Energie made in [ Arnhem ] 2014 samen werken werkt.
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Like this? Share it with your network

Share

Energie made in [ Arnhem ] 2014 samen werken werkt.

  • 1,024 views
Uploaded on

 

  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
    Be the first to like this
No Downloads

Views

Total Views
1,024
On Slideshare
1,022
From Embeds
2
Number of Embeds
1

Actions

Shares
Downloads
2
Comments
0
Likes
0

Embeds 2

https://twitter.com 2

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. carrière maken in de energiebranche? Kies voor de HAN! HAN is dé hbo-instelling op het gebied van duurzame elektrische energie. De hogeschool werkt samen met regionale energiebedrijven, die staan te springen om technisch talent. Door vergrijzing en de snelle opkomst van duurzame energietechnologie ontstaat een tekort aan kundig personeel. Kortom: met een energiediploma van de HAN ligt een succesvolle carrière voor het oprapen! Edwin Tazelaar “Een energieke toekomst? Kies een engineeringbachelor.” – Herman Janssen, directeur Instituut Engineering bachelor De HAN verwerkt duurzame elektrische energie in technische “Onze Master Control Systems Engineering is de enige in zijn soort in Nederland. En dat terwijl meet- en regeltechniek van groot belang is voor duurzame elektrische energie!” - Edwin Tazelaar, coördinator Master Control Systems Engineering bacheloropleidingen zoals Elektrotechniek, Werktuigbouwkunde en Industrieel master Product Ontwerpen. Studenten maken in een vroeg stadium van hun studie Masters op de HAN passen academische kennis en vaardigheden toe in de kennis met dit thema. De HAN voegt energieonderwijs toe aan bestaande lessen, energiebranche. Met succes! De Master Control Systems Engineering werd in organiseert energieprojecten en neemt studenten mee op excursie. de Keuzegids Masters 2011, 2012 en 2013 als ‘zeer goed’ bestempeld. Hbo’ers die zich willen specialiseren in duurzame elektrische energie hebben In 2014 start binnen de Master Control Systems Engineering de specialisatie tal van mogelijkheden op de HAN. Studenten doen onderzoek in samenwerking Energy Management, naast de bestaande keuzerichtingen Process Industry en met energiebedrijven en brengen hun kennis en vaardigheden in de praktijk. Mechatronics. Studenten die voor Energy Management kiezen, leren over het Zo werken ze aan een boot die op zonne-energie vaart en ontwerpen ze balanceren van netten, de mismatch tussen vraag en aanbod, power system energiezuinige technologie voor bedrijven. stabilizers en spanning-frequentieregelingen. Meer weten over energiegerelateerde bacheloropleidingen? Maar niet alleen technische masters richten zich op de energiebranche. www.han.nl/engineering Medewerkers van energiebedrijven, die voor een uitdaging staan die te maken heeft met internationalisering, kunnen deelnemen aan de Master International Business. Meer weten over de Master Control Systems Engineering? “Wij bieden maatwerk. Professionals leren specifieke kennis en vaardigheden die energiebedrijven nodig hebben.” www.han.nl/mcse Meer weten over de Master International Business? www.han.nl/internationalbusiness – Bram Steennis, directeur Cursussen, Post-hbo en Maatwerkopleidingen post-hbo De HAN biedt bijna dertig cursussen, opleidingen en trainingen op het gebied van duurzame energie. Die variëren van opfriscursussen wis- en natuurkunde “ Studenten worden mede-opgeleid door energieprofessionals. Dat is belangrijk, omdat bedrijven aan technologie werken die nog niet standaard is.” tot gericht onderwijs over energienetten. – Tinus Hammink, programmamanager SEECE Zo is er een cursus Smart Grids, die cursisten voorbereidt op het energienet businessmodel rond elektrische netten verandert drastisch. Dat komt door de sustainable electrical energy centre of expertise opkomst van wind- en zonne-energie, het gebruik van elektrische voertuigen en De HAN heeft unieke verbindingen met energiebedrijven, dankzij het Sustainable vormen van elektrische energieopslag. Electrical Energy Centre of Expertise (SEECE). van de toekomst. De infrastructuur, technologie, regelgeving en het totale SEECE is een publiekprivate samenwerking tussen de Hogeschool van Arnhem Meer weten over energiegerelateerde post-hbo-cursussen? en Nijmegen, Liander, DNV GL (voormalig KEMA), TenneT, kiEMT en ALFEN. SEECE www.han.nl/werkveldenergie doet, met en voor bedrijven, onderzoek naar duurzame elektrische energie en verwerkt nieuwe kennis in het onderwijs. Dankzij de samenwerking tussen de HAN en het bedrijfsleven worden er voldoende, goedgeschoolde medewerkers opgeleid voor de energiewereld van morgen. www.seece.nl
  • 2. Energie made in [Arnhem] Het programma Energie made in [Arnhem] bestaat uit vele projecten die elkaar beïnvloeden en overlappen. Samen vormen ze de driehoek people, planet en profit. Inwoners van Arnhem en partners van Energie made in [Arnhem] werken samen op het gebied van duurzaamheid, energiebesparing, opwekking van duurzame energie en de ontwikkeling en stimulering van innovaties en werkgelegenheid in de energie- en milieutechnologie. Twitter: #EMIA #Arnhem Via een digitale nieuwsbrief en een LinkedIn-platform houdt men elkaar op de hoogte van duurzame activiteiten. Doe mee of meld u aan voor de nieuwsbrief op: www.arnhem.nl/energie Volop in beweging Beste lezer, vanzelf allerlei duurzame projecten aanhaken, waar de energie vanaf spat. Dat succes is vooral te denken aan wat ik standaard de vijf O’s noem: ondernemers, onderwijs, overheid, onderzoek en ondernemende inwoners. We weten elkaar steeds meer en beter te vinden. En dat leidt tot concrete resultaten, zoals hiervoor al beschreven. In deze krant vindt u tal van voorbeelden die laten zien hoe Energie made in Arnhem staat op de kaart als het gaat om energie. Arnhem [Arnhem] leeft. En natuurlijk tips over energiebeparen zelf. ElectriCity is een woordcombinatie die in dat verband menigmaal wordt gebruikt. Wellicht vraagt u zich af: ‘Wat merk ik Een paar laatste zinnen wil ik graag wijden aan onze jeugdam- daar dan van als inwoner van deze energiehoofdstad? ‘ Het bassadeur voor duurzaamheid, Raoul Alblas. Het enthousias- antwoord op deze vraag is best eenvoudig. Kijk om u heen. me en de bevlogenheid die Raoul aan de dag legt als het gaat om de toekomst van onze wereld en in het bijzonder energiebesparing en duurzame energie, is meer dan hartverwarmend. Raoul is in mijn ogen de verpersoonlijking van alles waarvoor Energie made in [Arnhem] staat. Beweging, ambitie en actie! Margreet van Gastel Wethouder Milieu c.a. Arnhem Millennium Gemeente Colofon Uitgave in opdracht van de gemeente Arnhem, verzorgd door: ETT Media, Postbus 70112, 9704 AC Groningen. Telefoon: 050 - 313 76 00 E-mail: info@ettgroep.nl, Internet: www.ettmedia.nl Op straat verrijzen steeds meer oplaadpunten voor elektrisch Teksten: &Teksten, gemeente Arnhem vervoer en de hoeveelheid opgewekte energie met zonnepane- Foto’s: gemeente Arnhem, Alain Baars, Theo Kruse len heeft een flinke vlucht genomen. En wat te denken van het Koninklijke Burgers’ Zoo loket De KAS, waar iedere Arnhemmer terecht kan voor vragen In september 2000 maakten de wereldleiders in VN-verband, Spread: Karina Dimitriu over energiebesparing. In de winkel van De KAS aan de Ir van de Millenniumtop, afspraken om gezamenlijk armoede en Concept en realisatie: ETT Media en Skitter Muijlwijkstraat en op de website www.rijnenijsselenergie.nl. En honger, ongelijkheid tussen man en vrouw, milieuverontrei- Drukker: Hoekstra Krantendruk, Emmeloord wist u dat alle toegangswegen van Arnhem worden verlicht niging en HIV/AIDS te bestrijden en om zich in te zetten voor Oplage: 77.650 exemplaren met energiezuinige ledverlichting? verbetering van de toegang tot onderwijs, gezondheidszorg en schoon water. Deze beloften vormen de acht Millenniumdoe- Uitgave: januari 2014 len. De doelen moeten in 2015 gehaald zijn. Daarom startte Deze krant is met de grootst mogelijke zorgvuldigheid de Vereniging voor Nederlandse Gemeenten (VNG) in 2007 de samengesteld. ETT Media en de gemeente Arnhem zijn campagne Millennium Gemeente. Meer dan 100 Millennium niet aansprakelijk voor fouten en/of omissies in deze Gemeenten doen mee aan deze campagne. Ook Arnhem! krant. Arnhem zet zich vooral in voor doel 7: ‘er leven meer mensen in een duurzame samenleving’ en doel 8: ‘het bevorderen van Gemeente Arnhem, www.arnhem.nl, T 0900-1809 een eerlijke handel en schuldverlichting’. www.millenniumgemeente.nl www.arnhem.nl/energie In 2011 zijn we in Arnhem begonnen met het project Energie made in [Arnhem]. Onze ambities waren vanaf het begin klip en klaar: drie procent energiebesparing en zeven procent meer opwekking van duurzame energie. Het is inmiddels uitgegroeid tot een duurzame beweging in onze stad, waar 3
  • 3. Wereldwinkel Arnhem www.renault-ze.com www.bochane.nl VERANDER DE WERELD VOOR SLECHTS € 20.990,NÚ BIJ BOCHANE de Fairtrade cadeauwinkel Tegenover het roze feestaardvarken en vlakbij Rozet vind je in de Kortestraat de Wereldwinkel Arnhem. Hier heb je een ruime keuze aan cadeaus met een eerlijk verhaal! Achter ieder cadeau van de Wereldwinkel schuilt namelijk het verhaal van de maker. Dat zijn kleine ondernemers - cacaoboeren, houtsnijders en pottenbakkersof kansarme boeren die met traditionele middelen de mooiste producten maken. Van het geld dat zij ontvangen kan hun familie leven en kunnen zij hun leefsituatie verbeteren. Cadeaus van de Wereldwinkel zijn volgens de Fairtrade principes gemaakt. Door de eerlijke prijs maken zij niet alleen de ontvanger blij, maar ook de maker. Kortestraat 20 | 6811 EP Arnhem | 026 - 44 33 529 | www.arnhem.wereldwinkels.nl Openingstijden: Maandag 13 - 18 uur | Dinsdag t/m Vrijdag 10 - 18 uur | Zaterdag 10 - 17 uur 4% BIJTELLING* GEEN WEGENBELASTING AANTREKKELIJKE SUBSIDIES* VANAF € 20.990,-** BATTERIJHUUR VANAF: € 79,- PER MAAND*** RENAULT ZOE. 100% ELEKTRISCH. RONDUIT REVOLUTIONAIR. BOCHANE ARNHEM VELDOVEN 15, TEL. (026) 320 11 70 * 0% bijtelling is geldig bij registratie in 2013, vanaf 2014 geldt een bijtelling van 4%. Voor de zakelijke koper zijn er diverse aantrekkelijke (fiscale) stimulaties om elektrisch te gaan rijden. Veelal kunnen landelijke subsidies aangevuld worden met subsidies op lokaal niveau. Kijk op www.renault.nl/fiscalevoordelen voor meer informatie. **Genoemde vanafprijs is inclusief belastingen, exclusief batterijhuur en kosten rijklaar maken. *** Dankzij de batterijhuur bent u altijd gegarandeerd van een werkende batterij (tot 75% capaciteit), hierdoor hoeft u zich nooit zorgen te maken (ook niet bij doorverkopen) over de staat van uw batterij. Huurprijs op basis van een contract van minimaal 36 maanden en tot 12.500km per jaar. .nl ssobureau Gratisinca van Actis Jura. el is onderde
  • 4. Arnhem gaat grootschalig over op LED-verlichting Dimbare LED-armaturen zorgen voor enorme besparing Met haar ambities op het gebied van duurzaamheid voor ogen gaat de gemeente Arnhem op grote schaal LED-verlichting toepassen. 2300 lantaarnpalen langs de grotere wegen van de stad krijgen dimbare LED-armaturen. Met deze maatregel wordt een energiebesparing bereikt van circa 47%, wat neerkomt op 500.000 kWh per jaar. De investering zal worden terugverdiend door de lagere kosten voor energieverbruik, onderhoud en lampvervanging. Het project neemt vier jaar in beslag en is recent gestart in Arnhem-Zuid rond de Groningensingel. Energie Het college van burgemeester en wethouders maakt zich sterk voor duurzame LED-innovaties met een hogere lichtkwaliteit voor Arnhemmers. Verantwoordelijk wethouder Margreet Van Gastel: “Arnhem zet vol in op energiebesparing. Met het programma Energie Made in [Arnhem] werken we inmiddels met zo’n 100 organisaties aan een duurzame toekomst voor onze stad. Door onze straatverlichting uit te rusten met LED-verlichting wil Arnhem het lichtend voorbeeld zijn als het gaat om energiebesparing in de openbare ruimte.” Verlichting voor introductie van LED. “Gemiddeld 40 procent op de energiefactuur van Nederlandse steden is te wijten aan openbare verlichting. Een besparing daarop heeft dus een grote impact op de begroting van een stad.” zegt Floriaan Tasche, Commercieel Directeur Openbare Verlichting. “Arnhem staat al eeuwen bekend als de groene stad aan de Rijn. Philips is trots dat de gemeente deze traditie verderzet en investeert in de toekomst met duurzame LED-lampen.” Dimbare lichtniveaus langs verkeerswegen Arnhem vervangt de traditionele lampen in de lantaarnpalen door dimbare LEDlampen in een groot deel van de openbare verlichting langs verkeerswegen.Volgend op de Groningensingel zullen stap voor stap in ongeveer vier jaar alle straatlantaarns langs doorgaande wegen en de wijkontsluitingswegen worden uitgerust met LED-verlichting. Na installatie Philips Led verlichting, helder verlichting en kleuren en contrast goed zichtbaar. De hoeveelheid licht die op een weggedeelte nodig is, hangt af van de verkeerssituatie en het moment van de nacht. De gemeente Arnhem houdt de richtlijnen aan van de Nederlandse Stichting Voor Verlichtingskunde.Wanneer er ‘s nachts weinig verkeer op de grotere wegen is, kan de verlichting gedimd worden met behoud van veiligheid. Investeren in een groene toekomst De verwachting is dat de investeringskosten kunnen worden terugverdiend door de lagere kosten voor energieverbruik, onderhoud en lampvervanging. LED-lampen branden vier keer zo lang als traditionele lampen en hoeven dus minder vaak vervangen te worden. De verwachting is dat LED-innovaties in de toekomst nóg energiezuiniger worden. Dankzij de inwisselbare modules van Philips, zal de gemeente Arnhem ook daar de vruchten van plukken. Zo wordt een extra energiebesparing van circa 200.000 kWh verwacht in de toekomst. Goed overzicht van de overgang van normale verlichting naar Philips Led verlichting.
  • 5. Schuytgraaf heeft zon Herfst vorig jaar brak de dag aan waar Ruud Bink lange tijd naar had uitgekeken: op zijn dak werden vijftien zonnepanelen geplaatst. “Samen met andere inwoners heb ik collectief zonnepanelen gekocht via het initiatief Schuytgraaf heeft zon. Een prachtig project, laat de zon maar flink schijnen!” Ruud ging afgelopen voorjaar op uitnodiging naar een voorlichtingsavond over Schuytgraaf heeft zon. “Ik was al geïnteresseerd in zonnepanelen, dus de uitnodiging kwam mooi uit. De voorlichtingsavond maakte mij alleen maar enthousiaster.” Onopvallende zonnepanelen Hoewel Ruud geïnteresseerd was, was hij ook terughoudend. “Je hoort weleens verhalen over slechte zonnepanelen die snel kapot gaan of een lager rendament hebben dan beloofd. Het heldere, informatieve verhaal op de voorlichtingsavond overtuigde mij. Ook de presentatie van leverancier Atama Solar Energy was geruststellend.” Deelnemers aan Schuytgraaf heeft zon kunnen kiezen uit verschillende zonnepanelen. “Dat heeft zeker meegeteld in mijn beslissing. Ik ben erg blij met mijn huis en wil het graag zo mooi mogelijk houden. Mijn dak is bedekt met zwarte leistenen dakpannen. Is het dan niet fantastisch dat je kunt kiezen voor zwarte zonnepanelen met zwarte omlijsting? De zonnepanelen vallen nauwelijks op.” www.schuytgraafheeftzon.nl Spijkerenergie, door en voor buurt Duurzaam leven “De verwachting is dat ik zo’n 3500 kilowattuur per jaar ga opwekken. Als de zon flink schijnt, heb ik de panelen in acht jaar terugverdiend.” Ruud vindt het fijn dat hij over een aantal jaar met zijn zonnepanelen geld bespaart, maar een zo duurzaam mogelijke levensstijl is minstens zo belangrijk. “Dat gaat verder dan bewust omgaan met energie. We kopen zo veel mogelijk biologische producten en het huis is uitstekend geïsoleerd. En ik ben niet de enige die duurzaam leeft. Om mij heen zie ik Het buurtinitiatief Spijkerenergie is in november 2012 steeds meer zonnepanelen. Arnhem verduurzaamt!” gestart door enkele actieve buurtbewoners van het Mogelijkheden zonnepanelen Spijkerkwartier. Onder het motto ‘door de buurt, voor de Minder energieverbruik en meer duurzaamheid in het Spijker- buurt’ zetten ze zich in voor het opwekken van duurzame kwartier: dat is het doel. Buurtbewoners met een eigen dak energie. zijn geadviseerd over de mogelijkheden van zonnepanelen. Na www.meermetminder.nl de eerste informatieavond in juni 2013 zijn al zeker driehonderd zonnepanelen geïnstalleerd! Ook aan mensen zonder eigen dak is gedacht. In het Spijkerkwartier staan veel appartementencomplexen en gebouwen waarin een Vereniging van Eigenaren actief is. Spijkerenergie onderzoekt de mogelijkheden van een centraal dak-oplossing: een grote zonnepanelen-installatie waarmee meerdere buurtbewoners of een bedrijf worden voorzien van stroom. www.spijkerenergie.nl Steeds meer betrokken buurtbewoners sluiten zich aan bij Spijkerenergie. Allemaal met hun eigen kennis, bijvoorbeeld van duurzame energie, grid management, vastgoedontwikkeling, projectmanagement en psychologie. Samen bezig zijn met verduurzamen van energie maakt veel positiviteit los. Samenwerken aan één doel versterkt de buurt. www.spijkerenergie.nl Pilot met Volkshuisvesting Woningcorporatie Volkshuisvesting raakte geïnspireerd door de aanpak van Spijkerenergie. Daarom worden de buurtbewoners van het initiatief betrokken bij een duurzame energieoplossing voor gestapelde bouw. Een van de gebouwen van Volkshuisvesting in het Spijkerkwartier zal dienen als pilot naar een oplossing die op sociaal en financieel gebied positief is en bijdraagt aan woongenot. www.volkshuisvesting.nl 7
  • 6. Wij zijn het gezicht achter ENERGIE MADE
  • 7. Aandacht fairtrade groeit “Duurzame ontwikkelingshulp werkt!” Over bamboefietsen en Arnhempje Eerlijke handel groeit in Nederland! Steeds meer mensen en organisaties zorgen op deze simpele manier voor duurzame armoedebestrijding in ontwikkelingslanden. Hilde van Dijk heeft een bijzondere band met Bangladesh. Haar vriend, die sinds zijn zevende in Nederland woont, Arnhempje werd er geboren. In 2010 bezoekt ze het land en bij thuis- Prachtig, zo’n product voor de lokale markt. “Maar fietsen komst is Hilde zo geïnspireerd dat ze zich op ontwikke- maken is mannenwerk in Bangladesh en we willen ook banen lingshulp stort: met haar vriend richt ze Stichting Pani op. voor vrouwen.” In gesprek met de gemeente begon het balletje vorig jaar langzaam te rollen. Een mascottewedstrijd op het Montessori College Arnhem zorgde voor een verrassende wending: “We zochten een mascotte voor fairtrade en de ambachtschool voor vrouwen. Scholiere Lotte bedacht het Arnhempje, een duurzaam gemaakt hemdje voor alle leeftijden.” Hoezo mascotte? Het Arnhempje was het product waar Hilde naar op zoek was. “De naaimachines staan er al, vrouwen worden lokaal opgeleid en het Arnhempje is gemaakt van biologische producten: pure fairtrade.” “We zijn niet over een dag ijs gegaan en hebben goed uitgezocht wat de voorwaarden zijn van succesvolle ontwikke- Meer fairtrade-producten lingshulp. In Bangladesh vertelde een vrouw mij over hygië- Uit de EKO-tellingen van Milieudefensie blijkt dat landelijk het neles, gegeven door de overheid. Daar had ze helemaal geen aanbod van biologische en fairtrade-producten in de super- behoefte aan. Ze wilde een baan, om een leven op te bouwen, marktschappen in 2013 weer flink gestegen is: fairtrade met zodat ze zelf zeep kon kopen.” twintig procent en biologisch met tien procent. Gemiddeld lig- www.stichtingpani.nl gen er nu 155 biologische producten en 41 fairtrade-producten in het Nederlandse winkelschap. In Arnhem hielp Stichting Ambachtelijke bamboefietsen Fairtrade Gemeente Arnhem met tellen. Moderne ontwikkelingshulp is duurzaam. “Wij willen op termijn overbodig zijn. Daarom zijn we een ambachtschool in het Help mee! dorpje Rajarhat gestart. We hebben alleen hulp gehad van een Een enthousiaste groep vrijwilligers is via de Stichting Fairtrade Nederlandse architect; de bouwvakkers en het bouwmateriaal Gemeente Arnhem actief om fairtrade nog verder te brengen. komen allemaal uit de regio. Lokaal werk creëren, daar gaat In 2014 ligt de focus op horeca, koffie, mode en wijnen. Kennis het om. Dertig mensen kunnen fulltime op de ambachtschool en helpende handen zijn meer dan welkom. Heeft u interesse? werken, tachtig kinderen volgen er een ambachtelijke oplei- Geef uw gegevens door via info@fairtradearnhem.nl. ding. Wat ze op de school maken? Bamboefietsen! Bamboe is www.fairtradearnhem.nl duurzaam en de fiets is het meest gebruikte vervoersmiddel in Bangladesh.” Iedereen een Arnhempje Eind 2013 zijn Stichting Pani, stichting Fairtrade Gemeente Arnhem, de vijftienjarige scholiere Lotte Voorend van het Montessori College en de gemeente Arnhem samen gestart met een mooi én verassend Arnhems project. Lotte ontwierp voor een mascotte-ontwerpwedstrijd het Arnhempje. Ze koos bewust voor een kledingstuk. “Fairtrade moet dagelijks zichtbaar zijn in de Arnhemse straten,” vindt Lotte. En dat was de jury direct met haar eens. “En als ik aan Arnhem denk, denk ik aan het modeambacht.” Voor haar was de link met de ambachtschool van Stichting Pani snel gemaakt. 10
  • 8. DE GROENE BENDE speelmoeras van boerderij de Korenmaat. Op woensdagmiddag kun je op boerderij Presikhaaf meedoen met de boerderijkidz, een groep kinderen die meehelpt met het verzorgen van de dieren. Vraag van tevoren wel even of er nog plek is. Kom tuinieren Vind je tuinieren leuk? Doe dan vanaf april mee in de kindertuinen van boerderij de Korenmaat. Een seizoen lang elke dinsdagmiddag zaaien, planten verzorgen en uiteindelijk oogsten. Het voedsel dat je verbouwt mag je zelf houden. Vanaf eind februari kun je je aanmelden. Speel en leer op de boerderij Altijd iets te doen Verder zijn er regelmatig leuke dingen te doen op de laatste woensdagmiddag van de maand: wintervoer maken voor vogels, nestkastjes bouwen of een kijkje nemen in de dierotheek op boerderij de Korenmaat. Kijk op de website van het Natuurcentrum als je wilt weten op welke dagen iets te doen is. Kom gauw een keertje langs! www.natuurcentrumarnhem.nl geplaatst en is ledverlichting aangesloten. In de hal hangt een televisie waarop je direct ziet hoeveel energie we Kennen jullie het Natuurcentrum van Arnhem? Vast wel. besparen. Héél duidelijk. Ouders zien de televisie ook als Misschien zijn jullie met school voor een les bij ons ge- ze hun kind(eren) ophalen. We hebben het in de lessen weest of leent jullie juf of meester leskisten en dieren bij ook veel over het milieu en duurzaamheid, want bewust- ons om in de klas mee les te geven. wording is net zo belangrijk als het besparen zelf.” www.slimopgewekt.nl Het Natuurcentrum doet niet alleen dingen voor scholen. Je kunt ook zelf naar ons toe komen! Op de twee stadsboer- Les in duurzaamheid derijen (Presikhaaf en de Korenmaat) ben je altijd van harte Duurzaamheid zit standaard in het lesprogramma. Het begint welkom. Kijk bij de dieren, maak een speurtocht of speel in het al bij de allerjongsten. “Met hen gaan we het schoolplein op. Vroeg beginnen met duurzaamheid We zoeken afval op en de leerkracht legt uit wat er gebeurt De Johannesschool is gaan samenwerken met Slim Mijn favoriet? ‘Over vijftien jaar zit om elke fabrieksschoor- Opgewekt, het initiatief dat zich inzet voor duurzame steen een koepel die alle rook schoonmaakt voordat het uit de scholen én bewustwording. Vanessa Bijsters: “Rond de schoorsteen komt’. Bijzonder, toch?” voorjaarsvakantie van 2013 zijn zonnepanelen op het dak www.de-johannesschool.nl als je dat laat liggen: heel duidelijk. Over zonnepanelen praten heeft met kleine kinderen minder effect. Daar beginnen we mee in groep drie. Met hen bespreken we uitgebreid wat schadelijk is voor het milieu en zoeken we creatief naar oplossingen. Kinderen kunnen dat goed, ze zien zo veel verrassende en goede mogelijkheden. Daar kunnen we nog veel van leren.” Over vijftien jaar… “Dat kinderen creatieve oplossingen bedenken, werd duidelijk toen we onze wensen in tijdscapsules begroeven onder het schoolplein. We vroegen kinderen hoe de wereld er over vijftien jaar uit moest zien. Dat leverde prachtige ideeën op. 11
  • 9. Op pad Naast specifieke acties die Raoul samen met het duurzaamheidsteam onderneemt, trekt de jeugdambassadeur eropuit om mensen bekender te maken met duurzaamheid. Raoul gaat met de wethouder naar scholen in de gemeente Arnhem om mee te praten over duurzaamheid. Begin december ging hij zelfs naar Den Haag om in debat te gaan met de Eerste Kamer en aanwezig te zijn op de tribune in de Tweede Kamer. Meer initiatieven Het duurzaamheidsteam wil alle leerlingen bij de acties betrekken. “In de onderbouw en bovenbouw zijn steeds meer mensen actief bezig met duurzaamheid: de leerlingen organiseerden bijvoorbeeld een lesmarathon, waarbij bovenbouwers zich lieten sponsoren voor het volgen van 24 uur les, achter Energie uit de wc elkaar, zonder te slapen. De opbrengst van de actie ging naar Raoul Alblas, jeugdambassadeur duurzaamheid gemeente Serious Request.” Arnhem, was één van de juryleden die voor de moeilijke taak www.facebook.com/duurzaam.montessori stond de winnaar te kiezen. Er waren veel verrassende ideeën, maar de Binnenstadschool won. Het idee was om energie uit KinderEerste jeugd- klimaattop ambassadeur Arnhem de wc te halen. Water gaat met zo’n kracht door het toilet, daar moet je meer mee kunnen, meenden de leerlingen. Zo ontstond het idee voor een rioolturbine die energie levert. Hét Gouden Idee! Gouden ideeën Het zou fantastisch zijn als volwassenen de gouden ideeën oppakken. Naast de rioolturbine waren er namelijk meer inspirerende plannen: duurzaamheid De dertienjarige Raoul Alblas is de allereerste jeugdambassadeur duurzaamheid voor de gemeente Arnhem. Een hele eer! Raoul adviseert wethouder Margreet van Gastel over hoe zij de jeugd en scholen nog beter bij het thema duurzaamheid kan betrekken. Raoul zit in 2A van het Montessori College Arnhem (MCA). Hij vindt het leuk dat hij door de wethouder gevraagd is jeugdambassadeur te zijn. Als lid van de leerlingenraad zette hij zich al met een duurzaamheidsteam in voor duurzaamheid op school. “Duurzaamheid is belangrijk, daarom wil ik anderen inspireren zich hier ook mee bezig te houden. Dat kan door bewustmaking en door acties te bedenken. We hebben een actie gehouden om zonnepanelen te kopen om duurzaam energie op te wekken. We verkochten armbandjes met de tekst ‘MCA gaat groen, ik zeg doen!’. De gemeente verdubbelde de opbrengst. We hebben al een paar zonnepanelen, maar dat moeten er veel meer worden. We hopen dat heel veel mensen meedoen. www.facebook.com/duurzaam.montessori Het was zoeken naar hét Gouden Idee voor een betere - Gebruik de CO2-uitstoot van auto’s om plantjes te laten toekomst tijdens de eerste Kinderklimaattop van Arnhem. Inspirerende websites groeien. Bijvoorbeeld in de achterbak. Zo kan iedereen CO2- Ruim zeventig kinderen van de Boomhut, De Wijzer, Jo- neutraal autorijden. hannesschool, Montessori Binnenstad en de Jan Ligthart- - Laat lonen langzaam stijgen om fairtrade-handel te krijgen. school deden mee. - Bedek alle fabrieken met zonnepanelen. - Laad mobiele telefoons met zonne-energie op via je telefoonhoesje aan je riem of rugzak. www.speelstoet.nl Word ook fairtrade-school! Arnhemse speelgoedwinkel zonder kassa. Zoek een Arnhem is Fairtrade Gemeente en wil graag dat alle scholen aantal keer per jaar speelgoed uit. fairtrade worden! Dat kan eenvoudig. Je school moet bij- (In samenwerking met Volkshuisvesting en Siza). voorbeeld fairtrade koffie en thee kopen en waar mogelijk fairtrade-producten gebruiken. Ook moet je fairtrade onder www.geefcafe.nl de aandacht brengen, lessen hierover volgen en een leuke Goed, eerlijk en lekker eten. Jij bepaalt wat je betaalt. fairtrade-actie bedenken. Als je jouw school een handje wilt helpen, mail dan naar info@fairtradearnhem.nl. www.faitradegemeenten.nl Pennenactie We verspillen in Nederland veel, terwijl in derdewereldlanden gebrek is. “Dat is zonde, daarom verzamelen we lege en kapotte pennen en stiften. Op school staat daarvoor een speciale recycle-pennenbak. De pennen en stiften kunnen we tegen twee cent per stuk inleveren bij een stichting. Het geld steken Op school dachten de kinderen na over de thema’s voeding, we in duurzame projecten en de stichting zorgt ervoor dat er vervoer, afval, fairtrade, energie en water. Tijdens de top nieuwe pennen en stiften van gemaakt worden.” presenteerden ze hun ideeën en gingen ze in gesprek met het www.facebook.com/duurzaam.montessori bestuur van de gemeente Arnhem over een betere toekomst. 14
  • 10. “Zorg voor elkaar, handel duurzaam” “Op het Montessori College is duurzaamheid van iedereen. Van de school, als onderdeel van het beleid en van de conciërge die zich stoorde aan de onachtzame manier waarop leerlingen met de school omgingen en dat wilde veranderen. Maar ook van de leerlingen, die in de leerlingenraad met een duurzaamheidsteam zijn gestart”, aldus Berni Drop, directeur van het Montessori College. De school jaagt duurzaam handelen aan met kleine en grote acties. medewerkers de parkeerplaats gebruiken, buiten kantoortijden en in het weekend parkeren sportparkbezoekers er. Daardoor parkeren ze niet in de wijk, waardoor ze geen overlast veroorzaken en de wijk veiliger voor kinderen is. Bovendien heeft het ziekenhuis meer parkeerruimte. Een win-winsituatie die mogelijk is door samenwerken.” Zonnepaneel en lichtwand Inzetten voor duurzaam Arnhem Leerlingen, leraren én de directie zijn actief, bijvoorbeeld met Het Montessori College doet meer: “We hebben drip-knoppen de zonnepanelenactie Zonnepaneel en lichtwand van de leer- op de kranen in de wc’s, die 93 procent water besparen en lingenraad (via Greencrowd). Ook Energie! made in [Arnhem] we scheiden afval. In september organiseerden we verder een werkte mee. “De leerlingen haalden vijftienhonderd euro op Keep it clean day. Leerlingen uit verschillende klassen gingen via de verkoop van groene bandjes, de gemeente Arnhem de wijken in en maakten er samen schoon. Dit was de aftrap Van actiegroep tot dialoogpartner verdubbelde dit bedrag. Mede met dit geld is een ledlichtwand voor een wekelijkse schoonmaakbeurt in de buurt. Zo zorgt Toen Rijnstate zich vestigde bood de wijkverenging nog tegen- een simpele actie al voor een beter milieu.” stand. “Maar de wijkvereniging is allang actiegroep af. We zoe- www.keepitcleanday.nl ken juist de dialoog. Het ziekenhuis is een grote werkgever en belangrijk voor Arnhem. Daarom denken we mee over hoe we Arnhems eerste fairtrade-school Rijnstate kunnen laten groeien op een manier waarbij zo veel Als eerste school in Arnhem is het Montessori College mogelijk Arnhemmers profiteren. We waken er wel voor dat fairtrade-school geworden. “We gebruiken vanzelfsprekend het groene karakter van de wijk behouden blijft. Deze handels- fairtrade-producten. Leerlingen promoten het gebruik ervan wijze is ook toepasbaar op andere samenwerkingsprojecten. via de Facebook-pagina Duurzaam Montessori. Ook op school Eenzelfde relatie hebben we bijvoorbeeld met Burgers’ Zoo.” geven we het goede voorbeeld. In de kantine en lerarenkamer www.craneveer.nl schenken we eerlijke koffie en thee. Ook de snacks zijn waar mogelijk fairtrade. De leerlingen hadden verder als uitdaging Werk ook succesvol samen om een mascotte te ontwerpen voor Fair Trade Gemeente Geïnteresseerd in informatie over succesvol samenwerken? Arnhem, dat werd het ‘Arnhempje’.” Bel 06 - 14 40 80 66 of mail www.fairtradearnhem.nl m.lankheet@upcmail.nl. www.greencrowd.nl Maurice geeft u graag tips! Samen kom je verder Wie aan duurzaam denkt, denkt al snel aan het milieu en energiebesparing. Maar duurzaamheid is meer. “Het is ook investeren in langetermijnrelaties”, vertelt Maurice Lankheet, voorzitter Wijkvereniging Alteveer ’t Cranevelt. “Niet in regenboogkleuren gekocht. De lichtwand krijgt energie via zonnepanelen en is een oplaadpunt voor elektronische voor niets is een oud Afrikaans gezegde: ‘In je eentje ben je sneller, samen kom je verder’.” apparatuur. Daar waar de apparatuur aangesloten is, dempt “Crowdfunding is een andere manier om projecten te financieren. Waar je normaal gesproken naar de bank stapt, financieer je het project nu door aan veel een baan in de lichtwand, dus je bent je meteen bewust van je “Onderneem voor meer dan eigen gewin en ga relaties aan mensen een beetje geld te vragen. Dat kan op het energieverbruik.” waarin iedereen functioneert, profiteert, samenwerkt en platform van stichting Greencrowd. Voorbeelden van Uiteindelijk moeten er vijfentwintig zonnepanelen op het kennisdeelt”, adviseert Maurice. Een goed voorbeeld van een crowdfunding zijn geld doneren, geld ruilen voor pro- schooldak liggen. Daar is al veel geld voor opgehaald. Zelf kunt duurzame relatie is de samenwerking tussen ziekenhuis Rijn- ducten, investeren en lenen”, aldus Jan Willem Zwang, u ook bijdragen. Kijk daarvoor op: state Arnhem en de wijkvereniging. “Naast Rijnstate wordt in directeur Greencrowd. www.greencrowd.nl/project/zonnepanelen-montessori- het sportpark ’t Cranevelt een parkeerplaats met driehonderd www.greencrowd.nl college-arnhem parkeerplaatsen aangelegd. Op werkdagen kunnen Rijnstate- 15
  • 11. VAN DE BUNT isolatietechniek B.V. Spouwmuurisolatie Vloerisolatie Gevelisolatie Dakisolatie Kruipruimte-isolatie HOOIJER RENKUM B.V. * Grondwerk, sloopwerk, groenwerk en recycling HOOIJER WEGENBOUW B.V. Ontwerp, voorbereiding en uitvoering van infrastructurele en milieutechnische werken * HOOIJER MILIEU B.V. * Asbestsaneringen T: 0317 - 318 666 W: www.hooijer.nl E: info@hooijer.nl Slim kopen ...met een groen hart dé manier om energie te besparen! www.vandebuntisolatie.nl 0341- 745 064 Een prachtige energieneutrale woning vlakbij groen en water! Kijk snel op www.volkshuisvesting.nl Ook wij gaan voor een DUURZAAM ARNHEM
  • 12. Duurzame initiatieven Bezoekerscentrum Sonsbeek Hommeltje: duurzame delicatesse Sint Marten is zo’n beetje dé ecowijk van Arnhem. Woningcorporatie Portaal werkt al enkele jaren aan een wijkstrategie die onder andere het ondernemerschap en de werkgelegenheid in de buurt versterkt. Dit doet de organisatie met de kenmerkende drie D’s: duurzaamheid, design en delicatessen. Bakker Tom van Otterloo nam dit heel serieus en ontwierp samen met fooddesigner Nick Twaalfhoven en architect Peter Groot het smaakvolle Hommeltje; een flinke zeshoekige koek in de vorm van een honingraat, met een verwijzing naar de Hommelseweg. Een aanrader! www.hommeltje.info Het Bezoekerscentrum Sonsbeek draait op een hypermoderne BlueGen-installatie. “Deze stroomvoorziening is ontzettend efficiënt en duurzaam”, vertelt directeur Iedereen denkt mee Jeroen Voskuilen. Het bezoekerscentrum heeft nog veel “Dit is echt een burgerinitiatief. Bewoners en ondernemers meer duurzame initiatieven. leveren verreweg de grootste inspanning, de gemeente faciliteert. Van ondernemers verwachten we dat ze iets toevoegen aan Coehoorn, zoals een jaarlijkse lezing of leuke borrels in het park. Iedereen bij Coehoorn betrekken is dé manier voor Coehoorn Centraal maken we samen duurzame gebiedsontwikkeling. Zo blijft de wijk in beweging, als een huis dat nooit af is en steeds mooier wordt.” “De gemeente Arnhem heeft in de wijk Coehoorn gebouwen en een braakliggend terrein voor vijf jaar aan ons uitgegeven, zonder dat wij een eindbeeld van het gebied hebben: dat is uniek. Samen met bewoners en betrokken Zuinige BlueGen-installatie organisaties maken we er een prachtig gebied van”, ver- “Nu de maatschappij verandert, verduurzaamt Arnhem ineens telt mede-initiatiefnemer en architect Peter Groot. razendsnel. Prachtig!” De BlueGen-installatie, een gift van de gemeente Arnhem, is een mooi voorbeeld. “Wij kopen groen gas, dat de BlueGen efficiënt omzet in elektriciteit. De warmte die daarbij vrijkomt, herwinnen we. Op het infopaneel in ons centrum zie je in één oogopslag hoeveel energie we opwekken, verbruiken en herwinnen. De BlueGen is heel interessant voor een gezin met een jaargebruik van ongeveer 3.500kWh. Ik hoop dat veel Arnhemmers mijn enthousiasme voor de BlueGen gaan delen.” www.bluegeneration.nl Wijkexpeditie Coehoorn In 2050 zijn fossiele brandstoffen en energiereuzen ouderwets. Energetic City 2050 onderzoekt hoe de stad van de toekomst eruitziet, wanneer inwoners zelf zorgen voor hun voedsel, mobiliteit, energie, afval, communicatie, water en het groen in de wijk. “Verspreid over Arnhem zijn veel creatieve ondernemers, van modeontwerpers tot grafisch vormgevers. In de zeven leeg- Op zoek naar een wijk met een rijke voedingsbodem staande panden in Coehoorn willen we een creatief centrum kwam men terecht in de wijk Coehoorn. Bewoners maken, met Stadspark Coehoorn als groene hart.” geven hun eigen toekomst vorm in de Wijkexpeditie www.coehoorncentraal.nl Coehoorn. Captain Jurgen Mesman vond elf voor- Duurzaam meel: overheerlijk uitdenkers die nieuwsgierig zijn naar hoe het is om Duurzaamheid is ook profiteren van Moeder Natuur. “Sinds Ontmoetingsplek voor iedereen samen met bewoners, ondernemers en organisaties 1983 beheren wij de Witte Watermolen. Daarmee produce- “Stadspark Coehoorn bepaalt het aangezicht van de wijk. Het een wijk te ontwerpen. Deze Blue Men bestaan uit ren we jaarlijks bijna dertigduizend kilo meel van duurzaam park kwam razendsnel tot stand. Dat is de verdienste van alle uitvinders en aanpakkers van Sita, Vitens, het Water- verbouwd graan dat alleen lokaal verkocht wordt. Het Open- betrokken bewoners en organisaties. Mijn complimenten. schap, de gemeente, Breedband Arnhem en Liander. luchtmuseum verkoopt én gebruikt ons meel. Ook Urban Chef, NL Greenlabel bood aan te helpen en de basisschool aan Het is onderdeel van Energetic City 2050, een initia- Sara Bakkerij, Hemels Lekker en het T-Huis maken er lekkere de rand van het park helpt met het onderhoud. Fantastisch! tief van Alliander en de gemeente Arnhem. producten van. Ambachtelijke bakker Tom van Otterloo bakt Stadspark Coehoorn is straks dé ontmoetingsplek voor omwo- www.energeticcity2050.nl ons brood. Het resultaat is overheerlijk!” nenden en lokale ondernemers.” www.bezoekerscentrumsonsbeek.nl/watermolen www.nlgreenlabel.nl 17
  • 13. Duurzame brandstoffen: groengas en groene stroom Rijd schoon en goedkoop Help mee de luchtkwaliteit te verbeteren. Rijden op groengas en groene stroom is schoon en beter voor het klimaat. Groengas wordt gemaakt van groente- en tuinafval. Yvonne Sinay, projectmedewerker Elektrisch Rijden bij de Stadsregio Arnhem Nijmegen, bij een elektrisch oplaadpunt op de Markt in Arnhem. Margreet van Gastel, Wethouder Milieu van de gemeente Arnhem, op een elektrische scooter. Samen met de gemeente Arnhem maakt de Stadsregio Arnhem Nijmegen zich sterk voor rijden op groengas en groene stroom: Theo Tijsse Klasen, projectleider Rijden op Groengas, bij het groengas tankstation van Fuwell aan de IJsseloordweg 42 in Arnhem. – Subsidie voor de aanschaf van een elektrische scooter – Plaatsing van E-laadpalen in de openbare ruimte – Subsidie voor de aanschaf van een groengas voertuig (Audi, Fiat, Mercedes, Opel en Volkswagen voeren diverse groengas modellen) – Meer groengas vulpunten De maatregelen zijn onderdeel van De Groene Kracht, de regionale samenwerkingsagenda voor energie en klimaat in de Stadsregio Arnhem Nijmegen. Meer informatie www.fuelswitch.nl www.vccoost.nl Groo t sch Wij bouwen duurzaam voor komende generaties al ige War m te- en K oud e-O psla g- t oep ass ing ,w on ing en De Sn iep Di em De wetenschap dat elke ontplooiing van bouwactiviteit zijn erfenis achterlaat voor komende generaties daagt ons voortdurend uit om te innoveren en te verduurzamen. In samenwerking met gerenommeerde kennisinstituten en toonaangevende ketenpartners ontwikkelen we praktisch toepasbare concepten voor de woning- en utiliteitsbouw en infrastructuur. Deze zijn gericht op de reductie van CO2-uitstoot, minder energiegebruik en klimaataanpassing. Onze PCS-Hybride woningen, ‘Bouwen op Water’-projecten of lage temperatuur asfaltsoorten zijn hiervan mooie praktijkvoorbeelden. 13206 We bouwen toekomstbestendig. Om komende generaties van een veilige en duurzame toekomst te voorzien. Postbus 439, 2100 AK Heemstede, T (023) 752 97 00 www.duravermeer.nl Dura Vermeer Bouw Midden West BV en
  • 14. Schone en goedkope brandstof De luchtkwaliteit in en rond de gemeente Arnhem is hier Groene auto’s Het aantal auto’s dat in de stadsregio op groen gas rijdt is in drie jaar enorm toegenomen, mede door het project Rijden op groen gas. “In 2011 reden er in de stadsregio ongeveer honderd auto’s op groen gas, in 2013 is dit aantal gestegen tot 500. Landelijk rijden er in totaal 7000 voertuigen. Dit betekent ook dat er steeds meer tankstations komen waar je groen gas kunt tanken. Er zijn nu in de stadsregio drie vulpunten voor groen gas.” www.degroenehub.nl en daar slecht. Europese normen worden overschreden. Om de luchtkwaliteit te verbeteren, zetten de Stadsregio Arnhem Nijmegen en de gemeente Arnhem in op onder meer elektrisch rijden en groen gas. Ook u kunt meehelpen de luchtkwaliteit te verbeteren. Subsidie auto’s Theo Tijsse Klasen, projectleider biomassa, energie en klimaat Provincie Gelderland bij de stadsregio vertelt over de groene brandstoffen en welke Bedrijfsauto’s en particuliere auto’s rijdend op groen gas. voordelen ze opleveren voor het milieu en de Arnhemmers zelf. € 1000,- voor een groengasauto (CNG) voor particulieren € 2000,- voor een groengasauto (CNG) voor bedrijven € 6000,- voor een vrachtauto (CNG) € 15.000,- voor een vrachtauto (LNG) www.gelderland.nl/4/Energietransitie,-subsidies.html Elektrische scooter Gemeente Arnhem € 750,- (in combinatie met slopen oude benzinebrommer) Het subsidiebedrag is dertig procent van de aanschafwaarde, tot een maximum van € 750,-. E-laadpalen www.arnhem.nl/energie/schoon_vervoer Ook elektrisch rijden is goed voor het milieu, zeker als je rijdt op groene stroom. “Elektrisch rijden levert geen lokale luchtverontreiniging op, zoals stikstofoxiden, roet en fijnstof. Ook Wat is geschikt voor u? geeft het nauwelijks geluidshinder. Je hebt wel een elektrische “Elektrisch rijden is vooral geschikt voor kleine voertuigen die laadpaal nodig om de accu’s op te laden. Een laadpaal kan ook korte afstanden afleggen (rijden in de stad). Voor auto’s en prima in eigen tuin. Is dat niet mogelijk, dan kun je bij de ge- bussen die langere afstanden afleggen is groen gas geschik- meente Arnhem een laadpaal aanvragen op de openbare weg.” ter. En voor zwaardere en grotere voertuigen als vrachtauto’s www.arnhem.nl/energie raden we vloeibaar aardgas (LNG) aan.” www.fuelswitch.nl www.mywheels.nl Schoon vervoer Subsidie taxi’s en bestelauto’s Het zou mooi zijn als zo veel mogelijk mensen duurzame (elektrisch, groen gas, LPG, Euro-6) brandstoffen gaan gebruiken. “Denk daarbij aan rijden op € 5000,- voor een elektrische taxi of bestelauto in groen gas of groene stroom en in de toekomst waterstof. Door Arnhem en direct aangrenzende gemeenten op deze brandstoffen te rijden, zijn we minder afhankelijk € 3000,- voor een Euro-6 taxi of bestelauto van fossiele brandstoffen als benzine en diesel, en stoten we € 1250,- voor een taxi of bestelauto met CNG- of LPG- minder CO2 uit. Dat is beter voor het milieu. Groen gas wordt Deel een auto, huur en verhuur wanneer het jou uitkomt. installatie www.agentschapnl.nl/subsidies-regelingen/emissiearme-taxis-en-bestelautos gemaakt van groente- en tuinafval dat vergist wordt. Het biogas dat daarbij vrijkomt, wordt gereinigd en daar rijden we vervolgens op.” Groen gas = goedkoper “Groen gas bijvoorbeeld, is niet alleen schoner, het is ook goedkoper. Per kilo kost het ongeveer 1,05 euro. Ter illustratie (cijfers van september 2013, zie www.fuelswitch.nl): als je duizend kilometer aflegt, kost groen gas 58 euro, diesel 78 euro en benzine 117 euro. Dat is nogal een verschil en dat merk je in je portemonnee. Ook zijn er subsidieregelingen (zie kader) waardoor de aanschaf van een voertuig op bijvoorbeeld groen gas een stuk goedkoper wordt. De stadsregio geeft een subsidie van tweeduizend euro en voor vrachtauto’s zesduizend euro.” Vraag de subsidie aan via www.vccoost.nl. Subsidie auto’s Stadsregio Arnhem Nijmegen Auto’s en vrachtauto’s rijdend op groen gas. € 1000,- voor de kleinste CNG-modellen (< 95 gram CO2/km) € 2000,- voor personenauto en bestelauto € 6000,- voor vrachtauto www.vccoost.nl/semi-overheid/beleidsondersteuning-en-projectmanagement/uitvoering-groengassubsidie-stadsregio-arnhem-nijmegen 21
  • 15. Locate your business in Arnhem Meer bedrijven en banen plus de promotie van Arnhem als dé vestigingsplek voor energieprofessionals. Met dat doel werken Industriepark Kleefse Waard (IPKW), Arnhems Buiten Energy Business Park en de gemeente Arnhem samen met de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen, Stichting kiEMT en vele andere Arnhemse bedrijven en (kennis-)instellingen. Meer weten of meedoen? Kijk op: ipkw.nl arnhemsbuiten.nl han.nl/seece arnhem.nl/energie
  • 16. Industriepark Kleefse Waard helpt technostarters Vliegende start met Greenhouse Starters met een nieuw product op het gebied van energie- en milieutechnologie kunnen terecht in de Greenhouse. “Wij ondersteunen ze met business development, financiering en huisvesting. Een professioneel team, bestaande uit onder andere een accountant, ingenieur en vormgever, staat wekelijks klaar voor gratis advies. Voor de afname van diensten krijgen ondernemers Brainstormen in de Energyclub “De Energyclub is een clubhuis voor energieprofessionals, opgericht voor kennisdeling. Hier kunnen zij onder gunstige omstandigheden kantoorruimte huren. In de Energyclub ontmoeten ze elkaar, alsof ze in een constante brainstorm zitten.” Al snel zat de Energyclub vol. “Daarom verdubbelen we de ruimte. Het is de place to be voor beginnende energieprofessionals.” www.energyclubarnhem.nl “Veel bedrijven in de energie- en milieutechnologie korting. Stichting kiEMT biedt desgevraagd uitgebreide begelei- openen hun fabriek op Industriepark Kleefse Waard ding.” De Greenhouse wijst ondernemers op subsidies, fondsen en (IPKW) en groeien enorm. We richten ons op innovatie regelingen als StartLife. “We richten ook ons eigen investerings- en intensieve samenwerking: ondernemers sluiten daar fonds op. Huisvesting is bovendien zo geregeld.” graag bij aan”, vertelt Louis de Boer van de Greenhouse, www.greenhouse-arnhem.nl de incubator op IPKW. Groene Tandwiel “Het ontwikkelen en testen van nieuwe producten is duur. Arnhem heeft veel organisaties met research and development-afdelingen, maar je moet ze weten te vinden. Met het Groene Tandwiel brengen we, samen met studenten van de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen, alle meetapparatuur en laboratoria in kaart. Het doel? Facility sharing. Denk aan een Arnhem inspireert Arnhem inspireert als energiestad. Ook de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) en ministeries zijn onder de indruk. Gezamenlijk promoten partners Arnhem als dé stad voor innovatieve, energiegerelateerde bedrijven. Met succes! Werkgelegenheid in de Arnhemse energie- en mileutechnologiesector is sinds 2006 met bijna 25% gegroeid. Ruim 6900 banen, bijna 7% van het Arnhemse totaal! starter die het laboratorium van een grote organisatie gebruikt om zijn product te testen. Kennisdeling biedt kansen. Samen kom je verder.” Watt connects In de Energyclub staat de Smart Grid-demonstratietafel van Arnhems Buiten Kennisdeling en innovatie Watt connects. Initiatiefnemers DNV KEMA, Liander en Tennet willen met Watt connects hét Smart Grid inspiratie- en demonstratiecentrum van Europa zijn. “Bezoekers zien bij Watt connects de toekomst van energietechnologie. Met Smart Grids zorgen we dat vraag en aanbod van energie in balans blijft. Je ziet meteen de voordelen van slimme energienetwerken.” www.wattconnects.com Energy Business Park Arnhems Buiten is een voormalig landgoed van 54 hectare. Slechts tien procent is bebouwd. “Vorig jaar hoorden we bij de beste bedrijventerreinen van Nederland, omdat we investeren in energie, kennis en samenwerking”, vertelt Mark Achterberg van vastgoedbeheerder ARRA Management. Industriepark Kleefse Waard “HyGear startte met twee man, nu werken er bijna zeventig. Accsys Technologies groeide in tien jaar tijd uit tot een beursgenoteerd bedrijf. Twee voorbeelden van toonaangevende clean tech bedrijven die gegroeid zijn op IPKW. Ook is er veel ruimte Ideeën uitwerken voor technostarters. Met de Greenhouse begeleiden we ze.” Is de Energyclub een broedplaats voor nieuwe ideeën, dan is www.ipkw.nl Powerlab dé laagdrempelige labruimte. “Powerlab is bedoeld voor echte doeners: ideeën worden uitgewerkt en getest. Ook studenten van de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen komen er, want zij moeten alle ruimte krijgen om te experi- Samen werkt! menteren.” Arnhem heeft een energie-dna om trots op te zijn. De Energie made in [Arnhem] partners weten dat, u ook? Gelderland staat in de top 3 van Nederland voor bedrijvigheid in innovatieve en duurzame energietech- “Op ons park zijn bedrijven gevestigd die zich bezighou- nologie, met regio Arnhem als koploper. Groene groei den met energie en milieutechnologie. Voor bewoners en en nog meer banen voor Arnhem? Doe mee en haal medewerkers is het park een heerlijke omgeving, met een uw netwerk naar Arnhem! tennisbaan en horecapaviljoen. Je kunt er wandelen, fietsen www.arnhem.nl/energie en workshops en evenementen bezoeken. En vanuit een bedrijfspand zie je alleen maar natuur, geen buren.” www.arnhemsbuiten.nl 23
  • 17. Milieuvriendelijke warmte voor Arnhem. Woont u in Schuytgraaf of Presikhaaf? Dan is de kans groot dat uw woning op stadswarmte is aangesloten. Daar mag u best trots op zijn omdat u daarmee 50 procent CO2-uitstoot bespaart ten opzichte van woningen met een cv-ketel. Stadswarmte is namelijk restwarmte van elektriciteitsproductie die we anders zouden weggooien. Deze warmte gebruiken we nuttig door er hele woonwijken mee te verwarmen. En het milieuvoordeel wordt nog groter nu warmtebronnen steeds duurzamer worden. Komend jaar verbinden we het warmtenet in Arnhem met die van Westervoort en Duiven. Zo kunnen we in de toekomst Arnhemse stadswarmte wordt steeds duurzamer. www.nuon.nl/stadswarmte restwarmte van de afval- en energiecentrale in Duiven leveren aan Arnhem. De CO2-besparing loopt daarmee op tot meer dan 70%!