goedkoop en bovendien is het gezonderdan de gebruikelijke deoderants. Te verkrijgen bij drogisten of in hetKruidvat.Beperk het gebruik van producten met een hoog gehalte aanschadelijke middelen (nagellak, nagellakremover), want hier zijngeen alternatieven voorhanden.Kies producten met zo weinig mogelijk verpakking.Dames, probeer eens de Mooncup in plaats van gewoonmaandverband. De Mooncup is een siliconen bekertje in de vormvan een omgekeerde eierdopje, dat je inwendig draagt. DeMooncup gebruik je steeds opnieuw en kan zeker 10 jaar gebruiktworden. Dat levert je een aanzienlijk besparing op. Toch is voor demeeste vrouwen het draagcomfort de grootste movitatie om deMooncup te gaan gebruiken en vooral te blijven gebruiken.Kies bij je volgende aankoop van een verzorgingsproduct voor eengroen alternatief en vergelijk!Kies producten die niet getest zijn op dieren.Bekijk de lijst van dierproefvrije producten. Strategie # 11: Gebruik milieuvriendelijke schoonmaakproducten Ook in de badkamer is het aangewezen om gebruik te maken van milieuvriendelijke schoonmaakproducten. Ze geven een goed resultaat. Zelfs kalkaanslag is geen probleem. Meer informatie hieromtrent lees in strategie # 16. 20
  • 21. De slaapkamer“In je slaapkamer breng je één derde van je leven door. Zorg er dus voor dat het een aangename en gezonde plaats is.” Strategie # 12: Zorg voor een gezonde nachtrust Hou muggen op een afstand met een muggennet of een vliegenhor. Zo hoef je geen schadelijke insecticiden te gebruiken. Kies voor stofvrije en ademende muurbekleding. Vermijd vinylbehang of behang van andere kunststoffen. Die trekken meer stof aan dan papieren behang. Ook textielbehang is gevoeliger voor stofophoping, net als structuurbehang. Bovendien kunnen er uit synthetische behangsoorten meer schadelijke substanties vrijkomen. Kies voor papieren behang, dit is meer ademend. Meer info over de juiste keuze van behang vind je hier. Kies natuurlijk. Kies zo veel mogelijk voor natuurlijke vezels voor matrassen, kussens, lakens en dekbedden zoals katoen, wol, vlas,.. (liever geen dons en veren wegens dieronvriendelijk) De voorkeur gaat uit naar biologische teelt (zonder pesticiden, herbiciden en kunstmest). Draai de verwarming in de slaapkamer uit voor het slapengaan. Te hoge temperaturen in de slaapkamer verminderen de kwaliteit van de slaap en drogen de luchtwegen uit. Je slaapkamer regelmatig (dagelijks) verluchten verbetert het binnenklimaat. Verlucht eveneens je matras en je dekbedovertrek om schimmelvorming en huisstofmijt te voorkomen. 21
  • 22. Draai regelmatig je matras om. Doe dit zowel in de lengte als inde breedte. Zo gaat je matras langer mee; je voorkomt dat je matrassteeds op dezelfde plaats vervormt.Gebruik een groene wekker. Je kan kiezen tussen een opwindbarewekker, een wekker die werkt op zonne-energie of een wekker diewerkt op water . Bij deze laatste volstaan enkele druppels water omhet maandenlang te laten functioneren!Zorg dat s nachts alle stekkerdozen uitgeschakeld zijn of stekkersuit het stopcontact gehaald zijn. Dit doe je best omdatelektromagnetische velden je slaap kunnen verhinderen. Handighier is het gebruik van stekkerdozen met een aan-uit schakelaar.Je plaatst ook best geen elektrische wekker in de nabijheid van jehoofd.Plaats een spaarlamp in je nachtlamp. Deze verbruikt veel minderdan de klassieke gloeilamp.Gebruik een oude T-shirt of sweater als pyama.Recycleer op die manier oude kleren.Nachtkledij wordt vaak onder zéér slechte arbeidsomstandighedengeproduceerd in Maquilas. Dit zijn verwerkingsbedrijven waararbeid(st)ers tot 10 à 12 uur per dag werken, 7 dagen op 7, inmensonwaardige omstandigheden en met weinig oog voorhygiëne.Vakbondsvorming is meestal verboden.Een ander idee is ecologische nachtkledij kopen.Sluit gordijnen en rolluiken als de avond valt en het kouder wordtbuiten. Zo blijft de warmte beter binnen.Schakel licht, radio en tv volledig uit als je de kamer verlaat.Plaats een radiatorfolie achter de radiator als die tegen een koudemuur staat. 22
  • 23. Een zeer uitgebreide gids over mens- en milieuvriendelijkeslaapkamers vind je hier. 23
  • 24. Het huishouden Strategie # 13 : Verwen je kleren Hoge wastemperaturen en milieubelastende wasproducten teisteren je kleren en kosten je een pak geld. Verwen je kleren; je zal er langer plezier van hebben.Was zoveel mogelijk op lage temperaturen geeft je eendrievoudige winst; je verlengt de levensduur van je textiel, dekleuren zullen minder snel vervagen en bovendien bespaar je eensmak geld; 90% van de energie gebruikt een wasmachine om hetwater op te warmen.Het grootste deel van je was kan op 30 tot 40 graden gedaanworden. Een katoenwas op 60 graden kost al gauw het dubbele.Zelfs koud water werkt goed als de kleren niet echt vuil zijn.Voor ondergoed, vaatdoekjes en ander wasgoed waar bacteriënaanwezig zijn is het goed om ze nu en dan te wassen op hogetemperatuur.Gebruik de spaarfunctie van je wasmachine voor kleren die geenhardnekkige vlekken hebben.Was met een volle trommel. Je bespaart energie, water en kosten.Als je nog net een vuist kan maken tussen het wasgoed en debovenkant van de trommel, is je machine goed gevuld.Was met een hoog toerental. Hoe hoger het toerental, hoe drogerde was uit de machine komt. Pas wel op met fijne en delicatekleren. Deze wensen een lager toerental. 24
  • 25. Als je T-shirt wat muf ruikt maar niet vuil is, hang die dan op eenkleerhanger en laat die een tijdje uitwaaien. Zo bespaar je de T-shirteen wasbeurt.Maak indien mogelijk gebruik van het goedkopere daltarief. Ga nabij je stroomleverancier welke de daluren zijn.Gebruik een milieuvriendelijk wasproduct.Als je een niet-ecologisch wasproduct in het doseerbakje doet, weetdan dat er een goeie tien duizend liter water nodig is om demilieugevolgen van die wasbeurt te neutraliseren. Bij eenmilieuvriendelijk wasproduct als Ecover is dat minder dan 4 liter.Er zijn verschillende merken op de markt. Ze zijn wat duurder maarals je rekening houdt met de komende tips is dat zo weer opgelost.Een absolute aanrader zijn wasnoten. Deze bevatten dewaardevolle stof saponine, die een sterke waskracht bezit. Ze zijnenorm goedkoop en 100% milieuvriendelijk. Lees hier meer over dewasnoten.Kies voor waspoeder en voor grote verpakkingen: dat geeft minderverpakkingsafval dan tabletten en vloeibaar product. De kartonnenverpakking kan bij het oud papier.Als je kiest voor (super)geconcentreerde wasmiddelen, zorg jeeveneens voor minder verpakkingsafval.Gebruik de helft van de aanbevolen dosering.Gaat even goed! Als je ziet dat de kleren echt vuil zijn, gebruik dande aanbevolen dosering.Vermijd het gebruik van gewone wasverzachters! Deze tasten devezelstructuur aan van je kleren en verkorten zo hun levensduur.Milieuvriendelijke wasverzachters kunnen wel.Wasverzachters zijn niet nodig als de was in een wasdroger wordtgedroogd of buiten in de wind. Hierdoor wordt je kleding eveneenszacht.Een zeer goedkope en efficiënte wasverzachter is (keuken)azijn.Een scheutje gewone azijn in het wasverzachtervakje volstaat.Azijn heeft verschillende nuttige functies: het zal je was 25
  • 26. verzachten, het zal zorgen voor het kleurbehoud van je kleding, hetontgeurt én het zorgt ervoor dat je wasmachine langer meegaatdoor kalkafzetting tegen te gaan.Je was zal heus niet stinken naar azijn, probeer het uit!Breng groene zeep aan op ernstige vlekken. Groene zeep is eenbijzonder goede ontvetter en ontvlekker.Laat het kledingstuk een nachtje trekken en steek het kledingstuk inde wasmachine.Een hele waaier aan vlekkentips vind je hier. Strategie # 14 : Laat de wind en de zon je kleren drogen Wasdrogers verslinden energie. Gebruik als het mogelijk is gratis natuurlijke energie (zon, wind) om de was te drogen. Laat de wind voor jou strijken.Hang de was goed op. Schud eerst je kleren uit bij de naden opdie manier dat je iets hoort dat op een zweepslag lijkt.Hang daarna de uitgeschudde was mooi op. Zo zal de kleding metminder kreuken drogen. Met wat oefening maak je je meester vande techniek en je zal een pak minder moeten strijken!Bij het afdoen van de was, leg de kleren zacht op mekaar alvorensze te plooien. Verkreuk ze niet, anders was je werk een maat voorniets.Gebruik eventueel een droogrek binnen. Kies voor een plaatswaar luchtcirculatie is om schimmelvorming te voorkomen.Als je toch je kleren in een wasdroger droogt, hou dan rekening metde volgende tips: 26
  • 27. Droog op een hoog toerental. Centrifugeer je wasgoed op een zohoog mogelijk toerental. Je was zal sneller droog zijn.Vergeet de pluizenfilter niet; door deze schoon te houden alsookde ruimte onderaan, gaat je wasdroger langer mee en werkt hijefficiënter.Steek een grote absorberende handdoek bij de natte was. Je waszal sneller droog zijn.Probeer de dryerballs. Door het gebruik van deze dryerballs kanhet energieverbruik tot 25% verminderd worden. De dryerballsabsorberen de warmte en geven deze tijdens het draaien af aan dewas, waardoor het droogproces wordt versneld. De ballen scheidenbovendien de was in het droogproces. Hierdoor wordt de droogtijdverkort en het kreuken van de was tegengegaan.Meer weten? Klik hier.Een goedkoper alternatief voor de dryersballs is het gebruik vantennisballen. Steek drie tennisballen in de droogmachine samenmet de natte was en je bekomt een gelijkaardig effect. Strategie # 15 : Steek minder energie in het strijken Beschouw jij jezelf ook als één van de velen die strijken allesbehalve ontspannend vindt? Zie je het ook als een noodzakelijk kwaad waar te veel tijd in kruipt? Hier komt het goede nieuws. Als je voor duurzaam gaat zal je minder moeten strijken, op voorwaarde dat je rekening houdt met volgende tips:Laat de was, na het beëindigen van het programma, niet onnodiglang in de wasmachine of droogkast zitten. Het wasgoed gaatdan meer kreuken en je zal meer stukken moeten strijken. 27
  • 28. Vouw zoveel mogelijk je kleren. Dit geeft je minder strijkwerk enminder kosten.Doe dit op een effen oppervlak. Probeer je kleren zo veel mogelijklangs de naden of plooien te vouwen.In principe hoeven op die manier handdoeken, washandjes,zakdoeken, keukenhanddoeken, kousen, ondergoed, sommige T-shirts en broeken niet gestreken te worden.Gebruik een reflecterend strijkovertrek, dit werktenergiebesparend.Schakel net voor het einde het strijkijzer uit. Met de restwarmtekan je het laatste kledingsstuk nog glad strijken. Strategie # 16 : Maak je huis schoon met milieu- en lichaamsvriendelijke producten Is het niet ironisch dat op alles wat je net hebt schoongemaakt een dun laagje met chemische stoffen achterblijft dat schadelijk is voor je gezondheid? Fosfaten, chloor, zuren en basen, geuradditieven, vluchtige stoffen: allen hebben ze hun aandeel in het scheppen van een ongezond binnenhuisklimaat. Aangezien we een groot deel van onze tijd binnenshuis doorbrengen, is het zeer verstandig om hier rekening mee te houden. Milieu- en lichaamsvriendelijk schoonmaken is een heel eenvoudige omschakeling. Hierbij zeg je vaarwel tegen chemische producten.Gebruik zo weinig mogelijk schoonmaakmiddelen; zie in dat jeniet altijd detergent nodig hebt om iets schoon te maken. Meestalvolstaat water en een doek, en zeker als je een microvezeldoekgebruikt. Deze krijgt bij het natmaken een electrostatische ladingdie het vuil vasthoudt. Je hebt dus geen reinigingsproduct nodig!Na gebruik was je het doekje (niet met wasverzachter!) en is hetterug klaar voor gebruik. Na 500 wasbeurten begint de werking te 28
  • 29. verdwijnen. Voor vetplekken heb je wel zeep nodig.Gebruik biologisch afbreekbare of groene schoonmaakmiddelen.Deze producten hebben telkens een eco-label en zijn veelvriendelijker voor mens en milieu.Er is al een groot gamma van producten op de markt. Vraageventueel naar extra informatie in de supermarkt.Doseer zuinig. Dat levert een besparing op voor het milieu en jeportemonnee. Neem de dosering die op de verpakking vermeldtstaat als maatstaf en experimenteer zelfs met minder. Pas op als jedoseert; bij de scheutmethode wordt er meestal overgedoseerd.Gebruik de dop of iets anders dat de juiste dosering aangeeft.Ga zuinig om met het water en gebruik indien mogelijk regenwater.Dit geeft zelfs betere resultaten omdat het zachter is danleidingwater.Kies voor geconcentreerde producten, navulbare verpakkingen ofgrote verpakkingen: je bespaart hierdoor verpakkingsmateriaal.Belangrijk bij geconcentreerde producten is dat je niet overdoseert!Als je kan kiezen tussen poedervorm of vloeibare, kies dan voor depoedervorm. Doorgaans is die milieuvriendelijker.Laat je niet verleiden door de mooie fotos van de verpakking, defelle geuren en kleuren en de abundante schuimvorming van niet-ecologische wasproducten. Deze wijzen op sterke aanwezigheidvan ongezonde, chemische additieven. Bovendien hebben ze geeneffect op de doeltreffendheid van het product. Wat het lekkereaardbeiengeurtje betreft van de living, die trekt snel weg.Vermijd spuitbussen die onder druk staan; deze zijn zeerschadelijk voor het milieu en je gezondheid. Vervang ze door eensimpele plantensproeier waar je een zelfgemaakt, milieuvriendelijkproduct naar keuze indoet, bv. een allesreiniger.. Met hetsproeisysteem zal je ook minder snel overdoseren. 29
  • 30. Beperk het aantal producten dat je in huis haalt.Voor elk stukje oppervlakte of object bestaat er wel een apartereiniger. Dit is écht niet nodig. Je verliest er alleen maar een helehoop geld mee. Met een afwasproduct, een allesreiniger,wasproduct en toiletreiniger heb je ongeveer alles wat je moethebben. Is dat geen goed nieuws?Wees geen watje en wrijf als je vlekken wil verwijderen!Uit onderzoek blijkt dat de chemische actie van hetreinigingsproduct minder impact heeft dan de mechanische actievan het wrijven met een doek.Vermijd of beperk alleszinds het gebruik van chloor en anti-bacteriële reinigers; ze zijn niet zo onschuldig als je denkt.Voor meer informatie over een gezonde manier van desinfecterenen het voorkomen van bacteriën, klik hier.Grijp terug naar de natuurlijke producten zoals azijn, groene zeepen zuiveringszout.Waarom zouden de middeltjes van weleer niet meer werken? Onzegrootmoeders wisten wel beter!Azijn bijvoorbeeld is een kampioen in veelzijdigheid, je kan hethaast voor alles gebruiken en je gelooft het misschien niet maar hetstinkt niet na het gebruik ervan, integendeel; het is een ontgeurder!Azijn is ook een zeer goede ontkalker.De meest eenvoudige allesreiniger is een mengsel van water enazijn. Doe het in een plantensproeier en klaar!Meer uitgewerkte zelfgemaakte én goedwerkende middelen vind jeverder in het Ga Voor Duurzaam receptenboekje.Weg met de wegwerpdoekjes! Wegwerpdoekjes zorgen voor heelwat afval en zijn duur. Opteer eerder voor traditionele dweilen enandere (gerecycleerde) herbruikbare doekjes.Verknip oude lakens en T-shirts en maak er stofdoeken van. 30
  • 31. Surf eens op het internet en leer van de talrijke tips van onzegrootmoeders. Je zal verschieten hoeveel simpele en praktischetips er wel zijn, voor ieder wat wils.Let er wel op dat je de milieuvriendelijke tips eruit filtert; niet elke tipis goed voor het milieu. Zo zijn geprezen middeltjes met ammoniakof chloor niet de beste!Wil je meer weten over een gezonde binnenlucht? Klik dan hier.Voor de minder courante onderhoudstaken ( onderhoud meubels,trap, vloer, terras...) bestaan er ook milieuvriendelijke productenzonder chemische, schadelijke stoffen. Neem eens een kijkje in éénvan de ecologische webwinkels. 31
  • 32. Geld Strategie # 17 : Consumeer verstandigZou je niet willen dat je het geld waar je voor werkt en waar jevroeg voor opstaat, zo kan gebruiken dat je er het meestevoldoening aan hebt? Natuurlijk!We consumeren niet altijd met ons volle verstand. Menigmaallaten we ons in de maling nemen door de vele trucjes van dereclamewereld die perfect kan inschatten hoe jij denkt en handelt inbepaalde situaties.Wees slim en laat de reclame niet beslissen wat je koopt maarbeslis zélf wat jij het belangrijkste vindt zodat je écht waar voor jewerk hebt. Meer hierover vind je in de rubriek Consumeren. Strategie # 18 : Spaar verstandigAls we denken aan een spaarrekening, gaan we meestal kijkenwelke bank ons het beste te bieden heeft, of kiezen wetraditiegetrouw voor de bank die onze ouders ons hebbenaangeraden. Normaal toch?Minder normaal is dat díe bank jouw spaarcenten aanwendt omprojecten of bedrijven te steunen waar jij flagrant tegen bent. Demeeste mensen hebben geen besef van wat banken met hunspaargeld doen. De banken willen dat ook niet naar buitenbrengen omdat ze dan veel klanten kunnen verliezen.Waarom lenen banken jouw spaargeld uit aan schadelijke 32
  • 33. projecten en industrieën? Omdat die veel geld opbrengen en op die manier de bank je een mooie intrest kan geven. Zo eenvoudig is het. Wil jij medeplichtig zijn aan het schenden van mensenrechten, het steunen van repressieve regimes, het vervuilen van rivieren met zware metalen en giftige stoffen? Meer inzicht krijg je door dit tweedelige filmpje te bekijken. Kom te weten in welke omstreden bedrijven of projecten jouw bank investeert.Zorg dat jouw spaargeld gebruikt wordt om uitsluitend positieve enduurzame acties te financieren kies voor de Triodosbank.Triodosbank rijfde onlangs de prijs binnen van meest duurzamebank ter wereld. Ze biedt uitsluitend leningen aan maatschappelijkduurzame en ecologische bedrijven en projecten aan en dit op eenzeer transparante manier.Je zal het misschien niet verwachten maar bij deze bank geniet jevan een intrestvoet die vergelijkbaar is met wat andere bankenaanbieden voor vergelijkbare spaar- en beleggingsformules. Ookhet beheer van de rekeningen is zeer soepel.Aan jou de keuze!Voor meer info surf naar www.triodos.be. 33
  • 34. Strategie # 19 : Investeer verstandigVerscheidene studies hebben aangetoond dat het rendement vanduurzame investeringen niet significant verschilt met dat van niet-duurzame fondsen. Dus als je je geld wil investeren, waarom danniet investeren in een betere wereld?Je kan tegenwoordig op verschillende manieren duurzaaminvesteren:Je kan direct of indirect investeren in initiatieven uit de duurzameen sociale economie. Je kan duurzaam beleggen op de beurs. Jekan een duurzame levensverzekering aangaan of zelfs duurzaampensioensparen.Meer informatie en veelgestelde vragen vind je hier. 34
  • 35. AfvalHoe meer dingen je koopt, hoe meer aardse grondstoffen je gebruikt en hoe meer afval je produceert. Per jaar maakt een gemiddelde Europeaan eenhalve ton afval. Dat afval, het afval dat je ziet en aanraakt, is dan nog maar een klein deel van de koek. Elk product heeft ook verborgen afval die voortkomt uit de verwerking vanruwe grondstoffen en de productie ervan. Een voorbeeld: als je een mobiele telefoon koopt, valt het afval nog redelijk mee op het eerste zicht; een kartonnen doosje, wat papier, een beetje plastic. De afval echter die wordt gemaakt om je mobiele telefoon te maken weegt 75 kilo. Een computer is verantwoordelijk voor anderhalve ton afval.Op die manier wordt geschat dat wij Europeanen gemiddeld ongeveer 50 ton natuurlijke hulpbronnen gebruiken per jaar. De mens produceert nu vijfmaal zoveel verpakking als in 1950. Dezeevolutie kan niet blijven doorgaan. Bovendien betalen wij per jaar ongeveer 250 euro alleen al aan verpakking. Dat we maar beter beginnen met afvalpreventie maakt ondermeer het volgend filmpje ons duidelijk. Het goede van de zaak is dat je niet verplicht bent om mee te doen met de groeiende consumptie van afvalverpakking; door je consumptiegedrag te veranderen bepaal jij zelf je impact op jouw aardbol. Je kan perfect jeafvalberg verkleinen en onder controle houden als je de volgende strategieën in acht neemt. 35
  • 36. Strategie # 20 : Verklein je afvalberg Als we de aarde met minder afval willen belasten, moeten we dat vooral doen door anders te consumeren, door het aanpassen van ons consumentengedrag, en dus ook het jouwe. Voor een efficiënte wijziging van gedrag is je wilskracht niet voldoende, je moet je ook bewust zijn van het proces; je moet jezelf kunnen en willen observeren. Je kan bijvoorbeeld echt de wil hebben om je afvalberg kleiner te maken, maar als die wil smelt in de zon door slimme reclametrucs of stemmingsschommelingen, ben je niet consequent bezig. De rubriek consumeren staat vol waardevolle en eenvoudige tips over hoe je afval kan vermijden en je afvalberg kan verkleinen. Hieronder vind je nog enkele relevante tips.Kies voor minder papierafval• Vermijd bergen reclamefolders en kies voor een zelfklever op de brievenbus waarmee je reclamedrukwerk kan weigeren. Je vindt zulke stickers gratis bij de milieudienst van je gemeente. Je kan online verschillende reclamefolders raadplegen.• Als je je inschrijft op de Robinsonlijst ontvang je geen ongevraagde reclame meer via post, mail, sms of telefoon.• Zeg je telefoonboek af, en vind je informatie op www.1207.be, of bel 1207.• Lees je krant wat meer online. (en neem bv.enkel een weekendabonnement voor een papieren versie)• Koop gerecycleerd papier of papier met een FSC-label. Dit label garandeert producten afkomstig uit duurzaam bosbeheer.• Gebruik bedrukt papier dat je niet meer gebruik als kladpapier of tekenpapier voor de kinderen. 36
  • 37. • Print zo weinig mogelijk. Print af met het ecofont.• Koop alleen boeken die je graag wil bijhouden. Een roman die je slechts één keer leest en dan voor eeuwig de kast ingaat, haal je beter in de bibliotheek.• Andere boeken kan je lenen in de bibliotheek of van vrienden.• Bewaar de papieren broodzakken. Ze dienen perfect als bewaarzakjes voor voedingsmiddelen zoals koeken en diverse groenten.• Gebruik stoffen zakdoeken. Die zijn zachter voor de neus dan hun papieren versie.Composteer je GFT- en tuinafval.Maak van je GFT-en tuinafval je eigen compost. Dat is de meestmilieuvriendelijke verwerking; het bespaart transport en verpakkingén het levert gratis meststof op voor je planten. Lees hier meer.Gebruik zo weinig mogelijk batterijen.Zoek uit of er voor een bepaald product een alternatief bestaat opmilieuvriendelijk energie. Zo bestaat er al een opwindbaremediaplayer, opwindbare fietsverlichting en zaklamp, eenrekenmachine op water, een wekker op zonne-energie en ga zomaar een eindje door! Ook zeer boeiend zijn de zéér draagbarezonneladers! 37
  • 38. Strategie # 21 : Sorteer efficiënt en consequentNa het verkleinen van je persoonlijke afvalberg of die van hetgezin, is de volgende stap het consequent en nauwkeurig sorterenvan je afval. Het gescheiden inleveren van afval spaartgrondstoffen en energie uit. Efficiënt en consequent sorterenvoorkomt dus enorm veel milieuvervuiling.Glas, papier en karton,PMD: soms is het niet heel duidelijk wat erbijhoort en niet. Wat doe ik bv. met de deksels van glazen bokalen?Heb je twijfels? Bekijk dan deze sorteergids.Naar het containerpark of in de restafvalzak? Denk eraan dat éénrestafvalzak twee euro kost, dus hoe meer je naar het containerparkkan brengen, hoe voordeliger. 38
  • 39. Energie De belangrijkste strategie om energie bij je thuis te besparen is het energiezuinig maken van je woning. Dit gebeurt in eerste instantie door hetnemen van structurele maatregelen zoals isoleren, zuinig verwarmen, kiezenvan goede elektrische toestellen en verlichting. Meer hierover kan je lezen in de rubriek duurzaam bouwen. Toch kan je ook al heel energie besparen door kleinere maatregelen te nemen. Hier volgen enkele strategieën. Strategie # 22 : Kies voor groene stroom Wil je je ecologische voetafdruk aanzienlijk verkleinen? Kies dan voor groene stroom. Groene stroom is elektriciteit opgewekt uit duurzame energiebronnen. Duurzame energie is energie waarover de mensheid in de praktijk voor onbeperkte tijd kan beschikken en waarbij, door het gebruik ervan, het leefmilieu en de mogelijkheden voor toekomstige generaties niet worden benadeeld. Jij kan dus perfect kiezen voor een huis dat gedeeltelijk of volledig draait op deze groene stroom. Steun de ontwikkeling van hernieuwbare energiebronnen door groene stroom aan te kopen. Groene stroom is, in tegenstelling tot wat de meesten denken, niet duurder. Let wel op, niet elke groene stroom is even groen dan dat ze lijkt. Wees kritisch. Meer informatie over hoe groen de energie wel is die leveranciers je aanbieden, vind je hier . Bekijk er ook het humoristische en tegelijkertijd leerrijke filmpje! 39
  • 40. Strategie # 23 : Meer licht voor minder geldGloeilampen vervang je beter door een spaarlampen.Deel het vermogen van de oorspronkelijke lamp door vier om hetvermogen van de spaarlamp te kennen. Een gloeilamp van 60 Wattkan je dus vervangen door een spaarexemplaar van slechts 15Watt. Dat zorgt voor een energiebesparing van 75%. De meerkostheb je er dus snel uitgehaald, ook al omdat een spaarlamp tot 10maal langer meegaat dan een gloeilamp.Spaarlampen heb je tegenwoordig in verschillende vormen enkleurtinten zodat ze overal passen. Voor dimmers bestaan erspeciale spaarlampen.Hoe meer gloeilampen je vervangt door spaarlampen, hoe lager jeenergieverbruik en -factuur. Van het nachtlampje tot debureaulamp: plaats overal een spaarlamp en je bespaart al snel tot70 euro per jaar.Spaarlampen bevatten het giftige kwik en horen daarom thuis bij hetklein chemisch afval.Klik hier om meer te weten over spaarlampen.Doe de lichten uit als je weggaat uit een kamer. De zuinigste lampis de lamp die niet brandt. Als je vergeetachtig bent kies dan voortijdklokken , het licht gaat dan automatisch uit na een zelfingesteldetijd.Plaats je bureau onder het raam of dicht bij het raam, natuurlijklicht is gratis. Probeer in kamers waar je werkt, klust of een hobbyuitvoert zoveel mogelijk gebruik te maken van daglicht.Muren, plafonds, vensterbanken en vloeren met een lichte tintzorgen ervoor dat je minder moet verlichten.Plaats indien nodig een bewegingssensor bij de voordeur en hettuinpad, zo blijft het licht niet onnodig lang branden. 40
  • 41. Strategie # 24 : Verwarm efficiënt en goedkoperZet de centrale verwarming 1 graadje lager. Zo bespaar je eentiende op je energierekening. Je gaat het niet eens merken.Je kan ook gerust de thermostaat met 2 of méér graden naarbeneden zetten. Een comfortabele lichte fleece of pull zal er voorzorgen dat je nog steeds van een aangename gevoelstemperatuurgeniet.Ben je geneigd om vooral s avonds de temperatuur de hoogte in tejagen als je bv. naar televisie kijkt of een boek leest? Dan kan jevoor het Snug Rug deken opteren. Het is een zacht fleece-dekenmet mouwen,.heerlijk om je s avonds in te stoppen! Hiermee kan jede temperatuur wat lager zetten en je zal het lekker warm blijvenhebben.Plaats een radiatorfolie achter de radiator. Heel eenvoudig!Iedereen kan het. Radiatorfolie is zéér nuttig achter radiatoren dietegen buitenmuren staan of tegen muren grenzend aan kouderuimtes. De folie kaatst de warmte terug naar binnen. Ze gaat dusniet door de muur, terug de koude buitenlucht of de kelder in.Het meest handige modelletje vind je hier.Isoleer de verwarmingsleidingen in de niet-verwarmde lokalen.(kruipruimte, kelder, zolder, garage,…)Isoleer je boiler met een isolatiedeken alsook de leidingen die daarvertrekken.Zet de thermostaat op de vorstvrij-stand als je met vakantiegaat.Zet de kamerthermostaat een uur voor vertrek (of voor het slapengaan) vijf tot zeven graden lager. 41
  • 42. Laat de verwarming niet aanstaan als je voor langere tijd de kamerverlaat. Kamers die je heel weinig gebruikt hoef je uiteraard niet teverwarmen.Als je ketel een waakvlam heeft en je langer dan vijf dagen van huisgaat, kan je beter de waakvlam doven. Ook s zomers kan dewaakvlam uit. Dit bespaart ongeveer 90 m3 gas en zon 55 euro.Plaats een klokthermostaat.Door het gebruik van een klokthermostaat win je aan comfort enbespaar je energie. De moderne elektrische klokthermostaten zijngemakkelijk in te stellen voor de periode van een dag, een week,een maand en in sommige gevallen zelfs voor de duur van een heeljaar. Als je toch van het ingestelde programma wil afwijken dan is ditheel gemakkelijk door één druk op een knop. Informeer je!Laat de cv-ketel één keer per jaar goed nakijken door eeninstallateur, hierdoor werkt ze efficiënter en bespaar je. Je verlengtzo ook de levensduur van de ketel. Bovendien is jeonderhoudsfactuur voor 40% fiscaal aftrekbaar. Ook is het goed omjaarlijks de schouw te laten reinigen.Zorg ervoor dat de stookplaats proper is. Stof vermindert deluchttoevoer naar de brander, en dat heeft zowel invloed op deverbranding als op het verbruik. Laat ook niet je was er drogen.Er zijn situaties waarin je beter opteert voor een mobielerverwarmingssysteem. Denk hierbij aan zolderkamers,wooncaravans, tijdelijke woningen, hobbykamers. Een gaskachel ishier een goede keuze.Bij de afwezigheid van een centrake verwarming kan je In debadkamer of slaapkamer opteren voor een zuinig elektrischsysteem. Het Econoheat paneel is momenteel het meest zuinigemobiele verwarmingssysteem dat voorhanden is. De panelenverbruiken relatief weinig elektriciteit (260watt of 425 watt) waarmeeze veel zuiniger zijn dan een "normale" elekrische verwarming.Bovendien geven ze stralingswarmte af wat aangenaam aanvoelt. 42
  • 43. Zet de pomp van je cv-installatie af buiten het stookseizoen (maarlaat hem elke week of maand wel eens draaien om vastlopen tevermijden).Bespaar energie door de temperatuur van je boiler lager tezetten, maar nooit lager dan zestig graden Celsius. Zo voorkom jedat de bacterie Legionella pneumophila de kans krijgt om zich tevermenigvuldigen.Sluit de radiatorkraan in kamers die niet of zelden gebruikt worden.Sluit de tussendeuren in huis, zeker naar koude ruimten zoals degang, berging, garage of het washok.Isoleer in de winter goedkoop je enkele beglazing en plakbubbelplastiek tegen je raam! Zéér efficiënt!Plaats tochtstrips in deuren en ramen. Tocht haalt heel snel detemperatuur naar beneden!Sluit gordijnen en rolluiken als de avond valt en het kouder wordtbuiten. Zo blijft de warmte beter binnen. Open de gordijnenwanneer er zonlicht is. Het zonlicht zal de ruimte verwarmen.Hang een isolatiegordijn achter je gordijnen.Isoleer open haarden die buiten gebruik zijn.Dek radiatoren niet af met (natte) kleren of wasgoed want zoverlaag je het rendement. Hang ze erboven. 43
  • 44. Stof radiatoren regelmatig af en ontlucht ze van zodra je in deradiatoren geborrel of geruis hoort? Radiatoren kunnen alleen hunwarmte volledig afstaan als ze volledig met water zijn gevuld.Zorg voor een vrije luchtstroom rond radiatoren en convectoren.Scherm ze niet af met meubilair of afkastingen.Als je een feestje doet in je huis, kan je gemakkelijk besparen opverwarming door de thermostaat wat lager te zetten. In een eengesloten ruimte geeft éen menselijk lichaam warmte af equivalentaan een vermogen van 175 watt. Met twintig mensen heb je dusverwarmer met een vermogen van 3500 watt in huis!Verlucht de woonruimtes! Het warm hebben is belangrijk, gezondelucht inademen eveneens. Onderzoek toonde aan dat meer dan900 chemische stoffen rondzweven in de binnenlucht die webinnenademen. Zet ramen dagelijks 15 minuten open! Lees meerover de binnenlucht die je inademt. Strategie # 25 : Bespaar eenvoudig waar je kanGebruik apparaten selectief en efficiënt; was bijvoorbeeld meteen volle trommel, schakel lampen uit als je er niet bent enorganiseer je koelkast.Zeg vaarwel tegen de stand-by functie. IIn de stand-bymodus gebruiken vele apparaten nog altijd 85% vande energie die ze normaal verbruiken. Zelfs als ze helemaaluitgeschakeld zijn blijven ze nog wat verbruiken. Maak er dus eengewoonte van de tv, computer en andere apparaten uit te schakelenwanneer je ze niet gebruikt.De GSM-oplader en andere laders kan je ook best telkens uit hetstopcontact halen. Het is begrijpelijk dat je niet telkens al je 44
  • 45. stekkers wil uittrekken. Wat je dus kan doen is enkele stekkerdozenaankopen met een rode aan/uit knop. Op die manier kan je 100euro per jaar aan sluipverkeer besparen.Een ander handig hulpmiddeltje is de stand-by killer die automatischhet apparaat uitschakelt als het een tijdje in stand-by blijft staan.Goed voor als je nonchalant of vergeetachtig bent.De stand-by functie is bovendien verantwoordelijk voorelektromagnetische straling in je leefruimte. Electromagnetischestraling zorgt voor rusteloosheid, hoofdpijn, slapeloosheid, stress,allergieën, spierklachten, hoge bloeddruk...Produceer zelf je energie. Met de Greyhound fietsgenerator kan jeje eigen energie opwekken door te fietsen. De energie die jeopwekt wordt opgeslagen in een afneembare accu. De accu heefteen omvormer (voor 220 Volt) en alle gangbare aansluitingen zoalseen USB-, 12 Volt- en een 220 Volt aansluiting. Hierdoor kan jewerkelijk alles van stroom voorzien, van mobiele telefoon, iPod,PDA, tot de TV, laptop of stereo-installatie.Ook leuk is dat je er een batterijlader kan bijnemen; zo kan je alfietsende je batterijen letterlijk en figuurlijk opladen.Voor families is dit zéker een aanrader; je kan om beurten watfietsen en bovendien is het boeiend voor kinderen de TV en laptopte zien werken door eigen inbreng.Meer info vind je hier.De handige harrys kunnen natuurlijk zelf een dergelijke generator inmekaar knutselen.Vervang energieslurpers door een zuinigere variant of vermijdhet gebruik ervanHier is een klein lijstje met energieslurpers die je jaarlijks een massageld aan energie kosten:een oude koelkast, een oude wasmachine, een oud droogmachine,een electrischer boiler, een waterbed, een tropisch aquarium, eenairconditioner, een electrisch verwarmertje,...Meer info over energieslurpers vind je op www.energievreters.be.Computer milieuvriendelijkJe kan veel energie besparen door enkele energiebesparendetrukjes toe te passen op je computer. Een eerste manier is hetgebruik van de power management-functie van je computer 45
  • 46. Deze functie zorgt naast een lager energieconsumptie voor lagerekoelingskosten, minder lawaai en een langere levensduur van debatterij van laptops. In elke computer is de power management-functie aanwezig. Op de site van de Climate Savers ComputingInitiative kan je een eenvoudige handleiding raadplegen voor hetoptimaliseren van het energiebeheer van jouw computer. Je vindt ernog 9 andere tips voor een energiezuinigere computer. Neem zekereen kijkje! Strategie # 26 : Kies voor zuinige electrische apparaten Het zuinigste elektrische apparaat is datgene dat niet werkt. Kijk dus eens rond in je huis en selecteer de apparaten die je eigenlijk niet gebruikt. Je kan ze van de hand doen door ze te verkopen of weg te geven. Echte onzuinige apparaten breng je beter meteen naar het containerpark. Als je van plan bent om een nieuw apparaat aan te schaffen, stel dan eerst de vraag of je het echt nodig hebt en het naar nut zal gebruiken. Indien ja, hou dan rekening met volgende tips.Kijk naar het energielabel.Grotere huishoudtoestellen hebben een Europees energielabel.Toestellen met een A label zullen je heel wat energie en geld doenbesparen. Op www.topten.be vind je de meestenergiezuinige toestellen op de Belgische markt.Doorzoek de website om een toestel te vinden dat jegeld bespaart en dat minder schadelijk is voor hetleefmilieu!Koop een toestel dat past bij je behoefte.Als je alleen woont, opteer dan voor een kleinere wasmachine, eenkleinere waterkoker en een kleinere koelkast,.. 46
  • 47. Mijd toestellen die werken op batterijen.Opteer voor oplaadbare toestellen. Als je echt geen keuze hebt, zijnoplaadbare batterijen de beste oplossing. Ze zijn duurder inaankoop maar dat verdien je snel terug.Overweeg of een alternatief op spierkracht mogelijk is.Een citruspers, een handzaag,... Strategie # 27 : Screen je energieverbruikBen je van plan om minder te verbruiken, maar vind je het moeilijkom je aan dat voornemen te houden? De Wattcher stimuleert je enhelpt je door het stroomverbruik van je hele huis te tonen en dit opeen mooie en inzichtelijke manier. Wanneer je bijvoorbeeld eenapparaat uitzet, zie je op de Wattcher onmiddellijk het verschil. Zozie je waar de energie wordt verbruikt en ontdek je waar je kanbesparen.De Wattcher heeft drie functies en toont zowel het huidige verbruik,het dagverbruik (je stroomgebruik van de laatste 24 uur) en hetstreefverbruik(lukt het om je bespaardoel te halen?)Een goedkopere manier om het verbruik van je apparaten tekennen, is het gebruik van een energiekostenmeter die je plaatsttussen de stekker en het stopcontact. Zo lees je eenvoudig af wathet verbruik en de kosten voor het betreffende apparaat zijn. 47
  • 48. WaterWanneer we naar onze aardbol kijken, lijkt drinkwater geen probleem te zijn. Een luchtfoto van onze blauwe planeet toont immers dat de meerderheidvan de aardoppervlakte bedekt is met water. Helaas is nog niet eens 1% vandit water geschikt voor menselijk gebruik. Het overgrote deel is zout, vervuild of onbereikbaar.Om de twintig seconden sterft er een kind omdat het niet beschikt over zuiver drinkwater en een goede hygiëne. Dat meldt Unicef in een persbericht.Volgens de humanitaire organisatie beschikken bijna een miljard mensen niet over drinkbaar water. En de situatie verergert alleen maar door een onregelmatige toevoer en een stijgende vraag.Onze huishoudens verbruiken gemiddeld ongeveer 110 liter drinkbaar water per persoon, per dag. In de huidige context is het dus zéér verstandig ennoodzakelijk om zuinig om te springen met je waterverbruik. Op die manierspaar je niet alleen het milieu en de medemens, maar het is ook goed voor jouw portemonnee.Zoet water is kostbaar. Door ons bewust te worden van onze gewoontes, zehier en daar bij te sturen én door hier en daar enkele kleine investeringen temaken, is het mogelijk om tientallen liters water per dag te besparen. En dat zonder aan comfort te moeten inboeten. Strategie # 28 : Verspil geen onnodig water Bereken eerst hier je watervoetafdruk! Zo kom je te weten of je een kleine, een gemiddelde of een grote waterverbruiker bent. Repareer lekkende kranen en leidingen. Tien druppels water per minuut lijken weinig, maar dit loopt op tot 2000 liter per jaar of 6 euro. Een kraan die constant lekt (enkele druppels per seconde) kost zowat 35.000 liter per jaar (ruim 140 euro). Klassieke lekpunten zijn de vlotter in de spoelbak van het 48
  • 49. toilet, en slecht sluitende kranen.Neem een douche in plaats van een bad.Een bad laten vollopen vraagt algauw 100 tot 150 liter (drink)water.Daarmee kan je drie keer douchen. Als je een waterbesparendedouchekop installeert, kan je daar zelfs vijf keer mee douchen.Als je regelmatig een bad neemt, kan je op termijn heel wat energiebesparen door je bad te isoleren. Het Tonzon-thermoskussenisoleert het ligbad als een thermosfles. Daardoor kost het vullen vanje bad tot 33 procent minder energie en blijft het bad langer warm.Plaats een waterbesparende douchekop.Een gewone douchekop laat zon 10 tot 12 liter water per minuutdoor. Een waterbesparende douchekop / spaardouche verbruikt eenderde tot de helft minder! En dat zonder verlies van douchecomfort!Een familie van 4 personen zal met een waterbesparendedouchekop 60000 liter drinkwater per jaar besparen! De aanschafvan een waterbesparende douchekop is niet duurder dan een goedegewone douchekop. Een familie van vier personen kan zo jaarlijkstot 350 euro besparen en opzijleggen.Plaats een waterbespaarder in je kranen.De goedkoopste manier om veel water besparen!De waterbespaarder plaats je zelf op eenvoudige wijze in jebadkamerkraan (en keukenkraan). Met een waterbespaarderverbruik je tot 50% minder water. De waterdruk blijft nagenoeghetzelfde, daardoor levert je met een waterbespaarder zeker niet inop comfort.Plaats eengreepsmengkranen.Deze kunnen bij goed gebruik water en energie besparen omdat zesneller water van de gewenste temperatuur geven. Een voorwaardeis echter wel een goed gebruik; de meesten onder ons hebben bijzon kraan de greep ergens in het midden staan. Dat betekent dater altijd een beetje warm water wordt gebruikt bij het aanzetten vande kraan. Met andere woorden, hou de greep initieel naar rechts enleer je kraan kennen! 49
  • 50. Als je de investering niet wil doen kan je altijd opteren om het koudewater op te vangen. Denk eraan, elke druppel water dat door hetroostertje gaat is eindig zoet drinkwater!Plaats een thermostatische kraan.Met deze kranen heb je ook veel sneller de gewenste temperatuuren gaat er minder water verloren.Gebruik een douchezandloper.Een douchezandloper zorgt ervoor dat je je douchewater efficiëntgebruikt, geeft je s morgens meer tijd om rustig te ontbijten en haaltde energiekost fel naar beneden! Je vindt al verschillendedouchezandlopers of -timers op de markt.Plas onder de douche.Een Braziliaanse milieu-organisatie is een campagne begonnen metals motto: “Red het oerwoud, plas onder de douche”. Inderdaad, opdie manier bespaar je het doorspoelwater van je toilet. Het is nietonhygiënisch word beweerd; de urine wordt immers weggespoeldmet veel water. Urine bevat bovendien ureum wat ontsmettendwerkt en gezonde verse urine is steriel. Bekijk volgend filmpje.Vang water op.Als je warm water nodig hebt, is het voorste gedeelte water in deleiding meestal afgekoeld. Je kan dit water opvangen in bv. eengietertje om er daarna de planten mee te gieten, of in een fles omdan later te gebruiken om te koken,...Je kan ook simpelweg een emmer in een hoek van de doucheplaatsen. Je zal zien dat er na een douchebeurt mooi wat watergerecupereerd is om bv. planten mee te gieten, of te kuisen. Wel opvoorwaarde dat je ecologische douchegel en shampoo gebruikt.Stop flessen in je toilet.Eén derde van ons (drink)waterverbruik spoelen we door.Een zeer eenvoudige oplossing is het verkleinen van het volumevan het waterreservoir. Eén of meerdere met water gevuldeflessen in het waterreservoir doen hun werk. Zorg er wel voor datze het vlottersysteem niet hinderen. 50
  • 51. Ken je toilet.Een nog eenvoudigere oplossing is je duw- of trekknop wat te lerenkennen en bij een kleinere boodschap die heel even in te duwen ofte omhoog te trekken. Kijk of dit bij jouw toilet mogelijk is en of je zoeffectief water bespaart. Als dit moeizaam gaat, kies dan voor dewaterbespaarder.Plaats een spaargewicht of waterbespaarder.Dit gewicht brengt nog meer op dan een fles! Het wordt aan detrekstang of het afloopkanaal bevestigd. Het verzwaart dewaterstop in het reservoir. Dat zorgt ervoor dat de waterstop directafsluit als je de knop loslaat. Bij een kleine spoelbeurt bespaar jezon 6 liter. Om een grote boodschap door te spoelen laat je deknop pas los als het toilet schoon is.Een waterbespaarder werkt bij de meeste toiletten. Het kostongeveer 6 € en is binnen de 5 maanden terugverdiend.Vang je regenwater op en gebruik het.Je kan voor alle toepassingen waarvoor je geen drinkbaar watervoor nodig hebt, regenwater gebruiken, zoals toiletspoeling, de was,de schoonmaak en het wassen van de auto. Zo verminder je hetverbruik van leidingwater met meer dan de helft. Lees meerhierover in de rubriek De Tuin.Was je auto met een emmer.Als je de auto wast met een tuinslang ben je al snel 200 liter waterkwijt. Je auto wassen met enkele emmers water en een spons geefteen evengoed resultaat en je hoeft er geen tientallen litersdrinkwater voor te verspillen. 51
  • 52. De tuin Strategie # 29 : Gebruik milieuvriendelijke bestrijdingsmiddelen in de tuin Ongeveer 80% van de chemische stoffen van bestrijdingsmiddelen die je in de tuin gebruikt, komt terecht in het grondwater of spoelt weg naar onze beken en rivieren. Daarnaast verdelgen ze het nuttige bodemleven. Op de koop toe kosten al die chemische verdelgers een pak geld dat je beter kan gebruiken voor iets nuttiger!Vermijd pesticiden in je tuin en kies voor groenebodembedekkers.In een natuurlijke tuin gebruik je geen bestrijdingsmiddelen maar jewerkt mee met de natuur. Om ongewenste kruiden voor te zijn, hoefje enkel de bodem te bedekken met de planten die je zelf kiest.Volgens de functie van de plek in je tuin, kies je voor lang of kortgras, bloeiende borders of een beplanting met struiken en kruiden.Bodembedekkende planten besparen je tegelijk heel wat werk entijd; door hun meestal dichte groeiwijze krijgt het onkruid geen kans.Gedaan dus met onkruid wieden en schoffelen. Je kan kiezen vooreen combinatie van bodembedekkende planten. Op die manierwisselen bloei en groei voortdurend af. Het oogt ook mooier enbovendien heb je toch nog resultaat als een bepaalde soort nietgoed groeit.Als je er onmiddellijk wil invliegen en zo snel mogelijk wil genietenvan een bloementapijt in je tuin, doe dan indien nodig eerst watextra knowhow op.Geniet eveneens van het enorme online aanbod vanbodembedekkende planten. Je kiest en je krijgt ze thuisopgestuurd. Je kan natuurlijk ook naar een tuincentrum gaan in jebuurt. 52
  • 53. Geen zin om te beginnen experimenteren met planten alsbodembedekkers? Dan kan je opteren voor de aankoop van drogefijne bodembedekkers zoals houtkrullen (goedkoop maar gaan nietlang mee), houtschors, kokoschips en cacaodoppen. De laatstetwee zijn wat duurder maar hebben goede eigenschappen. Zeverteren beiden trager dan houtschors en hebben geen verzurendeffect. Bovendien houden cacaodoppen slakken tegen!Vermijd pesticiden op verharde oppervlaktes.• Maak je verharde oppervlaktes niet groter dan nodig is. Hoe smaller het pad, hoe meer dat het betreed wordt en hoe minder kans op onkruid. Gras kan ook een alternatief zijn voor de gebruikelijke verharde oppervlakten zoals tuinpaden, opritten, …• Kies grote tegels, zo heb je minder voegen.• Vul diepe voegen op.• Veeg regelmatig het pad met een borstel, zo haal je de jonge kiemplantjes en zaden eraf of kwets ze je zodat ze afsterven.• Haal manueel het onkruid tussen de voegen weg met een mes of met een voegenkrabber.• Verschroei het onkruid met een speciale brander op gas. Zo worden onkruid en kiemen verschroeid.Vermijd pesticiden in de moestuin .• Bemest je moestuin met (zelfgemaakte) compost. Dit zorgt voor sterke planten. Sterke planten zijn minder vatbaar voor schimmels en ziektes.• Trek natuurlijke vijanden aan. Lieveheersbeestjes eten zich te pletter aan bladluizen. Egels, vogels, zweefvliegen,...ze helpen je allemaal een handje bij het terugschroeven van het ongediertebestand. Je lokt deze dieren naar je tuin door bv. een houtwal te maken, een stukje grasveld 53
  • 54. wat hoger te laten, door water in je tuin te voorzien (vijvertje, drinkschaaltje) of door een variatie aan bloemen te planten (bodembedekkers, bloemenborders), bomen en struiken. Meer info daarover vind je hier.• Zorg ervoor dat je niet elk jaar hetzelfde teelt op hetzelfde stukje grond. Pas een teeltafwisseling toe van 6 jaar. Zo vermijd je bodemziektes.• Hou je grond bedekt met een mulchlaag in de winter én de zomer. Je kan hiervoor dode planten gebruiken, herfstbladeren, maar ook grasmaaisel, houtsnippers of compost. Het is een heel natuurlijke ingreep. Denk maar aan de bladeren die in de herfst op de bodem terecht komen van een bos.• Jaarlijks kan je de border tot twee maal toe mulchen. Compost is hiervoor uitermate geschikt. In de herfst houdt de mulchlaag de zomerwarmte in de grond en vormt ze een isolerende laag tegen de winterkou. Compost verbetert de bodemstructuur en geeft voedsel aan het bodemleven.• Mulchen in de lente en de voorzomer geeft de border een basisbemesting en helpt de grond vocht en voedingsstoffen vast te houden. Ook visueel zorgt compost voor een mooie, zwarte laag onder je vaste of eenjarige planten. In de eerste maanden vermindert de mulchlaag bovendien ook de onkruidgroei. Een laagje van enkele centimeters dik volstaat.vermijd insecticiden in en rond het huis• Begin met een goede basishygiëne. Dit voorkomt het opduiken van hinder zoals schimmel, vliegen, wespen, mieren, kakkerlakken en dergelijke. Bijzondere aandacht moet je schenken aan de hygiëne van de vloeren, maar ook van de werktafels of alle andere oppervlakken die in aanraking komen met voedsel. 54
  • 55. • sluit vuilnisbakken hermetisch af. Een vuilnisbak die hermetisch afgesloten kan worden, voorkomt dat het afval dieren aantrekt.• Verpakkingen die bestemd zijn voor recyclage bevatten nog etensresten die ongewenste bezoekers kunnen aantrekken. Je kan eerst deze verpakkingen afspoelen.• Laat geen voedsel achter in de open lucht, of het nu gaat om maaltijden of kruimels.Dé milieuvriendelijk miericide: zelfrijzende bloem.Strooi wat zelfrijzende bloem in de buurt van het mierennest.Mieren zijn voortdurend op zoek naar voedsel. Zelfrijzende bloem iseetbaar en heeft een nevenwerking: in contact met water rijst hetwat de mieren zal doen opblazen en sterven. Binnen een paardagen is de kolonie uitgeroeid. Efficiënt en goedkoop!Doe meer kennis op over het natuurlijk bestrijden van ongedierte inen rond je huis. Strategie # 30 : Maak efficiënt gebruik van waterVang het regenwater op in een regenton.• Een regenton is de eenvoudigste en goedkoopste oplossing om water op te vangen.• Het is kostenbesparend ; door regenwater te gebruiken voor verschillende doeleinden zoals planten water geven, auto wassen,...,ga je al gauw tot 7000 liter drinkwater besparen per jaar! 55
  • 56. • Regenwater is kalkarm water. Dit is beter voor de meeste planten.• De riool wordt minder belast.• Je krijgt er meestal een subsidie voor. (ga na bij je gemeente)• Er zijn eikenhouten regentonnen die heel mooi staan in de tuin.• Het is handig in gebruik door het kraantje of de pomp. (afhankelijk van welk model)Als je van plan bent om veel water op te vangen dan kies je betervoor een regenwaterput of regenwatertank. Deze vangen hetregenwater op dat op je dak terecht komt. !!! opgelet!!!Het is af te raden om regenwater te gebruiken als drinkwater,voor de persoonlijke hygiëne, voor de bereiding van voedingen in de vaatwasmachine.Sproei alleen waar nodig en kies het koelste moment van de dag.Hierdoor ga je verdamping tegen; het water is immers bedoeld voorde bodem. Je bespaart 1000 liter per maand als je enkel sproeit alshet echt nodig is.Zeg neen tegen een gazonsproeier; deze verbruikt op een uurevenveel water als een familie met vier personen op één dag! Alshet niet anders kan, opteer dan voor een moderne, spaarzamegazonsproeier.Bedek je tuin met een mulchlaag (zie boven).Deze laag organisch materiaal houdt de zon weg en zal er voorzorgen dat de bodem langer vochtig blijft. 56
  • 57. Voeg milieuvriendelijke, absorberende polymeren toe aan de grond.Deze bodemverbeteraars houden vocht langer in de grond en gevendeze langzaam af aan de planten. Bovendien ventileren ze degrond. De hoge absorptiegraad van de polymeren zorgt voor eengeventileerde grond en vermijdt harding van de grond. Hetgeabsorbeerde water zal stelselmatig worden afgestaan. Hetproduct is verkrijgbaar in verschillende korrelgroottes, naargelang denoden van de grond.Kies voor planten die weinig water nodig hebbenEnkele voorbeelden van planten en bomen die weinig water nodighebben zijn: cactussen, bepaalde grassoorten, hortensias,rododendrons, lavendel, vrouwenmantel, vlinderstruik, jeneverstruik,de es, de olijboom, zuurbes, rozemarijn,... Strategie # 31 : Beperk je tuinafval Bespaar tijd, moeite en geld door je tuinafval te beperken!Hoe minder gras, hoe minder tuinafval.Een grote gazon vraagt veel onderhoud. Er bestaan mooiealternatieven (zie verder). Ze zorgen voor minder afval en besparenje heel wat werk.Maai minder je gras!Gebruik traaggroeiende grassoorten zoals het fakkelgras ofBarkoel; tot 40 % minder maaibeurten zal je moeten doen en je zaltot bijna de helft minder maaisel moeten afvoeren. Inderdaad, eenpak minder werk dus.Als je kiest je gazon te bemesten, kies dan voor organischemeststoffen met een laag stikstofgehalte en een hoog fosfor- enkaliumgehalte. Veel stikstof zorgt voor een groeiexplosie, waardoorook het aantal maaibeurten de hoogte inschiet. Fosfor en kaliumzorgen dan weer voor een stevige grasmat. Als je dus meststoffen 57
  • 58. koopt, kijk dan op de verpakking naar het gehalte stikstof(N), fosfor(P) en kalium (K) in de NPK-verhouding. Hoe minder stikstof, dushoe lager het eerste getal, hoe beter. Kies daarom voor een N-getalvan 9 tot zelfs 4.Voor nog minder grasafval is de aankoop van een mulch-ofcombimaaier de oplossing. Die versnipperen het grasmaaisel zofijn dat het tussen de grassprietjes valt. Je hoeft dus niet meer deopvangzak te ledigen en de grasmat wordt nog eens extra bemest.Een sportievere optie is de handgrasmaaier. Dit ouderwetsemaaiertje vind je tegenwoordig in een modern en kwalitatief kleedje.Als je tuintje niet groot is, is dit de beste oplossing...en je kan zelfsop zondag je gras afrijden!Zowel voor traaggroeiend gras als voor mulch-en combimaaiers krijgje een provinciale subsidie! Vraag na bij je gemeente!Strooi een dunne laag grasmaaisel onder struiken en plantenDit dient als deklaagje en bemest bovendien nog eens de vegetatie.Grasmaaisel kan je ook in de moestuin als mulchlaag gebruiken.Een laagje van zo’n 3 cm zorgt ervoor dat de meeste onkruidsoortenwegblijven.Kies bomen en struiken in functie van de ruimte waarover jebeschikt in je tuin. Als de boom of struik de ruimte heeft om tegroeien tot zijn normale grootte zal je veel minder moeten snoeien.Bovendien zal de vorm ook mooier en natuurlijker zijn. Bekijk dusgoed de afmetingen vooraleer je een struik of boom koopt.Laat de gevallen bladeren gewoon liggen onder bomen en struiken.Ze zullen spontaan vergaan en de grond bemesten met een mooiezwarte grond als resultaat net zoals in het bos. Als je toch een deelvan de afgevallen bladeren wil wegdoen, kan je ze ook op decompost gooien of een aparte hoop maken en ze laten verteren . Jekan de bladeren samenhouden binnen een omheining vankippengaas.Doe het met scharrelende kippen! Haal deze milieuvriendelijkeafvalverwerkers in huis, of beter in de tuin!Voor zij die voldoende ruimte in de tuin kunnen vrijmaken: kippen 58
  • 59. zijn zéér goede afvalverwerkers. Één kip verwerkt jaarlijks eengoede 50 kilo organisch afval zoals etensresten en groen- entuinafval. Bovendien zorgen ze voor een snelle verwerking van jeafval zodat het geen dagen staat te stinken in de zomer.Nog een voordeel is dat kippen houden en verzorgen eenontspannende bezigheid is én leuk is voor de kinderen. En lastbut not least: is er een beter ei dan een vers geraapt ei van je eigenkippen?Ben je een totale leek in het houden van kippen? Word eenkippenexpert met deze mooie brochure.Sommige gemeentes subsidiëren het plaatsen van een kippenrenen het houden van kippen. Om te weten of jouw gemeente het ookdoet, neem contact op met de milieudienst.Composteer!Composteren is de ideale manier om zoveel mogelijk van jegroente-, fruit- en tuinafval opnieuw te verwerken tot een nuttigproduct dat je in je tuin kan gebruiken. Het is eenvoudig en vraagtslechts een kleine inspanning.Elk tuintype is geschikt voor compostering. Je moet wel hetsysteem zoeken dat het bestbij jouw tuin, tuintje, binnenplaatsje ofzelfs balkon past. Zo kan je kiezen voor een compostvat indien jeeen kleine tuin hebt, compostbakken voor een grotere tuin en eenwormenbak voor een binnenplaatsje of balkon.Het eindproduct of compost is een droge substantie die ruikt naarbosgrond. Het geeft structuur aan je bodem en activeert hetbodemleven, kortom: het verbetert je grond. Compost maakt eenzware bodem luchtiger, zodat water er gemakkelijker doorstroomt. Inzanderige bodems houdt hij het water net beter vast.Elk grondtype heeft dus baat bij compost. Je kan de compost in demoestuin gebruiken, rond bomen aanbrengen om de wortels tebeschermen, in bloembakken, in plantputten van bomen of struikenHoe starten? Lees deze overzichtelijke gids en je weet genoeg!Succes! 59
  • 60. Verwerk je snoeihoutLeg je snoeihout op hopen in een hoekje achteraan je tuin. Zo vormje een ideale schuilplaats voor egels en andere diertjes (zie verder).Snoeihout kan je ook mooi horizontaal schikken tussen een dubbelerij paaltjes, de takkenwal. Zo lijkt het wel een ‘vlechtwerk’ en kanhet als een soort schutting of afbakening dienen. Je zal bovendienveel diertjes aantrekken van allerhande vogels tot egels, ...kortom jehaalt een stukje natuur in je eigen tuin!Hoe aan de slag? Sla twee rijen paaltjes in de grond met eenruimte van ongeveer 50 cm tussen elk paaltje. Hiervoor kan je eensterke tak gebruiken die je onderaan hebt aangescherp. Sla hemvervolgens 50 à 60 cm in de grond en zorg ervoor dat hij ongeveereen meter boven de grond uitsteekt.Een andere optie is het snoeihout verhakselen en een deelgebruiken voor de compost of als bodembedekker. Eenverhakselaar is een duur apparaat. Je kan het dus gezamenlijkaankopen met andere mensen, je kan het huren of tweedehandskopen. Strategie # 32 : Kies voor duurzaam tuinmeubilairAls je van plan bent nieuw tuinmeubilair te kopen, kies dan bijvoorkeur voor Europees hout met het FSC-label. Dit labelgarandeert je tuinmeubilair uit duurzaam bosbeheer.Gebruik slechts tuinverlichting wanneer het echt nodig is en kiesdan voor tuinverlichting op zonne-energie. Tuinverlichting ontregelthet dag- en nachtritme van dieren en planten.Wil je een groot zwembad? Kies dan voor een zwemvijver.Bij vele mensen heeft een vijver een negatieve bijklank: ze denkendan aan een zwarte of groene stinkende poel. Dit zijn meestal 60
  • 61. tuinvijvertjes die geen plantenzuivering hebben en die na jarenzonder onderhoud zijn dichtgeslibd en beginnen te stinken.Een ecologische zwemvijver is een prachtig stukje natuur in jetuin. Het is een tuinvijver met een diep gedeelte om te zwemmen enwaarin eventueel vissen kunnen leven. Zon zwemvijver wordtecologisch gezuiverd via een groot filtergedeelte.Voordelen van de zwemvijver zijn dat ze mooi te integreren zijn inde tuin. Het oogt natuurlijk. je hebt geen chemicaliën nodig, jehebt een laag electrisch verbruik, je moet geen dure pomp-enfilterinstallatie kopen. Het is tevens mogelijk om de zwemvijver doorbehulp van zonnepanelen te verwarmen.Als je de fotos bekijkt van ecologische zwembaden, ben jewaarschijnlijk aangenaam verrast. Je vindt er ook verdereinformatie. Strategie # 33 : Begin met je eigen ecologisch moestuintje Seizoensgebonden groenten zijn een duurzame keuze. Als die dan biologisch én zelf gekweekt zijn, zijn ze zo duurzaam als maar kan! Bovendien is tuinieren ontspannender dan dat je zou durven denken en het opeten van je eigen groenten is een ervaring die je heel veel voldoening geeft. Nog een voordeel: je kan planten wat je graag eet!Je vindt allerhande informatie over ecologisch tuinieren op interneten in de boekhandel. Daarnaast heb je ook vrij veel keuze in deboekhandel. Kies je een goed boek dat bij je aanspreekt en begineraan! Leer en geniet ervan! Hier vind je een link naar één van devele interessante boeken over ecologisch tuinieren..Begin gemakkelijk; kies voor planten die sterk zijn en naarmate jemeer ervaring hebt, ga dan voor de moeilijkere. Voorbeelden vanmakkelijke groenten zijn pompoenen, courgetten, ruccola, 61
  • 62. waterkers,...Als je geen ruimte hebt voor een moestuintje, dan heb je altijd demogelijkheid om samen met andere mensen eengemeenschappelijk stuk land te verzorgen...of kijk of er in je buurteen volkstuin is waar je een stukje perceel kan bewerken. 62
  • 63. Bouwen of verbouwen“Als je gaat bouwen of verbouwen, doe het dan op een doordachte manier. Dan hoef je je de komende 30 tot 40 jaar geen zorgen te maken over kostelijke aanpassingen.” Strategie # 34 : Bouw duurzaam Ken de principes van duurzaam bouwen. 1. Kies de juiste locatie, zodat je je weinig moet verplaatsen. 2. Geef de voorkeur aan verbouwen, gebruik wat er is. 3. Bouw slim: functioneel, flexibel, aanpasbaar en toegankelijk. 4. Bouw compact met oog voor passieve zonne-energie. 5. Isoleer de volledige buitenschil. 6. Zorg voor winddichtheid en ventilatie. 7. Kies voor efficiënte verwarming. 8. Kies voor efficiënte warmwaterproductie. 9. Ga slim om met water en regenwater. 10.Beperk het gebruik van elektriciteit. Meer uitleg over deze principes vind je hier. 63
  • 64. Zorg voor een goede voorbereiding: hoe beter je geïnformeerd bent, des te meer je huis aan je verwachtingen zal voldoen. 1. Vraag advies of zoek een cursus → Hiervoor kan je terecht bij verschillende organisaties. Je kan ook bij je gemeente informeren.1. • Centrum Duurzaam Bouwen: www.centrumduurzaambouwen.be • Dialoog: www.dialoog.be • Provinciaal Centrum voor Duurzaam bouwen en Wonen KampC: www.kampc.be • Milieuadvieswinkel: www.maw.be • Zonnewindt: www.zonnewindt.be • Steunpunt Limburg duurzaam bouwen: www.wegwijzerduurzaambouwen.be → Specifieke informatie vind je op volgende websites: • Energie: Vlaams Energieagentschap (VEA): www.energiesparen.be • Water: Waterloket: www.waterloketvlaanderen.be • Bio-ecologisch bouwen: Vibe (Vlaams Instituut voor bio- ecologisch bouwen): www.vibe.be • Passiefhuizen: Passiefhuis platform: www.passiefhuisplatform.be • Goedkope zonnepanelen: Twinergy: www.twinergy.be Zie meer in rubriek verbouwen. 64
  • 65. 2. Doe voorbereidend denkwerk• Stad of platteland? Weet dat door in een stads- of dorpskern te wonen je heel veel spaart aan vervoerskosten.• Nieuw huis of oud huis verbouwen? Verbouwen heeft een lagere ecologische voetafdruk. Een goede reden om te kiezen voor een nieuwe woning, is het bouwen van een passiefhuis of een energiezuinig huis.• Open, halfopen of gesloten?• Welke materialen wil ik gebruiken?• Hoe wil ik mijn huis inrichten?• Met welke architect en aannemer ga ik in zee?• Wat vermeld ik in het contract met de architect en aannemer?Meer uitleg over deze vragen vind je hier.Lees meer over hoe je je huis groen kan inrichten.3. Ga na in welke mate de regering je groene bouwplannenbeloont.Rentekorting, belastingsvermindering, premies...op verschillendemanieren kan je een voordeel doen als je beslist groen te bouwen.Nieuwsgierig? Surf naar www.premiejager.be.4. Kies voor de meest voordelige financieringsvorm.Meer weten? Klik hier. 65
  • 66. Strategie # 35 : Verbouw duurzaamDoe kleine klussen zelf, zoals het onderhoud van muren, plafond endeuren. Hierdoor bespaar je veel geld.Schaf tweedehands bouwmateriaal en gereedschap aan. Zobespaar je geld en belasting van het milieu.Ga op zoek naar milieuvriendelijke en ecologische alternatievenvan verf, verdunners,...je zal genieten van een gezonderbinnenhuisklimaat hebben.Sorteer bouw- en sloopafval zoveel mogelijk en breng dit naar hetcontainerpark.Investeer in een energiezuiniger huis. Gegarandeerd verdien je dekostprijs terug na een tijd. De waarde van je woning zal eveneensstijgen. Leer de mogelijkheden kennen van energiezuinigverbouwen.Laat een energieaudit uitvoeren door een erkende deskundigewanneer je beslist hebt te investeren in een energiezuiniger huis.Een energieaudit geeft antwoord op de vragen waar, hoeveel en opwelke manier energie in je woning kan worden bespaard.De volledige energiehuishouding van de woning wordt doorgelicht.Voor het uitvoeren van deze studie is er zelfs een fiscale maatregelvan toepassing: 40% van het factuurbedrag kan via debelastingaangifte terugverdiend worden. Je kan zelfs eengoedkope, groene lening aangaan hiervoor.Je kan ook zelf een energieaudit uitvoeren van je huis! 66
  • 67. Kies voor de meest voordelige financieringsvorm.Een zonneboiler, zonnepanelen, een speksteenkachel... Het kosteen smak geld. In Vlaanderen kan je een goedkope, groene leningaangaan voor groene verbouwingen waarbij de overheid 1,5% vande rente voor haar rekening neemt.Bereken je voordeel.Bekijk het overzicht van alle mogelijke groene premies die voor jouvan toepassing kunnen zijn. Voor premies in Nederland kan je hierterecht voor meer info.Overweeg de plaatsing van zonnepanelen.Fotovoltaïsche zonnepanelen op het dak van een gezinswoningkosten al gauw ongeveer 15.000 euro. Ondanks die hoge prijs ishet een winstgevende investering na een aantal jaren. De federaleoverheid kent overigens een belastingsvermindering toe van 40%van de werkelijke uitgave, met een maximum van 3.600 euro perwoning. Meer nuttige informatie over hoe je optimaal kan genietenvan het belastingsvoordeel vind je hier.Er is ook een alternatief voor mensen die deze grote investeringniet kunnen maken. Het installatiebedrijf Twinergy biedt deconsument heel goedkoop zonnepanelen aan. Je betaalt enkel debtw of € 540, en je geniet de komende 30 jaar van gratis en groeneenergie. De zonnepanelen zijn dan wel eigendom van het bedrijfmaar jij geniet wel van gratis stroom.Om aanspraak te maken op deze formule moet er wel aan enkelevoorwaarden zijn voldaan. De voorwaarden hebben ondermeerbetrekking op de oriëntatie en de hellingsgraad van het dak. 67
  • 68. Strategie # 36 : Maak van een verhuis gebruik om dingen te veranderenDoe alles wat je niet meer hoeft te hebben van de hand. Verkoophet of breng het naar de kringwinkel.Sorteer je afval en breng het naar het containerpark.Vervang je oude energievretende droogkast, koelkast,... en koopenergievriendelijke toestellen, op termijn win je.Neem eenvoudige en goedkope energiebesparende maatregelen:plaats spaarlampen, tochtstrips, een douchetimer, een regenton,stekkerdozen met aan-uit knop,…Schakel over naar groene stroom.Gebruik milieuvriendelijke en onschadelijke verf.Ontwikkel nieuwe duurzame gewoontes. Strategie # 37 : Huur duurzaam Als je je huurwoning wil verbeteren en energiezuiniger wil maken kan je in sommige gevallen een vergoeding ontvangen. Je hebt hiervoor wel toestemming van de verhuurder nodig, dus laat je goed informeren over de voorwaarden voordat je aan de slag gaat. 68
  • 69. Duurzaam thuis: De kinderen“Kinderen zijn de toekomst. Zij kunnen het verschil maken. Daarom is hetheel belangrijk dat we hen bewust maken van de milieuproblematiek. Door kinderen milieubewust te maken zal het collectieve bewustzijn van de komende generatie homogener zijn. Dit zal op zijn beurt een vruchtbare bodem creëren voor een duurzame aarde.” Strategie # 38 : Maak je kinderen milieubewust Kinderen houden van spelletjes. Wanneer energie besparen of recycleren van afval als een spelletje wordt gebracht, pikken kinderen dit veel sneller op en wordt hun vindingrijkheid geprikkeld. Ze zien het niet meer als een vervelende plicht. Wie weet bedenken ze zelf wel een ingenieus besparingsplan, als ze mee mogen denken en zoeken. Jong geleerd is oud gedaan! Wees inventief! Kinderen houden van uitdagingen : De Grabbelbox. Print een blad met ecotips af en verknip dit blad zodat de tips gescheiden zijn. Je kan ook de tips op losse stukjes papier schrijven. Vouw ze toe en steek ze in een zelfgemaakte, originele grabbelbox. Tips die niet van toepassing zijn voor het gezin, mag je weglaten. Spelregels: Ieder familielid trekt om de beurt één tip. Dit kan een gewoonte zijn of een actie. Als het niet van toepassing is op degene die het papiertje heeft getrokken, vouwt die het terug toe en trekt een ander briefje. Ieder lid van de familie trekt een afgesproken aantal briefjes. Er wordt bijgehouden wie welke tips gaat proberen toepassen. Na een afgesproken tijd ga je terug samenzitten met het gezin en 69
  • 70. evalueer je. Degene die de tips het meest consequent heefttoegepast, is de winnaar.Let wel dat iedereen die zich ingespannen heeft, een beloningverdient. Je mag mekaar in het oog houden en denk eraan: het iseen spel, het moet leuk blijven!Een andere versie is dat het hele gezin samen een afgesprokenaantal briefjes trekt en die gezamenlijk probeert toe te passen.Evalueer bv. na een maand en zorg voor een gezamenlijke, leukebeloning bij een positief resultaat!Kinderen houden van verantwoordelijkheid.Elk kind wil graag groot zijn en dus zijn ze gauw blij wanneer zevan de grote mensen een verantwoordelijkheid of een rol krijgen.Met dit gegeven kan je creatief zijn om zo je kinderen te motiveren;maak ze verantwoordelijk voor verschillende aspecten van hetmilieubeleid thuis.Een idee is ze te laten nadenken over nieuwe tips om energie encenten te sparen. Ze mogen hulp vragen aan vrienden. Hebben zenieuwe ideeën? Beloon je kinderen en pas ze toe!Geef je kind uitleg wanneer je een milieuvriendelijke gewoonte ofactie toepast!Leg hem bv. uit waarom je afvalarm winkelt, waarom je mindervlees koopt, waarom je composteert, waarom je spaarlampenplaatst, enz... Zo vergroot je het milieubewustzijn van je kind.Laat je kind mee genieten van de tuin.De tuin is een geweldige plek voor kinderen om het milieu teontdekken. Als je de ruimte hebt maak dan een moestuintje en geefze hun eigen stukje dat ze kunnen bewerken naar keuze.Laat ze een gemakkelijk gewas zaaien. Hierdoor krijgen ze heelveel voldoening, binding met de natuur en belangrijke inzichten.Creëer een natuurlijke tuin, daar zal je kind veel meer vangenieten dan van een perfect onderhouden showgazon. Leesmeer hierover in de rubriek De tuin. 70
  • 71. Zoek zelf ideeën op maat van je kinderen.Jij kent tenslotte je kind het beste!Geef het goede voorbeeldDit spreekt voor zich. Kinderen kopiëren de ouders. Als jij delichten overal laat branden, zal je kind die gewoonte wellichtovernemen. Strategie # 39 : Durf neen zeggenEr is een grote maatschappelijke druk die ervoor zorgt dat ouders(on)bewust in dezelfde boot van prestatiedrang springen. Dit doenze omdat ze willen dat hun kind mee is. Het nadeel van dezebenadering is wel dat kinderen o.a. door toenemende stresspsychische problemen krijgen en dat ouders op hun beurt door eendrukke agenda eveneens onder extra stress komen te staan en eenburn-out kunnen krijgen. Hoeveel ouders klagen niet stilletjes overhun taxichauffeur-statuut?Het is natuurlijk goed dat kinderen doen wat ze graag doen maarcreëer geen van-de-voetbal-naar-de-tekenles-en-dan-naar-de-muziekles-sitaties. Dat zorgt voor stress in het gezin.Wat kinderen vooral nodig hebben is quality time, leuke momentenbeleven met het gezin en met naasten; samen spelen, samen eten,samen ergens naartoe gaan. Het is altijd goed wat meer tijd tenemen voor je kinderen en ze wat extra aandacht te geven.Meestal willen kinderen hebben wat hun vriendjes hebben. Het isdan soms niet gemakkelijk om neen te zeggen en uit te leggen datze hun speelgoed langer moeten gebruiken en dat ze watvindingrijker moeten zijn.Je kind zal dit echter beter begrijpen als je hem rustig uitlegt datkinderen en dieren er schade van kunnen ondervinden als je om dehaverklap nieuw speelgoed koopt. Leg hen op een eenvoudige wijzede milieuproblematiek uit. 71
  • 72. Strategie # 40 : Laat je kind wat meer ravotten in de natuur Natuurervaringen zijn van groot belang voor het opbouwen van zorg en respect voor natuur en milieu. Bovendien prikkelen natuurlijke plekken de verbeeldingskracht van kinderen. De verbondenheid met zulke plekken draagt ook bij aan de ontwikkeling van de identiteit van kinderen.Organiseer een speurtocht in het bos.Je kan zelf een speurtocht verzinnen of vind hier wat inspiratie.Kinderen zijn er gek van! Strategie # 41 : Maak je kind blij met duurzaam speelgoedKies voor milieuvriendelijk speelgoed. Dit speelgoed bevat geenschadelijke stoffen! Bekijk de milieuvriendelijke speelgoedwijzer.Je vindt er verschillende tips voor het kopen van veilig speelgoed.Minder is meer, koop minder speelgoed maar kies voor meerkwaliteit.Vermijd goedkoop speelgoed; het bevat over het algemeen meerschadelijke chemicaliën.Koop speelgoed van massief hout.Hier vind je verschillende voorbeeldjes. 72
  • 73. Koop educatief speelgoed.Is het geen dubbele winst als je kind je amuseert en bovendien ietsbijleert? Heel leuk speelgoed vind je hier.Was knuffels of poppen voor gebruik.Zo spoelen er een heleboel chemicaliën weg. Strategie # 42: Help je kind milieubewust naar school te gaan De meeste scholen doen al inspanningen rond milieuzorg. Toch kan jij als ouder ook je steentje bijdragen, en een grote zelfs.Zorg voor een milieuvriendelijke lunch.Een combinatie van een drinkbus, brooddoos en evt. eenbewaardoosje voor een tussendoortje is de meest duurzameoplossing. Je zal heel veel verpakking vermijden op die manier, hetmilieu sparen én je geld.Probeer ook het gebruik van fijne vleeswaren als broodbeleg teverminderen. Het gaat hier inderdaad om een sterke traditie maarbesef dat het ongezond is en een grote impact heeft op het milieu.Zoek alternatieven voor de auto.Laat je kind met het openbaar vervoer gaan als dat mogelijk is, ofexperimenteer met fietspoolen. Hierbij fietsen kinderen uiteenzelfde buurt samen naar school onder begeleiding van één ofmeerdere ouders. Als je kind oud genoeg is, dan kan het alleennaar school fietsen met een fietshelm.Kies voor milieuvriendelijk schoolgerief.Kies voor een gezond tussendoortje.Geef je kind een lekker stuk fruit mee, een stuk wortel of eenvoedzaam koekje. 73
  • 74. Informeer de meester of de juffrouw over de Tutti Frutti-wedstrijd .Meer info hierover vind je hier. Strategie # 43 : Sluit je kind aan bij een jeugdbeweging Jeugdverenigingen spelen veel in bossen of natuurgebieden. Wat is er leuker voor je kind dan een spannend bosspel, een sluipspel in de duinen of een grachtentocht in een nat natuurgebied? Bovendien is het goed voor het sociaal contact van je kind en zit het minder achter de televisie of computer! 74
  • 75. DUURZAAM BUITENSHUIS ConsumerenDe grote verantwoordelijke voor de achteruitgang van het eco-systeem aarde is onze consumentengedrag; wij consumeren te veel en te ondoordacht. Hoe is dit tot stand gekomen? Door beroep te doen op de kennis van depsychologie, heeft de marketing alle trucs van het vak geleerd om jou zoveelmogelijk te doen kopen. Vele trucs werken op je onderbewustzijn en zijn dus misleidend. Bovendien zijn er de lifestyle-en modemagazines die ons vertellen hoe ons leven zou moeten zijn en wat je zou moeten kopen.Die combinatie doet jou, je broer of zus, je buurman, kortom íedereen te veel consumeren. Meer dan dat goed voor ze is. Elk product dat we kopen heeft een effect op het milieu: het winnen enverwerken van ruwe grondstoffen, het maken van producten en het dumpen ervan na gebruik. Ze veroorzaken vervuiling, zorgen voor chemisch afval,verspillen energie en hebben een negatieve invloed op de leefomgeving van mens en dier. Als consument kan je veranderingen bewerkstelligen door te weigeren bepaalde dingen te kopen en door bewust andere dingen wel te kopen.Als je weigert producten te kopen waarvan je weet dat ze aarde, mens of dier schaden, dan dwing je op termijn het bedrijf haar productiebeleid aan te passen, van een vervuilende naar een duurzame. De sleutel ligt bij ons! Bekijk vóór je verder leest; dit filmpje . Het toont je hoe je een voorbeeldig consument moet zijn! 75
  • 76. Strategie # 44 : Wees slim en consuminder Hieronder lees je allerlei tips om de verleidingen van de reclame het hoofd te bieden en bewuster te consumeren. Jij en alleen jij bepaalt wat je nodig hebt voor een leven vol kwaliteit. Jij kent jezelf immers het beste?Vraag je af, vóór je iets koopt, of je het echt nodig hebt.Maak een verlanglijstje. Stel op die manier een aankoop uit en kijkof je er blijft naar verlangen. Soms kan een aankoop immers slechtseen bevlieging zijn. Ga maar eens na van alle dingen die je ooitkocht (toestellen, kleren, gadgets....), wat je niet meer gebruikt, jezal verbaasd zijn!Verkies kwaliteit boven kwantiteit, kwaliteit gaat langer mee.Als het te duur is, kies dan de beste verhouding prijs-kwaliteit. Zorgook voor een goed onderhoud. Dan hoef je minder vaak nieuwespullen te kopen.Laat kapotte spullen repareren als dat mogelijk is.Zeg niet te snel: “ik koop wel een nieuwe.” Zo verleng je delevensduur van het artikel.Onderdelen van oudere apparaten zijn vaak nog te verkrijgen bij deonderdelenwinkels in de grotere steden. Ook kan je via internet ofbij de producent zelf informeren ofwel op de tweedehandsmarktzoeken.Hergebruik.Het doel van hergebruik is dingen zo lang mogelijk te gebruikenvoordat ze naar de afvalberg gaan of gerecycleerd worden.Wees je er bewust van dat de meeste dingen op meerderemanieren gebruikt kunen worden. Voor je dus van iets afwil, denkeerst na of het op een andere manier of voor iemand anders nuttigkan zijn. Wil je een meester worden in hergebruik? Klik danhier en vind honderden tips om de meest ondenkbare dingen nieuwleven in te blazen. 76
  • 77. Spullen hergebruiken is dubbele winst: je moet geen afvalkostervoor betalen en je moet minder nieuwe aankopen doen.Duurder is niet altijd beter, kijk ook eens in niet-merken-winkelsen vind dezelfde kwaliteit voor minder geld.Maak onderscheid tussen wat je nodig hebt en wat je wil.Moesten kinderen alles kunnen kopen wat ze willen, tot wat zou datleiden? Wees er je bewust van dat een belangrijk doel van demarketing het creëren van verlangens is. Hou op die manier geldover voor dingen die echt meer kwaliteit en voldoening aan je levengeven.Lees minder lifestyle magazines.Deze magazines zijn zeer hip en trendy ontworpen zodat ze zeeraangenaam lezen. Wel hebben ze een nadelig effect op jeconsumentengedrag. Zij bepalen immers wanneer je je hip engeaccepteerd kan voelen door de anderen. Als je graag magazinesleest, haal dan de kwalitatieve eruit.Vermijd reclame.Studies hebben aangetoond dat hoe meer reclame je ziet, hoeminder tevreden je bent met je eigen leven. Dit is eenvoudig teverklaren omdat je je dan slechts focust op mooie plaatjes vanmensen die het beter hebben dan jij. Hoe minder je kijkt naarreclame daarentegen, hoe sterker je zelfvertrouwen wordt.Maak een lijstje voor je gaat winkelen.Zo zal je minder impulsaankopen doen op het moment zelf. Ga ookniet winkelen met een lege maag en ga als het kan zonder jekinderen.Gebruik je kredietkaart zo weinig mogelijk, alleen innoodgevallen. Je zal dingen veel meer naar waarde schatten als jeer eerst voor moet sparen! 77
  • 78. Winkel niet als ontspanning, het is de beste manier omoverbodige spullen in huis te halen. Zoek dus alternatieven voor hetshoppen. Sporten, muziek, vrienden bezoeken, op stap in denatuur. Ik beloof je, na een tijdje zal je hier veel meer voldoeningaan hebben !! Strategie # 45 : Doe overbodige spullen van de hand Een heel goede manier om afval te voorkomen en producten een langer leven te geven, is, zoals eerder vermeld, hergebruik. Diverse kringloopsystemen zijn erop gericht om oude tweedehands spullen op te knappen en weer door te verkopen. De kringloopwinkel is dan ook zeker niet alleen een plek voor oude rommel, maar juist ook voor goed functionerende tweedehands spullen...en dit aan een zeer voordelig prijsje.Voor dat je naar de kringloopwinkel gaat, kan je ook eens je woninggrondig opruimen. Alles wat je niet meer gebruikt en niet wilverkopen leg je bij mekaar en breng je naar de kringloopwinkel.Vele kringloopwinkels komen zelfs grote stukken ophalen. Spullenwaar je nog geld voor wil, kan je kwijt op de vele tweedehands-verkoopsites.Je kan ook een garageverkoop houden. Je geeft je buurt te wetendat je vanalles wegdoet. Op die manier moet je niet alles zelfwegvoeren en leer je je buurtbewoners wat kennen.Ga eens met je spullen naar een rommelmarkt en geniet van hetvolkse sfeertje. Hier vind je de kalender van alle rommelmarkten inBelgië. 78
  • 79. Je woning grondig “leegmaken”, is een nuttige herinnering dat dedingen waarin we investeren in vele gevallen minder bruikbaar zijndan we eerst dachten. Je zal ook zien dat met minder spullen enmeer ruimte in huis, je je beter voelt.Breng eens een bezoekje aan een kringloopwinkel, je zalaangenaam verrast zijn door het uitgebreide en goedkope aanbod.En soms doe je een superkoopje. Strategie # 46 : Consu-méér bewust Als je bewust consumeert hou je rekening met ecologische, sociale en ethische factoren bij de aankoop van een product of een dienst. Deze factoren zijn niet alleen van toepassing op de producten zelf, maar op de hele productie- en distributiefase ervan. Op producten vind je heel wat logos, labels en pictogrammen die je helpen om een bewuste keuze te maken. Het kan handig zijn om wat meer te weten over labels die je geregeld tegenkomt. Om duurzaam te consumeren heb je niet altijd de hulp nodig van labels. Het gezonde verstand helpt je ook al een eindje vooruit; vermijd bijvoorbeeld zoveel mogelijk wegwerpproducten en kies voor een duurzame variant. De drie volgende strategieën zijn toepassingen van duurzame consumptie. 79
  • 80. Strategie # 47 : Eet groen en gezondBereken je voedselvoetafdruk.De voedselvoetafdruk geeft aan hoeveel energie en ruimte jouwvoedingspatroon van onze aarde vergt. Voor elke wereldbewoner is1,8 ha bruikbare grond beschikbaar, ruim voldoende om van televen. Welk deel daarvan gebruik jij voor je voedsel? Bereken! Zitje aan de hoge kant? Geen nood, hieronder volgen praktische tipsom je voedsel voetafdruk te verkleinen.Eet lokaal gekweekte en seizoensgebonden producten• Koop op de markt: je vind er gemakkelijker seizoensgroenten.• Koop rechtstreeks bij de producent.• Lees goed de etiketten in de supermarkt: zo weet je waar de producten vandaan komen.• Neem bij je aankopen een tabel met fruit en groenten van het seizoen mee.• Kies liever voor vers fruit en groenten dan voor diepvriesproducten.Begin je eigen moestuin.Lees meer in de rubriek De tuin.Eet biologische producten.De biologische landbouw en veeteelt maken geen gebruik vanchemische middelen(pesticiden, herbiciden,…). Zij zijn dus mindervervuilend, produceren minder broeikasgassen en zijn beter voorde biodiversiteit.Bovendien is biologische voeding beter voor de gezondheid, omdatzij geen resten van chemische producten en ook geen genetischgemodificeerde organismen bevat.Biologische producten zijn meestal ook lekkerder. Probeer eenshet verschil!Lees meer over de voordelen van biologische voeding. 80
  • 81. Bekijk de verkooppunten van biologische producten in je buurt!Koop op maat.Minstens 10% van het eten dat we kopen, gooien we weg.Voedselverspilling is weggegooid geld en weggegooide energie.• Hou gedurende twee weken een dagboekje bij of doe de weggooitest! Schrijf eens op wat je inkoopt, wat je daadwerkelijk gebruikt, en wat je allemaal aan eten weggooit en waarom. Dat kan een steun zijn bij het bewuster inkopen en maaltijden plannen.• Restjes van bereide gerechten kan je (verpakt en in de koelkast) twee tot drie dagen bewaren. Ook geopende verpakkingen kan je bewaren. Sluit de verpakking wel goed af of gebruik een bewaarbakje. Dan treedt er minder snel bederf op, omdat er zo geen lucht bij kan.• Kijk voor het boodschappen doen eerst wat je nog in huis hebt. Dat levert misschien ideeën op voor een recept. Met restjes en een beetje fantasie is vaak een heerlijke maaltijd te bereiden.• Wat ook efficiënt werkt is het opstellen van een weekmenu, vóór je gaat winkelen. Zo vermijd je ovebodige aankopen.• Koop bederfelijke voedingsmiddelen zoals brood, zuivel, vleeswaren of zacht fruit niet meer dan voor enkele dagen tegelijk.• Koop aanbiedingen alleen als je zeker weet dat je de grotere hoeveelheden ook inderdaad zal gebruiken. Ga in ieder geval na of je het product wel nodig hebt.• Wees voorzichtig bij het inpakken en vervoeren van kwetsbare voedingsmiddelen. Zo voorkom je kneuzingen en beschadigingen waardoor de producten sneller bederven.• Leg bij thuiskomst de nodige producten onmiddellijk in koelkast of vriezer.• Hou een tijdje bij hoeveel rijst, pasta of aardappelen jij en je 81
  • 82. huisgenoten eten. Gebruik daarna een maatbeker of weegschaaltje bij het koken van pasta en rijst. Natuurlijk kan je die maat ook verdubbelen zodat je slechts eenmaal hoeft te koken voor twee dagen. Zo bespaar je nog eens energie ook. Vermijd rijstbuiltjes.• Meer tips over hoe je bederf van etenswaren voorkomt vind je hier.EET MINDER VLEES!Dit is een van de moeilijkste gewoontes om te ontwikkelen maar ookeen van de meest noodzakelijke. De reeds veel te hoge en sterkstijgende wereldvraag naar vlees levert één van de grootste enmeest complexe milieuproblematiek van de aarde. Bovendien isveel vlees eten zeer ongezond.• Eet minstens twee keer per week een vegetarisch vervangmiddel voor vlees. Het aanbod aan overigens zeer lekkere veggieburgers is al zeer groot.• Vervang vlees of vis regelmatig door een combinatie van granen (tarwe, maïs, rijst, quinoa, enzovoort) en peulvruchten (linzen, soja, kikkererwten, rode bonen, spliterwten, gedroogde bonen, flageolets, enzovoort), die rijk zijn aan plantaardige eiwitten.• Kies voor vlees van biologisch gekweekte dieren.• Eet alleen vis die niet met uitsterven bedreigd is, kies dus voor vis die op duurzame wijze is gevangen en indien mogelijk voor vis met het MSC-keurmerk. Dit label garandeert dat producten uit de zee afkomstig zijn van duurzame en verantwoorde visserij. Download de viswijzer en hou er rekening mee! 82
  • 83. • Wordt vegetariër. “Waarom is dit goed?” ✔ “Voor je gezondheid”: veel vlees eten verhoogt de kans op zwaarlijvigheid, hart-en vaatziekten en zelfs kanker. ✔ “Voor de dieren”: Honderden miljoenen dieren worden jaarlijks in slechte omstandigheden vetgemest en vervolgens geslacht. ✔ “Voor het milieu”: Veeteelt zorgt voor verzuring van de grond, waterveronteiniging, ontbossing, broeikaseffect, bodemerosie, overbemesting, verlies aan biodiversiteit. ✔ “Voor je medemens”: Ongeveer 800 miljoen mensen, zowat een zesde van de bevolking uit de derde wereld, zijn ondervoed, waaronder 200 miljoen kinderen.Elk jaar sterven meer dan 6 miljoen kinderen aan de gevolgen vanondervoeding. De hongerdood slaat elke 3,6 seconden toe. Ditstemt overeen met een vijftigtal jumbojet vliegrampen per dagzonder overlevenden en dit is geen fabeltje.Ondertussen leven 1,3 miljard runderen, 0,9 miljard varkens, 1,8miljard schapen en geiten, en 14,1 miljard kippen van ongeveer 76%van alle landbouwgrond op onze planeet.Bovendien wordt gemiddeld 44% van alle graangewassen in dewereld gebruikt als veevoeder.Globaal gezien neemt de teelt van veevoedergewassen (andere dangrassen) ongeveer een kwart van alle beschikbare akkerland in.Op deze gronden kan in vele gevallen plantaardig voedsel voormenselijke consumptie verbouwd worden. Sta hier eens even bijstil.Verrijk je kennis met deze ruime en zéér openbarende informatie! 83
  • 84. Herleid verpakking. Vermijd plastic flessen. Drink véel gefilterd kraantjeswater. Goedkoper en gezonder kan niet. Dubbele winst. Kies voor glazen flessen en liefst statiegeldverpakkingen, die worden hergebruikt. Schaf je een hervulbare drinkbus aan. Lees verder meer. Kies voor grootverpakkingen. Die zijn bovendien voordeliger. Koop onverpakte verse groenten en fruit. Beperk gebruik plastic zakjes en hergebruik ze. Plak de prijssticker rechtstreeks op stukken groenten en fruit waar je slechts één stuk van koopt. Steek verschillende stukken fruit samen in een zak en plak de verchillende prijsstickers op de zak. Kies voor producten in hervulbare verpakkingen. Die zijn bovendien goedkoper. Kies voor geconcentreerde producten. Zij hebben minder verpakkingsmateriaal nodig.Koop fairtrade producten. Niet alle producten die we consumeren, kunnen lokaal worden geproduceerd. Geef voor geïmporteerde goederen de voorkeur aan producten van eerlijke handel. Fair trade garandeert niet alleen een eerlijkevergoeding aan de landbouwers maar eist vaak ook dat er bij deproductie rekening wordt gehouden met het leefmilieu. 84
  • 85. Conclusie: Eet gezonder, eet goedkoper!Je zal merken dat door meer verse producten te eten en mindervlees te consumeren je winkelrekening lager zal zijn. Eigenlijk zoude overheid er iets aan moeten doen om die prijzen nóg lager temaken en dit in het belang van de volksgezondheid.De prijs per kilo van verse (seizoens-) groenten en fruit en andereproducten zijn veel lager dan de prijs per kilo van vlees en bewerkteproducten zoals kant-en-klare gerechten en luxehapjes.Bovendien, hoe minder verpakte producten je koopt, hoe meerje bespaart. Test-aankoop berekende dat je tot 20 % kan besparendoor te kiezen voor afvalarme verpakking.Ga altijd de prijs per kilo na als je verschillende producten metmekaar wil vergelijken.Eet evenwichtig. Succes! 85
  • 86. Strategie # 58 : Doe “propere” kleren aan Hoe hip en westers je kleding er ook moge uitzien, de kans is zeer groot dat ze niet gemaakt is in het Westen. Verreweg de meeste kleding wordt geïmporteerd uit China en andere (Aziatische) lagelonenlanden. Het is juist die kleding die nefast is voor mens en milieu. In de Aziatische loonlanden zijn de arbeidsomstandigheden meestal zeer slecht. Kinderarbeid komt weliswaar steeds minder voor, maar de volwassen arbeiders maken vaak lange dagen, worden meestal slecht tot heel slecht betaald en werken ook veelal in een ongezonde of gevaarlijke omgeving. Omwille van de lage productieprijzen kan kleding hier aan dumpingprijzen worden verkocht. Dit brengt dan de wegwerpcultuur van kleren in de hand. De meeste kleren afkomstig uit deze landen zijn gemaakt op basis van katoen wat een hele milieubelastende industrie is die enorm veel zoet water opslorpt.Koop kleding met een milieukeurmerk.Huur dure kleding voor bijzondere, eenmalige gelegenheden.(galas, kinderfeestjes).Koop tweedehands-kleding. Zoek tweedehandswinkels in je buurt!Je kan ook unieke koopjes doen in kringloopwinkels oftweedehandsbeurzen of je kan zoeken op tweedehandssites. 86
  • 87. Een nieuwe vrouwentrend is het ruilen van kwaliteitskleding ofswishing. Vrouwen komen bijeen en brengen minstens één goedkledingstuk mee, dat ze aan de groep schenken. Vervolgensmogen de aanwezigen elk om de beurt een nieuw kledingstuk uitde hoop kiezen. Na afloop van de kledingruil gaat de overschotnaar een goed doel.Koop liever weinig kwaliteitskleding die je graag ziet en vaakdraagt, dan veel (goedkope) kleren die je weinig draagt en diebovendien niet lang meegaan. Vermijd het 20/80 fenomeen...20%van je kleren doe je 80% van de tijd aan.Overweeg alternatieve stoffen ter vervanging van katoen. Bv. wol,zijde, linnen, hennep, ....Voor sportkleding zijn synthetische stoffen erg geschikt.Was je kleding volgens voorschrift. Gebruik weinig wasverzachtersen kies lage temperaturen, dan blijven je kleren langer mooi.Gooi kleren die je niet meer gebruikt en die nog in goede staat zijnin een kledingcontainer, breng ze naar de kringloopwinkel, verkoopze op de tweedehandsmarkt, of organiseer ruilavond met vrienden. Strategie # 49 : Bel duurzaamKies voor Ello MobileEllo Mobile is de enige gsm-provider in België die alle winst aangoede doelen geeft. Het is tevens een transparant bedrijf; al deinkomsten, uitgaven en de toewijzing van de fondsen wordengepubliceerd en bekendgemaakt. 87
  • 88. Enkele voordelen:✔ Je betaalt niet meer als bij een andere gsm-provider.✔ Met elk telefoontje en elk sms’je steun je tot acht sociale projecten die je zelf kan uitkiezen.✔ Je stapt eruit wanneer jezelf wil.✔ Je Voice-mail is gratis.✔ Je kan je nummer behouden.Lees meer over Ello Mobile en stap over! 88
  • 89. Vertier Strategie # 50 : Organiseer een onvergetelijk verjaardagsfeest voor je kindAls je geen kind hebt, hou dit dan in je hoofd eventueel voor later!Veel georganiseerde kinderfeestjes zijn duur. Vaak eten dekinderen ongezond, zoals gefrituurde snacks en snoep.envermaakt de organisatie de kinderen zodat er niet altijd ruimte isvoor de fantasie en creativiteit van het kind zelf.Hoe zorg je dit jaar voor een duurzaam en spetterendverjaardagsfeestje? Vuistregels: ✔ organiseer zelf iets ✔ stimuleer de creativiteit van de kinderen ✔ kies iets dat bij je kind past ✔ ga mee in de beleveniswereld van de kinderen ✔ beleef samen de natuur ✔ gebruik duurzame en educatieve materialenEen topper is het organiseren van een speurtocht in het bos. (zieboven) Kinderen voelen zich top in de natuur, en zeker in een bos.Je kan je eigen fantasie gebruiken bij het maken van eenspeurtocht. Wat inspiratie vind je hier.Als je beslist een kant-en klare speurtocht te kopen, dan kan jeterecht op volgende websites. Er is keuze tussen een heleboelthemas!➢ www.knalfuif.be➢ www.speurtochten.nl 89
  • 90. Kinderen laten ravotten in het bos en kampen laten bouwen iseveneens een succesformule. Voor de kleintjes kan eenkinderboerderij een leuke en leerrijke ervaring zijn. Gebruik jecreativiteit! Hou rekening met bovenstaande vuistregels. Succes!! Strategie # 51 : Schenk blije bloemenVind je het ook niet ironisch dat een groot deel van onze bloemen,het symbool van vriendschap en genegenheid, in mensonterendeomstandigheden wordt geproduceerd én een hoge impact hebbenop het milieu?Door te vragen naar eerlijke en duurzame bloemen, kan jijbedrijven mee beïnvloeden om hun productiebeleid aan te passen.Wil je rekening houden met het duurzame aspect als je iemandbloemen schenkt? Kies dan voor duurzame, biologische,seizoens-, of fairtrade bloemen.Momenteel zijn er nog maar beperkt blije bloemen te verkrijgen inBelgië. Door gedragsverandering van de consument kan datechter snel veranderen.Voor meer informatie, kijk op de website www.blijebloemen.be ,daar vind je ook adressen van bloemen met een duurzaam label. Strategie # 52 : Ga gezellig vegetarisch uit etenGa met je smaakpupillen op avontuur en sta versteld van deoverheerlijke creaties die veggiekoks op je bord kunnen toveren!De website Vegatopia biedt een zeer gebruiksvriendelijkerestaurantgids met gedetailleerde informatie, een bezoekjewaard! 90
  • 91. Strategie # 53: Kies voor een Duurzaam geschenk Verjaardagen, trouwfeesten, jubilea, Kerstmis, Pasen,...het zijn gelegenheden om dierbaren een mooie attentie te geven. Het is dan mooi als je hen iets kan geven waar je volledig achterstaat.Verras hem of haar met een duurzaam en origineel geschenk!Breng op deze manier duurzame producten onder de aandacht vanje naasten. Aangezien het beschikbare assortiment van duurzamematerialen en producten veel breder is dan menigeen vermoedt, zalje immers keuze genoeg hebben. Twijfel je er aan ga dan maareens rondneuzen op onderstaandes websites van ecologischewebwinkels. Je zal verbaasd zijn van de leuke trendy gadgets.➢ www.eco-logisch.nl➢ www.eco-logisch.be➢ www.kudzu.be➢ www.energiebespaarshop.be➢ www.greenbazaar.beEen zelfgemaakt cadeau, met liefde gemaakt, is helemaal niet duur,maar wel heel waardevol!Het moet ook niet altijd iets tastbaars zijn; een bon voor een dagjebabysitten of klussen, een picknick in het bos, eenverrassingsuitstapje,...wees creatief! 91
  • 92. Strategie # 54: Doe aan sport en voel je fit!Wat heeft sport met duurzaamheid en besparen te maken?Wel meer dan je denkt. Tijdens het sporten produceren jehersenen endorfine, het zogenaamde gelukshormoon. Mensenvergeten dat dit hormoon als het ware als een gratis elixirfungeert met een zeer heilzaam effect op lichaam en geest.Vele wetenschappelijke onderzoeken hebben aangetoond datsporten je fysieke én mentale gezondheid verbetert!Duurzaam? Gegarandeerd. Doordat je fysieke gezondheidverbetert, ga je ten eerste jaarlijks een aardig bedrag besparenaan medische uitgaven. Je lichaam en afweermichanismeworden sterker waardoor je minder snel ziek zal worden.Je verbeterde mentale gezondheid zal er op zijn beurt voorzorgen dat je niet telkens je heil zal willen zoeken in hetconsumeren van producten die je tijdelijk afleiding geven zoalseen nieuwe mobiele telefoon, nieuwe kleren, ongezondevoeding,...De endorfine zal je een duurzamer en intenser geluksgevoelgeven wat je niet vindt bij het consumeren en zo zal dus je noodaan consumeren verkleinen. Dus....een pak mindergrondstoffen!Kortom, sporten is een duurzame topstrategie!Sporten kan op elke leeftijd, er opnieuw mee beginnen ook. Jekiest wat je het liefste doet en wat het meest past bij jouw fysiekeconditie (joggen, fietsen, wandelen, voetbal, yoga...) en je bentvertrokken!!!Belangrijk! Vóór je aan de slag gaat, lees onderstaandeaanbevelingen!! 92
  • 93. Als je sport, zie er dan op toe dat je vooraf systematisch 10 minutenopwarmingsoefeningen doet en erna ook 10 minuten recupereerten stretcht. Zo verminder je de kans op blessures en zal je minderstijf zijn achteraf. Stretch vooral de spiergroepen die het meestworden belast.Stretch nooit zonder opwarming! Je mag ook niet veren bij hetstretchen. Neem een comfortabele positie aan totdat je je spierlichtjes voelt trekken, je mag geen pijn voelen. Adem rustig en hou10 seconden vol. Herhaal elke oefening driemaal.Stretchoefeningen vind je hier.Drink enkele slokken water om het halfuur. Beter te veel dan teweinig.Mijd zware inspanningen bij een buitentemperatuur onder 5° ofboven 30°Rook niet 1 uur voor en 2 uur na het sporten.Neem geen koude douche de eerste 15 minuten na de inspanning.Doe nooit intensief aan sport als je koorts hebt of net griep hebtgehad. Las in dat geval een pauze van een week in.Mannen van boven de 35 en vrouwen van boven de 45 doen ergoed aan een medische check-up te doen voor ze weer intensiefgaat sporten.Breng je huisarts op de hoogte als je na een inspanning pijn hebt inde borst of abnormaal last hebt van ademnood (ongeacht je leeftijd,je trainings- en prestatieniveau of de resultaten van een vroegerecardiologische check-up). 93
  • 94. Breng je huisarts op de hoogte als je tijdens of meteen na deinspanning hartkloppingen hebt (ongeacht je leeftijd, je trainings-en prestatieniveau of de resultaten van een vroegere cardiologischecheck-up).Breng je huisarts op de hoogte als je tijdens of meteen na deinspanning onwel wordt (ongeacht uw leeftijd, uw trainings- enprestatieniveau of de resultaten van een vroegere cardiologischecheck-up).Deze laatse aanbevelingen hoeven je geen schrik aan te jagen. Zedienen ter volledigheid om sporten zo veilig en gezond mogelijk temaken.Twijfel je of je wil gaan sporten? Zie dan hier nog eens waaromsporten goed is voor jou! Voor zij die niet twijfelen, geniet ervan! Strategie # 55 : Weg met die sigaret! Onderzoek heeft aangetoond dat sigarettenrook tien keer vervuilender is dan de uitstoot van een dieselmotor. Sigarettenrook bevat 4000 chemische stoffen. Als je dan weet dat er jaarlijks tientallen biljoenen sigaretten gerookt worden in heel de wereld dan kan begrijp je dat sigaretten zeer schadelijk zijn voor het milieu...én je gezondheid! Ook de tabaksproductie en de afvalberg van sigattenpeuken zijn verantwoordenlijk voor een enorme schade van ons leefmilieu.Stop met roken! Je bespaart er enorm veel geld mee uit en jespaart het milieu! Go! 94
  • 95. Strategie # 56: Organiseer een groene barbecueZoek naar lekkere alternatieven.Gemiddeld tellen we voor een barbecue 250 tot wel 900 gram vleesper persoon. Aangezien de productie van vlees een zéér zwareimpact op het milieu heeft, is het vanzelfsprekend dat een groenebarbecue begint bij het zoeken naar lekkere alternatieven.Een barbecue is een leuke en gezellige bijeenkomst, daar horendus lekkere hapjes bij. Kies daarom voor een biologisch lapje vlees,verantwoorde vis of liefst uitsluitend voor vegetarische producten!Een vleesvrije barbecue, met vleesvervangers, geroosterdegroentenbrochetten, gepofte aardappels en maïskolven van de grill,is overheerlijk en bovendien erg origineel. Maak het feest compleetmet stokbrood, sauzen, lekkere groenten, aardappel- ofpastasalades,...Houtskool en briketten met een FSC-keurmerk voor duurzaambosbeheer verdienen de voorkeur.Een andere optie is het gebruik van kooltjes die gemaakt zijn vankokosnootbast, de schaal van de kokosnoot. Deze gloeien snellerdan houtskoolbriketten en roken minder, worden warmer en er gaatgeen boom voor om.Kies ook bij voorkeur bruine aanmaakblokjes om de barbecue aante steken. Die zijn gemaakt van milieuvriendelijker materiaal dan dewitte, daar zit namelijk petroleum in. Je hebt zelfs eco-aanmaakblokjes op de markt.Herleid je afval.Kies voor eigen borden en bestek in plaats vanwegwerpalternatieven. Als je toch kiest voor wegwerpalternatieven,kies dan voor biologisch afbreekbaar wegwerpservies of papierenbordjes. (van FSC-keurmerk). Je kan deze hier vinden. 95
  • 96. Strategie # 57 : Peuzel je hond opDit hoef je gelukkig niet al te letterlijk te nemen hoewel het volgenswetenschappers een verstandige keuze lijkt voor iemand dieduurzaam wil leven. Grote huisdieren houden is immers nietbepaald milieuvriendelijk. Zo heeft een Duitse herdershond eenecologische voetafdruk van 1,1 hectare, dit is bijna drie keer zogroot als die van een Toyota Land Cruiser die 10000 km er jaarrijdt. Wetende dat een hond een kleine 200 kg vlees eet per jaar,kom je snel aan die hoge voetafdruk. Vleesproductie heeftnamelijk een zeer sterke milieu-impact. Als je rekening houdt metde 1, 8 hectare waar je eigenlijk recht op hebt, is met een grotehond al een hele brok uit je ecologisch tegoed! Strategie # 58 : Milieuvriendelijk uitgaan......of verantwoord hip uitgaan. Dit kan in eerste instantie vreemdklinken. Toch is het een concept dat aan het groeien is.Duurzaam uitgaan heeft een toekomst, zo klinkt. Doe mee met degroeiende groene trend!Tegenwoordig bestaan er al verschillende biologisch gebrouwenbieren, fairtrade-fruitsapjes, zelfs fairtrade-cocktails. De JuicySisters, bijvoorbeeld, is een gebottelde cocktail waarbij zowel defruitsap als de alcohol 100% biologisch zijn en bereid zijn zonderkunstmatige toevoegingen of houdbaarheidsmiddelen.Festivals besteden telkens ook meer aandacht aan het duurzameaspect. Afvalbeperking, sorteren, energie-efficiëntie...het begintallemaal standaard te worden.Er bestaat zelfs al een eco-disco. In deze eerste ecologischediscotheek ter wereld ligt een dansvloer die de beweging om kanzetten in elektriciteit. Op het dak staat een windmolen en liggenzonnepanelen.Wat kan jij doen? Zoek eens uit welk café biobiertjes serveert , 96
  • 97. koop eens biologisch wijntje als je bij iemand wordt uitgenodigd,organiseer zelf of samen met anderen eens een hip en duurzaamfeestje,...Als je van plan bent een feest te organiseren, Glocal Fiesta geeft jeeen handleiding over duurzaam feesten. Strategie # 59 : Sluit je aan bij een klimaatwijkEen klimaatwijk is een groep van ongeveer 15 gezinnen die deuitdaging aangaat om gedurende zes maanden acht procentenergie te besparen in huis. Deze gezinnen wonen in dezelfde wijkof in dezelfde straat of kennen elkaar via een vereniging, eenschool, een club, werk… Je kan natuurlijk even goed op eigenhoutje thuis energie besparen, maar misschien is het wel leuk énextra motiverend om het in groep te doen. Nog een voordeel is datje tips en ervaringen kan uitwisselen.De meetcampagne heeft een officiële begin- en einddatum.Deelnemers houden wekelijks hun meterstanden bij van elektriciteiten gas en geven deze wekelijks of maandelijks door aan deenergiemeester. De energiemeester vult de meterstanden in op dewebsite.Op www.klimaatwijken.be vind je naast extra informatie, een lijstvan de honderden deelnemende gemeenten. Je kan er je ookregistreren als je wil deelnemen! 97
  • 98. Mobiliteit Strategie # 60 : Maak de juiste keuzeVóór dat je je verplaatst, sta eens even stil welk het beste middel isom je te verplaatsen. Duikt steeds het woord auto op? Dan zal jein de praktijk wel al ondervonden hebben dat de auto toch nietaltijd de beste keuze is en dat je bij momenten volledig gestrest inde wagen zit met een gefronst voorhoofd.De auto is een handig vervoermiddel, maar heeft ook zijn nadelen(parkeerplaatsen, files, verkeerslichten, omleidingen..) die doorandere transportvormen kunnen opgelost worden.Zoek voor jezelf uit hoe je je op de meest efficiënte wijze verplaatsten hoe je bovendien meer ademruimte geeft aan het milieu en jeportemonnee. Strategie # 61 : Doe aan eco-drivingAls je beslist de wagen te gebruiken, schakel dan over op eenmoderne, efficiënte manier van rijden. Efficiënt leren rijden biedteen hele waaier voordelen. 1. Je kan meer kilometers rijden met dezelfde hoeveelheid brandstof. Een optimale rijstijl reduceert het brandstofgebruik met minstens 10%, sommige autobestuurders getuigen van een gedaald brandstofverbruik van zelfs 30%.. 2. De auto-onderdelen zullen minder snel aan vervanging toe zijn. Je zal minder onderhoudskosten hebben. 98
  • 99. 3. De veiligheid en de verkeersstroom wordt bevorderd. 4. De uitstoot van CO2 en andere schadelijke stoffen daalt. 5. Je voelt minder stress bij het rijden; je rijdt meer relax. 6. Door de gelijkmatige snelheid verklein je je kans op ongelukken.Hoe moet dat nu, efficiënt rijden?Schakel tijdig naar een hogere versnelling.Schakel bij een toerental dat bij voorkeur lager is dan 2500 toerenbij benzinemotoren en 2000 toeren bij dieselmotoren. Een laagtoerental betekent minder verbruik, minder lawaai, mindertrillingen,minder stress en minder slijtage; omdat de motor mindersnel ronddraait, verhoogt de levensduur van je wagen.Heb meer controle over je auto en rem op de motor.Hoe doe je dat in de praktijk?Heel eenvoudig: je kijkt ver vooruit op de weg. Zodra je eenobstakel ziet, haal je je voet van het gaspedaal en je wacht. Dekoppeling laat je met rust. Schakel eventueel in neutraal (zieverder). Je auto zal langzaam vertragen.Vervolgens nader je het obstakel. Als de weg ondertussen vrij is,kan je gewoon weer gas geven en verder rijden. Moet je blijvenvertragen, dan kan je in laatste instantie terugschakelen naar dejuiste versnelling. Moet je toch stoppen, doe dat dan met de rem.Zo zien je achterliggers je remlichten!De belangrijkste vaardigheden die je dus moet oefenen zijn: jeaandacht ver vooruit richten, tijdig je gas lossen en geduldig lerenuitbollen tot aan het obstakel (kruispunt, rotonde, verkeerslicht,...)Je auto bolt veel verder dan je denkt, en in de meeste gevallenverlies je geen seconde. Heel af en toe ben je inderdaad ietslangzamer, maar daar tegenover staat veel minder verbruik enslijtage en meer veiligheid. Je hebt op elk moment de keuze! 99
  • 100. Rij niet te snel!Bij snelheden boven 100km/u is de snelheid de bepalende factorvoor het brandstofverbruik.Rij dus beter 100 dan 120 op de autosnelweg dan spaar je één literper 100 km. De tijd die je “verliest” is miniem; slechts lutteleminuten.Hou de bandenspanning op peil.Als men op regelmatige basis de bandenspanning van de autocontroleert, kan men tot 3% besparen op brandstofgebruik.Bovendien hoeven de banden minder snel vervangen te worden,aangezien er minder snel slijtage aan is. Met een te lagebandenspanning slijten banden veel sneller. Zo slijten banden die30% onderspanning hebben, anderhalve keer zo snel.Wil je de bandenspanning van je auto opvolgen, datn kan je datgoedkoop doen door een bandenspanningsmeter te kopen.De banden van je auto meer spanning geven is eenvoudig en kanje zelf doen thuis of in een tankstation.Het spanningverlies van een autoband bedraagt gemiddeldongeveer 0,1 bar per maand. Controleer daarom maandelijks debandenspanning. De voorgeschreven bandenspanning kan jeterugvinden in het instructieboekje van de wagen. Meer info vind jehier.Een auto bolt sneller en verder als hij in neutraal staat.Ervaren chauffeurs die hun auto goed kennen, kunnenexperimenteren met het bolvermogen van hun wagen in neutraal.Als je bv. tegen een snelheid van 70 km per uur geleidelijk aan moetvertragen voor een trager rijdende auto of voor eenautoverkeerslicht dat zich op enkele honderden meters bevindt, zetdan de versnelling in neutraal en kom eventueel tot stilstand door teremmen op de motor. Deze bolafstand in neutraal kan erg lang zijn,zelfs tot een halve kilometer en meer. Deze hangt af van debandenspanning, de staat van het wegdek en de hellingsgraad vande weg.Registreer je brandstofverbruik.Heel eenvoudig: tank de wagen vol, zet de teller op nul, en kijk nahoeveel kilometer het waarschuwingslampje begint te branden. Opdat moment kan je meestal nog een hele poos rijden, maar je hebt 100
  • 101. hier wel een ijkpunt. Hou je vorderingen bij.Zet de motor af.Dit is zinvol als de auto dertig seconden of meer stilstaat.Verwijder ballast.Het gebeurt vaak dat de koffer een opslagplaats is van vele spullendie er eigenlijk niet in hoeven. Haal alles uit je wagen wat je nietnodig hebt en je verbruik zal naar beneden gaan. Fietsen- enbagagedragers op het dak zorgen eveneens voor meer verbruik.Wees spaarzaam met je airco.Deze jaagt het verbruik de lucht in. 101
  • 102. Strategie # 62 : Deel je auto Autodelen gaat uit van het standpunt dat een auto een bijzonder nuttig, praktisch maar ook zeer vervuilend vervoermiddel is dat doordacht en efficiënt gebruikt moet worden. Hoeveel autos staan de meeste tijd niet gewoon stil? Autodelen is voordelig: als je een auto deelt, betaal je slechts een deel van de kosten. Dus als je slechts af en toe de auto nodig hebt, of slechts op één moment van de dag, dan kan autodelen echt iets voor jou zijn.Zoek een autodeler en een autodeelformule die op je lijf staangeschreven en rijd goedkoop met de wagen! Meer informatie overautodelen vind je hier.Een andere mogelijkheid is Cambio. Cambio autodelen is eenflexibele formule waarbij in verschillende steden dag en nacht autosvoor u klaarstaan. Als cambio-klant kan je tegen een kleinevergoeding deze wagens gebruiken. Je betaalt volgens het gebruik(tijdsduur en kilometers) en hoeft zich niet te bekommeren om deverzekering, de keuring en het onderhoud. Zelfs het tanken is in deprijs begrepen.Carpoolen is het afspreken op bepaalde punten om dan samen metéén wagen ergens heen te rijden. (meestal naar je werk)In de rubriek Carpoolen lees je hier meer over. 102
  • 103. Strategie # 63 : Profiteer van het openbaar vervoer Het zal misschien even wennen zijn, de auto laten staan en de trein of de bus nemen. Toch zijn er veel voordelen aan het openbaar vervoer: Het is beter voor het milieu, je hebt geen file- of parkeerprobleem, je hebt ook geen stress onderweg en je kan rustig een boek lezen of wat rusten. Probeer het eens!Met deze heel handige routeplanner kan je je route bepalen vandeur tot deur.en dit met bus, tram of trein. Het vertrek- en eindpuntkunnen zowel een adres als een herkenningspunt zijn.Als je jouw personenwagen uit het verkeer haalt, kan je bij De Lijneen gratis Dina-abonnement aanvragen. Dina staat voor ‘DienstInruilen Nummerplaat voor Abonnement’. Het Dina-abonnement is12 maanden geldig, en kan 2 maal verlengd worden. Zo kan je tot3 jaar gratis rijden met bus en tram. Voor de momenten dat jetoch een auto nodig hebt, kan je autodelen. Strategie # 64 : Kies voor de fiets Het meest milieuvriendelijke vervoermiddel is zeker en vast de fiets. Voor korte ritten en ritten in de stad is de fiets een snel, flexibel en gezond alternatief voor gemotoriseerd verkeer. Fietsen gaat in het algemeen wel trager dan met de auto, maar de verplaatsing is wel gelijkmatiger; een fietsenfile is immers tot op heden nergens gespot! Het is bovendien veel ontspannender dan met de auto rijden. Voor mensen die fietsen net iets te vermoeiend vinden en niet 103
  • 104. bezweet ergens aan willen komen, is de elektrische fiets een goede oplossing. Hierbij bepaal jezelf hoeveel je wil trappen en hoeveel je de motor voor jou wil laten werken. De elektrische fiets is geruisloos, zeer zuinig en milieubewust en haalt een snelheid van 25 km/h. Vele mensen kiezen voor een auto omdat die handiger is om kinderen te transporteren en boodschappen mee te doen. Toch zijn er tegenwoordig verschillende handige hulpmiddelen op de markt die je aan je fiets kan bevestigen om kinderen of boodschappen te vervoeren. Voorbeelden hiervan zijn fietsmanden, fietstassen, kinderkarren, bagagefietskarren, bakfietsen,zelfs hondenfietskarren.... In sommige steden zoals Gent, Hasselt en Brussel kan je zelfs al fietsen huren. Ideaal is dan de combinatie openbaar vervoer waarna je dan de fiets kan nemen tot op de eindbestemming. Ook de NMBS verhuurt fietsen in 12 verhuurstations. Schrik van de regen en de kou? Kleed je goed aan en investeer in een regenbroek en een regenjas en je wordt niet nat! Vind je de fiets gevaarlijk?➢ zorg ervoor dat je fiets goed onderhouden is➢ draag passende veiligheidskledij (helm, fluojasje)➢ plaast eventueel een achteruitkijkspiegeltje➢ kies voor een vlotte en defensieve rijstijl waarmee je je plaats afdwingt op de weg➢ kies zorgvuldig je route en maak zoveel mogelijk gebruik van fietspaden 104
  • 105. Strategie # 65 : Kies voor je voetenLigt de bakker, de kinderopvang, de apotheek op wandelafstand?Ga dan eens te voet als je niet gehaast bent. Zelfs als het regent,neem je je paraplu en je zal zien dat je veel meer ontspannenterugkomt dan wanneer je met de wagen gaat.Net zoals fietsen is te voet gaan een socialere ervaring danafgesloten in de auto te zitten, je ziet mensen onderweg, eventueelbekenden die je anders zelden of nooit ziet. 105
  • 106. Op reis Het toerisme is één van de grootste industriën ter wereld en een heel vervuilende. Miljoenen tonnen CO2 worden de lucht in gepompt omdat wij vakantiegangers steeds verder en verder willen en vliegtuigreizen telkensgoedkoper worden. Ter plekke zorgt toerisme voor bergen afval, energie- en waterverbruik. Die stijgen naarmate de accommodatie luxueuzer is. Toerisme zorgt ook voor culturele en sociale uitbuiting. Duurzaam reizen heeft alles te maken met respect, niet alleen voor het milieu, maar ook voor de mensen ter plaatse, hun gebruiken, de natuur. Duurzaam reizen houdt in dat je zo reist dat zowel jij als de lokale bevolkinger de vruchten van plukt, dat de natuur niet wordt aangetast en het milieu niet wordt vervuild. Strategie # 66 : Laat een groen huis achter Als je je woning gedurende enkele dagen of weken onbewoond achterlaat, denk dan hieraan: Kijk vóór vertrek welke apparaten stand-by staan en schakel deze uit. Trek zoveel mogelijk stekkers uit het stopcontact. Wellicht wilt je ‘s avonds een lampje laten branden om het huis een bewoonde indruk te geven. Gebruik dan een tijdklok en liefst een spaarlamp. Zet de thermostaat laag of programmeer hem zo dat er niet meer verwarmd wordt. Zet in de winter de kamerthermostaat en thermostatische radiatorkranen op vorstvrij. 106
  • 107. De koelkast kan in de vakantie uit. Zet de deur van de koelkast opeen kier, tegen schimmels. Strategie # 67 : Oost best thuis best Alvorens je beslist waar je op vakantie gaat, zet even op een rijtje wat voor jou en eventueel voor je familieleden het belangrijkste is. Wat wil je zeker ervaren op je vakantie? Natuur, cultuur, rust, verwennerij, onthaasting, avontuur, …Aan de hand daarvan zal je zien of je wel werkelijk ver weg moet gaan om je goed te voelen. De groenste vakanties zijn de vakanties in eigen land, zeker als je met trein, bus of fiets kan gaan. België heeft talrijke prachtige plaatsen. Je zal je verwonderen over hoeveel interessante dingen er in je omgeving bestaan. Kom meer te weten over de mooiste plaatsen in Vlaanderen , Brussel en Wallonië! Strategie # 68 : Kies voor milieuvriendelijk vervoerJe maakt je reis klimaatvriendelijker door een bestemming te kiezendie bereikbaar is met bijvoorbeeld de reisbus, de trein of deslaaptrein.Neem je toch de auto, reis dan met meerdere mensen. Gebruikeen zuinige, goed onderhouden auto met de juiste bandenspanning.Rijd zoveel mogelijk via de autosnelweg, zo blijft je snelheidconstant. 107
  • 108. Pas eco-driving toe: je zal meer genieten van de reis als je hetrustig aan doet. Wie 100 rijdt in plaats van 120 spaart wel tot twintigprocent brandstof uit. Het voordeel van deze tragere ennatuurlijkere vorm van reizen is dat je werkelijk voelt dat je reist endat je het landschap langzaam ziet veranderen. Je zal met meerenthousiasme aankomen.Voor wie houdt van avontuurlijk reizen en tegelijkertijd ookbudgetvriendelijk én groener reizen, zijn Eurostop en liften tweemogelijkheden.Via Eurostop, de liftcentrale van Taxistop, kan je kostendelend liftennaar elke uithoek van Europa. Als chauffeur kan je een flink deelvan je reiskosten recupereren door je lege plaatsen bij Taxistop aante bieden. Voor de lifter is de liftcentrale een leuke en vooralgoedkope manier om overal in Europa te geraken.De echte avonturiers liften graag. Ze vinden het een kick om alliftend op een verre bestemming te geraken. Toch neem je betervolgende tips in achting:1. Lift van tankstation naar tankstation. Zo kan je makkelijker contact leggen om autobestuurders te overtuigen om je mee te nemen. Het is voor hen veel moeilijker om jou te weigeren als je het hen persoonlijk vraagt.2. Trek geen kort rokje aan. De kans is weliswaar groter dat je wordt opgepikt, maar dan wel door heren met foute bedoelingen.3. Een voorbijrazende autobestuurder ziet je soms te laat. Als je uit plastic een hele grote liftduim maakt en die omhoog steekt, val je veel meer op. Nog een truc om op te vallen: spring en zwaai met je armen in de lucht zodat je de aandacht trekt.4. Toon je rugzak. Zo zien bestuurders dat je geen zwerver bent die niet weet waar hij naartoe wil, maar een echte rugzaktoerist met een plan.5. Hier zie je per land welke plekjes goed zijn om te liften en 108
  • 109. welke niet. Je kan ook zelf plekjes aan de lijst toevoegen.6. Google Earth is een eenvoudige manier om vooraf goeie liftplaatsen te vinden. Je kan bv. inzoomen op een oprit van een autosnelweg en kijken of die een vluchtstrook heeft.Als je nog veiliger wil liften, kan je lid worden van myoto. Je zal eenliftkaart toegestuurd krijgen zodat bestuurders je gemakkelijkerzullen meenemen. Bij het instappen sms je de nummerplaat naarde myotocentrale. Je krijgt onmiddellijk bevestiging en zo weetmyoto exact wanneer en met wie je meerijdt.Als je toch kiest te vliegen, bereken dan de impact van je reis endoe iets om die impact te compenseren. Je kan kiezen voor eigenactie en je ecologische voetafdruk op verschillende anderemanieren verkleinen.Je kan ook kiezen voor een gemakkelijkere weg en dat is door tebetalen voor de uitstoot die je maakt. Zo kan je de uitstoot vanbroeikasgassen compenseren met investeringen in duurzameenergie of bosaanplant.Voor de impact van vliegtuigreizen en de compensatie ervan kan jeterecht bij CompenCO2. Per ton CO2-uitstoot betaal je 25 € aanCompenCO2. Na aftrek van 10% administratiekosten investeertCompenCO2 de rest (22,50 €/ton) in projecten in Afrika, Azië enLatijns-Amerika die uitstoot ter plekke verminderen, of vermijden datontwikkeling niet tot méér CO2-uitstoot leidt.Ondanks dit klimaatneutrale systeem is het beste systeem nogaltijd het systeem van het niet vliegen.Wat is de milieurekening van de auto, de trein en het vliegtuig? Opwww.ecopassenger.com kan je de CO2-uitstoot berekenen voorelke verplaatsing in Europa. De slotsom is duidelijk: de trein is zogoed als altijd de meest duurzame keuze. Ecopassenger is eeneenvoudig en gebruiksvriendelijk instrument om de CO2 -uitstoot, dereistijd en het energieverbruik te vergelijken van een verplaatsing inEuropa per trein, auto of vliegtuig, op basis van wetenschappelijkecriteria. 109
  • 110. Strategie # 69 : Kies voor een milieuvriendelijk verblijfKamperen is een aangename en tevens de milieuvriendelijkstevorm van reizen.Je kan kiezen tussen luxecampings tot eenvoudige campings, vaakgelegen temidden van natuurschoon. Denk eraan: hoe meer luxe,hoe hoger de milieu-impact.Voor de avonturiers: wildkamperen is in België verboden, maar nietshoudt je tegen om vriendelijk tegen een plaatselijke boer of eensympathieke bewoner te vragen of je een nacht in zijn wei ofachtertuin mag overnachten.In scandinavië kan wildkamperen wel. Daar geldt hetallemansrecht. Het is een soort afspraak die zegt dat je overalmag kamperen zolang je de natuur en de mensen respecteert.Kampeer nóg duurzamer door batterijen thuis te laten en zonne-opladers mee te nemen. Er is al een heel assortiment op de marktvan draagbare zonne-opladers of manuele opladers.Een huisje huren is ook vrij milieuvriendelijk omdat je je dan je etenlokaal kan kopen en bereiden. Bovendien bepaal je zelf hoeveelenergie en water je verbruikt. Nog milieuvriendelijker is een huisjehuren met een groen keurmerk. Neem eens een kijkje in de groenevakantiegids. Je vindt er bijna 1000 adressen van milieuvriendelijkebestemmingen over héél Europa!Ook als je voor een hotel kiest, kan je je milieu-impact verlagendoor een hotel te kiezen met een ambitieus milieubeleid. Een lijstvan zulke hotels vind je hier.Denk natuurlijk ook aan je eigen groene gewoontes die je thuis altoepast. Spaarzaam zijn met energie en water is de boodschap enlaat je handdoeken niet dagelijks wassen! 110
  • 111. Strategie # 70 : Heb eerbied voor de natuurZwemmen in zeeën, meren en rivieren heeft nauwelijks negatievegevolgen voor het milieu; dat geldt ook voor snorkelen en duiken.Ook wandelen, lopen en mountainbiken is milieuvriendelijk, zolangje op de paden en routes blijft.Slecht voor het milieu daarentegen is golfen, zeker in droge streken:golfbanen kosten veel ruimte en water en leveren veel vervuiling op.Ook gemotoriseerde vervoermiddelen (zoals jetski’s, quads encrossmotoren) vervuilen het milieu; ze veroorzaken lawaai enbroeikasgassen.Hou het proper. Laat je afval niet achter op het strand, in debergen, bossen enz. Gooi je afval in de vuilnisbak of neem hetmee. Als je met de boot vaart, giet het afvalwater dan niet zomaarin zee. Als je rookt, neem dan iets mee waar je je peuken in kanbewaren.Je kan een zakasbakje voor 1 euro kopen in het containerpark. Jevindt ook een exemplaar in de Casa ook voor 1 euro.Pluk geen bloemen, neem er een foto van; die verwelkt niet …Blijf tijdens wandelingen op de daartoe voorziene paden. Zo trap jede planten niet kapot of werk je erosie niet in de hand.Leef de regels na in de natuurparken zodat ze bewaard blijven:vaak zijn honden en gemotoriseerde voertuigen er niet toegelaten.Let op dat je geen brand veroorzaakt. Vaak duurt het jaren alvorensde begroeiing zich opnieuw heeft hersteld.Ga je duiken? Dan doe je er goed aan om het internationalecharter van de verantwoordelijke duiker te volgen. Raak deonderzeese fauna en flora niet aan. Draag korte zwemvliezen enwees voorzichtig bij het zwemmen om de koralen niet tebeschadigen. 111
  • 112. Koop souvenirs die lokaal gemaakt zijn. Zo profiteren lokalebewoners en organisaties mee van uw uitgaven. Vermijd souvenirsdie gemaakt zijn van wilde planten of dieren en beschermdesoorten. Let er bij slangen- en krokodillenleer op dat ze CITESgecertificeerd zijn. Strategie # 71 : Probeer eens iets nieuwsEen vrij nieuw concept is het concept van huizenruil. Je gaat gratisop vakantie, overal ter wereld. Voorwaarde is natuurlijk dat jij ookbereid bent jouw huis open te stellen aan de familie of aan depersoon in wiens huis je op vakantie gaat.Een andere manier van gratis en duurzaam te reizen iscouchsurfing. Dit online gastvrijheidsnetwerk heeft meer dan eenmiljoen leden. Op de site kan je zoeken naar gratis overnachtingenen culturele uitwisselingen met gastvrije mensen in de bestemmingdie je maar wenst. Dit is werkelijk een unieke ervaring om eenandere cultuur te leren kennen en op plaatsen te komen die je nooitzal vinden in reisgidsen.Neem deel aan een lokaal vrijwilligersproject. Velevrijwilligersprojecten bieden je de kans om op een goedkope enwaardevolle manier landen en mensen te leren kennen. Vaak moetje zelf ter plekke geraken en werk je dan samen met een groepmensen aan een sociaal of ecologisch project voor een bepaaldetermijn. Voorbeelden van organisaties die vrijwilligersprojectenorganiseren, zijn Wwoof, Via, bouwkampen,WEP en AFS.Wordt een eco-toerist. Door ecotoerisme leer je veel bij over demooiste natuurgebieden op aarde. Ecotoerisme ondersteunt debescherming van natuurgebieden of nationale parken ensensibiliseert zowel de lokale bevolking als de toerist voor hetbelang van natuurbescherming. Ecotoerisme streeft een evenwichtna tussen de belangen van natuur, de lokale bevolking en reiziger. 112
  • 113. Het aanbod van ecotrips is heel ruim. Informeer je!Beleef een inleefreis. Wil je een diepgaande en beklijvendeervaring opdoen van een andere cultuur? Dan zijn inleefreizen ietsvoor jou. Inleefreizen worden ook wel eens solidariteitsreizen ofervaringsreizen genoemd. De organisatoren zijn divers en hebbendoorgaans een sterke band met het ontwikkelingswerk of de Noord-Zuid problematiek. Logeren bij gastgezinnen, ontmoetingen met debevolking, bezoeken van sociale projecten zijn vaak vasteonderdelen van het programma. Omdat de boog niet altijdgespannen kan zijn, krijgen ook toeristische trekpleisters enigeaandacht. Er bestaan inleefreizen in diverse maten en gewichten.Ze hebben allen gemeen dat ze geen toeristische reizen zijn en eenengagement verwachten van de deelnemers. 113
  • 114. HOE ONTWIKKEL IK EEN NIEUWE GEWOONTE? “Men’s natures are alike; it is their habits that separate them.” ConfuciusOngeveer 45% van onze handelingen is gewoontegedrag. Dat isgoed want gewoonten kosten minder energie dan bewust gedrag.Je hoeft er niet bij na te denken of jezelf te motiveren. Op diemanier heeft de natuur er voor gezorgd dat je veel energie spaart.Gewoontes hebben dus vaak te maken met het feit dat we eenbepaald doel willen bereiken door middel van de kleinsteinspanning. Dit brengt echter mee dat er eveneens verscheideneniet wenselijke gewoontes ontstaan; gewoontes die nochvoordeel geven aan de persoon noch aan de omgeving.(bv. Eensigarettenpeuk in de natuur weggooien of het licht laten branden.)Het belangrijkste wat je nodig hebt om oude gewoontes af te lerenen nieuwe gewoontes te ontwikkelen , is je doorzettingsvermogen;je moet het écht willen.Je hebt dit eBook gekocht over duurzaam leven omdat je geeft omhet milieu en omdat je wellicht extra wil genieten van het geld dat jemaandelijks verdient. Indien je dus oprecht bent met jezelf, is diewil aanwezig om nieuwe gewoontes te ontwikkelen.Afhankelijk van jouw prioriteiten en gezinssituatie zullen sommigetips eenvoudig en andere wat moeilijker toe te passen zijn.Belangrijk is dat je met eenvoudige tips begint.Als je wilskracht verslapt om één of andere reden, vergroot dan jemotivatie en schrijf dan de specifieke redenen op waarom jebepaalde duurzame gewoontes wil ontwikkelen. Schrijf dan nietop: ik wil een beter milieu en daarenboven meer geld overhouden,maar wel. ik wil dat de kinderen in Kenya in de toekomst eenbetere toegang krijgen tot drinkbaar water en ik wil me graag ditjaar een verrassing geven met het geld dat ik bespaar door bewustwaterverbruik. Dat werkt motiverender! 114
  • 115. Stap 1: Bereken eerst jouw ecologische voetafdruk en stel eendoel.➢ Bereken je ecologische voetafdruk.➢ Hou je score goed bij.➢ Als je score hoger is dan 1,8 hectare, stel dan een doel, bv. volgend jaar wil ik mijn ecologische voetafdruk met een hele of eenhalve hectare verminderen en een even goed of zelfs beter leven leiden.Stap 2: Maak een top 5 van de meest eenvoudige dingen die jethuis kan doen.Deze hangen af van je persoonlijke situatie. Het kunnen eenmaligeacties zijn of gewoontes die je wil aan- of afleren.Let erop dat je doelen specifiek zijn en haalbaar!1) bv. Ik neem elke dag mijn drinkbus mee naar het werk.2) Ik neem maximum viermaal een bad per maand.3) Ik ga deze maand nog een spaardouchekop installeren.4)______________________________________________5)______________________________________________Stap 3: Schrijf hieronder beknopt de specifieke redenenwaarom je deze gewoontes wil leren. Welke voordelenverwacht je op lange termijn?1) bv. Ik wil de plastieken afvalberg mee helpen verkleinen envoorkomen dat er plastiek in onze voedselketen komt .2)____________________________________________________3)____________________________________________________4)____________________________________________________5)____________________________________________________ 115
  • 116. Stap 4: Plaats, indien nodig, post-its duidelijk zichtbaar in deruimte van je huis waar je de duurzame gewoonte wilontwikkelen.Als je wil beginnen met kortere douches te nemen en minderdouchegel te gebruiken dan schrijf je, indien nodig, die doelen opeen post-it en plak je dit op de spiegel (beste plaats!) of op op debinnenkant van de deur.Je kan ook een ander geheugensteuntje gebruiken. Zo zal je ertelkens aan herinnerd worden op een ongedwongen manier. Alsje telkens onnodig het licht aandoet in de hal, puur uit gewoonte, ofde televisie op stand-by zet, plak dan een post-it naast of op deschakelaar. Op deze manier zal de oude gewoonte heel snelveranderen zonder het gevoel dat je moet inboeten. Je hebtsimpelweg een nieuwe gewoonte aangeleerd.Belangrijk! Observeer jezelf. Wordt je bewust van je handelingenen de gevolgen.Stap 5: Hou dit drie weken vol.Volgens onderzoek moet je nieuw gedrag zeker 21 dagenvolhouden om er een gewoonte van te maken. Als je het moeilijkvindt om het zo lang vol te houden, verbeter dan je motivatie:➢ Beloon jezelf eenmaal je gedrag een gewoonte is geworden.➢ Denk eens terug aan de redenen die je hebt opgeschreven om de nieuwe gewoonte aan te leren.➢ Voel je goed bij elke verbetering en elk succesje, ongeacht hoe klein. Vertel het aan anderen en ontvang enthousiaste reacties. Anderen zullen zo ook van jou leren.➢ Maak de gewoonte onderdeel van je identiteit. Denk bijvoorbeeld: “ik probeer te doen wat goed is” en denk zo over jezelf. 116
  • 117. Stap 6: Selecteer nieuwe gewoontes die je wil aanleren.Kan je je lijstje niet helemaal schrappen na drie weken? Geenprobleem. Vul je lijstje aan totdat je terug aan vijf zit en begin terugvoor een periode van drie weken. Beloon je voor je successen!Is het wel gelukt? Proficiat! Je bent nu overtuigd dat gewoontes vrijsnel kunnen veranderd worden en dit geeft je zelfvertrouwen. Jebent goed aan het sparen en het milieu en de natuur lachen je toe.Maak een nieuwe top vijf lijst en doe zo verder!Vertel anderen over je leerproces. Zo ben je zelf meergemotiveerd en kan je de anderen proberen te overtuigen.Daag ze uit! Maak een lijstje van 5 aan te leren gewoontes voorjou en een vriend(in) of familielid. Kom drie weken later samen envergelijk! Als je allebei de 5 gewoontes hebt geleerd, gun jullie zelfdan een beloning en vier het samen.Belangrijk! Je hebt je pas een nieuwe gewoonte eigen gemaaktwanneer je die uitvoert zonder er bij na te denken. Zolang je ermoet bij nadenken bestaat het risico dat je terug naar de oudegewoonte grijpt.Stap 7 : Bereken na een jaar opnieuw je ecologischevoetafdruk en vergelijk!Kijk of je je doel gehaald hebt en beloon jezelf en eventueel jegezinsleden voor elke vooruitgang! 117
  • 118. 118
  • 119. 119
  • 120. 120
  • 121. GA VOOR DUURZAAM OP HET WERK Op het werk laten mensen wel eens hun principes vallen. Waarombesparen? We hoeven de energierekening toch niet te betalen. Laat je niet verleiden tot dit gedrag! Het is net hier waar je veel mensen kan beïnvloeden! Strategie # 1 : Check je kantoormateriaal Duurzamer werken begint al met het kantoormateriaal dat je op je bureau hebt liggen. Zelfs de keuze van balpen heeft een impact op het milieu. Wegwerppennen uit plastic en andere niet-recycleerbare materialen zijn niet milieuvriendelijk. Kies dus een milieuvriendelijke balpen. Dit kan een hervulbare balpen zijn of een balpen gemaakt uit recyclagemateriaal of bio-afbreekbaar materiaal. Zelfs de bekende bic heeft al een gerecycleerd exemplaar. Ook ander kantoormaterialen als stiften, mappen, rekenmachines, correctiemiddelen zijn verkrijgbaar in een milieuvriendelijke versie. Uitgebreidere informatie vind je hier. Check it out! Strategie # 2 : Gebruik een herbruikbare drinkbus Door een herbruikbare drinkfles te gebruiken dring je het gebruik van plastic flessen drastisch terug. Weet dat wereldwijd elke dag miljoenen plastic flessen als afval in ons milieu belanden. Slechts 15% daarvan wordt weer gerecycleerd. Voor de resterende 85% duurt het minimaal 1000 jaar voordat ze afgebroken zijn. Elke dag dat je dus de drinkbus gebruikt, lever je actief een positieve bijdrage aan het leefmilieu. 121
  • 122. Waarom zou je nóg voor een drinkbus kiezen?✔ Je kan er in doen wat je wil. (Vruchtensap, kraantjeswater, thee, melk, frisdrank)✔ ze zijn goedkoop. (al vanaf 2 euro)✔ De meeste zijn onbreekbaar, tenzij je een één kiest met thermische isolatie.✔ Ze zijn gemakkelijk afwasbaar.✔ Ze zijn zéér duurzaam.✔ Ze zijn verkrijgbaar in verschillende modellen en inhoudsmaten.✔ Ze zijn recycleerbaar.✔ Je bespaart door niet dagelijks een nieuwe brik of plastic flesje mee te nemen.Overtuigd? Je kan zowel voordelige als trendy modellen onlinebestellen. Natuurlijk zijn ze ook te verkrijgen in verschillendewinkels, waaronder kampeerwinkels, American Stock winkels,supermarkten en sportwinkels. 122
  • 123. Strategie # 3: Eet gezond!Wat gezond is voor je lichaam, is ook gezond voor de natuur.Weinig vlees en veel seizoensgebonden groenten en fruit eten is deboodschap!Maak zelf je gezonde lunch en neem die mee in een brooddoos ofeen plastic bewaardoos. Koop liever geen individueel verpaktekoekjes of snacks, maar een grote verpakking en stop een portie ineen herbruikbaar bewaardoosje.Lobby voor een vegetarische maaltijd in de kantine! Strategie # 4 : Drink een tasje eerlijke koffieHoewel we allen weten dat koffie niet gezond is voor ons lichaam,drinken we maar al te graag enkele kopjes per dag om onszelf testimuleren en wakker te houden. Voordat je je laat verleiden,probeer ook eens de gezondere, alternatieven die je eveneens eenboost geven zoals muntthee of verse vruchtensap.Als je zin hebt in een tasje koffie, kies dan voor koffie met hetfairtrade Max Havelaar-keurmerk voor eerlijke handel, zo geniet deproducent in het Zuiden van betere handelsvoorwaarden en eencorrecte prijs voor zijn koffiebonen. Iedereen heeft recht op eencorrect loon. Iedereen woont en werkt graag in menswaardigeomstandigheden. Dáárover gaat Fairtrade. Het is geenliefdadigheid, maar simpelweg een faire afspraak opwereldschaal. 123
  • 124. Strategie # 5 : Gebruik zo weinig mogelijk papierPapier maken vergt immens veel energie en zorgt voor heel watlucht- en waterverontreiniging. Bekijk dus eerst of je documenten ofmails niet elektronisch kan bewaren en organiseren. Als je daargeen ervaring mee hebt, vraag dan wat hulp. Als je toch iets moetprinten, probeer het dan zoveel mogelijk recto verso en eventueelverkleind uit te printen of te kopiëren. Als je bijvoorbeeld 20kopieën van een document van 50 bladzijden enkelzijdig uitprint hebje hier 1000 vellen voor nodig. Als je het dubbelzijdig én verkleindprint slechts 250!Gebruik gerecycleerd papier. De laatste jaren is de kwaliteit vanrecyclagepapier enorm gestegen. Je hebt ze in verschillendewitwaardes. Er zijn zelfs al gladde exemplaren voorhanden. Hetmaken van recyclagepapier vergt 6 keer minder water en 4 keerminder energie dan het produceren van nieuw papier. De moeitedus!Gebruik het prikbord of het personeelsblad voor mededelingen.Niet iedereen hoeft elke nota op papier te ontvangen.Nog een truc is een lege doos onder je bureau plaatsen om het halfbeprint papier te recycleren. Die kan je dan ledigen in eenverzamelplaats dicht bij de printers waardoor de papieren een nieuwleven kunnen krijgen.Als je toch nieuw papier wil gebruiken, kan je kiezen voor papiermet het FSC label. Dit label garandeert je papier afkomstig vanduurzaam en verantwoord bosbeheer. Veelgestelde vragen overpapier en papierwaren vind je hier. 124
  • 125. Strategie # 6 : Typ met EcofontAls je toch beslist iets te printen kan je het milieuvriendelijkelettertype Ecofont gebruiken.. Met dit lettertype bespaar je 20% inkt.Het is er voor PC en Mac.Op een lettergrote van 10 tot 12 zie je de witte bolletjes niet, deletter lijkt iets lichter, maar blijft perfect leesbaar.Download gratis het ecofont . Kopieer en plak vervolgens hetlettertype (een ttf bestand) in de "Fonts" map, die je ziet wanneer jein de Verkenner de Windowsmap opent.Met ecofont professional heb je een slimme software voor dekantooromgeving. Met deze upgrade kan je wel blijven werken in jehuisstijllettertype en print je met een simpele muisklik de ecovariantaf. Strategie # 7 : Let op het lichtIn een kantoorgebouw is voor de verlichting wel drie keer zoveelenergie nodig als voor de verwarming.Wat je kan doen is werken met kleine lichtpunten op je bureau.Schakel ook het licht uit na het werk én wanneer je een lokaalverlaat.Wie een dimmer heeft, doet er goed aan de lamp minder fel tezetten.Je kan ook uittesten of je niet genoeg hebt aan gewoon daglicht,door je bureau te draaien of dichter bij het raam te schuiven. 125
  • 126. Strategie # 7 : Let op het waterGebruik niet meer water dan nodig is om je handen te wassen enlaat het niet onnodig stromen. Op het toilet help je het milieu danweer een handje door - indien mogelijk - voor een kleine spoelbeurtte kiezen.Weet dat dit zuiver drinkwater is wat je gebruikt...een kostbaargoedje! Strategie # 8 : Slaap computertje slaapGeef fe computer wat rust op momenten dat je er niet achter zit. Gebruikde power management-functie van je computer om je computer zo afte stellen dat hij automatisch in stand-by gaat als je even weg bent..In elke computer is de power management-functie aanwezig. Op de sitevan de Climate Savers Computing Initiative kan je een eenvoudigehandleiding raadplegen voor het optimaliseren van het energiebeheervan jouw computer. Je vindt er nog 9 andere tips voor eenenergiezuinigere computer.Schakel je computer uit wanneer je s avonds naar huis gaat. Denker ook aan dat je computer nog energie verbruikt als hij hetstopcontact zit. Daarom kan je best een stekkerdoos met een aan-en uit-knop installeren of de stekker uit het stopcontact trekken.Het Climate Savers Computing Initiative wil tegen eind 2010 hetcomputerverbruik met 50% naar beneden hebben gehaald. Ze komtvoor de dag met een resem zeer interessante energiebesparendetips. Neem mee deel aan het project! 126
  • 127. Strategie # 9 : Probeer met een graadje minderAls je een gemakkelijke pull of sweater aantrekt kan de thermostaatgerust één tot enkele graadjes lager. Per graad lager spaar je 7 %energie. Ga eens na met je collegas wat een aangenametemperatuur is voor iedereen. Met een iets lagere temperatuur kanje je ook beter concentreren.Het gebeurt ook dat radiatoren verborgen zijn achter een kast of eenbureau. Dat verlaagt het rendement. Verplaats deze meubels en jezal het verschil voelen. Strategie # 10 : Kies voor een gezonde werkruimte!Voel je je niet lekker als je van je werk komt? Voel je je moe? Hebje een droge keel? Zeer waarschijnlijk heeft dit te maken met depovere luchtkwaliteit van je werkruimte. Doe hier iets aan, voor hetmilieu en voor je eigen gezondheid!.Eerst en vooral is het belangrijk de kantoorruimte dagelijks goedverluchten.Een ander handig weetje is dat planten fungeren als natuurlijkeluchtfilters.. Verschillende planten hebben het vermogen omchemische stoffen op te nemen via de poriën aan de onderkant vanhun bladeren. Bacteriën die zich rond de wortels bevinden, werkenvervolgens mee aan het afbreken van schadelijke stoffen en hetomzetten ervan tot voedingsstoffen voor de plant, waardoor weuiteindelijk schone lucht kunnen inademen.Voorbeelden zijn de Ficus Alii en de Aloe Vera. Deze nemenformaldehydes op uit de lucht. Dit zijn chemische stoffen die 127
  • 128. aanwezig zijn in lijmen, gordijnen, vezelplaten, papier,bouwmaterialen enz.. Deze planten filteren dus zo de lucht van jewerkruimte. Andere werkzame planten zijn de Goudpalm, deRubberplant, de Vaantjesplant en de Krulvaren.Onderzoek toont ons bovendien aan dat mensen het extra portiezuurstof van planten als fris ervaren. Meer nog, wetenschappelijkonderzoek onderschrijft dat groen ons psychisch sterker maakt.Mensen met een plant op het bureau, kunnen zich beterconcentreren en zijn daardoor productiever, ze ervaren ook minderstress en worden creatief meer gestimuleerd.”Koop dus een plant voor jezelf en doe er eentje kado! Strategie # 11 : Ga duurzaam naar je werkNeem je jezelf elke lente weer voor om s ochtends je auto eens telaten staan en met de fiets naar het werk te rijden? Wel, dit is nietalleen goed voor je gezondheid en je portemonnee, maar ook voorhet millieu.Of ben je niet echt het sportieve type, maar wil je toch je steentjebijdragen aan een groenere omgeving? Dan kan je opteren voorhet openbaar vervoer of voor carpoolen.Met de fiets naar het werkAls je niet te ver van je werk woont is de fiets een perfect alternatiefvoor de wagen, zeker als het mooi weer is. Bovendien kost het je(bijna) niets en geven sommige werkgevers je er nog eenfietsvergoeding bovenop.Openbaar vervoerHet is niet voor iedereen een handig alternatief, maar als je werkmakkelijk bereikbaar is met de trein, biedt het openbaar vervoer jeverschillende voordelen. Het is minder milieuvervuilend, je hebtgeen file- of parkeerprobleem en dus ook geen stress onderweg en 128
  • 129. je kan rustig een boek lezen of wat rusten. Probeer het eens!Nog een voordeel: je werkgever betaalt een stuk van jeverplaatsingskosten terug. Bereken hoeveel je krijgt terugbetaald.Moet je nog een eindje gaan als je afstapt? Kijk eens of devouwfiets je ligt. Tegenwoordig zijn ze relatief klein, licht, eenvoudigte (de)monteren en ze rijden geweldig!CarpoolenAls je s morgens op de baan eens een kijkje neemt, zal je zien datde meeste autos slechts één passagier (de chauffeur) hebben. Ishet geen gek idee wetende dat vele van deze passagiers dagelijksdezelfde richting uit gaan?Een oplossing hiervoor is autos carpoolen, er is immers plaats voormeerdere personen in een auto! Carpoolen is het afspreken op eenbepaalde plaats om vervolgens met één auto naar het werk terijden. Carpoolen heeft verschillende voordelen: ✔ Je hoeft niet altijd alleen aan te schuiven in de file. ✔ Je kan mensen beter leren kennen. ✔ Het kan fiscaal interessant zijn. ✔ Je hoeft niet altijd zelf te rijden. Zo heb je s morgens nog wat extra tijd om eventueel wat dossiers door te nemen of de krant te lezen. ✔ Je beperkt je reiskosten. Bereken hoeveel geld je kan besparen. ✔ Je spaart het milieu.Neem even de tijd om wat meer te lezen over carpoolen. Je zal ziendat er nog meer voordelen zijn. Fiscaliteit en verzekeringen,carpooltips, praktische informatie...het komt hier allemaal aan bod.En last but not least, schrijf je in op carpoolplaza! 129
  • 130. ThuiswerkenMisschien kan je met je werkgever afspreken dat je één dag perweek thuiswerkt. Niet alle werkgevers staan thuiswerken toe, maarhet is wel een ideale manier om tijd en geld te besparen. Als je langonderweg bent naar je werk en regelmatig tijd verliest in de file, kanhet systeem een voordeel zijn voor jou en je werkgever. Lees meerover thuiswerken.Eco-drivingKan je niet anders dan met de wagen naar het werk te rijden, doedan aan eco-driving. Dat is een moderne, ecologisch verantwoordemanier van autorijden waarbij je minder brandstof verbruikt en jeCO2 uitstoot en andere emissies beperkt. Het komt erop aan snelgenoeg naar een hogere versnelling te schakelen, zoveel mogelijkeen constante snelheid aan te houden en niet bruusk te remmenmaar je in plaats daarvan zachtjes te laten uitbollen. Op die manierrijd je niet alleen groener, maar ook voorzichtiger. Lees meer in derubriek eco-driving.Organiseer vergaderingen via tele- of videoconferentie.Verplaatsingen kunnen duur zijn en tijdrovend. Met eenvideoconferentie kan je een echte vergadering organiseren metverschillende sprekers die zich op tientallen, honderden of zelfsduizenden kilometer afstand bevinden.Je kan met elkaar spreken, van gedachten wisselen, elkaar zien,voorwerpen bekijken, een cursus volgen, een project beheren,samen werken aan een document terwijl je steeds audiovisueelcontact met elkaar houdt. Kortom, het werkt efficiënter dan dat jemisschien wel denkt.Stel het eens voor in een vergadering! Er zijn tegenwoordig velevideoconferentiepaketten van uitstekende kwaliteit op de markt. 130
  • 131. Strategie # 12 : Praat erover met je collegasMotiveer je collegas om groener te worden op het werk en wisselsamen tips uit.Je kan zels een vergadering plannen. Probeer hier uit te leggenwaarom energiebesparende maatregelen nodig zijn en dat ze geldbesparen. Elke baas zal hier wel oor naar hebben en je zal eengoede indruk maken! 131
  • 132. 132
  • 133. 133
  • 134. GA VOOR DUURZAAM KINDEREN ! Beste jongens en meisjes,Weten jullie ook dat er op dit moment heel veel milieuproblemen zijn die onze aarde bedreigen? Steeds meer planten en dieren zijn met uitsterven bedreigd. Bossen worden één voor één met de grond gelijk gemaakt . Rivieren en oceanen raken meer en meer vervuild. Wisten jullie dat er door deze milieuproblemen jaarlijks vele mensen sterven? Laten we de wereld verbeteren... Wij allemaal: de grote mensen én de kinderen! Laten we samen in gang schieten! We kunnen er samen voor zorgen dat we allemaal van een schoner milieu kunnen genieten en dat de mensen in de arme landen een beter leven hebben. Jullie ook kunnen het milieu en de aarde een handje helpen. 134
  • 135. Doen jullie ook mee? Tip # 1 : Gebruik een drinkbus tijdens de speeltijd!Als we allemaal een drinkbus mee naar de school nemen, zullen weveel minder afval maken! En het heeft nog voordelen:• je kan er meer drank indoen dan in een blikje of een brikje.• Je kan er in doen waar je die dag zin in hebt! Zelfgemaakte limonade, water, melk, thee, fruitsap,...Hier vind je een heel grote keuze aan drinkbussenGa maar eens kijken! Tip # 2 : Gebruik een brooddoos voor je boterhammen!In heel veel scholen hebben alle kinderen al een brooddoos en eendrinkbus. In jouw school ook? Een brooddoos is heel goed omdat jeop die manier veel minder afval (aluminiumfolie en plastic folie) 135
  • 136. achterlaat in de school en op de aarde!Wist je dat boterhammen even vers blijven in een brooddoos?Bovendien loop je niet het risico s middags een platgedrukte lunch temoeten opeten . Je weet wel wat ik bedoel, een boterham met kaasen choco. :-) Vraag dus aan je mama een mooie brooddoos die jegraag mee naar school neemt en eet smakelijk! Tip # 3 : Speel leuke Eco-spelletjes op je computer!Onderaan heb ik voor jou een link gezet van een leuke website.Die toont een lijst met verschillende toffe spelletjes die je op hetinternet kan spelen en waar je heel veel kan van leren!Als je er niet goed aan uit kan, vraag dan even hulp en je bentvertrokken!Ga maar eens neuzen en kijk met welk spelletje je wil beginnen! Klikhier! Tip # 4 : Speel het Ecologica spel!Heb je zin om op een leuke manier meer te weten te komen over demilieuproblematiek? Speel dan met je familie of vriendjes hetEcologica spel. Meer info vind je hier. 136
  • 137. Tip # 5 : Eet fruit op school!Neem als tussendoortje een lekker, rijp stuk fruit mee. Het is ook nogeens gezond en je wordt er opgewekt van! Tip # 6 : Speel met gifvrij speelgoed!Je kan het misschien niet geloven maar heel veel speelgoedwaarmee je speelt, bevatten chemische stoffen die niet goed zijn voorje gezondheid. Je kan dit niet weten want het staat niet op het etiketgeschreven. Vraag aan de mensen wanneer ze voor jou speelgoedkopen, dat ze milieuvriendelijk speelgoed kopen. Dat speelgoedbevat geen schadelijke stoffen! 137
  • 138. Tip # 10 : Zoek zelf ideeën om de natuur te helpen! Wil je composteren op school,...Vertel je idee door aan je ouders, aan je leraar of aan je vrienden. Misschien zal jouw idee wel tot leven komen! Tip # 7 : Gebruik je fantasie voor je volgend verjaardagsfeestje! Ga eens met je vriendjes.... naar een kinderboerderij: je kan vele dieren van dichtbij zien en aanraken: ponys, schapen, geiten, konijnen, kippen, ganzen, eenden, varkens, ezels,... Je kan spelen en ravotten tussen de dieren. Je kan ze eten geven, misschien eens op een ezel of een pony zitten.... Amuseer je! naar het bos en doe een speurtocht! Vraag aan je mama of papa of ze een speurtocht organiseren in een bos in de buurt! naar het bos en bouw een kamp! Tip # 8 : Sluit je aan bij een jeugdbeweging! 138
  • 139. Jeugdverenigingen spelen veel in bossen of natuurgebieden. Wat iser leuker dan een spannend bosspel, een sluipspel in de duinen ofeen grachtentocht in een nat natuurgebied? Bovendien maak je eenheleboel nieuwe vrienden! Als je zin hebt, kijk dan of er in jegemeente een jeugdbeweging is en vraag het aan mama en papa! Tip # 9 : Speel het Grabbelbox-spel met de familie!In het eBook Ga Voor Duurzaam (boven) staan heel veel tips overhoe je in je eigen huis en zelfs in je iegen kamer het milieu kanhelpen. Als je zin hebt kan je die tips ook lezen. Ik raad het je aan!Dan ben je echt een kenner! Wat je ook kan doen is aan je mama ofpapa vragen of ze je een stukje willen voorlezen!En nog beter...speel het Grabbelboxspel ! Dit is een spel dat jesamen speelt met heel het gezin!Hoe maken? Schrijf enkele GaVoorDuurzaam-tips (zie boven) oplosse stukjes papier. Vouw ze toe en steek ze allemaal in eenzelfgemaakte originele, grabbelbox. Misschien kan iemand jedaarmee helpen!De spelregels: Ieder familielid trekt om de beurt een tip. Als de tipniet van toepassing is op degene die het papiertje heeft getrokken,vouwt die het terug toe en trekt die een ander briefje. Zo kan iederbv. drie briefjes trekken. Er wordt opgeschreven wie welke tips gaatproberen toe te passen.Na een afgesproken tijd ga je samenzitten met het gezin en kijk jehoe iedereen het gedaan heeft. Degene die de ecotips het besteheeft gevolgd, is de winnaar! Je mag mekaar in het oog houden.Denk eraan, het is een spel, het moet leuk blijven! Daag je mama,papa, broers en zussen uit! 139
  • 140. Succes!!! 140
  • 141. 141
  • 142. 142
  • 143. RECEPTENBOEKJERecept # 1: Kruidenshampoo Wat heb je nodig? 500 ml water 50 g geraspte zeep (marseillezeep of andere neutrale zeep) 2 el alcohol (minstens 40° bv. rum of vodka) 4 el kruiden (tijm, goudsbloem, kamille, lavendel, citroenmelisse, brandnetel, pepermunt, vlierbloesem, rozemarijn, ...) enkele druppels etherische olie ( bv. Lavendel) indien gewenst zeef fles Hoe maak je het? ➢ Breng het water met de kruiden(mengeling) aan de kook. ➢ Laat 10 minuten zachtjes koken. ➢ Neem de pan van het vuur en laat het mengsel vervolgens nog 20 minuten trekken. ➢ Giet de vloeistof door een fijne zeef. ➢ Giet het kruidenaftreksel over de geraspte zeep. ➢ Breng dit zachtjes aan de kok, terwijl je voortdurend roert. Doe dit tot het nieuwe mengsel helder wordt. ➢ Voeg de alcohol toe en eventueel de etherische olie en meng goed. ➢ Giet in een fles 143
  • 144. Recept # 2: Stimulerende haarlotion Wat heb je nodig? 1 deel van één van de volgende kruiden: peper, brandnetel, tijm, rozemarijn, kruidnagel, gember en peterselie) of een mengeling. 3 delen alcohol 250 ml water zeef fles Hoe maak je het? ➢ Meng de kruiden met de alcohol en doe dit in een gesloten, glazen pot. ➢ Laat de pot twee weken (in de zon) trekken. ➢ Zeef de kruiden uit het alcoholmengsel. ➢ Gebruik 3 tl van dit mengsel op 250 ml water. ➢ Giet in een fles. 144
  • 145. Recept # 3: DeoderantWat heb je nodig? 1/3e kopje ciderazijn of appelazijn 1/3e kopje water 3 el van je favoriete gedroogde kruiden en/of bloemblaadjes (bv. Rozemarijn, lavendel, munt, kamille,, rozenblaadjes, viooltjes,...) 1/3e kopje rozenwater (te verkrijgen bij de apotheek) sprayflesje of ander goed sluitbaar flesje trechter zeefHoe maak je het?➢ Breng de azijn en het water net niet aan de kook.➢ Doe de kruiden/bloemen in een bokaal en giet het het mengsel van water en azijn erover.➢ Dek af met een deksel en laat ongeveer 20 minuten trekken.➢ Zeef de vloeistof en giet deze met gebruik van een trechter in een bewaarflesje.➢ Giet nu het rozenwater erbij.➢ Schudt goed en bewaar ze op een donkere plaats. 145
  • 146. Recept # 4: HandlotionWat heb je nodig? 2/3 e kopje rozenwater 1/3 e kopje glycerine ( te verkrijgen bij de apotheek) potjeHoe maak je het?➢ Meng goed en doe het in een gesteriliseerd potje dat goed gesloten kan worden.➢ Masseer regelmatig je handen ermee in. 146
  • 147. Recept # 5: TandpastaWat heb je nodig? De geraspte schil van een bio-citroen (alleen het gele deel) een handvol gedroogde kruiden naar keuze bv. munt, salie, eucalyptus, lavendel, kaneel, kruidnagel,... 10 g zout glycerine water eventueel een zoetstof zoals gedroogde stevia, zoethout, of zoetmiddel op basis van de chicoreiwortel (te verkrijgen in de bio-of natuurwinkel) bewaarpotje met dekselHoe maak je het?➢ Laat de geraspte schil van de citroen een nacht drogen.➢ Hak de droge kruiden fijn of verkruimel ze.➢ Meng de kruiden, het zout, het raspsel en de zoetstof.➢ Voeg glycerine en water toe tot dat je de consistentie van een tandpasta.➢ Bewaar de pasta in een gesloten potje. 147
  • 148. Recept 6: WasmiddelWat heb je nodig? 5 liter water 1 kopje sodakristallen (te verkrijgen bij de drogist) 1 ½ el geraspte groene zeep (te verkrijgen bij de drogist) ½ el Marseille zeepvlokken (te verkrijgen bij de drogist) enkele flessen emmer trechterHoe maak je het?➢ Breng het water aan de kook.➢ Giet het in een emmer en voeg vervolgens de soda toe.➢ Voeg de groene zeep en de zeepvlokken.➢ Roer goed om.➢ Laat twaalf uur staan, roer regelmatig.➢ Giet het wasmiddel in flessen met behulp van een trechter. 148
  • 149. Recept # 7: AllesreinigerAllesreiniger 1: Wat heb je nodig? 1 deel azijn 1 deel water sproeiflesMaak een mengsel en giet het in de sproeifles of plantenspray.Allesreiniger 2: Wat heb je nodig? groene zeep waterMaak op het moment zelf een mengsel en klaar. 149
  • 150. Recept # 8: AfwasmiddelWat heb je nodig? 2 kopjes heet water ¼ kopje (marseille) zeepvlokken ¼ kopje glycerine ½ tl etherische olie (citroen, sinaasappel,...) trechter lege afwasmiddelflesHoe maak je het?➢ Meng de zeep met het water in een pan.➢ Zet dit op een laag vuur en roer tot alle vlokken opgelost zijn.➢ Laat afkoelen tot het lauw is.➢ Voeg de glycerine en de olie toe, meng en laat afkoelen.➢ Roer met een vork de gel om.➢ Giet met behulp van een trechter in een lege afwasmiddelfles. 150
  • 151. Recept # 9: WasverzachterWat heb je nodig? Witte keukenazijnHoe gebruiken?Giet bij elke wasbeurt een klein scheutje azijn in het wasverzachtersbakje.Je was is even zacht en het is bovendien goed voor de kleuren van jekleren én de wasmachine. 151
  • 152. Recept 10: SchoenpoetsmiddelWat heb je nodig? 1 deel citroensap 2 delen olijfolie zachte doekHoe maak je het? ➢ Meng het citroensap met de olijfolie. ➢ Breng enkele druppels van het mengsel op je schoenen aan. ➢ Smeer de druppels uit. ➢ Laat enkele minuten intrekken. ➢ Veeg je schoenen schoon met een zachte doek. 152
  • 153. Geraadpleegde bronnen Boeken • Steven Vromman, Low Impact Man, Van Halewyck, Leuven, 2008 • Liz Barclay, Michael Grosvenor, Groen leven voor Dummies, Pearson educatio Benelux, Amsterdam, 2008 EBooks • Erin Carter, GoGreenBeRich!, USA, 2008 • Diane Stech, KeepingMyEarthGreen, USA, 2007 Informatieve websites • http://www.rijkerleven.com • http://www.milieukoopwijzer.be • http://www.waterloketvlaanderen.be • http://www.brico.be • http://www.langemark-poelkapelle.be • http://www.milieuadvieswinkel.be • http://www.natuurforum.be • http://www.milieukoopwijzer.be • http://www.detuingids.be • http://www.svw.be • http://www.ecowerf.be 153
  • 154. • http://www.ivago.be• http://www.ovam.be• http://www.ivago.be• http://www.tuinadvies.be• http://www.milieucentraal.nl• http://eigenwijzetuin.be• https://portal.health.fgov.be• http://www.tuingrond.be• http://www.wwf.be• http://www.regenton.net• http://www.ecovijver.be• http://www2.vlaanderen.be• http://www.cosmeticsdatabase.com• http://mediatheek.vlaamsbrabant.be• http://www.vibe.be• http://www.bewustverbruiken.org• http://www.cosmeticagids.nl• http://www.millenniumreiziger.be• http://www.compenco2.be• http://www.taxistop.be• http://www.groenesleutel.be• http://www.cites.org• http://www.campersite.nl• http://www.hln.be• http://www.test-aankoop.be• http://www.brand-aid.info• http://www.soeco.nl• http://www.allesduurzaam.nl• http://www.wwf.be• http://www.vegetarisme.be 154
  • 155. • http://www.milieucentraal.nl• http://www.ecover.be• http://www.llink.nl• http://www.rommelbelg.be• http://www.netwerkvlaanderen.be• http://pp.eurostat.ec.europa.eu• http://www.belgium.be• http://www.europa-nu.nl• http://www.robinsonlist.be• http://shop.wattcher.nl• http://nl.wikipedia.org• http://www.youvegotthepower.be• http://www.bespaarbazaar.nl• http://www.verbouwwijzer.nl• http://www.milieuadvieswinkel.be• http://www.fruit-op-school.be• http://www.duurzaamnieuws.nl• http://www.test-aankoop.be• http://www.vmm.be• http://www.waterinnood.be• http://www.easyhomemaderecipes.com• http://www.watervoedselafdruk.be• http://www.allattare.nl• http://www.shikake.nl• http://www.wasnoten.be• http://www.wastips.be• http://www.binnenlucht.be• http://www.bankgeheimen.be• http://www.youtube.com• http://users.telenet.be/reclamefoldersonline 155
  • 156. • http://www.1207.be• http://www.ecofont.nl• http://www.fostplus.be• http://www.energiebespaarshop.be• http://www.elektrostress.org• http://www.blackle.be• http://www.energievreters.be• http://www.topten.be• http://www.wattcher.nl• http://www.kudzu.be• http://www.deredactie.be• http://www.supergroenekalender.be• http://www.marechal.be• http://www.energiesubsidiewijzer.nl• http://www.twinergy.be• http://www.jolena.be• http://www.cocodrilo.be• http://www.recyclethis.co.uk• http://www.brocantebelgium.be• http://www.ecoconso.be• http://www.leerlingenkaart.be• http://www.biodichtbijhuis.be• http://www.fairtrade.be• http://www.tweedehandskledingwinkels.be• http://www.kringloop.net• http://www.gezinsbond.be• http://www.ello-mobile.be• http://www.vanharte.nl• http://www.knalfuif.be• http://www.speurtochten.nl 156
  • 157. • http://www.blijebloemen.be• http://restaurantgids.vegatopia.com• http://www.eco-logisch.nl• http://www.eco-logisch.be• http://www.greenbazaar.be• http://blessure-aanwijzer.nl• http://www.giantpt.com• http://www.clubcardiosport.com• http://www.watt-rotterdam.nl• http://www.bondbeterleefmilieu.be• http://www.cambio.be• http://reisinfo.slimweg.be/reisinfo• http://www.fietskarinfo.be• http://www.bruxelles.irisnet.be• http://www.vlaanderen-vakantieland.be• http://www.wallonie-tourisme.be• http://www.ublad.uu.nl• http://www.myoto.be• http://books.google.be• http://www.groenesleutel.be• http://www.idm.be• http://www.longitude181.com• http://www.cites.org• http://nl.minitea.be• http://www.couchsurfing.org• http://www.wwoof.org• http://www.viavzw.be• http://www.bouworde.be• http://www.wep.org• http://www.afsvlaanderen.be 157
  • 158. • http://www.swissoriginal.eu• http://www.ecolife.be• http://www.vacature.com• http://www.carpooldate.nl• http://www.carpool.be• http://vip.biodiv2010.be• http://www.speldatabase.be• http://www.himalayaninstitute.org• http://www.hoedoe.nl• http://www.standaard.be• http://www.lne.be• http://www.waterfootprint.org• http://www.degroenelening.be• http://www.climatesaverscomputing.org/• http://www.swishing.be• http://www.who.int• http://www.tno.nl• http://www.fietspoolen.be• http://www.ecopassenger.org 158