Giao trinh quan ly du an phan mem
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Giao trinh quan ly du an phan mem

on

  • 415 views

TRUNG TÂM GIA SƯ NGOẠI THƯƠNG

TRUNG TÂM GIA SƯ NGOẠI THƯƠNG
ĐỊA CHỈ : Số nhà 60 Ngõ 105 Láng Hạ
SỐ ĐIỆN THOẠI : 0165 628 6659 HOẶC 04 66 55 88 90 Website http://giasungoaithuong.net/

Statistics

Views

Total Views
415
Views on SlideShare
415
Embed Views
0

Actions

Likes
0
Downloads
17
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

Giao trinh quan ly du an phan mem Giao trinh quan ly du an phan mem Document Transcript

  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm 1
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmMôc lôcLêi nãi ®Çu 6Ch-¬ng 1. NhËp m«n vÒ qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmNhËp m«n 101.1. Nhu cÇu ®ang gia t¨ng vÒ phÇn mÒm 101.2. Vai trß cña viÖc qu¶n lý trong ph¸t triÓn phÇn mÒm 111.3. Mét thÝ dô 131.4. Giµnh sù chÊp nhËn c¸c thñ tôc ph¸t triÓn míi 151.5. Tãm t¾t 17Ch-¬ng 2. Nh÷ng vÊn ®Ò ph¸t triÓn phÇn mÒmMét chót phßng xa 192.1. Nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n 192.1.1. Nh÷ng vÊn ®Ò liªn quan ®Õn c¸c yªu cÇu cña dù ¸n 202.1.2. Nh÷ng thay ®æi th-êng xuyªn 212.1.3. Dù to¸n vµ nh÷ng vÊn ®Ò liªn quan 212.1.4. Nguån lùc bªn ngoµi 222.1.5. KÕt thóc mét dù ¸n phÇn mÒm 232.1.6. TuyÓn dông nh©n viªn vµ thuyªn chuyÓn 242.1.7. Theo dâi vµ gi¸m s¸t 252.2. Ph©n tÝch rñi ro 252.2.1. Dù kiÕn nh÷ng vÊn ®Ò cÇn gi¶i quyÕt 262.2.2. Pha ph©n tÝch 272.2.3. Thùc hiÖn c¸c kÕ ho¹ch ®èi phã bÊt ngê 292.3. Tãm t¾t 31Bµi tËp 32Ch-¬ng 3. Ph¸t triÓn phÇn mÒm theo hîp ®ångQuan hÖ kh¸ch hµng - nhµ ph¸t triÓn 333.1. Chi phÝ céng thªm ®èi l¹i víi gi¸ cè ®Þnh 333.1.1. Hîp ®ång phÝ céng thªm 343.1.2. Hîp ®ång gi¸ cè ®Þnh 363.2. C¸c mèi quan hÖ kh¸c gi-· kh¸ch hµng - nhµ ph¸t triÓn 373.3. Yªu cÇu ®èi víi mét ®Ò xuÊt (RFP) 383.3.1. Mét sè vÊn ®Ò c¬ b¶n 393.3.2. ChuÈn bÞ cña RFP 393.3.3. Ph¸t yªu cÇu ®Ò xuÊt RFP 423.4. §Ò xuÊt 433.4.1. §Ò xuÊt kh«ng do yªu cÇu 433.4.2. §Ò xuÊt khi cã yªu cÇu 443.4.3. §éi ngò chuÈn bÞ ®Ò xuÊt 443.4.4. Khu©n d¹ng ®Ò xuÊt 453.4.5. Kh¼ng ®Þnh c«ng viÖc (SOW) 483.5. DuyÖt xÐt ®Ò xuÊt vµ qu¸ tr×nh lùa chän 493.5.1. Ban tuyÓn chän ®Ò xuÊt 49 2
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm 3.5.2. Ph-¬ng ph¸p ®¸nh gi¸ ®Ò xuÊt 50 3.6. Mét sè nhËn ®Þnh bæ sung vÒ ®Ò xuÊt 52 3.6.1. Nh÷ng vÊn ®Ò liªn quan ®Õn kh¸ch hµng 52 3.6.2. Nh÷ng vÊn ®Ò liªn quan ®Õn ng-êi ®Ò nghÞ 53 3.7. Tãm t¾t 54 Bµi tËp 55 Ch-¬ng 4. Chu tr×nh ph¸t triÓn phÇn mÒm C¸c biÓu th¸i vÒ chñ ®Ò th¸c n-íc 57 4.1. Pha quan niÖm 60 4.1.1. Bµu kh«ng khÝ trong pha quan niÖm 61 4.1.2. Nh÷ng vÊn ®Ò trong pha quan niÖm 62 4.2. Pha yªu cÇu phÇn mÒm 62 4.2.1. Bµu kh«ng khÝ trong qu¸ tr×nh pha yªu cÇu 63 4.2.2. C¸c vÊn ®Ò trong pha yªu cÇu 63 4.3. Pha thiÕt kÕ 65 4.3.1. Bµu kh«ng khÝ trong pha thiÕt kÕ 66 4.3.2. Nh÷ng vÊn ®Ò trong pha thiÕt kÕ 67 4.4. Pha thùc hiÖn 68 4.4.1. Bµu kh«ng khÝ trong pha thùc hiÖn 70 4.4.2. Nh÷ng vÊn ®Ò trong pha thùc hiÖn 70 4.5. Pha tÝch hîp vµ thö nghiÖm 71 4.5.1. Bµu kh«ng khÝ trong pha tÝch hîp vµ thö nghiÖm 73 4.5.2. Nh÷ng vÊn ®Ò trong pha tÝch hîp vµ thö nghiÖm 74 4.6. Pha b¶o tr× 75 4.6.1. Bµu kh«ng khÝ trong pha b¶o tr× 76 4.6.2. Nh÷ng vÊn ®Ò trong pha b¶o tr× 77 4.7. Tãm t¾t 78 Bµi tËp 79 Ch-¬ng 5. Nguyªn t¾c qu¶n lý c¸c kü s- phÇn mÒm Hä cã thùc cã g× kh¸c nhau kh«ng ? 80 5.1. C¬ cÊu tæ chøc dù ¸n phÇn mÒm 81 5.2. C¬ cÊu ®éi ngò 85 5.2.1. L·nh ®¹o ®éi 85 5.2.2. C¸c ®éi d©n chñ 87 5.2.3. C¸c ®éi kü s- tr-ëng 87 5.2.4. C¸c ®éi chuyªn gia 88 5.3. C¸c kü thuËt b¸o c¸o c¬ b¶n 89 5.3.1. B¸o c¸o t×nh h×nh 90 5.3.2. C¸c cuéc häp vÒ t×nh h×nh dù ¸n 91 5.4. Nh÷ng ®-êng lèi chung trong qu¶n lý c¸c kü s- phÇnmÒm 92 5.5. Tãm t¾t 94 Bµi tËp 95 Ch-¬ng 6. Chia ®Ó trÞ c¸c dù ¸n lín thÕ nµo: ph©n chia vµchiÕm lÜnh. 3
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmNhu cÇu lín kh«ng cã nghÜa khã 966.1. Tinh chÕ tõng b-íc mét 966.1.1. Ph©n gi¶i chøc n¨ng 986.1.2. Ph©n gi¶i thiÕt kÕ 996.2. C¬ cÊu ph©n tÝch c«ng viÖc 1026.2.1. Ph©n gi¶i dù ¸n 1036.2.2. WBS lµm c«ng cô qu¶n lý dù ¸n 1056.3. Xö lý nh÷ng dù ¸n lín 1066.3.1. C¸c hÖ thèng phô 1066.3.2. §-êng lèi ph©n gi¶i chøc n¨ng 1086.3.3. §-êng lèi ph©n gi¶i thiÕt kÕ 1096.3.4. §-êng lèi ph©n gi¶i nhiÖm vô c«ng viÖc 1106.4. Tãm t¾t 111Bµi tËp 112Ch-¬ng 7. C¸c chøc n¨ng hç trî dù ¸nHç trî qu¶n lý dù ¸n 1157.1. KiÓm tra cÊu h×nh phÇn mÒm (SCC) 1167.1.1. ThuËt ng÷ kiÓm tra cÊu h×nh 1187.1.2. Nguån lùc kiÓm tra cÊu h×nh 1197.1.3. KÕ ho¹ch qu¶n lý cÊu h×nh phÇn mÒm 1217.1.4. Mét sè ®-êng lèi chung 1237.2. B¶o ®¶m chÊt l-îng phÇn mÒm (SQA) 1267.2.1. Cung cÊp phÇn mÒm cã chÊt l-îng 1267.2.2. Nguån lùc kiÓm tra chÊt l-îng 1287.2.3. KÕ ho¹ch b¶o ®¶m chÊt l-îng phÇm mÒm 1307.2.4. §é ®o chÊt l-îng phÇn mÒm 1327.2.5. Mét sè ®-êng lèi chung 1337.3. Thö nghiÖm phÇn mÒm 1347.3.1. C¸c lo¹i thö nghiÖm phÇn mÒm 1357.3.2. C¸c thñ tôc thö nghiÖm chÝnh thøc 1377.3.3. Mét sè ®-êng lèi chung 1387.4. Tãm t¾t 139Bµi tËp 140Ch-¬ng 8. Tiªu chuÈn ph¸t triÓn phÇn mÒmTiªu chuÈn ph¸t triÓn: tai h¹i cÇn thiÕt 1428.1. Tæng quan c¸c tiªu chuÈn ph¸t triÓn phÇn mÒm 1428.2. Tiªu chuÈn US DOD 2167 1458.2.1. Tæng quan tiªu chuÈn 2167 1468.2.2. Rµ so¸t vµ kiÓm to¸n 1488.2.3. M« t¶ h¹ng môc d÷ liÖu (DIDS) 1488.2.4. LÊy kÝch th-íc tiªu chuÈn 1548.2.5. Lîi vµ bÊt lîi cña tiªu chuÈn 2167 1568.3. C¸c tiªu chuÈn c«ng nghÖ phÇn mÒm IEEE 1568.3.1. Tæng quan tiªu chuÈn IEEE 1578.3.2. Ph©n lo¹i IEEE vÒ c¸c tiªu chuÈn c«ng nghÖ phÇn 4
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmmÒm 159 8.3.3. Lîi vµ bÊt lîi cña tiªu chuÈn IEEE 159 8.3.4. So s¸nh c¸c tiªu chuÈn IEEE vµ DOD 164 8.4. C¸c tiªu chuÈn Ada 164 8.4.1. M«i tr-êng Ada 165 8.4.2. Tiªu chuÈn IEEE cho c¸c Ada PDL 165 8.5. C¸c tiªu chuÈn ph¸t triÓn phÇn mÒm kh¸c 166 8.6. Tãm t¾t 167 Bµi tËp 168 Ch-¬ng 9. LËp tr×nh dù ¸n LËp tr×nh: vÊn ®Ò 170 9.1. KÕ ho¹ch ph¸t triÓn dù ¸n 171 9.2. C¸c ho¹t ®éng theo lËp tr×nh vµ mèc 173 9.2.1. Danh môc ho¹t ®éng theo lËp tr×nh 174 9.2.2. C¸c cét mèc vµ ®-êng mèc chñ yÕu 176 9.3. C¸c biÓu ®å Gantt 177 9.4. C¸c biÓu ®å PERT vµ con ®-êng tíi h¹n 180 9.4.1. §-êng tíi h¹n 182 9.4.2. C¸c khèi ch-¬ng tr×nh PERT vµ viÖc t¨ng c-êng 182 9.5. Nh©n sù lËp tr×nh 183 9.5.1. Qui m« ®éi ngò ph¸t triÓn 184 9.5.2. Kü n¨ng vµ kinh nghiÖm 187 9.5.3. Th¸ng cña con ng-êi bÊt ngh× 188 9.6. LËp lÞch c¸c nguån lùc 189 9.6.1. LËp lÞch kh«ng gian lµm viÖc 189 9.6.2. ThiÕt bÞ lËp tr×nh 190 9.6.3. Chñ b¸n c¸c nhµ thÇu phô 191 9.7. KiÓm chøng vµ cËp nhËt ch-¬ng tr×nh 192 9.7.1. B¸o c¸o ®Þnh kú 192 9.7.2. C¸c ho¹t ®éng kiÓm chøng kh¸c 193 9.7.3. CËp nhËt ch-¬ng tr×nh 193 9.8. Mét sè ®-êng lèi chung cho viÖc lËp tr×nh vµ qui ho¹ch 194 9.8.1. Tinh läc danh môc ho¹t ®éng ban ®Çu 194 9.8.2. Giµnh ®-îc phª chuÈn ch-¬ng tr×nh 195 9.8.3. Mèi quan hÖ gi÷a ch-¬ng tr×nh, tµi nguyªn, chÊtl-îng vµ tÝnh chøc n¨ng 197 9.9. Tãm t¾t 198 Bµi tËp 199 Ch-¬ng 10. ChuÈn bÞ dù to¸n: ph-¬ng ph¸p vµ kü thuËt Dù to¸n: vÊn ®Ò 200 10.1. Dù to¸n dù ¸n 201 10.2. Dù to¸n tõng b-íc 202 10.2.1. Nh÷ng thµnh phÇn ®-a khái gi¸ 203 10.2.2. Nh÷ng thµnh phÇn d- thõa kinh nghiÖm 203 10.2.3. Nh÷ng thµnh phÇn cã mét phÇn kinh nghiÖm 205 5
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm10.2.4. Ph¸t triÓn míi 20610.2.5. Ph©n tÝch chi tiÕt dù ¸n ë møc rñi ro 20610.3. Uíc ®Þnh ph¸t triÓn míi 20710.3.1. Nh÷ng ph-¬ng ph¸p kiÓu ®Çu (nguyªn mÉu) 20710.3.2. Nh÷ng ph-¬ng ph¸p thèng kª 20910.4. M« h×nh chi phÝ x©y dùng (Cocomo) 21010.4.1. Møc nh©n sù 21010.4.2. Møc ®é phøc t¹p 21310.4.3. YÕu tè ®é tin cËy 21510.4.4. M«i tr-êng ph¸t triÓn 21610.4.5. C¸c thø hÖ 21810.4.6. ThuËt to¸n dù to¸n phÝ 21910.5. Chøc n¨ng ph©n tÝch ®iÓm 22110.5.1. Nh÷ng b-íc FPA c¬ b¶n 22110.5.2. øng dông cña FPA 22410.6. Dù to¸n lµ mét lÜnh vùc 22510.7. Dù to¸n tµi nguyªn phÇn cøng 22910.7.1.T¶i träng CPU 22910.7.2. L-u tr÷ dù liÖu 23310.7.3. Tèc ®é 23610.8. Tæng phÝ kh«ng ph¸t triÓn 23810.9. Tãm t¾t 239Bµi tËp 241Tham kh¶o 243Tµi liÖu ®äc thªmLêi nãi ®Çu 6
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm §©y lµ cuèn s¸ch vÒ qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm; nã kh«ng ph¶i lµ métcuèn s¸ch tiÕp n÷a vÒ c«ng tr×nh phÇn mÒm. §· cã nhiÒu cuèn s¸ch thamkh¶o vÒ c«ng tr×nh phÇn mÒm (coi danh môc tham kh¶o ë cuèi cuèn s¸chnµy). Môc tiªu cña s¸ch nµy lµ tr×nh bµy c«ng viÖc ph¸t triÓn phÇn mÒmtheo quan ®iÓm cña nhµ qu¶n lý chø kh«ng ph¶i theo quan ®iÓm cña nhµph¸t triÓn. Cuèn s¸ch tËp trung, trong mét cuèn duy nhÊt nhiÒu thùc tiÔn vµ küthuËt qu¶n lý phÇn mÒm hiÖn ®¹i ®· ®-îc ph¸t triÓn vµ tinh läc trong suètthËp kû qua. Qu¶n lý dù ¸n ®-îc tr×nh bµy nh- lµ mét kü n¨ng lÜnh héi®-îc vµ chø kh«ng ph¶i nh- lµ cña trêi cho. Ch¾c ch¾n, viÖc qu¶n lý dù¸n ®ßi hái tµi n¨ng qu¶n lý, nh-ng b¶n th©n tµi n¨ng kh«ng ®-îc h÷uhiÖu. ViÖc vËn dông thiÕt thùc c¸c thñ tôc ph¸t triÓn phÇn mÒm hiÖn ®¹i®ßi hái cã c¸c nhµ qu¶n lý chuyªn nghiÖp. V× ®©y lµ cuèn s¸ch thùc hµnh (chø kh«ng ph¶i lµ mét c«ng tr×nh lýthuyÕt) nªn nhiÒu ph-¬ng ph¸p vµ kü thuËt ®-îc m« t¶ kh«ng cã c¬ së lýthuyÕt cho riªng nã. Tuy nhiªn nh÷ng tham kh¶o sÏ ®-îc cung cÊp suètcuèn s¸ch dµnh cho nh÷ng ai quan t©m ®Õn c¬ së lý thuyÕt. Danh môckÌm c¸c tham kh¶o vµ tµi liÖu ®Ó ®äc ®-îc gîi ý cã ë cuèi cuèn s¸chnµy. NhÊt thêi, ®éc gi¶ cã thÓ thÊy mét sè ®o¹n ®-îc nh¾c l¹i trong cuèns¸ch nµy. Së dÜ cã ®iÒu nµy lµ ®Ó gi¶i quyÕt c¸i th-êng ®-îc gäi lµ t×nhhuèng n¨m ngãn tay. §iÒu nµy x¶y ra khi mçi n¨m ngãn tay cña ®éc gi¶cÇn ®-îc cµi vµo cuèn s¸ch ®Ó ®¸nh dÊu trong khi ®éc gi¶ l-ìng lù gi÷ac¸c ch-¬ng nh»m bao qu¸t ®-îc mét chñ ®Ò ®Æc biÖt. Cuèn s¸ch nµy cãgi¶m nhu cÇu ph¶i ®¸nh dÊu b»ng c¸ch lÆp l¹i c¸i gi¶i thÝch v¾n t¾t bÊt cøchñ ®Ò chñ yÕu nµo ®-îc tham chiÕu ngay dï chñ ®Ò ®· ®-îc th¶o luËnchi tiÕt ë ®©u ®ã. Suèt cuèn s¸ch nh÷ng h¹ng môc th¸ng c«ng vµ n¨m c«ng ®· ®-îc södông thay cho c¸c h¹ng môc cò th¸ng ng-êi vµ n¨m ng-êi. Nh÷ng tõ nµy®-îc th¶o luËn chi tiÕt ë phÇn 9.5.3. §èi t-îng ®äc ®-îc chñ ®Þnh. Qu¶n lý d÷ ¸n phÇn mÒm: Mét tiÕp cËn cho ng-êi thùc hµnh ®-îc chñ®Þnh cho ®èi t-îng ®a d¹ng. Tr-íc hÕt vµ chñ yÕu s¸ch ®-äc chñ ®Þnhlµm nguån tham kh¶o cho c¸c nhµ qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm ®ang thùc thinhiÖm vô qu¶n lý vµ trªn c¬ së ®ã nã ®-îc s¾p xÕp sao cho ®Ò tµi chñ yÕubao qu¸t ë mçi ch-¬ng (trõ ch-¬ng 1). §iÒu nµy ®-îc th¶o luËn thªmtrong gi¶i thÝch sau vÒ viÖc bè trÝ néi dung s¸ch. Cuèi cïng, cuèn s¸ch cã thÓ dïng lµm tham kh¶o cho c¸c kü s- phÇnmÒm muèn më réng kiÕn thøc cña minh sang nh÷ng lÜnh vùc qu¶n lý dù¸n kü thuËt. Bè trÝ cña cuèn s¸ch 7
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm Nãi chung, m-êi ch-¬ng cña cuèn s¸ch xuÊt hiÖn theo tr×nh tù l«gÝc vµcung cÊp cho viÖc ®i ®Çu vµo lÜnh vùc qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm. Thamkh¶o nhanh ®Æt ë cuèi mçi ch-¬ng cã d¹ng tãm t¾t më réng. Tãm t¾t nµynh»m ®-îc sö dông nh- lµ ®Ó ghi nhí lÇn n÷a hay nh- lµ mét nguånth«ng tin ban ®Çu. Ng-êi ®äc ®-îc yªu cÇu t×m c¸ch lµm mét sè bµi tËp ë cuèi mçich-¬ng. C¸c bµi tËp nµy sÏ gióp ng-êi ®äc hiÓu ®-îc nhiÒu ý t-ëng vµ küthuËt tr×nh bµy trong ch-¬ng ®ã. Ch-¬ng 1 ®Ò cËp quan niÖm qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm. Ch-¬ng nµycòng tham luËn nhiÒu khã kh¨n mµ c¸c nhµ qu¶n lý dù ¸n gÆp trong viÖcgiµnh hç trî cña bé phËn qu¶n lý cÊp trªn ®Ó tr×nh ra nh÷ng thñ tôc ph¸ttriÓn míi. Ch-¬ng 2 tãm t¾t v¾n t¾t nhiÒu vÊn ®Ò ph¸t triÓn phÇn mÒm chungnhÊt (sau nµy ®-îc x©y dùng trong suèt cuèn s¸ch). Ch-¬ng nµy ®-îcchia lµm 2 phÇn. PhÇn ®Çu giµnh cho ®éc gi¶ kh«ng quen víi nh÷ng vÊn®Ò c¬ b¶n vÒ qu¶n lý phÇn mÒm. PhÇn hai giµnh cho nh÷ng ngµnh ®angqu¶n lý dù ¸n c¶ míi vµ c¶ ®· cã kinh nghiÖm. PhÇn nµy th¶o luËnph-¬ng ph¸p ®Êu tranh víi nh÷ng vÊn ®Ò ®· th¶o luËn tr-íc ®©y, gäi lµph©n tÝch rñi ro. C¸c nhµ qu¶n lý dù ¸n cã kinh nghiÖm cã thÓ bá qua ch-¬ng 1 vµ phÇn®Çu cña ch-¬ng 2. Ch-¬ng 3 th¶o luËn viÖc ph¸t triÓn phÇn mÒm theo hîp ®ång. Ch-¬ngnµy m« t¶ c¸c hîp ®ång dù ¸n phÇn mÒm ®-îc tiÕn hµnh nh- thÓ nµo, c¸c®Ò nghÞ ra sao. Mét v¨n b¶n ®Ò nghÞ nªn ®-îc x©y dùng thÓ nµo vµ nªnthiÕt lËp thÕ nµo vµ nh÷ng mèi quan hÖ gi÷a kh¸ch hµng vµ nhµ s¶n xuÊt.Ch-¬ng nµy còng m« t¶ c¸c yªu cÇu vÒ v¨n b¶n ®Ò nghÞ (RFP) vµ qu¸tr×nh lùa chän sau khi c¸c ®Ò nghÞ ®· ®-îc ®Ö tr×nh. Ch-¬ng 4 m« t¶ chu tr×nh c¬ b¶n ph¸t triÓn phÇn mÒm, nhÊn m¹nh ®ÕnviÖc tiÕp cËn theo giai ®o¹n, ph¸t triÓn phÇn mÒm. Nh÷ng ph-¬ng ph¸pluËn kh¸c còng ®-îc th¶o luËn (nh- lµ t¹o mÉu nhanh vµ m« h×nh xo¾n èc- Spiral). Nh÷ng giai ®o¹n c¬ b¶n ®-îc m« t¶ theo quan ®iÓm cña ng-êiqu¶n lý dù ¸n nhÊn m¹nh ®Õn kh«ng khÝ vµ nh÷ng vÊn ®Ì cña mçi giai®o¹n. Ch-¬ng 5 tr×nh bµy mét sè nh÷ng nguyªn t¾c c¬ b¶n cña viÖc qu¶n lýcon ng-êi. Ch-¬ng nµy lùa ra mét sè nh÷ng mÆt ®Æc thï liªn quan ®ÕnviÖc qu¶n lý c¸c kü s- phÇn mÒm, ch¼ng h¹n nh- sù kh¸c nhau ®¸ng kÓvÒ n¨ng suÊt gi÷a c¸c kü s- phÇn mÒm vµ tÝnh khÝ phong ®é cña c¸c nhµlËp tr×nh nãi chung. Ch-¬ng 6 ®Ò cËp mét trong nh÷ng vÊn ®Ò khã kh¨n nhÊt cña ph¸t triÓnphÇn mÒm: lµm sao qu¶n lý ®-îc nh÷ng dù ¸n phÇn mÒm lín. Ch-¬ngnµy gi¶i thÝch nh÷ng dù ¸n lín cã thÓ ®-îc phÇn chia thµnh nh÷ng béphËn nhá dÔ qu¶n lý nh- thÕ nµo theo ph-¬ng ch©m chia ra chÕ ngù. 8
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm Ch-¬ng 7 m« t¶ ba trong nh÷ng chøc n¨ng hç trî qu¶n lý c¬ b¶n:kiÓm tra cÊu h×nh ®¶m b¶o chÊt l-îng vµ thö nghiÖm phÇn mÒm. Ch-¬ngnµy còng th¶o luËn mèi quan hÖ gi÷a nh÷ng chøc n¨ng ®ã. Ch-¬ng 8 tr×nh bµy tæng quan vÒ c¸c chuÈn ph¸t triÓn phÇn mÒm. §ÆcbiÖt hai chuÈn ®-îc th¶o luËn chi tiÕt: chuÈn 2167 cña Bé Quèc phßngHoa Kú (DOD) vµ chuÈn IEEE vÒ ph¸t triÓn phÇn mÒm. Nh÷ng chuÈnkh¸c, nh- chuÈn ph¸t triÓn phÇn mÒm cña Anh vµ Ch©u ¢u, còng ®-îcnh¾c tíi vµ so s¸nh. Ch-¬ng 9 th¶o luËn viÖc lËp lÞch vµ kÕ ho¹ch ph¸t triÓn dù ¸n (PDP) vµkü thuËt lËp lÞch vµ lËp kÕ ho¹ch ®-îc m« t¶, kÓ c¶ ph¸c ®å Gantt vµPERR cæ ®iÓn vµ cÊu tróc ph¸ hñy c«ng viÖc (WBS). Ch-¬ng 10 chøa mét m« t¶ t¨ng c-êng vµ chi tiÕt cña mét vµi ph-¬ngph¸p vµ kü thuËt chuÈn bÞ dù to¸n. Ch-¬ng nµy gåm nh÷ng ph-¬ng ph¸pdù tÝnh qui m« cña dù ¸n vµ lÞch ph¸t triÓn dù ¸n còng nh- dù to¸n küthuËt, ch¼ng h¹n nh- c¸c yªu cÇu vÒ ®Üa vµ vÒ bé nhí. Ch-¬ng nµy cònggi¶i thÝch kinh nghiÖm cã thÓ ®-îc sö dông thÕ nµo ®Ó c¶i tiÕn dù to¸n vµm« t¶ c¸c dù to¸n cã thÓ ®-îc hoµn thiÖn thÕ nµo trong qu¸ tr×nh ph¸ttriÓn dù ¸n tiÕn triÓn. Tri ©n C¸c tiªu chuÈn DOD-STD 2167a vµ DOD-STD 2168 vµ c¸c m« t¶ h¹ngmôc dù liÖu liªn quan cña Bé Quèc phßng Hoa Kú ®· ®-îc tham chiÕu vµtrÝch dÉn ®-îc phÐp cña Bé Quèc phßng Hoa Kú, Bé chØ huy c¸c hÖthèng chiÕn tranh kh«ng gian vµ trªn biÓn. C¸c tiªu chuÈn c«ng nghÖ phÇn mÒm IEEE ®· ®-îc tham chiÕu vµnh÷ng tµi liÖu sau ®©y ®· ®-îc trÝch dÉn ®-îc phÐp cña ViÖn tËp ®oµn küs- ®iÖn vµ ®iÖn tö (IEEE). PhÇn nhËp m«n cña F.Buckley cho b¶n in 1984 cña IEEE vÒ tiÓu chuÈnc«ng nghÖ phÇn mÒm IEEE. PhÇn nhËp m«n cña J.Horch cho b¶n in 1987 cña IEEE vÒ tiÓu chuÈnc«ng nghÖ phÇn mÒm. IEEE stel 729 - 1983 IEEE stel 1022 - 1987 IEEE stel 830 - 1984 IEEE stel 990 - 1986 Gi÷ b¶n quyÒn mäi mÆt @ ViÖn tËp ®oµn kü s- ®iÖn vµ ®iÖn tö. T«i xin c¶m ¬n vÒ sù gióp ®ì to lín cña Amir trong viÖc duyÖt vµ tËphîp v¨n b¶n. T«i còng biÕt ¬n vÒ nhiÒu gîi ý cã Ých cña ¤ng. T«i còng xin c¶m ¬n Sharon vµ Talya ®· kh«ng x¸o trén b¶n th¶o v¨nb¶n. Cuèi còng vµ quan träng nhÊt, t«i xin hÕt søc c¶m ¬n ®éng viªn cñaIril, nÕu kh«ng v¨n b¶n ®· ch¼ng bao giê ®-îc viÕt ra. Nh·n hiÖu th-¬ng m¹i Ada lµ nh·n hiÖu ®· ®¨ng ký cña ChÝnh phñ Hoa Kú, Ada AJPO UNIX lµ th-¬ng nh·n cña tËp ®oµn ®iÖn tho¹i vµ ®iÖn b¸o Mü VMS lµ th-¬ng nh·n cña tËp ®oµn thiÕt bÞ sè 9
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmMS-DOS lµ th-¬ng nh·n cña tËp ®oµn MicrosoftPC-DOS lµ th-¬ng nh·n cña tËp ®oµn m¸y mãc kinh doanh quèc tÕBYB lµ th-¬ng nh·n cña nhãm Gordon. 10
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm Ch-¬ng mét NhËp m«n vÒ qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm NhËp m«n “PhÇn mÒm lµ n¬i trång c¸c giÊc m¬ vµ thu h¸i ¸c méng ... mét thÕ giíinh÷ng ng-êi hãa sãi vµ nh÷ng viªn ®¹n b»ng b¹c“ TrÝch dÉn nµy tõ Bradcox (cox 1990) nhÊn m¹nh nh÷ng quan t©m cña c¸c nhµ qu¶n lý dù ¸nphÇn mÒm h«m nay. Lµm sao cã thÓ kiÓm tra ®-îc con ng-êi hãa sãi nµyd-íi chi tiÕt c«ng nghÖ phÇn mÒm ®©y ? LiÖu viÖc ph¸t triÓn phÇn mÒmcã thËt sù lµ mét bé phËn c«ng tr×nh kh«ng ? ViÖc ph¸t triÓn phÇn mÒm cã thÓ kiÓm tra ®-îc. Cã nh÷ng ph-¬ngph¸p nh÷ng kü thuËt nh-ng chuÈn vµ nh÷ng c«ng cô khi ®-îc vËn dông®óng ®¾n chóng sÏ thóc ®Èy sù ph¸t triÓn th¾ng lîi cña dù ¸n phÇn mÒm.§ã kh«ng ph¶i lµ nh÷ng viªn ®¹n b»ng b¹c xuyªn qua tr¸i tim cña ng-êihãa sãi: ch¼ng cã g× gi÷ thËt ë trong c¶. Nh÷ng ph-¬ng ph¸p nµy cungcÊp mét c¸ch tiÕp cËn cã hÖ thèng tíi sù ph¸t triÓn phÇn mÒm b¾t ®Çu lµnh÷ng giai ®o¹n qui ho¹ch ban ®Çu vµ kÕt thóc lµ viÖc cung cÊp s¶n phÈmphÇn mÒm cuèi cïng. Cuèn s¸ch nµy ®Ò cËp ®Õn viÖc vËn dông nh÷ng ph-¬ng ph¸p hiÖn ®¹i®Ó qu¶n lý c¸c dù ¸n phÇn mÒm. S¸ch tr×nh bµy tiÕp cËn thùc hµnh “lµmthÕ nµo ®©y” h¬n lµ tiÕp cËn lý thuyÕt mÆc dï cã nh÷ng tham kh¶o réngr·i cho nh÷ng ai quan t©m ®Õn viÖc m« t¶ lý thuyÕt ®»ng sau c¸c ph-¬ngph¸p. Môc tiªu chñ yÕu lµ tËp trung, trong chØ mét cuèn s¸ch, m« t¶ biÕtbao c«ng cô vµ qui tr×nh dÝnh lÝu ®Õn nh÷ng ho¹t ®éng qu¶n lý phÇn mÒmnh-:  Dù to¸n chi tiÕt dù ¸n  ChuÈn bÞ c¸c lÞch tr×nh ph¸t triÓn  VËn dông c¸c tiªu chuÈn ph¸t triªn thiÕt thùc  ChuÈn bÞ vµ ®¸nh gi¸ c¸c ®Ò nghÞ Nhµ qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm theo thÕ ®-îc cung cÊp c¸c ph-¬ng ph¸pvµ qui t×nh cÇn thiÕt khiÕn cho viÖc ph¸t triÓn phÇn mÒm cã hiÖu qu¶ h¬nvíi ba môc tiªu næi tiÕng trong t©m t-ëng: ph¸t triÓn phÇn mÒm 1. theo ch-¬ng tr×nh 2. trong ph¹m vi ng©n s¸ch 3. theo yªu cÇu 1.1. Nhu cÇu ®ang gia t¨ng vÒ phÇn mÒm ThËt cã Ýt lÜnh vùc c«ng nghÖ hiÖn ®¹i l¹i kh«ng chøa phÇn mÒm. §iÒunµy bao gåm xe h¬i, hµng kh«ng vµ vÖ tinh còng nh- thang m¸y, m¸yfax, truyÒn h×nh vµ c¸c c¬ quan ®iÖn tö. PhÇn mÒm vËn hµnh hÖ thèng anninh x· héi, hÖ thèng chi l-¬ng tËp ®oµn, vµ tr¸i cña nÒn kinh tÕ ph-¬ng 11
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmT©y - HÖ thèng thÎ tÝn dông. PhÇn mÒm ®-îc sö dông réng r·i ®Ó viÕt vµin s¸ch. ViÖc gia t¨ng nhu cÇu vÒ phÇn mÒm ®· trë nªn mét vÊn ®Ò gay cÊn. Nã®· g©y ra viÖc gia t¨ng nhu cÇu vÒ kü s- phÇn mÒm. V-ît rÊt xa møc ®éc¸c nhµ chuyªn nghiÖp phÇn mÒm tèt nghiÖp ë c¸c tr-êng ®¹i häc. Do®Êy sù ph¸t triÓn phÇn mÒm ®-îc yªu cÇu cã n¨ng suÊt cao lîi h¬n, tincËy h¬n vµ nãi chung thµnh c«ng h¬n. Nh÷ng yªu cÇu míi ®ã cã thÓ kh«ng ®-îc ®¸p øng ë nh÷ng ph-¬ngph¸p ph¸t triÓn th« thiÓn cña nh÷ng ngµy ®Çu cña m¸y vi tÝnh. Nh÷ng ph-¬ng ph¸p míi ®· ®-îc ®Ò xuÊt c¶i tiÕn ®¸ng kÓ con ®-êngmµ phÇn mÒm ®-îc ph¸t triÓn. TÝnh nghiªm träng cña vÊn ®Ò ®· ®-îcthõa nhËn trong kh¾p céng ®ång c«ng nghÖ phÇn mÒm. Mét sè c¸c liªnc«ng ti vµ c«ng xoexiom quèc tÕ ®· ®-îc thµnh lËp ë Hoa Kú, NhËt B¶nvµ Ch©u ¢u víi nh÷ng ng©n s¸ch to lín dµnh cho viÖc t×m kiÕm nh÷ngph-¬ng ph¸p gi¶m nhÑ (nÕu kh«ng ph¶i lµ lo¹i trõ) vÊn ®Ò (coi Bennatan1987). Cox (1990), trong mét ph©n tÝch ph-¬ng h-íng c«ng tr×nh phÇn mÒmsÏ tiÕn hµnh cho thÊy râ mét cuéc c¸ch m¹ng c«ng nghiÖp phÇn mÒm lýthó, «ng ®· tiªn ®o¸n ngµy mµ c¸c nhµ lËp tr×nh sÏ th«i kh«ng m· hãamäi thø khi xãa vµ sÏ ghÐp c¸c øng dông trõ nh÷ng catal« l-u tr÷ tèt cñac¸c thµnh phÇn phÇn mÒm sö dông l¹i ®-îc. Quan niÖm nµy vµ nh÷ngquan niÖm c¸ch m¹ng kh¸c nh- ph¸t triÓn phÇn mÒm tù ®éng (coiFrankel 1985) vÉn cßn ph¶i mÊt qu·ng ®-êng dµi tr-íc khi trë thµnhnh÷ng ph-¬ng tiÖn thiÕt thùc cña ph¸t triÓn phÇn mÒm. Xu h-íng tiÕn tíi c«ng tr×nh phÇn mÒm cã m¸y tÝnh hç trî (CASE) ®·t¹o nªn nhiÒu c«ng cô ph¸t triÓn tù ®éng nh-ng ch¼ng may thay nh÷ngc«ng cô ®ã1 th-êng mÊt nhiÒu thêi gian kh«ng xøng víi chóng, ë nh÷nglÜnh vùc kh¸c cña c«ng nghÖ c¸c hÖ CAD/CAM2 tù ®éng ®· ®ang ®-îc södông ®Ó thiÕt kÕ vµ x©y dùng c¸c thµnh phÇn ®iÖn tö nh-ng ph¸t triÓnphÇn mÒm vÉn cßn hoµn toµn lµ mét cè g¾ng thñ c«ng. Cho ®Õn lóc mµ phÇn mÒm sö dông l¹i vµ ph¸t triÓn phÇn mÒm t¸i t¹ovµ tù ®éng b¾t ®Çu thay thÕ ®-îc c¸c kü s- phÇn mÒm th× phÇn mÒm vÉncßn tiÕp tôc do con ng-êi ph¸t triÓn. Trong khi chê ®îi viÖc gia t¨ng theoyªu cÇu vÒ n¨ng suÊt vµ thuÇn thôc tay nghÒ vµ th¾ng lîi chung cña ph¸ttriÓn phÇn mÒm ph¶i duy tr× tr¸ch nhiÖm vÉn ph¶i lµ ë nhµ qu¶n lý dù ¸nphÇn mÒm. 1.2. Vai trß cña viÖc qu¶n lý trong ph¸t triÓnphÇn mÒm. ViÖc qu¶n lý dù ¸n cã hiÖu qu¶ ®ßi hái nhiÒu tµi n¨ng vµ kü x¶o. TiªuchuÈn IEEE (IEEE 1987a) cho dÞch nghÜa sau vÒ qu¶n lý dù ¸n phÇnmÒm. 1 Xem Tahvanainen vµ Smolander ‘An annotated CASE Bibliography (1990)’ 2 CAD vµ CAM lµ thiÕt kÕ cã m¸y tÝnh trî gióp vµ chÕ t¹o cã m¸y tÝnh trî gióp. 12
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm lµ qu¸ tr×nh qui ho¹ch, tæ chøc, nh©n sù ®iÒukhiÓn, kiÓm tra vµ l·nh ®¹o dù ¸n phÇn mÒm. Râ rµng ®Ó trë thµnh nhµqu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm tèt th× lµ nhµ ph¸t triÓn phÇn mÒm tèt kh«ng cßn®ñ n÷a. Cã nh÷ng kü x¶o qu¶n lý ®Æc biÖt ®-îc yªu cÈu- dông ngay tõnh÷ng giai ®o¹n ®Çu cña dù ¸n, ch»ng h¹n nh- ë c¸c lÜnh vùc nh-: - Gi¸m s¸t vµ kiÓm tra §iÒu nµy bao gåm viÖc qu¶n lý cã hiÖu qu¶ c¸c thµnh viªn ®éi ngòph¸t triÓn vµ ®ßi hái ý thøc th-êng xuyªn vÒ t×nh tr¹ng thùc cña c«ng viÖccña hä vÒ dù ¸n. - Qui ho¹ch Qui ho¹ch lµ mét trong nh÷ng ho¹t ®éng qu¶n lý quan träng nhÊt vµbao gåm viÖc chuÈn bÞ dù to¸n tèt, duy tr× lÞch tr×nh ph¸t triÓn vµ bè trÝnh©n sù hiÖu qu¶. - Quan hÖ kh¸ch hµng Trong mét sè dù ¸n, viÖc tiÕp xóc víi kh¸ch hµng lµ ho¹t ®éng qu¶n lýchñ yÕu. §iÒu nµy bao gåm viÕt tµi liÖu vÒ yªu cÇu cña kh¸ch hµng,khèng chÕ nh÷ng thay ®æi do kh¸ch hµng, sö lý viÖc tham gia cña kh¸chhµng vµo qu¸ tr×nh ph¸t triÓn, cung cÊp b¸o c¸o vµ tæ chøc xÐt duyÖt cïngtr×nh diÔn s¶n phÈm. - Vai trß l·nh ®¹o kü thuËt L·nh ®¹o kü thuËt tèt th-êng lµ mét phÈm chÊt ao -íc trong viÖc qu¶nlý phÇn mÒm cã hiÖu qu¶. §iÒu nµy th-êng ®ßi hái kh¶ n¨ng cung cÊp chØ®¹o trong gi¶i ph¸p cña c¸c vÊn ®Ò kü thuËt ph¸t sinh trong qu¸ tr×nh ph¸ttriÓn dù ¸n. §iÒu nµy kh«ng cÇn thiÕt cã nghÜa lµ dù tr÷ chung b¶n th©nmét gi¶i ph¸p ®Ých thùc. Nh÷ng lÜnh vùc qu¶n lý nµy lµ vËn dông ®-îc cho mäi thÓ lo¹i dù ¸nC«ng nghÖ cao. Dï sao viÖc qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm l¹i khã kh¨n h¬n dosù thÓ lµ ph¸t triÓn phÇn mÒm Ýt cã tÝnh x¸c ®Þnh h¬n c¸c lÜnh vùc c«ngnghÖ kh¸c. §iÒu nµy lµ do nh÷ng dù ¸n phÇn mÒm Ýt ®o l-êng ®-îc khãdù to¸n h¬n vµ phô thuéc nhiÒu h¬n vµo nh÷ng nh©n tè chñ quan cña conng-êi. LÞch sö ph¸t triÓn phÇn mÒm ®Çy rÉy nh÷ng tr-êng hîp mµ møc ®énguån lùc ®-îc yªu cÇu ®· ®-îc qui ho¹ch vµ dù to¸n tèt. Ph¸t triÓn phÇnmÒm ®· tõ l©u ®-îc nhËn ®Þnh lµ doanh nghiÖp ®Çy rñi ro. §· cã nhiÒutr-êng hîp c¸c dù ¸n phÇn mÒm v-ît qu¸ ng©n s¸ch ban ®Çu cña chóngtíi hai, ba hay thËm chÝ bån tr¨m phÇn tr¨m. Mét sè ®· ph¶i bá bÔ sau khi®· chi hÕt vèn c¬ b¶n khi thÊy râ lµ dù to¸n ng©n s¸ch ban ®Çu kh«ng chçnµo s¸t víi chi phÝ ph¸t triÓn thùc sù. Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, ®· cã ý ®å tiªu chuÈn ho¸ qui tr×nh ph¸ttriÓn phÇn mÒm vµ t¹o ra m«i tr-êng ph¸t triÓn nghiªm ngÆt trong ®ã c¸cdù ¸n phÇn mÒm dÔ dù to¸n vµ kiÓm tra h¬n. Dï sao, ®iÒu nµy ®· dÉn ®Õnmét vÊn ®Ò míi c¸c nhµ s¶n xuÊt ®· phµn nµn ph¶i mÊt qu¸ nhiÒu thêigian vµo viÖc thiÕt lËp t- liÖu vµ qu¸ Ýt cho xu h-íng ph¸t triÓn hiÖn nay. Râ rµng lµ cÇn t×m ®-îc ®Þa bµn trung ®é gi÷a hai th¸i cùc trong dù ¸nkh«ng cã thÓ lËp tr×nh vµ dù to¸n vµ dù ¸n tiªu chañan qu¸ møc, thu thËp 13
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmt- liÖu qu¸ møc trong ®ã chi c«ng søc qu¸ ®¸ng vµo tæng phÝ vµ c«ng viÖcgiÊy tê. Khi ph¸t triÓn phÇn mÒm b¾t ®Çu dÜnh d¸ng ®Õn mét bé m«in c«ngtr×nh th× nh÷ng ph-¬ng ph¸p luËn ph¸t triÓn mét c¸ch cã hÖ thèng míicòng b¾t ®Çu xuÊt hiÖn3. Môc ®Ých cña nh÷ng ph-¬ng ph¸p luËn míi ®ã lµlµm cho sù ph¸t triÓn phÇn mÒm thµnh c«ng h¬n. NÕu th¾ng lîi ®-îc dotheo møc ®é cña ba môc tiªu nãi tr-íc ®©y (theo lÞch tr×nh, trong ph¹m ving©n s¸ch, theo yªu cÇu) th× sù thÊt b¹i h¼n cã nghÜa lµ trong viÖc hoµnthµnh thËm chÝ mét trong nh÷ng môc tiªu ®ã. Dï sao, thµnh c«ng vµ thÊtb¹i kh«ng ph¶i lµ c¸i ®iÒu ®-îc ®Þnh nghÜa mét c¸ch dÔ dµng. §· cã nhiÒu nghiªn cøu cho thÊy lµ thÊt b¹i cña dù ¸n còng lµ mét vÊn®Ò cña nhËn thøc (cos Linto vµ mantel 1990). Mét dù ¸n cã thÓ ®-îc nhËn®Þnh lµ thÊt b¹i ë mét m«i tr-êng trong khi ë m«i tr-êng kh¸c dù ¸n l¹icã thÓ ®-îc nhËn ®Þnh lµ th¾ng lîi. Nãi mét c¸ch ®¬n gi¶n, mét kh¸chhµng cã thÓ hµi lßng víi ®Çu ra cña mét dù ¸n trong khi ng-êi kh¸ch kh¸cl¹i kh«ng. Theo thÕ thµnh c«ng hay thÊt b¹i cña mét dù ¸n kh«ng chØ liªnquan ®Õn ba môc tiªu ph¸t triÓn c¬ b¶n mµ c¶ ®Õn kú väng cña kh¸chhµng. Sù kh«ng râ rµng cña quan niÖm thÊt b¹i cña dù ¸n ch¾c ch½n cã thÓtr¸nh ®-îc nÕu chØ ®Æt ra mét ®Ých duy nhÊt. §©y lµ ®Ých mµ kh¸ch hµng®Æt ra chø kh«ng ph¶i ®éi ngò ph¸t triÓn ®Æt ra. §iÒu ®ã cã nghÜa lµ: Thµnh c«ng hay thÊt b¹i cña mét dù ¸n ®-îc tèi hËu x¸c ®Þnh ë sù hµilßng cña bªn yªu cÇu ph¸t triÓn (nghÜa lµ kh¸ch hµng) Nh÷ng quan niÖm®ã ®-îc chøng minh trong thÝ dô sau: 1.3. Mét thÝ dô: ThÝ dô nµy cho thÊy vµi sai lÇm qu¶n lý th«ng th-êng mµ nã cã thÓcuèi cïng dÉn ®Õn thÊt b¹i cña mét dù ¸n phÇn mÒm. Dù ¸n khëi sù víivµi quyÕt ®Þnh sai lÇm c¬ b¶n liªn quan ®Õn viÖc khëi hµnh dù ¸n, ®Õnl-ît nã, nã l¹i dÉn ®Õn nhiÒu quyÕt ®Þnh sai lÇm h¬n khi dù ¸n tiÕn triÓn. C«ng ty liªn kÕt c«ng nghÖ (TAI) lµ mét c«ng ty chuyªn m«n hãatrong viÖc ph¸t triÓn vµ chÕ t¹o thiÕt bÞ truyÒn th«ng. TAI lµ mét ban phÇnmÒm lín chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ sù ph¸t triÓn phÇn mÒm cho thiÕt bÞ truyÒnth«ng. Ng-êi qu¶n lý ban phÇn mÒm ®· ®-îc biÕt lµ qu¶n lý c«ng ty ®angt×m kiÕm mét c«ng ty phÇn mÒm bÒn ngoµi ®Ó ph¸t triÓn mét hÖ thèngb¶o d-ìng vµ thêi gian cho TAI. Ban phÇn mÒm cña TAI ®· chñ ®éng n¾m b¾t ý kiÕn, chuÈn bÞ mét ®ÒnghÞ ph¸t triÓn hÖ thèng vµ ®Ö tr×nh qu¶n lý c«ng ty. C¨n cø ë ®Ò nghÞ nµyhai th¸ng ®-îc giµnh tham kh¶o ý kiÕn cña ban nh©n sù, ban tµi chÝnh vµtr-ëng ban ®Ó x¸c ®Þnh c¸c yªu cÇu cña hÖ thèng. §éi ngò ph¸t triÓn sau®ã ph¸t triÓn hÖ thèng trong 6 th¸ng sau ®ã (toµn bé thêi gian ph¸t triÓn 3 Xem Shaw (1990) vÒ mét th¶o luËn ®Çy ®ñ trªn vÊn ®Ò tiÕn ho¸ cña phÇn mÒm trong bé m«n c«ngtr×nh häc. 14
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmkÓ ra ph¶i lµ 8 th¸ng). Ban phÇn mÒm dù tÝnh cÇn ®éi ngò 4 ng-êi ®Ócung cÊp c¸c yªu cÇu vµ ph¸t triÓn hÖ thèng. ý kiÕn sö dông mét c«ng ty phÇn mÒm bªn ngoµi ®-îc g¸c l¹i vµ ®ÒnghÞ cña ban phÇn mÒm ®-îc qu¶n lý c«ng ty chÊp nhËn. Ng©n s¸ch ph¸ttriÓn ®-îc th«ng qua ®Ó ®¸p øng 2 n¨m r-ìi nh©n c«ng hay 4 ng-êi trong8 th¸ng. Ban phÇn mÒm tiÕn hµnh lËp ®éi ngò dù ¸n vµ chän mét ng-êiqu¶n lý dù ¸n, trong sè c¸c ng-êi qu¶n lý dù ¸n truyÒn th«ng ®Ó l·nh ®¹o®éi ngò nµy. Khi cuèi ®ît hai th¸ng ban ®Çu gÇn kÒ, nhµ qu¶n lý dù ¸n thÊy râ lµph¶i cÇn nhiÒu thêi gian h¬n ®Ó x¸c ®Þnh vµ viÕt t- liÖu vÒ c¸c yªu cÇu.Ph-¬ng ¸n chän lùa cña nhµ qu¶n lý dù ¸n lµ: 1. HoÆc lµ yªu cÇu nãi réng thêi gian vµ bæ sung ng©n s¸ch ph¸t triÓn 2. HoÆc lµ sö dông mét phÇn nh÷ng yªu cÇu hiÖn cã. Ng-êi qu¶n lý ban muèn chøng minh lµ ban cña m×nh cã kh¶ n¨ngph¸t triÓn c¶ c¸c hÖ th«ng tin vµ phÇn mÒm truyÒn th«ng ®-îc lång vµo.Do ®ã ng-êi qu¶n lý dù ¸n vµ ®éi ngò ®· thóc chän ph-¬ng ¸n 2. §iÒunµy dùa trªn tiÒn ®Ò lµ nÕu dù ¸n bÞ chËm vµ v-ît qu¸ ng©n s¸ch th× dù ¸nph¶i bÞ coi lµ thÊt b¹i vµ c¸c hÖ thèng th«ng tin sau nµy h¼n sÏ ph¶i ®-îchîp ®ång víi mét c«ng ty phÇn mÒm bÒn ngoµi. TÊt c¶ c¸c ban kh¸c thÊy cã nhiÒu vÊn ®Ò chñ yÕu cña hÖ thèng. Nãitãm l¹i hÖ thèng thiÕu c¸i mµ c«ng ty cÇn. Ban phÇn mÒm ®Ò nghÞ söa ch÷a c¸c sai sãt vµ yªu cÇu ng©n s¸ch choviÖc ph¸t triÓn mét version c¶i tiÕn míi. Dï sao, sù bÊt b×nh ®· ®Õn møcmµ qu¶n lý c«ng ty quyÕt ®Þnh ®-a viÖc ph¸t triÓn mét hÖ thèng hßantoµn míi cho mét c«ng ty phÇn mÒm bÒn ngoµi. C«ng ty phÇn mÒm ®-îclùa chän ph¸t triÓn thµnh c«ng hÖ thèng. Ng¹c nhiªn lµ lÇn nµy kinh phÝl¹i Ýt h¬n lµ ng©n s¸ch mµ ban phÇn mÒm TAI yeue cÇu ®Ó söa ch÷a c¸csai sãt trong hÖ thèng ban ®Çu. ThÝ dô (cã thËt) nµy thuyÕt minh mét sè sai lÇm chñ yÕu trong qu¶n lýdù ¸n. - Kinh nghiÖm trong mét lÜnh vùc phÇn mÒm (c¸c hÖ viÔn th«ng ®-îclång vao) khong ®ñ cho viÖc ph¸t triÓn thµnh c«ng phÇn mÒm ë mét lÜnhvùc hoµn toµn kh¸c (hÖ th«ng tin). - Nhµ qu¶n lý dù ¸n nªu tr¸ch nhiÖm cam kÕt vµo lÞch tr×nh ph¸t triÓnhay ng©n s¸ch tr-íc khi dù ¸n ®-îc x¸c ®Þnh ®ñ. Trong phÇn lín tr-ênghîp cam kÕt cña c«ng ty chØ cã thÓ cã khi c¸c yªu cÇu ®· ®-îc kÕt luËn. - NÕu yªu cÇu cña mét dù ¸n kh«ng ®-îc ®¸p øng th× viÖc tham gia vµolÞch tr×nh vµ ng©n s¸ch trë lªn v« nghÜa. - Kh¸ch hµng hay ng-êi dïng sÏ kh«ng ph¶i bao giê còng cung cÊp®-îc nh÷ng yªu cÇu ®óng (thÝ dô chñ yÕu giao liªn ban). Th-êng lµ tr¸chnhiÖm cña ng-êi s¶n xuÊt ph¶i hái nh÷ng c©u hái thÝch ®¸ng nh»m thuthËp th«ng tin cÇn thiÕt. - §«i khi tèt nhÊt lµ nªn ph¸t triÓn mét hÖ thèng míi b»ng viÖc xãa bácßn h¬n lµ t×m c¸ch cøu v·n mét hÖ thèng ®· ®-îc ph¸t triÓn tåi. 15
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm 1.4. Giµnh sù chÊp nhËn c¸c thñ tôc ph¸t triÓnmíi. Mét trong nh÷ng trë ng¹i mµ c¸c nhµ qu¶n lý dù ¸n th-êng ph¶i kh¾cphôc lµ t×nh tr¹ng thiÕu hç trî ë qu¶n lý cÊp cao h¬n ®èi víi nh÷ngph-¬ng ph¸p ph¸t triÓn hiÖn ®¹i. VËn dông c¸c ph-¬ng ph¸p luËn hiÖuqu¶ kh«ng dÔ khi qu¶n lý cÊp cao h¬n cßn tranh luËn vÒ nhu cÇu cña hä.§iÒu nµy dÉn ®Õn c¸c nhµ qu¶n lý dù ¸n ®Õn mét t×nh tr¹ng tiÕn tho¸il-ìng nam, lµm sao chÊp nhËn ®-îc c¸i mµ hä tin lµ tèt nhÊt trong khivÉn gi÷ ®-îc c-¬ng vÞ nhµ qu¶n lý dù ¸n. Râ rµng lµ nhiÒu ph-¬ng ph¸p vµ kü thuËt ®-îc m« t¶ trong cuèn s¸chnµy chØ cã hiÖu lùc khi chóng ®-îc sö dông. Môc tiªu cña phÇn nµy lµgióp nhµ qu¶n lý dù ¸n giµnh ®-îc sù chÊp nhËn ë qu¶n lý cÊp cao h¬ntrong viÖc øng dông nh÷ng ph-¬ng ph¸p míi. Qu¶n lý cÊp cao h¬n (vµ ®«i khi lµ c¸c kü s- phÇn mÒm kh¸c) cã khidïng nh÷ng lËp luËn sau chèng l¹i viÖc sö dông c¸c ph-¬ng ph¸p luËnph¸t triÓn phÇn mÒm hiÖn ®¹i. 1. Nh÷ng ph-¬ng ph¸p míi nµy ®Òu lµ lý thuyÕt trong “thÕ giíi thùc”sù viÖc diÔn ra kh¸c. 2. Nh÷ng nhµ qu¶n lý dù ¸n qu¸ h×nh thøc chñ nghÜa; hä ®ßi hái mäithø b»ng v¨n b¶n vµ kh«ng ®ång ý vÒ mäi thay ®æi nhá. 3. Chóng ta kh«ng cã th× giê cho mäi c«ng viÖc giÊy tê ®ã. 4. Chóng ta kh«ng thÓ mÊt c«ng søc vÒ sù xa phÝ trong mäi qui tr×nhdµi dÆc ®ã. Chóng ta vÉn lu«n ph¸t triÓn ®-îc phÇn mÒm mµ ch¼ng cÇnnh÷ng tæng phÝ ®ã. 5. §©y lµ kinh doanh chø kh«ng ph¶i tr-êng ®¹i häc. Chóng ta mÊt tiÒnvµ mÊt kh¸ch nÒu chóng ta b¾t ®Çu víi viÖc l·ng phÝ thêi gian vµo mäiph-¬ng ph¸p ®ã. 6. Ph-¬ng ph¸p lµ tèt, nh-ng bÊt h¹nh lµ b©y giê kh«ng ph¶i lóc thùchiÖn chóng. Chóng ta mong r»ng cã thÓ sö dông chóng mét ngµy nµo ®ãnh-ng kh«ng ph¶i ®óng lóc nµy. 7. kh«ng cã kü s- nµo cña chóng ta quen víi nh÷ng ph-¬ng ph¸p míinµy. Nh- thÕ sÏ mÊt nhiÒu thêi gian vµ mÊt nhiÒu kinh phÝ ®Ó b¾t ®Çu ®µot¹o l¹i hä. Sau ®©y lµ mét sè tr¶ lêi gîi ý cho nh÷ng lËp luËn trªn. 1. Hå s¬ ph¸t triÓn phÇn mÒm trong thÕ giíi thùc ch-a ph¶i lµ qu¸ tèt.Trªn thùc tÕ, c¸c ph-¬ng ph¸p cæ th-êng chØ dÉn ®Õn th¶m häa. Cã thµnhc«ng ®Êy nh-ng tû sè thµnh c«ng so víi thÊt b¹i l¹i qu¸ thÊp. BÊt cø ph-¬ng ph¸p thiÕt thùc nµo ®Òu cã ®«i chót lý thuyÕt ®óng nh-nh÷ng ph-¬ng ph¸p ph¸t triÓn phÇn mÒm ®ã nh÷ng ph-¬ng ph¸p ®ã ®·®-îc c¸c c«ng ty t-¬ng tù kh¸c vËn dông thµnh c«ng vµ ®· gi¶m m¹nhkinh phÝ ph¸t triÓn phÇn mÒm vµ t¨ng ®¸ng kÓ chÊt l-îng phÇn mÒm. 2.ViÖc duy tr× nÒ nÕp hå s¬ viÕt lµ cã lîi cho mäi ng-êi cho ®éi ngòph¸t triÓn cho kh¸ch hµng vµ cho qu¶n lý cÊp cao. Nã ®¶m b¶o lµ nh÷ng 16
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmgiao tiÕp miÖng ®-îc hiÓu ®óng ®¾n. NÕu nh÷ng thay ®æi hay c¸c h-íngdÉn kh¸c kh«ng ghi thµnh v¨n b¶n vµ kh«ng ®-îc chÊp nhËn, th× sù ph¸ttriÓn cã thÓ tiÕn hµnh theo h-íng sai kh«ng ai cã thÓ ch¾c ch¾n lµ mäithay ®æi, c¶ lín vµ nhá, sau nµy sÏ ®-îc nhí l¹i khi dù ¸n hoµn thµnh.Danh môc thµnh v¨n b¶n c¸c thay ®æi ®-îc chÊp nhËn gióp kh¶ n¨ng theodâi vµ h¹ch to¸n. 3. §©y cã thÓ lµ khiÕu l¹i ®¸ng l-u ý; c«ng viÖc giÊy tê ph¶i ®-îc duytr× ë møc tæi thiÓu (cã khi nã qu¸ møc). Dï sao, ®¸ng ng¹c nhiªn lµ c«ngviÖc giÊy tê cã møc ®é hiÖn nay thùc sù l¹i tiÕt kiÖm thêi gian vµ kh«ngg©y l·ng phÝ. Ch¼ng h¹n nh÷ng quyÕt ®Þnh kh«ng ghi thµnh v¨n b¶nth-êng khi cÇn ®-îc lÆp ®i lÆp l¹i vµ nh÷ng ®Æc t¶ nãi miÖng dÉn ®Õnnh÷ng lý gi¶i g©y tranh c·i. ViÖc thiÕu t- liÖu th-êng mÊt nhiÒu thêi giannhÊt trong c¸c pha thÝch hîp vµ thö nghiÖm khi b¶n thiÕt kÕ hÖ thèng chØ®-îc l-u trong trÝ nhí cña ng-êi. Còng vËy, mét dù ¸n kh«ng thµnh v¨n b¶n lµ mét ¸c méng trong viÖcduy tu. Sau khi hoµn thµnh dù ¸n, khi c¸c nhµ s¶n xuÊt ®· ph©n t¸n ®i, tÊtc¶ nh÷ng g× cßn l¹i lµ s¶n phÈm vµ t- liÖu. Kh«ng cã t- liÖu s¶n phÈmkh«ng g× h¬n lµ mét bÝ mËt. 4. Mét c©u hái cÇn ph¶n ¶nh lµ: liÖu vµ ®óng vËy liÖu ph¸t triÓn phÇnmÒm cña chóng ta ®· thùc sù thµnh c«ng thÕ nµo? LËp luËn nµy ®-îc thöth¸ch tèt nhÊt víi bé hå s¬ t- liÖu ®-îc chuÈn bÞ cho biÕt nh÷ng vÊn ®Òmµ c«ng ty ®· cã kinh nghiÖm ë nh÷ng dù ¸n tr-íc. Môc tiªu lµ chøngminh tiÕp cËn míi víi ph¸t triÓn phÇn mÒm ®©u ph¶i lµ xa xØ mµ lµ cÇnthiÕt. 5. Nh÷ng lËp luËn khã ®-¬ng ®Çu nhÊt khi cã yÕu tè sù thùc trongchóng, ®Æc biÖt khi c«ng ty cã ®Þnh ý ph¸t triÓn ph-¬ng ph¸p luËn míicña chÝnh hä. Mæc dï nhiÒu c«ng ty cã tiÕn hµnh nghiªn cøu trong c«ngtr×nh phÇn mÒm ®iÒu nµy thËt khã lµ cÇn thiÕt ë mäi c«ng ty ®· cã nh÷ngph-¬ng ph¸p luËn nh÷ng tiªu chuÈn vµ nh÷ng h-íng dÉn ®-îc ghi thµnhv¨n b¶n tháa ®¸ng (coi IEEE 1987b) ®Ó cho chóng cã thÓ ®-îc vËn dôngdÔ dµng ë mäi c«ng ty mµ kh«ng cÇn thiÕt ph¶i ph¸t triÓn chóng l¹i. MÊt kh¸ch hµng kh«ng chØ do lÞch tr×nh ph¸t triÓn kÐo dµi mµ cßn dochÊt l-îng kÐm vµ nhu cÇu kü thuËt kh«ng ®-îc tháa m·n. Cµng cÇnnghiªm lÖnh h¼n vÒ phÝa lÞch tr×nh ph¸t triÓn l©u h¬n chø kh«ng ph¶i vÒphÝa s¶n phÈm phÇn mÒm tèt h¬n. Nh- vËy, lÞch tr×nh ph¸t triÓn ng¾n th-êng dÔ bÞ l¹c lèi do thêi gian bæsung ®ßi hái ®Ó bæ chÝnh s¶n phÈm phÇn mÒm kÐm cái, sau khi ®· tungnã ra lÇn ®Çu (coi thÝ dô ë phÇn 1.3). 6. T¹i sao l¹i ch-a lµm ngay? LiÖu cã c¬ së thùc sù nµo cho viÖc kªu calµ thêi gian thÝch hîp h¬n sÏ xuÊt hiÖn sau nµy? Tr¸i l¹i cµng thªm thêigian vµ c«ng søc ®Çu t- vµo nh÷ng ph-¬ng ph¸p ph¸t triÓn nghÌo nµn th×l¹i cµng khã mµ thay ®æi ®-îc. C¸i c¸ch tèt nhÊt tr¶ lêi cho lËp luËn nµylµ cung cÊp nh÷ng lý do kinh doanh ®Ó gi¶i thÝch v× sao nh÷ng ph-¬ngph¸p ph¸t triÓn míi l¹i nªu ®-îc chÊp nhËn cµng nhanh cµng tèt. Bé hås¬ ®· chuÈn bÞ, nªu trong tr¶ lêi cho lËp luËn 4, sÏ cã Ých cïng víi th«ng 17
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmtin thu thËp tõ c¸c c«ng ty kh¸c. Môc tiªu lµ bµy tá r»ng nh÷ng qui t×nhph¸t triÓn cã thø tù sÏ lµm t¨ng chÊt l-îng s¶n phÈm phÇn mÒm cña c«ngty trong khi gi¶m chi phÝ ph¸t triÓn. 7. TÇm quan träng cña viÖc ®Çu t- trong ®µo t¹o Ýt khi cÇn ®-îc nªu:®©y lµ mét quan niÖm ®-îc chÊp nhËn réng r·i. LËp luËn nµy khã cã thÓb¸c bá khi c¸c ph-¬ng ph¸p ph¸t triÓn míi ®-îc ®-a ra coi nh- mét thay®æi chñ yÕu vÒ ph-¬ng h-íng. C©u tr¶ lêi tèt nhÊt tïy thuéc ë t×nh h×nhthùc tÕ. NÕu nh÷ng ph-¬ng ph¸p míi thùc sù tiªu biÓu cho thay ®æi chñyÕu lµ ph-¬ng h-íng th× ch¾c ch¾n lµ c«ng ty ®· cã thÝ nghiÖm nhiÒu vÊn®Ò ph¸t triÓn phÇn mÒm. Nh- thÕ c©u tr¶ lêi cho c¸c lËp luËn 4 vµ 5 lµthÝch ®¸ng. NÕu nh÷ng ph-¬ng ph¸p míi kh«ng thùc sù tiªu biÓu thay ®æi chñ yÕuvÒ ph-¬ng h-íng th× ®iÒu nµy nªu ®-îc chøng minh cã sö dông d÷ liÖucña c¸c dù ¸n tr-íc ®©y. T- t-ëng c¬ b¶n lµ chøng minh r¾ng mÆc dïnhiÒu qui tr×nh ph¸t triÓn hiÖn nay lµ tinh vi, viÖc c¶i tiÕn ®¸ng kÓ cã thÓ®-îc thùc hiÖn th«ng qua viÖc giíi thiÖu mét sè ph-¬ng ph¸p míi. Mäi lËp luËn chèng l¹i c¸c ph-¬ng ph¸p luËn ph¸t triÓn míi chØ cã thÓb¸c bá ®-îc sau khi cã chuÈn bÞ ®Çy ®ñ. §iÒu nµy th-êng nghÜa lµ: - S-u tËp d÷ liÖu vÒ c¸c dù ¸n ph¸t triÓn phÇn mÒm tr-íc ®©y trongph¹m vi v«ng ty. - S-u tËp dù liÖu vÒ c¸c c«ng ty t-¬ng tù ®· chÊp nhËn ph-¬ng ph¸pph¸t triÓn míi. - S-u tËp c¸c b¸o c¸o cã dÉn t- liÖu, v¨n b¶n vµ c¸c chøng cí kh¸cthµnh v¨n (cÇn ®Ò phßng qu¸ lý thuyÕt). - Cã ®-îc hç trî cña c¸c chuyªn gia ph¸t triÓn phÇn mÒm kh¸c hoÆc ëtrong ph¹m vi c«ng ty hoÆc ë ngoµi. Mäi d÷ liÖu cÊn ®-îc nghiªn cøu vµ c¸c ghi chó ®-îc chuÈn bÞ chøngminh nhu cÇu cña c¸c ph-¬ng ph¸p ph¸t triÓn míi. Dßng cuèi ph¶i lµ viÖcvËn dông nh÷ng qui t×nh míi, thiÕt thùc ph¸t triÓn phÇn mÒm lµ v× lîi Ýchcña c«ng ty. §· giµnh ®-îc sù phª chuÈn cÇn thiÕt cña qu¶n lý cÊp trªn, nh÷ng nhµqu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm cã thÓ chuyÓn sang vËn dông c¸c ph-¬ng ph¸pm« t¶ trong c¸c ch-¬ng sau. B-íc ®Çu trong viÖc t×m hiÓu nh÷ng vÊn ®Òc¬ b¶n trong viÖc ph¸t triÓn phÇn mÒm ®-îc th¶o luËn ë ch-¬ng 2. 1.5. Tãm t¾t. ViÖc ph¸t triÓn phÇn mÒm cã thÓ khèng chÕ ®-îc. Cã nh÷ng ph-¬ngph¸p, nh÷ng kü thuËt, nh÷ng tiªu chuÈn vµ c¸c c«ng cô khi ®-îc vËndông ®óng th× chóng thóc ®Èy viÖc ph¸t triÓn th¾ng lîi dù ¸n phÇn mÒmvíi ba môc tiªu trø danh trong trÝ ãc ®Ó ph¸t triÓn phÇn mÒm. 1. Theo ®óng lÞch tr×nh. 2. Trong ph¹m vi ng©n s¸ch. 3. Theo yªu cÇu. 18
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm Th¾ng lîi hay thÊt b¹i cña dù ¸n kh«ng chØ liªn quan ®Õn ba môc tiªuph¸t triÓn c¬ b¶n ®ã nh-ng còng c¶ ®Õn kú väng cña kh¸ch hµng: métkh¸ch hµng cã thÓ hµi lßng víi ®Çu ra cña mét dù ¸n trong khi kh¸chhµng kh¸c l¹i cã thÓ kh«ng. Do ®Êy, thµnh c«ng cña dù ¸n ®-îc x¸c ®Þnhtèi hËu ë sù hµi lßng cña kh¸ch hµng. Mét trong nh÷ng trë ng¹i mµ c¸c nhµ qu¶n lý dù ¸n th-êng ph¶i kh¾cphôc lµ thiÕu hç trî cña qu¶n lý cÊp trªn ®èi víi nh÷ng ph-¬ng ph¸p ph¸ttriÓn hiÖn ®¹i. Râ rµng lµ nhiÒu ph-¬ng ph¸p vµ kü thuËt m« t¶ trongcuèn s¸ch nµy, cã hiÖu lùc chØ khi chóng ®-îc sö dông. Mäi lËp luËn chèng l¹i c¸c ph-¬ng ph¸p luËn ph¸t triÓn míi chÝ cã thÓb¸c bá sau khi cã sù chuÈn bÞ ®Çy ®ñ. Th«ng tin vÒ thµnh c«ng vµ thÊt b¹i cña ph¸t triÓn phÇn mÒm trong qu¸khø trong ph¹m vi mét c«ng ty cÇn ®-îc thu thËp cïng víi c¸c minhchøng hç trî kh¸c b»ng v¨n b¶n. Mäi dù liÖu cÇn ®-îc nghiªn cøu vµ c¸cchi chó cÇn ®-îc chuÈn bÞ ®Ó chøng minh cho nhu cÇu vÒ ph-¬ng ph¸pph¸t triÓn míi. Dßng cuèi nªn lµ viÖc øng dông c¸c chu tr×nh ph¸t triÓnphÇn mÒm h÷u hiÖu míi lµ v× lîi Ých cña c«ng ty. 19
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm Ch-¬ng hai Nh÷ng vÊn ®Ò ph¸t triÓn phÇn mÒm Mét chót phßng xa T¹i mét líp häc míi ®Çy vÒ qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm, mét trong c¸chäc viªn ®· hái: “Chóng t«i cã mét sè vÊn ®Ò chñ yÕu trong mét dù ¸n mµ t«i ®angqu¶n lý. Chóng t«i kh«ng cã ®-îc t- liÖu cã hÖ thèng hay cã ®-îc mét kÕho¹ch ph¸t triÓn nµo vµ dù ¸n ®ang trªn ®-êng v-ît ng©n s¸ch vµ chËmh¬n lÞch tr×nh. VËy t«i ph¶i vËn dông mäi ph-¬ng ph¸p vµ kü thuËt häc 뮩y ra sao nh»m lµm cho dù ¸n trë l¹i ®óng lÞch tr×nh ?” §©y kh«ng ph¶i lµ mét t×nh huèng kh«ng phæ biÕn ë ®ã, mét ph-¬ngthuèc thÊn kú ®· t×m cho mét t×nh huèng gÇn g©y th¶m häa. Nh÷ng dù ¸nqu¶n lý tèi cã thÓ ®i ®Õn tr× trÖ vµ ng©n s¸ch v-ît ®Õn hai thËm chÝ batr¨m phÇn tr¨m vµ trong vµi tr-êng hîp l¹i cã thÓ bÞ b·i bá. HÇu hÕtnh÷ng ph-¬ng ph¸p qu¶n lý dù ¸n hiÖn ®¹i ban ®Çu bao giê còng quant©m phßng xa (chø kh«ng ph¶i lµ hiÖu chÝnh) nh÷ng vÊn ®Ò lo¹i ®ã. ViÖc phßng ngõa nh÷ng vÊn ®Ò th× dÔ h¬n vµ Ýt tèn kÐm h¬n lµ gi¶iquyÕt chóng. Nh÷ng biÖn ph¸p phßng ngõa thiÕt thùc h¼n lµ: - §Þnh vÞ sím vÊn ®Ò vµ nh÷ng vÊn ®Ò tiÒm Èn. - Gi¶i quyÕt vÊn ®Ò tr-íc khi chóng tuét khái tÇm tay. - LËp kÕ ho¹ch tr-íc (®èi phã) víi nh÷ng vÊn ®Ò tiÓm Èn. Nh÷ng vÊn®Ò sÏ trë nªn tèn kÐm h¬n gi¶i quyÕt khi dù ¸n tiÕn triÓn ®Õn nh÷ng giai®o¹n ph¸t triÓn cao h¬n. Nh÷ng vÊn ®Ò bÞ l·ng quªn còng cã thÓ lantruyÒn sang c¸c lÜnh vùc kh¸c cña dù ¸n lµm cho viÖc hiÖu chÝnh chóngtrë nªn khã kh¨n h¬n. Do ®Êy viÖc thiÕt lËp nh÷ng qui tr×nh ®Ó ®Þnh vÞsím vµ hiÖu chÝnh c¸c vÊn ®Ò lµ quan träng. Ch-¬ng nµy gi¶i quyÕt nguyªn nh©n cña mét sè thÓ lo¹i rÊt th«ngth-êng cña vÊn ®Ò ph¸t triÓn phÇn mÒm vµ th¶o luËn t¸c ®éng cña chóng®Õn qu¸ tr×nh ph¸t triÓn. Ch-¬ng nµy còng th¶o luËn viÖc dù kiÕn nh÷ngvÊn ®Ò nh»m gi¶m thiÓu t¸c ®éng cña chóng tíi dù ¸n. C¸c ch-¬ng sau ®Òra nh÷ng ph-¬ng ph¸p phßng ngõa c¸c vÊn ®Ò m« t¶ ë ®©y khái x¶y ra. 2.1. Nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n. Cã rÊt nhiÒu vÊn ®Ò c¬ b¶n mµ nhµ qu¶n lý dù ¸n h×nh nh- t×m thÊytrong bÊt cø dù ¸n phÇm mÒm nµo. Nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n ®ã g©y ra bëinh÷ng t×nh huèng sau ®©y bao giê còng cã thÓ phßng tr-íc sÏ ph¸t sinh: - Yªu cÇu ban ®Çu kh«ng ®Çy ®ñ. - Phô thuéc ë c¸c nguån bªn ngoµi (c¸c ng-êi b¸n hµng, c¸c chñ thÇuphô v.v...) - C¸c khã kh¨n trong kÕt thóc dù ¸n. - Thay thÕ th-êng xuyªn nh©n sù thùc hµnh ph¸t triÓn (x¸o trén ®éingò). 20
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm C¸c vÊn ®Ò c¬ b¶n kh¸c th-êng n¶y sinh do sai lÇm qu¶n lý th«ngth-êng nh-: - Dù to¸n tåi. - Theo dâi vµ gi¸m s¸t kh«ng ®Çy ®ñ. - Thay ®æi kh«ng kiÓm so¸t ®-îc. Con ®-êng tèt nhÊt ®Ó ®Þnh vÞ mét vÊn ®Ò sím lµ ®i t×m nã. Râ rµng,®Çu tiªn lµ t×m xem vÇn ®Ò th-êng n¶y sinh nhiÒu nhÊt ë ®©u. Ch¼ng h¹nthay ®æi th-êng xuyªn vµ kh«ng kiÓm tra ®-îc víi viÖc ®Æc t¶ c¸c yªucÇu th-êng hiÓn nhiªn lµ nguån chñ yÕu cña nh÷ng vÊn ®Ò thiÕt kÕ.Nh÷ng chñ thÇu phô vµ ng-êi b¸n hµng kh«ng gi¸m s¸t ®-îc lµ mét trongnh÷ng nguån bÊt ngê, th«ng th-êng nhÊt ®Æc biÖt lµ lóc hä b¸o c¸o c¸cvÊn ®Ò kü thuËt vµ tr× ho·n vµo, chÝnh nh÷ng phót cuèi cïng ®èi víi c¸cnhµ qu¶n lý dù ¸n th× viÖc biÕt ph¶i kiÕm ë ®©u do ®ã quan träng nh- viÖcbiÕt ph¶i lµm g×. 2.1.1. Nh÷ng vÊn ®Ò liªn quan ®Õn c¸c yªu cÇu cña dù ¸n. §Æc t¶ c¸c yªu cÇu cña dù ¸n sÏ m« t¶ s¶n phÈm ph¶i ®-îc s¶n sinh rabëi nhãm ph¸t triÓn (coi ch-¬ng 4). NÕu nh÷ng yªu cÇu kh«ng ®-îc ®Æct¶ ®Çy ®ñ th× chØ c¸c may m¾n thuÇn tóy míi ®¶m b¶o ®-îc lµ s¶n phÈm®¸p øng yªu cÇu cña kh¸ch hµng4. Sau ®©y lµ mét sè thÝ dô c¸c vÊn ®Òliªn quan ®Õn ®Æc t¶ yªu cÇu nghÌo nµn. - Quªn c¸c ®Æc ®iÓm. Kh¸ch hµng tin ch¾c lµ mét sè ®Æc ®iÓm bÞ bá quªn h¼n ph¶i n»m trongs¶n phÈm c¨n cø ë nh÷ng th¶o luËn kh«ng chÝnh thøc (th-êng víi ng-êikh«ng ®óng). Ghi chÐp, b×nh luËn vµ nhËn xÐt ë c¸c cuéc häp nh-ngkh«ng c¨n cø ë ®Æc t¶ yªu cÇu chÝnh thøc. - Cã nh÷ng ®Æc ®iÓm kh«ng cÇn thiÕt ®-îc ®-a vµo. §éi ngò ph¸t triÓn ®· tin ch¾c lµ kh¸ch hµng h¼n hÕt søc vui thÝch vÒnh÷ng ®Æc ®iÓm ngo¹i h¹ng ®-îc thªm vµo s¶n phÈm (th-êng kh«ng háiý kiÕn kh¸ch hµng). Mét thÝ dô h¼n lµ thªm sù truy nhËp hÖ thèng b»ngkhÈu ng÷ khi kh¸ch hµng l¹i muèn hÖ thèng s½n sµng cho bÊt cø ai. - §Æc ®iÓm mµ chóng ho¹t ®éng kh¸c víi ®iÒu mong ®îi. Kh¸ch hµng gi¶i thÝch kh«ng ®Çy ®ñ vÒ mé ®Æc ®iÓm cÇn thiÕt vµ thÕ lµ®éi ngò ph¸t triÓn hiÓu c¸i yªu cÇu ®ã theo c¸ch hiÓu cña m×nh. Mét thÝdô cã thÓ lµ yªu cÇu "cËp nhËt th-êng xuyªn c¬ së d÷ liÖu". C¸c nhµ ph¸ttriÓn ®· t¹o ra mét hÖ thèng cËp nhËt c¬ së dù liÖu mçi lÇn mét ngµytrong khi kh¸ch hµng muèn nãi lµ mét giê mçi lÇn. - Nh÷ng ®Æc ®iÓm cÇn thiÕt mµ ch¼ng ai nghÜ ®Õn. Kh¸ch hµng kh«ng cÇn thiÕt lµ mét chuyªn gia m¸y tÝnh vµ do ®ã cãthÓ kh«ng ý thøc ®-îc lµ mét ®Æc ®iÓm, ®Æc biÖt nµo ®ã ph¶i cÇn ®Õn. ThÝdô cã thÓ lµ nhu cÇu vÒ bade up ®Çy ®ñ; kh¸ch hµng cã thÓ cho lµ bade uplµ kh«ng cÇn thiÕt v× r»ng nÕu dÞch vô m¸y tÝnh bÞ gi¸m ®o¹n (thÝ dô do 4 Tõ kh¸ch hµng ë ®©y ®-îc sö dông theo nghÜa rÊt réng bao gåm kh¸ch hµng chÝnh thøc, ban tiÕpthÞ, nhãm ng-êi dïng, qu¶n lý v.v... 21
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmmÊt ®iÖn) th× viÖc mÊt mét hay hai giao dÞch l-u tr÷ trong bé nhí sÏch¼ng thµnh vÊn ®Ò. ThÕ nh-ng kh¸ch hµng cã thÓ ®· kh«ng xem xÐt sùviÖc lµ nh÷ng ®iÒu khiÓn ®Üa còng cã thÓ ®æ vì vµ mÊt ®i mäi dù liÖu cñahä. Râ rµng lµ nh÷ng yªu cÇu ®-îc ®Æc t¶ kÐm l¹i lµ vÊn ®Ò cho nhµ ph¸ttriÓn nhiÒu còng nh- cho kh¸ch hµng. Dï sao, nhµ s¶n xuÊt th-êng ë vÞthÕ tèt h¬n ®Ó biªn so¹n nh÷ng yªu cÇu h¬n lµ kh¸ch hµng. Th«ng th-êng®Æc t¶ yªu cÇu tèt nhÊt lµ kÕt qu¶ cña sù cè g¾ng phèi hîp cña c¶ nhµ ph¸ttriÓn lÇn cña kh¸ch hµng víi v¨n b¶n thùc ®-îc so¹n thµnh v¨n cña nhµph¸t triÓn vµ ®-îc chÊp nhËn bëi kh¸ch hµng. 2.1.2. Nh÷ng thay ®æi th-êng xuyªn. ThËt cùc kú hiÕm khi t×m ®-îc mét dù ¸n phÇn mÒm qui ho¹ch tèt l¹i®i ®Õn kÕt côc th¾ng lîi víi ®Æc t¶ yªu cÇu ®-îc d¸n nh·n. Ph-¬ng ¸n 1.0.Thay ®æi lµ kh«ng tr¸nh khái suèt chu tr×nh ph¸t triÓn phÇn mÒm. Dï sao,trong phÇn lín tr-êng hîp mét thay ®æi ®-îc ®-a ra chËm th× thùc hiÖnthay ®æi l¹i cµng tèn kÐm. Mét sè thay ®æi tháa ®¸ng h¼n lµ ph¶i qu¶n lý ®-îc. Khi dßng c¸c thay®æi ®æ vµo nh- th¸c lò th× chóng trë thµnh vÊn ®Ò. Ngay chØ mét thay ®æicã thÓ thµnh vÊn ®Ò nÕu nã ®-îc yªu cÇu ngay trong ph¸t triÓn cña dù ¸nvµ nÕu nã dÉn ®Õn thay ®æi chñ yÕu vÒ ph-¬ng h-íng. Nh÷ng thay ®æiqu¸ møc t¹o nªn c¸i vÉn th-êng ®-îc coi lµ héi chøng môc tiªu di ®éng.Nhµ qu¶n lý dù ¸n kh«ng nh÷ng thay ®æi ph-¬ng h-íng vµ ®éi ngò ph¸ttriÓn trë thanh võa bèi rèi võa mÊt môc tiªu. Thay ®æi cã thÓ ph¸ vì dù ¸n nÕu chóng kh«ng ®-îc ghi thµnh v¨n b¶nvµ gi¸m s¸t ®Çy ®ñ. Nh÷ng thay ®æi víi sè l-îng tháa ®¸ng, ph¶i ®-îcqu¶n lý, vËn dông c¬ chÕ kiÓm tra sù thay ®æi mét c¸ch cã hÖ thèng.Ph-¬ng ph¸p ®ã trong ph¹m vi tæ chøc kiÓm tra cÊu h×nh, ®-îc th¶o luËnë ch-¬ng 7. 2.1.3. Dù to¸n vµ c¸c vÊn ®Ò liªn quan. Dù to¸n tèt lµ quan träng v× chóng t¹o thµnh nÒn mãng cña kÕ ho¹chph¸t triÓn dù ¸n tèt. KÕ ho¹ch ®ã, do nhµ qu¶n lý dù ¸n chuÈn bÞ ®-îc lËpthµnh trong c¸c giai ®o¹n ban ®Çu cña dù ¸n vµ bao gåm dù to¸n liªnquan ®Õn. - Ng©n s¸ch ph¸t triÓn dù ¸n - LÞch tr×nh ph¸t triÓn dù ¸n - Tµi nguyªn ph¸t triÓn cÇn ®Õn (®éi ngò ph¸t triÓn thiÕt bÞ ph¸t triÓnv.v...) Nh÷ng dù to¸n kü thuËt còng ®-îd h×nh thµnh trong pha thiÕt kÕ vµbao gåm: - C¸c ®Æc tÝnh cña phÇn mÒm (dù to¸n vÒ cì bé nhí, c¬ së d÷ liÖuv.v...). 22
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm - C¸c ®Æc tÝnh cña phÇn cøng vÒ cì môc tiªu cÇn ®Õn (dù to¸n tèc ®éCPU, kh¶ n¨ng ®Çu vµo, ®Çu ra; kh¶ n¨ng ®iÒu khiÓn ®Üa v.v...). Dù to¸n lµ c¬ së cho nhiÒu quyÕt ®Þnh kü thuËt vµ qu¶n lý dù to¸n tåidÉn ®Õn quyÕt ®Þnh dë. Dù to¸n tåi cã thÓ hiÓu lµ qu¸ cao hoÆc lµ qu¸thÊp vµ quyÕt ®Þnh theo ®ã hoÆc lµ t¹o ra l·ng phÝ hoÆc thiÕu tµi nguyªnph¸t triÓn. §iÒu nµy h×nh thµnh sai lÇm trong qui ho¹ch, nh-: - LÞch tr×nh qu¸ ng¾n hoÆc cao th¸i qu¸. - Ng©n s¸ch qu¸ thÊp hay qu¸ t¨ng gi¶ t¹o. - Qu¸ thiÕu hay qu¸ thõa ng-êi lµm vµ nh÷ng sai lÇm trong thiÕt kÕ küthuËt, nh-: - Nh÷ng m¸y tÝnh trong môc tiªu qu¸ nhiÒu (vµ ®¾t h¬n) h¬n cÇn thiÕthoÆc kh«ng thÓ hç trî øng dông ®-îc ph¸t triÓn. Nh÷ng vÊn ®Ò n¶y sinhtõ dù to¸n thÊp th-êng gay cÊn h¬n lµ nh÷ng vÊn ®Ò n¶y sinh tõ dù to¸ncao. HiÓu râ ®iÒu nµy, c¸c nhµ dù to¸n th-êng thªm vµo mét sè yÕu tè bÊttr¾c (cho r»ng ®Õn 30%) trong dù to¸n cña minh, gi¶ ®Þnh r»ng qu¸ caocßn h¬n qu¸ thÊp. Dï sao dù to¸n cao cã thÓ kh«ng g©y ra thÊt b¹i cña dù¸n nh-ng cã thÓ ng¨n c¶n dù ¸n ch¼ng bao giê ®-îc khëi c«ng. §· cãnhiÒu ph-¬ng ph¸p ®-îc ph¸t triÓn nh»m t¹o ra c¸c lo¹i dù to¸n kh¸cnhau ë c¸c giai ®o¹n kh¸c nhau cña dù ¸n (coi c¸c ch-¬ng 9 vµ 10). Dïsao, ngay nh÷ng dù to¸n chuÈn bÞ tèt cã thÓ dÉn ®Õn nh÷ng vÊn ®Ò nÕuchóng kh«ng ®-îc cËp nhËt trªn mét c¬ së ®Þnh kú vµ ®Òu ®Æn. Râ rµng lµth«ng tin tèt h¬n vµ ®Çy ®ñ h¬n t¹o nÒn dù to¸n tèt h¬n. Do ®ã khi dù ¸ntiÕn triÓn vµ cã nhiÒu th«ng tin h¬n, dù to¸n cÇn ®-îc xem xÐt l¹i vµ hiÖuchØnh. §iÒu nµy dÉn ®Õn viÖc gi¸m ®Þnh l¹i c¸c quyÕt ®Þnh ph¸t triÓn, t¹ocho c¸c vÊn ®Ò tiÒm Èn ®-îc ®Ò cËp sím tr-íc khi chóng trë thµnh gaycÊn (coi phÇn 2.2 vÒ ph©n tÝch rñi ro). 2.1.4. Nguån lùc bªn ngoµi. C¸c vÊn ®Ò ph¸t triÓn dù ¸n th-êng dÔ qu¶n lý nhÊt khi mäi nh©n tèph¸t triÓn ®-îc ®iÒu khiÓn bëi qu¶n lý dù ¸n. Dï sao, ®iÒu nµy kh«ngph¶i bao giê còng cã ®-îc. NhiÒu dù ¸n phô thuéc ë nhiÒu nguån bªnngoµi nh-: - Chñ thÇu phô - Ng-êi b¸n thiÕt bÞ - Nh÷ng dù ¸n ph¸t triÓn song hµnh - Nh÷ng ng-êi cung cÊp dÞch vô (b¶o tr×, huÊn luyÖn, l¾p ®Æt v.v...) - C¸c chøc n¨ng hç trî (th«ng tin ®iÖn tho¹i m¹ng, nh÷ng cung cÊp dùliÖu. Dù phô thuéc vµo c¸c nguån bªn ngoµi h¼n ph¶i ®-îc ph¶n ¸nhtrèng). KÕ ho¹ch ph¸t triÓn dù ¸n. §iÒu nµy cã nghÜa trong ph¹m vi c¸c giao-íc vµ dù to¸n nhËn ®-îc tõ c¸c nguån kh¸c. Theo thÕ, dù to¸n trong kÕho¹ch kh«ng thÓ tèt h¬n dù to¸n nhËn tõ c¸c nguån kh¸c. ViÖc tr«ng cËy vµo c¸c nguån bÒn ngoµi cã thÓ g©y ra nh÷ng vÊn ®Òsau: 23
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm - ChËm trÔ lÞch tr×nh, do viÖc giao chËm c¸c thµnh phÇn dù ¸n. - Sù kÐm cái qu¸ chÊt l-îng vµ thiÕt kÕ thiÕt bÞ ph¸t triÓn vµ c¸c thµnhphÇn dù ¸n bªn ngoµi. - Thµnh phÇn bªn ngoµi kh«ng t-¬ng hîp do v× sù sai lÖch cña nhµ ph¸ttriÓn bªn ngoµi hay b¸n hµng víi ®Æc ®iÓm ®· tháa thuËn hay ®· c«ng bè. - Hç trî s¶n phÈm nghÌo nµn ®èi víi c¸c thµnh phÇn bªn ngoµi. Do cãý thøc ®-îc nh÷ng vÊn ®Ò tiÒm Èn ®ã, nhµ qu¶n lý dù ¸n cã thÓ ®¶m b¶or»ng hä ®-îc ®Þnh vÞ thÝch hîp trong hîp ®ång hay tháa thuËn víi nguånbªn ngoµi. Nh÷ng vÊn ®Ò ®ã cã thÓ ®-îc ng¨n ngõa nÒu ®-a vµo tronghîp ®ång nh÷ng møc ph¸t vÒ chËm trÔ trong giao hµng hay khuyÕt tËttrong s¶n phÈm (coi c¸c ch-¬ng 3 vµ ch-¬ng 9). Nh÷ng ®Ò phßng sím cãthÓ ®-îc ph¸t hiÖn khi th-êng xuyªn xÐt duyÖt l¹i c«ng viÖc ®-îc ph¸ttriÓn bëi chñ thÇu phô vµ ®ßi hái sÏ b¸o c¸o tiÕn ®é th-êng kú. 2.1.5. KÕt thóc mét dù ¸n phÇn mÒm. Nh- mäi nhµ qu¶n lý dù ¸n ®Òu biÕt, c¸c dù ¸n khã mµ b¾t ®Çu ®-îckinh nghiÖm cho thÊy lµ chóng th-êng kh«ng Ýt khã kh¨n ®Ó ®i ®Õn kÕtthóc. §i tíi ®o¹n kÕt cña dù ¸n, lu«n lu«n c¸c bªn quan t©m kh¸c nhauph¸t sinh nh÷ng yªu cÇu. Nh- phª ph¸n nh÷ng thay ®æi míi vµ nh÷ngho¹t ®éng phót chãt kh¸c n÷a. §iÒu nµy lµ ®Æc biÖt cã thùc víi nh÷ng dù¸n gi¸ cè ®Þnh ph¸t triÓn cho kh¸ch hµng theo hîp ®ång (coi ch-¬ng 3).Nh÷ng vÊn ®Ò chÝnh liªn quan ®Õn viÖc kÕt thóc dù ¸n lµ: - Tranh chÊp gi÷a kh¸ch hµng vµ nhµ ph¸t triÓn vÒ viÖc lý gi¶i vµ cungøng mäi ®Æc ®iÓm ®-îc yªu cÇu - ý ®å ®-a vµo nh÷ng thay ®æi ë phót chãt. - ThÊt b¹i cña hÖ thèng vµ khuyÕt tËt thiÕt kÕ x¸c ®Þnh trong qu¸ tr×nhcµi ®Æt vµ thö nghiÖm hÖ thèng. - Khã kh¨n trong viÖc gi÷ cho ®éi ngò ph¸t triÓn hîp lùc l¹i víi nhauvµ n¨ng ®éng. Khi t×nh h×nh c¨n th¼ng gi¶m ®i vµo gÇn cuèi dù ¸n cã t×nhtr¹ng sót gi¶m nhiÖt t×nh t-¬ng øng trong nh÷ng thµnh viªn cßn l¹i cña®éi ph¸t triÓn. Tr¸ch nhiÖm cña nhµ qu¶n lý dù ¸n lµ ®¶m b¶o cho viÖc kÕt thóc dù ¸ncã trËt tù vµ th¾ng lîi. §iÒu nµy ®-îc thùc hiÖn nhê viÖc qui ho¹ch chitiÕt lóc ban ®Çu dù ¸n vµ qu¶n lý dù ¸n cã hiÖu qu¶ xuyªn suèt dù ¸n. §ÆcbiÖt, ®iÒu nµy ®ßi hái r»ng: - KÕ ho¹ch thö nghiÖm thu ph¶i ®-îc chuÈn bÞ lËp tµi liÖu vµ ®-îckh¸ch hµng phª chuÈn tr-íc khi kªt thóc dù ¸n. Møc ®é nh©n sù vµ sùph©n c«ng c«ng viÖc ph¶i ®-îc lËp lÞch tr×nh, cã tÝnh ®Õn viÖc gi¶m dÇntrong qui m« ®éi ngò ph¸t triÓn vµo cuèi dù ¸n. -ViÖc ®-a Ên phÈm ra thÞ tr-êng ph¶i ®-îc lËp kÕ ho¹ch tèt, kÓ c¶ ®ãnggãi so¹n th¶o t- liÖu, huÊn luyÖn, cµi ®Æt vµ chuyÓn tiÕp cã trËt tù sangpha b¶o tr× vµ hç trî. Sù kÕt thóc th¾ng lîi cña dù ¸n lµ b¾t ®Çu cña chu tr×nh ph¸t triÓn kh¸c:Nh÷ng ®Æc t¶ yªu cÇu, nh÷ng kÕ ho¹ch thö nghiÖm hay nh÷ng kÕ ho¹ch 24
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmph¸t triÓn nghÌo nµn, tÊt c¶ ®Òu dÉn ®Õn nh÷ng vÊn ®Ò chñ yÕu lóc kÕtthóc dù ¸n. 2.1.6. TuyÓn dông nh©n viªn vµ thuyªn chuyÓn. Khã kh¨n trong viÖc tuyÓn dông c¸c thµnh viªn ®éi ngò ph¸t triÓn lµmét trong nh÷ng vÊn ®Ò ®Çu tiªn mµ ng-êi qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm gÆpph¶i. Tr-íc khi bÊt cø dù ¸n nµo ®-îc tung ra, ®éi ngò ph¸t triÓn ban ®Çuph¶i ®-îc thiÕt lËp vµ c¸c vÊn ®Ò nµy sÏ kh«ng kÕt thóc mét khi ®éi ngòt¹i vÞ. Gi÷ ®-îc ®éi ngò th-êng khã nh- thiÕt lËp nã. Frenkel (1985) b¸o c¸o lµ nhu cÇu kü s- phÇn mÒm t¨ng theo hµm sèmò trong khi n¨ng suÊt t¨ng theo møc kho¶ng 5% mçi n¨m. C¸c tr-êng®¹i häc Hoa kú vµ ch©u ¢u ®ang kh«ng cung cÊp kü s- phÇn mÒm ®ñ ®Óbï ®¾p lç hæng gi÷a cung vµ cÇu. Trªn thùc tÕ kh«ng nh÷ng lç hængkh«ng ®-îc lÊp kÝn mµ l¹i ®ang réng ra ë møc ®¸ng lo ng¹i. Khèi l-îng thêi gian b×nh qu©n mµ mét kü s- phÇn mÒm ë l¹i nghÒgi¶m khi yªu cÇu kü s- t¨ng. §iÒu nµy kh«ng chØ g©y ra bëi sù thuyªnchuyÓn cña kü s- phÇn mÒm gi÷a c¸c c«ng ty mµ c¬ së sù thuyªn chuyÓntrong ph¹m vi c¸c c«ng ti. V× c¸c c«ng ty nµy ®ang t×m c¸ch sö dông h÷uhiÖu h¬n c¸c kü s- cña m×nh. Sù thuyªn chuyÓn trong ph¹m vi c¸c c«ngty kh«ng chØ do t×nh tr¹ng thiÕu kü s- phÇn mÒm mµ cßn do chi phÝ vÒ häcã thÓ vÉn ng¨n trë thµnh viÖc tuyÓn bæ sung.5 Thuyªn chuyÓn nh©n sù b¶n th©n nã lµ mét vÊn ®Ò träng yÕu. Sù æn®Þnh cã cña ®éi ngò vµ do ®ã vµo th¾ng lîi cña dù ¸n. C¸c vÊn ®Ò liªn quan ®Õn tuyÓn nh©n sù vµ thuyªn chuyÓn lu«n baogåm: - ViÖc ®Çu t- ®¸ng kÓ ®-îc ®ßi hái trong ®-êng biÓu diÔn häc tËp vµ®µo t¹o thµnh viªn ®éi ngò ph¸t triÓn míi. - Thuyªn chuyÓn nh©n sù lu«n lu«n sÏ gi¶m ®i tinh thÇn ®éi ngò vµ t¸c®éng kh«ng lîi ®Õn ®éng c¬ ®éi ngò. - TuyÓn chän th-êng tèn kÐm vµ mÊt th× giê nã ®ßi hái nhiÒu cuécpháng vÊn vµ c¶ phÝ tuyÓn dông. - Thuyªn chuyÓn nh©n sù lu«n t¹o ra t×nh tr¹ng thiÕu kiÖn ®Þnh trongph¸t triÓn dù ¸n. Trong c¸c vÊn ®Ò ph¸t triÓn phÇn mÒm, nh÷ng g× liªn quan ®Õn ph¸ttriÓn ®éi ngò th-êng ®-îc nhËn thøc lµ gay cÊn nhÊt. C¸c thµnh viªn ®éilµ nguån ph¸t triÓn quan träng nhÊt cì chÝnh hä ®ãng gãp nhiÒu nhÊt chosù thµnh c«ng hay thÊt b¹i cña dù ¸n. 5 Kinh tÕ häc c¬ b¶n chØ ra r»ng khi cã ®-îc kü s- th× chi phÝ vÒ hä sÏgi¶m (c¨n cø ë cung vµ cÇu trong ph¹m vi thÞ tr-êng nghÒ nghiÖp. Dïsao, trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, viÖc cung c¸c kü s- phÇn mÒm kh«ng baogiê ®ñ lín ®Ó t¹o ra t¸c ®éng ®ã ngo¹i trõ ë nh÷ng kho¶ng thêi gian ng¾nngñi t¹i c¸c ®Þa ®iÓm c« lËp). 25
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm 2.1.7. Theo dâi vµ gi¸m s¸t. Theo dâi vµ gi¸m s¸t lµ nh÷ng nhiÖm vô qu¶n lý. Khi c¸c vÊn ®Ò ph¸tsinh ë nh÷ng lÜnh vùc nµy vµ liªn quan, chóng th-êng lµ hËu qu¶ cña c¸cqui tr×nh qu¶n lý dù ¸n kh«ng thÝch hîp vµ kh«ng hiÖu lùc. Mét trongnh÷ng kÕt qu¶ th«ng th-êng nhÊt lµ nhµ qu¶n lý dù ¸n kh«ng cã ý thøc vÒsù tån t¹i cña nh÷ng vÊn ®Ò chñ yÕu ë giai ®o¹n mµ chóng cã thÓ ®-îckiÒm chÕ vµ hiÖu chØnh tèt nhÊt. ViÖc theo dâi vµ gi¸m s¸t cã hiÖu qu¶®ßi hái sù tiÕp xóc trùc tiÕp gi÷a qu¶n lý dù ¸n vµ ®éi ngò ph¸t triÓn (coich-¬ng 7). Mét trong nh÷ng nguyªn nh©n chñ yÕu cña c¸c vÊn ®Ò theodâi vµ gi¸m s¸t lµ héi chøng th¸p ngµ n¬i tån t¹i kÏ nøt th-êng trùc gi÷aqu¶n lý dù ¸n vµ phÇn cßn l¹i cña ®éi ngò ph¸t triÓn. §iÒu nµy dÉn ®Õn: - Lu«ng th«ng tin kh«ng chÝnh x¸c hay kh«ng cã. §ãng gãp ®¸ng kÓvµo nh÷ng quyÕt ®Þnh qu¶n lý tåi. - Ph¸t triÓn kh«ng phèi hîp: t×nh huèng nµy th-êng ®-îc m« t¶ khimét ®éi ngò ph¸t triÓn ®ang triÓn khai hai dù ¸n kh¸c nhau. §iÒu nµy x¶yra khi c¸c thµnh viªn ®éi ngò ph¸t triÓn kh«ng phèi hîp vµ kh«ng ®-îcgi¸m s¸t l¹i ®· tiÕn hµnh theo nh÷ng h-íng kh¸c nhau. - TrÝ tuÖ lÞch tr×nh vµ béi chi ng©n s¸ch, ®iÒu nµy g©y ra do dù to¸n tåidùa vµo c¸c th«ng tin kh«ng ®óng. Th«ng tin lµ thµnh phÇn c¬ b¶n cña bÊt cø thÓ lo¹i qu¶n lý nµo. Do ®Êy,gi¸m s¸t tåi ®i ®èi víi lu«ng th«ng tin kh«ng thÝch hîp lµ cèt lâi cña qu¶nlý dù ¸n tåi. C¶ ba vÊn ®Ò trªn m« t¶ hËu qu¶ chung cña qu¶n lý tåi. Danhmôc c¸c vÊn ®Ò kÐo theo h¼n ®óng lµ bao trïm hÇu hÕt c¸c kiÓu vÊn ®Òph¸t triÓn dù ¸n. C¸c ph-¬ng ph¸p t¹o lËp nh÷ng kªnh th«ng tin cã hiÖulùc vµ nh÷ng qui tr×nh b¸o c¸o ®-îc tæ chøc tèt sÏ ®-îc m« t¶ ë ch-¬ng5. 2.2. Ph©n tÝch rñi ro. Nh×n xa lµ phÈm chÊt qu¶n lý tuyÖt h¶o th-êng cã thÓ ®-îc ph¸t triÓntheo kinh nghiÖm. ThËt vËy, trong nhiÒu tr-êng hîp, c¸c vÊn ®Ò cã thÓ®o¸n tr-íc. Trong nh÷ng tr-êng hîp ®ã, nhµ qu¶n lý cã thÓ lËp kÕ ho¹chvÒ kh¶ n¨ng mµ vÊn ®Ò sÏ x¶y ra khi dù tÝnh kh¶ n¨ng cña nã, ®¸nh gi¸t¸c ®éng cña nã vµ chuÈn bÞ tr-íc c¸c gi¶i ph¸p. §iÒu nµy th-êng ®-îcgäi lµ sù ph©n tÝch rñi ro vµ lµ mét ph-¬ng tiÖn hiÖu qu¶ ®Ó ®Êu tranhchèng l¹i nh÷ng vÊn ®Ò ph¸t triÓn tiÒm Èn. TiÕn hµnh ph©n tÝch rñi ro cãnghÜa lµ ®· ®-îc dù bÞ s½n sµng. §©y lµ mét h×nh thøc b¶o hiÓm, ý t-ëngc¬ b¶n lµ nÕu mét vÊn ®Ò cã n¶y sinh th× mét gi¶i ph¸p ®· cã s½n. Gièngnh- mäi b¶o hiÓm, ph©n tÝch rñi ro th-êng còng ph¶i tr¶ gi¸. Chi phÝ dùphßng cho sù ph¸t sinh mét vÊn ®Ò tr-íc hÕt lµ chi phÝ ®Ó cã ®-îc gi¶iph¸p ®èi phã s½n trong tay, trong khi vÊn ®Ò cã thÓ x¶y ra, cã thÓ kh«ng.Trong mét sè tr-êng hîp, chi phÝ cã thÓ lµ tèi thiÓu: ChØ lµ thêi gian cÇn®Ó tiÕn hµnh ph©n tÝch vµ lËp t- liÖu cho gi¶i ph¸p vµ thêi gian ®Ó theodâi vÊn ®Ò. Trong c¸c tr-êng hîp kh¸c, chi phÝ cã thÓ lµ lín lao, ch¼ng 26
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmh¹n, gi¸ cña mét bé phËn thay thÕ cña thiÕt bÞ ph¸t triÓn. Trong mäitr-êng hîp, mét vÊn ®Ò ®· ®-îc ph©n tÝch vµ gi¶i quyÕt sím h¬n th× ®¬ngi¶n h¬n rÊt nhiÒu so víi viÖc gi¶i quyÕt vÊn ®Ò sau khi ph¸t sinh bÊt ngê. 2.2.1. Dù kiÕn nh÷ng vÊn ®Ò cÇn gi¶i quyÕt. Giai ®o¹n ®Çu tiªn cña ph©n tÝch rñi ro ®ßi hái duyÖt xÐt mäi kÕ ho¹chqu¶n trÞ vµ kü thuËt cña dù ¸n nh»m minh ®Þnh c¸c vÊn ®Ò tiÒm Èn nã baogåm: - KÕ ho¹ch ph¸t triÓn dù ¸n. - §Æc t¶ yªu cÇu. - §Æc t¶ thiÕt kÕ. B¶ng 2.1. ThÝ dô vÒ danh s¸ch vÊn ®Ò dù liÖu VÊn ®Ò M« t¶1. ChËm giao m¸y tÝnh NÕu m¸y tÝnh ®Ó ph¸t triÓn kh«ng ®-îc giao vµo®Ó ph¸t triÓn 1/6 nh- kÕ ho¹ch, giai ®o¹n thÝch hîp sÏ bÞ chËm.2. Bé nhí kh«ng ®ñ Cì cña ph©n l-u tr÷ bé nhí cña hÖ thèng cã thÓ v-ît 8 mªga bait¬ (cì bé nhí tèi ®a ®-îc vi tÝnh cÊp d-ìng).3. Kh«ng cã chuyªn gia HÖ thèng ®ßi hái thay ®æi cho hÖ thèng ®iÒuhÖ thèng ®iÒu hµnh hµnh chuÈn J.Adams lµ chuyªn gia hÖ ®iÒu hµnh duy nhÊt trong c«ng ty vµ «ng cã thÓ bËn kh«ng ®-îc sö dông cho hÖ thèng nµy.4. Thêi gian ®¸p øng cña Thêi gian ®¸p øng cña hÖ thèng yªu cÇu cho ®ÇuhÖ thèng qu¸ chËm vµo cã thÓ qu¸ 5 gi©y so víi ®Æc t¶ trong yªu cÇu.5. Thuyªn chuyÓn nh©n LÞch tr×nh lµ x¸t xao víi thêi gian trèng tèisù nhiÒu thiÓu. NÕu cã sù thay thÓ nh©n sù qu¸ møc b×nh qu©n trong ph¸t triÓn chóng ta sÏ tr-ît thªm lÞch tr×nh.6. TruyÒn th«ng qu¸ Gãc truyÒn th«ng chuÈn qu¸ chËm. ThiÕt kÕ dùachËm trªn gãi truyÒn th«ng nhÞ ph©n míi. Gãc nµy ch-a bao giê ®-îc sö dông víi hÖ thèng nµy vµ cã thÓ kh«ng thÝch hîp.7. ChËm giao vµ hÖ HÖ thèng phô c¬ së d÷ liÖu ®-îc hîp ®ång phôthèng phô c¬ së d÷ liÖu víi tËp ®oµn ph¸t triÓn phÇn mÒm (SOI) cam kÕt giao hµng 15-4. SOI cã thÓ kh«ng giao ®óng thêi h¹n nªn lµm chËm sù thÝch hîp vµ pha thö nghiÖm cuèi. Mäi lÖ thuéc chñ yÕu trong kÕ ho¹ch ph¸t triÓn dù ¸n ®Òu ®-îc xemxÐt vµ ®¸nh gi¸. C¸c thÝ dô cã thÓ lµ sù lÖ thuéc ë nguån bªn ngoµi nh- 27
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmchñ thÇu phô, ng-êi b¸n hµng, nhµ cung cÊp vµ c¸c nhµ lµm dÞch vô. C¸cvÊn ®Ò sÏ n¶y sinh nÕu c¸c hîp phÇn hay dÞch vô bªn ngoµi kh«ng ®-îccung cÊp kÞp thêi hay kh«ng ho¹t ®éng nh- tr«ng ®îi. §Æc t¶ thiÕt kÕ dù ¸n lµ mét kÕ ho¹ch chi tiÕt vÒ viÖc lµm thÕ nµo ®Óc¸c yªu cÇu ®-îc thùc hiÖn. C¸c quyÕt ®Þnh vÒ sù thùc hiÖn ®-îc ®ßi háicã thÓ chøa c¸c vÊn ®Ò tiÒm n¨ng. Ch¼ng h¹n, c¸c vÊn ®Ò sÏ n¶y sinh ranÕu phÇn cøng ®-îc lùa chän l¹i hãa ra kh«ng thÝch hîp, ch¼ng h¹n nh-CPU qu¸ chËm, m¹ng côc bé kh«ng ®ñ tin c©y, hoÆc bé nhí kh«ng ®ñ. Sau ®ã mäi vÊn ®Ò dù liÖu ®-îc tËp hîp lªn danh s¸ch, mçi vÊn ®Ò®-îc minh ®Þnh vµ m« t¶ vÒ t¸c ®éng tiÒm Èn ¶nh h-ëng tíi dù ¸n. B¶ng2.2. cho mét thÝ dô vÒ danh s¸ch vÊn ®Ò dù liÖu. Danh s¸ch vÊn ®Ò dù liÖu nªn ®-îc tËp hîp nhê cã sù tham gia cña c¸cthµnh viªn chÝnh cña ®éi ngò ph¸t triÓn dù ¸n. Nh÷ng ng-êi kh¸c cã thÓcòng ®-îc mêi ®ãng gãp cho danh s¸ch ®ã, c¨n cø Øw kinh nghiÖm cïngkiÕn thøc kü thuËt hay qu¶n trÞ cña hä; Cã thÓ bao gåm c¶ nh÷ng ng-êi tõc¸c ®éi ngò dù ¸n kh¸c, c¸c nhãm hç trî phßng ph¸p chÕ hay phßng muas¾m (kinh doanh) cña c«ng ty. Trong khi môc tiªu kh«ng ph¶i lµ liÖt kÕ mäi vÊn ®Ò nhËn thøc ®-îcmµ mçi dù ¸n cã thÓ kinh qua, cÇn thiÕt lµ minh ®Þnh nh÷ng vÊn ®Ò h¼n®-îc xem mét c¸ch hîp lý lµ cã liªn quan ®Õn dù ¸n. Trong mäi t×nhhuèng, giai ®o¹n ph©n tÝch sau ®©y ®-îc nh»m ®Ó c¸ch ly chØ nh÷ng vÊn®Ò nµo cã thÓ t¸c ®éng lín lao ®Õn dù ¸n vµ cã thÓ mét c¸ch hîp lý ®-äcxem lµ h¼n sÏ x¶y ra 2.2.2. Pha ph©n tÝch ViÖc ph©n tÝch danh s¸ch nh÷ng vÊn ®Ò dù liÖu ®ßi hái ®¸nh gi¸ mçivÊn ®Ò nh»m: 1. Dù to¸n x¸c suÊt vÊn ®Ò sÏ x¶y ra. 2. Dù to¸n s¸o ®éng cña vÊn ®Ò tíi dù ¸n 3. Quy cho møc ®é nghiªm träng cña vÊn ®Ò. X¸c suÊt ®ã vµ t¸c ®éng ®ã nÕu ®-îc dù to¸n bëi qu¸ mét ng-êi. Mäih¹ng môc trong danh s¸ch ®-îc dù to¸n tèt nhÊt trong mét cuéc häp duynhÊt ®¸nh gi¸ vÊn ®Ò ®Ó ®¶m b¶o tÝnh t-¬ng ®èi cña møc ®é nghiªmträng, gi÷a c¸c vÊn ®Ò kh«ng bÞ lÖch l¹c. Môc tiªu lµ tr¸nh nh÷ng t×nhhuèng khi viÖc chËm giao cña bªn cung cÊp A ®-îc mét ng-êi dù to¸n lµ0.8 vµ viÖc chËm giao cña bªn cung cÊp B ®-îc mét ng-êi kh¸c dù to¸nlµ 0.6 trong khi c¶ 2 nhµ dù to¸n h¼n ®ång ý lµ hai x¸c suÊt nµy lµ b»ngnhau. NÕu hai ng-êi ë trong cïng 1 phßng trong cïng 1 lóc th× sù lÖc l¹ct-¬ng ®èi ®ã gi¶m ®i. Mét c¸ch ®¬n gi¶n vµ hiÖu qu¶ ®Ó tÝnh møc ®é nghiªm träng cña mçivÊn ®Ò ®-îc dù liÖu lµ: 1. G¸n mét sè kü väng gi÷a 1 vµ 10 c¨n cø ë x¸c suÊt lµ vÊn ®Ò sÏ x¶yra, víi 10 biÒu x¸c suÊt cao, vµ 1 x¸c suÊt thÊp nhÊt (thÝ dô nh©n x¸c suÊtvíi 10). 28
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm 2. G¸n mét sè gi÷a 1 vµ 10 c¨n cø ë t¸c ®éng cña vÊn ®Ò víi dù ¸n víi10 biÓu thÞ t¸c ®éng cao vµ 1 t¸c ®éng thÊp. 3. Nh©n trÞ gi¸ cã ®-îc ë b-íc (1) víi tù gi¸ cã ®-îc ë b-íc (2) ®Ó tÝnhmøc ®é nghiªm träng cho vÊn ®Ò. B¶ng 2.2. giíi thiÖu mét thÝ dô vÒ c¸ch tÝnh møc ®é nghiªm träng cã södông c¸c vÊn ®Ò dù liÖu m« t¶ ë b¶ng 2.1. B¶ng 2.2. ThÝ dô vÒ c¸ch tÝnh møc ®é nghiªm träng.ST VÊn ®Ò Kú T¸c Nghiªm T väng ®éng träng 1 ChËm giao m¸y tÝnh ®Ó ph¸t 6 5 30 triÓn 2 Bé nhí kh«ng ®ñ 4 2 8 3 Kh«ng cã chuyªn gia hÖ ®iÒu 5 5 25 hµnh 4 Thêi gian ®¸p øng cña hÖ thèng 5 3 15 qu¸ chËm 5 Thuyªn chuyÓn nh©n sù cao 5 8 40 6 TruyÒn th«ng qu¸ chËm 2 8 16 7 ChËm giao hÖ thèng phô c¬ së 3 9 27 d÷ liÖu Sau khi møc ®é nghiªm träng ®· ®-îc tÝnh cho mçi vÊn ®Ò d÷ liÖu,danh s¸ch ®-îc ph©n lo¹i theo dù nghiªm träng cña vÊn ®Ò trong ®ã vÊn®Ò nghiªm träng nhÊt ®øng ®Çu danh s¸ch. Sau ®ã cã thÓ quyÕt ®Þnh xemvÊn ®Ò nµo cã møc ®é nghiªm träng Ýt h¬n mét trÞ gi¸ nµo ®ã (thÝ dô 10)sÏ kh«ng ®-îc xem xÐt. Sau ®©y nh÷ng vÊn ®Ò cßn l¹i ®-îc ®¸nh gi¸ vµtiÕn tr×nh hµnh ®éng chi tiÕt, gäi lµ kÕ ho¹ch ®èi phã bÊt ngê ®-îc lùachän cho mçi vÊn ®Ò. Råi th«ng tin ®-a vµo b¶ng ®èi phã bÊt ngê. Víimçi lÇn ®-a vµo b¶ng, mét thµnh viªn cña ®éi ngò ph¸t triÓn ®-îc bè trÝlµ ng-êi theo dâi ®Ó theo dâi vÊn ®Ò vµ b¸o ®éng qu¶n lý dù ¸n khi kÕho¹ch ®èi phã bÊt ngê cÇn ®-a vµo ho¹t ®éng giai ®o¹n nµy ®-îc tr×nhdiÔn ë b¶ng 2.3. Ph©n tÝch rñi ro ®-îc hoµn thiÖn ®Çu tiªn cµng sím cµng tèt trong dù¸n, nh-ng kh«ng ®-îc chËm h¬n lóc kÕt thóc pha yªu cÇu (coi ch-¬ng 4).Dï sao, ph©n tÝch rñi ro kh«ng ph¶i lµ ho¹t ®éng mét lÇn khi dù ¸n tiÕntriÓn, nh÷ng vÊn ®Ò bæ sung cã thÓ ®-îc d÷ liÖu vµ nh÷ng vÊn ®Ò kh¸c cãthÓ cÇn ®-a ra khái danh s¸ch vÊn ®Ò. Khi cã ®-îc th«ng tin míi, viÖc®¸nh gi¸ møc ®é nghiªm träng hoÆc x¸c suÊt h¼n ph¶i ®-îc c¶i tiÕn. Do®Êy c¸c b¶ng ph©n tÝch rñi ro nªn ®-îc duyÖt xÐt vµ cËp nhËt ®Þnh kú vµ ëbÊt cø khi nµo khi cã mét sù cè quan träng x¶y ra (thÝ dô mét chñ thÇuphô th«ng b¸o chËm trÔ lÞch tr×nh hay mét quyÕt ®Þnh thiÕt kÕ chñ yÕuthÊy cÇn ph¶i hiÖu chØnh). 29
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm B¶ng 2.3. ThÝ dô vÒ b¶ng ngÉu nhiªn VÊn ®Ò Nghiªm KÕ ho¹ch ®èi phã bÊt ngê Ng-êi träng theo dâi5 Thuyªn chuyÓn 40 Cho tiÒn th-ëng hoµn thµnh J.Smith nh©n sù cao dù ¸n th¾ng lîi.1 ChËm giao m¸y 30 Yªu cÇu lµm ca ®ªm vÒ hÖ H.Brown tÝnh ®Ó ph¸t triÓn thèng ph¸t triÓn cña dù ¸n kh¸c.7 ChËm giao hÖ 27 ThiÕt kÕ mét m« pháng hÖ W.Alda thèng phô c¬ së thèng phô c¬ së d÷ liÖu d÷ liÖu dïng ®Ó tÝch hîp.3 Kh«ng cã chuyªn 25 Bè trÝ chuyªn gia hÖ ®iÒu H.Brown gia hÖ ®iÒu hµnh hµnh ngoµi c«ng ty vµ thuª lµm t- vÊn6 TruyÒn th«ng qu¸ 16 Hîp ®ång víi c«ng ty ®· H.Troy chËm ph¸t triÓn gãi truyÒn th«ng nhÞ ph©n thÝch nghi cho gãi vãi dù ¸n nµy.4 Thêi gian ®¸p øng 15 Cho vµo ®iÒu kháan tháa Y.Krot cña hÖ thèng qu¸ thuËn n©ng cÊp CPU trong chËm hîp ®ång mua m¸y tÝnh.2 Bé nhí kh«ng ®Çy 8 (kh«ng xem xÐt) ®ñ 2.2.3. Thùc hiÖn c¸c kÕ ho¹ch ®èi phã bÊt ngê. C¸c kÕ ho¹ch ®èi phã bÊt ngê ®-îc thùc hiÖn ë mét trong nh÷ngtr-êng hîp sau: 1. VÊn ®Ò d÷ liÖu diÔn ra hay s¾p x¶y ®Õn ®Õn n¬i. 2. KÕ ho¹ch ®èi phã bÊt ngê ®ßi hái ®-îc chuÈn bÞ tr-íc. Nãi chung, c¸c kÕ ho¹ch ®èi phã bÊt ngê cã thÓ ®-îc nh×n nhËn theonh- c¸i kÕ ho¹ch, hµnh ®éng ®-îc xÕp vµo ng¨n kÐo ®Ó phßng khi dïng®Õn sau nµy. Dï sao, trong vµi tr-êng hîp, kÕ ho¹ch ®-îc thùc hiÖn tr-íckhi vÊn ®Ò dù liÖu x¶y ra nh- ph¸t triÓn mét bé m« pháng tr-êng hîp viÖcgiao mét hîp phÇn quyÕt ®Þnh bÞ chËm trÔ. Sau ®ã, nÕu häpw phÇn ®-îcgiao ®óng h¹n th× bé m« pháng ®ã cã thÓ bÞ bá ®i. LÊy thÝ dô vÒ qu¸ tr×nh hoµn chØnh chóng ta thö xem xÐt mét dù ¸ntruyÒn th«ng cÇn ®Õn mét m¸y tÝnh trung t©m nèi b»ng m¹ng diÖn réngvíi vµi vÞ trÝ m¸y tÝnh nhá, cã hai vÊn ®Ò tiÒm Èn ®-îc minh ®Þnh. - Hai m¸y tÝnh cã kiÕn tróc kh¸c nhau cã thÓ diÔn gi¶i thÓ thøc truyÒnth«ng ®· thiÕt kÕ ®-îc mét c¸ch (thÝ dô tr×nh tù cña c¸c tõ hai byte cã thÓbÞ ®¶o ng-îc - LSB MSB chø kh«ng ph¶i MSB LSB). 30
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm - C«ng ty ®iÖn tho¹i ®-îc chän cã thÓ kh«ng cã kh¶ n¨ng l¾p ®Æt®-êng d©y thö nghiÖm ®ón ghÑn cho pha tÝch hîp. B¶ng 2.4. Danh môc vÊn ®Ò d÷ liÖu VÊn ®Ò M« t¶1. thÓ thøc truyÒn th«ng Hai m¸y tÝnh cã kiÕn tróc kh¸c nhau cã thÓkh«ng t-¬ng hîp. diÔn gi¶i thÓ thøc truyÒn th«ng ®· thiÕt kÕ lµ kh¸c nhau.2. §-êng d©y thö C«ng ty ®iÖn tho¹i ®-îc chän cã thÓ kh«ng cãnghiÖm cã chËm ®Ó tÝch kh¨ n¨ng l¾p ®Æt ®-êng d©y thö nghiÖm ®ónghîp. h¹n ®Ó tÝch hîp. B¶ng 2.5. §o møc ®é nghiªm träng VÊn ®Ò Kú T¸c §é nghiªm väng ®éng träng1. ThÓ thøc truyÒn th«ng kh«ng 5 8 40t-¬ng hîp2. §-êng d©y thö nghiÖm cã chËm 8 6 48®Ó tÝch hîp. B¶ng 2.6. B¶ng ®èi phã bÊt ngê VÊn ®Ò §é KÕ ho¹ch ®èi phã Ng-êi nghiªm bÊt ngê theo dâi träng1. §-êng d©y thö 48 §Æt hµng ®-êng d©y Will DoonghiÖm cã chËm ®Ó tÝch tõ 2 c«ng ty ®iÖnhîp. tho¹i phô2. ThÓ thøc truyÒn th«ng 40 Sö dông gãi th«ng tin I.Hopekh«ng t-¬ng hîp. ASCII C¸c b¶ng 2.4; 2.5 vµ 2.6 lµ c¸c b¶ng ph©n tÝch rñi ro cho dù ¸n truyÒnth«ng ®ã. Nõu kh¶ n¨ng cã ®-îc ®-êng d©y truyÒn th«ng bÞ chËm l¹i,®iÒu nµy sÏ g©y Ýt t¸c h¹i cho dù ¸n h¬n lµ vÊn ®Ò thÓ thøc kh«ng t-¬nghîp. ViÖc theo dâi vÊn ®Ò nµy ®· ®-îc giao cho Wieliam Joo.Tr¸chnhiÖm cña «ng lµ ®¶m b¶o nh÷ng ®-êng d©y nµy ®-îc ®Æt hµng tõ haic«ng ty ®iÖn tho¹i kh¸c (chØ cho pha tÝch hîp th«i). NÕu c«ng ty ®iÖntho¹i cã -u tiªn thÕ s½n sµng ®óng hÑn th× nh÷ng ®¬n ®Æt hµng tõ hai c«ngty kh¸c ®-îc hñy vµ kh¶ n¨ng phÝ hñy bá ph¶i tr¶. Mét kü s- kh¸c Jndira Hepe chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ theo dâi vÊn ®Ò thÓthøc truyÒn th«ng kh«ng t-¬ng hîp. ChÞ ta ph¶i ®¶m b¶o gßi truyÒn th«ng 31
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmA.SCII ®¬n ®-îc ®Æt cho c¶ hai m¸y tÝnh phÝ vÒ gãi ¸CII sÏ lµ l·ng phÝnÕu thÓ thøc nhÞ ph©n ®-îc chän sÏ ho¹t ®ång. Gi¶i phãng ¸CII thay thÕhÇu nh- ch¾c ch¾n chËm h¬n nhiÒu, nh-ng nã sÏ cung cÊp gi¶i ph¸p t¹mthêi cho ®Õn khi vÊn ®Ò kh«ng t-¬ng hîp ®-îc gi¶i quyÕt. 2.3. Tãm t¾t C¸c ph-¬ng ph¸p qu¶n lý dù ¸n hiÖn ®¹i lóc ®Çu quan t©m ®Õn viÖcc¸c vÊn ®Ò ph¸t triÓn dù ¸n (viÖc phßng ngõa kh«ng hiÖu chØnh). Phßngngõa c¸c vÊn ®Ò th× dÔ h¬n vµ Ýt tèn kÐm h¬n lµ gi¶i quyÕt chóng, nh÷ngbiÖn ph¸p phßng ngõa cã hiÖu qu¶ nªu lµ: - §Þnh vÞ c¸c vÊn ®Ò vµ c¸c vÊn ®Ò tiÒm Èn sím. - Gi¶i quyÕt vÊn ®Ò tr-íc khi tuét khái tÇm tay. - LËp kÕ ho¹ch tr-íc cho nh÷ng vÊn ®Ò tiÒm Èn Cã rÊt nhiÒu vÊn ®Ò c¬ b¶n chung cho hÇu hÕt c¸c dù ¸n phÇm mÒm. PhÇn lín nh÷ng vÊn ®Ò ®ã dÉn xuÊt tõ: - X¸c ®Þnh yªu cÇu kh«ng ®Çy ®ñ. - Thay ®æi lu«n - Dù to¸n tåi - Tïy thuéc ë nguån bªn ngoµi (ng-êi b¸n, chñ thÇu phô v.v...) - Khã kh¨n trong kÕt thóc dù ¸n. - Lu«n lu«n thay thÕ nh©n sù ph¸t triÓn (thuyªn chuyÓn nh©n sù) - Theo dâi vµ gi¸m s¸t kh«ng ®Çy ®ñ. C¸ch tèt nh¸t ®Ó ®Þnh vÞ mét vÊn ®Ò lµ sím ®i t×m kiÕm nã. Râ rµng,tr-íc hÕt lµ t×m xem ë ®©u vÊn ®Ò hay diÔn ra nhÊt. Ch¼ng h¹n nh÷ngthay ®æi ®Æc t¶ yªu cÇu lu«n lu«n vµ kh«ng kiÓm tra lµ kh«ng thuËn lîi®-îc coi nh- nguån gèc chñ yÕu cña nh÷ng vÊn ®Ò thiÕt kÕ. Nh÷ng chñthÇu phô vµ ng-êi b¸n kh«ng gi¸m s¸t ®-îc lµ mét trong hÇu hÕt nh÷ngnguån gèc bÊt ngê, nh÷ng vÊn ®Ò kü thuËt l-u l¹i vµ chËm chÔ vµo phótchãt. Víi nhµ qu¶n lý dù ¸n th× biÕt ®-îc ë ®©y ph¶i t×m lµ quan trängnh- biÕt ®-îc ph¶i lµm g×. BiÕt ph¶i lµm g× bao gåm c¶ viÖc chuÈn bÞ tr-íc sù xuÊt hiÖn cña vÊn®Ò. Trong nhiÒu tr-êng hîp, c¸c vÊn ®Ò cã thÓ ®-îc dù liÖu. Nhµ qu¶n lýdù ¸n cã thÓ lËp kÕ ho¹ch vÒ kh¶ n¨ng vÊn ®Ò sÏ x¶y ra b»ng c¸ch dù tÝnhx¸c suÊt cña nã, -íc l-îng t¸c ®éng cña nã vµ chuÈn bÞ gi¶i ph¸p thaythÕ. C¸i ®ã ®-îc gäi lµ ph©n tÝch rñi ro vµ lµ biÖn ph¸p cã hiÖu qu¶ trongviÖc ®Êu tranh víi nh÷ng vÊn ®Ò ph¸t triÓn tiÒm Èn. TiÕn hµnh ph©n tÝch rñi ro cã nghÜa lµ chuÈn bÞ tr-íc. §©y lµ mét h×nhthøc b¶o hiÓm mµ ý t-ëng c¬ b¶n lµ nÕu mét vÊn ®Ò x¶y ra, gi¶i ph¸p ®·s½n sµng. Gièng nh- mäi b¶o hiÓm, ph©n tÝch rñi ro th-êng ph¶i tr¶ gi¸.Chi phÝ chuÈn bÞ cho viÖc mét vÊn ®Ò x¶y ra tr-íc hÕt lµ chi phÝ ®Ó cã gi¶iph¸p gåm thay thÕ cã s½n trong tay. Trong mét sè tr-êng hîp, chi phÝ cãthÓ chØ lµ tèi thiÓu: thêi gian cÇn ®Ó ph©n tÝch vµ lËp tµi liÖu cho gi¶i ph¸pvµ thêi gian theo dâi vÊn ®Ò. Trong c¸c tr-êng hîp kh¸c, chi phÝ cã thÓlín ®¸ng kÓ: gi¸ cña mét bé phËn thay thÕ cña thiÕt bÞ ph¸t triÓn. Trong 32
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmmäi tr-êng hîp vÊn ®Ò ®· ®-îc ph©n tÝch gi¶i quyÕt tr-íc l¹i ®¬n gi¶nh¬n lµ gi¶i quyÕt vÊn ®Ò ®· x¶y ra bÊt ngê. Bµi tËp 1. Mét c«ng ty dÞch vô truyÒn h×nh c¸p ®ang chuÈn bÞ thiÕt lËp dÞch vôtrong thêi gian 8 th¸ng. C«ng ty cung cÊp dÞch vô cho c¸c kh¸ch hµng víiphÝ cè ®Þnh hµng th¸ng tïy thuéc ë qui m« dÞch vô mµ hä yªu cÇu. C«ngty còng cho chiÕu nh÷ng phim míi mçi phim cã thÓ cho mét kh¸ch hµngxem theo yªu cÇu qua ®iÖn tho¹i víi c«ng ty. Giê c«ng ty ®ang trong qu¸ tr×nh ®Æt mua thiÕt bÞ, mua c¸c ph-¬ng tiÖnvµ ký víi kh¸ch hµng. Mét c«ng ty phÇn mÒm ®· hîp ®ång ph¸t triÓn méthÖ thèng lµm hãa ®¬n cho c¸c kh¸ch hµng. HÖ thèng nµy sÏ giao diÖn víithiÕt bÞ ®Ó nhËn th«ng tin vÒ c¸c buæi chiÕu phim mãi trªn mµn ¶nh vµ sÏgiao diÖn víi c¬ së d÷ liÖu cña kh¸ch hµng ®Ó th«ng tin ®Òu ®Æn vÒ hãa®¬n hµng th¸ng. B¹n h·y chuÈn bÞ mét danh môc m-êi vÊn ®Ò gay cÊn nhÊt mµ b¹n chiliÖu trong ph¸t triÓn dù ¸n lµm hãa ®¬n. H·y tháa thuËn lý do cña viÖcchän lùa vÊn ®Ò cña b¹n. 2. B¹n h·u tÝnh møc ®é nghiªm träng cho mçi mét vÊn ®Ò tiÒm Èn mµb¹n ®· ®Þnh ë bµi tËp 1. H·y gi¶i thÝch viÖc ph©n ®Þnh cña b¹n vÒ t¸c®éng cña dù ¸n vµ c¸c trÞ gi¸ x¸c suÊt. H·y gîi ý mét ph-¬ng ph¸p thay thÕ ph©n ®Þnh møc ®é nghiªm trängcho nh÷ng vÊn ®Ò dù liÖu mµ nã còng tÝnh c¶ chi phÝ chuÈn bÞ c¸c kÕho¹ch ®èi phã bÊt ngê. 3. B¹n h·y gîi ý nh÷ng kÕ ho¹ch ®èi phã bÊt ngê cho nh÷ng vÊn ®Ò dùliÖu mµ b¹n ®· ®Þnh ë bµi tËp 1. H·y xÐt hai kÕ ho¹ch thay thÕ kh¸c nhaucho mçi mét vÊn ®Ò. XÐt chi phÝ cña mçi kÕ ho¹ch thay thÕ vµ sau ®ãchän kÕ ho¹ch tèt nhÊt dùa trªn ph-¬ng ph¸p thay thÓ ®Ó ph©n ®Þnh møc®é nghiªm träng mµ b¹n gîi ý ë bµi tËp 2. H·y chuÈn bÞ mét b¶ng ®èi phã bÊt ngê cã chøa c¸c kÕ ho¹ch ®èi phãbÊt ngê mµ b¹n ®· chän. 4. Bµi tËp ë líp: Chia líp thµnh c¸c nhãm 3 hay 4 sinh viªn. Giao c¸cbµi tËp 1, 2, 3 cho mçi hãm. Yªu cÇu mçi nhãm tr×nh bµy ph©n tÝch rñi rocña m×nh cho sè nhãm cßn l¹i trong líp. Th¶o luËn : a) C¸c danh môc vÊn ®Ò dù liÖu kh¸c nhau. b) C¸c kÕ ho¹ch ngÉu nhiªn kh¸c nhau. c) C¸c ph-¬ng ph¸p kh¸c nhau ®Ó ph©n ®Þnh møc ®é nghiªm träng(liÖu cã 2 nhãm nµo ®· gîi ý ph-¬ng ph¸p t-¬ng tù ?) 33
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm Ch-¬ng ba Ph¸t triÓn phÇn mÒm theo hîp ®ång Mèi quan hÖ kh¸ch hµng - nhµ ph¸t triÓn Do nh÷ng thay ®æi nhanh chãng trong c«ng nghÖ trong vµi thËp niªngÇn ®©y, c¸c tæ chøc c«ng nghÖ cao ngµy cµng thÊy cÇn thiÕt ph¶i chuyÓnhãa trong c¸c lÜnh vùc ®Æc chñng, x¸c ®Þnh râ viÖc chuyÓn hãa kh«ng chØx¸c ®Þnh nhiÒu nh¸nh míi cña c«ng tr×nh häc mµ cßn x¸c ®Þnh nh÷nglÜnh vùc chuyªn m«n trong ph¹m vi c¸c bé m«n c«ng tr×nh häc. §iÒu nµy®Æc biÖt ®óng víi c«ng tr×nh phÇn mÒm. Th«ng th-êng, c¸c tæ chøc kh«ng chuyªn hãa trong ph¸t triÓn phÇnmÒm l¹i thuª c¸c tæ chøc kh¸c ph¸t triÓn phÇn mÒm cho hä. Ngay c¶nh÷ng tæ chøc cã ph¸t triÓn phÇn mÒm cña chÝnh m×nh cã thÓ quyÕt ®Þnhthuª c¸c chuyªn gia bªn ngoµi ë nh÷ng lÜnh vùc ®Æc chñng. IBM ®· thuªMirosoft ph¸t triÓn hÖ ®iÒu hµnh PC DOS, v× Microft ®· cã kinh nghiÖmtrong ph¸t triÓn c¸c hÖ thèng vi tÝnh cßn IBM th× kh«ng. Ch-¬ng nµy ®Ò cËp ®Õn mèi quan hÖ gi÷a kh¸ch hµng vµ nhµ ph¸t triÓnphÇn mÒm vµ cung cÊp mét sè h-íng dÉn lµm sao tr¸nh nh÷ng c¸i bÉy cæ®iÓn do nh÷ng lîi Ých mÉu thuÉn nhau. Mæc dï nhiÒu nh÷ng vÊn ®Ò ®ã lµchung cho mäi quan hÖ kh¸ch hµng, nhµ ph¸t triÓn mét sè vÊn ®Ò tranhc·i lµ ®Æc biÖt cho ph¸t triÓn phÇn mÒm. ViÖc ph¸t triÓn phÇn mÒm lµ rÊtÝt x¸c ®Þnh h¬n vµ nhiÒu rñi ro h¬n c¸c lÜnh vùc kh¸c cña c«ng nghÖ. §iÒunµy th-êng dÉn ®Õn nh÷ng hiÓu lÇm vµ bÊt ®ång ®¸ng ra ®· cã thÓ tr¸nh®-îc nÕu ®-îc dù liÖu vµ kiÒm chÕ ®ñ sím. §Ó tiªu chuÈn hãa thuËt ng÷ cña chóng ta, tæ chøc mµ ®Ò nghÞ ®-îc ®Ötr×nh sÏ ®-îc coi lµ kh¸ch hµng vµ tæ chøc ®Ö tr×nh ®Ò nghÞ sÏ ®-îc coi lµng-êi ®Ò nghÞ. C¸c tõ kh¸c th-êng ®-îc sö dông ë n¬i kh¸c cho ng-êi ®ÒnghÞ bao gåm ng-êi ®Êu thÇu, ng-êi b¸n hµng hay chñ thÇu vµ cho kh¸chhµng lµ ng-êi yªu cÇu hay ng-êi ®Ò xuÊt yªu cÇu. Tæ chøc ®-a ra ®Ò nghÞ®-îc th¼ng thÇu sau khi lùa chän, sÏ ®-îc coi lµ nhµ ph¸t triÓn. 3.1. Chi phÝ céng thªm ®èi l¹i víi gi¸ cè ®Þnh. Th-êng vÉn cã m©u thuÉn vÒ quyÒn lîi thùc sù hay t-ëng t-îng gi÷akh¸ch hµng víi ng-êi ph¸t triÓn. Kh¸ch hµng th× muèn chi phÝ Ýt h¬n vµng-êi ph¸t triÓn l¹i muèn thu nhËp nhiÒu h¬n. Nh- chóng ta sÏ thÊy mèiquan hÖ tèt gi÷a ng-êi ph¸t triÓn vµ kh¸ch hµng kh«ng cÇn thiÕt ph¶i dÉn®Õn tranh chÊp vÒ quyÒn lîi nh- thÕ. C¬ b¶n cã 2 lo¹i quan hÖ theo hîp ®ång gi÷a kh¸ch hµng vµ ng-êi s¶nxuÊt. 1. Chi phÝ céng thªm (còng gäi lµ chi phÝ theo thêi gian vµ vËt liÖu) 34
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm 2. Gi¸ cè ®Þnh HÇu hÕt c¸c quan hÖ kh¸c lµ mét h×nh thøc phèi hîp nµo ®ã gi÷a hailo¹i ®ã. 3.1.1. Hîp ®ång phÝ céng thªm PhÝ céng thªm lµ mèi quan hÖ theo hîp ®ång theo ®ã ng-êi ph¸t triÓn®-îc tr¶ cho chi phÝ dÞch vô ®· lµm vµ thªm vµo ®Êy ®-îc phÐp h-ëngmøc lêi tháa thuËn. §iÒu nµy thùc ra gièng nh- cho thuª « t«: kh¸ch hµngtr¶ cho sè thêi gian xe ®-îc sö dông (theo giê, ngµy, tuÇn v.v...) vµ chomäi chi phÝ kh¸c nh- b¶o hiÓm vµ x¨ng. Theo thÕ trong mét hîp ®ång phÝcéng thªm, tæng phÝ cña mét dù ¸n chØ ®-îc biÕt sau khi dù ¸n ®· hoµnthµnh. LÊy thÝ dô, c«ng ty Alpha cã thÓ hîp ®ång víi c«ng ty phÇn mÒm Bªta®Ó ph¸t triÓn mét hÖ thèng. C«ng ty Bªta sÏ ®-îc c«ng ty Alpha tr¶ cho180 cho mçi giê c¸c kü s- cña minh ®Çu t- cho dù ¸n mét kho¶n 20% bæsung cã thÓ ®-îc thªm vµo ®Ó bï ®¾p dÞch vô qu¶n lý th- ký hay v¨nphßng kh¸c. C¸c chi phÝ phô ph¸t sinh bëi c«ng ty Bªta v× lîi Ých cña dù¸n sau ®ã ®-îc c«ng ty Alpha båi hoµn c¸c chi phÝ ®ã cã thÓ bï ®¾p c¸clÜnh vùc nh-: - ThiÕt bÞ ph¸t triÓn cña môc ®Ých ®Æc tr-ng (m¸y tÝnh, c¸c bé dÞch,c¸c m¹ng v.v...) - Chi phÝ ®i l¹i ph¸t sinh bëi nh©n viªn c«ng ty Bªta v× lîi Ých cña dù¸n. - ThiÕt bÞ môc tiªu do c«ng ty Bªta cung c¸p cho c«ng ty Alpha södông. - DÞch vô tõ c¸c nguån bªn ngoµi kh¸c do c«ng ty Bªta yªu cÇu cho dù¸n. Kh¸ch hµng (C«ng ty Alpha) cã thÓ yªu cÇu ng-êi ph¸t triÓn (C«ng tyBªta) ph¶i ®-îc phÐp tr-íc vÒ mäi chi phÝ ®¬n lÎ ph¸t sinh v-ît qu¸ $250vµ mäi chi phÝ v-ît qu¸ $600 tæng sè hµng th¸ng. Mäi viÖc cho phÐp nh-thÕ lu«n ph¶i b»ng v¨n b¶n. §iÒu nµy x¸c ®Þnh quan hÖ hîp ®ång c¬ b¶nvÒ phÝ céng thªm gi÷a hai c«ng ty. Trong nhiÒu tr-êng hîp, hîp ®ång phÝcéng thªm lµ tèt nhÊt cã viÖc ph¸t triÓn. Tuy nhiªn, còng cã v« khèi c¸cvÊn ®Ò tiÒm tµng. Mét m©u thuÉn vÒ quyÒn lîi cã thÓ x¶y ra do ng-êiph¸t triÓn ®éng c¬ hoµn thµnh dù ¸n nhanh, hoÆc do kh¸ch hµng miÔnc-ìng cho phÐp c¸c chi phÝ phô thªm. PhÝ céng thªm th-êng thÝch hîpcho nh÷ng dù ¸n nhá kh«ng x¸c ®Þnh khi cã khã kh¨n trong viÖc nhËnbiÕt tr-íc c¸c yªu cÇu cña dù ¸n. Trªn thùc tÓ trong nhiÒu tr-êng hîp phayªu cÇu dù ¸n ®-îc chµo hµng nh- hîp ®ång phÝ céng thªm vµ c¸c phacßn l¹i ®-îc hîp ®ång theo kiÓu gi¸ cè ®Þnh, giai ®o¹n yªu cÇu ®-îc södông ®Ó ®-a c¸c phÇn cßn l¹i cña dù ¸n ®Õn tr¹ng th¸i ®ñ x¸c ®Þnh tèt mµnhê nã cã thÓ ®-îc hîp ®ång theo kiÓu gia cè ®Þnh ®«i khi mét c«ng ty 35
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm®-îc ban cho hîp ®ång phÝ céng thªm cho giai ®o¹n yªu cÇu vÒ c«ng tykh¸c ®-îc ban cho c¸c hîp ®ång gi¸ cè ®Þnh víi giai ®o¹n cßn l¹i. PhÝ céng thªm cã thÓ ®-îc chuéng ë kh¸c hµng muèn n¾m quyÒn kiÓmso¸t qu¸ tr×nh ph¸t triÓn. Trong mét sè tr-êng hîp, ng-êi s¶n xuÊt ®-îccoi nh- phÇn më réng cña tæ chøc cña kh¸ch hµng vµ c¸c ho¹t ®éng ph¸ttriÓn do kh¸ch hµng qu¶n lý. Hîp ®ång phÝ céng thªm ph¶i bao gåm c¸c ®iÒu sau: - Danh s¸ch nh÷ng ng-êi ®-îc giao lµm dù ¸n - X¸c ®Þnh c«ng viÖc - Tû lÖ phÇn tr¨m giao viÖc cho mçi ng-êi - Møc c«ng viÖc hµng giê hay hµng ngµy cho mçi ng-êi - Tæng phÝ hµnh chÝnh - Chi phÝ ®-îc phÐp ®Ó ®-îc båi hoµn - Thñ tôc lµm hãa ®¬n - Thñ tôc thanh to¸n - Thñ tôc kÕt thóc PhÇn tr¨m giao viÖc liªn quan ®Õn sè thêi gian mµ mçi ng-êi sÏ giµnhcho dù ¸n. Nã cã thÓ lµ 100% cho mét sè kü s-, vµ 50-60% cho c¸cchuyªn gia trong c¸c lÜnh vùc ®Æc biÖt. Tû lÖ phÇn tr¨m giao viÖc còng cãthÓ ®-îc tÝnh hiÓu theo tèi ®a hay tèi thiÓu, cã nghÜa, ch¼ng h¹n, mét küs- b¶o hµnh chÊt l-îng sÏ giµnh kh«ng qu¸ 20 giê mçi tuÇn cho dù ¸n vµkh«ng Ýt h¬n 10 giê mçi tuÇn cho dù ¸n. Gi¸ suÊt lËp phiÕu cã thÓ lµ gi¸ suÊt cè ®Þnh cho mäi ng-êi ®-îc giaoviÖc cña dù ¸n hay møc c¸ nh©n cã thÓ ®-îc ®Æt cho tõng líp ng-êi.Ch¼ng h¹n víi mçi giê lµm viÖc cho dù ¸n, ng-êi s¶n xuÊt sÏ lËp phiÕuthanh to¸n $80, bÊt kÓ ai lµm viÖc cho giê ®ã. Hay hîp ®ång cã thÓ qui®Þnh lµ kü s- thiÕt kÕ ®-îc lËp phiÕu thanh to¸n $120 mét giê, ng-êi lËpm· $60 mét giê, ng-êi viÕt t- liÖu $50 mét giê vµ cø tiÕp tôc. Ph-¬ngph¸p gi¸ suÊt lËp phiÕu hîp ®ång phÝ céng thªm hÇu nh- khã nhÊt lµph-¬ng ph¸p lËp phiÕu thanh to¸n c¸ nh©n theo Franh Jones ®-îc lËpphiÕu thanh to¸n $90 mét giê John Shith $75 v.v... §iÒu nµy cã nghÜa mçikhi mét ng-êi ®-îc thay thÕ hay bæ sung cho dù ¸n th× gi¸ suÊt theo giêl¹i ph¶i th-¬ng th¶o l¹i. §èi víi mét tæ chøc ph¸t triÓn phÇn mÒm, cã thÓ cã nh÷ng thuËn lîithiÕt thùc trong c¸c hîp ®ång phÝ céng thªm bao gåm: - Kh«ng cã rñi ro tµi chÝnh hay kinh doanh - Thu thËp biÕn thøc vµ kinh nghiÖm dùa vµo mét tæ chøc kh¸c. Dï sao, nh- trong phÇn lín tr-êng hîp, nh÷ng thuËn lîi ®ã l¹i ®i ®èivíi mét sè bËt lîi bao gåm: - Lîi tøc kihnh doanh thËp - Cã thÓ cã sù bÊt b×nh trong nh©n sù - KiÓm tra nh©n sù vµ c«ng viÖc ph¸t triÓn - BÊt ®ång tiÒm Èn víi kh¸ch hµng do thiÕu c¸c bÞ gi¶m ®i, môc ®Ých®-îc x¸c ®Þnh râ vµ nh©n tè thóc ®Èy. - TÝnh kÕ tôc cña hîp ®ång kh«ng b¶o ®¶m 36
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm HÇu hÕt nh©n viªn chuéng cã ®-îc x¸c ®Þnh râ rµng vÒ t«n ti mµ hä tïythuéc. Trong hîp ®ång phÝ céng thªm, nh©n viªn lµm viÖc trong ph¹m vit«n ti cña kh¸ch hµng nh-ng l¹i thuéc vÒ t«n ti cña ng-êi ph¸t triÓn vµ®iÒu nµy cã thÓ g©y ra bÊt m·n. Nãi chung, theo quan ®iÓm cña ng-êi ph¸t triÓn, hîp ®ång phÝ céngthªm lµ mèi quan hÖ kinh doanh v÷ng ch·i, lîi tøc thÊp, kh«ng rñi ro. Theo quan ®iÓm cña kh¸ch hµng thuËn lîi cña hîp ®ång phÝ céng thªmlµ: - Duy tr× sù khèng chÕ ph¸t triÓn - Kh«ng cÇn cam kÕt cho toµn bé hîp ®ång dù ¸n - Rñi ro kinh doanh cã thÓ gi¶m ®-îc (do kh¶ n¨ng kÕt thóc hîp ®ångbÊt cø lóc nµo) BÊt lîi cã thÓ cã cña kh¸ch hµng lµ: - Chi phÝ ph¸t triÓn gia t¨ng - Kh¸ch hµng ph¶i ®¶m nhËn rñi ro trong ph¸t triÓn - Tham gia nhiÒu h¬n trong ph¸t triÓn - BÊt ®ång tiÒm Èn víi ng-êi do thiÕu môc ®Ých x¸c ®Þnh râ vµ nh©n tèthóc ®Èy. Víi kh¸ch hµng, khã x¸c nhËn sù hÊp dÉn cña hîp ®ång phÝ céngthªm. Râ rµng ®iÒu nµy thïy thuéc ë lo¹i dù ¸n vµ ®iÒu kiÖn ®Ó dù ¸nph¸t triÓn còng nh- ë nhËn ®Þnh kinh doanh kh«ng kü thuËt kh¸c. 3.1.2. Hîp ®ång gi¸ cè ®Þnh Hîp ®ång gi¸ cè ®Þnh lµ mét cam kÕt cña ng-êi ph¸t triÓn sÏ cung cÊps¶n phÈm hay dÞch dô tháa thuËn víi phÝ tháa thuËn trong ph¹m vi lÞchtr×nh tháa thuËn. §iÒu nµy t-¬ng tù víi mua tÝc kª xe buýt theo ®ã c«ng®i xe buýt tháa thuËn ®-a kh¸ch hµng ®Õn n¬i nhÊt ®Þnh trong ph¹m vithêi gian biÓu ®· c«ng bè víi phÝ tháa thuËn. Têt nhiªn, du kh¸ch cã thÓchän thuª xe chø kh«ng mua tic kª xe buýt vµ råi tù m×nh l¸i ®Õn n¬i cñam×nh. Dï sao, ®iÒu nµy cã thÓ trë nªn tèn kÐm h¬n vµ ®ßi hái ë ng-êi dukh¸ch ®«i chót kü n¨ng vµ kiÕn thøc tr-íc nh- kü n¨ng l¸i xe vµ kiÕnthøc vÒ hµnh tr×nh ®Õn n¬i. Nõu du kh¸ch (hay kh¸ch hµng) ph¶i quyÕt®Þnh gi÷a viÖc tù m×nh t¹o ra dÞch vô vµ viÖc hîp ®ång víi ai ®ã ®Ó cungcÊp dÞch vô. Hîp ®ång gi¸ cè ®Þnh chØ cã thÓ ®-îc vËn dông cho mét dù ¸n x¸c®Þnh râ. C¶ kh¸ch hµng vµ ng-êi s¶n xuÊt ph¶i cã kh¶ n¨ng x¸c ®Þnh s¶nphÈm hay dÞch vô cuèi cïng mong muèn. Mét khi ®iÒu nµy ®Ó thùc hiÖn®-îc, mét trong nh÷ng yÕu kÐm chÝnh cña hîp ®ång cè ®Þnh sÏ ®-îckh¾c phôc. Lîi Ých cña hîp ®ång gi¸ cè ®Þnh cho ng-êi ph¸t triÓn lµ: - Khèng chÕ ®Çy ®ñ qu¸ tr×nh ph¸t triÓn - Lîi Ých kinh doanh cã thÓ cao h¬n - Cam kÕt cho dù ¸n trän vÑn 37
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm - Cam kÕt cho dù ¸n trän vÑn lµ -u viÖt ®¸ng kÓ so víi hîp ®ång phÝcéng thªm ë ®ã nã cã thÓ kÕt thóc bÊt cø lóc nµo tïy sù xÐt ®o¸n cñakh¸ch hµng. TÊt nhiªn, hîp ®ång gi¸ cè ®Þnh còng cã mét sè bÊt lîi cho ng-êi ph¸ttriÓn, bao gåm: - §¶m nhËn rñi ro kinh doanh vµ ph¸t triÓn - BÊt ®ång tiÒm Èn víi kh¸ch hµng do: + thay ®æi yªu cÇu liªn tiÕp + tiªu chuÈn hoµn thµnh dù ¸n + gi¶i thÝch yªu cÇu Mét tæ chøc phÇn mÒm th¾ng lîi sÏ th-êng chuéng hîp ®ång gi¸ cè®Þnh. §ã th-êng lµ nh÷ng dù ¸n t¹o dùng danh tiÕng chuyªn m«n cñac«ng ty vµ ph¸t sinh lîi tøc ®¶m b¶o t¨ng tr-ëng. BÊt h¹nh lµ nh÷ng dù¸n nµy còng g©y ra lç vµ th-êng t¸c h¹i nghiªm träng cho c«ng ty c¹nhtranh gay g¾t ®Ó cã hîp ®ång quan träng ®«i khi lµm cho c«ng ty nhËnthÇu gi¸ thÊp cuèi cïng g©y ra lç cho ng-êi ph¸t triÓn. HÇu nh- kh«ng thÓ tr¸nh khái trong bÊt kú dù ¸n nµo ng-êi ph¸t triÓn®-îc ®ßi hái thay ®æi yªu cÇu trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn. Nh÷ng thay ®æinh- thÕ th-êng ®i liÒn víi chi phÝ bæ sung ®ßi kh¸nh hµng vµ bao giêcòng lµ nguyªn nh©n bÊt ®ång gi÷a ng-êi s¶n xuÊt vµ kh¸ch hµng. §iÒunµy th-êng lµ do yªu cÇu kh«ng râ hay m¬ hå vµ nã l¹i dÉn ®Õn bÊt ®ångvÒ chØ tiªu trong viÖc hoµn thµnh dù ¸n. VÒ c¬ b¶n, ®iÒu nµy lµm cho hîp®ång trë l¹i tr¹ng th¸i kh«ng ®-îc x¸c ®Þnh ®Çy ®ñ. Theo quan ®iÓm cña kh¸ch hµng, -u viÖt cña hîp ®ång gi¸ cè ®Þnh baogåm: - Ng©n s¸ch cè ®Þnh cho dù ¸n - HÇu hÕt c¸c rñi ro ph¸t triÓn ®-îc chuyÓn sang ng-êi ph¸t triÓn + tham gia tèi thiÓu trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn BÊt lîi cho kh¸ch hµng lµ: - Rñi ro chËm giao s¶n phÈm - Gi¶m sù khèng chÕ qu¸ tr×nh ph¸t triÓn - BÊt ®ång tiÒm Èn víi ng-êi s¶n xuÊt do: + chi phÝ cao vÒ thay ®æi yªu cÇu + chØ tiªu hoµn thµnh dù ¸n kh«ng râ rµng - gi¶i thÝch yªu cÇu Ngay dï quyÒn lîi cña ng-êi s¶n xuÊt vµ kh¸ch hµng cã thÓ kh¸c nhau,víi hîp ®ång gi¸ cè ®Þnh vÉn th-êng ®-îc c¶ hai bªn -a chuéng. Nõu dù¸n lµ chi tiÕt ®ñ møc vµ râ rµng vµ nÕu quan hÖ gi÷a hai bªn ®-îc x¸c®Þnh râ th× c¸c hîp ®ång gi¸ cè ®Þnh cã thÓ cã lîi cho c¶ ng-êi ph¸t triÓnlÉn kh¸ch hµng. 3.2. C¸c mèi quan hÖ kh¸c gi÷a kh¸ch hµng - nhµph¸t triÓn. 38
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm PhÝ céng thªm vµ gi¸ cè ®Þnh lµ hai trong sè mèi quan hÖ theo hîp®ång cæ truyÒn gi÷a ng-êi ph¸t triÓn vµ kh¸ch hµng. Cã nhiÒu biÕn thøccña hai mèi quan hÖ c¬ b¶n ®ã kÓ c¶ c¸c ghÐp nèi phï hîp víi c¸c dù ¸n®Æc tr-ng. Mét sè trong nh÷ng quan hÖ ®ã liªn kÕt víi vai trß cña kh¸chhµng vµ ng-êi ph¸t triÓn nh»m t¹o nhiÒu yÕu tè kÝch thÝch h¬n cho ng-êiph¸t triÓn hç trî môc tiªu cña kh¸ch hµng ngoµi nh÷ng tr¸nh nhiÖm theohîp ®ång. Nh÷ng lo¹i kh¸c cña quan hÖ kh¸ch hµng - ng-êi ph¸t triÓn bao gåm: - Phèi hîp gi¸ cè ®Þnh vµ phÝ céng thªm - Liªn doanh - Tháa thuËn b¶n quyÒn - Cam kÕt l©u dµi ë phÇn 3.1. chóng ta ®· xem xÐt mét thÝ dô vÒ dù ¸n phèi hîp phÝ céngthªm vµ gi¸ cè ®Þnh trong ®ã phÇn c¸c yªu cÇu ®-îc ph¸t triÓn theo phÝcéng thªm vµ c¸c phÇn cßn l¹i cña dù ¸n ph¸t triÓn theo gÝa cè ®Þnh. Liªn doanh lµ nh÷ng tr-êng hîp mµ ranh giíi gi÷a kh¸ch hµng vµng-êi ph¸t triÓn cã thÓ trë nªn mê ¶o vµ phiÒn nh÷ng thuËn lîi vµ bÊt lîith¶o luËn tr-íc ®©y cã thÓ kh«ng vËn dông ®-îc. Cã nhiÒu tr-êng hîp mµmét sè h×nh thøc liªn doanh cã thÓ lµ mong muèn cho hai bªn nh- khing-êi ph¸t triÓn muèn duy tr× quyÒn vÒ s¶n phÈm, hay khi ng-êi ph¸ttriÓn chung søc víi kh¸ch hµng tµi trî mét phÇn cña cè g¾ng ph¸t triÓn. Cã mét c¸ch mµ kh¸ch hµng cã thÓ chµo ng-êi ph¸t triÓn tham gia võaph¶i vµo mÆt kinh doanh cña dù ¸n lµ b»ng c¸ch thay thÕ b¶n quyÒn coinh- thanh to¸n mét phÇn. §iÒu nµy t¹o nªn qui m« bæ sung cho lîi Ýchcña ng-êi ph¸t triÓn trong thµnh c«ng cña dù ¸n. B¶n quyÒn th«ng th-ênglµ ë chç thÊt b¹i cña dù ¸n cã thÓ t¹o nªn Ýt lîi nhuËn cho ng-êi ph¸t triÓnh¬n lµ mét hîp ®ång gi¸ cè ®Þnh th¼ng thõng vµ th¾ng lîi cña dù ¸n sÏlµm t¨ng lîi nhuËn cña ng-êi ph¸t triÓn. Mèi quan hÖ l©u dµi th-êng lµ quan träng cho ng-êi ph¸t triÓn. TrongnhiÒu tr-êng hîp, nh÷ng cam kÕt dµi h¹n còng n»m trong lîi Ých cñakh¸ch hµng. §iÒu nµy x¶y ra khi ng-êi ph¸t triÓn do g¾n bã ë hîp ®ångban ®Çu, giµnh ®-îc lîi thÕ chñ yÕu, qua kiÕn thøc thu l-îm, ®èi víinh÷ng ng-êi kh¸c cho c«ng viÖc ph¸t triÓn tiÕp sau. Râ rµng khi ng-êiph¸t triÓn hoµn thµnh th¾ng lîi mét dù ¸n lín vµ phøc t¹p, anh ta cã ®-îcmét lîi thÕ ®¸ng kÓ so víi c¸c c«ng ty kh¸c vÒ c¸c t¨ng c-êng trongt-¬ng lai cña dù ¸n ®ã. Cam kÕt l©u dµi theo ®ã cã thÓ cã lîi Ých t-¬ng hçcho c¶ hai bªn trong ®ã kh¸ch hµng ®¶m b¶o c¸c dÞch vô sau nµy cñang-êi ph¸t triÓn vµ ng-êi s¶n xuÊt ®¶m b¶o cam kÕt thu nhËp l©u dµi. 3.3. Yªu cÇu ®èi víi mét ®Ò xuÊt (RFP). Ph¸t triÓn phÇn mÒm theo hîp ®ång b¾t ®Çu tõ viÖc kh¸ch hµng lùachän ng-êi ph¸t triÓn phÇn mÒm. Yªu cÇu vÒ ®Ò nghÞ hay RFT (ë Anhcòng gäi lµ mêi thÇu) lµ b-íc ®Çu cña qu¸ tr×nh lùa chän. §Ó hiÓu xem 39
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmRFP cÇn ®-îc chuÈn bÞ thÕ nµo, tr-íc hÕt chóng ta h·y duyÖt l¹i c¸c b-ícdÉn tíi mét quyÕt ®Þnh ®-a ra yªu cÇu vÒ ®Ò nghÞ. Trong ph-¬ng ph¸p tiÕp cËn theo pha ®Ó ph¸t triÓn phÇn mÒm, th× phatiÒm dù ¸n th-êng ®-îc xem lµ pha thai nghÐn. §©y lµ giai ®o¹n mµ ýt-ëng ®»ng sau dù ¸n kÕt tinh vµ h×nh thµnh dù ¸n. §©y còng lµ giai ®o¹n mµ tæ chøc quyÕt ®Þnh xem dù ¸n cã thÓ ®-îcph¸t triÓn néi bé hay sÏ ph¶i hîp ®ång víi mét c«ng ty kh¸c. C¸c RFPkh«ng chØ ®-îc ph¸t ra cho c¸c dù ¸n hoµn chØnh; chóng còng cã thÓ®-îc ph¸t ra ®Ó b¶o d-ìng phÇn mÒm cña mét hÖ thèng hiÖn cã hay choriªng mét pha ®¬n lÎ cña dù ¸n. Mäi RFP chuÈn bÞ kü ph¶i cã còng th«ngtin c¬ b¶n; c¸c RFP kh«ng hoµn chØnh cho kÕt qu¶ lµ c¸c ®Ò nghÞ kh«nghoµn chØnh. 3.3.1. Mét sè vÊn ®Ò c¬ b¶n. Tr-íc khi thuª c¸c dÞch vô ph¸t triÓn cña mét tæ chøc kh¸c, mét sè vÊn®Ò c¬ b¶n cÇn ®-îc xem xÐt tíi: - C¸c môc tiªu cña dù ¸n lµ g× ? - C¸c tæ chøc nµo lµ g× ®-îc xem xÐt cho c«ng viÖc ®ã ? - Lo¹i hîp ®ång nµo sÏ ®-îc chµo (gi¸ cè ®Þnh, phÝ céng thªm v.v...) - Ph¶i nhËn ®-îc c¸c ®¸p øng nµo tõ c¸c nhµ ph¸t triÓn sao cho ®¸pøng ®ã cã thÓ ®-îc xem xÐt ? - Khi nµo qu¸ tr×nh lùa chän ng-êi ph¸t triÓn ph¶i ®-îc hßan tÊt ? - Khi nµo dù ¸n ph¶i hoµn thµnh vµ khi nµo c¸c hîp ®ång trung gianph¶i s½n sµng ? - Ai, trong tæ chøc, ®-îc ñy th¸c tr¸ch nhiÖm lùa chän ng-êi ph¸t triÓn? - Møc ng©n s¸ch nµo ®-îc giµnh cho hîp ®ång ? TÊt c¶ nh÷ng vÊn ®Ò trªn ph¶i ®-îc nªu ra ®Çy ®ñ tr-íc khi sang b-ícsau: viÖc chuÈn bÞ c¸c RFP. 3.3.2. ChuÈn bÞ c¸c RFP. Yªu cÇu tèt víi ®Ò nghÞ lµ yªu cÇu sÏ l«i cuèn ®-îc nh÷ng ®¸p øng tètnhÊt (®Ò nghÞ). ChuÈn bÞ RFP tèt th-êng ®ßi hái sù céng t¸c cña nhiÒung-êi, mçi mét ng-êi ®-îc giao tr¸ch nhiÖm vÒ nh÷ng phÇn ®Æc biÖt cñaRFP. Mét RFP ph¶i bao gåm nh÷ng phÇn sau: 1. Ph¸t triÓn vÊn ®Ò vµ c¸c môc tiªu dù ¸n. PhÇn nµy cung cÊp th«ng tin nÒn t¶ng chung, kÓ c¶ m« t¶ vÊn ®Ò cÇn®-îc gi¶i quyÕt. PhÇn nµy ph¶i cung cÊp mäi chi tiÕt thÝch ®¸ng cÇn thiÕt®Ó hiÓu vÊn ®Ò, kÓ c¶ biÓu ®å, b¸o c¸o vµ thÝ dô. 2. C¸c yªu cÇu kü thuËt. PhÇn nµy m« t¶ nh÷ng yªu cÇu kü thuËt ®Æc biÖt cña hÖ thèng nh-: - C¸c giao diÖn víi c¸c hÖ thèng hiÖn cã 40
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm - Yªu cÇu c¬ së dù liÖu (nh- kh¶ n¨ng yªu cÇu, c¸c quan hÖ d÷ liÖuv.v...) - TruyÒn th«ng vµ kiÕn tróc m¹ng - C¸c chuÈn qu©n sù, chuÈn chÝnh quyÒn hay c¸c chuÈn ®-îc yªu cÇukh¸c - Ph-¬ng ph¸p luËn ph¸t triÓn yªu cÇu - §é tin cËy cña hÖ thèng - Rµng buéc vÒ thêi gian - Ng«n ng÷ lËp tr×nh - M¸y tÝnh chñ (host computer) 3. Th«ng tin qu©n sù PhÇn nµy cung cÊp th«ng tin liªn quan ®Õn viÖc tr×nh bµy vÒ thÓ chÊt ®ÒnghÞ nh-: - Ai cã thÓ tr¶ lêi cho RFP - Yªu cÇu lµm s¸ng tá vµ c¸c th«ng tin bæ sung thÕ nµo - Ngµy th¸ng vµ ®Þa ®iÓm häp theo lÞch víi c¸c nhµ ®Ò nghÞ - ChØ tiªu lùa chän ®Ò nghÞ PhÇn nµy còng cã dù phßng vÒ kÕt qu¶ lµ tæ chøc ®-a ra RFP sÏ kh«ngbÞ b¾t buéc lùa chän ®Ò nghÞ chi phÝ thÊp nhÊt hay bÊt cø ®Ò nghÞ nµokh¸c. 4. Yªu cÇu chi phÝ Mäi vÊn ®Ò tµi chÝnh ®-îc nªu ë phÇn nµy. §iÒu nµy bao gåm c¬ cÊugi¸ yªu cÇu trong ®Ò nghÞ còng nh- mäi th«ng tin ®Æc tr-ng ®-îc nªutrong ®Ò nghÞ (nh- gi¶i tr×nh chi phÝ tæng céng hay lËp gi¸ riªng cho mçipha). PhÇn nµy còng cã thÓ nªu râ lo¹i hîp ®ång ph¸t triÓn nµo ®-îc chµo(b¶n quyÒn, phÝ céng thªm, gi¸ cè ®Þnh v.v...) 5. T- liÖu tham kh¶o PhÇn nµy bao gåm danh s¸ch mäi t- liÖu nªu trong RFP nh- tiªuchuÈn, t- liÖu hÖ thèng hiÖn cã, tµi liÖu vÒ s¶n phÈm kh¸c v.v... 6. Nh÷ng thø giao ®-îc cã yªu cÇu PhÇn nµy bao gåm gi¶i thÝch ban ®Çu vÒ tuyÕn bè c«ng viÖc (Sow). Chñ yÕu ®©y lµ danh s¸ch nh÷ng thø giao ®-îc chÝnh cña dù ¸n nh- t-liÖu, phÇn mÒm, ®µo t¹o vµ mäi phÇn cøng hay thiÕt bÞ thÝch ®¸ng. PhÇnnµy còng th¶o luËn viÖc b¶o ®¶m theo yªu cÇu cho hÖ thèng sÏ ®-îc giao. 7. §Þnh d¹ng ®Ò nghÞ yªu cÇu §Þnh d¹ng tiªu chuÈn yªu cÇu cho ®Ò nghÞ ®-îc m« t¶ ë phÇn nµy.§iÒu nµy bao gåm néi dung yªu cÇu vÒ: - §Ò nghÞ kü thuËt - §Ò nghÞ qu¶n lý - §Ò nghÞ vÒ gi¸ c¶ - Tuyªn bè vÒ c«ng viÖc ThÝ dô vÒ mét ph¸c häa ®Ò nghÞ cã nªu ë phÇn 3.4 PhÇn nµy còng bao gåm danh s¸ch mäi th«ng tin cã thÓ phô lôc cho dù¸n, ngoµi ®Ò nghÞ c¬ b¶n (theo ®Þnh d¹ng m« t¶ trªn) nã cã thÓ bao gåm 41
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmb¸o c¸o tµi chÝnh míi nhÊt cña tæ chøc ng-êi ®Ò nghÞ hay ñy nhiÖm th-kü thuËt cña ng-êi ®Ò nghÞ. 8. §Ö tr×nh lÞch tr×nh vµ lÞch quyÕt ®Þnh Nh÷ng thêi h¹n quyÕt ®Þnh liªn quan ®Õn RFP ®-îc m« t¶ ë phÇn nµy.Nã bao gåm thêi gian chËm nhÊt cho viÖc ®Ö tr×nh mét ®Ò nghÞ vµ ngµydù kiÕn tiÕn hµnh lùa chän. Nã còng cã thÓ bao gåm lcÞh tr×nh mongmuèn ®Ó hoµn thµnh c«ng viÖc ph¸t triÓn. Mét trong nh÷ng môc tiªu cña RFP lµ lµm cho nhiÖm vô so s¸nh c¸c®Ò nghÞ ®-îc dÔ dµng. NhiÖm vô nµy cã thÓ trë nªn cùc kü khã nÕu mäi®Ò nghÞ ®-îc cÊu t¹o kh¸c nhau hay nÕu c¸c ®Ò nghÞ ®ã ®-îc dùa trªnnh÷ng gi¶ ®Þnh rÊt kh¸c nhau. PhÇn 3 cña ph¸c th¶o nãi ®Õn cuéc häp víimäi ng-êi ®Ò nghÞ. Cuéc häp nµy t¹o c¬ héi ®¶m b¶o lµ mäi ng-êi ®ÒnghÞ ®Òu cã mét c¬ së chung vÒ hiÓu biÕt vµ kÕt qu¶ trong c¸c ®Ò nghÞcña hä dÔ so s¸nh h¬n. Nã còng thµnh ®¹t khi yªu cÇu khu«n d¹ng ®ÒnghÞ tiªu chuÈn hãa, nªu ë phÇn 7 cña RFP. B¶ng 3.1. cã nªu ph¸c th¶o®¹i kh¸i cña mét RFP. B¶ng 3.1. Ph¸c th¶o kh¸i qu¸t cho mét RFP 1. Tuyªn bè vÊn ®Ò vµ môc tiªu dù ¸n - M« t¶ hiÖn tr¹ng - T- liÖu hç trî  b¸o c¸o c¸c  biÓu ®å c¸c  thÝ dô c¸c - M« t¶ vÊn ®Ò - C¸c môc tiªu 2. Yªu cÇu kü thuËt - Giao diÖn víi c¸c hÖ thèng hiÖn cã - TruyÒn th«ng vµ kiÕn tróc m¹ng - §é tin cËy cña hÖ thèng - Ng«n ng÷ lËp tr×nh - Yªu cÇu c¬ së d÷ liÖu - Tiªu chuÈn qu©n sù hay chÝnh quyÒn - Rµng buéc thêi gian - M¸y tÝnh chñ 3. Th«ng tin qu¶n trÞ - Ai cã thÓ ®¸p øng cho RFP - Ngµy th¸ng vµ ®Þa ®iÓm cuéc häp theo lÞch víi mäi ng-êi ®Ò nghÞng-êi ®-îc chän- Lµm sao yªu cÇu s¸ng tá hay th«ng tin bæ sung - Tiªu chuÈn lùa chän ®Ò nghÞ - C¸c th«ng tin qu¶n trÞ kh¸c 4. Yªu cÇu chi phÝ - C¬ cÊu gi¸ 42
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm c¸c dÞch vô c¸c s¶n phÈm cung cÊp - BiÖn minh cho chi phÝ - LËp gi¸ riªng tõng pha - Lo¹i hîp ®ång ph¸t triÓn ®-a chµo - So s¸nh chi phÝ cña c¸c gi¶i ph¸p thay thÕ 5. T- liÖu tham kh¶o - C¸c tiªu chuÈn - T- liÖu vÒ hÖ thèng hiÖn cã - T- liÖu vÒ s¶n phÈm 6. Yªu cÇu chuyÓn giao - T- liÖu - PhÇn mÒm - PhÇn cøng hay thiÕt bÞ thÝch øng - B¶o hµnh hÖ thèng sÏ chuyÓn giao - T- liÖu vÒ s¶n phÈm chuyÓn giao - HuÊn luyÖn - C¸c c«ng cô ph¸t triÓn vµ thö nghiÖm 7. §Þnh d¹ng ®Ò nghÞ - §Ò nghÞ kü thuËt - Tuyªn bè c«ng viÖc - §Ò nghÞ qu¶n lý - Bæ sung vµ phô lôc + b¸o c¸o tµi chÝnh cña tæ chøc ®Ò nghÞ + ñy nhiÖm th- kü thuËt cña ng-êi ®Ò nghÞ + Tãm t¾t nh©n sù chñ lùc - §Ò nghÞ lËp gi¸ 8. LÞch ®Ö tr×nh vµ lÞch quyÕt ®Þnh - H¹n cuèi cïng ph¶i ®Ö tr×nh ®Ò nghÞ - H¹n dù kiÕn tiÕn hµnh lùa chän - LÞch mong muèn hoµn thµnh c«ng viÖc ph¸t triÓn 3.3.3. Ph¸t yªu cÇu ®Ò xuÊt RFP Cã pha ph-¬ng ph¸p c¬ b¶n trong phÇn ph¸t mét RFP - Theo mét danh môc ph©n ph¸t h¹n chÕ - Theo mét danh môc ph©n ph¸t réng - Cho mäi ai yªu cÇu Danh môc ph©n ph¸t h¹n chÕ chØ cã nh÷ng tæ chøc nµo ®· ®-îc lùachän theo bé chØ tiªu ®Æc tr-ng. NhiÒu c¬ quan chÝnh phñ duy tr× mét 43
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmdanh môc c¸c c«ng ty ®-îc c«ng nhËn cho mçi líp RFP. Ph-¬ng ph¸pnµy lo¹i trõ c¸c tæ chøc Ýt cã c¬ may, ®-îc lùa chän. Danh môc ph©n ph¸t réng bao gåm bÊt cø tæ chøc nµo cã chót Ýt c¬may ®-îc lùa chän. Víi mét tæ chøc ®-îc bæ sung vµo danh môc chØ yªucÇu ®iÒu ®ã. C¸c danh môc ph©n ph¸t réng cã thÓ thÝch hîp cho nh÷ng dù¸n nhá, nh÷ng dù ¸n kh«ng ®ßi hái gi¸m ®Þnh ®Æc biÖt nµo hay nh÷ng dù¸n mµ Ýt tæ chøc thÝch hîp ®· nh¾m vµo. Kh«ng ph¶i kh«ng phæ biÕn lµ th«ng tin RFP ban ®Çu ®-îc qu¶ng c¸otrong b¸o chÝ hay t¹p chÝ chuyªn ngµnh. Nh÷ng qu¶ng c¸o ®· m« t¶ v¾nt¾t RFP vµ mêi c¸c c«ng ty yªu cÇu b¶n sao toµn bé RFP. Sù tiÕp cËn nµyth-êng lµ thÝch hîp khi ph¶i t×m kiÕm nh÷ng ng-êi ®Ò nghÞ tiÒm Èn míi. BÊt kÓ ph-¬ng ph¸p ph©n ph¸t nµo ®-îc chän lùa, tæ chøc ®Ò xuÊt RFPph¶i nhí lµ thñ tôc ®Ò xuÊt kh«ng kÕt thóc cïng víi sù ph©n ph¸t RFP. Tæchøc ph©n ph¸t ph¶i s½n sµng cung cÊp mäi th«ng tin bæ sung vµ lµms¸ng tá nh÷ng ®iÒu cã thÓ ®-îc yªu cÇu. Cã mét c¸ch ®Ó thùc hiÖn ®iÒunµy lµ (nh- ®· nªu). §Þnh lÞch häp víi mäi ng-êi ®Ò nghÞ tiÒm Èn nh»mlµm s¸ng tá vµ tr¶ lêi mäi c©u hái. Cuéc häp nµy còng lµ mét c¬ héi choc¸c ng-êi ®Ò nghÞ ®i xem mét l-ît c¸c thiÕt bÞ môc tiªu vµ biÕt ®-îc tËnm¾t nh÷ng vÊn ®Ò sÏ ®-îc dù ¸n gi¶i quyÕt. 3.4. ®Ò xuÊt C¸c lo¹i kiÕn nghÞ cã thÓ phÇn thµnh 2 ph¹m trï c¬ b¶n: - KiÕn nghÞ do yªu cÇu - KiÕn nghÞ kh«ng yªu cÇu KiÕn nghÞ do yªu cÇu ®¸p øng hoÆc RFP chÝnh thøc hoÆc lêi mêi ®ÆcbiÖt ®Ó tr×nh kiÕn nghÞ trong khi kiÕn nghÞ kh«ng do yªu cÇu th«ngth-êng do ng-êi ®Ò nghÞ x-íng xuÊt. TÊt nhiªn cã nhiÒu tæ hîp cña haibiÓu ®ã vÝ nh- t×nh huèng kú dÞ nh-ng th-êng thÊy khi mét kiÕn nghÞkh«ng do yªu cÇu lµm n¶y sinh viÖc ®Ò xuÊt RFP chÝnh thøc. 3.4.1. §Ò xuÊt kh«ng do yªu cÇu Nh÷ng kiÕn nghÞ kh«ng do yªu cÇu Ýt chÝnh thøc h¬n nhiÒu so víi kiÕnnghÞ do yªu cÇu vµ th-êng kh«ng lµ g× h¬n lµ mét b-íc ®Çu dÉn ®Õnnh÷ng th-¬ng th¶o chÝnh thøc h¬n. KiÕn nghÞ kh«ng do yªu cÇu ph¶i cãnh÷ng phÇn c¬ b¶n sau: 1. BiÖn minh viÖc ®Ö tr×nh kiÕn nghÞ 2. M« t¶ vÊn ®Ò ph¶i gi¶i quyÕt 3. M« t¶ gi¶i ph¸p ®Ò nghÞ 4. M« t¶ tæ chøc cña ng-êi kiÕn nghÞ 5. Tæng quan chung vÒ kinh phÝ cña gi¶i ph¸p ®Ò nghÞ PhÇn biÖn minh lµ cèt tö v× nã gi¶i thÝch v× sao kh¸ch hµng nªn ®äctiÕp. PhÇn nµy cã thÓ nªu, ch¼ng h¹n lµ ng-êi kiÕn nghÞ ®· ph¸t triÓn métc«ng nghÖ míi vµ thµnh c«ng cã lîi cho kh¸ch hµng vµ cã thÓ thÝch nghivíi nhu cÇu cña (tæ chøc) kh¸ch hµng. Môc tiªu chÝnh lµ cung cÊp c©u tr¶ 44
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmlêi cho c©u hái cña kh¸ch hµng: “V× sao c«ng ty l¹i tiÕp cËn t«i vµ v× sao®äc kiÕn nghÞ nµy lµ lîi Ých cho t«i vËy ?” C¸c phÇn 2 vµ 3, m« t¶ c¸ch mµ kiÕn thøc chuyªn m«n hãa cña ng-êi®Ò nghÞ ®-îc vËn dông vµo c¸c vÊn ®Ò cña tæ chøc kh¸ch hµng. §iÒu nµy®ßi hái ng-êi ®Ò nghÞ nghiªn cøu tæ chøc cña kh¸ch hµng nh»m ®¶m b¶olµ kiÕn nghÞ cung cÊp mét gi¶i ph¸p thùc cho mét vÊn ®Ò thùc. Chi phÝ chÝnh x¸c cña gi¶i ph¸p kh«ng cÇn nªu ë giai ®o¹n nµy. MétkiÕn nghÞ kh«ng do yªu cÇu hiÕn khi ®-îc chÊp nhËn ngµy vßng ®Çu.Môc tiªu chÝnh cña nã lµ t¹o dùng mét mèi quan t©m. NÕu kiÕn nghÞ t¹o®ñ mèi quan t©m th× ng-êi ®Ò nghÞ sÏ ®-îc mêi th¶o luËn kiÕn nghÞ ®ã vµsau ®ã sÏ ®Ö tr×nh l¹i cho kh¸ch hµng mét b¶n tr×nh bµy kiÕn nghÞ chi tiÕth¬n. 3.4.2. §Ò xuÊt khi cã yªu cÇu KiÕn nghÞ do yªu cÇu mµ kh¸ch hµng x-íng xuÊt coi nh- ®¸p l¹i RFPchÝnh thøc hay mét h×nh thøc mêi nµo kh¸c ®Ö tr×nh kiÕn nghÞ. Tr¸i víitÝnh chÊt kh«ng chÝnh thøc cña kiÕn nghÞ kh«ng do yªu cÇu, kiÕn nghÞ doyªu cÇu lµ hoµn chØnh vµ chi tiÕt vµ néi dung th-êng rµng buéc cho ng-êi®Ò nghÞ (kiÕn nghÞ coi nh- v¨n b¶n rµng buéc ®-îc th¶o luËn thªm vµminh häa ë lêi nãi ®Çu ch-¬ng 10). Cïng víi yªu cÇu ®Ö tr×nh kiÕn nghÞ,kh¸ch hµng còng cã thÓ dÉn chÝnh x¸c kiÕn nghÞ ph¶i ®-îc chuÈn bÞ thÓbµo vµ ®Ö tr×nh ra sao. Mét thÝ dô vÒ d¹ng kiÕn nghÞ chÝnh thøc cã ë b¶ng3.2. Mét lÜnh vùc c¬ b¶n khiÕn kiÕn nghÞ do yªu cÇu vµ kh«ng do yªu cÇukh¸c nhau lµ ë nhu cÇu c¹nh tranh. C¸c kiÕn nghÞ do yªu cÇu ph¶i cã kh¶n¨ng c¹nh tranh th¾ng lîi víi c¸c kiÕn nghÞ kh¸c. §iÒu nµy cã nghÜa lµviÖc chuÈn bÞ kiÕn nghÞ do yªu cÇu ph¶i ®-îc coi b¶n th©n nã lµ mét dù¸n mini vµ nh- thÕ ®ßi hái h×nh thµnh mét ®éi ngò chuÈn bÞ kiÕn nghÞ. 3.4.3. §éi ngò chuÈn bÞ ®Ò xuÊt. ViÖc h×nh thµnh ban kiÕn nghÞ lµ c¬ b¶n cho bÊt cø tæ chøc nµo dù tÝnh®¸p øng thµnh c«ng mét RFP. Ban nµy chØ ®Þnh ng-êi cã nhiÖm vô ®ÞnhvÞ nh÷ng RFP thÝch hîp vµ ®é tr×nh ®Ó th¶o luËn c¨n cø ®-êng lçi chØ ®¹odo ban ®Ò ra. §-êng lèi chØ ®¹o ph¶i nh»m vµo c¸c RFP mµ: - n»m trong ph¹m vi ®-êng lçi kinh doanh cña c«ng ty - n»m trong ph¹m vÞ giíi h¹n kÝch th-íc ®Æc tr-ng (dù ¸n kh«ng qu¸nhá vµ kh«ng qu¸ lín). - kh«ng hiÓn nhiªn lo¹i trõ chÝnh c«ng ty (thÝ dô yªu cÇu gi¸m ®Þnh®Æc biÖt hay hoµn thµnh vÒ an ninh). C¨n cø ë ®¸nh gi¸ cña ban vÒ c¸c RFP ®ek tr×nh, ban kiÕn nghÞ quyÕt®Þnh RFP nµo lµ ®¸p øng ®-îc bëi c«ng ty. Sau ®ã ban kiÕn nghÞ lùa chän ®éi ngò chuÈn bÞ cho mçi kiÕn nghÞ.§éi ngò nµy cã thÓ chØ cã mét ng-êi hay nhiÒu thµnh viªn, tïy thuéc ëqui m« cña dù ¸n kiÕn nghÞ. §éi ngò rót tõ kinh nghiÖm vµ gi¸m ®Þnh cña 45
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmmäi nh©n viªn c«ng ty vµ nÕu cÇn cã thÓ sö dông dÞch vô cña c¸c chuyªngia bªn ngoµi hç trî trong viÖc chuÈn bÞ kiÕn nghÞ. KiÕn nghÞ c¬ b¶n yªu cÇu trong ph¹m vi ®éi ngò chuÈn bÞ kiÕn nghÞbao gåm: - KiÕn thøc kü thuËt liªn quan ®Õn mçi lÜnh vùc riªng rÏ do kiÕn nghÞl-u ý - Qu¶n lý dù ¸n kÓ c¶ dù to¸n vµ lËp kÕ ho¹ch - KiÕn thøc tµi chÝnh, kÓ c¶ ®Þnh ng©n s¸ch vµ lËp kÕ ho¹ch tµi chÝnhcho toµn bé dù ¸n - Quen thuéc víi tæ chøc cña kh¸ch hµng - Kinh nghiÖm trong so¹n th¶o kiÕn nghÞ Mét thµnh viªn cña ®éi ngò sÏ ®-îc ban chØ ®Þnh l·nh ®¹o ®éi hay ®iÒuphèi viªn. Sau khi ®éi ngò ®· h×nh thµnh, hai viÖc ñy th¸c ®Çu tiªn cña nãlµ: 1. DuyÖt xÐt b-íc ®Çu RFP 2. ChuÈn bÞ lÞch tr×nh cho viÖc hoµn thµnh dù ¸n vµ giao tr¸ch nhiÖm. ViÖc chuÈn bÞ kiÕn nghÞ tèt tèn tiÒn vµ ph¶i ®-îc coi nh- lµ mét ®Çu t-.Nõu viÖc nµy lµm tèt, nã cã thÓ t¹o ra lîi nhuËn, ng©n s¸ch kiÕn nghÞkh«ng thÝch hîp sÏ gi¶m c¬ may t¹o ra kiÕn nghÞ th¾ng ®-îc c¸c thµnhviªn cña ®éi ngò chuÈn bÞ kiÕn nghÞ ph¶i ®-îc tËp trung vµo nhiÖm vô vµhä ph¶i ®-îc cung cÊp nguån lùc thÝch hîp. Theo Silver (1986), c¸c kiÕn nghÞ trong c«ng nghÖ cao vµ c¸c c«ngnghiÖp hµnh kh«ng vò trô ®-îc cÊp ng©n s¸ch kho¶ng 2% trÞ gi¸ hîp®ång, dï sao, ph¹m vi chi phÝ. KiÕn nghÞ lµ 1% ®Õn 10%. Chi phÝ hîp®ång cµng cao, phÇn tr¨m dµnh cho chuÈn bÞ kiÕn nghÞ cµng thÊp.6 3.4.4. Khu«n d¹ng ®Ò xuÊt KiÕn nghÞ tèt ph¶i tr¶ lêi ®-îc 6 c©u hái c¬ b¶n: ai, c¸i g×. t¹i sao, thÕnµo, khi nµo, vµ bao nhiªu. §¸p ¸n cho c¸c c©u hái ®ã ®¬n gi¶n liªn quan®Õn: 1. Ai lµ tæ chøc ®Ö tr×nh kiÕn nghÞ ? 2. C¸i g× ®-îc ®Ò nghÞ ? 3. T¹i sao kiÕn nghÞ ®-îc ®Ö tr×nh ? 4. Lµm sao c«ng viÖc kiÕn nghÞ ®-îc thùc hiÖn ? 5. Khi nµo nã sÏ ®-îc ph¸t triÓn xong vµ bµn giao ? 6. Bao nhiªu chi phÝ ? 6 Silver ®-a ra, ph¹m vi hîp ®ång dù ¸n $10K ®Ðn $2B víi ph¹m vi chiphÝ kiÕn nghÞ tõ 1% ®Õn 20% ë Hoa Kú vµ ph¹m vi hîp ®ång $10K ®Õn$1B víi ph¹m vi chi phÝ kiÕn nghÞ 1% ®Õn 10% ë Ch©u ¢u. C¨n cø ë hÇuhÕt c¸c dù ¸n kho¶ng $250K vµ $100, «ng dùa ra ph¹m vi chi phÝ kiÕnnghÞ tõ 1,5% ®Õn 8% ë Hoa kú vµ 1% ®Õn 2 1/2% ë ch©u ¢u. 46
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm C©u hái t¹i sao lµ quan träng cho mét kiÕn nghÞ kh«ng do yªu cÇu vµt¹o c¬ së cho viÖc ®Ö tr×nh nã. §¸p ¸n cho mét RFP chØ cÇn kh¼ng ®Þnh KiÕn nghÞ nµy ®-îc ®Ö tr×nh ®Ó phóc ®¸p yªu cÇu ®-îc kiÕn nghÞ cu¶c«ng ty Acme Inc sè 456 ngµy 5/6.... N¨m c©u hái kh¸c ®-îc nh»m vµo 5 hîp phÇn chÝnh cña kiÕn nghÞ 1. KiÕn nghÞ kü thuËt (c¸i g×, lµm sao) 2. KiÕn nghÞ qu¶n lý (lµm sao, khi nµo) 3. KiÕn nghÞ ®Þnh gi¸ (bao nhiªu) 4. Tuyªn bè c«ng viÖc (c¸i g×, khi nµo) 5. Tãm t¾t ®iÒu hµnh vµ trong phÇn bæ sung bao gåm: - NÒn t¶ng vµ kinh nghiÖm cña c«ng ty (ai) - Tr×nh ®é chuyªn m«n cña nh©n sù chñ lùc - C¸c chøng vËt vµ v¨n b¶n thÝch hîp B¶ng 3.2. Mét kh¸i lùîc cho mét kiÕn nghÞ kü thuËt 1. Tæng quan vÒ vÊn ®Ò cÇn gi¶i quyÕt 2. Tæng quan vÒ gi¶i ph¸p kiÕn nghÞ 3. Hîp phÇn cÇn mua 4. Hîp phÇn cÇn ph¸t triÓn 5. ThiÕt bÞ - C¬ së h¹ tÇng - PhÇn cøng m¸y tÝnh - TruyÒn th«ng vµ m¹ng - ThiÕt bÞ thö vµ kiÓn nghiÖm - ThiÕt bÞ ®Æc biÖt kh¸c - Giao diÖn víi c¸c hÖ kh¸c 6. Hîp phÇn phÇn mÒm - M« t¶ chung hÖ phÇn mÒm - M« t¶ chi tiÕt tõng hîp phÇn, phÇn mÒm chñ yÕu - C¸c giao diÖn víi c¸c hÖ kh¸c - C¸c c¬ së d÷ liÖu - Sö dông c¸c hîp phÇn, phÇn mÒm hiÖn cã - Kh¶ n¨ng sö dông l¹i c¸c hîp phÇn, phÇn mÒm cÇn ph¸t triÓn 7. C«ng tr×nh nh©n v¨n vµ giao diÖn ng-êi sö dông 8. NhËn xÐt ®Æc biÖt - §é tin - §óng thêi gian - TÝch hîp d÷ liÖu - Sao l-u vµ thu håi 47
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmB¶ng 3.3. Mét kh¸i l-îc cho kiÕn nghÞ qu¶n lý1. C«ng cô vµ tiÖn Ých ph¸t triÓn2. M«i tr-êng ph¸t triÓn3. Yªu cÇu nh©n sù vµ c¬ cÊu ®éi ngò ph¸t triÓn4. Ph-¬ng ph¸p luËn ph¸t triÓn5. C¸c pha ph¸t triÓn6. XÐt duyÖt7. B¸o c¸o- C¸c lo¹i b¸o c¸o- Khu«n d¹ng b¸o cao- Chu kú b¸o c¸o- Danh môc ph©n phèi8. C¸c chñ thÇu phô9. C¸c tiªu chuÈn10. Thö nghiÖm:- C¸c giai ®o¹n thö nghiÖm- Thñ tôc thö nghiÖm chÝnh thøc- Ph¸t hiÖn vµ hiÖu chØnh sai11. KiÓm tra chÊt l-îng12. Qu¶n lý cÊu h×nh13. B¶o d-ìng14. LÞch- Danh môc ho¹t ®éng chñ yªu- C¸c cét mèc- C¸c phô thuéc- Bè trÝ vµ cung cÊp nh©n lùc15. Qu¶n lý rñi roB¶ng 3.4. mÉu kh¸i l-îc cho kiÕn nghÞ ®Þnh gi¸1. Lo¹i hîp ®ång (phÝ céng thªm, gi¸ cè ®Þnh v.v...)2. Chi phÝ ph¸t triÓn do hîp ®ång phÇn dù ¸n3. C¸c chi phÝ chñ thÇu phô4. C¸c chi phÝ mua s¾m5. Tæng phÝ6. B¶o hµnh7. Lîi nhuËn8. Tæng chi phÝ dù ¸n9. Lo¹i tµi trî (kh«ng cã, cã)10. LÞch thanh to¸n11. LËp hãa ®¬n vµ qu¶n trÞ 48
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm Tãm t¾t ®iÒu hµnh lµ ®Æc biÖt quan träng cho nh÷ng kiÕn nghÞ lín vµphøc t¹p v× kh«ng ph¶i tÊt c¶ thµnh viªn ban tuyÓn chän ®Òu sÏ ®äc kiÕnnghÞ. Tãm t¾t ph¶i dµi kho¶ng 1 ®Õn 6 trang vµ nªn cã tham chiÕu tíi c¸clÜnh vùc ®Æc tr-ng trong dù ¸n toµn bé ë ®ã cã ®Çy ®ñ chi tiÕt h¬n. C¸c b¶ng 3.2; 3.3 vµ 3.4 giíi thiÖu c¸c thÝ dô kh¸i l-îc cho c¸c kiÕnnghÞ kü thuËt, qu¶n lý vµ ®Þnh gi¸ cña mét dù ¸n phÇn mÒm. 3.4.5. Kh¼ng ®Þnh c«ng viÖc (Sow) Kh¼ng ®Þnh c«ng viÖc lµ c¬ së cña hîp ®ång gi÷a ng-êi ®Ò nghÞ vµkh¸ch hµng vµ th-êng ®-îc lång trong hîp ®ång Sow bao gåm danh môcchi tiÕt mäi c«ng viÖc mµ ng-êi ®Ò nghÞ ph¶i thùc hiÖn v× lîi Ých cñakh¸ch hµng Sow b¾t ®Çu b»ng danh môc chung c¸c thø bµn giao theo yªucÇu trong RFP. B¶n chi tiÕt h¬n cña sow ®-îc ®Ö tr×nh coi nh- bé phËncña kiÕn nghÞ vµ vÉn chØ ®-îc coi lµ m« t¶ b-íc ®Çu cña c«ng viÖc ph¶ihoµn thµnh. B¶n gi¶i thÝch cã tÝnh chÊt rµng buéc cña sow ®-îc kÕt thóctrong qu¸ tr×nh th-¬ng th¶o hîp ®ång hay sau khi c¸c yªu cÇu chi tiÕt cñadù ¸n ®· hoµn tÊt. B¶ng 3.5. Giíi thiÖu mét thÝ dô vÒ ®¹i thÓ Sow cho mét dù ¸n phÇnmÒm. Danh s¸ch h¹ng môc thay ®æi nhiÒu, tïy thuéc ë lo¹i dù ¸n ®-îc ph¸ttriÓn. Ch¼ng h¹n kh«ng ph¶i mäi dù ¸n ®Òu bao gåm viÖc bµn giao c¸chîp phÇn phÇn cøng vµ kh«ng ph¶i mäi dù ¸n ®ßi hái huÊn luËn hay lËp®Æt. B¶ng 3.5. Mét ph¸c th¶o SOW mÉu cho mét dù ¸n phÇn mÒm 1. V¨n b¶n tham chiÕu - §Æc t¶ yªu cÇu - M« t¶ hÖ thèng hiÖn cã - RFP cña kh¸ch hµng - §Ò nghÞ cña ng-êi ph¸t triÓn - Tµi liÖu kü thuËt cña ng-êi b¸n vµ ng-êi ph¸t triÓn 2. C¸c phÇn bµn giao ®-îc vÒ phÇn mÒm - TÝnh chøc n¨ng (nh- dÉn trong ®Æc t¶ yªu cÇu) - Danh môc hîp phÇn phÇn mÒm chñ yÕu 3. C¸c phÇn bµn giao ®-îc vÒ thiÕt bÞ vµ phÇn cøng - TÝnh chøc n¨ng (nh- dÉn trong ®Æc t¶ yªu cÇu) - Danh môc hîp phÇn phÇn cøng chñ yÕu 4. HuÊn luyÖn - C¸c líp cho ng-êi sö dông - HuÊn luyÖn ng-êi vËn hµnh - HuÊn luyÖn l¾p ®Æt 5. Nghiªn cøu thÞ tr-êng 6. Mua s¾m 49
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm 7. Gi¸m s¸t c¸c chñ thÇu phô 8. T- liÖu - T- liÖu ph¸t triÓn - T- liÖu cña ng-êi dïng - T- liÖu b¶o d-ìng - T- liÖu kü thuËt kh¸c 9. Thö nghiÖm - Thö nghiÖm alpha - Thö nghiÖm beta - Thö nghiÖm nghiÖm thu (ATP) 10. L¾l ®Æt 11. C¸c dÞch vô b¶o d-ìng 12. C¸c dÞch vô kh¸c vµ h¹ng môc bµn giao ®-îc kh¸c 13. Ph-¬ng ph¸p bµn giao - PhÇn mÒm - T- liÖu - PhÇn cøng H-íng dÉn c¬ b¶n cho viÖc chuÈn bÞ Sow lµ bÊt cø ho¹t ®éng nµo, dÞchvô hay s¶n phÈm nµo mµ kh¸ch hµng yªu cÇu vµ ®-îc ng-êi s¶n xuÊt tháathuËn ph¶i cã trong Sow. §iÒu nµy cã nghÜa lµ cã thÓ cã h¹ng môc c«ngviÖc kh«ng b¾t buéc ®-îc hiÓu mét c¸ch kh«ng chÝnh thøc hay tháa thuËnmiÖng mµ kh«ng cã trong Sow. Sow chÝnh thøc ph¶i bao gåm toµn béc«ng viÖc ph¶i hoµn thiÖn vµ chØ c¸c c«ng viÖc ®ã th«i. §iÒu kiÖn nµyphßng ngõa hiÓu lÇm vµ bÊt ®ång sau nµy sau khi dù ¸n b¾t ®Çu. 3.5. DuyÖt xÐt ®Ò xuÊt vµ qu¸ tr×nh lùa chän. Sau khi kiÕn nghÞ ®-îc ®Ö tr×nh, qu¸ tr×nh duyÖt xÐt theo quan ®iÓm küthuËt. Kh«ng thÓ chèi c·i lµ, qu¸ tr×nh duyÖt xÐt cßn l©u míi trë thµnh küthuËt thuÇn tóy. Cã Ýt qu¸ tr×nh tuyÓn chän kiÕn nghÞ lµ hoµn toµn kh¸chquan. C¸c ban tuyÓn chän bao gåm nh÷ng con ng-êi, tÊt c¶ hä ®Òu cãnh÷ng së thÝch riªng vµ khuynh h-íng riªng cña m×nh. Trªn thùc tÕ, cã nhiÒu tr-êng hîp mµ qu¸ tr×nh tuyÓn chän kiÕn nghÞ lµhoµn toµn chñ quan, §iÒu nµy bao gåm nh÷ng tr-êng hîp do ¶nh h-ëngc¸ nh©n, sù quen thuéc vµ tÝnh b¹n bÌ gi÷a kh¸ch hµng vµ chñ thÇu (®ÞnhkiÕn) kh«ng cã c¬ së cã lîi cho 1 c«ng ty hay thµnh kiÕn kh«ng cã c¬ sëchèng c«ng ty kh¸c. Nh÷ng t×nh huèng ®ã khã mµ kh¾c phôc ®-îc vµth-êng khã ph¸t hiÖn h¬n. Nh÷ng t×nh huèng nµy cã thÓ bÞ ®Êu tranhkh¾c phôc víi Ýt nhiÒu hiÖu qu¶ th«ng qua viÖc b¸n hµng theo t©m lý vµkü thuËt marketing, ngoµi ph¹m vi cuèn s¸ch nµy. 3.5.1. Ban tuyÓn chän ®Ò xuÊt. 50
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm Ban tuyÓn chän kiÕn nghÞ lµ mét nhãm ng-êi ®-îc chØ ®Þnh duyÖt xÐtvµ ®¸nh gi¸ c¸c dù ¸n vµ khuyªn dïng mét trong nh÷ng kiÕn nghÞ theo bétiªu chÝ x¸c ®Þnh tr-íc. §iÒu nµy cã thÓ lµ bé h-íng dÉn chung hay métbé c¸c yÕu tè vµ thñ tôc ®¸nh gi¸ cùc kú h×nh thøc. NhiÒu tæ chøc lín ®· h×nh thøc hãa thñ tôc ®¸nh gi¸ kiÕn nghÞ.7 §iÒunµy th«ng th-êng bao gåm ba kªnh riªng biÖt vÒ qu¶n lý kü thuËt vµ ®¸nhgi¸ chi phÝ. Mçi hîp phÇn cña kiÕn nghÞ ®-îc ph©n cÊp theo c¸c thñ tôc®¸nh gi¸ ®Æc biÖt vµ sù phèi hîp c¸c cÊp c¸ biÖt t¹o nªn cÊp cuèi cïngcho kiÕn nghÞ. C¸c kiÕn nghÞ vÒ c¸c dù ¸n nhá còng nh- lín h¼n nªn ®-îc ®¸nh gi¸theo mét thñ tôc cã tÝnh hÖ thèng vµ t-¬ng ®èi kh¸ch quan. C¨n cø ë viÖc®¸nh gi¸ kiÕn nghÞ, ban tuyÓn chän kiÕn nghÞ míi ®Ö tr×nh lêi cña m×nhcïng víi mét tãm t¾t c¸c d÷ liÖu c¸c tÝnh to¸n vµ c¸c gi¸ dÉn ®Õn viÖctuyÓn chän ®ã. Th-êng khi cã 2 hay 3 lêi tiÒn cö ®-îc ®é tr×nh vµ viÖc t¸idiÔn lÇn hai ®-îc b¾t ®Çu víi nh÷ng c«ng ty ®· ®-îc chän nh»m chän ra®-îc kiÕn nghÞ th¾ng cuéc. Danh s¸ch c¸c c«ng ty tuyÓn chän l¹i lÇn hai th-êng ®-îc gäi lµ danhmôc v¾n vµ vßng hai cña c¸c th¶o luËn vÒ kiÕn nghÞ ®-îc gäi lµ vßngchän ®Ò nghÞ tèt vµ cuèi cïng. 3.5.2. Ph-¬ng ph¸p ®¸nh gi¸ ®Ò xuÊt. B¶ng 3.6. Trang ®Þnh møc mÉu trong viÖc ®¸nh gi¸ kiÕn nghÞ.CÊp Lo¹i M« t¶9-10 XuÊt s¾c Møc ®é kiÕn thøc hay tµi n¨ng chuyªn m«n cao; xøng ®¸ng ®-îc chÊp nhËn, dÔ hiÓu, ®iÒu chª tr¸ch rÊt Ýt.7-8 Tèt Tr×nh ®é chuyªn m«n hay kiÕn thøc kh¶ quan; chÊp nhËn ®-îc, dÔ hiÓu, nãi chung kh«ng ®ßi hái bæ sung thªm th«ng tin hay lµm s¸ng tá.5-6 §-îc Tr×nh ®é chuyªn m«n hay kiÕn thøc chÊp nhËn ë møc tèi thiÓu; ®ßi hái bæ sung thªm th«ng tin hay lµm s¸ng tá3-4 NghÌo nµn Tr×nh ®é d-íi møc tèi thiÓu chÊp nhËn ®-îc, ®ßi hái c¶i tiÕn ®¸ng kÓ, cho thÊy tr×nh ®é chuyªn m«n hay kiÕn thøc thÊp.0-2 B¸c bá ThiÕu kh¶ n¨ng hoµn thiÖn c«ng viÖc; d÷ liÖu kh«ng thÓ ®¸nh gi¸ hay kh«ng cã. 7 Ch¼ng h¹n, US DOD ®· ph¸t ra Directives 5000.1 Major Systems Acquisition, vµ 4105-62Proposal Evaluation and Source Selection, vµ DOD FAR Supplement 15.6 Source Election, NASA ®·ph¸t Directive 5103.6a Source Evaluation Board Manual, vµ FAR Supplement 18-16.608-70 ProposalEvaluation. 51
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm HÇu hÕt c¸c ph-¬ng ph¸p ®¸nh gÝa kiÕn nghÞ dùa trªn mét sè biÕn thÓcña kü thuËt g¾n träng sè, trong ®ã mét sè yÕu tè tÝnh ®iÓm ®-îc g¸nträng sè vµ phèi hîp víi nhau ®Ó t¹o nªn mét cÊp bËc tæng thÓ cho kiÕnnghÞ Silver (1986) gîi ý mét kü thuËt xÕp lo¹i cho mçi yÕu tè lµ t-¬ng tùnh- ë b¶ng 3.6. Chó ý lµ viÖc m« t¶ c¸c lo¹i thÊp h¬n cã tÝnh ®Õn r»ngmét c¬ héi cã thÓ cã cho ng-êi ®Ò nghÞ dïng ®Ó hiÖu chØnh h¹ng môc ®·®-îc chÊm ®iÓm. Sau ®ã, kü thuËt xÕp lo¹i m« t¶ ë b¶ng 3.6 ®-îc vËn dïng cho mçi hîpphÇn chñ yÕu cña kiÕn nghÞ vµ träng sè trung ®-îc tÝnh. LÊy thÝ dô, bènhîp phÇn chñ yÕu cña kiÕn nghÞ cã thÓ ®-îc g¸n träng sè nh- sau:Kü thuËt 35%Qu¶n lý 25%Chi phÝ 30%NÒn t¶ng häc vÊn vµ trÝ thøc c«ng ty 10% §iÒu nµy cã nghÜa lµ hîp phÇn kü thuËt cña kiÕn nghÞ cã tÇm quanträng h¬n bÊt kü hîp phÇn nµo kh¸c. B¶ng 3.7. C¸c h¹ng môc ®Ò nghÞ vÒ qu¶n lý - møc ®é ®¸nh gi¸ 1 LÞch tr×nh 23% Ngµy tèt 12% Kh¶ n¨ng ®óng 5% Cét mèc (ph¸t triÓn) 4% Møc ®é chi tiÕt hãa 2% 2 Nh©n sù 16% Nh©n sù chñ lùc 12% C¬ cÊu ®éi ngò ph¸t triÓn 5% 3 Khèng chÕ ph¸t triÓn 17% KiÓm tra chÊt l-îng 7% Thö nghiÖm 7% Qu¶n lý cÊu h×nh 3% 4 Chñ thÇu phô 12% 5 B¶o d-ìng 10% 6 Qu¶n lý rñi ro 8% 7 Ph-¬ng ph¸p luËn ph¸t triÓn 5% 8 M«i tr-êng ph¸t triÓn 5% 9 C«ng cô vµ tiÖn Ých ph¸t triÓn 4% Träng sè trung b×nh 100% Cã thÓ ®-îc tiÕp tôc hoµn thiÖn, tiªu chÝ nghiÖm thu bæ sung cã thÓtuyªn bè r»ng bÊt cø kiÕn nghÞ nµo mµ møc ®¸nh gi¸ d-íi 5 phÇn 10 52
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmtrong bÊt cø 1 hîp phÇn chñ yÕu nµo ®Òu bÞ kh-íc tõ bÊt kÓ sè ®iÓm cuèicïng tÝnh ®-îc cña nã. §iÒu nµy cã nghÜa, ch¼ng h¹n mÆc dï c¸c kiÕnnghÞ kü thuËt, qu¶n lý, chi phÝ tèt nh- thÕ nµo ch¨ng n÷a, nÕu c¬ së häcvÊn vµ kinh nghiÖm cña c«ng ty yÕu, th× kiÕn nghÞ tæng thÓ vÉn bÞ b¸c. B¶ng 3.7. cho mét thÝ dô vÒ c¸c h¹ng môc ®-îc g¸n träng sè trongph¹m vi hîp phÇn qu¶n lý cña kiÕn nghÞ. C¸c b¶ng t-¬ng tù cÇn ®-îcchuÈn bÞ cho c¸c h¹ng mùc t¹o thµnh mét trong nh÷ng hîp phÇn chñ yÕucña kiÕn nghÞ. C¶ hai danh s¸ch h¹ng môc ®Ó ®-îc tÝnh ®iÓm còng nh-c¸c träng sè cña c¸ thÓ cÇn ®-îc kh©u nèi cho mçi RFP nh÷ng viÖc kh©unèi nµy ph¶i ®-îc tiÕn hµnh tr-íc qu¸ tr×nh ®¸nh gi¸ vµ tuyÓn chän. Métb¶n dÉn t¶ chñ yÕu kh¸i qu¸t b¶n ®Çu b¶ng chung cña c¸c b¶ng ®¸nh gi¸nªn ®-îc duy tr× lµm c¬ së cho mçi dù ¸n míi. 3.6. Mét sè nhËn ®Þnh bæ xung vÒ ®Ò xuÊt. ViÖc ph¸t triÓn phÇn mÒm Ýt cã tÝnh chÊt x¸c ®Þnh h¬n c¸c lÜnh vùckh¸c cña c«ng nghÖ cao. Th«ng th-êng dù tÝnh c¸c yÕu tè cña dù ¸n ph¸ttriÓn phÇn cøng hay ®iÖn tö lµ dÔ h¬n nh÷ng yÕu tè cña dù ¸n phÇn mÒmkinh nghiÖm cho thÊy lµ t×nh tr¹ng v-ît tréi cña dù ¸n phÇn mÒm. B¶nchÊt ®· th-êng xuyªn h¬n vµ tèn kÐm h¬n ë nh÷ng lÜnh vùc kh¸c cñac«ng nghÖ. §iÒu nµy cã nghÜa lµ c¸c kiÕn nghÞ phÇn mÒm ®ßi hái cã sùquan t©m ®Æc biÖt ë nh÷ng lÜnh vùc ®Æc tr-ng nh- lËp lÞch tr×nh, ph©n tÝchrñi ro, qu¶n lý nh©n sù vµ tÝnh kinh phÝ. Nh÷ng lÜnh vùc nµy lµ quan trängë bÊt cø lÜnh vùc ph¸t triÓn c«ng nghÖ nµo nh-ng l¹i cµng quan träng h¬nnhiÒu trong ph¸t triÓn phÇn mÒm. C¶ kh¸ch hµng vµ ng-êi ®Ò nghÞ ph¶i cã ý thøc vÒ nh÷ng ®Æc ®iÓm nµyvµ nh÷ng ®Æc ®iÓm riªng biÖt kh¸c cña ph¸t triÓn phÇn mÒm. Kh¸ch hµngph¶i giµnh quan t©m ®Æc biÖt ®Õn nh÷ng lÜnh vùc nµy khi ®¸nh gi¸ kiÕnnghÞ ®óng nh- ng-êi ®Ò nghÞ ph¶i quan t©m ®Æc biÖt ®Õn chóng khi chuÈnbÞ kiÕn nghÞ. 3.6.1. Nh÷ng vÊn ®Ò liªn quan ®Õn kh¸ch hµng. Khi chuÈn bÞ mét RFP, mét trong nh÷ng song ®Ò th«ng th-êng nhÊtcña kh¸ch hµng chÝnh lµ ph¶i cung cÊp chi tiÕt ®Õn thÕ nµo ®©y. Qu¸nhiÒu chi tiÕt cã thÓ lµm nh÷ng ng-êi ®Ò nghÞ n¶n lßng khi ®-a chµonh÷ng gi¶i ph¸p cña chÝnh hä trong khi qu¸ Ýt chi tiÕt cã thÓ ph¸t sinhnh÷ng gi¶i ph¸ kh«ng thÝch hîp do thiÕu th«ng tin. Kh¸ch hµng th«ngth-êng cã ®«i chót ý t-ëng lµ vÊn ®Ò nªn ®-îc gi¶i quyÕt ra sao. Nõu ýt-ëng cña kh¸ch hµng lµ kiªn quyÕt th× nh÷ng ý th-ëng ®ã cÇn ®-îc chitiÕt hãa trong RFP. Dï sao, nÕu nh÷ng ng-êi ®Ò nghÞ ®-îc tù do ®Ò nghÞgi¶i ph¸p cña chÝnh hä th× mét trong nh÷ng gi¶i ph¸p ®ã cã thÓ tèt h¬n rÊtnhiÒu gi¶i ph¸p mµ kh¸ch hµng ®· nh×n thÊy râ. Kh¸ch hµng cã nhiÒu quan t©m kh¸c, ch¼ng h¹n nh- c¸i g× sÏ x¶y rakhi thay ®æi yªu cÇy. ë m-c ®é nµo ®ã RFP sÏ khãa kh¸ch hµng tronggi¶i ph¸p kÝn mÝt ®Õn møc nµo ®Ó khã thay ®æi ®-îc. Hay c¸i g× x¶y ra 53
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmcho mét dù ¸n khÈn chØ ®¬n thuÇn kh«ng cã ®ñ thêi gian ®Ó hoµn thµnh®-îc thñ tôc qui tr×nh ®¸nh gi¸ kiÕn nghÞ tèt. §iÒu sau ®©y tãm t¾t nh÷ng vÊn ®Ò nµy nä h¼n nªn l-u t©m ®Õn tr-íckhi ®-a ra RFP. 1. Møc ®é chi tiÕt. Nh÷ng vÊn ®Ò ®Æc biÖt th«ng th-êng ®ßi hái nh÷ng gi¶i ph¸p ®Æc hiÖu.NÕu vÊn ®Ò lµ hÑp vµ ®-îc x¸c ®Þnh râ hay nÕu kh¸ch hµng cã gi¶i ph¸p®Æc hiÖu trong ãc th× ph¶i cung cÊp chi tiÕt ®¸ng kÓ trong RFP. 2. §¸nh gi¸ c¸c kiÕn nghÞ. ViÖc ®¸nh gi¸ kh¸ch quan c¸c kiÕn nghÞ kh«ng ph¶i dÔ thµnh c«ng, Ýtra hai ng-êi ph¶i ®¸nh gi¸ vµ tÝnh ®iÓm mçi h¹ng môc trong c¸c kiÕnnghÞ vµ ph¶i tÝnh ®iÓm trung b×nh. NÕu c¸c ®iÓm ®-îc tÝnh kh¸c nhaunhiÒu, th× ng-êi thø ba (vµ ngay c¶ ng-êi thø t-) ph¶i nªu tÝnh ®iÓm h¹ngmôc ®ã vµ c¶ hai ®iÓm ®-îc tÝnh (hay ba) s¸t nhau nhÊt nªn ®-îc lÊytrung b×nh. 3. Thay ®æi yªu cÇu Tháa thuËn chÝnh thøc vÒ dù ¸n gi÷a ng-êi s¶n xuÊt vµ kh¸ch hµngph¶i cho phÐp cã mét sè tháa ®¸ng c¸c thay ®æi (sím trong dù ¸n). YªucÇu nµy cã thÓ ®-îc ®-a vµo lµ bé phËn cña RFP. ViÖc vËn dông tõ tháa®¸ng ph¶i xem xÐt mét mÆt nhu cÇu, cã c¬ së cña kh¸ch hµng ®Ó hiÖuchØnh sai lÇm trong c¸c yªu cÇu dù ¸n, mÆt kh¸c nhu cÇu cña ng-êi ph¸ttriÓn ®Ó tr¸nh sù ®æ vì trong tÝnh to¸n chi phÝ vµ lÞch tr×nh. 4. TiÕt kiÖm thêi gian. Qu¸ tr×nh ®Ò xuÊt RFP, ®¸nh gi¸ c¸c kiÕn nghÞ vµ hoµn thµnh th-¬ngth¶o cã thÓ mÊt th× giê. Trong mét sè tr-êng hîp, dù ¸n cã thÓ lµ khÈn víic«ng viÖc ph¸t triÓn lÖ thuéc ë kho¶ng thêi gian c¨ng th¼ng. Mét trongnh÷ng c¸ch tiÕt kiÖm thêi gian ®èi víi kh¸ch hµng lµ cho phÐp c«ng viÖcph¸t triÓn b¾t ®Çu ngay khi lùa chän kiÕn nghÞ ®-îc th¾ng. §iÒu nµyth-êng lµm khi göi th- ®Þnh ý (LOL) cho ng-êi s¶n xuÊt ®-îc chän. Rñiro cña kh¸ch hµng trong 1 LOL cã thÓ gi¶m khi giíi h¹n ng-êi s¶n xuÊt ëng©n s¸ch ®Æc biÖt cho ®Õn khi hîp ®ång cuèi cïng ®-îc ký. 5. C¸c kiÕn nghÞ chung nhau. Mét trong nh÷ng vÊn ®Ò chÝnh víi kiÕn nghÞ chung nhau lµ thiÒu x¸c®Þnh tr¸ch nhiÖm râ rµng. C¸c kiÕn nghÞ chung nhau bao giê còng ph¶igiao tr¸ch nhiÖm chung cho mét bªn. C¸c bªn tham gia kh¸c trong kiÕnnghÞ, ®ãng vai trß chñ thÇu phô, còng ph¶i ®-îc x¸c ®Þnh. 3.6.2. Nh÷ng vÊn ®Ò liªn quan ®Õn ng-êi ®Ò nghÞ. Kh«ng cã ph-¬ng ph¸p ch¾c ch¾n nµo ®Ó viÕt kiÕn nghÞ ch¾c th¾ng.Nh÷ng c©u hái liªn quan ®Õn c¸c vÊn ®Ò kiÕn tróc vµ kü thuËt, bao gåmc¸c ph-¬ng ¸n chän lùa hay ®Ö tr×nh gi¶i ph¸p nhiÒu mèi tïy thuéc ë lo¹ikiÕn nghÞ vµ hoµn c¶nh ®Ö tr×nh. Sau ®©y lµ mét sè h-íng dÉn chung choviÖc chuÈn bÞ mét kiÕn nghÞ. 1. VÎ ngoµi cña kiÕn nghÞ. 54
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm VÎ ngoµi cña kiÕn nghÞ hÇu nh- còng quan träng nh- néi dung cña nã.Ýt cã kiÕn nghÞ lén xén vông vÒ, cÇu th¶ nµo ®-îc tuyÓn chän lµ kiÕnnghÞ, ch¾c th¾ng. Ng-êi ®Ò nghÞ quan t©m rÊt nhiÒu ®Õn mü häc cña v¨nb¶n, ®å häa, n¬ buéc, phim ®Ìn chiÕu vµ bÊt cø dÉn gi¶i miÖng nµo ®ikÌm. 2. C¸c yªu cÇu tïy chän. Mét RFP còng cã thÓ bao gåm c¶ c¸c yªu cÇu tïy chän, Cã nh÷ng ®Æc®iÓm hay kh¶ n¨ng phô kh«ng nhÊt thiÕt cÇn cho viÖc hoµn thµnh dù ¸nnh-ng l¹i lµ c¸i mµ th-êng ®-îc coi lµ cã th× ®Ñp. KiÕn nghÞ cã ®Æc ®iÓmtïy chän cã thÓ giµnh ®-îc ®iÓm ë ban duyÖt xÐt kiÕn nghÞ. Nh÷ng ®Æc ®iÓm tïy chän ®-îc chó ý nhÊt trong phÇn bæ sung cñakiÕn nghÞ vµ nªn ®-îc ®Þnh gi¸, lËp lÞch tr×nh riªng rÏ. 3. Mäi yªu cÇu. Mét kiÕn nghÞ kh«ng nhÊt thiÕt ®¸p øng mäi yªu cÇu cña RFP. Dï sao,ph¶i cã tham chiÕu mäi yªu cÇu nh»m chøng minh lµ chóng kh«ng bÞ báqua. Nh÷ng chÖch h-íng víi RFP ph¶i ®-¬c biÖn minh vµ gi¶i thÝch. 4. Gi¶i ph¸p thay thÕ. Mét kiÕn nghÞ cã thÓ cã h¬n mét gi¶i ph¸p ®Ò nghÞ. Dï sao nh÷ng gi¶iph¸p thay thÕ ph¶i ®-îc ®Ö tr×nh riªng rÏ sao chóng cã thÓ ®-îc l-u ý vµ®¸nh gi¸ riªng rÏ. C¸c gi¶i ph¸p thay thÓ kh«ng cÇn thiÕt ph¶i nh¾c l¹iträn vÑn c¸c phÇn trong gi¶i ph¸p ®Ò nghÞ thø nhÊt, chóng cã thÓ thamchiÕu nh÷ng phÇn ®ã (thÝ dô "tæ chøc ®éi ngò ph¸t triÓn cho gi¶i ph¸p cñaxö lý ph©n t¸n vÉn sÏ lµ nh- víi gi¶i ph¸p HÖ thèng tËp t©m”.) 5. C¸c c«ng cô chuyªn nghiÖp. C¸c tiÖn Ých vµ c«ng cô tù ®éng nªn ®-îc dïng ®Ó hç trî trong viÖcchuÈn bÞ mét kiÕn nghÞ, ngoµi c¸c bé xö lý v¨n b¶n vµ kiÓm tra chÝnh t¶tÊt yÕu, nh÷ng c«ng cô nh- bé trän gãi lËp tr×nh, bé sinh s¶n thiÕt kÕ vµyªu cÇu , bé trän gãi ®å thÞ v.v... Cã thÓ tiÕt kiÖm khèi l-îng ®¸ng kÓc«ng søc vµ thêi gian trong chuÈn bÞ kiÕn nghÞ chuyªn nghiÖp. Mét danhmôc c¸c c«ng cô vµ tiÖn Ých cã trong th- môc mµ Tahvanainen cïng céngsù c«ng bè (1990). 3.7. Tãm t¾t. Ch-¬ng nµy ®Ò cËp ®Õn quan hÖ gi÷a kh¸ch hµng vµ nhµ s¶n xuÊt phÇnmÒm vµ ®Õn viÖc chuÈn bÞ, ®Ö tr×nh vµ ®¸nh gÝa kiÕn nghÞ. Nã còng cungcÊp mét sè h-íng dÉn vÒ viÖc lµm sao tr¸nh ®-îc nh÷ng bÉy cæ ®iÓn doquyÒn lîi m©u thuÉn nhau cña kh¸ch hµng vµ nhµ s¶n xuÊt. Mæc dï nhiÒunh÷ng vÊn ®Ò nµy lµ th«ng th-êng cho mäi quan hÖ kh¸ch hµng, nhµ ph¸ttriÓn mét sè vÊn ®Ò lµ ®Æc tr-ng cho sù ph¸t triÓn phÇn mÒm. VÒ c¬ b¶n cã hai thÓ lo¹i hÖ hîp ®ång gi÷a kh¸ch hµng vµ nhµ ph¸ttriÓn. 1. PhÝ céng thªm (còng gäi lµ theo thêi gian vµ vËt liÖu). 2. Gi¸ cè ®Þnh. 55
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm HÇu hÕt c¸c quan hÖ kh¸c lµ mét h×nh thøc phèi hîp cña hai quan hÖnµy. PhÝ céng thªm lµ quan hÖ hîp ®ång mµ nhµ ph¸t triÓn ®-îc tr¶ tiÒn chochi phÝ dÞch vô cung cÊp vµ thªm vµo ®Êy ®-îc phÐp mét møc lîi tøc tháathuËn, phÝ céng th-êng lµ thÝch hîp cho c¸c dù ¸n nhá, kh«ng x¸c ®Þnhkhi khã minh ®Þnh c¸c yªu cÇu cña dù ¸n. PhÝ céng thªm cã thÓ ®-îcchuéng ë kh¸ch hµng muèn gi÷ quyÒn kiÓm tra qu¸ tr×nh ph¸t triÓn. Hîp ®ång gi¸ cè ®Þnh lµ cam kÕt cña nhµ ph¸t triÓn trong viÖc cung cÊpmét s¶n phÈm hay dÞch vô th¶o thuËn víi phÝ tháa thuËn trong lÞch tr×nhth¶o thuËn. Nõu dù ¸n ®ñ chi tiÕt vµ râ vµ nÕu quan hÖ gi÷a hai bªn ®-îcx¸c ®Þnh râ th× gi¸ cè ®Þnh cã lîi cho c¶ 2 bªn. Cã nhiÒu biÕn thÓ cña 2 quan hÖ c¬ b¶n ®ã kÓ c¶ nhiÒu biÕn thÓ ®-îc"c¾t may" thÝch hîp víi dù ¸n ®Æc tr-ng. Ph¸t triÓn phÇn mÒm theo hîp ®ång b¾t ®Çu b»ng viÖc kh¸ch hµngtuyÓn chän nhµ ph¸t triÓn phÇn mÒm. §iÒu nµy th«ng th-êng ®-îc thùchiÖn khi ph¸t ra mét yªu cÇu cho kiÕn nghÞ (RFP). Cã 2 ph¹m trï kiÕn nghÞ c¬ b¶n: kiÕn nghÞ di yªu cÇu vµ kiÕn nghÞkh«ng do yªu cÇu. KiÕn nghÞ di yªu cÇu ®¸p øng c¶ RFP chÝnh thøc còngnh- lêi mêi ®Æc biÖt yªu cÇu ®Ö tr×nh kiÕn nghÞ trong khi kiÕn nghÞ kh«ngdo yªu cÇu th«ng th-êng do ng-êi ®Ò nghÞ khëi x-íng. Sau khi ®Ö tr×nh kiÕn nghÞ cho kh¸ch hµng, mäi kiÕn nghÞ ®-îc bantuyÓn chän duyÖt xÐt. C¸c kiÕn nghÞ cho dù ¸n nhá còng nh- lín ph¶i®-îc ®¸nh gi¸ theo 1 thñ tôc cã hÖ thèng vµ t-¬ng ®èi kh¸ch quan.Th-êng hai hay ba lêi khuyªn ®-îc ®Ö tr×nh vµ viÖc lÆp l¹i lÇn hai ®-îcb¾t ®Çu víi c¸c c«ng ty ®· ®-îc tuyÓn chän ®Ó t×m ra kiÕn nghÞ th¾ng vµt¹o dùng hîp ®ång ph¸t triÓn tháa thuËn. Bµi tËp. 1. C«ng ty xe t¶i Acme cã 1 ®éi 500 xe t¶i víi 30 kho chøa xe t¶i kh¾pn-íc. Acme ®-a c¸c xe t¶i trªn tuyÕn giao nhËn. Mçi cuéc hµnh tr×nh b¾t®Çu ë kho gÇn ®Çu tuyÕn nhÊt vµ ë ®ã ®· s½n cã xe vµ kÕt thóc ë kho gÇnnhÊt cuèi tuyÕn. Acme muèn ph¸t triÓn mét hÖ th«ng ®-a xe ®i trªn vitÝnh ®Ó tèi -u hãa viÖc sö dông xe cña hä. Th¶o luËn lîi vµ bÊt lîi cho Acme vµ cho nhµ ph¸t triÓn dù ¸n, ®¶mnhiÖm c¸c lo¹i hîp ®ång ph¸t triÓn kh¸c nhau. 2. ChuÈn bÞ RFP cho dù ¸n lÞch tr×nh xe t¶i cña Acme. Bao gåm phÇnyªu cÇu kü thuËt, phÇn bµn giao ®-îc theo yªu cÇu vµ phÇn th«ng tinqu¶n trÞ vµ cho mäi phÇn RFP chñ yÕu kh¸c. 3. ChuÈn bÞ mét kiÕn nghÞ ®ªk tr×nh Acme vÒ dù ¸n lÞch xe t¶i bao gåmkiÕn nghÞ kü thuËt, tuyªn bè c«ng viÖc vµ tãm t¾t ®iÒu hµnh cïng ph¸cth¶o cho mäi phÇn chñ yÕu kh¸c (kÓ c¶ bæ sung). 4. ChuÈn bÞ ph-¬ng ph¸p vµ tiªu chÝ duyÖt xÐt vµ tuyÓn chän cho bantuyÓn chän kiÕn nghÞ cña Acme. G¸n träng sè cho 4 hîp phÇn chñ yÕucña kiÕn nghÞ vµ c¸c h¹ng môc cã trong s¾c trong mçi hîp phÇn chñ yÕu. 56
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm Th¶o luËn mäi tiªu chÝ duyÖt xÐt vµ tuyÓn chän ®Æc biÖt nh- møc tèithiÓu cho mét sè h¹ng môc hay hîp phÇn chñ yÕu. 5. Bµi tËp ë líp: lùa chän mét trong nh÷ng RFP chuÈn bÞ ë bµi tËp 2 lµRFP cho dù ¸n lËp lÞch xe t¶i cho Acme. ChØ ®Þnh ba ®Õn n¨m ®çi ngòchuÈn bÞ kiÕn nghÞ ®Ó chuÈn bÞ kiÕn nghÞ ®¸p øng RFP chØ ®Þnh ban tuyÓnxÐt kiÕn nghÞ ®Ó duyÖt xÐt c¸c kiÕn nghÞ vµ tuyÓn chän kiÕn nghÞ th¾ng. Th¶o luËn thñ tôc duyÖt xÐt vµ tuyÓn chän. 57
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm Ch-¬ng bèn Chu tr×nh ph¸t triÓn phÇn mÒm C¸c biÕn th¸i vÒ chñ ®Ò th¸c n-íc Ph¸t triÓn phÇn mÒm ®óng nh- hÇu hÕt c¸c ho¹t ®éng kh¸c cã khëi®Çu, trung ®o¹n vµ kÕt thóc. KÕt thóc cña mét ho¹t ®éng ph¸t triÓn ®«ikhi ®-îc nh×n nhËn lµ ®-îc tiÕp nèi víi khëi ®Çu cña mét ho¹t ®éng ph¸ttriÓn míi vµ bëi vËy t¹o ra mét chu tr×nh khëi ®Çu - trung ®o¹n - kÕt thóc,tiÕp nèi, khëi ®Çu, trung ®o¹n - kÕt thóc , tiÕp nèi vµ cø thÕ m·i c¸ch nh×n®ã vÒ ph¸t triÓn phÇn mÒm ®-îc coi lµ chu kú cuéc ®êi (vßng ®êi) cñaph¸t triÓn phÇn mÒm. Cã nhiÒu biÕn thøc cña chu kú cuéc ®êi cña ph¸t triÓn phÇn mÒm. H×nh4.1 cho thÊy mét vßng ®êi ®¬n gi¶n th«ng th-êng trong vµi thËp kû ®Çucña ph¸t triÓn phÇn mÒm . Vµo nh÷ng ngµy ®Çu ®ã cña ph¸t triÓn phÇnmÒm, nhµ lËp tr×nh h¼n ®· s¸ng t¹o ra nh÷ng ch-¬ng tr×nh b»ng c¸ch lÆpl¹i tõ m· ®Õn ph¹m trï råi trë l¹i m· vµ råi l¹i ph¹m trï n÷a ®Õn khi cãchót g× chÊp nhËn ®-îc (mong nh- vËy) s¶n sinh ra khëi ®Çu chu tr×nh ®ãth-êng kh«ng cã quan niÖm râ rµng vÒ c¸i g× ®-îc yªu cÇu vµ qui tr×nhph¸t triÓn c¬ b¶n lµ mét h×nh thøc tiÕp cËn h·y ®Ó xem chóng ta cã thÓlµm ®-îc g×. Ph-¬ng ph¸p ph¸t triÓn phÇn mÒm biÓu thÞ b»ng chu tr×nh ph¸t triÓn ëh×nh 4.1 th-êng ®-îc coi lµ ph-¬ng ph¸p m· vÒ ph¹m trï (v× nh÷ng lý dohiÓn nhiªn). Nh÷ng ph-¬ng ph¸p luËn ph¸t triÓn phÇn mÒm ®· ®i métchÆng ®-êng dµi tõ nh÷ng ngµy “code and fix” mÆc dï r»ng thËt ng¹cnhiªn ë chç cã biÕt bao nhiªu phÇn mÒm vÉn cßn ®-îc ph¸t triÓn theoc¸ch ®ã. ViÖc qu¶n lý th¾ng lîi bÊt cø dù ¸n nµo, ®Æc biÖt c¸c dù ¸n phÇnmÒm, ®ßi hái ph¶i lËp kÕ ho¹ch vµ kh«ng thÓ lËp kÕ ho¹ch víi m· vµph¹m trï, nã hoµn toµn kh«ng thÓ tiªn liÖu ®-îc g×. Qu¶n lý ph¸t triÓnphÇn mÒm trong bé m«n c«ng tr×nh l¹i dùa trªn mét bé pha ph¸t triÓnng¨n n¾p h¬n. Nh÷ng pha ®ã kh«ng do chØ riªng c¸c nhµ lËp tr×nh thùchiÖn, chóng ®ßi hái cã c¸c kü s- phÇn mÒm. Trªn thùc tÕ, lËp tr×nh ®· trëthµnh mét bé phËn t-¬ng ®èi nhá cña chu tr×nh ph¸t triÓn phÇn mÒm hiÖn®¹i nh- ta thÊy ë b¶ng 4.1. Quan niÖm M· Fix Duy tu H×nh 4.1 Ph-¬ng ph¸p Code vµ Fix. 58
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm Nh÷ng con sè ë b¶ng 4.1 lÊy tõ s¬ ®å chung cã nhÊn m¹nh ®Õn quiho¹ch phÇn mÒm (yªu cÇu vµ thiÕt kÕ) vµ thö nghiÖm. Nh÷ng hÖ thèng xölý d÷ liÖu th-¬ng m¹i, trõ mét sè ngo¹i lÖ, vÉn cßn ph¶i tiªu phÝ mét khèil-îng ®¸ng kÓ thêi gian ph¸t triÓn trong pha lËp tr×nh vµ thö nghiÖm ®¬nvÞ. C¸c hÖ thèng thêi gian thùc th-êng phøc t¹p h¬n nhiÒu vµ cã thÓ baogåm sù tÝch hîp bao qu¸t phÇn cøng/phÇn mÒm. §iÒu nµy th«ng th-êng®ßi hái qui ho¹ch nhiÒu h¬n vµ tÝch hîp cïng thö nghiÖm nhiÒu h¬n. B¶ng 4.1 phÇn tr¨m dù tÝch vÒ thêi gian hao phÝ trong pha ph¸ttriÓn phÇn mÒm chñ yÕu. Qui ho¹ch m· vµ thö nhÊt thÓ vµ thö nghiÖm ®¬n vÞ nghiÖmXö lý d÷ liÖu 25% 40% 35%th-¬ng m¹iC¸c hÖ thèng thêi 35% 25% 40%gian thùcC¸c hÖ thèng 40% 20% 40%qu©n sù H×nh thµnh ý niÖm Tãm b¾t B¶o tr× yªu cÇu Thö ThiÕt kÕ nghiÖm møc cao ThiÕt kÕ TÝch chi tiÕt hîp Thùc thi H×nh 4.2 M« h×nh pha cña vßng ®êi ph¸t triÓn phÇn mÒm 59
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm C¸c hÖ thèng qu©n sù ®ßi hái ®é tin cËy cao vµ th-êng ®-îc kh¸chhµng gi¸m s¸t chÆt chÏ dÉn ®Õn gia t¨ng ®¸ng kÓ thêi gian cÇn ®Ó quiho¹ch. TÊt nhiªn c¸c d÷ liÖu trong b¶ng 4.1 biÓu thÞ mét sù kh¸i qu¸t ho¸; c¸chÖ thèng xö lý d÷ liÖu th-¬ng m¹i cã thÓ ®óng lµ phøc t¹p nh- hÖ thèngthêi gian thùc ( coi phÇn 4.4 th¶o luËn thªm vÒ chuyªn môc nµy) H .4.2 cho thÊy m« h×nh c¸c pha cña mét vßng ®êi ph¸t triÓn phÇnmÒm. M« h×nh ®ã gäi lµ m« h×nh th¸c n-íc cã tªn nh- vËy do c¸ch mµmçi pha rån rËp th¸c ®Ó sang giai ®o¹n sau ( do sù gèi ®Çu) nh- minh ho¹ë h×nh 4.3. Mét sè lý gi¶i vÒ m« h×nh th¸c n-íc nh- lý gi¶i sau ®©y, phèi hîp c¸cpha thiÕt kÕ møc ®Ønh vµ thiÕt kÕ chi tiÕt thµnh mét pha thiÕt kÕ duy nhÊtvµ c¸c pha tÝch hîp vµ thö nghiÖm vµo mét pha duy nhÊt. Trªn thùc tÕ cãnhiÒu biÕn thÓ cña m« h×nh th¸c n-íc cæ ®iÓn nh-ng tÊt c¶ ®Òu dùa trªnsù chuyÓn tiÕp cã hÖ thèng tõ mét pha ph¸t triÓn nµy sang pha sau cho tËn®Õn khi dù ¸n ®-îc hoµn thµnh. H×nh thµnh ý niÖm Tãm b¾t yªu cÇu ThiÕt kÕ møc cao ThiÕt kÕ chi tiÕt Thùc thi TÝch hîp Thö nghiÖm B¶o tr× T H×nh 4.3 M« h×nh th¸c n-íc cña vßng ®êi ph¸t triÓn phÇn mÒm Cã nh÷ng ph-¬ng ph¸p luËn ph¸t triÓn kh¸c kh«ng chuyÓn tõ pha nµysang pha sau nh- m« h×nh th¸c n-íc t¹o nguyªn mÉu nhanh, ch¼ng h¹nlÆp l¹i trong pha ph¸t triÓn mini ®Õn khi nguyªn mÉu cña hÖ thèng ®-îcph¸t triÓn (coi h×nh 4.4) sau khi ®· hoµn thµnh nguyªn mÉu th× c¸ch tiÕpcËn th¸c n-íc cã thÓ ®-îc thùc hiÖn ®Ó hoµn thµnh toµn bé hÖ thèng. T¹onguyªn mÉu nhanh ®Æc biÖt cã Ých trong nh÷ng dù ¸n mµ yªu cÇu khã ®Æct¶. Nguyªn mÉu cã thÓ ®-îc dïng lµm c«ng cô ph©n tÝch vµ x¸c ®Þnh ph¶icã yªu cÇu g×. 60
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm M« h×nh xo¾n èc ®-îc Boehm m« t¶ (1988) lµ ph-¬ng ph¸p ph¸t triÓnkh¸c lÆp l¹i gi÷a c¸c pha yªu cÇu thiÕt kÕ vµ thùc hiÖn. Dï sao, m« h×nhxo¾n èc tiÕp tôc lÆp l¹i ®Õn khi hÖ thèng cuèi cïng hoµn thµnh. Trongmçi lÇn lÆp l¹i, m« h×nh xo¾n èc theo c¸ch tiÕp cËn chia pha t-¬ng tù m«h×nh th¸c n-íc. T¹o nguyªn mÉu Yªu cÇu H×nh thµnh ý niÖm ThiÕt kÕ Vßng t¹o mÉu nhanh Thö nghiÖm TÝch hîp Thùc thi H.4.4 T¹o nguyªn mÉu nhanh tiÕp theo lµ ph-¬ng ph¸p chia pha HÇu hÕt c¸c hÖ biÕn ho¸ hiÖn ®¹i ph¸t triÓn phÇn mÒm bao gåm mét sèh¹ng cña m« h×nh chia pha c¬ b¶n. Do ®Êy quan träng lµ ph¶i hiÓu ®-îcc¸c pha kh¸c nhau vµ biÕt chóng liªn quan víi nhau nh- thÕ nµo. Ch-¬ngnµy m« t¶ mét sè vÊn ®Ò qu¶n lý liªn kÕt víi m« h×nh chia pha kÓ c¶kh«ng khÝ vµ nh÷ng vÊn ®Ò ®Æc tr-ng mçi pha. 4.1 Pha quan niÖm M« h×nh th¸c n-íc b¾t ®Çu b»ng pha quan niÖm khëi thuû, trong pha®ã nhu cÇu vÒ hÖ thèng phÇm mÒm. Pha nµy còng cßn ®-îc IEEE gäi lµpha th¨m dß quan niÖm8 nã t¹o c¬ së cho : - ChuÈn bÞ yªu cÇu cho kiÕn nghÞ (RFP); RFP lµ cã Ých khi c¸c dù ¸n®-îc hîp ®ång víi c¸c nhµ ph¸t triÓn kh¸c (coi ch-¬ng 3) ë bªn ngoµi - X¸c ®Þnh c¸c yªu cÇu phÇn mÒm (pha). - Qui ho¹ch ban ®Çu vµ chuÈn bÞ dù to¸n; ®iÒu nµy th-êng ®-îc dïnglµm b¶n ®Çu cña kÕ ho¹ch ph¸t triÓn cña dù ¸n. - Pha quan niÖm t¹o nªn hai lo¹i v¨n b¶n dù ¸n : - M« t¶ s¶n phÈm tr-íc hÕt lµ t- liÖu tiÕp thÞ vµ ®-îc dïng nh- lµ métb¶n c«ng bè sau nµy cho s¶n phÈm hay nh- lµ mét tæng quan chung cñas¶n phÈm. T- liÖu quan niÖm lµ t- liÖu kü thuËt vµ t¹o thµnh c¬ së chonh÷ng ho¹t ®éng kü thuËt chÝnh cña pha nµy (RFP kÕ ho¹ch ban ®Çu ) T- 8 Tõ vùng chuÈn cho thuËt ng÷ c«ng tr×nh phÇn mÒm cña IEEE (Std729-1983) (1987b) mÆc dï thõanhËn thiÕu sù tho¶ thuËn chung vÒ c¸c pha yªu cÇu t¹o ra chu kú sèng cña phÇnf mÒm vÉn cho mét thÝdô gåm cã khai th¸c quan niÖm yªu cÇu, thiÕt kÕ, thùc hiÖn, thö nghiÖm, l¾p ®Æt vµ kiÓm thö, vËn hµnhvµ b¶o tr× vµ mét giai ®o¹n lý thó gäi lµ rót lui . 61
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmliÖu quan niÖm còng lµ mét trong nh÷ng nguån tham chiÕn chÝnh choviÖc t¹o lËp c¸c yªu cÇu phÇn mÒm trong pha sau cña dù ¸n. Pha quan niªm kh«ng ph¶i lµ pha ph¸t triÓn chÝnh thøc uû th¸c. Nãth-êng ®-îc tiÕn hµnh kh«ng chÝnh thøc tr-íc khi cã bÊt cø cam kÕt nµocho sù ph¸t triÓn sau nµy cña dù ¸n 4.1.1 BÇu kh«ng khÝ trong pha quan niÖm. BÇu kh«ng khÝ cña pha quan niÖm biÕn ®æi trªn c¬ së t¨ng lªn, gi¶mxuèng cña sù thiÕu qu¶ quyÕt vµ sù do dù. Theo thÕ pha ®Çu nµy cña dù¸n th-êng ®-îc ®Æc tr-ng ë : - Ao -íc cña ®éi ngò kü thuËt muèn n¾m ®-îc sù vËn ®éng cña dù ¸n - ThiÕu cam kÕt ®Çy ®ñ vÒ phÝa qu¶n lý : ChØ cã nh÷ng ng©n s¸ch ban®Çu th-êng ®-îc ph©n vµo giai ®o¹n nµy. - Sù thÊt väng trong qu¶n lý do t×nh tr¹ng bÊt lùc cña ®éi ngò kü thuËtkh«ng gióp cho qu¶n lý ®-îc g× ngoµi dù to¸n th« thiÓn. - ThÊt väng cña ®éi ph¸t triÓn : do bÊt lùc cña kh¸ch hµng ( kÓ c¶ qu¶nlý tiÕp thÞ vµ nh÷ng ng-êi sö dông) Kh«ng cho ®-îc nh÷ng ®Þnh nghÜachÝnh x¸c cña hÖ thèng mµ hä yªu cÇu. TÊt c¶ nh÷ng ®iÒu ®ã lµ s¶n phÈm cña viÖc thiÕu cam kÕt cña c¸c bªnliªn quan kh¸ch hµng vµ qu¶n lý vÉn cßn ch-a cã quyÕt ®Þnh ch¾c ch¾nvÒ viÖc liÖu hä cã muèn tiÕn b-íc tiÕp víi dù ¸n n÷a kh«ng . Thªm vµo®Êy, hä l¹i ch-a hoµn toµn ®-îc thuyÕt phôc vÒ tÇm quan träng cña phaquan niÖm khi mµ rÊt Ýt kÕt qu¶ nh×n thÊy ®-îc . C¸c bªn cã xu h-íngdÝnh lÝu chø kh«ng hoµn toµn cam kÕt9 víi dù ¸n vµ do ®ã chØ tr«ng ®îikÕt qu¶ mµ ch¼ng chÞu cung cÊp ®ñ nguån lùc. ViÖc bè trÝ ng©n s¸ch lu«n lµ mét dÊu hiÖu cam kÕt ch¾c ch¾n nhÊt vµodù ¸n vµ ng©n s¸ch , khëi thuû cµng lín th× sù cam kÕt cµng ch¾c ch¾n.ViÖc kiÓm ra ng©n s¸ch ban ®Çu cña dù ¸n th-êng lµ nhiÖm vô chñ yÕu®Çu tiªn cña ng-êi qu¶n lý dù ¸n. §iÒu nµy cã thÓ ®-îc thùc hiÖn coi nh-kÕt qu¶ cña : - ViÖc chuÈn bÞ mét t- liÖu quan niÖm tèt. Mét t- liÖu quan niÖm tèt lµkÕt qu¶ cña viÖc ph©n tÝch thÞ tr-êng vµ kh¶o s¸t ng-êi dïng dÔ hiÓu. Vµnã bao gåm tæng quan so¹n th¶o tèt vÒ c¸c yªu cÇu chøc n¨ng cña hÖthèng t- liÖu nµy còng ph¶i ®Ò cËp ®Õn tÝnh kh¶ thi cña dù ¸n. - H×nh thµnh nhu cÇu râ rµng cho hÖ thèng cÇn ®-îc ph¸t triÓn méttrong nh÷ng c¸ch tèt nhÊt ®Ó cã ®-îc sô phª duyÖt cho dù ¸n ph¸t triÓn lµminh ®Þnh vµ m« t¶ râ rµng vÊn ®Ò mµ dù ¸n nµy ®-a ra mét gi¶i ph¸p chovÊn ®Ò ®ã. - Cung cÊp nh÷ng dù to¸n ban ®Çu ®Çy thuyÕt phôc cho sù ph¸t triÓncña dù ¸n. Kh«ng cã tæ chøc nµo cã thÓ cam kÕt cho mét phÝ tæn kh«ng 9 C¸c quan niÖm “dÝnh lÝu” vµ “cam kÕt” th-êng lÉn lén vµ ®-îc sö dông thay thÕ cho nhau. Cãmét giai tho¹i næi tiÕng nhÊn m¹nh sù kh¸c nhau gi÷a hai quan niÖm: Trong gi¨m b«ng vµ trøng, gµth× dÝnh lÝu nh-ng lîn th× cam kÕt. 62
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmbiÕt. NÕu dù to¸n ban ®Çu10 kh«ng thÓ chuÈn bÞ ®-îc th× vµo phót cuèicòng ph¶i ®Ö tr×nh ®-îc dù to¸n cho giai ®o¹n yªu cÇu 4.1.2 Nh÷ng vÊn ®Ò trong pha quan niÖm. Cã nhiÒu vÊn ®Ò trong pha quan niÖm lµ do khã kh¨n trong viÖc ®¶y dù¸n tiÕn lªn. Râ rµng ®iÒu nµy lµ kÕt qu¶ cña kh«ng khÝ biÕn ®éng m« t¶trong phÇn tr-íc. §iÒu nµy dÉn ®Õn khã kh¨n trong viÖc nhËn ®-îc camkÕt rµng buéc tõ kh¸ch hµng vµ tõ qu¶n lý hµng ®Çu. Nh÷ng vÊn ®Ò sau lµ th«ng th-êng trong pha quan niÖm. - Cã nhiÒu vÊn ®Ò liªn quan ®Õn viÖc thµnh lËp ®éi ngò ph¸t triÓn dù ¸nban ®Çu. §Æt ®óng ng-êi vµo ®éi ngò dù ¸n hiÕm khi lµ mét viÖc dÔ dµng.ThËt vËy, bè trÝ ng-êi qu¶n lý dù ¸n thÝch hîp kh«ng ph¶i bao giê còng lµmét viÖc dÔ dµng. - VÊn ®Ò th«ng th-êng hoÆc lµ thiÕu hoÆc lµ thõa l·nh ®¹o dù ¸n. TrongnhiÒu tr-êng hîp , pha quan niÖm do nhiÒu ng-êi chØ ®¹o, ng-êi nµy cãthÓ chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ ph©n tÝch thÞ tr-êng, ng-êi kia vÒ dù to¸n vµ l¹ing-êi kh¸c n÷a vÒ so¹n th¶o c¸c t- liÖu quan niÖm. §iÒu nµy cã thÓ g©yra t×nh tr¹ng thiÕu phèi hîp gi÷a nh÷ng ng-êi cã tr¸ch nhiÖm vÒ c¸c ho¹t®éng kh¸c nhau, t¹o nªn nhiÒu m©u thuÉn vµ nh÷ng quyÕt ®Þnh ban ®Çutåi. - Khi ®éi ngò ban ®Çu ®· yªn vÞ vµ kÕ ho¹ch ph¸t triÓn s¬ bé ®·®-îc so¹n th¶o, kh«ng ph¶i kh«ng phæ biÕn cã chuyÖn nhiÒu ý kiÕn kh¸cnhau vÒ viÖc s¶n phÈm nªn ph¶i thùc sù nh- thÕ nµo t¹o ra t- liÖu quanniÖm ®-îc tho¶ thuËn th-êng cã thÓ trë nªn mét vÊn ®Ò chñ yÕu . VÊn ®Ònµy th-êng ®-îc gi¶i quyÕt th«ng qua vËn dông c¸c hÖ thèng tr×nh diÔnhay nguyªn mÉu. ViÖc t¹o nguyªn mÉu nhanh cã thÓ gióp Ých khi tho¶ thuËn chung vÒquan niÖm khã ®¹t ®-îc. C¸c quan niÖm th-êng dÔ th«ng nhÊt h¬n khi cãmét c¸i g× ®ã cô thÓ ®-îc tr×nh ra vµ duyÖt l¹i bëi c¸c bªn liªn quan. 4.2 Pha yªu cÇu phÇn mÒm. Giai ®o¹n yªu cÇu phÇn mÒm, còng gäi lµ pha x¸c ®Þnh, lµ giai ®o¹nchÝnh thøc uû th¸c ®Çu tiªn cña ph¸t triÓn phÇn mÒm. Giai ®o¹n nµy cungcÊp m« t¶ chi tiÕt vÒ hÖ thèng phÇn mÒm ®-îc ph¸t triÓn. §iÒu nµy lµ c¨ncø ë ®Æc t¶ yªu cÇu sao cho s¶n phÈm phÇn mÒm ®-îc thö nghiÖm vµocuèi dù ¸n nh»m chøng minh r¾ng s¶n phÈm ®-îc yªu cÇu thùc t×nh ®·®-îc s¶n ra. §Æc t¶ yªu cÇu tr¶ lêi “c¸i g×” trong khi t×m c¸ch tr¸nh c©uhái “thÕ nµo”. Pha yªu cÇu t¹o thµnh c¬ së cho : - §-êng lèi ®Çu tiªn chñ yÕu cña hÖ thèng11 - ThiÕt kÕ hÖ thèng ( giai ®o¹n tiÕp) 10 ViÖc chuÈn bÞ dù to¸n ®-îc bµn ®Õn chi tiÕt ë ch-¬ng 10 11 th¶o luËn ë ch-¬ng 9 63
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm - Thñ tôc thö nghiÖm ®Ó nghiÖm thu (ATP) Pha yªu cÇu so¹n th¶o mét t- liÖu s¶n phÈm chÝnh : - T- liÖu ®Æc t¶ yªu cÇu phÇn mÒm vµ hai t- liÖu qui ho¹ch dù ¸n - KÕ ho¹ch ph¸t triÓn dù ¸n - KÕ ho¹ch thö nghiÖm dù ¸n Pha yªu cÇu chÝnh thøc kÕt thóc víi viÖc duyÖt xÐt chñ yÕu ®Çu tiªncho dù ¸n : DuyÖt xÐt yªu cÇu phÇn mÒm (SRR) chÝnh viÖc duyÖt xÐt nµykÕt thóc viÖc ®Æc t¶ yªu cÇu vµ chÝnh thøc tuyªn bè t- liÖu yªu cÇu nh- lµ®-êng lèi c¬ b¶n dù ¸n ®Çu tiªn ®-îc phª duyÖt. 4.2.1 BÇu kh«ng khÝ trong qu¸ tr×nh pha yªu cÇu. Pha yªu cÇu th-êng ®-îc nhËn thøc lµ giai ®o¹n quan träng nhÊt cñachu tr×nh ph¸t triÓn phÇn mÒm. Ch¾c ch¾n r»ng nã lµ mét trong nh÷ngphÇn khã kh¨n nhÊt, mét phÇn do khã kh¨n trong viÖc lËp t- liÖu mét m«t¶ ®-îc chÊp thuËn cho yªu cÇu phÇn mÒm . Bao giê còng cã m©u thuÉnc¬ b¶n vÒ quyÒn lîi gi÷a kh¸ch hµng12 vµ ng-êi ph¸t triÓn. Kh¸ch hµngmiÔn c-ìng kÕt thóc yªu cÇu v× nhËn biÕt r»ng mét khi ®· lµm ®iÒu nµy,mäi thay ®æi sau nµy cã thÓ ph¶i tr¶ gi¸. MÆt kh¸c, ng-êi ph¸t triÓn cÇnkÕt thóc yªu cÇu c¸ng sím cµng tèt v× tiÕn triÓn sÏ chËm ®i chõng nµo s¶nphÈm cßn ch-a hoµn toµn ®-îc x¸c ®Þnh vµ còng chÝnh ®iÒu nµy lµ tènkÐm. Nªn bÇu kh«ng khÝ cña pha yªu cÇu cã thÓ ®-îc ®Æc tr-ng nh- lµmét h×nh thøc cña trß kÐo co gi÷a kh¸ch hµng vµ ng-êi ph¸t triÓn. Hîp ®ång phÝ céng thªm theo ®ã ng-êi ph¸t triÓn ®-îc tr¶ theo giê haytheo ngµy (coi ch-¬ng 3) cã xu h-íng cã Ýt tranh chÊp thuéc lo¹i nµy. Dïsao hîp ®ång phÝ céng thªm ®Ó tr¸ch nhiÖm chÝnh cho viÖc kÕt thóc símc¸c yªu cÇu víi kh¸ch hµng. Do ®Êy giai ®o¹n yªu cÇu ®-îc ®Æc tr-ng ë : - M©u thuÉn gi÷a ng-êi ph¸t triÓn vµ kh¸ch hµng trong viÖc kÕt thóc®Æc t¶ yªu cÇu. - BÊt ®ång vÒ c¸c dù to¸n söa ®æi vµ rµng buéc vµ còng ë : - Bèi rèi do tr¸ch nhiÖm chuyÓn giao vµ bè trÝ lùc l-îng kh«ng chuyªnm«n. Yªu cÇu kÕt thóc viÖc kh«ng ph¶i bao giê còng dÔ dµng vµ ®ßi hái kinhnghiÖm kiªn nhÉn vµ kiªn quyÕt. §Êy lµ viÖc cña ng-êi qu¶n lý dù ¸n métmÆt c-¬ng quyÕt vµ døt kho¸t trong viÖc yªu cÇu c¸c bªn kÕt thóc yªu cÇuvÒ dù ¸n. §iÒu nµy ®-îc thùc hiÖn tèt nhÊt khi gi¶i thÝch cho kh¸ch hµnglµ kh«ng kÕt thóc g©y ra chËm trÔ lÞch tr×nh vµ chËm trÔ lµ tèn kÐm. 4.2.2 C¸c vÊn ®Ò trong pha yªu cÇu 12 Tõ kh¸ch hµng sö dông ë ®©y theo nghÜa réng nhÊt cña nã vµ liªn quan ®Õn tæ chøc mµ dù ¸n yªucÇu nh- kh¸ch hµng bªn ngoµi, phßng tiÕp thÞ hay ng-êi dïng. 64
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm §«i khi x¶y ra c¸c tranh chÊp, bÊt ®ång vµ lÉn lén biÓu thÞ kh«ng khÝcña giai ®o¹n yªu cÇu chÝnh lµ nguån gèi chñ yÕu cña c¸c vÊn ®Ò. Danhs¸ch th× dµi nh-ng nh÷ng vÊn ®Ò th«ng th-êng nhÊt lµ : - Thay ®æi yªu cÇu lu«n : Trong pha nµy, th-êng cã luång thay ®æi cãvÎ v« tËn lµm cho viÖc thu thËp ®Æc ®iÓm yªu cÇu thªm khã kh¨n. - ChÊp thuËn yªu cÇu vµ ký: pha nµy kh«ng thÓ hoµn tÊt nÕu kh«ng cãt- liÖu yªu cÇu ®-îc phª duyÖt chÝnh thøc. - TÝnh kh¶ thi cña yªu cÇu : ®«i khi ®iÒu nµy khã x¸c ®Þnh tr-íc giai®o¹n thùc hiÖn. - Bè trÝ nh©n sù : ViÖc s¾p xÕp thµnh viªn ®éi ngò ph¸t triÓn thÝch hîpcã thÓ lµ mét nhiÖm vô khã. ViÖc bè trÝ c¸c thµnh viªn ®éi ngò ph¶i ®-îchoµn tÊt trong pha yªu cÇu. - Cung cÊp thiÕt bÞ : Nh÷ng vÊn ®Ò ng©n s¸ch vµ s½n sµng sö dông ®-îccã thÓ lµm ®øt ®o¹n kÕ ho¹ch bè trÝ thiÕt bÞ. - Nh÷ng dù ¸n b¾t buéc NÕu nh- nh÷ng viÖc nµy ch-a ®-îc ®©ú ®ñ th× chóng ph¶i ®-îc hoµntÊt tr-íc khi kÕt thóc pha nµy. Nh- chóng ta ®· thÊy, cã ®-îc sù phª duyÖt chÝnh thøc vÒ ®Æc t¶ yªucÇu lµ nhiÖm vô khã kh¨n nhÊt cña giai ®o¹n nµy. Th-êng c¸c yªu cÇutiÕn triÓn dÇn dÇn víi nhiÒu ph-¬ng ¸n dù th¶o cña ®Æc t¶ tËp trung vµo t-liÖu ®-îc phª duyÖt cuèi cïng. Dï sao nÕu nh÷ng thay ®æi chñ yÕu ®-îc®-a ra liªn tôc th× sÏ khã lªn kÕ ho¹ch. Trong nh÷ng t×nh h×nh nh- thÕ,viÖc t¹o nguyªn mÉu nhanh cã thÓ cã Ých nhÊt trong viÖc gióp kh¸ch hµngx¸c ®Þnh yªu cÇu. TÝnh kh¶ thi cña yªu cÇu ph¶i ®-îc x¸c ®Þnh nÕu cã thÓ tr-íc khi hoµntÊt c¸c yªu cÇu. Bao giê còng tèn kÐm khi ph¸t hiÖn nh÷ng yªu cÇu bÊtkh¶ thi trong qu¸ tr×nh nh÷ng pha sau nµy cña dù ¸n. TÝnh kh¶ thi cña c¸c yªu cÇu cã thÓ trë nªn tèt h¬n nhê. - Sö dông nguyªn mÉu ®Ó thö nghiÖm yªu cÇu - Sö dông nhÊt thêi c¸c chuyªn gia vµo thñ tôc ph©n tÝch tÝnh kh¶ thi - Yªu cÇu phª duyÖt c¸c yªu cÇu thay thÕ nÕu yªu cÇu chÝnh kh«ng kh¶thi. - T¹o ra nh÷ng yªu cÇu m¬ hå tuú theo mét sè kÕt qu¶. (thÝ dô bé nhí®ñ, hay kh¶ n¨ng xö lÝ CPU cã s½n). BÊt kú chç nµo cã thÓ ®-îc nh÷ngyªu cÇu m¬ hå hay kh¶ nghi ph¶i ®-îc lo¹i bá. LËp kÕ ho¹ch dù ¸n tiÕntriÓn song song víi ph¸t triÓn c¸c yªu cÇu. Nh÷ng vÊ ®Ò liªn quan víi viÖcbè trÝ tµi nguyªn con ng-êi vµ kü thuËt cã thÓ lµm dù ¸n tr× trÖ. T×m ®-îcnh÷ng thµnh viªn tèt cho ®éi ngò bµo giê còng lµ mét vÊn ®Ò cho ng-êiqu¶n lý dù ¸n. Dï sao, mét khi hä ®· ®-îc bè trÝ vµ uû th¸c, thiÕt bÞ ph¸ttriÓn tho¶ ®¸ng ph¶i s½n sµng.Do ®ã nh÷ng vÊn ®Ò liªn kÕt víi viÖc cungcÊp thiÕt bÞ cµng trë nªn nghiªm träng h¬n khi ®éi ngò ph¸t triÓn lín lªn. Nh÷ng vÊn ®Ò nh©n sù th-êng cã thÓ gi¶i quyÕt b»ng c¸ch: - Sö dông nh©n lùc t¹m thêi - T¨ng dÇn ®éi ngò sau nµy - HuÊn luyÖn nh©n lùc hiÖn cã. 65
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm C¸c vÊn ®Ò thiÕt bÞ còng thÕ, cã thÓ ®-îc gi¶i quyÕt b»ng c¸ch: - Sö dông thiÕt bÞ t¹m thêi ( vay hay thuª). - Sö dông phÇn mÒm m« pháng thay thÕ cho thiÕt bÞ ®¾t tiÒn. - Cã ®-îc ng©n s¸ch ban ®Çu tµi trî thiÕt bÞ ph¸t triÓn c¬ b¶n . Nh÷ng vÊn ®Ò thiÕt bÞ vµ nh©n sù th-êng t¸c ®éng ®Õn dù to¸n vµ lÞchtr×nh trong kÕ ho¹ch ph¸t triÓn dù ¸n. NÕu thiÕt bÞ chËm hay nÕu bè trÝnh©n sù chËm th× dù to¸n sÏ cÇn ®-îc xem l¹i vµ lÞch cÇn ®-îc ®iÒuchØnh. Nh÷ng vÊn ®Ò nµy ®-îc bµn chi tiÕt ë ch-¬ng 9. 4.3 pha thiÕt kÕ. Trong pha thiÕt kÕ, c¸c yªu cÇu ®-îc ph©n tÝch vµ ph-¬ng ph¸p thùchiÖn ®-îc x¸c ®Þnh. Pha yªu cÇu tr-íc ®©y ®Æt c©u hái “c¸i g×?”, pha thiÕtkÕ ®Æt c©u hái “thÕ nµo?” ViÖc tr¶ lêi cho c©u hái nµy ®-îc cã trong t-liÖu ®Æc t¶ thiÕt kÕ phÇn mÒm. Pha thiÕt kÕ th-êng ®-îc chia l¹m hai pha riªng biÖt: thiÕt kÕ møc ®Ønhvµ thiÕt kÕ chi tiÕt. §-êng ph©n chia gi÷a hai pha nµy ®-îc ®Æt cã mét c¸ig× ®ã kh«ng nhÊt thiÕt vµ c¨n cø ë møc ®é ph©n hÖ thèng thµnh c¸c thµnhphÇn (coi ch-¬ng 6) h×nh 6.5 cho mét thÝ dô cña sù ph©n chia thiÕt kÕmét hÖ thèng thµnh thiÕt kÕ møc ®iÓm vµ thiÕt kÕ chi tiÕt. Mét trong nh÷ng lîi thÕ trong viÖc sö dông hai pha thiÕt kÕ so víi thiÕtkÕ mét pha lµ ë chç thiÕt kÕ møc ®Ønh thø nhÊt cung cÊp mét mèc bæsung ë mèc ®ã cã thÓ ®¸nh gi¸ vµ phª duyÖt c¸ch tiÕp cËn thiÕt kÕ . §iÒunµy lµ ®Æc biÖt quan träng ë c¸c dù ¸n võa vµ lín (nghÜa lµ h¬n 18 n¨mc«ng) mµ do ®ã nh÷ng sai lÇm thiÕt kÕ chñ yÕu ph¶i ®-îc x¸c ®Þnh cµngsím cµng tèt. Khi t×m ®-îc sai lÇm chñ yÕu ë cuèi pha thiÕt kÕ møc ®Ønhth× sÏ dÔ dµng söa nã h¬n lµ nÕu t×m thÊy nã sau khi toµn bé thiÕt kÕ ®·hoµn thanhf . H·y xÐt thÝ dô sau : Mét hÖ th«ng phÇn mÒm ®ang ®-îc thiÕt kÕ cho mét m¸y tÝnh ®Æc thïcã cÊu h×nh c¬ b¶n 8 megabai bé nhí vµ 256 mªgabai ®Üa cøng. Bé nhícã thÓ t¨ng thªm mét mªgabai vµ ®Üa cøng cã thÓ t¨ng thªm 256 mªgabai.ThiÕt kÕ ban ®Çu cña hÖ thèng ®-îc ph¸t triÓn ®· kh«ng khíp vµo cÊuh×nh bé nhí c¬ b¶n vµ do ®ã hÖ thèng ®-îc thiÕt kÕ ®Ó sö dông ovlray.ViÖc sö dông overlay lµ mét quyÕt ®Þnh thiÕt kÕ chñ yÕu vµ nã t¸c déng®Õn viÖc ®Þnh giê, tÝnh phøc t¹p sö dông bé nhí vµ ®Üa. NhiÒu quyÕt ®ÞnhthiÕt kÕ tiÕp theo chÞu ¶nh h-ëng cña quyÕt ®Þnh nay vÒ viÖc sö dôngoverlay. Ho¸ ra lµ sö dông overlay lµ mét quyÕt ®Þnh thiÕt kÕ tåi v× södông ®Üa còng cao. §iÒu ®ã cã nghÜa ph¶i cÇn ®Õn bé ®äc ®Üa 256mªgabai thø hai vµ râ rµng tèn kÐm h¬n 2 megabai phô cña bé nhí cÇncã ®Ó kh¾c phôc nhu cÇu vÒ ove rlay. NÕu quyÕt ®Þnh vÒ ove rlay chØ ®-îc ph¸t hiÖn lµ sai vµo cuèi giai ®o¹nthiÕt kÕ th× viÖc viÕt l¹i toµn bé thiÕt kÕ sÏ l¹i lµ cÇn thiÕt. CÊu h×nh m¸ytÝnh cã thÓ còng ph¶i thay ®æi vµ æ ®äc ghi ®Üa phô 256 megabai sÏ ph¶itr¶ l¹i (cho r»ng ng-êi b¸n sÏ chÊp nhËn nã). Dï sao, nÕu quyÕt ®Þnh nµy®-îc ph¸t hiÖn sím ngay trong thiÕt kÕ møc ®Ønh th× khèi l-îng viÕt l¹i 66
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmsÏ lµ tèi thiÓu vµ nh- thÕ sÏ cã c¬ may tèt h¬n lµ thay ®æi cÊu h×nh m¸ytÝnh tr-íc khi giao hµng. Pha thiÕt kÕ t¹o c¬ së cho : - §-êng mèc, hÖ thèng chñ yÕu thø hai cña hÖ thèng - Thùc hiÖn hÖ thèng ( giai ®o¹n sau) - Ch-¬ng tr×nh ph¸t triÓn ®-îc cËp nhËt. Pha thiÕt kÕ t¹o nªn nh÷ng v¨n b¶n sau : - §Æc t¶ thiÕt kÕ (víi nh÷ng dù ¸n lín : ®Æc t¶ thiÕt kÕ møc ®Ønh vµ ®Æct¶ thiÕt kÕ chi tiÕt) - KÕ ho¹ch tÝch hîp - §Æc t¶ tr-êng hîp thö nghiÖm, m« t¶ chi tiÕt mçi thö nghiÖm møcthÊp cho tõng c¸ thÓ. V¨n b¶n ®Æc t¶ thiÕt kÕ t¹o lËp ®-êng mèc chñ yÕu thø hai cña dù ¸n.Tr-êng hîp hai pha thiÕt kÕ th× ®Æc t¶ thiÕt kÕ chi tiÕt ®-îc coi lµ ®-êngmèc chñ yªó cña thiÕt kÕ vµ ®Æc t¶ thiÕt kÕ møc ®Ønh ®-îc coi lµ ®-êngméc thø yÕu (C¸c ®-êng mèc sÏ ®-îc th¶o luËn ë ch-¬ng 9). Vµo cuèi pha nµy, nhiÒu c¸i ch-a biÕt cña dù ¸n l¹i trë nªn ®· biÕt, do®ã t¹o nªn c¶i tiÕn ®¸ng kÓ trong dù to¸n kÕ ho¹ch ph¸t triÓn c¸c th«ng sèph¸t triÓn dù ¸n kh¸c nhau nh- tµi nguyªn vµ lÞch tÝch hîp vµ c¸c tr-ênghîp thö nghiÖm thùc cho pha thö nghiÖm, giê ®©y cã thÓ ®-îc lËp kÕho¹ch ®-îc kÕ ho¹ch ph¸t triÓn dù ¸n ®-îc cËp nhËt do ®Êy cã thÓ coir»ng ë giai ®o¹n nay kÕ ho¹ch ®ã lµ ®¸ng tin cËy h¬n nhiÒu. Theo thÕ, song song víi thiÕt kÕ cña hÖ thèng, c¸c ho¹t ®éng sau ®©ycòng tiÕn triÓn : - NÒn t¶ng, tÝch hîp vµ ph¸t triÓn ®-îc thiÕt lËp bao gåm mäi thiÕt bÞyªu cÇu cho ph¸t triÓn vµ tÝch hîp hÖ thèng . - Dù to¸n ®-îc c¶i tiÕn ®¸ng kÓ. - ph©n tÝch rñi ro cña dù ¸n ®-îc duyÖt xÐt l¹i vµ cËp nhËt. - LÞch ph¸t triÓn cña hÖ thèng ®-îc cËp nhËt. Mäi th«ng tin trªn ®-îc ®-a vµo trong viÖc söa ®æi míi chñ yÕu cña kÕho¹ch ph¸t triÓn dù ¸n. Pha thiÕt kÕ kÕt thóc víi viÖc ký kÕt t- liÖu ®Æc t¶ thiÕt kÕ. §iÒu nµyth«ng th-êng x¶y ra trong viÖc duyÖt xÐt thiÕt kÕ chinh thøc, ®-îc gäi lµduyÖt xÐt thiÕt kÕ cã phª ph¸n (CDR). NÕu mét ®Æc t¶ thiÕt kÕ møc ®Ønhtrung gian ®-îc chuÈn bÞ, th× t- liÖu nµy ®-îc dõng ë viÖc duyÖt xÐt thiÕtkÕ s¬ bé (PDR) ban ®Çu. 4.3.1 BÇu kh«ng khÝ trong pha thiÕt kÕ. Pha thiÕt kÕ th-êng lµ mét phÇn t-¬ng ®èi l¹c quan vµ tin t-ëng cña dù¸n ph¸t triÓn. Giai ®o¹n nµy ®Æc tr-ng ë : - Sù nhiÖt t×nh : dù ¸n ®· cã ®µ, ng©n s¸ch ®· ®-îc duyÖt vµ giê ®©y®ang ®-îc chi tiÒn vµ mét ®éi ngò ph¸t triÓn míi ®· yªn vÞ . - Sù chËm trÔ : nhiÒu thay ®æi trong yªu cÇu vµ thiÕt kÕ ®-îc ®-a vµodo 67
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm - ý kiÕn chËm - tÝnh bÊt kh¶ thi cña yªu cÇu - Th«ng tin míi bæ sung - Sù bèi rèi : §éi ngò ph¸t triÓn nhanh, t«n ti dù ¸n vµ tr¸ch nhiÖm cßn ch-a râ. Pha thiÕt kÕ, ®èi víi ng-êi qu¶n lý dù ¸n, lµ thêi kú, tæ chøc trong thêigian ®ã c¬ cÊu ®éi ngò dù ¸n ®-îc hoµn tÊt vµ viÖc ph©n tr¸ch nhiÖm ®·xong. Nh÷ng nhiÖm vô ®ã ph¶i ®-îc ng-êi qu¶n lý dù ¸n hoµn thanmhftr-íc khi kÕt thóc giai ®o¹n thiÕt kÕ v× sù lÉn lén cã thÓ cã trong hai pha®Çu cña dù ¸n kh«ng thÓ ®-îc chuyÓn sang giai ®o¹n thùc hiÖn. 4.3.2 Nh÷ng vÊn ®Ò trong pha thiÕt kÕ Nh÷ng vÊn ®Ò chÝnh cña giai ®o¹n thiÕt kÕ liªn quan ®Õn : - Nh÷ng tranh c·i vÒ thiÕt kÕ kü thuËt - Khã kh¨n vÒ nh©n sù - Cung cÊp nguån lùc ph¸t triÓn - C¸c quan hÖ kh¸ch hµng Nh÷ng vÊn ®Ò thiÕt kÕ kü thuËt liªn quan c¶ ®Õn nh÷ng g× do c¸c yªucÇu bÊt kh¶ thi còng nh- nh÷ng gid do nh÷ng quyÕt ®Þnh thiÕt kÕ vµ thùchiÖn phøc t¹p. ChÝnh trong pha thiÕt kÕ tÊt c¶ nh÷ng vÊn ®Ò ®ã ph¶i ®-îcgi¶i quyÕt v× viÖc gi¶i quyªtd chóng sÏ trë nªn tèn kÐm h¬n khi dù ¸ntiÕn triÓn. §«i khi, nh÷ng vÊn ®Ò nh©n sù ®-îc chuyÓn tõ giai ®o¹n yªu cÇu tr-íc®©y. ViÖc tuyÓn ng-êi cho mét sè nhiÖm vô lµ khã hay chËm do ®Êy quanträng cho ng-êi qu¶n lý dù ¸n lµ ph¶i t×m c¸ch bè trÝ nh©n viªn vµo mäivÞ trÝ dù ¸n c¸ng sím cµng tèt thËm chÝ tr-íc nh÷ng ng-êi hiÖn nay ®-îcyªu cÇu. Trªn thùc tÕ, ®©y lµ mét thãi quen tèt trong viÖc b¾t ®©u bè trÝnh©n viªn vµo nh÷ng vÞ trÝ tr-íc ngµy mµ nh©n viªn ®ã thùc sù tham giadù ¸n . NhiÒu vÊn ®Ò liªn quan ®ªn viÖc cung c©ã nguån ùc ph¸t triÓn®-îc tiÕn hµnh tõ giai ®o¹n tr-íc song ë pha nµy cña dù ¸n nh÷ng vÊn ®Ònµy thwng ®-îc phèi hîp hoÆc víi nh÷ng ng-êi b¸n hµng bªn ngoµi vµnh÷ng ng-êi cung cÊp hoÆc thiÕt bÞ c«ng ty hiÖn cã mµ nã vÉn cßn rµngbuéc víi c¸c dù ¸n kh¸c. Nh- ®· nªu tr-íc ®©y, nhiÒu nh÷ng vÊn ®Ò ®ãth-êng cã thÓ ®-îc gi¶i quyÕt b»ng cho vay hay thuª thiÕt bÞ. Dï sao t¸c®éng kh«ng lîi cña nh÷ng gi¶i ph¸p t¹m thêi nh- thÕ l¹i t¨ng lªn khi dù¸n chuyÓn sang nh÷ng giai ®o¹n ph¸t triÓn tiªn tiÕn h¬n. Trªn thùc tÕ,nh÷ng gi¶i ph¸p ®ã, nÕu kh«ng ®-îc xö lý thËn träng, cã thÓ dÉn ®Õnnh÷ng vÊn ®Ò míi : - Thuª cã thÓ tèn kÐm vµ cã thÓ hao phÝ nh÷ng sè tiÒn ®¸ng kÓ ë ng©ns¸ch ph¸t triÓn. - Vay nî (hay nî vay nh- th-êng ®-îc gäi) cã thÓ bÞ thu l¹i, lµm chothµnh viªn cña ®éi ngò ph¸t triÓn kh«ng cã ph-¬ng tiÖn ph¸t triÓn cÇnthiÕt. 68
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm - Nh÷ng gi¶i ph¸p thay thÕ t¹m thêi cã thÓ dÉn ®Õn chÊt l-îng sót gi¶mvµ thêi gian ph¸t triÓn kÐo dµi. Rót côc ®iÒu nµy l¹i dÉn ®Õn t×nh tr¹nglÞch tr×nh bÞ tr-ît Mét sè vÊn ®Ò liªn quan kh¸ch hµng, ng-êi s¶n xuÊt vÉn cßn cã thÓx¶y ra trong pha thiÕt kÕ. Víi nh÷ng yªu cÇu giê ®©y ®-îc chÊp thuËn.PhÇn lín c¨ng th¼ng ®· gi¶m ®i nh-ng khi pha thiÕt kÕ kÕt thóc víi viÖctæng duyÖt chÝnh thøc, kh¸ch hµng chia xÎ tr¸ch nhiÖm vÒ thiÕt kÕ®ã.§iÒu nµy t¨ng thªm dÝnh lÝu cña kh¸ch hµng trong pha thiÕt kÕ vµ cãthÓ dÉn ®Õn nh÷ng bÊt ®ång vÒ hÖ thèng ph¶i ®-îc thùc hiÖn thÕ nµo. Nh÷ng lo¹i vÊn ®Ò ®ã ®-îc gi¶i quyÕt tèt nhÊt b»ng c¸ch chØ ®Þnh métthµnh viªn ®éi ngò (cã thÓ lµ ng-êi qu¶n lý dù ¸n) hµnh ®éng nh- mèiliªn l¹c víi kh¸ch hµng. §iÒu nµy gi¶m nh÷ng ®iÓm tiÕp xóc gi÷a ®éi ngòvµ kh¸ch hµng trong khi vÉn ®¶m b¶o r»ng kh¸ch hµng cã mét ®Þa chØduy nhÊt cho mäi yªu cÇu vµ nhËn xÐt. 4.4 Pha thùc hiÖn. Trong pha thùc hiÖn, c¸c m« ®un phÇn mÒm ®-îc m· ho¸ vµ c¸c thönghiÖm ®¬n vÞ ban ®Çu ®-îc tiÕn hµnh. Thö nghiÖm ®¬n vÞ ®-îc ng-êilËp tr×nh tiÕn hµnh trªn mçi m« ®un c¸ thÓ ngay sau khi m« ®un ®ã ®-îcm· ho¸. Sau ®ã c¸c m« ®un ®-îc bé phËn kiÓm tra chÊt l-îng phÇn mÒmphª chuÈn vµ ®-îc ®Ö tr×nh bé phËn kiÓm tra cÊu h×nh (coi ch-¬ng 7 vÒth¶o luËn c¸c chøc n¨ng kiÓm tra ®ã). Sau ®ã bé phËn kiÓm tra cÊu h×nhchuyÓn c¸c m« ®un ®Ó hîp nhÊt. §Æc t¶ thiÕt kÕ chi tiÕt vµ cÊu tróc tèt dÉn ®Õn viÖc lËp m· t-¬ng ®èitr¬n chu vµ th¼ng b¨ng13. Theo thÕ viÖc lËp m· (hay lËp tr×nh) tho¹t k×thuû ®-îc nhËn thøc lµ ®ång nghÜa víi ph¸t triÓn phÇn mÒm , nay ®· trëthµnh mét pha riªng rÏ trong chu tr×nh ph¸t triÓn phÇn mÒm . Trªn thùc tÕpha thùc hiÖn l¹i còng kh«ng lµ pha dµi nhÊt. Mét kinh nghiªm th«ngth-êng ®Ò dù tÝnh c¸c pha cña chu tr×nh ph¸t triÓn phÇn mÒm sö dôngc¸ch ph©n chia theo tØ lÖ 40-20-40 c«ng søc vµ thêi gian (coi b¶ng 4.1).§iÒu nµy cã nghÜa kho¶ng 40% thêi gian ®-îc giµnh cho ®Æc t¶ (yªu cÇuvµ thiÕt kÕ ) 20% cho thùc hiÖn (lËp tr×nh vµ thö nghiÖm ®¬n vÞ) vµ 40&cho tÝch hîp vµ thö nghiÖm xu h-íng chung lµ t×m c¸ch gi¶m 20% giµnhcho thùc hiÖn trong khi t¨ng 40% gianh cho ®Æc t¶ ? . Mét khÝa canh cñalËp luËn ®»ng sau tiÕp cËn ®ã lµ c¸c giai ®o¹n ph¸t triÓn sím h¬n Ýt tènkÐm h¬n c¸c giai ®o¹n sau. C¸c pha ®Æc t¶ th-êng cã nh©n lùc thÊp vµ ÝtthiÕt bÞ ph¸t triÓn h¬n pha thùc hiÖn. Còng vËy nh- th-êng ®· chøngminh khi c«ng søc ®-îc giµnh nhiÒu h¬n cho yªu cÇu vµ thiÕt kÕ, pha tÝchhîp dÔ dµng h¬n vµ hiÖu qu¶ h¬n. Pha thùc hiÖn lµ cÇu nèi c¸c pha thiÕt kÕ vµ tÝch hîp hÖ thèng vµth-êng gèi ®Çu râ rÖt víi mçi mét trong hai pha ®ã (coi h×nh 4.5). t×nhtr¹ng gèi ®Çu sÏ th-êng x¶y ra khi nhiÒu bé phËn cña thiÕt kÕ hÖ thèng 13 §iÒu nµy ®-îc thuyÕt minh qua nhiÒu cè g¾ng ®Ó ph¸t triÓn c¸c m¸y sinh m· tù ®éng t¹o lËp m·tõ ®Æc t¶ thiÕt kÕ, coi Balyre 1985 69
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm®-îc thùc hiÖn t-¬ng ®èi nhanh ®Ó l¹i mét sè vÊn ®Ò thiÕt kÕ bá ngá métthêi gian kha kh¸. Trong nh÷ng tr-êng hîp ®ã gèi ®Çu cã thÓ rót ng¾n®¸ng kÓ lÞch ph¸t triÓn. T×nh tr¹ng gèi ®Çu cña c¸c pha thiÕt kÕ vµ thùc hiÖn ®ßi hái ph¶i rÊtthËn trong trong viÖc ®¶m b¶o chØ nh÷ng m« ®un thiÕt kÕ hoµn chØnh®-îc phª chuÈn ®Ó thùc hiÖn sím. Cã rñi ro lµ mäi thay ®æi chËm sau nµyvÒ thiÕt kÕ cña nh÷ng m« ®un ®ã cã thÓ ®ßi hái ph¶i lËp m· l¹i. Theo thÕl·ng phÝ tµi nguyªn . Còng cã rñi ro lµ thiÕt kÕ thay ®æi vµ m· kh«ng thay®æi. Dï sao nh÷ng rñi ro ®ã th-êng vÉn n¾m b¾t ®-îc tèt. Víi qui ho¹chvµ khèng chÕ kiÓm tra cÊu h×nh tèt nh÷ng vÊn ®Ò ®ã cã thÓ ®-îc kh¾cphôc Pha thiÕt kÕ Pha thùc thi Pha tÝch hîp T H×nh 4.5 Sù gèi ®Çu cña c¸c pha MÆt kh¸c cña pha thùc hiÖn, t×nh tr¹ng gèi ®Çu cña lËp m· vµ Ých hîpth-êng Ýt rñi ro vµ nÕu ®-îc qui ho¹ch ®óng ®¾n cã thÓ lµ mét sù tiÕtkiÖm thêi gian tuyÖt h¶o. Tr×nh tù thùc hiÖn cña c¸c m« ®un ph¶i ®-îcqui ho¹ch tèt ®¶m b¶o chóng ®-îc ®-a ra theo tr×nh tù yªu cÇu ®Ó tÝchhîp . §iÒu nµy còng cã nghÜa nh÷ng sai lÇm trong thùc hiÖn cã thÓ ®ÞnhvÞ trong qu¸ tr×nh tÝch hîp vµ ®-îc håi tiÕp l¹i pha thùc hiÖn . Pha thùc hiÖn bao gåm nh÷ng ho¹t ®éng chÝnh sau ®©y : - Ph¸t triÓn m· phÇn mÒm - ChuÈn bÞ cho sù tÝch hîp vµ thö nghiÖm hÖ thèng (giai ®o¹n sao) - ph¸t triÓn kÕ ho¹ch b¶o tr× Ngoµi m· hiÖn t¹i ®-îc viÕt (v¸ mong ®-îc b×nh tèt) mét sè t- liÖukh¸c ®-îc ph¸t triÓn trong pha nµy bao gåm : - Sæ ghi cña ng-êi lËp tr×nh dÉn ghi l¹i c¸c quyÕt ®Þnh lËp m· nh÷ngthö nghiÖm ®¬n vÞ vµ gi¶i ph¸p cho nh÷ng vÊn ®Ò thùc hiÖn . - KÕ ho¹ch b¶o tr× vµ thu thËp t- liÖu, kÓ c¶ t- liÖu cèt yÕu cÇn thiÕtcho viÖc b¶o trÞ hÖ thèng. 70
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm - C¸c b¶n ban ®Çu vÒ t- liÖu cho ng-êi dïng, kÓ c¶ sæ tay tham kh¶ovµ h-íng dÉn cho ng-êi ®iÒu hµnh.14 Trong pha thùc hiÖn, dù ¸n b-íc vµo thêi kú ho¹t ®éng khÈn tr-¬ng.NhiÒu ho¹t ®éng kh¸c diÔn ra bao gåm : - Pha thiÕt kÕ ®-îc hoµn tÊt sím trong qu¸ tr×nh pha thùc hiÖn . NÒn tÝch hîp ®-îc ®Þnh vÞ vµ viÖc tÝch hîp b¾t ®Çu. NÒn cña thö nghiÖm (m«i tr-êng vµ thiÕt bÞ thö nghiÖm) ®-îc ®Þnh vÞ®Ó chuÈn bÞ cho viÖc thö nghiÖm hÖ thèng - C¸c t×nh huèng cñi ro cã thÓ ®-äc trë thµnh hiÖn thùc vµ khi ®ã c¸ckÕ ho¹ch dù phßng bÊt tr¾c ®-îc ®-a vµo ho¹t ®éng. - KÕ ho¹ch dù ¸n ®-îc duyÖt l¹i vµ cËp nhËt. 4.4.1 Bµu kh«ng khÝ trong pha thùc hiÖn Nh- chóng ta ®· thÊy, viÖc tæ chøc nh©n sù ®¹t ®Õn ®Ønh cao trong c¸cpha thùc hiÖn vµ hîp nhÊt. Trong lóc thùc hiÖn bÇu kh«ng khi chÞu ¶nhh-ëng bëi nhiÒu ho¹t ®éng kh¸c tiÕn hµnh song song. Bµu kh«ng khÝ nµy®Æc tr-ng ë . - ¸p lùc ®-îc tiÕp tôc vµ ®-a ra c¸i g× ®ã. ®iÒu nµy th-êng lµ kÕt qu¶cña viÑc gia t¨ng ®¸ng kÓ vÒ møc ®é t¨ng chi phÝ nh-ng vÉn cßn Ýt chØ ra®-îc chi phÝ ph¸t triÓn. - Tranh chÊp víi c¸c tæ chøc b¶o hiÓm chÊt l-îng phÇn mÒm (SQA) vµkiÓm tra cÊu h×nh. Nh÷ng tranh chÊp nµy lµ do sù dÝnh lÝu gia t¨ng cñac¸c tæ chøc gi¸m s¸t ®ã vµ vai trß cña hä trong viÖc thóc Ðp c¸c tiªuchuÈn vµ c¸c thñ thôc ph¸t triÓn cã tr×nh tù - Hoath ®éng cña ®éi ngò ph¸t triÓn gia t¨ng chØ cßn th× giã cßn l¹itrong ngµy giao s¶n phÈm ®· tíi gµn vµ trë nªn thôc tiÔn h¬n. Nãi chung, pha thùc hiÖn lµ thêi kú chuyÓn tiÕp tõ ®Æc t¶ sang x©ydùng. BÇu kh«ng khÝ tuú thuéc rÊt nhiÒu ë thµnh c«ng cña c¸c pha ®Æc t¶tr-íc ®©y vµ thµnh c«ng tr«ng ®îi ë c¸c pha tÝch hîp vµ thö nghiÖm.Nh÷ng nh©n tè ®ãng gãp bao gåm : - Yªu cÇu cã thÓ cßn ch-a ®-îc x¸c ®Þnh ®Çy ®ñ. - Tµi nguyªn kh«ng ®ñ ®-îc bè trÝ - Thêi gian ph¸t triÓn kh«ng ®ñ. - Mét sè vÊn ®Ò kü thuËt cã thÓ cßn ch-a ®-îc gi¶i quyÕt - Hç trî qu¶n lý cã thÓ thiÕu - Quan hÖ kh¸ch hµng cã thÓ c¨ng . 4.4.2 Nh÷ng vÊn ®Ò trong pha thùc hiÖn NÕu pha thiÕt kÕ ®-îc thùc hiÖn tèt, hÇu hÕt nh÷ng vÊn ®Ò kü thuËtph¶i ®-îc gi¶i quyÕt vµo cuèi dît thiÕt kÕ. NÕu kh«ng ®-îc nh- thÕ cãthÓ dÉn ®Õn lÉn lén do sù cÇn thiÕt ph¶i lËp tr×nh vµ gi¶i quyÕt ®ång thêi 14 NhiÒu tiªu chuÈn m« t¶ néi dung cña t- liÖu cã ®-îc trong dù ¸n phÇn mÒm. USMilstd- 2167a(1988a) ®Æc biÖt dÏ hiÓu vµ chi tiÕt. Coi ch-¬ng 8 vÒ th¶o luËn chung c¸c tiªu chuÈn ph¸t triÓn phÇnmÒm 71
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmnh÷ng vÊn ®Ò kü thuËt. nh÷ng t×nh huèng nh- thÕ th-êng r¬i vµo ph-¬ngph¸p m· vµ ®Þnh vÞ (coi h×nh 4.1) C¸c vÊn ®Ò kh¸c cña giai ®o¹n thùc hiÖn bao gåm : - C¸c thay ®æi phót chãt : §©y lµ mét vÊn ®Ò chØ cã thÓ ®-îc gi¶i quyÕtb»ng c¸ch ®¶m b¶o thñ tôc khèng chÕ c¸c thay ®æi mét c¸ch nghiªm ngÆtvµ cã tr×nh tù - Giao tiÕp vµ phèi hîp gi÷a c¸c thµnh viªn ®éi ngò, vÊn ®Ò nµy ®ÆcbiÖt nghiªm träng trong c¸c dù ¸n lín - KiÓm tra vµ ®iÒu khiÓn c¸c chñ thÇu phô vµ ng-êi phô vµ ng-êi b¸nhµng . Luèng thay ®æi lµ tai häa cña c«ng tr×nh nãi chung vµ cña ph¸t triÓnphÇn mÒm nãi riªng. Râ rµng thay ®æi ph¶i ®-îc phÐp trong mét chõngmøc nh-ng luång thay ®æi kh«ng kiÓm so¸t ®-îc cã thÓ lµm cho dù ¸nsôp ®æ. (quÞ). C÷ng cã nguy c¬ lµ ë c¸c ®éi ngò lín, mét sè thµnh viªn cã thÓ kh«ngnhËn thøc ®-îc mét thay ®æi ®Æc biÖt. TruyÒn th«ng chÝnh thøc khi ®ã ®-îc x¸ ®Þnh gi÷a c¸c ®éi nhá. Trong mét sè tr-êng hîp c¸c hÖ con cã thÓ ®-îc uû th¸c cho nh÷ngchñ thÇu phô. Dï sao viÖc khèng chÕ nh÷ng chñ thÇu phô vµ nh÷ng ng-êib¸n cã thÓ trë thµnh mét c«ng viÖc trän thêi gian. Nh÷ng b¸o c¸o miÖngvµ viÕt Ýt khi lµ ®ñ, nh÷ng cuéc th¨m viÕng th-êng xuyªn t¹i chç ph¸t trÓnth-êng lµ cÇn thiÕt ®Ó ®¶m b¶o tÝnh s½n sµng cña th«ng tin chÝnh x¸c.Trong nh÷ng tr-êng hîp ®ã, ng-êi s¶n xuÊt trë thµnh kh¸ch hµng tronghÖ víi ng-êi b¸n hay chñ tÇu phô. 4.5 Pha tÝch hîp vµ thö nghiÖm. Trong c¸c pha tÝch hîp vµ thö nghiÖm, c¸c m« ®un phÇn nÒn ®-îc phèihîp thµnh mét hÖ duy nhÊt vµ tÝnh chøc n¨ng cña hÖ ®-îc thö nghiÖm vÒmÆt ®¸p øng víi yªu cÇu. TÝch hîp b¾t ®Çu b»ng d¹ng ban ®Çu cña hÖthèng mµ hÖ thèng nµy t¨ng dÇn vÒ chøc n¨ng cho ®Õn khi mét thÖ thèng®Çy ®ñ ®-îc l¾p gép l¹i . Sau ®ã mçi giai ®o¹n thö nghiÖm ®¸nh gi¸o sùhoµn thiÖn cña hÖ thèng nh»m minh ®Þnh c¸c vÊn ®Ò ph¶i chØnh lý tr-íckhi hÖ thèng cã thÓ ®-îc ®-a ra. Giai ®o¹n tÝch hîp vµ thö nghiÖm t¹o cã së cho : - ViÖc x©y dùng hÖ th«ng phÇn mÒm tõ c¸c thµnh phÇn phÇn mÒmkh¸c nhau. - TÝch hîp thiÕt bÞ phÇn mÒm vµ phÇn cøng - X¸c ®Þnh xem hÖ thèng cã ®-îc x©y dùng theo nh÷ng ®Æc t¶ yªu cÇuhay kh«ng -T¹o ra chÊt l-îng cña hÖ thèng. Pha nµy th-êng ®-îc ph©n lµm hai pha riªng biÖt vµ kh¸ song song :Pha tÝch hîp vµ pha thö nghiªm. trong nh÷ng dù ¸n lín, sù ph©n chia nµyth-êng lµ cÇn thiÕt ®Æc biÖt khi viÖc thö nghiÖm ®-îc mét nhãm riªngbiÖt ®éc lËp tiÕn hµnh (®éi ngò thö nghÖm ®éc lËp) lµm viÖc s¸t c¸nh víi 72
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmnh÷ng ng-êi s¶n xuÊt. trong nh÷ng dù ¸n nhá, ®iÒu hîp lý ®¾ng sau sùphèi hîp cña hai ho¹t ®éng vµo mét pha lµ sù tÝch hîp kh«ng thÓ thµnhc«ng nÕu kh«ng cã thö nghiÖm réng r·i ®-îc tiÕn hµnh song song. do ®ÊynÕu hai ho¹t ®éng ®ã ®-îc cïng mét ®éi ngò thùc hiÖn, th-êng tèt nhÊt lµphèi hîp chung trong mét pha duy nhÊt (coi ch-¬ng 7 cã th¶o luËn chitiÕt h¬n vÒ ®éi ngò thö nghiÖm phÇn mÒm). Cã nhiÒu kü thuËt vµ ph-¬ng ph¸p tÝch hîp - Tõ trªn xuèng - Tõ d-íi lªn vµ mét c¸ch tiÕp cËn lý thó ®-îc gäi lµ - Tõ trong ra TiÕp cËn trfªn xuèng ®ßi hái cèt lâi cña hÖ thèng (th-êng lµ c¸c m«®un ®uÒu hµnh trung t©m) ph¶i ®-îc thùc hiÖn tr-íc. Råi chóng ®-îcphèi hîp mét hÖ thèng cùc nhá sö dông nh÷ng thñ tôcvá rçng thay choc¸c m« ®un ch-a ®-îc thùc hiÖn. Nh÷ng vá rçng ®ã cña m· tr¶ l¹i nh÷nggi¸ trÞ cè ®Þnh vµ ch¼ng cã tÝnh l«gic g× c¶, th-êng ®-îc gäi lµ cuèng. Sau®ã c¸c cuèng ®-îc thay dÇn b»ng c¸c m« ®un thùc, theo mét c¸ch x©ydùng t¨ng tiÕn cã kÕ ho¹ch tèt cña hÖ thèng sao mçi lÇn thÖ th«ng ®-a ramíi, l¹i t¨ng thªm nhiÒu chøc n¨ng h¬n. TiÕp cËn d-íi lªn b¾t ®Çu tõ c¸c m« ®un c¸ thÓ ë cÊp thÊp nhÊt (thÝ dô :- bé ®iÒu khiÓn ®Çu vµo ®Çu ra, bé ®Þnh khu«n,d¹y thao t¸c,d÷ liÖu, bé®èi tho¹i ng-êi dïng,m¸y v.v..) vµ dÇn dÇn gÐp chóng thµnh nh÷ng nhãmmçi lóc mçi lín h¬n cho ®Õn khi toµn bé hÖ thèng ®-îc ghÐp l¹i. - C¸ch tiÕp cËn d-íi lªn Ýt khi ®-îc khuyªn dïng lµm chiÕn tÝch hîp dÔhiÓu, trong hÇu hÕt tr-êng hîp c¸ch tiÕp cËn trªn xuèng ®Ô h¬n vµ tùnhiªn h¬n. Dï sao trªn thùc tÕ, hÇu hÕt c¸c chiÕn l-îc tÝch hîp hÖ thèngthµnh c«ng lµ mét phèi hîp cña c¸ch tiÕp cËn trªn xuèng vµ l¸c ®¸c ®«ichç theo c¸ch tiÕp cËn tõ d-íi lªn. TÝch hîp tõ trong ra (indide out integration) lµ th«ng th-êng trong sùph¸t triÓn cña c¸c hÖ c¬ së d÷ liÖu lín khi c¸c cÊu tróc file néi bé ®-îcx©y dùng tr-íc sau ®ã lµ logic xö lý d÷ liÖu vµ cuèi cïng giao diÖn víicon ng-êi. tiÕp cËn nµy lµ tèt nhÊt khi hÖ thèng vÒ mÆt logic lµ c¸c tÊngchøc n¨ng kÕ tiÕp nh-ng ®iÓm yÕu chÝnh cña nã lµ giao diÖn víi conng-êi l¹i th-êng lµ ®-îc tÝch hîp cuèi cïng. §iÒu nµy cã thÓ ®ßi hái viÕtm· thö nghiÖm t¹m thêi ®Ó ®Çu ra cã thÓ ®-îc duyÖt xÐt l¹i. Do ®Êy thönghiÖm th-êng chËm h¬n vµ khã h¬n so víi tiÕp cËn tõ trong ra.ViÖc thönghiÖm b¾t ®Çu b»ng viÖc tÝch hîp vµ tiÕp tôc tíi khi cuèi cïng hÖ thèng®-îc bµn gi¸o cho kh¸ch hµng. C¸c lo¹i thö nghiÖm bao gåm : - Thö nghiÖm tÝch hîp : Thùc hiªn b»ng c¸c m¸y tÝch hîp cña hÖthèng. - Thö nghiÖm ®éc lËp : Thùc hiÖn b¬i nhãm thö nghiÖm bªn ngoµi ®Ó®¶m b¶o thö nghiÖm kh¸ch quan kh«ng thiªn lÖch. - Thö nghiÖm l¾p ®Æt . §iÒ u nµy bao gåm thö nghiÖm hoµn thiÖnchung. ®ßi hái khi mµ mét phiªn b¶n cña hÖ thèng ®Çu tiªn ®-îc l¾p ®Æt 73
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmtrong mét m«i tr-êng ®iÒu hµnh. NhiÒu hÖ thèng bao gåm mét bé thönghiÖm l¾p ®Æt ®Ó ®¶m b¶o hÖ thèng ®-îc l¾p ®Æt thµnh c«ng . - Thö nghiÖm alpha vµ bªta. c¸c thö nghiÖm nµytiÕn hµnh trong hÖ thèng trong mét m«i tr-êng thùc(kh«ng ph¶i thö nghiÖm trong phßng thÝ nghiÖm test). Thö nghiÖm alphathö nghiÖm hÖ thèng kh«ng cã d÷ liÖ sèng. Thö nghiÖm beta thö nghiÖmhÖ thèng cã sö dông d÷ liÖu sãng cã gi¸m s¸t th-êng xuyªn ®Ó chØnh lýmäi vÊn ®Ò cã thÓ ph¸t sinh. - Thö nghiÖm nghiÖm thu. §©y lµ cét mèc cuèi cïng cña dù ¸n vµ sùhoµn tÊt th¾ng lîi cña nã cã nghÜa l¸ sù nghiªm thu cña kh¸ch hµng vÒs¶n phÈm ®-îc ph¸t triÓn. Vµo lóc kÕt thóc pha tÝch hîpvµ thö nghiÖm mäi t- liÖu ph¶ ®©ú ®ñ vµs½n sµng ®Ó giao bao gåm : - T- liÖu b¶o tr× - T- liÖu cña ng-êi dïng cuèi cïng - Mäi t- l;iÖu ph¸t triÓn cËp nhËt - T- liÖu thö nghiÖm vµ b¸o c¸o thö nghiÖm Song song víi tÝch hîp vµ thö nghiÖm, c¸c ho¹t ®éng qu¶n lý vµ kh«ngph¸t triÓn sau ®©y diÔn ra : - LËp ng©n s¸ch cuèi cïng cña dù ¸n, phÝ tæn cho c¸c thay ®æi (ph¸tminh) ®-îc x¸c ®Þnh ho¹t déng dù phßng rñi ro ®-îc ®¸nh gi¸ vµ ng©ns¸ch ®-îc cËp nhËt . - ViÖc huÊn luyÖn ®-îc tiÕn hµnh cho ng-êi dïng, ng-êi vËn hµnh,kh¸ch hµng, ng-êi l¾p ®Æt, kü s- b¶o tr× vµ sü s- tiÕp thÞ. - §Þa ®iÓm l¾p ®Æt ®-îc chuÈn bÞ vµ h¹ tÇng cã së cho phÇn cøng cµthiÕt bÞ ®Æc biÖt ®-îc lËp kÕ ho¹ch vµ l¾p ®Æt. - Qui m« ®éi ngò ph¸t triÓn ®-îc gi¶m ®i. 4.5.1 BÇu kh«ng khÝ trong pha tÝch hîp vµ thö nghiÖm Cho ®Õn ®iÓm nµy trong vßng dêi cña dù ¸n v¨n b¶n ®· ®-îc so¹nth¶o, m· ®-îc ph¸t triÓn vµ thiÕt bÞ ph¸t triÓn ®-îc l¾p ®Æt kh«ng kÓ c¸cnguyªn mÉu th× chela cã chøc n¨ng nµo lµ ®· ®-îc ph¸t triÓn xong phatÝch hîp vµ thö nghiÖm b¾t ®Çu lóc chi phÝ nh©n sù vµ ng©n s¸ch ®¹t ®Ønhcao. Do ®Êy hîp nhÊt vµ thö nghiÖm th-êng ®-îc biÓu thÞ b»ng : - ¸p lùc cã ®-îc c¸i g× lµm viÖc . §iÒu nµy ®· b¾t ®Çu trong pha thùchiÖn tr-íc ®©y vµ giê ®ang gia t¨ng. Qu¶n lý ®· Ýt nh×n thÊy mét chótthùc chÊt ®Ó biÖn minh cho ®Çu t- cña hä. Mäi chËm trÔ lÞch tr×nh ë ®iÓmnµy cã thÓ nghiªm träng quan träng ®èi víi ng-êi qu¶n lý dù ¸n,lµ ph¶it¹o ®-îc phiªn b¶n ban ®Çu cña hÖ thèng cµng sím cµng tèt. - ¸p lùc hoµn thµnh dù ¸n. ¸p lùc nµy xuÊt hiÖn vµo lóc cuèi dù ¸n vµtrë thµnh m·nh liÖt h¬n nÕu lÞch tr×nh b¾t ®Çu tr-ît. - Qu¸ thêi h¹n. Thêi gian cña lÞch th-êng hay nguy cÊp h¬n lµ thêi giêph¸t triÓn (thó dô c¸c th¸ng c«ng). Gi¶i ph¸p ®Çu tiªn cho viÖc tr-ît lÞchtr×nh th-êng lµ lµm thªm giê. 74
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm - Tranh chÊp víi kh¸ch hµng. Cuèi cïng kh¸ch hµng cã thÓ nh×n thÊyphiªn b¶n ban ®Çu cña c¸i mµ s¶n phÈm sÏ cã d¸ng vÎ thÕ nµo. VÒ ®iÒunµy, cã nh÷ng lý gi¶i yªu cÇu kh¸c nhau n¶y sinh ra vµ th-êng cÇn ®-îcgi¶i quyÕt ë cÊp qu¶n lý cao h¬n. - ThÊt väng. Nh÷ng gi¶i ph¸p cho c¸c vÊn ®Ò tÝch hîp vµ c¸c lçi thùchiªn th-êng khs n¾m b¾t vµ cã thÓ ®ßi hái trë l¹i pha thiÕt kÕ. Pha tÝch hîp vµ thiÕt kÕ vÉn lµ khã lËp kÕ ho¹ch nhÊt. §ã còng l¹i lµquan träng nhÊt trong lËp kÕ ho¹ch v× hiÖn ®· cã qñ tr¸nh ®-îc tèt nhÊtkhi ®¶m b¶o. - ThiÕt kÕ tèt - KÕ ho¹ch lËp m· m«®un hiÖu qu¶ - §éi ngò ph¸t triÓn cã tæ chøc tèt - Mét kÕ ho¹ch tÝch hîp tèt - Nªn cho tÝch hîp vµ thö nghiÖm lµ tÝch hîp 4.5.2 Nh÷ng vÊn ®Ò trong pha tÝch hîp vµ thö nghiÖm ChÝnh lµ trong pha tÝch hîp vµ thö nghiÖm hÒu hÕt nh÷ng vÊn ®Ò ph¸ttriÓn xuÊt hiÖn. Nh÷ng sù cè m« t¶ tr-íc ®©y trong dù ¸n nh- lµ c¸c rñi roth× b©y giê ®· thµnh hiÖn thùc vµ nh÷ng vÊn ®Ò bÊt ngê kh¸c n¶y sinhkh«ng thÓ tr¸nh ®-îc . Nh÷ng vÊn ®Ò ®ã gåm : - Ph¸ s¶n vµo phót chãt : sai lÇm thiÕt kÕ vµ nh÷ng vÊn ®Ò thùc hiÖnn¶y sinh. §ã lµ nh÷ng lo¹i vÊn ®Ò khã kh¸m ph¸ nÕu kh«ng cã phiªn b¶nvËn hµnh cña hÖ thèng. Dp ®Êy chóng kh«ng ®-îc ph¸t hiÖn sím trong dù¸n. - Nh÷ng vÊn ®Ò vÒ bªn thø ba kÓ c¶ giao chËm vÒ phÝa ng-êi b¸n vµchñ thÇu phô vµ khuyÕt tËt trong hÖ thèng phô vµ thµnh phÇn cña hä - Thay ®æi phót chãt. VÊn ®Ò nµy tån t¹i ë mäi pha nh-ng cµng trë nªnnghiªm träng h¬n khi dù ¸n c¸ng tiÕn triÓn. Giê ®©y thay ®æi trë nªn tènkÐm h¬n. - V-ît qu¸ ng©n s¸ch (thËm chÝ, béi chi) vÊn ®Ò nµy lµ do nh÷ng thay®æi vµ sai lÇm thiÕt kÕ còng nhu sai lÇm trong qui ho¹ch dù ¸n. - Nh÷ng vÊn ®Ò ®éng viªn nh©n sù. §iÒu nµy th-êng x¶y ra vµo cuèi dù¸n trong c¸c giai ®o¹n thö nghiÖm cuèi cïng. - Nh÷ng vÊn ®Ò nghiÖm thu dù ¸n. VÊn ®Ò nµy ®Æc biÖt phæ biÕn lënh÷ng dù ¸n gi¸ cè ®Þnh (coi ch-¬ng 3) khi c¸c tranh chÊp n¶y sinh liªnquan ®Õn viÖc hoµn thµnh dù ¸n NhiÒu nh÷ng vÊn ®Ò ®ã cã thÓ tr¸nh ®-îc hay Ýt ra tÝnh nghªm trängcña chóng cã thÓ gi¶m ®i khi chuÈn bÞ ®ãn chóng sím trong dù ¸n chÝnhv× qu¶n lý rñi ro bao gåm c¶ chuÈn bÞ kÕ ho¹ch dù phßng trong tr-ênghîp sù cè rñi ro diÔn ra th× tÝnh nghiªm träng cña bÊt cø vÊn ®Ò nµoth-êng cã thÓ ®-îc gi¶m ®i khi cã kÕ ho¹ch cho nã. Nh- ®· th¶o luËn tr-íc ®©y, thay ®æi lµ kh«ng tr¸nh khái vµ ®-îc xö lÝtèt nhÊt nhê c¬ chÕ khèng chÕ c¸c thay ®æi cã trËt tù. 75
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm §iÒu nµy cã nghÜa kh«ng cã thay ®æi nµo kh«ng ngo¹i lÖ cã thÓ ®-îcchÊp nhËn trõ phi ®-îc ®Ö tr×nh th«ng qua c¸c kªnh khèng chÕ thay ®æi. Qui ho¹ch cho nh÷ng thÊt b¹i ë phót chãt vµ sai lÇm thiÕt kÕ l¹i cµngkhã kh¨n h¬n. Gi¶i ph¸p fth«ng th-êng cho nh÷ng lo¹i vÊn ®Ò nµy lµchÊp nhËn r»ng thÊt b¹i vµ sai lÇm lµ kh«ng tr¸nh ®-îc . §iÒu nµy cãnghÜa chóng ph¶i ®-îc tÝnh ®Õn trong lÞch tr×nh dù ¸n ngay dï chóngkh«ng thÓ ®-îc minh ®Þnh tr-íc. C¸ch cæ truyÒn trong viÖc lËp lÞch c¸cvÊn ®Ò ch-a biÕt lµ thªm mét phÇn tr¨m cè ®Þnh vµo lÞch tr×nh ph¸t triÓn.Kinh nghiÖm lµ céng thªm 30% cho nh÷ng chËm trÓ kh«ng l-êng ®-îcvµ nh÷ng vÊn ®Ò kh«ng dù kiÕn ®-îc mÆc dï mét tæ chøc ph¸t triÓn sÏcuèi cïng tÝch luü th«ng tin cÇn thiÕt x¸c ®Þnh nh÷ng dù phßng lÞch tr×nhcña riªng m×nh, b¶ng 4.2 lµ mét khëi ®iÓm tèt. Ch-¬ng 10 th¶o luËn vÒnh÷ng biÖn ph¸p phùc t¹p h¬n nh»m c¶i tiÕn dù to¸n dùa trªn lo¹i dù ¸n®-îc ph¸t triÓn.15 Lo¹i phÇn mÒm Bæ sung vµo lÞch tr×nhHÖ thèng xö lý d÷ liÖu th-¬ng m¹i nhá 10%HÖ thèng xö lý d÷ liÖu th-¬ng m¹i lo¹i võa 15%HÖ thèng xö lý d÷ liÖu th-¬ng m¹i lo¹i lín 20%HÖ thèng truyÒn th«ng 33%C¸c hÖ thèng khoa häc, bé biªn dÞch v.v. 25%C¸c hÖ thèng®iÒu hµnh 25%C¸c hÖ thèng thêi gian thùc 33%C¸c giao diÖn cña ng-êi dïng 15%Ph¸t triÓn phÇn cøng,phÇn mÒm 35% B¶ng 4.2 Nh÷ng nh©n tè dù phßng lÞch tr×nh cña dù ¸n phÇn mÒm 4.6 Pha b¶o tr× Pha b¶o tr× hoµn tÊt chu kú ph¸t triÓn phÇn mÒm vµ dÉn ®Õn viÖc cungcÊp cho thÞ tr-êng s¶n phÈm phÇn mÒm hoµn chØnh víi viÖc ph¸t triÓn s¶nphÈm míi. Tõ b¶o tr× phÇn mÒm lµ cã thÓ g©y tranh c·i v× nã bao hµmnhu cÇu söa ch÷a ®· bÞ h-. Trong c¸c hÖ thèng c¬ häc hay ®iÖn tö, viÖcb¶o tr× cã thÓ ®ßi hái söa ch÷a hay thay thÕ nh÷ng thµnh phÇn bÞ h- h¹ivµ viÖc b¶o tr× dù phßng cã thÓ ®ßi hái viÖc dÞch vô víi c¸c thµnh phÇnphßng ngõa h- háng. Dï sao phÇn mÒm kh«ng h-. Bé m¸y mang phÇn 15 HiÖu qu¶ cña c¸c nh©n tè lËp lÞch cã thÓ ®-îc c¶i tiÕn b»ng c¸ch ph©n dù ¸n ra nhiÒu thµnh phÇn(thÝ dô xö lý d÷ liÖu truyÒn th«ng , thêi gian thùc v.v.) vµ vËn dông c¸c nh©n tè thÝch hîp vµo mçi lo¹ithµnh phÇn kh¸c nhau. 76
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmmÒm cã thÓ h- nh-ng b¶n th©n phÇn mÒm xÏ kh«ng thay ®æi16 nÕu kh«ngcã can thiÖp cña con ng-êi. §Þnh nghÜa cña IEEE vÒ b¶o tr× phÇn mÒm (IE E 19876) bao gåm c¶viÖc hiÖu chØnh lçi ®· cã trong phÇn mÒm tr-íc khi ®-îc giao hµng. Còngnh- nh÷ng thay ®æi nh»m c¶i tiÕn cho hoµn mü hay thÝch øng sn¶ phÈmvíi mét m«i tr-êng bÞ ®æi. Hai ho¹t ®éng kh¸c lµ mét phÇn cña b¶o d-ìng ®ã lµ - Duy tr× th«ng tin cËp nhËt -CËp nhËt nh÷ng líp huÊn luyÖn ng-êi dïng Kh«ng gièng nh- b¶o tr× phÇn cøng, kh«ng cã mét ho¹t ®éng nµo trong®ã l¹i lµm cho phÇn mÒm trë l¹i tr¹ng th¸o ban ®Çu cña nã. §iÒu tr¸i l¹i míi hoµn toµn ®óng : môc tiªu ë ®©y lµ söa ®æi phÇn mÒmsöa ®æi phÇn mÒm bao gåm mäi ®Æc ®iÓm cña ph¸t triÓn phÇn mÒm.Nh÷ng ®iÒu söa ®æi cÇn ®-îc m« t¶, thiÕt kÕ, thùc hiÖnm hoµ nhËp vµ thönghiÖm chÝnh thøc, vµ tÊt nhiªn,nh÷ng söa ®æi cÇn ®-îc t¸i trî . Do ®Êy®ã lµ thùc hµnh c«ng tr×nh v÷ng ch¾c ®Ó thùc hiÖn giai ®o¹n b¶o tr× coinh- mét lo¹t nh÷ng dù ¸n phÇn mÒm nhá. KiÓm tra cÊu h×nh lµ ®Æc biÖt quan träng trong thêi gian b¶o tr× ®Ó qu¶nlý nh÷ng thay ®æi víi phÇn mÒm vµ kiÓm tra nh÷ng ®ît ph¸t hµnh vµphiªn b¶n cña hÖ thèng. §iÒu nµy ®¶m b¶o nh÷ng ®ît ph¸t hµnh ®Þnh kúcã trËt tù cña phÇn mÒm vµ tr¸nh ®-îc hç trî phiªu l-u vµ cè ®Þnh t¹i chçcã thÓ trë thµnh c¬n ¸c méng c«ng tr×nh. Qu¶n lý dù ¸n kh«ng ph¶i bao giê còng ®-îc tiÕn hµnh tõ ph¸t triÓns¶n phÈm phÇn mÒm sang giai ®o¹n b¶o tr× b¶o tr× ®ßi há mét ®éi nháh¬n nhiÒu vµ qu¶n lý kiÓu kh¸c. Trªn thùc tÕ, mét nhãm b¶o tr× duy nhÊtcã thÓ ®-îc thiÕt lËp ®Ó b¶o tr× nhiÒu s¶n phÈm víi qu¶n lý chung, khèngchÕ cÊu h×nh kü s- l¾p ®Æt vµ hiÖn tr-êng vµ b¶o tr× t- liÖu. T- liÖu cÇn ®-îc cËp nhËt trong giai ®o¹n nµy bao gåm : - T- liÖu ph¸t hµnh phiªn b¶n - C¸c b¸o c¸o vÊn ®Ò - Mäi t- liÖu ph¸t triÓn - Mäi t- liÖu cña ng-êi dïng - nhËt ký b¶o tr× vµ b¸o c¸o dÞch vô kh¸ch hµng B¶o tr× ®-îc tiÕp ®äc chõng nµo s¶n phÈm phÇm mÒm ®-îc l¾p ®Æt vµho¹t ®éng. Khi hÖ thèng giµ ®i, c¸c kÕ ho¹ch ®-îc chuÈn bÞ cho mét dù¸n ph¸t triÓn míi thay thÕ cho hÖ thèng l·o ho¸. Vµo lóc ®ã, c¸c cè g¾ngb¶o tr× ®-îc gi¶m tíi møc tèi thiÓu do kú väng lµ mäi söa ®æi yªu cÇu vµhiÖu chØnh sai kü thuËt sÏ ®-îc cã trong hÖ thèng míi. 4.6.1 BÇu kh«ng khÝ trong pha b¶o tr× 16 Theo mét nghÜa nµo ®ã, phÇn mÒm cã thÓ ®-îc coi lµ ®ang thay ®æi nÕu do sai sãt vÒ con rÖp haythiÕt kÕ nã tù söa ®æi (gäi lµ bÞ tÊn c«ng). §iÒu nµy cã thÓ phßng ®-îc khi l-u gi÷ phÇn mÒm trongROM (bé nhí chØ ®äc) 77
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm Trong nhiÒu tr-êng hîp, b¶o tr× kh«ng t¹o ra th¸ch ®è ph¸t triÓn míi.®iÒu nµy cã thÓ dÉn ®Õn ®éi ngò b¶o tr× kh«ng æn ®Þnh víi sè kü s-th-êng xuyªn nhËp vµ rêi bá ®éi ngò. Dï sao b¶o tr× cã thÓ t¹o ra nhiÒuth¸ch ®è ch¼ng h¹n nhËn biÕt nh÷ng vÊn ®Ò gay cÊn, t¹o ra gi¶i ph¸p vµgîi ý c¸c c¶i tiÕn. Nãi chung, giai ®o¹n b¶o tr× ®Æc tr-ng ë. - ThiÕu nhiÖt t×nh, trong nhiÒu tr-êng hîp, do thiÕu th¸ch ®è kü thuËtx¸c ®Þnh cô thÓ. - ¸p lùc t¹o ra ®Þnh vÞ nhanh chãng. Trong m«ut m«i tr-êng b¶o tr× cãtrËt tù, hiÖu chØnh vÊn ®Ò th-êng hiÕm khi nhanh ®-îc . - Vì méng do thiÕu ng©n s¸ch ®Çy ®ñ. C¸c ho¹t ®éng b¶o tr× kh«ngph¶i bao giê còng ®-îc c«ng nhËn lµ quan träng vµ do ®ã th-êng kh«ng®ñ ng©n s¸ch ®Ó chi 4.6.2 Nh÷ng vÊn ®Ò trong pha b¶o tr× Nh- chóng ta ®· thÊy, b¶o tr× phÇn mÒm bao gåm mäi pha cña toµn bédù ¸n ph¸t triÓn. Do ®ã nhiÒu vÊn ®Ò ph¸t triÓn th-êng thÊy trong c¸c phaph¸t triÓn c¬ b¶n l¹i còng lµ th«ng th-êng trong pha b¶o tr×. C¸c vÊn ®Ò kh¸c ®Æc tr-ng cho pha nµy bao gåm : -Kh«ng ®ñ kü s- b¶o tr× cã ®ñ kiÕn thøc do khã kh¨n trong viÖc tuyÓnkü s- tù nguyÖn nhËn c«ng viÖc b¶o tr× - Nh÷ng vÊn ®Ò ng©n s¸ch liªn kÕt víi nh÷ng ph¸t hµnh míi cña hÖthèng. - Ch¾p v¸ ch»ng ®ôp cña hÖ thèng hiÖn cã. Sau mét thêi gian, ngay c¶thñ tôc b¶o tr× cã trËt tù còng cã thÓ t¹o ra mét hÖ thèng phÇn mÒm ch¾pv¸. §iÒu nµyth-êng nh¾c nhë sù ph¸t triÓn hÖ thèng míi. - ThiÕu thiÕt bÞ hç trî vµ nÒn thö nghiÖm. VÊn ®Ò nµy l¹i còng th-ênglµ kÕt qu¶ cña ng©n s¸ch kh«ng ®ñ cho c¸c ho¹t ®éng b¶o tr×. Víi ng-êi qu¶n lý b¶o tr×, tuyÓn ®éi ngò b¶o tr× chñ yÕu lµ vÊn ®Ò t¹olËp sù bæ nhiªm lý thó vµ th¸ch thøc. §iÒu nµy th-êng cã thÓ thùc hiÖnb»ng c¸ch giao tr¸ch nhiÖm vÒ mét dù ¸n ®¬n gi¶n hay mét bé phËn x¸c®Þnh râ cña mét dù ¸n lín cho mét kü s- phÇn mÒm. viÖc uû nhiÖm nµybao gåm c¶ viÖc minh ®Þnh vÊn ®Ò, cung cÊp gi¶i ph¸p vµ gîi ý c¶i tiÕntrong ph¹m vi tr¸ch nhiÖm cña kü s- ®ã. C¸ch tiÕp cËn nµy thóc ®¶y sù tËn tuþ cña kü s- víi nhiÖm vô vµ sù®ång nhÊt cña anh (hay chÞ) víi sù thµnh c«ng cña cè gi¾ng b¶o tr×.Kh«ng gièng nh- ®éng c¬ nh©n lùc ®éi ngò, nh÷ng vÊn ®Ò ng©n s¸ch vµthiÕt bÞ kh«ng phô thuéc tr-íc hÕt ë ng-êi qu¶n lý b¶o tr× ng©n s¸ch ph¶i®-îc ®¶m b¶o tõ qu¶n lý cÊp cao vµ th-êng ®-îc tµi trî bëi c¸c ng-êidïng hÖ thèng cÇn ®-îc b¶o tr×. LÖ phÝ hµng th¸ng hay hµng n¨m lµ c¸chth«ng th-êng cho viÖc t¹o ng©n s¸ch ®Ó b¶o tr×. ViÖc tiÕn triÓn tuÇn tù cña hÖ thèng ch¾p v¸ kh«ng cã gi¶i ph¸p thùcnµo kh¸c h¬n lµ råi còng ph¶i ph¸t triÓn hÖ thèng míi. Dï sao nhiÒu khãkh¨n liªn kÕt víi hÖ thèng tiÕn triÓn liªn tôc cã thÓ ®-îc gi¶m ®¸ng kÓb»ng c¸ch thùc hiÖn ch-¬ng tr×nh khèng chÕ cÊu h×nh mét c¸ch trËt tù. 78
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmNh- chóng ta ®· thÊy, b¶o tr× mµ kh«ng khèng chÕ cÊu h×nh cã thÓ trënªn cùc kú khã kh¨n cho qu¶n lý 4.7 Tãm t¾t . Vßng ®êi ph¸t triÓn phÇn mÒm bao gåm mäi pha ph¸t triÓn Tõ quan niÖm ban ®Çu tíi bµn giao cuèi cïng cña hÖ thèng. Cã nhiÒuc¸ch tiÕp cËn kh¸c nhau tíi chu kú ph¸t triÓn phÇn mÒm kÓ c¶ ph-¬ngph¸p m· vµ cè ®Þnh, nh÷ng ph-¬ng ph¸p lÆp (nh- t¹o nguyen mÉu nhanh)vµ c¸ch tiÕp cËn theo pha C¸ch tiÕp cËn theo pha tíi ph¸t triÓn phÇn mÒm ph©n chia vßng ®êiph¸t triÓn thµnh - Pha quan niÖm - pha yªu cÇu - Pha thiÕt kÕ - Pha thùc hiÖn - Pha tÝch hîp vµ thö nghiÖm - Pha b¶o tr× TiÕp cËn theo pha (còng gäi lµ m« h×nh th¸c n-íc) ®-îc bao gåm tronghÇu hÕt c¸c ph-¬ng ph¸p luËn ph¸t triÓn phÇn mÒm kh¸c. Trªn thùc tÕ cãnhiÒu biÕn thÓ cña m« h×nh th¸c n-íc cæ ®iÓn, nh-ng tÊt c¶ ®Òu c¨n cø ëmét qu¸ ®é cã hÖ thèng tù mét pha ph¸t triÓn nµy sang pha sau cho ®Õnkhi dù ¸n hoµn thµnh. M« h×nh th¸c n-íc b¾t ®Çu b»ng pha quan niÖm ban ®Çu, trong qu¸tr×nh ®ã nhu cÇu vÒ hÖ thèng phÇn mÒm ®-îc x¸c ®Þnh vµ quan niÖm c¬b¶n cña hÖ thèng phÇn mÒm tiÕn triÓn. TiÕp theo lµ pha yªu cÇu nã cungcÊp m« t¶ chi tiÕt hÖ thèng phÇn mÒm cÇn ®-îc ph¸t triÓn..Pha yªu cÇuquy ®Þnh ®-êng mèc chñ yÕu ®Çu tiªn cña dù ¸n. Sau x¸c ®Þnh cña yªucÇu pha thiÕt kÕ sÏ ph©n tÝch c¸c yªu cÇu vµ x¸c ®Þnh ph-¬ng ph¸p thùchiÖn, pha thiÕt kÕ th-êng ®-îc ph©n lµm hai pha riªng biÖt: ThiÕt kÕ møc®Ønh vµ thiÕt kÕ chi tiÕt. §-êng ph©n chia gi÷a hai pha nµy ®-îc ®Æt ra®«i phÇn tuú ý, c¨n cø ë møc ph©n gi¶i cña hÖ thèng. ThiÕt kÕ cña hÖthèng quy ®Þnh ®-êng mèc chñ yÕu thø hai cña dù ¸n trong pha sau (phathùc hiÖn) c¸c m« ®un phÇn mÒm ®-îc m· ho¸ vµ c¸c thö nghiÖm ®¬n vÞban ®Çu ®-îc tiÕn hµnh. Sau ®ã, c¸c m« ®un ®-îc kiÓm tra chÊt l-îngphÇn mÒm chÊp thuËn vµ ®-îc ®Ö tr×nh lªn kiÓm tra cÊu h×nh. Råi kiÓmtra cÊu h×nh ph¸t hµnh nh÷ng m« ®un ®Ó tÝch hîp Trong pha tÝch hîp vµ thö nghiÖm c¸c m« ®un phÇn mÒm ®-îc tËp hîpl¹i vµ hÖ thèng dÇn dµ ®-îc h×nh thµnh. Sau ®ã hÖ thèng ®-îc thö nghiÖmxem cã ®¸p øng ®Æc ®iÓm yªu cÇu. Cuèi cïng pha b¶o tr× hoµn tÊt chu kú ph¸t triÓn phÇn mÒm vµ nèi tiÕpviÖc ®-a ra s¶n phÈm phÇn mÒm trän vÑn víi viÖc ph¸t triÓn s¶n phÈmmíi. B¶o tr× phÇn mÒm gåm c¶ viÖc hiÖu chØnh lçi cã trong phÇn mÒmtr-íc khi giao nhËn còng nh- nh÷ng thay ®æi nh»m c¶i tiÕn cho hoµnthiÖn vµ thÝch øng s¶n phÈm víi m«i tr-êng thay ®æi. 79
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm Bµi tËp 1. Mét h·ng s¶n xuÊt m¸y bay lín ®· quyÕt ®Þnh cho c¸c kü s- lµmviÖc t¹i nhµ m×nh. C¸c kü s- ®-îc cung cÊp m¸y ®Çu cuèi vµ m« ®un vµhä sÏ liªn l¹c tù nhµ víi m¸y vi tÝnh cña c«ng ty. H·ng s¶n xuÊt m¸y baycÇn bé ch-¬ng tr×nh phÇn mÒm truyÒn th«ng vµ gi¸m s¸t ®Ó qu¶n lý c«ngviÖc cña kü s-. Bé ch-¬ng tr×nh ph¶i cã ®-îc ®Æc tr-ng an toµn tinh viphßng ngõa ng-êi kh«ng ®-îc phÐp nhËp vµo hÖ thèng cña c«ng ty vµ sÏlµm khëi ®éng c¸c hÖ thèng b¸o ®éng nÕu cã cã mét truy nhËp kh«ng®-îc phÐp nh- thÕ. HÖ thèng còng ph¶i gi¸m s¸t giê giÊc kü s- lµm viÖct¹i nhµ vµ ph¶i cung cÊp nguån lùc chia xÎ hå s¬ d÷ liÖu chung vµ c¸ctiÖn Ých phÇn mÒm. Cuèi cïng bé ch-¬ng tr×nh ph¶i cã chøa c¶ trùc tuyÕnvµ mode theo bé b¸o c¸o c¸c ®Æc ®iÓm ®Ó cung cÊp th«ng tin vÒ viÖcdïng hÖ thèng ®ã bëi c¸c kü s- tõ nhµ hä. H·y ph©n tÝch bé ch-¬ng tr×nh phÇn mÒm vµ kh¶o s¸t c¸c ph-¬ng ph¸pthùc hiÖn kh¸c nha. §Æc biÖt, h·y so s¸nh c¸ch tiÕp cËn t¹o nhanhnguyªn mÉu víi tiÕp cËn th¸c n-íc. Gi¶i thÝch lîi vµ bÊt lîi cña mçi c¸chtiÕp cËn ®èi víi dù ¸n ®ã. 2. Xem xÐt sù chång chÐo c¸c pha khi vËn dông ph-¬ng ph¸p th¸cn-íc víi hÖ thèng m« t¶ trong bµi tËp 1. §Æc biÖt xem xÐt sù chång chÐocña pha thùc hiÖn víi pha thiÕt kÕ. ChuÈn bÞ kÕ ho¹ch lËp m· c¸c m« ®unsao cho pha thùc hiÖn cã thÓ b¾t ®Çu cµng sím cµng tèt. Gi¶i thÝch nh÷ngm« ®un nµo cã thÓ ®-îc tÝch hîp an toµn tr-íc vµ b×nh luËn rñi ro cã thÓcã. 3. Nh- ë bµi tËp 2 h·y xem xÐt rñi ro chång chÐo pha thùc hiÖn víi phahîp nhÊt. ChuÈn bÞ mét kÕ ho¹ch tÝch hîp c¸c m« ®un phÇn mÒm sao cho tÝchhîp cã thÓ b¾t ®Çu cµng sím cµng tèt. H·y gi¶i thÝch nh÷ng m« ®un nµocã thÓ ®-îc tÝch hîp an toµn tr-íc vµ b×nh luËn rñi ro cã thÓ cã . So s¸nh viÖc sö dông kÕ ho¹ch tÝch hîp tõ trªn xuèng víi kÕ ho¹ch tõd-íi lªn vµ kÕ ho¹ch tõ trong ra ngoµi. M« t¶ tiÕp cËn nµo b¹n cã thÓkhuyªn nªn dïng cho dù ¸n nµy. 4. H·y th¶o luËn nh÷ng vÊn ®Ò chÝnh mµ b¹n cã thÓ ®îi chê trong viÖcph¸t triÓn hÖ thèng m« t¶ ë bµi tËp 1. §Æc biÖt h·y xem xÐt nh÷ng vÊn ®Òliªn kÕt víi viÖc x¸c ®Þnh yªu cÇu. Ai lµ kh¸ch hµng ? Còng xem xÐt nh÷ng vÊn ®Ò tÝch hîp vµ thö nghiÖm trong dù ¸n nµy vµth¶o luËn nh÷ng thay ®æi yªu cÇu cã thÓ x¶y ra. C¸c vÊn ®Ò ®ã sÏ ®-îc sölý tèt nhÊt thÕ nµo ? 5. H·y xem xÐt Ýt ra 6 ®Æc ®iÓm bæ sung vµ c¶i tiÕn cho hÖ thèng m« t¶ë bµi tËp 1. ChuÈn bÞ kÕ ho¹ch b¶o tr× dµi h¹n bao gåm viÖc ph¸t hµnh c¸chÖ thèng míi ®· cã hiÖu chØnh sai sãt kü thuËt vµ mét sè ®Æc ®iÓm míitrong mçi lÇn ®-a ra ph¸t hµnh. Chi phÝ ®iÖn tho¹i gäi ®Õn cho c¸c kü s- ®· bÞ bá qua vµ kh«ng thÓ®-îc hÖ thèng båi hoµn. H·y ®Ò nghÞ gi¶i ph¸p cho vÊn ®Ò nµy vµ ®-a nãvµo lÞch tr×nh cña mét trong c¸c ®ît ph¸t hµnh míi cña hÖ thèng. 80
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm Ch-¬ng n¨m Nguyªn t¾c qu¶n lý c¸c kü s- phÇn mÒm LiÖu hä cã thùc sù cã g× kh¸c ? Theo nhiÒu nghiªn cøu, qu¶n lý kü s- phÇn mÒm khã kh¨n h¬n qu¶n lýkü s- ë hÇu hÕt c¸c lÜnh vùc c«ng nghÖ kh¸c. Kü s- phÇn mÒm ®iÓn h×nh(nÕu cã con ng-êi nh- thÕ) th-êng ®-îc biÓu thÞ lµ võa tµi tö võa l«giccòng nh- võa phôc tïng võa thÊt th-êng. Nh÷ng nÐt ®ã cã thÓ thÊy ë bÊtcø nhãm ng-êi nµo nh-ng cã vÎ tréi h¬n trong c¸c kü s- phÇn mÒm. C¸c kü s- phÇn mÒm còng l¹i rÊt ®a d¹ng trong møc ®é hiÖu suÊt cñahä. Xa x-a, n¨m 1968, Sackman vµ céng sù ®· cã t- liÖu vÒ sù chªnh lÖchto lín vÒ hiÖu suÊt gi÷a c¸c nhµ lËp tr×nh phÇn mÒm. Sackman ®· b¸o c¸ovÒ tØ lÖ hiÖu suÊt tíi 25:1 vÒ lËp tr×nhvµ 28:1 vÒ gì rèi (ch-¬ng tr×nh).TÊtc¶ nh÷ng nhµ lËp tr×nh tham gia vµo thÝ nghiÖm ®Òu quen thuéc víi c¸clÜnh vùc øng dông cña ch-¬ng tr×nh, khiÕn Sackman lý gi¶i kÕt qu¶ coinh- ph¹m vi tinh th«ng cña hä Qu¶n lý dù ¸n 1 Uû th¸c Delegation 2 Gi¸m s¸t Supervision 3 ThÈm quyÒn Authority 4 Tr¸ch nhiÖm Responsibility H×nh 5.1 Bèn cét mèc qu¶n lý C¸c kÕt qu¶ cña Sackman cã thÓ cã ®«i chót cùc ®oan. Dï sao trongmét dù ¸n trung b×nh kh«ng ph¶i kh«ng phæ biÕn cã tØ lÖ hiÖu suÊt 1:5mét trong nh÷ng môc tiªu cña c«ng nghÖ phÇn mÒm thêi hiÖn ®¹i ®· lµgi¶m ph¹m vi hiÖu suÊt kinh khñng ®ã gi÷a c¸c nhµ ph¸t triÓn phÇn mÒm.§iÒu nµy ®· lµm ®-îc th«ng qua viÖc ph¸t triÓn cã tæ chøc vµ cã hÖ thèngh¬n vèn kh«ng ®-îc sù hµi lßng cña nh÷ng ng-êi ®øng ®Çu (cha tinhthÇn) ë ®Çu cao cña ph¹m trï hiÖu suÊt. Nh÷ng ph-¬ng ph¸p luËn ph¸ttriÓn phÇn mÒm ®ã còng ®· gi¶m ®i t¸c ®éng cña nh÷ng nÐt nh©n b¶nkh¸c tíi qu¸ tr×nh ph¸t triÓn. §iÒu nµy ®-îc thùc hiÖn qua viÖc vËn dôngt- liÖu, b¸o c¸o, tiªu chÝ ph¸t triÓn vµ c¸c cuéc häp qui chÕ réng r·i, baoqu¸t. Dï sao nh÷ng thñ tôc ®ã chØ lµ sè Ýt ph-¬ng tiÖn qu¶n lý con ng-êi.Con ng-êi ®-îc qu¶n lý th«ng qua c¬ cÊu tæ chøc. C¬ cÊu t«n ti ®ã c¨n cø 81
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmtrªn bèn cét mèc qu¶n lý : uû quyÒn, thÈm quyÒn, tr¸ch nhiÖm vµ gi¸ms¸t. (coi h×nh 5.1). Uû quyÒn trao thÈm quyÒn, vµ thÈm quyÒn l¹i t¹o ra(vµ ®ßi hái) tr¸ch nhiÖm. C¶ thÈm quyÒn vµ tr¸ch nhiÖm ®ßi hái gi¸m s¸tvµ gi¸m s¸t cã hiÖu qu¶ l¹i ®ßi hái c¬ cÊu tæ høc thÝch øng. HÇu hÕt c¸c dù ¸n ®-îc tæ chøc thµnh ®éi ngò víi mçi ®éi ngò ®-îcgiao phã nh÷ng chøc n¨ng ®Æc thï trong ph¹m vi dù ¸n. C¸c lo¹i dù ¸nkh¸c nhau ®ßi hái nh÷ng lo¹i c¬ cÊu ®éi ngò kh¸c nhau nh- ch¼ng h¹n®éi ngò c¸c nhµ lËp tr×nh trung cÊp ®ßi hái l·nh ®¹o ®éi ngò kü thuËttrong khi ®éi ngò chuyªn gia cã thÓ chØ ®ßi hái l·nh ®¹o ®éi ngò hµnhchÝnh. §ã lµ tr¸ch nhiÖm cña ng-êi qu¶n lý dù ¸n trong viÖc chän lùa c¬cÊu thÝch øng nhÊt cho dù ¸n. Ch-¬ng nµy ®Ò cËp ®Õn nh÷ng vÊn ®Ò ®ã vÒ qu¶n lý con ng-êi. Xuyªnsuèt ch-¬ng nhÊn m¹nh chñ yÕu nh÷ng vÊn ®Ò liªn quan ®Õn dù ¸n phÇnmÒm. VÒ th¶o luËn kh¸i qu¸t h¬n c¸c ph-¬ng ph¸p qu¶n lý vµ ®éng viªncon ng-êi, b¹n ®äc vui lßng tham chiÕu cuèn lý thó do v¨n phßng thùchµnh kinh doanh s-u tËp (1981). 5.1 C¬ cÊu tæ chøc dù ¸n phÇn mÒm Cã nhiÒu c¸ch tæ chøc dù ¸n phÇn mÒm. Dù ¸n cµng lín th× c¬ cÊu tæchøc cµng trë nªn gay cÊn h¬n. Nh÷ng dù ¸n tæ chøc tåi gieo r¾c lén xénvµ lén xén dÉn ®Õn dù ¸n thÊt b¹i. Ng-êi qu¶n lý dù ¸n §éi ph¸t triÓn C¸c chøc n¨ng dù ¸n trî gióp dù ¸n H.5.2 BiÓu ®å tæ chøc dù ¸n lín phÇn mÒm/ phÇn cøng H.5.2 m« t¶ c¬ cÊu c¬ b¶n cña dù ¸n trong ®ã bªn d-íi ng-êi qu¶n lýdù ¸n ®óng lµ cã 2 chøc n¨ng tæng qu¸t ph¸t triÓn vµ hç trî. C¬ cÊu dù ¸n phÇn mÒm rÊt c¬ b¶n nµy kh«ng ph¶i kh«ng phæ biÕnnh÷ng n¨m 50 vµ 60. §ã vÉn cßn lµ c¬ cÊu dù ¸n cã gi¸ trÞ cho nh÷ng dù¸n rÊt nhá (cã ®Õn n¨m nhµ s¶n xuÊt) mÆc dï cã khi ngµy nay vÉn cßnthÊy ë nh÷ng dù ¸n lín. H.5.3 M« t¶ biÓu ®å tæ chøc chi tiÕt kÓ c¶ nh÷ng chøc n¨ng hç trî chñyÕu. C¬ cÊu tæ chøc nµy thÝch øng víi nh÷ng dù ¸n lín (víi nh©n sù trªn20). Nh÷ng dù ¸n nhá cã thÓ kh«ng ®ßi hái phã qu¶n lý dù ¸n hay c¸cnhãm kiÓm tra cÊu h×nh vµ b¶o hiÓm chÊt l-îng riªng biÖt (coi ch-¬ng 7th¶o luËn chi tiÕt vÒ c¸c chuyªn ®Ò nµy). Nh÷ng dù ¸n rÊt lín (nh©n sù 82
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmv-ît qua 40) th-êng cã thÓ ®-îc qu¶n lý dÔ dµng h¬n khi ph©n dù ¸nthµnh nh÷ng dù ¸n phô. H×nh 5.4 cho thÊy biÓu ®å tæ chøc mét dù ¸n lín.BiÓu ®å nµy bao gåm c¶ ®éi ngò ph¸t triÓn phÇn cøng vµ phÇn mÒm vµnhãm hîp nhÊt trong ph¹m vÞ mçi nhãm. Ch¸nh qu¶n lý dù ¸n Phã qu¶n lý dù ¸n Th- ký Kü s- Nhãm thö B¶o hiÓm chÊt l-îng Khèng chÕ cÊu h×nh hÖ thèng nghiÖm ®éc lËp §éi ph¸t triÓn 1 §éi ph¸t triÓn 2 §éi ph¸t triÓn n H×nh 5.3 BiÓu ®å tæ chøc dù ¸n phÇn mÒm Ch¸nh qu¶n lý dù ¸n Phã qu¶n lý dù ¸n Th- ký Kü s- Nhãm thö B¶o hiÓm chÊt l-îng Khèng chÕ cÊu h×nh hÖ thèng nghiÖm ®éc lËp §éi ph¸t triÓn 1 §éi ph¸t triÓn 2 §éi ph¸t triÓn n §éi1 §éi2 §éi3 §éi1 §éi 2 §éi 1 §éi 2 §éi3 H×nh 5.4 BiÓu ®å tæ chøc dù ¸n phÇn mÒm/phÇn cøng lín LÊy thÝ dô, ta h·y xÐt tæ chøc cña 1 dù ¸n vÖ tinh lín. Nguêi qu¶n lý dù¸n trªn thùc tÕ chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ mét sè dù ¸n. Tr¹m kiÓm tra mÆt ®Êt,b¶n th©n tr¹m vÖ tinh vµ tr¹m ho¶ tiÔn. PhÇn mÒm cho mäi dù ¸n phô ®ã®-îc qu¶n lý trong ph¹m vi v¨n phßng dù ¸n duy nhÊt råi mçi dù ¸n phôl¹i do mét ng-êi qu¶n lý dù ¸n phô, phô tr¸ch. BiÓu ®å tæ chùc t-¬ng tùnh- m« t¶ ë h×nh 5.4 cã thÓ ®-îc ¸p dông cho dù ¸n vÖ tinh, biÓu ®å kÕtqu¶ ®-îc m« t¶ ë h×nh 5.5. 83
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm Ch¸nh qu¶n lý dù ¸n Phã qu¶n lý dù ¸n Th- ký Kü s- Nhãm thö B¶o hiÓm chÊt l-îng Khèng chÕ cÊu h×nh hÖ thèng nghiÖm ®éc lËp §éi ph¸t triÓn 1 §éi ph¸t triÓn 2 §éi ph¸t triÓn n §éi1 §éi2 §éi3 §éi1 §éi 2 §éi 1 §éi 2 §éi3 H×nh 5.5 BiÓu ®å tæ chøc dù ¸n vÖ tinh Râ rµng c¬ cÊu tæ chøc cña dù ¸n tuú thuéc ë lo¹i dù ¸n ®-îc ph¸t triÓn. Mét sè vÊn ®Ò ph¶i xem xÐt lµ : - Qui m« dù ¸n : dù ¸n cµng lín, tæ chøc cµng quan träng. Nh÷ng dù ¸n lín cã tæng phÝ th«ng tin vµ phèi hîp ®¸ng kÓ vÒ con ng-êi do ®ã ®ßi hái nhiÒu chøc n¨ng hç trî h¬n. - Dù ¸n ph¸t triÓn phÇn mÒm/phÇn cøng. ViÖc ph¸t triÓn liªn tiÕp phÇn cøng vµ phÇn mÒm kh«ng dÔ dµng. viÖc lËp kÕ ho¹ch, hîp nhÊt vµ thö nghiÖm l¹i cµng phøc t¹p h¬n vµ ®ßi hái nh÷ng nhãm hç trî tËn tuþ G/®. G/®. C¸c gi/®èc dù ¸n Dù ¸n A Dù ¸n BC¸c gi/®èc chøc n¨ng G/®. thö nghiÖm G/®. b¶o hiÓm c/l §éi thö nghiÖm §éi thö nghiÖm nghiÖm §éi b¶o hiÓm §éi b¶o hiÓm G/®. c«ng tr×nh ch/l. ch/l. f/m. §éi1 §éi2 §éi3 §éi1 §éi2 §éi3 H×nh 5.6 BiÓu ®å tæ chøc 84
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm - C¸c hÖ thèng tin cËy cao. BÊt cø hÖ thèng nµo nh¹y c¶m víi c¸c vÊn®Ò ®é tin (nh- hÖ thèng qu©n sù hay cøu m¹ng) ®ßi hái cè g¾ng chñ yÕuvÒ b¶o hiÓm chÊt l-îng. ChÊt l-îng còng lµ mét nhËn ®Þnh quan trongtrong nhiÒu s¶n phÈm phÇn mÒm ®-a ra thÞ truêng (thÝ dô bé ch-¬ng tr×nhth«ng tin). Nh÷ng lo¹i dù ¸n ®ã ®ßi hái mét tæ chøc b¶o hiÓm chÊt l-îngriªng. - C¬ cÊu tËp ®oµn. Tæ chøc dù ¸n phô thuéc rÊt nhiÒu vµo c¬ cÊu tængthÓ cña c«ng ty trong ®ã dù ¸n ®-îc ph¸t triÓn. NhiÒu nh÷ng chøc n¨nghç trî dù ¸n cã thÓ ®-îc c¸c nhãm tËp trung ho¸ trong c«ng ty cung cÊp.Trªn thùc tÕ, nh÷ng dÞch vô c¬ b¶n nh- dÞch vô tµi chÝnh v¨n phßng ph¸plý th-êng do tæ chøc bµ con hay cña tËp ®oµn cung cÊp. C¬ cÊu tËp ®oµn th-êng ®Þnh ra mét trong hai lo¹i tæ chøc dù ¸n c¬ b¶n: ma trËn hay khèi th¸p. H×nh 5.6 m« t¶ c¬ cÊu cña mét tæ chøc ma trËn(so s¸nh víi c¬ cÊu khèi th¸p trong h×nh 5.4).Trong mét tæ chøc ma trËntËp ®oµn, ng-êi qu¶n lý dù ¸n qu¶n lý nh÷ng ho¹t ®éng kü thuËt cña ®éingò dù ¸n trong khi dÝnh lÝu cña anh hay chÞ Êy tong nh÷ng vÊn ®Ò nhÊnsù phi kü thuËt (thÝ dô duyÖt l-¬ng, ®Ò b¹t, ®µo t¹o) th× rÊt Ýt. Lîi Ých cña tæ chøc ma trËn lµ : - Tinh th«ng h¬n: Mét tæ chøc ma trËn cã thÓ gi÷ chuyªn gia trongnh÷ng lÜnh vùc ®Æc thï (th«ng tin, c¬ së d÷ liÖu, ®å ho¹.v.v) råi nh÷ngng-êi ®ã ®-îc uû nhiÖm vµo c¸c dù ¸n kh¸c nhau. Dù ¸n ®¬n ®éc kh«ngbao giê cã thÓ tù cho cã ®-îc ®iÒu xa xØ trong viÖc gi÷ chuyªn gia ë mäilÜnh vùc. - C¬ ®éng : dÔ chuyÓn ng-êi h¬n tõ dù ¸n nµy ®Õn dù ¸n kh¸c. §iÒunµy dÉn ®Õn sö dông ®-îc tèt h¬n sù tinh th«ng cã ®-îc. - Chó träng vÒ qu¶n lý dù ¸n: Ng-êi qu¶n lý dù ¸n ®-îc r¶nh rang vÒnhiÒu nh÷ng nhiÖm vô qu¶n lý ®éi ngò, giµnh ®-îc nhiÒu thêi gian h¬ntËp trung vµo nh÷ng khÝa c¹nh kü thuËt cña dù ¸n. Dï sao tæ chøc ma trËncòng cã nh÷ng bÊt lîi ®¸ng kÓ. - Ýt biÖn ph¸p qu¶n lý h¬n. Mét trong nh÷ng c«ng cô ®Çu tiªn trongviÖc h×nh thµnh ®éng c¬, ®Ò b¹t lµ tuét ra khái tay ng-êi qu¶n lý dù ¸n.Nguêi qu¶n lý Ýt cã ¶nh h-ëng h¬n ®Õn l-¬ng cña ng-êi s¶n xuÊt vµ vaitrß chuyªn m«n trong tæ chøc. - TÝnh trung thµnh cña ®éi ngò thÊp h¬n. Mäi nh©n viªn ®Òu muèn biÕtchÝnh x¸c ai lµ cÊp trªn cña hä. Trong mét tæ chøc ma trËn, nh©n viªn cãh¬n mét cÊp trªn. §iÒu nµy t¹o ra sù ph©n ho¸ trung thµnh vµ mèi liªn kÕtyÕu h¬n gi÷a nh©n viªn vµ ng-êi qu¶n lý. Nh÷ng bÊt lîi ®ã th-êng lÊn ¸t nh÷ng lîi ®iÓm cña tæ chøc ma trËn tËp®oµn. §éng c¬ lµ yÕu tè chñ ®¹o cho sù thµnh c«ng cña dù ¸n vµ mäi ®iÒug× xãi mßn ®éng cã th-êng ®i ng-îc l¹i lîi Ých tèt nhÊt cña dù ¸n. BÊth¹nh lµ lîi Ých tèt nhÊt cña dù ¸n l¹i kh«nglu«n lu«n trïng hîp víi nh÷nglîi Ých tèt nhÊt cña c«ng ty. Nh÷ng tæ chøc khèi th¸p t¹o nªn mét trËt tù râ rµng x¸c ®Þnh cô thÓtrong ®ã mäi c¸ nh©n biÕt ®-îc c-¬ng vÞ cña chÝnh m×nh vµ c-¬ng vÞ cña 85
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmnh÷ng ng-êi trªn vµ d-íi hä. Khi ®Ò b¹t vµ qui chÕ ®ãng vai trß chñ yÕutrong h×nh thµnh ®éng c¬ : (vµ hä ®· th-êng lµm thÕ) th× tæ chøc khèith¸p lµ cã hiÖu qu¶ nhÊt. NhiÒu nh÷ng yÕu tè kh¸c h×nh thµnh ®éng c¬ ýthøc hoµn thµnh khen ngîi vµ quÝ träng vµ ®Êy míi chØ lµ mét vµi (coiphÇn 5.4 th¶o luËn thªm vÒ chuyªn ®Ò nµy). MÆc dï ®Ò b¹t vµ qui chÕkh«ng ph¶i lu«n lu«n ;µ ®éng c¬ hiÖu qu¶ nhÊt, ng-êi qu¶n lý dù ¸n rÊthiÕm khi tõ bá bÊt cø c«ng cô tæ chøc khèi th¸p th-êng lµ tèt nhÊt. 5.2 C¬ cÊu ®éi ngò. Trõ víi nh÷ng dù ¸n rÊt nhá (sè ng-êi s¶n xuÊt Ýt h¬n 5) th× nh÷ng dù¸n phÇn mÒm ®-îc tæ chøc tèt nhÊt lµ thµnh nh÷ng ®éi ngò ph¸t triÓnnhá. Qui m« lý t-ëng cña mét ®éi ngò ph¸t triÓn lµ kho¶ng bèn vµ s¸ung-êi s¶n xuÊt. Nh÷ng ®éi ngò lín h¹n chÕ kh¶ n¨ng cña l·nh ®¹o ®éi®-îc ho¹t ®éng lµ ng-êi s¶n xuÊt vµ do ®ã t¨ng tæng phÝ qu¶n lý vµ h¹nchÕ dÝnh lÝu kü thuËt cña l·nh ®¹o ®éi vµo dù ¸n C¸c ®éi ngò ®em l¹i cho ng-êi qu¶n lý dù ¸n nhiÒu lîi ®iÓm, bao gåm : - Qu¶n lý dÔ dµng vµ tèt h¬n : C¬ cÊu ®éi ngò hç trî viÖc uû nhiÖmthÈm quyÒn. - Trao ®æi th«ng tin vµ ý kiÕn hiÖu qu¶ h¬n do lµm quen ®-îc réng h¬ntrong ®éi ngò víi nhiÖm vô cña mçi thµnh viªn. §éi ngò gi¶m kh¶ n¨ng kü s- kh«ng thay thÕ ®-îc khi chia xÎ kiÕnthøc duy nhÊt trong ph¹m vi ®éi kh«ng cã ng-êi ®¬n ®éc nµo trë thµnhnguån th«ng tin gay cÊn c¶. Trong c¸c dù ¸n nhá, cã sù ®ång nhÊt m¹nh h¬n víi dù ¸n. ë nh÷ng dù¸n lín nh÷ng ng-êi s¶n xuÊt cã xu h-íng c¶m thÊy hä chÝnh lµ mét trongsè rÊt nhiÒu vµ ®ãng gãp cña hä cho dù ¸n sÏ tiÕn hµnh kh«ng ai hay.Nhá h¬n, g¾n bã h¬n, ®éi ngò cã thÓ h×nh thµnh tËn tuþ h¬n. 5.2.1 L·nh ®¹o ®éi. L·nh ®¹o ®éi ngò ®-îc coi lµ kªnh th«ng tin chÝnh gi÷a ng-êi qu¶n lýdù ¸n víi c¸c thµnh viªn ®éi. §iÒu nµy kh«ng cã nghÜa lµ kh«ng cãth«ng tin trùc tiÕp gi÷a ng-êi qu¶n lý dù ¸n víi c¸c thµnh viªn ®éi. Dïsao nÕu mäi th«ng tin lµ trùc tiÕp th× nh- thÕ ®iÒu nµy h¼n lµm cho nh÷ngmôc ®Ých chÝnh cña c¬ cÊu ®éi bÞ thÊt b¹i: uû nhiÖm thÈm quyÒn vµ tr¸chnhiÖm ®-îc hiÖu qu¶ (coi h×nh 5.1). Vai trß cña l·nh ®¹o ®éi lµ : - §¹i diÖn qu¶n lý dù ¸n th«ng qua uû nhiÖm thÈm quyÒn - §¹i diÖn ®éi tr-íc ng-êi qu¶n lý dù ¸n - §¹i diÖn ®éi tr-íc c¸c ®éi dù ¸n kh¸c vµ c¸c chøc n¨ng tæ chøc. Ng-êi l·nh ®¹o ®éi còng cã thÓ cã nh÷ng tr¸ch nhiÖm kh¸c, tuú theothÓ lo¹i c¬ cÊu ®éi H×nh 5.7 cho nh÷ng thÝ dô hai c¬ cÊu ®éi kh¸c nhau(nh÷ng c¬ cÊu ®éi nµy ®-îc bµn sau). Mäi l·nh ®¹o ®éi l·nh ®¹o hµnhchÝnh kh«ng ph¶i tÊt c¶ l·nh ®¹o ®éi l·nh ®¹o kü thuËt ®éi ngò kü s-tr-ëng ®ßi hái kh¶ n¨ng l·nh ®¹o kü thuËt theo ®ã ®ßi hái thµnh viªn kü 86
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmthuËt. C¶ ®éi ngò d©n chñ vµ ®éi ngò kü s- tr-ëng ®ßi hái kh¶ n¨ng l·nh®¹o ®éi vÒ hµnh chÝnh. §éi tr-ëng §éi §éi viªn viªn §éi §éi viªn viªn H×nh 5.7.a Tæ chøc ®éi ph¸t triÓn theo kiÓu d©n chñ Kü s- Tr-ëng §éi §éi §éi §éi viªn viªn viªn viªn H×nh 5.7.b Tæ chøc ®éi ph¸t triÓn theo kiÓu kü s- tr-ëng 87
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm §©y lµ tr¸ch nhiÖm cña ng-êi qu¶n lý dù ¸n trong viÖc tuyÓn chän c¸c®éi ngò vµ uû nhiÖm nh÷ng vai trß cña l·nh ®¹o ®éi. §iÒu nµy cã thÓ (vµth-êng ph¶i) ®-îc tiÕn hµnh qua tham vÊn c¸c l·nh ®¹o ®éi cã kinhnghiÖm vµ c¸c thµnh viªn dù ¸n th©m niªn kh¸c. C¬ cÊu tæ chøc vµ uûnhiÖm nh÷ng nhiÖm vô chñ chèt lµ mét phÇn cña kÕ ho¹ch ph¸t triÓn dù¸n vµ ph¶i ®-îc hoµn thµnh cµng sím cµng tèt trong chu kú ph¸t triÓn dù¸n (bµn chi tiÕt vÒ chu kú ph¸t triÓn coi ch-¬ng 4). C¸c l·nh ®¹o ®éi tr-íc hÕt ph¶i ®-îc tuyÓn chän trªn cã së kh¶ n¨ngl·nh ®¹o c¬ b¶n cña hä. NÕu kh¶ n¨ng nµy kh«ng ph¶i lµ cè h÷u trongtÝnh t×nh cña c¸ nhÊn th× viÖc ®µo t¹o Ýt khi lµ ®Ø. Sai lÇm chung lµ ®Ò b¹tmét kü s- tèt trë thµnh lanh ®¹o ®éi tåi17. L·nh ®¹o ®éi ngò, tr-íc hÕt vµ trªn hÕt lµ mét chøc n¨ng qu¶n lý vµnh- vËy ®ßi hái ®-îc ®µo t¹o. Mäi l·nh ®¹o ®éi ph¶i ®-îc ®µo t¹o chÝnhthøc vÒ kü n¨ng qu¶n lý c¬ b¶n cÇn thiÕt c¶ cho viÖc qu¶n lý ®éi vµ choviÖc ®èi diÖn víi qu¶n lý dù ¸n. L·nh ®¹o ®éi cã kh¶ n¨ng ®-îc ®µo t¹otèt trë thµnh viÖc triÓn khai th¾ng lîi ng-êi qu¶n lý dù ¸n. 5.2.2 C¸c ®éi d©n chñ. Nghiªm tóc mµ nãi, c¸c ®éi d©n chñ kh«ng cã l·nh ®¹o, chøc n¨ng cñavai trß lµnh ®¹o ®éi lµ ®iÒu phèi viªn nhiÒu h¬n. ë c¸c ®éi d©n chñ, c¸cl·nh ®¹o ®éi giµnh mét phÇn nhá thêi gian cña hä cho : - viÖc ®¹i diÖn ®éi trong th«ng tin víi qu¶n lý dù ¸n vµ c¸c ®éi kh¸c. - Phèi hîp ho¹t ®éng trong ®éi - Sö lý c¸c nhiÖm vô hµnh chÝnhkh¸c nh- b¸o c¸o, lËp tr×nh vµ gi¸m s¸tho¹t ®éng. Mäi quyÕt ®Þnh kü thuËt trong mét ®éi d©n chñ ®-îc c¶ ®éi thùc hiÖnl·nh ®¹o ®éi triÖu tËp c¸c cuéc häp trong ®ã nh÷ng vÊn ®Ò gay cÊn vµ cÊpthiÕt ®-îc ®-a ra th¶o luËn. Nh-ng mäi thµnh viªn ®éi tham gia trong qu¸tr×nh ra quyÕt ®Þnh vµ chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ ®Çu ra. C¸c ®éi d©n chñ th-êng thÝch øng cho c¸c nhãm nhµ s¶n xuÊt th©mniªn cã kinh nghiÖm. Theo ®ã vai trß cña l·nh ®¹o ®éi gi¶m tæng phÝhµnh chÝnh b»ng c¸ch giao nhiÖm vô hµnh chÝnh cña ®éi cho mét thµnhviªn duy nhÊt. C¬ cÊu ®éi d©n chñ ®Æc biÖt kh«ng thÝch hîp cho c¸cnhãm hçn hîp, hay nhãm bao gåm chñ yÕu nh÷ng ng-êi s¶n xuÊt thanhniªn. Trong c¶ hai tr-êng hîp ®ã, vai trß l·nh ®¹o râ rµng lµ cÇn thiÕt. 5.2.3 C¸c ®éi kü s- tr-ëng. §äi kü s- tr-ëng (còng gäi lµ ®éi c¸c tr-êng lËp tr×nh) tiÕn hµnh l·nh®¹o ®éi ph¸t triÓn. Vai trß cña l·nh ®¹o ®éi võa lµ ®iÒu phèi viªn (nh-trong tr-êng hîp ®éi d©n chñ) võa lµ h-íng dÉn trong nh÷ng dù ¸n phøct¹p, l·nh ®¹o ®éi cã thÓ ®-îc yªu cÇu giµnh ®Õn 50% thêi gian vµo nh÷ngho¹t ®éng kü thuËt vµ hµnh chÝnh. 17 Coi cuèn nguyªn t¾c Peter , Peter vµ Hull (1970) th¶o luËn lý thó vÒ hiÖn t-îng nµy 88
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm Ho¹t ®éng chÝnh cña l·nh ®¹o ®éi kü s- tr-ëng lµ: - Giao nhiÖm vô vµ tr¸ch nhiÖm cho c¸c thµnh viªn ®éi -Gi¸m ®Þnh c«ng viÖc cña c¸c thµnh viªn ®éi. - Gãp ý vµ h-íng dÉn c¸c thµnh viªn ®éi. - Ho¹t ®éng hµnh chÝnh vµ phèi hîp (t-¬ng tù nh- l·nh ®¹o®éi d©nchñ). C¸c ®éi kü s- tr-êng lµ thÝch øng cho ®éi hçn hîp vµ ®éi chñ yÕucã nh÷ng ng-êi s¶n xuÊt than niªn hay kh«ng cã kinh nghiÖm. chøc n¨ngcña l·nh ®¹o ®éi víi t- c¸ch ng-êi qu¶n lý hµng ®Çu vµ do ®ã ph¶i ®-îc®µp t¹o thÝch hîp vÒ kü thuËt qu¶n lý c¬ b¶n. C¸c ®éi kü s- truëng còngcã thÓ thµnh c«ng trong nh÷ng ®éi ng-êi s¶n xuÊt ®µn anh vµ cã kinhnghiÖm nh-ng vai trß th-êng kh«ng cÇn thiÕt khi c¬ cÊu nµy ®-îc vËndông cho mét ®éi c¸c kü s- cã kinh nghiÖm th× viÖc ng-êi l·nh ®¹o ®éicã nh÷ng kü n¨ng qu¶n lý c¬ b¶n l¹i quan träng gÊp hai nÕu kh«ng ffôngch¹m cã thÓ ph¸t triÓn gi÷a thµnh viªn ®éi vµ ng-êi l·nh ®¹o ®éi. VÒ mÆtnµy, l·nh ®¹o ®éi ngò ng-ßi chuyªn m«n cã kinh nghiÖm l¹i khã h¬n lµl·nh ®¹o ®éi ngò ng-êi mêi vµo nghÒ. 5.2.4 C¸c ®éi chuyªn gia. §éi ngò chuyªn gia lµ nh÷ng ®éi ngò nhá ®-¬Þc thµnh lËp ®Ó gi¶i quyÕtnh÷ng vÊn ®Ò ®Æc thï trong mét dù ¸n. Mét ®éi ngò chuyªn gia cã thÓ®-îc thµnh lËp trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn dù ¸n khi cã vÊn ®Ò phøc t¹pn¶y sinh vµ sau ®ã ®éi ®éi cã thÓ ®-îc gi¶i t¸n khi vÊn ®Ò ®-îcgi¶iquyÕt. Trong mét sè tr-êng hîp, c¸c ®éi chuyªn gia cã thÓ hç trî dù¸n suèt chu kú ph¸t triÓn. Môc tiªu cña ®éi chuyªn gia lµ tËp trung gi¸m®Þnh trong mét lÜnh vùc riªng cña dù ¸n. LÊy thÝ dô, ta h·y xÐt mét hÖ thèng thñ quÜ ng©n hµng tù ®éng cã haihÖ th«ng phô chñ yÕu : conputer trung t©m cña ng©n hµng vµ thñ quü tù®éng tõ xa. KÕ ho¹ch ph¸t triÓn cho hai hÖ thèng phô ®ã ®· giao viÖcph¸t triÓn cña mçi hÖ phô cho mét ®éi riªng nh-ng qui m« cña dù ¸nkh«ng thÓ ®¶m b¶o cã mét ®éi hîp nhÊt riªng. C¶ hai ®éi ®· sö dông bém« pháng thùc hiÖn thö nghiÖm vµ hîp nhÊt hÖ thèng phô ban ®Çu. Dïsao khi hai hÖ thèng phô ®-îc hîp nhÊt víi nhau, th«ng tin gi÷a hai hÖthèng kh«ng cã. Trong nh÷ng t×nh huèng nh- thÕ bao giê còng cã nguy c¬ lµ mét tronghai ®éi t×m kiÕm vÊn ®Ò trong c«ng viÖc cña ®éi kia. Nay dï hai ®éi hîpt¸c víi nhau tèt, kh¸c biÖt trong thùc hiÖn (hay trong thiÕt kÕ) cã thÓ lµmcho vÊn ®Ò khã ®-îc gi¶i quyÕt. Vµ v× kÞch tr×nh b¾t ®Çu tr-ît. ®iÒu nµytrë thµnh mèi quan t©m chñ yÕu cho ng-êi qu¶n lý dù ¸n. Trong nh÷ng tr-êng hîp nh- thÕ, ng-êi qu¶n lý dù ¸n cã thÓ quyÕt®Þnh thµnh lËp ®éi chuyªn gia ®Ó gi¶i quyÕt vÊn ®Ò th«ng tin. §éi dù ¸n)vµ hai kü s- dù ¸n, mçi mét cña hai ®éi. Sau ®ã ®éi chuyªn gia cã thÓ tËptrung cè g¾ng cña m×nh vµo viÖc gi¶i quyÕt vÊn ®Ò cµng nhanh cµng tèt.Trong khi hai ®éi kia tiÕp tôc c¸c ho¹t ®éng ph¸t triÓn kh¸c. Sau khi vÊn®Ò th«ng tin gi÷a hai hÖ th«ng phô ®· ®-îc gi¶i quyÕt, ®éi chuyªn gia cã 89
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmthÓ gi¶i t¸n vÖ moät sè mÆt, c¸c ®éi thö nghiÖm ®éc lËp vµ ®éi b¶o hiÓmchÊt l-îng cã thÓ ®-îc coi lµ ®éi chuyªn gia ( coi ch-¬ng 7 bµn vÒ c¸cchuyªn ®Ò ®ã). C¸c ®éi thö nghiÖm ®éc lËp lóc ®Çu ho¹t ®éng trong c¸cgiai ®o¹n hîp nhÊt vµ thö nghiÖm cña chu kú ph¸t triÓn. §éi b¶o hiÓmchÊt l-îng lµ mét thÝ dô vÒ ®éi chuyªn gia ho¹t ®éng xuyªn suèt chu kúph¸t triÓn cña dù ¸n. §éi chuyªn gia th-êng cã nh÷ng kü s- cã kinh nghiÖm cao trongnh÷ng tr-êng hîp nh- thÕ ®iÒu ch¾c ch¾n nhÊt lµ ®éi ®-îc h×nh t×anh nh-®éi d©n chñ. Trong thÝ dô tr-íc, ®éi cã thÓ lµ ®éi d©n chñ hay cã thÓ domét chuyªn gia th«ng tin ®µn anh l·nh ®¹o. 5.3 c¸c Kü thuËt b¸o c¸o c¬ b¶n. Víi ng-êi qu¶n lý dù ¸n, ®iÒu chñ yÕu lµ ®-îc th-êng xuyªn th«ng b¸ovÒ ®iÒu kiÖn (t×nh h×nh) thùc cña dù ¸n. ®iÒu nµy ®-îc thùc hiÖn khi ®¶mb¶o ®-îc luång th«n tin chÝnh x¸c ®Òu ®Æn cña c¸c ®éi ph¸t triÓn. NhiÒuph-¬ng ph¸p thu thËp th«ng tin kh«ng kh¸ch quan vµ dùa vµo tÝnh chÝnhx¸c cña c¸c b¸o c¸o do chÝnh nh÷ng ng-êi s¶n xuÊt dù ¸n cung cÊp. C¸cb¸o c¸o ®ã gåm : - B¸o c¸o viÕt ®Þnh kú vÒ t×nh h×nh - B¸o c¸o miÖng. - Häp vÒ t×nh h×nh - Chøng minh s¶n phÈm (denoi) c¸c chøng minh s¶n phÈm ®Æc biÖt chñ quan v× chØ chøng minh c¸i g×mµ ng-êi s¶n xuÊt mong muèn ®-îc ph« ra. Ng-êi qu¶n lý dù ¸n cÇnth«ng tin kh¸ch quan. th«ng tin nhñ thÕ th-êng cã thÓ ®-îc thu thËp tõnh÷ng b¸o c¸o cña c¸c nhãm hç trî nh- : - b¸o c¸o b¶o hiÓm chÊt l-îng. - B¸o c¸o thö nghiÖm ®éc lËp MÆc dï b¸o c¸o vµ häp ®óng lµ nh÷ng nguån th«ng tin cã Ých, kh«ngcã g× cã thÓ thay thÕ tiÕp xóc trùc tiÕp gi÷a ng-êi qu¶n lý dù ¸n vµ nh©nlùc ph¸t triÓn. Nh-ng cuéc nãi chuyªn th-êng xuyªn kh«ng chÝnh thøcvíi nh÷ng ng-êi s¶n xuÊt lµ nh÷ng nguån th«ng tin tuyÖt h¶o ®Æc biÖt khi®-îc tiÕn hµnh trong bÇu kh«ng khÝ kh«ng chÝnh thøc (vµ kh«ng ph¶itrong v¨n phßng cña ng-êi qu¶n lý dù ¸n). Ng-êi qu¶n lý dù ¸n ph¶i duy tr× c¶nh gi¸c th-êng xuyªn víi sia lÇmth-êng ®-îc gäi lµ héi chøng 90/50 kh¼ng ®Þnh lµ ph¶i mÊt 50%thêigian ®Ó hoµn thµnh 90% c«ng viÖc vµ 50% thêi gian phô thªm ®Ó hoµnthµnh sè 10% c«ng viÖc cßn l¹i . §iÒu nµy cã nghÜa lµ nh÷ng ng-êi s¶nxuÊt dù ¸n sÏ b¾t ®Çu khoe khoang sím lµ hä ®· hÇu nh- xong nhiÖmvô cña hä, bÊt h¹nh lµ cã sù kh¸c biÖt lín gi÷a hÇu nh- xong víixong. Xong nhiÖm vô - viÕt tµi liÖu vµ thanh to¸n mét vµi vÊn ®Ò cuèi cïng -th-êng l¹i l©u h¬n dù kiÕn cña nh÷ng ng-êi ph¸t triÓn. Cã ®iÒu nµy donh÷ng ho¹t ®éng ®ã t¹o ra mét sè kÕt qña nh·n tiÒn vµ nh÷ng ng-êi ph¸t 90
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmtriÓn cã xu h-íng (sai lÇm) kÕt hîp c«ng viÖc víi kÕt qu¶. Do ®Êy, nh÷ngng-êi qu¶n lý cã thÓ cã ®-îc nhiÒu th«ng tin h¬n ë nh÷ng ng-êi s¶n xuÊtkhi hái hä dù tÝnh bao l©u n÷a th× xong c«ng viÖc chø kh«ng hái hä ®·hoµn thµnh ®-îc bao nhiªu c«ng viÖc. 5.3.1 B¸o c¸o t×nh h×nh Mçi thµnh viªn cña ®éi ngò ph¸t triÓn kh«ng trõ ai ®Òu ®-îc yªu cÇulµm b¸o c¸o t×nh h×nh, c¸c b¸o c¸o ph¶i ®-îc ®Ö tr×nh ®Þnh kú, th-êng lµhµng tuÇn hay hai tuÇn mét lÇn vµ ph¶i cã Ýt ra ba phÇn sau ( coi h×nh5.8). 1 Ho¹t ®éng trong thêi kú b¸o c¸o. Mçi phÇn phô tr«ng... phÇn nµy, m« t¶ ho¹t ®éng chñ yÕu trong thêi kúb¸o cao m« t¶ mçi ho¹t ®éng ph¶i kÐo dµi hai ®Õn ba dßng. Ho¹t ®éngph¶i h-íng vÒ danh môc nhiÖm vô dù ¸n hay c¬ cÊu ph©n tÝch c«ng viÖc(wbs) ( coi ch-¬ng 9 vÖ m« t¶ wBS). 2. Ho¹t ®éng qui ho¹ch cho thêi kú b¸o c¸o tíi. Mçi phÇn phô, trong phÇn nµy, m« t¶ ho¹t ®éng chñ yÕu dù kiÕn chothêi kú b¸o c¸o tíi. M« t¶ mçi ho¹t ®éng ph¶i mét ®Õn hai dßng. 3. VÊn ®Ò. Mçi phÇn phô, trong phÇn nµy, m« t¶ vÊn ®Ò chñ yÕu hoÆc x¶y ratrong thêi kú b¸o c¸o hoÆc ®· ®-îc b¸o c¸o , tr-íc ®©y vµ vÉn ch-a ®-îcgi¶i quyÕt. §iÒu nµy cã nghÜa lµ vÊn ®Ò sÏ ®-îc tiÕp tôc b¸o c¸o cho ®Õnkhi ®-îc gi¶i quyÕt. Nãi tiªng, phÇn nµy ph¶i gi¶i thÝch t¹i sao phÇn 1nµy cña b¸o c¸o kh«ng t-¬ng øng víi phÇn 2 cña b¸o c¸o tr-íc. Mäi b¸o c¸o ®Ò còng ph¶i cã : 1. Ngµy b¸o c¸o 2. Thêi kú b¸o c¸o (thÝ dô 3-7 ®Õn 10-7-1992) 3. Tªn b¸o c¸o ( thÝ dô b¸o c¸o t×nh h×nh ®éi th«ng tin). 4. Tªn ng-êi ®Ö tr×nh b¸o c¸o. ViÖc chuÈn bÞ b¸o c¸o t×nh h×nh ®Þnh kú ph¶i mÊt kho¶ng 20 phótnh-ng kh«ng ®-îc qu¸ 30 phót. Nh÷ng ng-êi s¶n xuÊt ph¶i ®Ö tr×nh b¸oc¸o tr×nh h×nh cña m×nh cho l·nh ®¹o ®éi m×nh, sau ®ã l¸nh ®¹o ®éi phèihîp c¸c b¸o c¸o cña ®éi thµnh mét b¸o c¸o t×nh h×nh duy nhÊt trong khivÉn gi÷ còng c¬ cÊu b¸o c¸o ®ã. Ho¹t ®éng nµy chiÕm kho¶ng 30 phótcña ng-êi l·nh ®¹o ®éi nh-ng kh«ng ®-îc qu¸ 45 phót (®iÒu nµy lµm®-îc dÔ dµng khi b¸o c¸o ®-îc chuÈn bÞ vµ ®Ö tr×nh b»ng th- ®iÖn tö) Mçi l·nh ®¹o ®éi ®Ö tr×nh b¸o c¸o t×nh h×nh cña ®éi cho ng-êi qu¶n lýdù ¸n.C¸c b¸o lÎ vÒ t×nh h×nh kh«ng cÇn ®Ö tr×nh nh÷ng b¸o c¸o ®ã ®-îcd-a voµ hå s¬ vµ chØ ®Ö tr×nh cho ng-êi qu¶n lý dù ¸n khi cã yªu cÇu. Ng-êi qu¶n lý dù ¸n còng nhËn ®-îc c¸c b¸o c¸o t×nh h×nh cña nh©nsù hç trî dù ¸n kh¸c nh- kü s- hÖ thèng dù ¸n hay phã qu¶n lý dù ¸n. Sau®ã ng-êi qu¶n lý dù ¸n chuÈn bÞ b¸o c¸o t×nh h×nh dù ¸n b»ng c¸ch kÕthîp c¸c b¸o c¸o lÎ nhËn ®-îc thµnh b¸o c¸o 3 phÇn duy nhÊt. Råi b¸oc¸o t×nh h×nh dù ¸n ®-îc ®Ö tr×nh cho qu¶n lý ®Çu ngµnh. 91
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm C¸c b¸o c¸o t×nh h×nh dù ¸n kh«ng cÇn thiÕt ph¶i ®Ö tr×nh cïng tÊn ®énh- b¸o c¸o t×nh h×nh dù ¸n néi bé. C¸c b¸o c¸o dù ¸n cã thÓ ®-îc ®Ötr×nh hai tuÇn hay mçi th¸ng mét lÇn.18 H×nh 5.8 thÝ dô vÒ b¸o c¸o t×nh h×nh hµng tuÇn. cña Fohn Doe l·nh ®¹o ®éi Göi Fnank Smith, qu¶n lý dù ¸n. Ngµy 15-6-1993 §éi giao diÖn ng-êi dïng : b¸o c¸o t×nh h×nh hµng tuÇn Thêi kú 5-12 th¸ng 6-1993 1. Ho¹t ®éng trong thêi kú b¸o c¸o 1.1 ThiÕt kÕ mµn h×nh gióp ng-êi dïng (ho¹t ®éng 3.12.6) ®-îc hoµnthµnh ®óng lÞch . §Æc ®iÓm thiÕt kÕ ®· ®-îc ®Ö tr×nh kiÓm tra cÊu h×nh. 1.2 LËp m· khÈu ng÷ chØ huy b»ng m« ®un (nhãm ho¹t ®éng 5.12)tiÕp tôc vµ th-êng chËm h¬n lÞch kho¶ng 1 tuÇn 2 Ho¹t ®éng dù kiÕn cho tuÇn tíi 2.1 LËp m· khÈu ng÷ chØ huy b»ng m« ®un (nhãm ho¹t ®éng 5.12) sÏ®-îc hoµn thµnh vµ c¸c thö nghiÖm ®¬n vÞ sÏ b¾t ®Çu. 2.2 Hai thµnh viªn cña ®éi (Rd vµ Foan) sÏ dù líp häc 2 ngµy vÒ giaodiÖn cña ng-êi lËp tr×nh cho bé ch-¬ng tr×nh giao diÖn míi cña ng-êidïng. §©y lµ mét ho¹t ®éng kh«ng theo lÞch ®· ®-îc phª chuÈn trongcuéc häp dù ¸n míi ®©y. §iÒu nµy kh«ng lµm chËm lÞch tr×nh, do hoµnthµnh sím khÈu ng÷ chØ huy b»ng m« ®un (coi phÇn 1.2 trªn) 3 VÊn ®Ò 3.1 Bé ch-¬ng tr×nh giao diÖn cho ng-êi dïng chóng t«i ®· qui ho¹chlóc ®Çu, xÐt thÊy kh«ng thÝch hîp cho dù ¸n. Hai thµnh viªn sÏ nghiªncøu bé ch-¬ng tr×nh míi ®Ò nghÞ (coi phÇn 2.2 trªn) . NÕu bé ch-¬ngtr×nh míi l¹i xÐt kh«ng thÝch hîp, ®iÒu nµy sÏ ¶nh h-¬áng nghiªm tränglÞch tr×nh ph¸t triÓn cña chóng ta. 3.2 Mét thµnh viªn cña chóng t«i (pack Brown) ®· sö dông ®iÓm cuèicò VT100 chø kh«ng ph¶i tr¹m céng t¸c trong 2 tuÇn qua, do thiÕu cÊpthêi tr¹m c«ng t¸c... §©y lµ lý do v× sao nhiÖm vô 5.12 cña pack Brown®· kh«ng hoµn thµnh tuÇn nµy theo lÞch. 5.3.2 C¸c cuéc häp t×nh h×nh dù ¸n C¸c cuéc häp t×nh h×nh dù ¸n ph¶i ®-îc tiÕn hµnh ®Þnh kú, th«ngth-êng mét tuÇn mét lÇn. Thêi gian tèt cho cuéc häp t×nh h×nh hoÆc lµvµo cuèi ngµy cuèi tuÇn hay ®Çu ngµy ®Çu tuÇn. C¸c cuéc häp t×nh h×nhcòng ®ãng gãp vµo kh«ng khÝ trËt tù vµ kiÓm tra trong ph¹m vi dù ¸n vµph¶i ®-îc tiÕn hµnh ®Òu dÆn vµo giê giÊc nhÊt ®Þnh. Nh÷ng thµnh viªn 18 Ch-¬ng 9 bµn thªm c¸c b¸o c¸o t×nh h×nh ®-îc sö dông thÕ nµo ®Ó cËp nhËt lÞch tr×nh ph¸t triÓncña dù ¸n 92
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmkh«ng thÓ tham dù cuéc häp t×nh h×nh dù ¸n cã thÓ víi sù ®ång ý cñang-êi qu¶n lý dù ¸n, uû nhiÖm thµnh viªn kh¸c cña ®éi m×nh tham dù. Ng-êi qu¶n lý dù ¸n chuÈn bÞ cho cuéc häp t×nh h×nh b»ng c¸ch duyÖtl¹i c¸c b¸o c¸o t×nh h×nh cña c¸c thµnh viªn chñ chèt cña dù ¸n ®Ö tr×nh(®Æc biÖt xo¸y vµo phÇn vÊn ®Ò). Do ®Êy b¸o c¸o t×nh h×nh ph¶i ®-îc ®Ötr×nh Ýt ra hai ®Õn ba giê tr-íc cuéc häp t×nh h×nh. C¸c thµnh viªn chñ chèt cña dù ¸n tham dù c¸c cuéc häp t×nh h×nh dù¸n. Cuéc häp b¾t ®Çu b»ng b¸o c¸o ho¹t ®éng cña dù ¸n vµ nh÷ng vÊn ®Òtæng qu¸t do ng-êi qu¶n lý dù ¸n tr×nh bµy. Sau ®ã mçi thµnh viªn ®-îcgiµnh 5 ®Õn 10 phót b¸o c¸o vÒ ho¹t ®äng cña ®éi m×nh hay lÜnh vùctr¸ch nhiÖm cña m×nh. ViÖc th¶o luËn vÊn ®Ò kh«ng giíi h¹n ë ng-êi b¸oc¸o vÊn ®Ò vµ ng-êi qu¶n lý dù ¸n. Mäi vÊn ®Ò cã thÓ ®-îc mäi thµnhviªn nªu ra víi hç trî cã thÓ cã gi÷a c¸c l·nh ®¹o ®éi theo thÕ lµm chokinh nghiÖm cña hä cã ®-îc xuyªn suèt dù ¸n. Vai trß cña ng-êi qu¶n lýdù ¸n kh«ng ph¶i lµ cung cÊp gi¶i ph¸p cho c¸c vÊn ®Ò mµ lµ h-íng dÉnc¸c thµnh viªn ®éi h-íng vÒ gi¶i ph¸p. Gi¶i ph¸p ph¶i cè gi¾ng cã ®-îc trong cuéc häp t×nh h×nh. BÊt cø vÊn®Ò nµo kh«ng ®-îc gi¶i quyÕt trong ph¹m vi n¨m phót ph¶i ®-îc ho·n l¹i®Ó c¸c bªn liªn quan th¶o luËn sau cuéc häp t×nh h×nh. Biªn b¶n cña c¸ccuéc häp t×nh h×nh dù ¸n ph¶i ®-îc l-u hå s¬ nh÷ng b¶n c¸p nguyªn v¨nkh«ng cã yªu cÇu mÆc dï nh÷ng vÊn ®Ò sau ph¶i cã trong biªn b¶n; 1 ngµy häp 2. tªn cuéc häp 3. Cã mÆt (danh s¸ch ng-êi dù) 4. v¾ng mÆt (danh s¸ch ng-êi ®-îc mêi v¾ng mÆt 5. C¸c môc hµnh ®éng (tªn , hµnh ®éng, ngµy hoµn thµnh) 6.quyÕt ®Þnh chñ yÕu c¸c vÊn ®Ò th¶o luËn. Biªn b¶n häp t×nh h×nh dù ¸n ph¶i ®-îc ®¸nh m¸y vµ ph©n ph¸t símkh«ng chËm qu¸ cuèi ngµy ®ã. §iÒu nµy lµ ®Æc biÖt quan träng khi cãnh÷ng môc hµnh ®éng ph¶i hoµn thµnh trong cïng ngµy. Khi dù ¸n kh¸lín ®Ó cÇn cã th- ký th× biªn b¶n sÏ ®-îc lËp vµ ®¸nh m¸y bëi th- ký.Trong nh÷ng dù ¸n nhá h¬n, ng-êi qu¶n lý dù ¸n cã thÓ quay vßng nhiÖmvô nµy mçi tuÇn gi÷a c¸c thµnh viªn. 5.4 Nh÷ng §-êng lèi chung trong qu¶n lý c¸c küs- phÇn mÒm. NhiÒu ®-êng lèi trong phÇn nµy còng vËn dông ®-îc cho mäi lo¹i küs-. Dï sao do nh÷ng ®Æc ®iÓm ®a d¹ng cña c¸c kü s- phÇn mÒm th¶o luËnë ®Çu ch-¬ng nµy, nh÷ng kü thuËt qu¶n lý tèt l¹i quan träng trong viÖcqu¶n lý phÇn mÒm h¬n hÇu hÕt c¸c lÜnh vùc c«ng nghiÖp kh¸c. Do ®Êy,®-êng lèi c¬ b¶n cho c¸c nhµ qu¶n lý phÇn mÒm lµ viÖc gi¸o dôc ®ã tronglÜnh vùc c¸c ph-¬ng ph¸p qu¶n lý hiÖn ®¹i, ®Æc biÖt trong viÖc qu¶n lýcon ng-êi, lµ thiÕt yÕu cho sù thµnh c«ng. §iÒu nµy lµ ®óng víi c¸c l·nh®¹o ®éi vµ c¶ cho c¸c nhµ qu¶n lý dù ¸n. 93
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm Qu¶n lý theo tho¶ thuËn tèt h¬n qu¶n lý theo chØ thÞ. Bao giê còng tètnhÊt lµ cã ®-îc kü s- chÊp nhËn nhiÖm vô ®-îc giao. §iÒu nµy t¹o ra c¸ivÉn th-êng ®-îc coi lµ së h÷u nhiÖm vô vµ lµm t¨ng ®¸ng kÓ ®éng c¬ cñaký s-. Nh»m thùc hiÖn ®iÒu nµy, c¸c kü s- ph¶i ®-îc giao nhiÖm mµ hämuèn bÊt kÓ khi nµo cã thÓ ®-îc. NÕu ®iÒu nµy kh«ng thÓ, ng-êi qu¶n lýdù ¸n ph¶i m« t¶ trung thùc nh÷ng ph-¬ng ¸n cã ®-îc vµ gi¶i thÝch chokü s- v× sao nh÷ng nhiÖm vô ®Æc thï l¹i kh«ng cã. Tr¸ch nhiÖm lu«n ph¶i ®i liÒn vai kÒ vai, víi thÈm quyÒn. Mäi thµnhviªn ®iÒu hµnh dù ¸n bÊt kÓ lµ thanh niªn, ph¶i ®-îc giao thÈm quyÒnhµnh ®éng trong ph¹m vi tr¸ch nhiÖm cña hä. C¸c kü s- b¶o hiÓm chÊtl-îng ph¶i cã ®-îc thÈm quyÒn phª duyÖt hay b¸c bá nh÷ng thµnh phÇns¶n phÈm vµ c¸c kü s- ph¸t triÓn ph¶i cã ®-îc thÈm quyÒn cã nh÷ngquyÕt ®Þnh trong thiÕt kÕ liªn quan ®Õn thµnh phÇn mµ hä ®ang ph¸t triÓn.Dï sao, kh«ng cã thÈm quyÒn nµo lµ tuyÖt ®èi, vµ nh©n sù cÊp cao h¬ntrong dù ¸n ph¶i th-êng xuyªn xÐt duyÖt l¹i c¸c quyÕt ®Þnh ®ã vµ nh¶yvµo khi hä c¶m thÊy cã sai lÈm x¶y ra. Qui t¾c chung lµ chØ sai lÇm râ rµng ph¶i ®-îc hiÖu chØnh. §iÒu nµydÉn ®Õn mét trong nh÷ng qui t¾c c¬ b¶n cña ph¸t triÓn dù ¸n ; c¸ch tèth¬n ®Ó lµm ®-îc ®iÒu g× kh«ng ph¶i lµ c¬ së ®ñ ®Ó thay ®æi . Nãi c¸chkh¸c nÕu ng-íi qu¶n lý c¶m thÊy lµ anh hay chÞ ®· cã thÓ cã quyÕt ®Þnhtèt h¬n, nh-ng quyÕt ®Þnh hiÖn nay chÊp nhËn ®-îc th× quyÕt ®Þnh ph¶ikh«ng ®-îc thay ®æi. QuyÒn së h÷u kh«ng chØ liªn quan ®Õn nhiÖm vô mµ cßn ®Õn lÞch vµnguån ®i ®«i víi nhiÖm vô. Mäi lÞch tr×nh ph¶i ®-îc sù tho¶ thuËn cñang-êi thùc hiÖn trªn thùc tÕ c¸c dù to¸n lÞch tr×nh ph¶i ®-îc chuÈn bÞcïng víi nh÷ng ng-êi thùc hiÖn. §iÒu nµy ®¶m b¶o cam kÕt cña ng-êithùc hiÖn hay ng-êi s¶n xuÊt tham gia vµo lÞch tr×nh. Cuèi cïng, ®éng c¬ lµ yÕu tè duy nhÊt quan träng h¬n c¶ trong viÖcqu¶n lý thµnh c«ng cña ®éi ngò ph¸t triÓn. §éng c¬ cã thÓ ®-îc khuyÕnkhÝch b»ng nhiÒu c¸ch. - L-¬ng vµ th-ëng - §Ò b¹t - §iÒu kiÖn vµ m«i tr-êng lµm viÖc -QuyÒn lîi trong c«ng viÖc ®-îc giao - Qói träng - T«n gi¸ trÞ - Thóc ®¶y ý thøc hoµn thµnh NhiÒu ng-êi qu¶n lý cã sai lÇm khi cho lµ ®éng c¬ hµng ®Çu lµ l-¬ng.§iÒu nµy kh«ng ph¶i thÕ. §éng c¬ hiÖu qña nhÊt lµ ý thøc hoµn thµnh vµt«n gi¸ trÞ (coi Giegold 1982). §iÒu nµy cã nghÜa quan träng lµ ph¶i gi¶ithÝch cho c¸c thµnh viªn ®éi ngò ph¸t triÓn chÝnh c«ng viÖc cña hä quanträng thÕ nµo cho dù ¸n vµ c«ng ty (vµ cã thÓ c¶ cho ®Êt n-íc hay nh©nlo¹i nh- trong tr-êng hîp ph¸t triÓn hÖ th«ng hç trî y tÕ). Con ng-êi®-îc kÝch ®éng cao khi hä tin lµ hä ®ang lµm ®iÒu g× quan träng. 94
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm T«n gi¸ trÞ còng lµ mét nguån ®éng c¬ cao. Víi ng-êi qu¶n lý dù ¸nth× viÖc gäi ng-êi nµo ®Õn v¨n phßng cña m×nh vµ nãi c¸m ¬n anh ®·lµm mét c«ng viÖc vÜ ®¹i cã thÓ t¹o nªn kú tÝch. Nh÷ng c¸ch kh¸c ®Ó t«ngÝa trÞ lµ göi th- ®¸nh gi¸ cã b¶n sao göi qu¶n lý cÊp cao h¬n vµ cho bannh©n sù hoÆc cho nh©n viªn ®· cã cè g¾ng ®Æc biÖt ®-îc ®i nghØ cuèituÇn. Mäi ®iÒu ®ã sÏ t¨ng thªm ®éng c¬, kh«ng chØ cho c¸ nh©n nh©nviªn ®-îc c¸m ¬n mµ cßn cho nh÷ng ng-êi kh¸c xuyªn suèt dù ¸n. 5.5 Tãm t¾t. Qu¶n lý c¸c kü s- phÇn mÒm khã h¬n qu¶n lý kü s- ë hÇu hÕt c¸c lÜnhvùc c«ng nghÖ kh¸c. C¸c kü s- phÇn mÒm kh¸ ®a d¹ng vÒ møc ®é hiÖusuÊt. Trong mét dù ¸n trung b×nh, kh«ng ph¶i kh«ng phæ biÕn lµ tØ lÖhiÖu suÊt 1.5. Mét trong nh÷ng môc tiªu cña c«ng nghÖ phÇn mÒm thêihiÖn ®¹i ®· lµ gi¶m ph¹m vi hiÖu suÊt ®ã trong c¸c nhµ s¶n xuÊt phÇnmÒm th«ng qua nh÷ng ph-¬ng ph¸p ph¸t triÓn phÇn mÒm cã hÖ thèng vµcã tæ chøc h¬n. Cã nhiÒu c¸ch tæ chøc dù ¸n phÇn mÒm. C¬ cÊu tæ chøc dù ¸n thÝchhîp nhÊt tuú thuéc ë lo¹i dù ¸n ®-îc ph¸t triÓn. Nh÷ng dù ¸n lín vµ phøct¹p ®ßi hái c¬ cÊu tæ chøc lín. BÊt kÓ qui m« dù ¸n, c¸c dù ¸n phÇn mÒmph¶i ®-îc tæ chøc thµnh nh÷ng ®éi ph¸t triÓn nhá. VÒ mÆt lý tuëng, mét®éi phÇn mÒm sÏ cã bèn ®Õn s¸u nhµ s¶n xuÊt vµ sÏ do l·nh ®¹o ®éi phôtr¸ch. Cã ba lo¹i ®éi phÇn mÒm : - Nh÷ng ®éi d©n chñ, do l·nh ®¹o ®éi l·nh ®¹o vÒ mÆt hµnh chÝnhnh÷ng quyÕt ®Þnh kü thuËt do mäi thµnh viªn ®éi ®Ò ra - C¸c ®éi ngò kü s- tr-ëng (hay ®éi ngò c¸c lËp tr×nh tr-ëng) do kü s-®µn anh cã kinh nghiÖm l·nh ®¹o vµ tr¸ch nhiÖm lµ l·nh ®¹o c¶ vÒ mÆthµnh chÝnh vµ kü thuËt. - C¸c ®éi chuyªn gia ®-îc lËp ®Ó gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò ®Æc biÖt trongph¹m vi dù ¸n. C¸c ®éi nµy cã thÓ ®-îc gi¶i thÓ khi vÊn ®Ò dÆc biÖt ®-îcgi¶i quyÕt Víi ng-êi qu¶n lý dù ¸n, ®iÒu c¨n b¶n lµ ®-îc th«ng b¸o. Th-êngxuyªn vÒ t×nh tr¹ng thùc cña dù ¸n. Cã nhiÒu ph-¬ng ph¸p thu l-îmth«ng tin phÇn lín dùa trùc tiÕp vµo viÖc cung cÊp th«ng tin cña ng-êis¶n xuÊt. Dï sao, nh÷ng cuéc trao ®æi th-êng xuyªn kh«ng chÝnh thøcvíi nh÷ng ng-êi s¶n xuÊt còng lµ nh÷ng nguån th«ng tin tuyÖt vêi, ®ÆcbiÖt khi ®-îc tiÕn hµnh trong bÇu kh«ng khÝ kh«ng chÝnh thøc (vµ kh«ngph¶i trong v¨n phßng cña ng-êi qu¶n lý dù ¸n). ®éng c¬ lµ tyÕu tè duy nhÊt quan träng trong viÖc qu¶n lý th¾ng lîi cña®éi ph¸t triÓn. nhiÒu ng-êi qu¶n lý cã sai lÇm trong viÖc cho ®éng c¬hµng ®Çu lµ l-¬ng. §iÒu nµy kh«ng ph¶i thÕ. §éng c¬ hiÖu qña nhÊt lµ ýthøc hoµn thµnh vµ tù t«n. Con ng-êi ®-îc cã ®éng c¬ cao khi hä tin r»nghä ®· lµm ®-îc ®iÒu g× quan träng vµ khi hä c¶m thÊy cè g¾ng cña hä®-îc c«ng nhËn. 95
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm Bµi tËp 1. B¹n lµ ng-êi qu¶n lý cho mét dù ¸n th«ng tin tËp hîp mäi cöa hµngvµo mét d©y chuyÒn lín c¸c cöa hµng. Mçi cöa hµng th«ng th-êng cãm¸y vi tÝnh riªng mçi m¹ng víi ®ang ký kiÓm tra. Qu¶n lý d©y chuyÒnmuèn thiÕt lËp mét m¸y vi tÝnh trung t©m ë v¨n phßng chÝnh vµ nèi m¹ngmäi m¸y vi tÝnh cña c¸c cöa hµng vµo vi tÝnh trung t©m th«ng qua m¹ngkhu vùc réng lín. M¸y vi tÝnh trung t©m sÏ nhËn ®-îc th«ng tin, thêi gianthùc vÒ giao dÞch ë c¸c cöa hµngt vµ muèn cËp nhËt c¬ së d÷ liÖu kiÓm kªtrung t©m. B¹n h·y chuÈn bÞ biÓu ®å tæ chøc khèi th¸p cho dù ¸n th«ng tin cñacöa hµng. Gi¶i thÝch c¬ cÊu mµ b¹n ®· chän vµ v× sao c¬ cÊu ®ã l¹i thÝchhîp h¬n c¸c c¬ cÊu tæ chøc kh¸c cã thÓ cã. 2. LËp kÕ ho¹ch luång th«ng tin trong ph¹m vi tæ chøc b¹n ®· ®Ò nghÞë bµi tËp1. CÇn nh÷ng b¸o c¸o nµo vµ ph¶i ®-îc ®Ö tr×nh th-êng xuyªnthÕ nµo? cã nh÷ng cuéc häp t×nh h×nh nµo lµ cÇn vµ ph¶i ®-îc triÖu tËpth-êng xuyªn thÕ nµo? Ai dù c¸c cuéc häp ®ã? Gîi ý tÇn ®é biÕn ®éng vÒ b¸o c¸o t×nh h×nh vµ c¸c cuéc häp n¾m t×nhh×nh, c¨n cø theo c¸c giai ®o¹n ph¸t triÓn kh¸c nhau. 3. ChuÈn bÞ biÓu ®å tæ chøc mµ trËn cho dù ¸n ë bµi tËp 1 . So s¸nh nãvíi c¬ cÊu khèi th¸p b¹n ®Ò nghÞ ë bµi tËp 1 : c¬ cÊu nµo lµ thÝch hîp h¬ncho dù ¸n ? cã nh÷ng ®iÓm lîi vµ bÊt lîi nµo cña mçi c¬ cÊu tæ chøc chodù ¸n nµy 4. B¹n h·y ®Ò nghi c¬ cÊu cña c¸c ®éi ph¸t triÓn vµ hç trî cho dù ¸nm« t¶ ë bµi tËp 1. Gi¶i thÝch c¬ cÊu mµ b¹n ®· chän. B¹n cã dù kiÕn nhucÇu cho c¸c ®éi chuyªn gia trong sù ph¸t triÓn cña dù ¸n ? 5. Dù ¸n cña líp häc ph©n líp thµnh 3 hay 4 nhãm sinh viªn . giao c¸cbµi tËp 1,2 vµ 4 cho mçi nhãm cho mçi nhãm tr×nh bµy gi¶i ph¸p cñam×nh tr-íc líp. So s¸nh c¸c gi¶i ph¸p mµ mçi nhãm ®Ò nghÞ. Th¶o luËn kh¸c nhau gi÷ac¸c dù ¸n. 96
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm Ch-¬ng s¸u Chia ®Ó trÞ c¸c dù ¸n lín thÕ nµo : ph©n chia vµ chiÕm lÜnh Nhu cÇu lín kh«ng cã nghÜa lµ khã NhiÒu ®èi t-îng phøc t¹p cã thÓ ®-îc xem lµ mét bé v« vµn ®èi t-îngd¬n gi¶n h¬n. Mét thÝ dô thÝch hîp lµ mét ho¸ chÊt h×nh thµnh tõ nhiÒuph©n tö kh¸c nhau mçi ph©n tö ®-îc t¹o thµnh khi phèi hîp nhiÒu nguyªntö kh¸c nhau . C¸c nguyªn tö mÆc dÉn b¶n th©n ph©n chia ®-îc cã thÓ®-îc coi lµ phÇn tö nhá nhÊt cña mét ho¸ chÊt. Theo c¸ch t-¬ng tù dù ¸n phøc t¹p cã thÓ ®-îc ph©n thµnh nh÷ngthµnh phÇn ®¬n gi¶n h¬n. Trong khi toµn bé dù ¸n cã thÓ khã qu¶n lý th×mçi thµnh phÇn sÏ dÔ sö lý h¬n nh÷ng dù ¸n phÇn mÒm cã thÓ ®-îc ph©nthµnh nh÷ng thµnh phÇn nhá h¬n nh»m dù tÝnh tèt h¬n vÒ khèi l-îngc«ng viÖc hoÆc nh»m®iÒu khiÓn c¸c ho¹t ®éng cña c¸c ®éi ph¸t triÓn kh¸cnhau. ViÖc ph©n gi¶i dù ¸n phÇn mÒm lµ mét trong nh÷ng nhiÖm vô ®Çu tiªncña ng-êi qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm . Dï sao ph-¬ng ph¸p ph©n gi¶i cãthÓ kh¸c nhau, tuú theo môc tiªu thùc sù cña ng-êi qu¶n lý dù ¸n.ViÖcph©n tÝch dù ¸n theo chøc n¨ng cã thÓ kh«ng nh- lµ ph©n tÝch thiÕt kÕ.Ph©n tÝch chøc n¨ng chia dù ¸n thµnh nh÷ng thµnh phÇn c¬ b¶n cña nãtheo c¸ch nh×n cña ng-êi dïng trong khi ph©n tÝch thiÕt kÕ chia dù ¸nthµnh thµnh phÇn hay m« ®un lËp tr×nh c¬ b¶n. Ch-¬ng nµy bµn ®Õn nh÷ng ph-¬ng ph¸p qu¶n lý hiÖu qu¶ nh÷ng dù¸n phÇn mÒm phøc t¹p vµ giíi thiÖu nh÷ng ph-¬ng ph¸p ph©n tÝch c¸c dù¸n thµnh nh÷ng thµnh phÇn qu¶n lý ®-îc. C¸c lo¹i ph©n gi¶i dù ¸n còng®-îc bµn ®Õn vµ môc tiªu cña mçi lo¹i ph©n gi¶i ®-îc gi¶i thÝch. 6.1 tinh chÕ tõng b-íc mét Theo trùc gi¸c cã vÎ kh«ng hîp lý khu t×m c¸ch minh ®Þnh mäi thµnhphÇn dù ¸n trong mét b-íc duy nhÊt. Râ rµng mét qui tr×nh lÆp cã thÓ dÇndÇn cung cÊp nhiÒu chi tiÕt h¬n, h¼n lµ dÓ sö dông h¬n. Nh÷ng ph-¬ngph¸p lÆp thuéc lo¹i nµy ®-îc gäi lµ tinh chÕ tõng b-íc mét v× sù ph©ngi¶i ®-îc tiÕp tôc tinh chÕ ë mçi b-íc kÕ tôc H×nh 6.1 tr×nh bµy ninh ho¹ tæng qu¸t vÒ tinh chÕ tõng b-íc mét . HÖthèng ban ®Çu ®-îc ph©n thµnh ba thµnh phÇn cÊp cao vµ råi mçi thµnhphÇn cÊp cao l¹i ®-îc ph©n tiÕp thµnh c¸c thµnh phÇn cÊp thÊp h¬n, vµ cøthÕ cho ®Õn khi ®¹t ®-îc cÊp thµnh phÇn thÊp nhÊt. Trong ph©n gi¶i dù ¸n tõng b-íc, mçi thµnh phÇn ph©n gi¶i thµnhnh÷ng thµnh phÇn ë trùc tiÕp d-íi nã sao cho mçi b-íc ph©n gi¶i ®Òu m« 97
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmt¶ toµn bé hÖ th«ng nh-ng ë møc chi tiÕt kh¸c trong h×nh 6.1 c¸c thµnhphÇn 1,2 vµ 3 t¹o nªn hÖ thèng hoµn chØnh. §Ó ®-îc chi tiÕt h¬n, chóng talÊy b-íc ph©n gi¶i tiÕp vµ thÊy c¸c thµnh phÇn 1.1,1.2,2.1,2.2,2.3,3.1 vµ3.1 biÓu thÞ tßan bé hÖ thèng. HÖ thèng Hîp phÇn 1 Hîp phÇn 2 Hîp phÇn 3 1.1 1.2 2.1 2.2 2.3 3.1 3.2 2.1.1 2.1.2 2.1.3 2.2.1 2.2.2 2.3.1 2.3.2 H×nh 6.1 Ph©n gi¶i phÇn mÒm b»ng tinh läc tõng b-íc S¬ ®å tinh chÕ tõng b-íc mét t-¬ng tù nh- biÓu ®å mét hÖ thèng t«n titrËt tù. Dï sao ®iÒu quan träng lµ ph¶i hiÓu r»ng tinh chÕ tõng b-íc lµ c¬b¶n kh¸c nhau v× c¸c khèi cÊu thµnh cña biÓu ®å kh¸c nhau. S¬ ®å hÖthèng t«n ti m« t¶ mèi quan hÖ t«n ti gi÷a c¸c thµnh phÇn khiÕn cho mçithµnh phÇn trong s¬ ®å t-¬ng øng thùc sù víi mét thµnh phÇn thùc tronghÖ thèng. Dï sao s¬ ®å tinh läc tõng b-íc, thµnh phÇn cÊp cao h¬n chØ lµtªn ®Æt theo qui -íc cho mét nhãm c¸c thµnh phÇn thùc xuÊt hiÖn ë ngayd-íi nã. Trong h.6.2(a) phÇn mÒm cña hÖ thèng truy nhËp ®-îc cã kiÓm tra cãn¨m thµnh phÇn , phÇn mÒm cÊp thÊp, nhËn biÕt truy nhËp phi ph¸p vµkÝch ho¹t b¸o ®éng. Mçi mét trong n¨m m« ®un ®ã cã thÓ t-¬ng øng víimét m« ®un phÇn mÒm thùc t¹i.19 Hai thµnh phÇn cÊp cao kiÓm tra truynhËp vµ hÖ thèng b¸o ®éng kh«ng tån t¹i lµ m« ®un phµn mÒm thùc t¹i vµchØ xuÊt hiÖn nh- lµ tªn ®Æt cho hai nhãm thµnh phÇn cÊp thÊp h¬n. H×nh 6.2 (b) m« t¶ còng phÇn mÒm cña hÖ thèng truy nhËp ®-îc cãkiÓm tra nh- ng lÇn nµy ®-îc biÓu thÞ nh- biÓu ®å t«n ti . ë ®©y mçi-thµnh phÇn trong biÓu ®å biÓu thÞ mét thµnh phÇn phÇn mÒm thùc.ThµnhphÇn khung chÝnh ®iÒu hµnh cña hÖ thèng gäi ra ba thµnh phÇn kh¸c nhËnbiÕt kh¸ch th¨m , kiÓm tra kho¸ cöa vµ kÝch ho¹t b¸o ®éng thµnh phÇnnhËn biÕt kh¸ch. 19 TÊt nhiªn , ®©y lµ sù ®¬n gi¶n ho¸ hÖ thèng thùc.Trªn thùc tÕ n¨m thµnh phÇn cÊp thÊp ®ã cã thÓ®-îc ph©n gi¶i tiÕp thµnh nh÷ng- thµnh phÇn cÊp thÊp h¬n 98
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm PhÇn mÒm hÖ thèng truy cËp ®-îc ®/kh. Khèng chÕ HÖ thèng Truy cËp b¸o ®éng NhËn ra Khèng chÕ ®ång Qu¶n lý tÖp truy NhËn ra truy cËp KÝch ho¹t ng-êi th¨m hå cöa cËp bÊt hîp ph¸p b¸o ®éng H×nh 6.2.a Ph©n gi¶I thµnh phÇn møc trªn ra c¸c thµnh phÇn møc d-íi Vßng lÆp chÝnh thõa hµnh hÖ thèng. NhËn ra §iÒu khiÓn B¸o ®éng kh¸ch th¨m kho¸ cöa NhËn ra viÖc Qu¶n lý tÖp truy truy cËp bÊt hîp ph¸p cËp H×nh 6.2.b S¬ ®å cÊu tróc t«n ti trËt tùth¨m gäi ra hai hµnh phÇn : NhËn biÕt truy nhËp nh-¬ng ph¸p vµ qu¶n lýhå s¬ truy nhËp. 6.1.1 Ph©n gi¶i chøc n¨ng ViÖc ph©n gi¶i theo chøc n¨ng mét dù ¸n phÇn mÒm lµ sù ph©n chia hÖthèng thµnh nh÷ng thµnh phÇn theo ho¹t ®éng cña nã nh- ng-êi dïngnhËn ®Þnh. ViÖc ph©n gi¶i theo chøc n¨ng lµ mét bé phËn cña pha yªu cÇucña dù ¸n. Môc tiªu cña pha nµy lµ x¸c ®Þnh mäi ®Æc ®iÓm cña hÖ thèngtheo c¸ch nh×n cña ng-êi dïng. Ta h·y thö xem xÐt mét hÖ thèng thñ qòi ng©n hµng tù ®éng kh¶ n¨ngth«ng tin trùc tuyÕn gi÷a c¸c thñ quü tù ®éng xa x«i vµ m¸y vi tÝnh trungt©m cña ng©n hµng nh»m cung cÊp th«ng tin tµi kho¶n ®· ®-îc cËp nhËtlµ ®Æc ®iÓm chøc n¨ng cña hÖ thèng. ®iÒu nµy th«ng th-êng sÏ ®-îc x¸c 99
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm®Þnh trong pha yªu cÇu cña chu kú ph¸t triÓn. Dï sao, ph-¬ng ph¸pchuyÓn giao gi÷a thñ quü tù ®éng vµ m¸y vi tÝnh trung t©m kh«ng ph¶i lµ®Æc ®iÓm chøc n¨ng cña hÖ thèng v× ®©y lµ bµi trong thiÕt kÕ vµ thùc hiÖncña hÖ thèng chø kh«ng hiÓn nhiªn cho ng-êi dïng. Ph-¬ng ph¸pchuyÓn gi¸o kÓ c¶ nghi thøc liªn l¹c th-êng sÏ ®-îc x¸c ®Þnh trong giai®o¹n thiÕt kÕ cña sù ph¸t triÓn cña hÖ thèng.20 HÖ thèng thñ quÜ ng©n hµng tù ®éng. DÞch vô DÞch vô m¸y tÝnh thñ quÜ tù ®éng trung t©m DÞch vô CËp nhËt vµ hái Chøc n¨ng giao Bé sinh Bé sinh DÞch vô ng-êi dïng m¸y tÝnh trung diÖn m¸y thñ quÜ b¸o c¸o b¸o c¸o ng-êi vËn t©m hµnh H×nh 6.3 HÖ thèng thñ quü tù ®éng -- biÓu ®å ph©n gi¶i chøc n¨ng Dï sao, ph-¬ng ph¸p chuyÓn giao gi÷a thñ quü tù ®éng vµ m¸y vi tÝnhtrung t©m kh«ng ph¶i lµ ®Æc ®iÓm chøc n¨ng cña hÖ thèng v× ®©y lµ bªntrong thiÕt kÕ vµ thùc hiÖn cña hÖ thèng chø kh«ng hiÓn nhiªn cho ng-êidïng. Ph-¬ng ph¸p chuyÓn giao kÓ c¶ nghi thøc liªn l¹c th-êng sÏ ®-îcx¸c ®Þnh trong giai ®o¹n thiÕt kÕ cña sù ph¸t triÓn cña hÖ thèng. ë c¸c quyÕt ®Þnh thùc hiÖn cã thÓ tõng lóc ®-îc ®-a ra trong giai ®o¹nyªu cÇu vµ ®-îc coi lµ yªu cÇu thùc hiÖn. §iÒu nµy cã thÓ bao gåm ®Æc®iÓm nh- lµ lo¹i m¸y tÝnh ®èi t-îng, ng«n ng÷ lËp tr×nh ®-îc sö dônghay ph-¬ng ph¸p truyÒn th«ng ®-îc dïng tèt h¬n hÕt lµ nªn ho·n, c¸cquyÕt ®Þnh thùc hiÖn cµng chËm cµng hay cho ®Õn pha thiÕt kÕ . H×nh 6.3 nªu mét thÝ dô ph©n tÝch theo chøc n¨ng cña mét hÖ thèngthñ quÜ ng©n hµng tù ®éng thµnh nh÷ng thµnh phÇn chøc n¨ng ë møc thÊph¬n. Trong h×nh 6.3 chóng ta ®· x¸c ®Þnh lµ sÏ cã mét c¬ së d÷ liÖu kh¸chhµng cã thÓ ®-îc xem lµ quyÕt ®Þnh thiÕt kÕ. §iÒu nµy lµ kh«ng tr¸nhkhái. Ph©n tÝch chøc n¨ng hiÕm khi hoµn toµn tr¸nh ®-îc mäi nhËn ®ÞnhthiÕt kÕ. Nh- chóng ta ®· biÕt ph©n gi¶i chøc n¨ng th-êng khi lµ khëi®iÓm cho thiÕt kÕ ban ®Çu cña hÖ thèng. 6.1.2 Ph©n gi¶i thiÕt kÕ.20 C¸c quyÕt ®Þnh thùc hiÖn cã thÓ ®«i khi ®-îc ®-a ra trong giai ®o¹n yªu cÇu vµ ®-îc coi lµyªu cÇu thùc hiÖn. §iÒu nµy cã thÓ bao gåm nh÷ng ®Æc ®iÓm nh- lµ lo¹i m¸y vi tÝnh ®èit-îng, ng«n ng÷ lËp tr×nh ®-îc dïng hay ph-¬ng ph¸p th«ng tin sö dông. Th-êng tèt h¬nnªn chËm quyÕt ®Þnh thùc hiÖn ®Õn giai ®o¹n thiÕt kÕ bÊt cø lóc nµo cã thÓ ®-îc. 100
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm Ph©n gi¶i thiÕt kÕ cña mét hÖ thèng phÇn mÒm lµ ph©n chia hÖ thèngthµnh nh÷ng thµnh phÇn cÊp thÊp khíp víi thµnh phÇn phÇn mÒm thùc sùcña hÖ thèng. Trong ph©n gi¶i thiÕt kÕ hoµn toµn cña mét hÖ thèng phÇnmÒm, c¸c thµnh phÇn thÊp nhÊt t-¬ng øng víi c¸c m« ®un lËp tr×nh(th«ng th-êng lµ c¸c thñ tôc, ch-¬ng tr×nh con hay chøc n¨ng ch-¬ngtr×nh) §óng nh- pha yªu cÇu ®i tr-íc giai ®o¹n thiÕt kÕ viÖc ph©n gi¶i chøcn¨ng cña mét hÖ thèng phÇn mÒm th«ng th-êng ®i tr-íc viÖc ph©n gi¶ithiÕt kÕ. Ph©n gi¶i chøc n¨ng th-êng cung cÊp nhiÒu th«ng tin cÇn thiÕtcho viÖc ph©n chia tiÕp hÖ thèng ®ã thµnh nh÷ng thµnh phÇn thùc hiÖn.Trªn thùc tÕ, ph©n gi¶i chøc n¨ng th-êng lµ n¬i tèt ®Ó khëi sù thiÕt kÕmét hÖ thèng phÇn mÒm v× thµnh phÇn chøc n¨ng chñ yÕu cña mét hÖthèng th-êng t-¬ng øng víi ph©n chia ban ®Çu hÖ thèng ®ã thµnh nh÷nghÖ thèng con hay thµnh phÇn møc cao. Hai trong nh÷ng chøc n¨ng chÝnh cña mét hÖ thèng chñ quü ng©n hµngtù ®éng cã thÓ ®-îc coi lµ m¸y vi tÝnh trung t©m n¬i l-u tr÷ vµ b¶o tr×toµn bé th«ng tin tµi kho¶n vµ c¸c m¸y thñ quü tù ®éng giao diÖn víikh¸ch hµng. M¹ng th«ng tin nèi m¸y vi tÝnh trung t©m víi c¸c ®Þa ®iÓmthñ quü cã thÓ ®-îc x¸c ®Þnh lµ thµnh phÇn bæ sung cÊp cao. Råi th×m¹ng nµy tÊt nhiªn lµ ph©n chia ®Çu tiªn cña hÖ thèng tõ viÔn c¶nh thiÕtkÕ: (1) hÖ thèng phô thñ quü tù ®éng21 (2) hÖ thèng phô vi tÝnh trung t©mvµ (3) thiÕt bÞ m¹ng th«ng tin. HÖ thèng thñ quÜ ng©n hµng tù ®éng. Giao diÖn Thñ quü tù ®éng M¸y tÝnh m¹ng diÖn réng trung t©m Giao diÖn truyÒn Giao diÖn Giao diÖn phÇn Logic thñ Qu¶n lý c¬ Logic giao th«ng thñ quü truyÒn th«ng cøng quÜ së d÷ liÖu diÖn thñ quÜ m¸y tÝnh thñ kh¸ch quÜ hµng Driver bµn Driver Driver Driver phÝm mµn h×nh m¸y in ph¸t tiÕng bÝp H×nh 6.4 HÖ thèng thñ quü tù ®éng -- biÓu ®å ph©n gi¶i thiÕt kÕ21 ë nh÷ng hÖ th«ng hín c¸c hÖ con th-êng tiªu biÓu cho ph©n gi¶i møc thø nhÊt cña hÖthèng. §iÒu nµy ®-îc bµn thªm ë phÇn 6.3. 101
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm H×nh 6.4. nªu mét thÝ dô ph©n gi¶i thiÕt kÕ hÖ thèng thñ quü ng©n hµngtù ®éng thµnh nh÷ng cÊp thµnh phÇn thiÕt kÕ thÊp h¬n. ë cÊp thø ba thµnhphÇn thñ quü tù ®éng ph©n gi¶i thµnh c¸c giao diÖn phÇn cøng vµ logicthñ quü. Råi cÊp sau cã thÓ ph©n gi¶i giao diÖn phÇn cøng thµnh bé kÝchthÝch bµn phÝm, bé kÝch thÝch mµn h×nh, bé kÝch thÝch m¸y in vµ m¸yph¸t tiÕng bÝp, ë cÊp nµy, c¸c bé kÝch thÝch ®ã cã thÓ ®¹i diÖn m« ®unphÇn mÒm hiÖn nay. Mét ®iÓm quan träng cÇn nhí lµ trong ph©n gi¶i thiÕt kÕ, chØ cã c¸cthµnh phÇn cÊp thÊp h¬n hiÖn nay ®-îc thùc hiÖn. C¸c thµnh phÇn cÊp caoh¬n ®¹i diÖn cho mét nhãm c¸c thµnh phÇn cÊp thÊp h¬n. §iÒu nµy ®-îcminh häa trong h×nh 6.2(a) theo c¸c ®ã thµnh phÇn kiÓm tra truy nhËp vµhÖ thèng b¸o ®éng ®¹i diÖn cho hai nhãm thµnh phÇn cÊp thÊp h¬n (nhËnbiÕt kh¸ch th¨m, kiÓm tra khãa cöa v.v...). VÒ c¬ b¶n ph©n gi¶i thiÕt kÕ t¹o ra hai lo¹i thµnh phÇn hÖ thèng thµnhphÇn cÊp cao vµ m« ®un cÊp thÊp h¬n. C¸c tiªu chuÈn ph¸t triÓn phÇnmÒm kh¸c nhau sö dông thuËt ng÷ kh¸c nhau ®Ó nhËn biÕt c¸c cÊp ph©ngi¶i kh¸c nhau. Ch¼ng h¹n, tiªu chuÈn 2167A US DOD (DOD 1988a) sö dông métph-¬ng ph¸p ph©n gi¶i nhiÒu cÊp ®«i chót nÆng nÒ (coi h. 8.4). TiªuchuÈn sö dông tõ CSU (®¬n vÞ phÇn mÒm vi tÝnh) ®Ó nhËn biÕt thµnh phÇnph©n gi¶i cÊp thÊp nhÊt. Nh÷ng thµnh phÇn cÊp trung ®é ®-îc gäi lµ CDC(thµnh phÇn phÇn mÒm vi tÝnh) vµ nh÷ng thµnh phÇn nµy cã thÓ ®¹i diÖnmét nhãm CSU vµ CSC. C¸c CSC cÊp cao ®-îc nhãm thµnh CSCZ (kho¶ncÊu h×nh phÇn mÒm vi tÝnh) vµ nh÷ng CSCZ ®-îc qu¶n lý trong ph¹m vidù ¸n coi nh- nh÷ng ®¬n vi ph¸t triÓn b¸n ®éc lËp. CSCZ lµ nh÷ng thµnhphÇn cã thÓ ®-îc thiÕt kÕ, chøng minh b»ng t- liÖu vµ phª chuÈn nh-nh÷ng thùc thÓ riªng biÖt trong ph¹m vi toµn bé dù ¸n phÇn mÒm. TiªuchuÈn DOD 2167a cho ph¸t triÓn phÇn mÒm ®-îc bµn thªm ë ch-¬ng 9. HÖ thèng Hîp phÇn 1 Hîp phÇn 2 Hîp phÇn 3 H×nh 6.5.a Ph©n gi¶i phÇn mÒm møc ®Ønh ban ®Çu 102
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm HÖ thèng Hîp phÇn 1 Hîp phÇn 2 Hîp phÇn 3 1.1 1.2 2.1 2.2 2.3 3.1 3.2 H×nh 6.5.b Ph©n gi¶i phÇn mÒm møc trung gian -- thiÕt kÕ møc ®Ønh HÖ thèng Hîp phÇn 1 Hîp phÇn 2 Hîp phÇn 3 1.1 1.2 2.1 2.2 2.3 3.1 3.2 2.1.1 2.1.2 2.1.3 2.2.1 2.2.2 2.3.1 2.3.2 H×nh 6.5.c Ph©n gi¶i phÇn mÒm møc chi tiÕt Mét hÖ thèng ph©n gi¶i hoµn toµn víi mäi thµnh phÇn cÊp thÊp cña nã,kh«ng ph¶i bao giê còng dÔ n¾m b¾t, ®iÒu nµy ®Æc biÖt ®óng trong sùtr×nh bµy hÖ thèng lóc duyÖt dù ¸n khi hÖ thèng cÇn ®-îc nh÷ng ng-êikh«ng dÝnh lió vµo viÖc thiÕt kÕ nã nhanh chãng hiÓu ®-îc. Trong nh÷ngtr-êng hîp nh- thÕ, kü thuËt tinh läc tõng b-íc lµ ph-¬ng ph¸p thuËn lîi®Ó tr×nh bµy tuÇn tù chi tiÕt t¨ng dÇn b»ng c¸ch lóc ®Çu choi thÊy cÊpph©n gi¶i ®Çu tiªn vµ råi chÇm chËm ph¸t hiÖn nh÷ng cÊp tiÕp theo. §iÒunµy ®-îc chøng minh trong h×nh 6.5. Trong b-íc ph©n gi¶i trung ®é thÝchhîp, chóng ta cã thÓ ph©n thiÕt kÕ lµm hai: cÊp cao h¬n vµ cÊp thÊp h¬n.§iÒu nµy ®Æc biÖt ®-îc dïng khi giai ®o¹n thiÕt kÕ ®-îc thùc hiÖn thµnh2 giai ®o¹n riªng biÖt: thiÕt kÕ cÊp cao vµ thiÕt kÕ chi tiÕt (coi h×nh 6.5). 6.2. C¬ cÊu ph©n tÝch c«ng viÖc. Nh- vËy, chóng ta ®· bµn ®Õn viÖc ph©n hÖ thèng phÇn mÒm thµnhnh÷ng thµnh phÇn hoÆc chøc n¨ng hoÆc thiÕt kÕ. Chóng ta còng sÏ xemxÐt viÖc ph©n dù ¸n phÇn mÒm thµnh nh÷ng thµnh phÇn c«ng viÖc c¬ b¶n. 103
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmTæng sè cña nh÷ng thµnh phÇn c«ng viÖc ®ã bao gåm mäi nhiÖm vô cÇnthiÕt ®-îc thùc hiÖn nh»m hoµn thµnh th¾ng lîi dù ¸n. 6.2.1. Ph©n gi¶i dù ¸n. §óng nh- mäi nhiÖm vô phøc t¹p lín kh¸c, viÖc ph¸t triÓn dù ¸n phÇnmÒm dÔ qu¶n lý h¬n nhiÒu b»ng c¸ch tiÕp cËn chia vµ trÞ (ph©n chia vµchiÕm lÜnh) viÖc tinh läc tõng b-íc, khi ¸p dông cho mét dù ¸n phÇnmÒm, t¹o nªn mäi nhiÖm vô c«ng viÖc cÊp thÊp. §iÒu nµy bao gåm nhiÖmvô ph¸t triÓn, nhiÖm vô qu¶n lý, nhiÖm vô hç trî vµ nhiÖm vô hµnh chÝnh.ViÖc ph©n gi¶i mét dù ¸n phÇn mÒm thµnh nh÷ng nhiÖm vô ®-îc coi lµc¬ cÊu ph©n tÝch c«ng viÖc hay WBS. Ho¹t ®éng b¸o ®éng Qu¶n lý file Ho¹t ®éng b¸o ®éng Ho¹t ®éng b¸o ®éng Ho¹t ®éng b¸o ®éng Qu Qu¶n lý fil Ho¹t ®éng Ho¹t ®éng b¸o Ho¹t Ho¹t b¸o ®éng ®éng ®éng b¸o ®éng b¸o ®é ®éng Qu¶n lý Ho¹t Ho¹t Ho¹t Ho¹t ®éng b¸o ®éng b¸o ®éng b¸o ®éng b¸o ®én ® ®éng Ho¹t ®éng b¸o Ho¹t ®éng Ho¹t ®éng ®éng b¸o ®éng b¸o ®éng Qu¶n lý file Qu¶ H×nh 6.6 CÊu tróc liÖt kª c«ng viÖc (a) ph¸c th¶o c«ng viÖc H×nh 6.6. cho mét vÝ dô vÒ biÓu ®å c¬ cÊu ph©n tÝch c«ng viÖc vµ b¶ng6.1. danh môc nhiÖm vô c¬ cÊu ph©n tÝch c«ng viÖc ®¹t ®-îc. Danh môcnhiÖm vô WBS cã mäi nhiÖm vô c«ng viÖc dù ¸n vµ cã thÓ ®-îc dïnglµm c«ng cô kiÓm chøng ®Ó kiÓm tra t×nh h×nh c¸c nhiÖm vô c«ng viÖc®-îc giao. Danh môc nhiÖm vô WBS ban ®Çu th-êng tõ lÞch tr×nh dù ¸nmµ ra lÞch cã danh môc ho¹t ®éng cña dù ¸n. Danh môc ho¹t ®éng cñalÞch t-¬ng tù nh- WBS mÆc dï môc ®Ých cña nã cã kh¸c nhau vµ th-êngÝt chi tiÕt h¬n. Danh môc ho¹t ®éng cña lÞch ®-îc m« t¶ ë ch-¬ng 9. 104
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm Ho¹t ®éng b¸o ®éng Qu¶n lý file Ho¹t ®éng b¸o ®éng Ho¹t ®éng b¸o ®éng Ho¹t ®éng b¸o ®éng Qu Qu¶n lý fil Ho¹t ®éng Ho¹t ®éng b¸o Ho¹t Ho¹t b¸o ®éng ®éng ®éng b¸o ®éng b¸o ®é ®éng Qu¶n lý Ho¹t Ho¹t Ho¹t Ho¹t ®éng b¸o ®éng b¸o ®éng b¸o ®éng b¸o ®én ® ®éng Ho¹t ®éng b¸o Ho¹t ®éng Ho¹t ®éng ®éng b¸o ®éng b¸o ®éng Qu¶n lý file Qu¶ H×nh 6.6 CÊu tróc liÖt kª c«ng viÖc (a) ph¸c th¶o c«ng viÖc B¶ng 6.1. Danh môc nhiÖm vô c¬ cÊu ph©n tÝch c«ng viÖc.NhiÖm vô M« t¶ T×nh h×nh Giao cho NhËn xÐt1. Qu¶n lý vµ hµnh chÝnh2. Ph¸t triÓn phÇn mÒm2.1. Ph©n tÝch yªu cÇu phÇn mÒm2.2. ThiÕt kÕ phÇn mÒm2.2.1. LogÝc kiÓm tra2.2.2. Giao diÖn chØ huy2.2.3. TiÖn Ých mµn h×nh2.2.3.1. Bé khu«n mµn h×nh Trän vÑn J.Smith2.2.3.1. Bé kÝch thÝch mµn h×nh Khëi F.Brown c«ng2.2.3.2. M¸y ph¸t khu«n Khëi A.Black c«ng2.2.4 Th«ng tin2.3. M· hãa phÇn mÒm2.4. Hßa nhËp phÇn mÒm3. Cung cÊp vµ hç trî ph¸t triÓn 105
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm Dù ¸n WBS §«i khi l¹i cã Ých khi gÆp c¸c nhãm nhiÖm vô cÊp cao h¬n trong danhmôc nhiÖm vô WBS (thÝ dô nhiÖm vô 1, 2, 3, 2.1, 2.2, v.v... trong b¶ng6.1). §iÒu nµy gióp truy nguyªn cã lîi cho mçi nhiÖm vô cÊp thÊp nh»mnhËn biÕt c¸c nhãm nhiÑme vô tõ ®ã suy ra. Dï sao, viÖc ®-a c¸c nhãmnhiÖm vô cÊp cao trong danh môc nhiÖm vô WBS còng cã thÓ g©y ra hçn®én v× nh÷ng kho¶n nµy kh«ng ®¹i diÖn cho nh÷ng nhiÖm vô hiÖn nay®-îc giao vµ nh÷n thuéc tÝnh t×nh h×nh vµ ñy nhiÖm cho kh«ng ¸p dông®-îc cho chóng. Danh môc WBS c¸c nhiÖm vô dù ¸n ®-îc suy tõ b¶n thèng kª c«ngviÖc cña dù ¸n (SON) x¸c ®inh quy m« cña dù ¸n. SON th-êng ®-îcchuÈn bÞ tr-íc khi trong dù ¸n chÝnh thøc (coi ch-¬ng 3) vµ th-êng lµ béphËn cña hîp ®ång dù ¸n gi÷a kh¸ch hµng vµ nhµ s¶n xuÊt. Víi nh÷ng dù¸n néi bé, khi mét tæ chøc tµi trî c«ng viÖc ph¸t triÓn cña chÝnh m×nh,SON trë nªn v« danh víi viÖc x¸c ®Þnh chi tiÕt dù ¸n hay mét t- liÖut-¬ng tù x¸c ®Þnh qui m« c«ng viÖc cho ng-êi qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm. 6.2.2. WBS lµ mét c«ng cô qu¶n lý dù ¸n. C¬ cÊu ph©n tÝch c«ng viÖc x¸c ®Þnh mäi nhiÖm vô ph¶i thùc hiÖntrong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña dù ¸n. §iÒu nµy sÏ bao gåm c¶ nh÷ngnhiÖm vô tõ c¸c ph¹m trï dù ¸n nh-: - Ph¸t triÓn phÇn mÒm - B¶o tr× - §µo t¹o - DÉn chøng t- liÖu - L¾p ®Æt - Qu¶n lý - Cung cÊp Nh÷ng nhiÖm vô nµy ®-îc m« t¶ chi tiÕt h¬n ë b¶ng 6.2. ë Mäi lóc, bÊt cø c«ng viÖc nµo ®-îc mét thµnh viªn cña ®éi dù ¸nphÇn mÒm thùc hiÖn ph¶i lµ mét bé phËn cña nhiÖm vô WBS kh«ng métthµnh viªn nµo cña ®éi ®-îc thùc hiÖn bÊt cø nhiÖm vô g× kh«ng cã trongdanh môc WBS c¸c nhiÖm vô. WBS lµ mét c«ng cô cã Ých víi ®iÒu kiÖn ph¶i lu«n lu«n cËp nhËt. Nãph¶i ®-îc cËp nhËt ®Þnh kú cïng víi kÕ ho¹ch ph¸t triÓn dù ¸n vµ lÞch dù¸n. §iÒu hîp lý lµ nªn dù kiÕn danh môc WBS cã ®-îc nh÷ng nhiÖm vôbæ sung, söa ®æi hay thËm chÝ rót ra trong khái tiÕn ®é ph¸t triÓn cña dù¸n WBS chñ yÕu lµ mét c«ng cô qu¶n lý cung cÊp kh¶ n¨ng ñy th¸cnhiÖm vô x¸c ®Þnh râ cho c¸c thµnh viªn cña ®éi ph¸t triÓn. ChÝnh lµ quaWBS mµ tiÕn ®é ®-îc gi¸m s¸t khi c¸c nhiÖm vô hoµn thµnh vµ nh÷ngvÊn ®Ò tiÒm tµng ®-îc ph¸t hiÖn. Nh÷ng nhiÖm vô míi ®· tõng bÞ bá quanµy ®-îc nhËn biÕt vµ c¸c dù to¸n ®-îc xem xÐt l¹i dùa trªn nh÷ng nguånhiÖn nay ®· ®-îc sö dông cho nh÷ng nhiÖm vô ®· hoµn thµnh. 106
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm WBS còng lµ mét c«ng cô ng©n s¸ch cung cÊp ph-¬ng tiÖn tÝnh gi¸mçi ho¹t ®éng ph¸t triÓn vµo mçi ®o¹n thÝch hîp trong ng©n s¸ch dù ¸n.§©y lµ mét trong nh÷ng ph-¬ng ph¸p c¬ b¶n ®Ó lËp kÕ ho¹ch vµ gi¸m s¸tchi phÝ dù ¸n. Cã nhiÒu tiÖn Ých vi tÝnh hãa cã ®-îc ®Ó hç trî b¶o tr× WBS. Nh÷ngtiÖn Ých nµy ho¹t ®éng c¶ trªn m¸y vi tÝnh nhá lo¹i PC vµ nh÷ng phÇnchÝnh lín. Nh÷ng tiÖn Ých WBS ®«i khi cã ®-îc nh- lµ bé phËn cña tiÑneÝch qui ho¹ch chung cña ng-êi qu¶n lý vµ cung cÊp c¸c ®Æc ®iÓm lÞchtr×nh vµ gi¸m s¸t kh¸c nh- ph©n tÝch PERT vµ h×nh thµnh b¸o c¸o. Cã nh÷ng ph-¬ng ph¸p kh¸c ®-îc ph¸t triÓn ®Ó qu¶n lý nh÷ng nhiÖmvô c«ng viÖc cÊp thÊp bao gåm mét dù ¸n lín. Cã v« vµn biÕn thøc vµ c¶itiÕn kü thuËt c¬ cÊu ph©n tÝch c«ng viÖc22 , mét sè sö dông nh÷ng c«ng côtruy t×m tinh vi, sè kh¸c sö dông nh÷ng ký hiÖu vµ kü thuËt ®Æc biÖt ®Óph©n tÝch vµ gi¸m s¸t danh môc nhiÖm vô c«ng viÖc. 6.3. Xö lý c¸c dù ¸n lín. Râ rµng, nh÷ng nhiÖm vô nhá dÔ sö lý h¬n nh÷ng nhiÖm vô lín. Nh-chóng ta ®· thÊy, ®©y ®· lµ lËp luËn b¶o vÖ viÖc ph©n c¸c dù ¸n lín thµnhnh÷ng thµnh phÇn nhá h¬n. Trong mét tranh luËn vÒ kiÕn tróc cña hÖ thèng phÇn mÒm tµu con thoivò trô, Carlow (1984) ®· nhËn xÐt lµ "... chØ c«ng cô vµ kü thuËt th«ikh«ng thÓ phßng ngõa hay kh¾c phôc nh÷ng vÊn ®Ò sÏ tån t¹i nÕu kiÕntróc hÖ thèng cÊu tróc tèt ®· kh«ng ®-îc thiÕt lËp trªn ®Çu mÆt tiÒn cñaqui tr×nh ph¸t triÓn." Trong tham luËn cña «ng, Carlow m« t¶ lËp luËnb¶o vÑ c¬ cÊu vµ kiÕn tróc cña phÇn mÒm phøc t¹p cho mét trong nh÷nghÖ thèng mµ ph©n ban hÖ thèng liªn bang IBM ®· ph¸t triÓn cho tµu conthoi vò trô NASA. §iÓm ph¶i lµm lµ kiÕn tróc phÇn mÒm vèn ®-îc x¸c®Þnh sím trong chu kú ph¸t triÓn ®ãng vai trß chñ ®¹o trong viÖc x©ydùng chÊt l-îng cña s¶n phÈm phÇn mÒm cuèi cïng. Hay, tãm l¹i, nh÷ngsai lÇm chñ yÕu th-êng b¾t ®Çu sím. Con ®-êng mµ mét hÖ thèng ®-îc ph©n gi¶i, ®ãng gãp ®¸ng kÓ vµokiÕn tróc phÇn mÒm. Th«ng th-êng kh«ng cã ®iÒu g× tùa nh- kiÕn trócduy nhÊt ®óng hay ph©n gi¶i duy nhÊt ®óng c¶. H.6.7 giíi thiÖu hai ph©ngi¶i cÊp cao cã thÓ ®-îc cña mét hÖ truy nhËp ®-îc kiÓm tra. C¶ hai cã vÎlµ nh÷ng ®o¹n hîp lý cña mét hÖ thèng nh-ng kiÕn tróc trong h.6.7.(b) cãthÓ ®ßi hái Ýt giao diÖn h¬n gi÷a c¸c thµnh phÇn phÇn mÒm chÝnh. Giê chóng ta sÏ xem xÐt mét sè h-íng dÉn ph¶i theo khi lùa chän métc¬ cÊu ph©n gi¶i riªng. 6.3.1. C¸c hÖ thèng phô. 22 C¸c ph-¬ng ¸n kÓ c¶ m« h×nh Wilson vµ Sifer (1990) thay thÕ WBS víi kü thuËt qui ho¹ch c¬cÊu dùa trªn trËt tù biÓu ®å dßng s«ng c«ng viÖc (WFD), mét h×nh thøc m¹ng nhiÖm vô bao gåm mçi®Çu vµo vµ ®Çu ra cña nhiÖm vô. Ph-¬ng ph¸p Wilson vµ Sifer lµ ph-¬ng ph¸p chÝnh thøc hãa cao vµ®-îc coi lµ phøc t¹p h¬n WBS cæ ®iÓn. 107
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm C¸c hÖ thèng ®«i khi gåm nh÷ng thµnh phÇn chñ yÕu b¸n ®éc lËp b¶nth©n chóng cã thÓ ®-îc coi lµ hÖ thèng. Mét hÖ thèng thñ quü ng©n hµngtù ®éng tÊt nhiªn cã thÓ ®-îc ph©n lµm hai hÖ phô h¬n: hÖ phô vi tÝnhchÝnh vµ hÖ phô vi tÝnh thñ quü tù ®éng. Theo thÕ mét hÖ phô chøa hÇuhÕt ®Æc ®iÓm cña mét hÖ, trõ khi hÖ phô kh«ng cã ý ®Þnh ho¹t ®éng trªnchÝnh nã. Ho¹t ®éng b¸o ®éng Qu¶n lý file truy nhËp Ho¹t ®éng b¸o ®éng Ho¹t ®éng b¸o ®éng Q Ho¹t ®éng b¸o Ho¹t ®éng Ho¹t ®éng Ho¹t ®éng b¸o Ho¹t ®éng ®éng b¸o ®éng b¸o ®éng ®éng b¸o ®éng Q Qu¶ Qu¶n lý file H×nh 6.7.a Ph©n gi¶i hÖ thèng møc cao. C¸ch (a) Ho¹t ®éng b¸o ®éng Qu¶n lý file truy nhËp Ho¹t ®éng b¸o ®éng Ho¹t ®éng b¸o ®éng Ho¹t ®éng b¸o ®éng Qu¶n lý file truy Ho¹t ®éng b¸o Ho¹t ®éng Ho¹t ®éng Ho¹t ®éng b¸o Ho¹t Ho¹t ®éng ®éng b¸o ®éng b¸o ®éng ®éng ®éng b¸o b¸o ®éng ®éng Qu¶n lý file Q Qu¶n lý f Qu¶n lý file t H×nh 6.7.b Ph©n gi¶i hÖ thèng møc cao. C¸ch (b) Khi c¸c hÖ thèng phÇn mÒm lín cã thÓ chia thµnh nh÷ng hÖ thèng phôchóng lo¹i bá mét sè tÝnh phøc t¹p, cã ë tÝnh chÊt réng lín, ý t-ëng b¶ovÖ cho tiÕp cËn ®ã c¨n cø ë viÖc qu¶n lý ph¸t triÓn mçi hÖ thèng phô coinh- hÖ riªng biÖt trong ph¹m vi cã thÓ ®-îc. Víi mçi hÖ thèng phô, ng-êi l·nh ®¹o ®éi hay phã qu¶n lý dù ¸n ®-îcñy th¸c phÇn lín tr¸ch nhiÖm cho ph¸t triÓn trong khi c¸c tr¸ch nhiÖmchóng cho mäi hÖ thèng phô ®-îc qu¶n lý dù ¸n trong t©m sö lý. 108
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm ë mét dù ¸n qui m« nhá, nh- hÖ thèng thñ quü ng©n hµng tù ®éng,th¶o luËn tr-íc ®©y, hai l·nh ®¹o ®éi cã thÓ ®-îc giao tr¸ch nhiÖm chohai thµnh phè chÝnh cña hÖ thèng. Ng-êi qu¶n lý dù ¸n sÏ gi¸m s¸t ho¹t®éng ë mçi ®éi vµ sÏ phèi hîp ho¹t ®éng giao diÖn kü thuËt vµ hµnhchÝnh gi÷a c¸c ®éi. ViÖc ñy nhiÖm cña l·nh ®¹o ®éi phÇn mÒm ®-îc bµnthªm ë ch-¬ng 5. ë mét sè dù ¸n qui m« lín nh- ph¸t triÓn phÇn mÒm cho tµu con thoivò trô NASA, dù ¸n ®· qu¸ khæng lå ®Õn møc ®é trªn thøc tÕ ®-îc ph¸ttriÓn nh- v« vµn dù ¸n riªng biÖt. V¨n phßng Trung -¬ng chÞu tr¸chnhiÖm vÒ sù phèi hîp vµ hoµ nhËp mäi hÖ thèng phô (c¶ phÇn mÒm vµphÇn cøng). Tham luËn cña Dadden vµ Rone (1984) ®Ò cËp s©u ®Õn quim« lín lao cña dù ¸n phøc t¹p nµy. 6.3.2. §-êng lèi ph©n gi¶i chøc n¨ng. Nh- chóng ta ®· thÊy ph©n chia ban ®Çu cña mét hÖ thèng phÇn mÒmlµ ph©n gi¶i theo chøc n¨ng t-¬ng øng víi c¬ cÊu cña phÇn mÒm nh-®-îc ng-êi dïng nhËn thøc. ViÖc ph©n chia nµy gióp chóng ta x¸c ®Þnhnh÷ng yªu cÇu cho hÖ thèng vµ cung cÊp ph-¬ng ph¸p nhËn biÕt c¸c chøcn¨ng cÊp thÊp vµ g¸n chóng vµo nh÷ng yªu cÇu cho hÖ thèng chñ yÕu. NhiÒu v¨n b¶n ®Ò nghÞ lµ ph©n gi¶i chøc n¨ng ph¶i theo sù ph©n tÝchyªu cÇu cña hÖ thèng. Trong nhiÒu tr-êng hîp, ph¸c th¶o chung c¸c yªucÇu sÏ t¹o nªn biÓu ®å chøc n¨ng cÊp cao. Trªn tinh thÇn ®ã, viÖc t×nh läcph©n gi¶i chøc n¨ng kh¨ng khÝt víi viÖc ph©n tÝch hÖ thãng trong ®ã biÓu®å ®-îc lu«n lu«n xem l¹i vµ tinh läc khi l¹i cã thªm ®-îc th«ng tin. Ph©n tÝch chøc n¨ng cÊp cao c¬ b¶n cña hÖ thèng phÇn mÒm th-êngc¨n cø ë nh÷ng ý t-ëng tiªm nghiÖm diÔn tiÕn trong giai ®o¹n quanniÖm. Råi nh÷ng ý t-ëng cã thÓ ®Þnh ra sù ph©n chia ®Æc thï cña hÖthèng, tõ ®ã diÕn tiÕn sù ph©n gi¶i chøc n¨ng. Sù ph©n chia ban ®Çu nµy cña hÖ thèng kh«ng ph¶i bao giê còng lµl«gÝc nhÊt vµ thÝch hîp nhÊt theo viÔn c¶nh cña ng-êi s¶n xuÊt. HÖ thèngkiÓm kª réng lín ban ®Çu cã thÓ nhËn thøc lµ bao gåm: - Giao diÖn con ng-êi - Bé ph¸t b¸o c¸o - C¬ së d÷ liÖu - L«gÝc cËp nhËt. Nh-ng giao diÖn cña con ng-êi cã thÓ l«i kÐo mét sè c¸c m¸y vi tÝnhkh¸c vµ mét phÇn nh÷ng m¸y ®ã cã thÓ hßa nhËp m¹nh víi bé ph¸t b¸oc¸o. Nh÷ng ®Æc ®iÓm chñ yÕu, nh- ®é tin vµ dù tr÷ cã thÓ ®· bÞ bá qua.Do ®Êy, sù ph©n chia hÖ thèng tèt h¬n cã thÓ kh«ng x¸c ®Þnh giao diÖncña con ng-êi lµ chøc n¨ng cÊp cao mµ lång c¸c chøc n¨ng cÊp thÊp cñagiao diÖn con ng-êi riªng rÏ trong nh÷ng chøc n¨ng chñ yÕu khac. CòngvËy, dù tr÷ cã thÓ ®-îc lång trong chøc n¨ng b¶o tr× cÊp cao còng l¹i baogåm c¶ c¸c chøc n¨ng nÐn vµ tinh luyÖn c¬ së d÷ liÖu. 109
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm §-êng lèi chung lµ kh«ng cã ph©n gi¶i chøc n¨ng duy nhÊt nµo ®-îclùa chän chØ v× ®-îc quan niÖm ®Çu tiªn c¶. Nh- chóng ta ®· thÊy, ph©n gi¶i chøc n¨ng tèt lµ quan träng vµ râ rµngcã thÓ x¸c ®Þnh thiÕt kÕ vµ kiÕn tróc cña hÖ thèng ®-îc ph¸t triÓn, ChiÕnl-îc tin cËy trong viÖc x¸c ®Þnh ph©n gi¶i chøc n¨ng phÇn mÒm ®-îc tètlµ triÖu tËp cuéc häp cña nh÷ng ng-êi träng yÕu cña dù ¸n ®Ó bµn mét sènh÷ng ph©n chia kh¸c nhau cña hÖ thèng. Sau ®ã ph©n gi¶i chøc n¨ngph¶i ®-îc lùa chän trªn c¬ së. - Lý do (thÝ dô c¸c m¸y vi tÝnh kh¸c nhau th-êng hç trî c¸c chøc n¨ngkh¸c nhau). - DÔ thùc hiÖn (thÝ dô ph©n gi¶i chøc n¨ng tèt sÏ th-êng dÉn ®Õn thiÕtkÕ tèt). - DÔ hiÓu (®· ®¸p øng hÕt c¸c chøc n¨ng ch-a ?) ViÖc dÔ thùc hiÖn tïy thuéc ë tiªu chÝ thiÕt kÕ mµ ta sÏ bµn sau. 6.3.3. §-êng lèi ph©n gi¶i thiÕt kÕ. Chóng ta ®· biÕt lµ ph©n gi¶i chøc n¨ng cña hÖ thèng phÇn mÒm cã thÓc¬ b¶n kh¸c víi ph©n gi¶i thiÕt kÕ cña hÖ thèng. Dï sao ph©n gi¶i chøcn¨ng tèt sÏ chó ý ®Õn thiÕt kÕ nh- ë giai ®o¹n ph¸t triÓn sau vµ sÏ th-ênglµ khëi ®iÓm tèt cho viÖc ph©n chia hÖ thèng thµnh nh÷ng thµnh phÇnthiÕt kÕ cÊp cao. ViÖc ph©n gi¶i thiÕt kÕ cña hÖ thèng chØ lµ mét phÇn cña toµn bé thiÕtkÕ phÇn mÒm (cã nhiÒu ph-¬ng ph¸p thiÕt kÕ, ch¼ng h¹n xin coi Fairly(1985) hay Irossman (1987). Dï sao theo viÔn c¶nh cña ng-êi qu¶n lý dù¸n, ®©y lµ giai ®o¹n quyÕt ®Þnh v× viÖc ph©n gi¶i thiÕt kÕ cña mét hÖthèng x¸c ®Þnh c¬ cÊu cña phÇn mÒm nh- nã sÏ ®-îc h×nh thµnh. Sau ®©ylµ tæng quan vÒ nhËn ®Þnh thiÕt kÕ c¬ b¶n ¶nh h-ëng ®Õn ph-¬ng ph¸pph©n gi¶i hÖ thèng. Mét trong nh÷ng quan ®iÓm c¬ b¶n sím cña c«ng nghÖ phÇn mÒm ®ßihái tiÕp cËn vÒ c¬ cÊu víi viÖc thiÕt kÕ vµ lËp tr×nh phÇn cøng. B¶n chÊtc¬ cÊu cña phÇn mÒm ®-îc x¸c ®Þnh tõ nh÷ng giai ®o¹n ph©n gi¶i ®Çutiªn. Vµo cuèi nh÷ng n¨m 1960 vµ ®Çu 1970. Difkstra ®· ®i ®Çu trongtiÕp cËn nµy (1972). Môc tiªu chñ yÕu lµ chuyÓn sang ph¸t triÓn phÇnmÒm (hay ®¬n gi¶n lµ lËp tr×nh nh- sau nµy ®-îc gäi thÕ) tõ khi ch-athµnh thôc tíi trë thµnh mét ngµnh c«ng nghÖ hßan toµn ph¸t triÓn. Tõ ®ã®Õn nay nhiÒu kü thuËt thiÕt kÕ c¬ cÊu kh¸c ®· ®-îc Yourdon (1978),Jackson (1976) De Marco (1979) Warrier vµ Orr (1977) ph¸t triÓn, ®Êy lµmíi chØ kÓ mét sè, nh-ng ch-a cã tiªu chuÈn duy nhÊt nµo nãi chung®-îc chÊp nhËn. Khi ®· thu l-îm ®-îc nhiÒu kinh nghiÖm h¬n trong ph¸t triÓn c¸c dù¸n phÇn mÒm phøc t¹p, ®· trë nªn hiÓn nhiªn lµ ph©n gi¶i thiÕt kÕ tèt nhÊtph¶i tiÕn tíi t¹o nªn ®-îc nh÷ng thµnh phÇn phÇn mÒm ®éc lËp haym«®un. Nh÷ng giao diÖn phøc t¹p gi÷a c¸c m«®un ®· kh«ng ®-îckhuyÕn kÝch nhiÒu vµ nh÷ng thuËt ng÷ nh- ghÐp nèi chËm, tè kÕt cao vµ 110
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmche dÊu th«ng tin trë thµnh nh÷ng khèi c«ng tr×nh c¬ b¶n cho viÖc thiÕtkÕ m«®un phÇn mÒm ®-îc tèt. Nãi mét c¸ch ®¬n gi¶n, ph©n gi¶i thiÕt kÕ tèt t¹o nªn nh÷ng m«®unnhá, ®¬n gi¶n, ®éc lËp. TÊt nhiªn, trong mäi hÖ thèng, kh«ng cã haim«®un thùc sù ®éc lËp, nªn tõ ng÷ ®éc lËp ë ®©y ph¶i hiÓu theo nghÜacµng ®éc lËp cµng tèt trong ph¹m vi c¸c rµng buéc cña hÖ thèng ®-îcph¸t triÓn. ë cÊp ph©n gi¶i thÊp nhÊt, møc ®é ®éc lËp cña c¸c m«®un ®-îc coi lµmøc ®é ghÐp nèi tån t¹i trong thiÕt kÕ. Nh÷ng biÖn ph¸p ghÐp nèi c¸c ®Æc®iÓm phô thuéc lÉn nhau ®ã nh- d÷ liÖu néi dung kiÓm tra vµ m«®un (cãnghÜa chång chÐo c¸c biªn m«®un). Ch¾c ch¾n mét trong nh÷ng nguyªn t¾c c¬ b¶n nhÊt trong ph©n gi¶ithiÕt kÕ phÇn mÒm ®-îc ®Þnh t©m chung quanh quan niÖm hép ®en.Nguyªn t¾c ®ã, còng ®-îc coi lµ che dÊu th«ng tin tiÕn tíi t¹o ra nh÷ngm«®un che dÊu thiÕt kÕ cña chóng. C¸c hép ®en chØ ®-îc nhËn biÕt ë ®Çuvµo vµ ®Çu ra, chø kh«ng ë ph-¬ng ph¸p sö dông ®Ó ph¸t sinh ®Çu ra tõ®Çu vµo mµ cã. ViÖc che dÊu th«ng tin t¹o ra nh÷ng m«®un che dÊu luångl«gÝc cña chóng vµ c¸c c¬ cÊu d÷ liÖu cña chóng víi nhau. MÆc dï tõ hép®en ®i tr-íc tiÕn triÓn cña c«ng nghÖ phÇn mÒm lµ mét ngµnh, quan niÖnche dÊu th«ng tin trong thiÕt kÕ phÇn mÒm ®· ®-îc Iarnas ®-a ra ®Çu tiªn(1972).23 6.3.4. §-êng lèi ph©n gi¶i nhiÖm vô c«ng viÖc. Chóng ta ®· thÊy c«ng viÖc yªu cÇu ®Ó hoµn thµnh dù ¸n cã thÓ ®-îcph©n thµnh nhãm nhiÖm vô ®¬n gi¶n h¬n ®-îc x¸c ®Þnh râ biÓu thÞ b»ngc¬ cÊu ph©n tÝch c«ng viÖc hay WBS. WBS kh«ng ph¶i lµ sù ph©n gi¶iphÇn mÒm t¹o ra bëi dù ¸n. §ã lµ sù ph©n gi¶i b¶n th©n dù ¸n vµ bao gåmnh÷ng ho¹t ®éng nh- qu¶n lý, cung cÊp, l¾p ®Æt vµ tÊt nhiªn ph¸t triÓnphÇn mÒm. C¬ cÊu thiÕt kÕ cña hÖ thèng t¹o nªn nh÷ng nhiÖm vô c«ng viÖc ph¸ttriÓn cÊp thÊp. Mçi m«®un cÊp thÊp ®-îc ñy th¸c ba nhiÖm vô c«ng viÖcc¬ b¶n: thiÕt kÕ m«®un, lËp m· vµ thö nghiÖm ®¬n vÞ. Nh÷ng nhiÖm vôph¸t triÓn bæ sung nh- lÊy nguyªn mÉu thö nghiÖm vµ héi nhËp lµ tõ c¸cgiai ®o¹n ph¸t triÓn kh¸c mµ ra. B¶ng 6.2. cã mét danh môc tiªu biÓu c¸c nhiÖm vô WBS cÊp cao ®-îc®-a vµo danh môc nhiÖm vô WBS chÝnh thøc (coi b¶ng 6.1). §©y kh«ngph¶i lµ mét danh môc tËn dông mäi nhiÖm vô ph¸t triÓn dù ¸n vµ kh«ngph¶i mäi dù ¸n sÏ ®ßi hái mäi nhiÖm vô m« t¶. Dï sao, b¶ng nµy sÏ cãÝch lµm danh môc kiÓm tra hç trî x¸c ®Þnh vÞ trÝ c¸c nhiÖm vô cã thÓ bÞbá qua. Nh÷ng ho¹t ®éng kh«ng ph¸t triÓn nh- nhiÖm vô WBS qu¶n lý cÊp caolµ qui chuÈn ®Õn mét møc ®é réng vµ mäi kh¸c nhau ®-îc x¸c ®Þnh hoÆc 23 Th¶o luËn chi tiÕt h¬n vÒ c¸c quan niÖn thiÕt kÕ ®ã cã thÓ thÊy trong c¸c v¨n b¶n cña Fairly(1985) vµ Fressman (1987). 111
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmdo qui m« lín lao cña dù ¸n hoÆc ®-a vµo mét m« h×nh qu¶n lý míi. ThÝdô danh môc c¸c nhiÖm vô qu¶n lý quan träng nhÊt ®ßi hái cho hÇu hÕtdù ¸n ph¸t triÓn phÇn mÒm. Nh÷ng nhiÖm vô nµo kh«ng b¾t buéc cho mäinhiÖm vô ®-îc ®¸nh dÊu nh- thÕ trong danh môc. Nªn ghi nhËn lµ ph©n tÝch ng©n s¸ch vµ qu¶n lý ng©n s¸ch kh«ng ph¶ilµ nhiÖm vô qu¶n lý b¾t buéc ®¬n gi¶n v× kh«ng ph¶i tÊt c¶ dù ¸n qu¶n lýng©n s¸ch cña chÝnh chóng. Mét sè tæ chøc cã quan chøc tµi chÝnh chÞutr¸ch nhiÖm qu¶n lý c¸c ng©n s¸ch cña dù ¸n. Giao diÖn kh¸ch hµng còngph¶i lµ nhiÖm vô qu¶n lý b¾t buéc v× kh«ng ph¶i mäi dù ¸n ®Òu cã kh¸chhµng. Trong tr-êng hîp c¸c dù ¸n néi bé c«ng ty, qu¶n lý cÊp cao, cïngvíi nh÷ng ng-êi sö dông hÖ thèng ®-îc chØ ®Þnh, ®ãng vai trß kh¸chhµng. Th-êng lµ hä nªu râ nh÷ng yªu cÇu dù ¸n ban ®Çu vµ ng-êi qu¶n lýdù ¸n ph¶i ®Õn hä ®Ó ®-îc phª chuÈn cuèi cïng vµ ®-îc nghiÖm thu hÖthèng lÇn cuèi. 6.4. Tãm t¾t. Nh÷ng dù ¸n phÇn mÒm phøc t¹p cã thÓ ph©n thµnh nh÷ng thµnh phÇn®¬n gi¶n h¬n vµ mÆc dï toµn bé dù ¸n cã thÓ khã qu¶n lý, mçi thµnhphÇn l¹i sÏ dÔ sö lý h¬n. ViÖc ph¶i gi¶i c¸c hÖ thèng phÇn mÒm thµnhnh÷ng thµnh phÇn nhá lµ cã Ých trong viÖc gi¸m s¸t nh÷ng ho¹t ®éng®-îc ñy th¸c cho c¸c ®éi ph¸t triÓn kh¸c nhau. Ph-¬ng ph¸p ph©n gi¶i cãthÓ kh¸c nhau, tïy thuéc ë môc tiªu cña ng-êi qu¶n lý dù ¸n. ViÖc tinh läc tõng b-íc lµ mét ph-¬ng ph¸p lÆp l¹i ®Ó ph©n gi¶i mét dù¸n thµnh nh÷ng thµnh phÇn qu¶n lý ®-îc. ViÖc tinh läc tõng b-íc lµ c«ngcô cã Ých cho viÖc x¸c ®Þnh, c¸c ph©n gi¶i c«ng viÖc, thiÕt kÕ vµ chøcn¨ng cña mét dù ¸n phÇn mÒm. Trong ph©n gi¶i tõng b-íc mét dù ¸n,mçi thanhph©fn ph©n gi¶i thµnh nh÷ng thµnh phÇn trùc tiÕp d-íi nã. Mçib-íc ph©n gi¶i m« t¶ toµn bé hÖ thèng nh-ng ë møc ®é chi tiÕt kh¸cnhau. Ph©n gi¶i chøc n¨ng cña mét hÖ thèng phÇn mÒm lµ ph©n chia hÖ thèngthµnh nh÷ng thµnh phÇn vËn hµnh: ®ã lµ nh÷ng ®Æc ®iÓm nµo mµ ng-êidïng nh×n thÊy. Ph©n gi¶i thiÕt kÕ mét hÖ thèng phÇn mÒm lµ ph©n chiahÖ thèng thµnh nh÷ng thµnh phÇn cÊp thÊp h¬n trïng víi nh÷ng thµnhphÇn lËp tr×nh cña hÖ thèng. C¬ cÊu ph©n tÝch c«ng viÖc (WBS) lµ ph©ngi¶i dù ¸n phÇn mÒm thµnh nh÷ng nhiÖm vô c«ng viÖc cÊp thÊp. Râ rµng, nh÷ng nhiÖm vô nhá dÔ sö lý h¬n nh÷ng nhiÖm vô lín, vµ ®©ylµ lËp luËn b¶o vÖ viÖc ph©n c¸c dù ¸n lín thµnh nh÷ng thµnh phÇn nhá.Nh÷ng hÖ thèng lín th-êng bao gåm nh÷ng thµnh phÇn chñ yÕu b¸n ®éclËp, gäi lµ hÖ thèng phô, b¶n th©n chóng cã thÓ coi lµ hÖ thèng, khi c¸c hÖphÇn mÒm lín cã thÓ chia thµnh hÖ phô, nh÷ng hÖ thèng ®ã lo¹i bá métsè tÝnh phøc t¹p do réng lín mµ cã. ý t-ëng b¶o vÖ tiÕp cËn ®ã c¨n cø ëqu¶n lý ph¸t triÓn cña mét hÖ thèng phô nh- lµ mét hÖ thèng riªng biÖt ëmøc ®é cã thÓ ®-îc. 112
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm Ph©n gi¶i chøc n¨ng cÊp cao c¬ b¶n cña mét hÖ thèng phÇn mÒmth-êng c¨n cø ë nh÷ng ý t-ëng tiªm nghiÖm diÔn tiÕn trong giai ®o¹nquan niÖn. Nh÷ng ý t-ëng ®ã cã thÓ ®Þnh ra sù ph©n chia ®Æc thï cña hÖthèng tõ ®ã diÔn tiÕn ra ph©n gi¶i chøc n¨ng. Dï sao, ph©n chia ban ®Çuc¶u hÖ thèng kh«ng ph¶i bao giê còng lµ l«gÝc nhÊt vµ thÝch hîp nhÊttr-íc viÔn c¶nh cña ng-êi s¶n xuÊt. VÒ ®-êng lèi chung, kh«ng cã ph©ngi¶i chøc n¨ng duy nhÊt nµo l¹i ®-îc lùa chän chØ v× ®-îc quan niÖn ®Çutiªn. Ph©n gi¶i chøc n¨ng cña mét hÖ thèng phÇn mÒm cã thÓ c¨n b¶n kh¸cvíi ph©n gi¶i thiÕt kÕ cña hÖ thèng. Dï sao ph©n gi¶i chøc n¨ng tèt sÏ cãtÝnh ®Õn thiÕt kÕ lµ giai ®o¹n ph¸t triÓn sau vµ sÏ lu«n lµ khëi ®iÓm tètcho viÖc ph©n chia hÖ thèng thµnh nh÷ng thµnh phÇn thiÕt kÕ cÊp cao. Sau®ã, c¸c thµnh phÇn thiÕt kÕ cÊp cao l¹i ®-îc ph©n gi¶i thµnh nh÷ng cÊpthÊp h¬n liªn tiÕp cuèi cïng t¹o nªn nh÷ng m«®un lËp tr×nh. ThiÕt kÕm«®un tèt t¹o nªn nh÷ng m«®un ®éc lËp, ®¬n gi¶n, nhá. C¬ cÊu ph©n tÝch c«ng viÖc kh«ng ph¶i lµ ph©n gi¶i cña phÇn mÒm dodù ¸n t¹o nªn mµ lµ ph©n gi¶i cña chÝnh dù ¸n vµ bao gåm nh÷ng ho¹t®éng nh- qu¶n lý, cung cÊp, l¾p ®Æt vµ tÊt nhiªn, ph¸t triÓn phÇn mÒm.NhiÒu nhiÖm vô ph¸t triÓn WBS lµ do ph-¬ng ph¸p ph¸t triÓn ®-îc södông vµ do thiÕt kÕ vµ kiÕn tróc cña hÖ thèng mµ ra. Bµi tËp. 1. C«ng ty hÖ thèng phÇn mÒm (SSI) ®ang ph¸t triÓn mét vi tÝnh cãmôc ®Ých ®Æc biÖt dùa trªn bé vi xö lý chung. SSI cã bé biªn dÞch chÐocho bé vi xö lý ho¹t ®éng trªn khung chÝnh cña c«ng ty. C«ng ty ®· quyÕt®Þnh ph¸t triÓn mét hÖ thèng vËn hµnh së h÷u khiªm tèn cho m¸y vi tÝnhmíi. H·y xÐt mét hÖ thèng ®¬n gi¶n chØ mét ng-êi dïng. ChuÈn bÞ mét ®ÒnghÞ vÒ viÖc ph©n gi¶i chøc n¨ng cña hÖ thèng vËn hµnh sö dông tinh läctõng b-íc. M« t¶ biÓu ®å ph©n gi¶i chøc n¨ng cho ba cÊp ®Çu. 2. Víi hÖ thèng vËn hµnh m« t¶ ë bµi tËp 1 vµ c¨n cø ë ph©n gi¶i chøcn¨ng, chuÈn bÞ ph©n gi¶i thiÕt kÕ. M« t¶ biÓu diÔn ph©n gi¶i thiÕt kÕ choba cÊp ®Çu. Chän thµnh phÇn cÊp cao duy nhÊt vµ m« t¶ toµn bé ph©n gi¶itíi tËn cÊp m«®un phÇn mÒm. Gi¶i thÝch b¹n ®· tÝnh ®Õn nh÷ng h-íng dÉn cho c¸c m«®un ®éc lËp thÕnµo. Gi¶i thÝch b¹n ®· thùc hiÖn h-íng dÉn che dÊu th«ng tin thÕ nµo. 3. Víi hÖ thèng vËn hµnh ë bµi tËp 1, chuÈn bÞ biÓu ®å c¬ cÊu ph©n tÝchc«ng viÖc cho ba cÊp ®Çu vµ chuÈn bÞ danh môc nhiÖm vô WBS. Gi¶ithÝch v× sao mét sè nhiÖm vô ë b¶ng 6.2 kh«ng ¸p dông ®-îc cho dù ¸nnµy. 4. XÐt phÇn mÒm cho 1 dù ¸n vÖ tÝnh kÓ c¶ viÖc phãng vµ theo dâi vÖtinh vµ vËn hµnh cña vÖ tinh trong vµ sau khi phãng. NhËn biÕt nh÷ng hÖ phô chÝnh trong dù ¸n vµ gi¶i thÝch lîi ®iÓm ®¹t®-îc khi x¸c ®Þnh chóng lµ hÖ phô. 113
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm B©y giê xÐt hÖ thèng danh s¸ch nh©n viªn kÓ c¶ nh©n lùc b¶o tr× hås¬,ph¸t phiÕu kiÓm tra danh s¸ch v.v... liÖu ®ã cã lîi ®iÓm g× trong viÖcx¸c ®Þnh c¸c hÖ phô cho dù ¸n ®ã ? Gi¶i thÝch. B¶ng 6.2. NhiÖm vô c¬ cÊu ph©n tÝch c«ng viÖc cÊp cao.Ph¸t triÓn phÇn mÒm Thö nghiÖm §µo t¹oPh©n tÝch yªu cÇu Thö nghiÖm Alpha Cung cÊpPh¸t triÓn nguyªn mÉu Thö nghiÖm bªtaThu thËp c«ng cô ph¸t§Æc ®iÓm nguyªn mÉu triÓnThiÕt kÕ nguyªn mÉu NghiÖm thu Thu thËp c¸c thµnh phÇnThùc hiÖn nguyªn mÉuL¾p ®Æt hÖ thèngThiÕt kÕ B¶o tr× Chän lùa thiÖtbiThiÕt kÕ cÊp cao HiÖu chØnh sai lÇm Chän lùa ng-êi b¸nThiÕt kÕ chi tiÕt T¨ng c-êng phÇn Thñ tôc ®Æt hµng mÒm KiÓm tra kiÓm kªThùc hiÖn Qu¶n lý T- liÖuLËp m· Qui ho¹ch Bµi viÕt kü thuËtThö nghiÖm ®¬n vÞ TuyÓn nh©n sù Ho¹t ®éng xuÊt b¶n dù ¸n Qu¶n trÞ vµ dÞch vô T- liÖu ph¸t triÓn kh«ng kh¸c giao ®-îc.Héi nhËp Qu¶n trÞ ng©n s¸ch T- liÖu ph¸t triÓn giaoHéi nhËp phÇn mÒm Qu¶n lý nh©n sù ®-îcHéi nhËp phÇn cøng/ B¶o hiÓm chÊt l-îng T- liÖu vÒ b¶o tr×phÇn mÒm. Qu¶n lý cÊu h×nh T- liÖu ng-êi dïng B¶ng 6.3. NhiÖm vô qu¶n lý vµ hµnh chÝnh ñy NhiÖm vô qu¶n lýnhiÖm v 1. Quy ho¹ch v 2. ChuÈn bÞ dù ¸n v 3. Ph©n tÝch rñi ro vµ qu¶n lý rñi ro v 4. LÞch tr×nh 5. TuyÓn nh©n sù 6. Ph©n tÝch ng©n s¸ch vµ qu¶n trÞ ng©n s¸ch v 7. Qu¶n lý nh©n sù v 8. ñy th¸c nhiÖm vô v 9. Giao thÈm quyÒn v 10. ñy th¸c nguån ph¸t triÓn 11. Gi¸m s¸t b¶o tr× thiÕt bÞ ph¸t triÓn v 12. Gi¸m s¸t vµ kiÓm tra ph¸t triÓn v 13. Tæ chøc duyÖt xÐt vµ c¸c giíi thiÖu chÝnh thøc 14. LËp tiªu chuÈn vµ ph-¬ng ph¸p 114
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmv 15. B¶o hiÓm vµ kiÓm tra chÊt l-îngv 16. Qu¶n lý vµ kiÓm tra cÊu h×nh 17. Gi¸m s¸t c¸c chñ thÇu phô vµ ng-êi b¸nv 18. Giao diÖn vµ phèi hîp qu¶n lý cao 19. Giao diÖn vµ phèi hîp kh¸ch hµngv 20. B¸o c¸o 21. Qu¶n trÞ vµ dÞch vô 115
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm Ch-¬ng b¶y C¸c chøc n¨ng hç trî dù ¸n Hç trî qu¶n lý dù ¸n. Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm lµ qu¸ tr×nh qui ho¹ch, tæ chøc, tuyÓn nh©nsù, gi¸m s¸t, kiÓm tra vµ l·nh ®¹o dù ¸n phÇn mÒm24. HiÕm khi mäi nhiÖmvô ®ã l¹i cã thÓ do qu¶n lý dù ¸n thùc hiÖn mµ trªn thùc tÕ vÒ mÆt lýt-ëng hä kh«ng thÓ. NhiÒu ho¹t ®éng kiÓm tra vµ gi¸m s¸t cã thÓ ®-îc ñyth¸c cho c¸c nhãm hç trî dù ¸n. Nh÷ng nhãm hç trî nµy kh«ng chØ gi¸m®Þnh nÆng cho qu¶n lý dù ¸n vµ kü s- ph¸t triÓn b»ng nh÷ng nhiÖm vô hçtrî: hä còng thùc hiÖn nh÷ng nhiÖm vô ®ã tèt h¬n b»ng c¸ch tËp trungmäi cè g¾ng cña hä vµo nh÷ng chøc n¨ng hç trî ®Æc tr-ng. Cã nhiÒu lo¹i chøc n¨ng hç trî dù ¸n. DÞch vô th- ký, hç trî hµnhchÝnh xuÊt b¶n vµ cung cÊp tµi liÖu lµ nh÷ng thÝ dô vÒ chøc n¨ng hç trîkh«ng kü thuËt; thö nghiÖm, kiÓm tra cÊu h×nh, c«ng nghÖ hÖ thèng qu¶nlý héi nhËp vµ b¶o hiÓm chÊt l-îng lµ nh÷ng thÝ dô vÒ chøc n¨ng hç trîkü thuËt. Dù ¸n cµng lín vµ cµng phøc t¹p l¹i sÏ ®ßi hái chøc n¨ng hç trî nhiÒuh¬n. Ch¼ng h¹n, mét dù ¸n lín th-êng cã tæ chøc kiÓm tra chÊt l-îng cñanã trong khi mét dù ¸n nhá cã thÓ chia xÎ chøc n¨ng ®ã víi c¸c dù ¸nkh¸c. T-¬ng tù, nhiÒu tæ chøc duy tr× nhãm thö nghiÖm ®éc lËp mµ vaitrß lµ thö nghiÖm mét s¶n phÈm phÇn mÒm tr-íc khi ®-a ra. ë nh÷ng dù¸n lín, nhãm thö nghiÖm ®éc lËp lµ mét bé phËn cña ®éi dù ¸n vµ thamgia trong thö nghiÖm vµ qui ho¹ch thö nghiÖm xuyªn suèt chu tr×nh ph¸ttriÓn. Ch-¬ng nµy m« t¶ ba chøc n¨ng hç trî dù ¸n kü thuËt chñ yÕu: - KiÓm tra cÊu h×nh - B¶o hiÓm chÊt l-îng phÇn mÒm - Thö nghiÖm. Ba chøc n¨ng c¬ b¶n ®ã ®-îc yªu cÇu trong mçi dù ¸n ph¸t triÓn phÇnmÒm. KiÓm tra cÊu h×nh qu¶n lý thay ®æi cho s¶n phÈm phÇn mÒm ®-îcph¸t triÓn, b¶o hiÓm chÊt l-îng gi¸m s¸t vµ kiÓm tra chÊt l-îng s¶n phÈmcßn thö nghiÖm thö l¹i ®¸p øng víi c¸c yªu cÇu cña s¶n phÈm. Tr¸chnhiÖm cña ng-êi qu¶n lý dù ¸n lµ tæ chøc c¸c nhãm hç trî dù ¸n vµ cungcÊp t- liÖu c¸c ho¹t ®éng ®· quy ho¹ch cña c¸c nhãm cho kÕ ho¹ch ph¸ttriÓn dù ¸n (coi ch-¬ng 9). NÕu nh÷ng nhãm ®ã ®· cã trong tæ chøc, th×hç trî cña c¸c nhãm cÇn ®-îc phèi hîp vµ lªn lÞch cho dù ¸n. NÕu c¸c 24 nh- x¸c ®Þnh trong IEEE (1987a) 116
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmnhãm kh«ng tån t¹i th× chóng ph¶i ®-îc thiÕt lËp trong ®éi ph¸t triÓn dù¸n. Qui m« cña mét nhãm hç trî râ rµng tïy thuéc ë qui m« dù ¸n, ch¼ngh¹n, mét dù ¸n lín cã thÓ yªu cÇu mét nhãm hai hay ba kü sù kiÓm tracÊu h×nh vµ mét dù ¸n nhá cã thÓ giao nhiÖm vô mét phÇn thêi gian chokü s- ph¸t triÓn. C¸c quyÕt ®Þnh nµy ph¶i do qu¶n lý dù ¸n ®-a ra trong nh÷ng giai ®o¹nban ®Çu cña dù ¸n. C¸c chøc n¨ng hç trî dù ¸n ®· ®-îc qui ho¹ch tèt lóckhëi ®Çu dù ¸n sÏ ®ãng gãp vµo viÖc qu¶n lý hiÖu qu¶ dù ¸n suèt dù ¸n. 7.1. KiÓm tra cÊu h×nh phÇn mÒm (SCC). KiÓm tra cÊu h×nh lµ chøc n¨ng hç trî qu¶n lý hç trî nhiÒu ho¹t ®éngkh¸c nhau liªn quan ®Õn thay ®æi cho s¶n phÈm phÇn mÒm. §iÒu nµy baogåm nh÷ng thay ®æi m· cña ch-¬ng tr×nh, yªu cÇu vµ thay ®æi thiÕt kÕcïng thay ®æi trong viÖc ®-a ra phiªn b¶n. KiÓm tra cÊu h×nh th-êng ®-îcnh÷ng nhµ s¶n xuÊt coi lµ trë ng¹i h¬n lµ lîi Ých v× nã h¹n chÕ sù tù docña ®éi ph¸t triÓn vµ ®Æt ra nh÷ng giíi h¹n vÒ c¸i g× cã thÓ vµ kh«ng thÓlµm. KiÓm tra cÊu h×nh dï sao còng t¹o ra m«i tr-êng trong ®ã phÇn mÒmcã thÓ ®-îc ph¸t triÓn mét c¸ch trËt tù. Tõ cÊu h×nh ®-îc sö dông ë ®©y ®Ó m« t¶ sù phèi hîp c¸c thµnh phÇnphÇn mÒm t¹o thµnh hÖ hîp chÊt. Khi kÕt hîp víi tõ kiÓm tra, tõ ®-îc södông ®Ó m« t¶ mét ph-¬ng ph¸p trËt tù vµ hiÖu qu¶ theo ®ã sù phèi hîp®ã cña c¸c thµnh phÇn cã thÓ ®-îc thùc hiÖn, ch¼ng h¹n, x©y dùng c¸c hÖphÇn mÒm tõ nh÷ng thµnh phÇn cÊp thÊp kh«ng ph¶i lµ nhiÖm vô ®¬ngi¶n. §iÒu nµy ®-îc minh häa tèt nhÊt ë giai ®o¹n sau. Mét c«ng ty ng©n hµng lín kÕt hîp lµm dÞch vô th«ng tin tµi chÝnhquèc tÕ. DÞch vô nµy cã thÓ cung cÊp cho ng©n hµng truy nhËp trùc tuyÕnvíi c¬ së d÷ liÖu trung t©m chøa th«ng tin th-êng xuyªn cËp nhËt vÒnh÷ng thÞ tr-êng tµi chÝnh thÕ giíi. Trong thÕ giíi hiÖn ®¹i th«ng tin ®iÖntö nhanh, ®©y lµ mét dÞch vô chñ yÕu cho mäi tæ chøc ng©n hµng hiÖn®¹i. Dï sao, m¸y tÝnh cña ng©n hµng ®· kh«ng cã ®-îc kh¶ n¨ng giaodiÖn víi dÞch vô tµi chÝnh. Ng©n hµng ñy th¸c ng-êi qu¶n lý dù ¸n ph¸t triÓn phÇn mÒm cÇn thiÕtcã nhu cÇu cho giao diÖn. Sau khi giai ®o¹n héi nhËp b¾t ®Çu, mét trongnh÷ng nhµ s¶n xuÊt b¸o c¸o lµ cét mèc chñ yÕu ®· hoµn thµnh liªn tóc víidÞch vô th«ng tin ®· ®-îc thiÕt lËp thµnh c«ng. Ng-êi qu¶n lý dù ¸n b¸oc¸o ®iÒu nµy cho c¸c cÊp trªn cña anh ta vµ th«ng b¸o víi hä lµ ph¸t triÓn®· ®-îc tiÕn hµnh theo lÞch. Mét tuÇn sau, c¸c thµnh viªn qu¶n lý hµng ®Çu ®Õn th¨m dù ¸n vµ yªucÇu chøng minh liªn l¹c víi dÞch vô th«ng tin. Tuy nhiªn, ng-êi qu¶n lýdù ¸n ®· kh«ng thÓ cung cÊp chøng minh. Nhµ s¶n xuÊt ®· b¸o c¸o cétmèc kh«ng thÓ lÆp l¹i thµnh c«ng tr-íc ®©y. §©y lµ do nh÷ng ®Æc ®iÓmphô ®· ®-îc bæ sung cho phÇn mÒm liªn l¹c vµ nh÷ng liªn l¹c nµy l¹i 117
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmch-a ho¹t ®éng. Ngay c¶ nh÷ng ®Æc ®iÓm tr-íc ®©y còng kh«ng cßn ho¹t®éng n÷a. B¾t ®Çu Cã söa kh«ng? M«®un ph¸t triÓn M«®un yªu cÇu kiÓm tra cÊu h×nh M«®un do kiÓm tra cÊu h×nh ph¸t ra Söa m«®un Thö nghiÖm ®¬n vÞ TiÕn tr×nh kiÓm tra cÊu h×nh Cã nghiÖm thu kh«ng? KÕt thóc 118
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm H×nh 7.1 Dßng ®iÒu khiÓn cÊu h×nh m«®un phÇn mÒm Râ rµng, h¼n nhµ s¶n xuÊt ®· gi÷ mét b¶n sao cña phÇn mÒm liªn l¹ckh«ng cã nh÷ng ®Æc ®iÓm míi. Trong mét dù ¸n tæ chøc tèt, nhiÖm vôphßng vÖ, mét phiªn b¶n phÇn mÒm tr-íc ®©y h¼n ®· ®-îc ng-êi qu¶n lýcÊu h×nh thùc hiÖn. Mét c¸ch lý thó ®Ó xem ®Õn kiÓm tra cÊu h×nh lµ coi nh- mét ph-¬ngph¸p ®¶m b¶o lµ dù ¸n tiÕn triÓn (hay Ýt ra kh«ng thôt lïi). Trong tr-ênghîp xÐt trªn hiÖn nay dù ¸n tr-ît lïi. KiÓm tra cÊu h×nh lµ chñ yÕu cho mäi h¹ng môc ph¸t triÓn kÓ c¶ m·, t-liÖu vµ hîp nhÊt thµnh phÇn h×nh 7, m« t¶ dßng kiÓm tra cÊu h×nh ®Ó ph¸ttriÓn m«®un phÇn mÒm. Mét dßng t-¬ng tù h¼n vËn dông ®-îc cho t-liÖu mµ dù ¸n ph¸t sinh kiÓm tra cÊu h×nh còng quan träng trong giai®o¹n b¶o tr× ®Ó ®¶m b¶o khi viÖc ph¸t hµnh míi mét hÖ thèng ®-îc gäil¹i do nh÷ng khuyÕt tËt nghiªm träng cã thÓ bÞ thay thÕ trong ®ît ph¸thµnh tr-íc. 7.1.1. ThuËt ng÷ kiÓm tra cÊu h×nh. Cã nhiÒu tõ ®-îc dïng liªn quan ®Õn kiÓm tra cÊu h×nh. Ch¼ng may,kh«ng cã mét sö dông nµo hay mét ý nghÜa nµo cña chóng ®-îc chuÈnho¸: rÊt nhiÒu tõ kh¸c nhau ®· ®-îc sö dông ®Ó m« t¶ cïng chøc n¨ng;cïng ý t-ëng. Mét trong nh÷ng cè g¾ng tèt nhÊt nh»m tiªu chuÈn hãa cãtrong tõ vùng IEEE thuËt ng÷ vÒ c«ng nghÖ phÇn mÒm (IEEE 1987b). Dïsao, ngay tõ vùng ®ã còng ph¶n ¶nh sù thiÕu sãt trong lý gi¶i vµ sö dôngthèng nhÊt c¸c tõ ®ã khi mµ nhiÒu tõ kiÓm tra cÊu h×nh xuÊt hiÖn víi v«vµn ®Þnh nghÜa. Sau ®©y lµ gi¶i thÝch h¬n lµ ®Þnh nghÜa chÝnh x¸c cña métsè nh÷ng thuËt ng÷ c¬ b¶n. H¹ng môc kiÓm tra cÊu h×nh phÇn mÒm (SCCI) lµ h¹ng môc dù ¸nphÇn mÒm ®-îc coi lµ mét ®¬n vÞ cho nh÷ng môc ®Ých cña kiÓm tra cÊuh×nh. §iÒu nµy cã thÓ bao gåm nh÷ng ®iÒu nh- m« ®un phÇn mÒm (1)phiªn b¶n hÖ thèng phÇn mÒm hay t- nliÖu. KiÓm tra thay ®æi lµ qu¸ tr×nh kiÓm tra c¸c thay ®æi. §iÒu nµy bao gåm®Ò nghÞ thay ®æi, ®¸nh gi¸ thay ®æi, chÊp nhËn hay b¸c bá, lªn lÞch vµtheo dâi thay ®æi. KiÓm tra phiªn b¶n nh- vËn dông cho ph¸t triÓn phÇnmÒm, lµ qu¸ tr×nh kiÓm tra ph¸t hµnh c¸c phiªn b¶n phÇn mÒm.25 §iÒu nµybao gåm l-u gi÷ vµ phßng ngõa mçi ®ît ph¸t hµnh vµ chøng minh b»ngt- liÖu c¸c kh¸c biÖt gi÷a c¸c ®ît ph¸t hµnh. KiÓm tra cÊu h×nh lµ qu¸ tr×nh ®¸nh gi¸, chÊp nhËn hay b¸c bá, vµqu¶n lý thay ®æi cho nh÷ng h¹ng môc cÊu h×nh. KiÓm tra cÊu h×nh còngbao gåm c¸c chøc n¨ng kiÓm tra phiªn b¶n. 25 NhiÒu gi¶ thÝch tõ h¹ng môc cÊu h×nh kh«ng bao giê h¹ng môc cÊp thÊp nh- m« ®un phÇn mÒm.Tiªu chuÈn (DOD 1988a) ph¸t triÓn phÇn mÒm US- DOD std.2167 vËn dông thuËt ng÷ cho nh÷ng thµnhphÇn cÊp cao nh- x¸c ®Þnh trong tiªu chuÈn Std.480a kiÓm tra cÊu h×nh DOD. Gi¶i thÝch nµy liªn quan®Õn nh÷ng h¹ng môc cã thÓ ®-îc ph¸t triÓn ®éc lËp hay söa ch÷a vµ b¶o tr× ®éc lËp. 119
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm Qu¶n lý cÊu h×nh lµ øng dông kü thuËt vµ hµnh chÝnh kiÓm tra cÊuh×nh. §iÒu nµy còng bao gåm viÖc duy tr× tæ chøc kiÓm tra cÊu h×nh, thay®æi vµ c¸c tiªu chuÈn kiÓm tra phiªn b¶n vµ c¸c ph-¬ng tiÖn kiÓm tra cÊuh×nh. C¸c tõ kh¸c lµ chØ ®Þnh nhËn biÕt cÊu h×nh ®-îc sö dông ®Ó nhËn biÕtc¸c h¹ng môc cÊu h×nh, ban kiÓm tra cÊu h×nh chÊp nhËn hay b¸c bánh÷ng thay ®æi c«ng nghÖ vµ kiÓm to¸n cÊu h×nh kiÓm tra thÝch øng víic¸c tiªu chuÈn kiÓm tra cÊu h×nh. Môc tiªu cña qu¶n lý cÊu h×nh ®-îc x¸c ®Þnh tèt nhÊt kh«ng ph¶i nh-nh÷ng ®Þnh nghÜa chÝnh thøc tõ vùng IEEE nh÷ng thùc ra nhê gi¶i thÝchcã tÝnh chÊt m« t¶ h¬n nh- ®· nªu trong lêi nãi ®Õn tiªu chuÈn IEEE 828(1987b) cho nh÷ng kÕ ho¹ch qu¶n lý cÊu h×nh phÇn mÒm, kh¼ng ®Þnh: Cung cÊp cÊu h×nh phÇn mÒm (SCM) lµ ngµnh c«ng nghÖ chÝnh thøccung cÊp ph-¬ng ph¸p vµ c«ng cô cho c¸c nhµ s¶n xuÊt vµ sö dông phÇnmÒm biÕt phÇn mÒm ®-îc ph¸t triÓn, lËp ra nh÷ng ®-êng mèc, thay ®æikiÓm tra cho nh÷ng ®-êng gèc ®ã, l-u gi÷ vµ theo dâi t×nh h×nh vµ kiÓmto¸n s¶n phÈm. SCM lµ ph-¬ng tiÖn th«ng qua ®ã sù hîp nhÊt vµ liªn tôc cña s¶nphÈm phÇn mÒm ®-îc l-u gi÷, th«ng tin vµ kiÓm tra. Mét sè nh÷ng nhiÖm vô qu¶n lý cÊu h×nh chång chÐo víi nhiÖm vô cñaho¹t ®éng hç trî kh¸c, kiÓm tra chÊt l-îng phÇn mÒm (bµn ®Õn sau).Trong c¸c dù ¸n phÇn mÒm mµ kiÓm tra chÊt l-îng vµ kiÓm tra cÊu h×nh,do c¸c nhãm riªng rÏ thùc hiÖn, viÖc ®Þnh nghÜa râ trong ph©n chia tr¸chnhiÖm lµ cÇn thiÕt. 7.1.2. Nguån lùc kiÓm tra cÊu h×nh. C¸c m¸y tÝnh ®Çu cuèi ph¸t triÓn dù ¸n C¬ cë d÷ liÖu M¸y tÝnh kiÓm tra cÊu h×nh kiÓm tra cÊu h×nh H×nh 7.2 §iÒu khiÓn cÊu h×nh m¹ng KiÓm tra cÊu h×nh lµ mét trong nh÷ng lÜnh vùc ®Çu tiªn cña c«ng nghÖphÇn mÒm ®-îc c«ng nhËn lµ dù tuyÓn tù ®éng hãa, nhiÒu ho¹t ®éngkiÓm tra cÊu h×nh nh- kiÓm tra phiªn b¶n vµ kiÓm tra thay ®æi ®· ®-îc tù 120
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm®éng hãa vµo ®Çu nh÷ng n¨m 1970 víi nh÷ng c«ng cô nh- ®ãng m¹ch vµSCCS (coi Rochkind 1975)26. Mét sè nh÷ng c«ng cô ®ã dÞch chuyÓn tõc¸c hÖ vËn hµnh UNIX nãi chung ®-îc sö dông ®Çu tiªn ®Õn c¸c m«itr-êng kh¸c nh- MS-DOS vµ VMS cña Digital. NhiÒu ho¹t ®éng kiÓm tra cÊu h×nh chÝnh lµ nh÷ng dù tuyÓn tù nhiªncho c¸c c«ng cô tù ®éng hãa CASE (C«ng nghÖ phÇn mÒm cã hç trî b»ngm¸y tÝnh) nh- ®-îc x¸c ®Þnh râ, cã ®«i chót lÆp l¹i vµ s½n sµng héi nhËpvµo qu¸ tr×nh ph¸t triÓn. Nh÷ng c«ng cô ®ã cã thÓ ®-îc dÔ dïng giao diÖnvíi c¸c c«ng cô m· phÇn mÒm (thÝ dô c¸c biªn tËp viªn vµ s-u tËp) vµ c¸cbé xö lý tõ ®Ó s¶n sinh t- liÖu. KiÓm tra cÊu h×nh tù ®éng lµ tèt nhÊt khi®-îc sö dông trong m«i tr-êng ph¸t triÓn nhiÒu ng-êi sö dông nh- LANvíi c¸ch ®ã mäi nh©n tè ®-îc kiÓm tra l-u gi÷ trong c¬ së d÷ liÖu trungt©m vµ viÖc truy nhËp cña mäi nhµ s¶n xuÊt ®-îc qu¶n lý tõ hÖ thèngkiÓm tra cÊu h×nh trung t©m (coi H×nh.7.2). ViÖc kiÓm tra cÊu h×nh cã hiÖu qu¶ ®ßi hái ë sù tæ chøc hiÖu qu¶ vµ®-îc x¸c ®Þnh râ. Mäi ph-¬ng ph¸p kiÓm tra cÊu h×nh ph¶i c¨n cø ë bènquan niÖm sau: 1. Ph¶i thµnh lËp cÊp thÈm quyÒn qu¶n lý cÊu h×nh ®-îc x¸c ®Þnh râ. 2. Ph¶i s¶n xuÊt vµ ph©n phèi c¸c tiªu chuÈn kiÓm tra cÊu h×nh, c¸c thñtôc vµ h-íng dÉn kiÓm tra cÊu h×nh c¸c nhµ s¶n xuÊt. 3. KiÓm tra cÊu h×nh kh«ng thÓ cã hiÖu qu¶ nÕu kh«ng cã c«ng cô vµph-¬ng tiÖn cÇn thiÕt. 4. Ph¶i ph¸t triÓn kÕ ho¹ch qu¶n lý cÊu h×nh ngay khëi ®Çu dù ¸n. §©y lµ tr¸ch nhiÖm cña ng-êi qu¶n lý dù ¸n trong viÖc giao quyÒnqu¶n lý cÊu h×nh. §iÒu nµy cã thÓ tiÕn hµnh tõ ®éi kiÓm tra cÊu h×nhtrong c¸c dù ¸n lín ®Õn kü s- kiÓm tra cÊu h×nh mét phÇn thêi gian trongc¸c dù ¸n nhá. Trong c¶ hai tr-êng hîp, c¶ quyÒn h¹n vµ tr¸ch nhiÖmph¶i ®-îc x¸c ®Þnh râ. Kü s- kiÓm tra cÊu h×nh ph¶i ®-îc tham gia trongmäi ho¹t ®éng ph¸t triÓn vµ ph¶i cã quyÒn h¹n ®Æc thï trong viÖc chÊpnhËn hay b¸c bá h¹ng môc cÊu h×nh. C¸c thµnh viªn ®éi ph¸t triÓn ph¶i lµm quen víi c¸c tiªu chuÈn kiÓm tracÊu h×nh, c¸c thñ tôc vµ h-íng dÉn ph¶i dÔ hiÓu vµ râ rµng. §iÒu nµy cãthÓ gi¶m bít sè ph¶n b¸c trong kiÓm tra cÊu h×nh do kh«ng thÝch øng víic¸c tiªu chuÈn kh«ng quen thuéc. M«i tr-êng qu¶n lý cÊu h×nh bao gåm nh÷ng cÇn thiÕt cho viÖc thùchiÖn kÕ ho¹ch kiÓm tra cÊu h×nh. §iÒu nµy bao gåm: - C«ng cô kiÓm tra cÊu h×nh, kÓ c¶: + KiÓm tra phiªn b¶n tù ®éng vµ c«ng cô kiÓm tra thay ®æi. + Gi¸m s¸t, kiÓm to¸n vµ ®¨ng ký c¸c tiÖn Ých hç trî. 26 Sù tiÕn triÓn cña qu¶n lý cÊu h×nh ®-îc m« t¶ trong th¶o luËn cña Ambriola vµ céng sù (1990)còng bµn ®Õn tù ®éng hãa c¸c ho¹t ®éng kiÓm tra cÊu h×nh kh¸c nhau. 121
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm - Ph-¬ng tiÖn l-u gi÷: kho chøa an toµn cho mäi h¹ng môc cÊu h×nh®-îc phª chuÈn, kÓ c¶: - L-u gi÷ t¹i chç cho qu¸ tr×nh ph¸t triÓn hµng ngµy. - L-u gi÷ ngoµi ph¹m vi ®Ó phôc håi tai häa. 7.1.3. KÕ ho¹ch qu¶n lý cÊu h×nh phÇn mÒm. KÕ ho¹ch qu¶n lý cÊu h×nh phÇn mÒm (SCMP) lµ mét bé phËn cña kÕho¹ch ph¸t triÓn phÇn mÒm c¶ dù ¸n. SCMP cã thÓ xuÊt hiÖn nh- mét t-liÖu riªng biÖt hay mét phÇn trong ph¹m vi kÕ ho¹ch ph¸t triÓn dù ¸n.SCMP cung cÊp dù liÖu cho c¸c nguån cã nh- cÇu, chóng ®-îc sö dôngnh- thÕ nµo, vµ cã nh÷ng tiªu chuÈn thñ tôc g× sÏ ®-îc vËn dông trong dù¸n. Theo thÕ SCMP trë thµnh ®-îc ñy nhiÖm cho nhãm kiÓm tra cÊu h×nhtrong ph¸t triÓn dù ¸n. ViÖc ®-a ra kÕ ho¹ch ®ã lµ tr¸ch nhiÖm cña ng-êiqu¶n lý dù ¸n, mÆc dï trong nh÷ng dù ¸n lín nã cã thÓ ®-îc phã th¸c chong-êi qu¶n lý kiÓm tra cÊu h×nh. B¶ng 7.1. Cã mét danh môc c¸c ®Ò tµi chÝnh n»m trong SCMP. NÕu cãmét ®Ò tµi nµo trong nh÷ng ®Ò tµi ®ã n»m ë chç kh¸c (thÝ dô trong kÕho¹ch b¶o hiÓm chÊt l-îng phÇn mÒm) th× ®Ò tµi ®ã cã thÓ ®-îc bá qua ëSCMP vµ ®-îc thay b»ng con trá. Trong t- liÖu mµ nã ®¸ng ph¶i ë ®ã.MÆc dï phÇn lín c¸c ®Ò tµi trong b¶ng 7.1. lµ tù m« t¶, sau ®©y lµ mét sèh-¬ng dÉn: B¸o c¸o t×nh h×nh cÊu h×nh m« t¶ c¸ch th«ng tin t×nh h×nh diÔn triÓn: - Tõ ng-êi s¶n xuÊt ®Õn tæ chøc qu¶n lý cÊu h×nh (kiÓm to¸n vµ duyÖt). - Tõ tæ chøc qu¶n lý cÊu h×nh tíi qu¶n lý dù ¸n (thñ tôc b¸o c¸o t×nh h×nh). NhËn biÕt cÊu h×nh m« t¶ ph-¬ng ph¸p chØ ®Þnh c¸c h¹ng môc ph¸t triÓn nh- SCCI. §©y lµ mét bé phËn cña ph©n gi¶i hÖ thèng cÊp cao thµnh nh÷ng thµnh phÇn p¸ht triÓn chñ yÕu (coi ch-¬ng 6). PhÇn vÒ c¸c ph-¬ng ph¸p nhËn biÕt m« t¶ c¸ch mµ mçi thµnh phÇn ph¸t sinh, tõ dù ¸n ®-îc ®¸nh dÊu nhËn biÕt duy nhÊt. An toµn, truy nhËp h¹n chÕ vµ ph©n lo¹i nh»m ph¸t triÓn an toµn c¸c s¶n phÈm nh¹y c¶m (nh- t- liÖu phÇn mÒm, b»ng ph¸t minh, th«ng tin qu©n sù xÕp h¹ng v.v...). Th-êng thuËn lîi lµ ñy th¸c nhiÒu nh÷ng nhiÖm vô ®ã cho kiÓm tra cÊu h×nh do nh- cÇu ph¶i tham gia vµo viÖc duyÖt vµ ph©n lo¹i t- liÖu vµ c¸c ho¹t ®éng kh¸c liªn quan g¾n víi an toµn. C¸c chñ thÇu phô, ng-êi b¸n hµng vµ ng-êi cung cÊp cã thÓ hay kh«ng thÓ thùc hiÖn kÕ ho¹ch qu¶n lý cÊu h×nh cña chÝnh m×nh. §©y lµ tr¸ch nhiÖm cña ng-êi qu¶n lý dù ¸n ph¶i ®¶m b¶o lµ c¸c chñ thÇu phô hay c¸c nhµ s¶n xuÊt bªn ngoµi ph¶i tr×nh duyÖt CMP hay ng-êi qu¶n lý cÊu h×nh cña dù ¸n chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ c«ng viÖc cña hä. 122
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm SCMP còng cã thÓ bao gåm nh÷ng s¬ ®å vµ biÓu ®å ®Ó dßng ch¶y m«t¶ thñ tôc ®Ö tr×nh c¸c yªu cÇu thay ®æi hay b¸o c¸o vÊn ®Ò27. H×nh 7.3. giíi thiÖu mét thÝ dô vÒ biÓu ®å dßng ch¶y tæng qu¸t kiÓmtra cÊu h×nh mµ tiªu chuÈn US DOD 2167A (DOD) 1988a gîi ý (so s¸nhvíi dßng kiÓm tra cÊu h×nh m« ®un phÇn mÒm trong h.7.1). B¶ng 7.1. ThÝ dô vÒ néi dung kÕ ho¹ch qu¶n lý cÊu h×nh phÇnmÒm. 1. Tæ chøc vµ nguån qu¶n lý cÊu h×nh phÇn mÒm - C¬ cÊu tæ chøc - Kh¶ n¨ng vÒ tr×nh ®é kü n¨ng nh©n sù - Nguån 2. Tiªu chuÈn, thñ tôc, chÝnh s¸ch vµ h-íng dÉn. 3. NhËn biÕt cÊu h×nh - Ph-¬ng ph¸p x¸c ®Þnh SCCI - M« t¶ SCCI cho dù ¸n nµy 4. Ph-¬ng ph¸p nhËn biÕt (®Þnh danh vµ ®¸nh dÊu t- liÖu, cÊu kiÖnphÇn mÒm, duyÖt ph¸t hµnh v.v...). 5. §Ö tr×nh h¹ng môc cÊu h×nh thñ tôc chÊp nhËn / b¸c bá. 6. KiÓm tra thay ®æi. - Thñ tôc kiÓm tra thay ®æi (ph-¬ng ph¸p ®Ö tr×nh duyÖt, chÊp nhËn vµ b¸c bá). - B¸o c¸o t- liÖu (yªu cÇu thay ®æi, b¸o c¸o vÊn ®Ò) - Thñ tôc duyÖt thay ®æi vµ ban xÐt duyÖt 7. KiÓm tra phiªn b¶n. - ChuÈn bÞ phiªn b¶n phÇn mÒm vµ t- liÖu - Thñ tôc chÊp nhËn ph¸t hµnh. 8. L-u tr÷, xö lý vµ cung cÊp c¸c kªnh th«ng tin dù ¸n - Yªu cÇu l-u tr÷. - Sao chÐp 9. KiÓm tra cÊu h×nh cña c¸c chñ thÇu phô, ng-êi b¸n vµ ng-êi cungcÊp 10. KiÓm tra bæ sung - Thñ tôc kiÓm tra linh tinh - KiÓm tra ®Æc biÖt dù ¸n (an toµn v.v...) 11. B¸o c¸o t×nh h×nh cÊu h×nh - KiÓm to¸n vµ duyÖt cÊu h×nh - Thñ tôc b¸o c¸o t×nh h×nh cÊu h×nh 12. Cét mèc chñ yÕu qu¶n lý cÊu h×nh 13. C«ng cô, kü thuËt vµ ph-¬ng ph¸p luËn 27 vÒ m« t¶ SCMP chi tiÕt h¬n, coi IEEE (1987) 123
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm 7.1.4. Mét sè ®-êng lèi chung Thay ®æi phÇn N©ng cÊp C¸c vÊn ®Ò mÒm phÇn mÒm Ban rµ so¸t thiÕt kÕ Ph©n tÝch vµ -íc ®Þnh tÝch vµ truy Ph©n phÇn mÒm ¶nh h-ëng ¶nh h-ëng cËp ChuÈn bÞ ®Ò xuÊt thay ®æi kü thuËt §¸nh gi¸ ®Ò xuÊt thay ®æi kü thuËt S¸p nhËp sù L-u tr÷ thay thay ®æi Cã ChÊp thuËn Kh«ng ®æi hay kh«ng? Ban ®iÒu khiÓn cÊu h×nh phÇn mÒm KiÓm thö thay Cung cÊp liªn hÖ ®æi ng-îc cho ng-êi khëi ®Çu KÕt thóc H×nh 7.3 ThÝ dô vÒ l-îc ®å mét dßng ®iÒu khiÓn cÊu h×nh. Danh môc ho¹t ®éng mµ kiÓm tra cÊu h×nh tiÕn hµnh cßn ch-a ®¹t tiªuchuÈn lµ chøc n¨ng hç trî qu¶n lý dù ¸n, ph¹m vi kiÓm tra cÊu h×nh baogåm nhiÒu ho¹t ®éng tïy chän hay tuyÓn chän. Do ®ã, víi t- c¸ch méth-íng dÉn c¬ b¶n, nã hoµn toµn cã thÓ chÊp nhËn ®-îc ®Ó g¸n cho qu¶nlý cÊu h×nh trong ph¹m vi dù ¸n chuyªn ®Ò, bÊt kú ho¹t ®éng nµo liªnquan nh- ph©n bæ nguån ph¸t triÓn hay bè trÝ vµ tæ chøc c¸c tr×nh diÔn 124
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmcho kh¸ch hµng. C¶ hai thÝ dô ®ã sö dông th«ng tin cã ®-îc cho ng-êiqu¶n lý cÊu h×nh: cÊu kiÖn s¶n phÈm nµo ®-îc s¶n xuÊt, khi nµo vµ do ai. §ßi hái Sè : Trang: thay ®æi phÇn mÒmTªn ng-êi khëi ®Çu: §iÖn tho¹i: Ngµy:Dù ¸n: HÖ thèng/S¶n phÈm: Version:Lý do thay ®æi:M« t¶ thay ®æi:Ng-êi rµ so¸t: Ch÷ ký: Ngµy:¦íc l-îng sè c«ng: LÞch thêi gian: LËp lÞch ¶nh h-ëng:Ng-êi chÊp thuËn dù Ch÷ ký: Ngµy:to¸n:Cã chÊp thuËn kh«ng Tªn ng-êi quyÕt ®Þnh: Ch÷ ký: Ngµy:(cã/kh«ng): H×nh 7.4 ThÝ dô biÓu yªu cÇu thay ®æi phÇn mÒm ViÖc l-u gi÷ hå s¬ lµ quan träng trong mäi ho¹t ®éng hµnh chÝnh cñadù ¸n nh-ng ®Æc biÖt quan träng trong kiÓm tra cÊu h×nh. Tai häa cña 125
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmqu¶n lý dù ¸n vÉn lµ tranh chÊp vÜnh cöu vÒ c¸c tháa thuËn miÖng lý gi¶isai hay hiÓu sai... KiÓm tra thay ®æi yÕu lµ phæ biÕn trong viÖc g©y nªn tranh chÊp gi÷akh¸ch hµng vµ ng-êi s¶n xuÊt. T-¬ng tù nh- vËy viÖc kiÓm tra phiªn b¶nyÕu cã thÓ lµ tai häa, ®Æc biÖt khi kh«ng cã hå s¬ vÒ dÞ biÖt gi÷a c¸cphiªn b¶n. H×nh 7.4. cho 1 thÝ dô vÒ mÉu yªu cÇu thay ®æi. MÉu nµy l-u gi÷ thay®æi phÇn mÒm tõ lÇn ®Ö tr×nh ban ®Çu, qua chÊp nhËn hay b¸c bá vµ cuèicïng ®Õn thùc hiÖn vµ kiÓm nghiÖm (khi ®-îc chÊp nhËn). CÇn ghi nhínhu cÇu ch÷ ký; nh÷ng mÉu nµy kh«ng thÓ l-u gi÷ b»ng ®iÖn tö - b¶n gèccã ch÷ ký ph¶i ®-îc l-u l¹i. Sau ®©y lµ mét sè h-íng dÉn bæ sung ®Ó qu¶n lý cÊu h×nh hiÖu qu¶.Mét sè nh÷ng h-íng dÉn nµy ®ång thêi ¸p dông ®-îc cho c¸c chøc n¨nghç trî qu¶n lý kh¸c. - Qu¶n lý cÊu h×nh ®ßi hái quyÒn h¹n ®Ó cã hiÖu lùc. QuyÒn h¹n nµyph¶i ®-îc qu¶n lý dù ¸n giao cô thÓ cho c¸c kü s- cã tr¸ch nhiÖm. BÊt cøkÕ ho¹ch qu¶n lý cÊu h×nh nµo sÏ trë nªn v« nghÜa nÕu kÕ ho¹ch kh«ngthÓ ®-îc t«n träng. Tèt nhÊt nªn tr¸nh, bÊt cø khi nµo cã thÓ, viÖc c-ìng bøc t«n träng bÊtcø kÕ ho¹ch, chÝnh s¸ch hay tiªu chuÈn nµo. Mét trong nh÷ng ®øc tÝnhcña ng-êi qu¶n lý tèt lµ kh¶ n¨ng vËn dông chÝnh s¸ch víi c-ìng bøc tèithiÓu. BÊt cø khi nµo c¸c chÝnh s¸ch vµ tiªu chuÈn s½n sµng ®-îc ng-êis¶n xuÊt chÊp nhËn th× chóng cµng ®-îc tù nguyÖn tu©n thñ vµ rÊt Ýt cãtr-êng hîp b¸c bá vËt liÖu ®Ö tr×nh. §iÒu nµy dÉn ®Õn qu¸ tr×nh ph¸t triÓnhiÖu qu¶ h¬n. - Qu¶n lý cÊu h×nh ph¶i ®-îc thùc hiÖn tõ lóc khëi ®Çu dù ¸n phÇnmÒm. NhiÒu t- liÖu chÝnh thøc ®Ò xuÊt trong giai ®o¹n quan niÖm ban ®Çulµ träng yÕu cho c¸c giai ®o¹n yªu cÇu vµ thiÕt kÕ vµ ph¶i ®-îc ®Æt trongsù kiÓm tra cÊu h×nh. ViÖc vËn dông sím qu¶n lý cÊu h×nh lµ ®Æc biÖt quan träng trong c¸cm« ®en xo¸y èc, lÊy nguyªn mÉu nhanh hay c¸c ph-¬ng ph¸p luËn ph¸ttriÓn lÆp l¹i. Nh÷ng tiÕp cËn ph¸t triÓn nµy khëi ®Çu t¹o ra v« vµn phiªnb¶n cña mçi s¶n phÈm. NhiÒu phiªn b¶n kh¸c nhau cã thÓ trë thµnh ¸cméng c«ng nghÖ nÕu kh«ng cã kiÓm tra cÊu h×nh cã trËt tù. - §«i khi mét sè ho¹t ®éng kiÓm tra cÊu h×nh phÇn mÒm cã thÓ chångchÐo víi c¸c ho¹t ®éng b¶o hiÓm chÊt l-îng phÇn mÒm. Trong nh÷ng dù¸n nhá, c¶ hai chøc n¨ng ®ã cã thÓ giao cho mét kü s- hç trî duy hÊt.Ngay trong nh÷ng dù ¸n lín, ®«i khi chøc n¨ng ®ã cã thÓ do mét nhãmhç trî duy nhÊt thùc hiÖn. VÒ h-íng dÉn chung cuèi cïng, ph¶i ghi nhËn lµ qu¶n lý cÊu h×nh cãthÓ ®-îc ®Ò cao th¸i qu¸. C¸c ho¹t ®éng kiÓm tra cÊu h×nh b¶n th©nchóng kh«ng ph¶i lµ ®èi t-îng. Chóng lµ ph-¬ng tiÖn. Mét thÝ dô ®iÓnh×nh vÒ viÖc vËn dông sai qu¶n lý cÊu h×nh (vµ kiÓm tra chÊt l-îng lÖchh-íng) lµ yªu cÇu söa l¹i phÇn mÒm ®· ®-îc dïng l¹i ®¸p øng c¸c tiªuchuÈn vµ thñ tôc th«ng dông. PhÇn mÒm t¸i sö dông lµ phÇn mÒm ph¸t 126
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmtriÓn tr-íc ®©y trong dù ¸n kh¸c vµ ®-îc thÊy thÝch hîp ®Ó hßa nhËp vµodù ¸n th«ng th-êng. Trong nh÷ng tr-êng hîp ®ã, hiÕm khi l¹i cã ý nghÜatrong viÖc söa ®æi mét s¶n phÈm hoµn chØnh vµ ho¹t ®éng nh»m cho n㮸p øng víi c¸c tiªu chuÈn hµnh chÝnh dù kiÕn ®Ó lµm nã trë thµnh méts¶n phÈm hoµn chØnh vµ ho¹t ®éng ®-îc. 7.2. B¶o ®¶m chÊt l-îng phÇn mÒm (SQA). ChÊt l-îng khã x¸c ®Þnh ®-îc ®Æc biÖt khi vËn dông cho mét hîp ®ångph¸t triÓn s¶n phÈm. MÆc dï kh«ng ph¶i mäi phÇn mÒm ®-îc ph¸t triÓntheo hîp ®ång, chÊt l-îng vÉn lµ mèi quan t©m ®Çu tiªn cña kh¸ch hµng(vµ mäi dù ¸n cuèi cïng ®Òu cã kh¸ch hµng). C¬ quan tiªu chuÈn Anh(1986) ®· kh¼ng ®Þnh "chÊt l-îng n»m trong con m¾t cña ng-êi xem, mét®Ò tµi ph¸n xö cña kh¸ch hµng". NÕu ®· cã khã kh¨n trong viÖc t×m kiÕm ®-îc nh÷ng ®Þnh nghÜa chÊpnhËn réng r·i vÒ thuËt ng÷ kiÓm tra cÊu h×nh th× vÒ thuËt ng÷ b¶o ®¶mchÊt l-îng phÇn mÒm l¹i khã gÊp ®«i tõ vùng tiªu chuÈn IEEE vÒ thuËtng÷ c«ng nghÖ phÇn mÒm (IEEE 1987b) cã kh«ng Ýt h¬n bèn ®Þnh nghÜariªng biÖt vÒ chÊt l-îng phÇn mÒm28. 1. Toµn bé khÝa c¹nh vµ ®Æc ®iÓm cña mét s¶n phÈm phÇn mÒm cã kh¶n¨ng ®¸p øng nhu cÇu ®Ò ra: ch¼ng h¹n thÝch hîp víi c¸c ®Æc ®iÓm küthuËt. 2. Møc ®é mµ phÇn mÒm cã ®-îc sù phèi hîp mong muèn cña c¸cthuéc tÝnh. 3. Møc ®é mµ kh¸ch hµng hay ng-êi dïng nhËn thøc lµ phÇn mÒm ®¸pøng ®-îc c¸c kú väng hîp thÓ cña hä. 4. C¸c ®Æc ®iÓm hîp thÓ cña phÇn mÒm x¸c ®Þnh møc ®é mµ phÇn mÒmsö dông sÏ ®¸p øng ®-îc c¸c kú väng cña kh¸ch hµng. US DOD (1988b)x¸c ®Þnh chÊt l-îng phÇn mÒm l¹i ®¬n gi¶n lµ: 5. Kh¶ n¨ng cña s¶n phÈm phÇn mÒm ®Ó ®¸p øng nh÷ng yªu cÇu ®Æcdông cña nã. ChÊt l-îng ph¶i ®-îc ®o theo nghÜa kú väng cña kh¸ch hµng. Dï sao,viÔn c¶nh cña kh¸ch hµng lµ chñ quan. PhÇn nµy xÐt ®Õn kiÓm tra chÊtl-îng theo viÔn c¶nh cña ng-êi qu¶n lý dù ¸n ph¶i coi viÖc thùc hiÖnkiÓm tra chÊt l-îng lµ mét qu¸ tr×nh kh¸ch quan, mang tÝnh hÖ thèng. 7.2.1. T¹o ra phÇn mÒm chÊt l-îng. Nh- chóng ta ®· thÊy, mét trong nh÷ng vÊn ®Ò chÝnh trong viÖc t¹o raphÇn mÒm chÊt l-îng lµ sù khã kh¨n trong viÖc x¸c ®Þnh møc ®é chÊtl-îng trong phÇn mÒm. V× kh«ng cã ®Þnh nghÜa duy nhÊt nµo chÊp nhËn®-îc réng r·i vÒ chÊt l-îng vµ v× nh÷ng ng-êi kh¸c nhau nhËn thøc chÊt 28 tiªu chuÈn ph¸t triÓn phÇn mÒm, kÓ c¶ kiÓm tra chÊt l-îng phÇn mÒm ®-îc bµn ®Õn chi tiÕt ëch-¬ng 8 127
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒml-îng theo nh÷ng c¸ch kh¸c nhau nªn c¶ ng-êi s¶n xuÊt lÇn kh¸ch hµngph¶i ®¹t ®-îc tháa thuËn cã ®o ®Õm vÒ chÊt l-îng (®iÒu nµy ®-îc bµn ®Õnchi tiÕt h¬n sau nµy). Ph-¬ng ph¸p ®o l-êng chÊt l-îng cã thÓ kh¸c nhau®èi víi nh÷ng dù ¸n kh¸c nhau.VÊn ®Ò nµy ®-îc bµn ®Õn trong tham luËncña Wesselius vµ Ververs (1990) trong ®ã c¸c «ng kÕt luËn kh«ng thÓ ®¹t®-îc tÝnh kh¸ch quan trän vÑn trong viÖc gi¸m ®Þnh chÊt l-îng. Hä nhËnbiÕt ®-îc ba thµnh phÇn kh¸c biÖt cña chÊt l-îng: - Thµnh phÇn gi¸m ®Þnh ®-îc 1 c¸ch kh¸ch quan - Thµnh phÇn gi¸m ®Þnh ®-îc chñ quan - Thµnh phÇn kh«ng gi¸m ®Þnh ®-îc. ChÊt l-îng mét s¶n phÈm ®¸nh gi¸ ®-îc kh¸ch quan khi c¸c ®Æc ®iÓmcña s¶n phÈm, nh- nªu trong c¸c chi tiÕt yªu cÇu, cã thÓ nhËn biÕt ®-îc. ChÊt l-îng mét s¶n phÈm ®¸nh gi¸ ®-îc chñ quan khi c¸c ®Æc ®iÓmcña s¶n phÈm ®¸p øng ®-îc c¸c kú väng cña kh¸ch hµng. ChÊt l-îng mét s¶n phÈm kh«ng ®¸nh gi¸ ®-îc khi nã t¸c ®éng theoc¸c kú väng cña chóng ta trong nh÷ng t×nh huèng ®· kh«ng dù kiÕn. Wesselius vµ Ververs gîi ý lµ, ®Ó chÊt l-îng cña mét s¶n phÈm phÇnmÒm ®¸nh gi¸ ®-îc, cµng nhiÒu ®Æc ®iÓm cµng tèt ®-îc chuyÓn tõ c¸cthµnh phÇn chñ quan vµ kh«ng ®¸nh gi¸ ®-îc thµnh phÇn ®¸nh gi¸ ®-îc.C¬ b¶n, ®iÒu ®ã cã nghÜa lµ chi tiÕt yªu cÇu ph¶i m« t¶ cµng nhiÒu ®Æc®iÓm ®o ®Õm ®-îc cña s¶n phÈm cµng tèt. ThÝ nghiÖm hç trî kÕt luËn cña Wesselius vµ Ververs. Nh÷ng yªu cÇux¸c ®Þnh tåi bao giê cïng lµ nguån tranh chÊp gi÷a nhµ s¶n xuÊt vµ kh¸chhµng. Nh÷ng yªu cÇu x¸c ®Þnh râ, chi tiÕt vµ ®o ®-îc gi¶m thiÓu c¸ctranh chÊp vµ bÊt hßa khi ph¸t triÓn cña s¶n phÈm lµ trän vÑn. Dï sao, nhiÒu ph-¬ng ph¸p ph¸t triÓn cã kho¶ng c¸ch kÐo dµi gi÷a chitiÕt yªu cÇu vµ giao s¶n phÈm (coi ch-¬ng 4 bµn vÒ chu kú ph¸t triÓn cñaphÇn mÒm). ViÖc x¸c ®Þnh chÊt l-îng ph¶i kh«ng ®-îc tr× ho·n ®Õn khiph¸t triÓn trän vÑn. ViÖc kiÓm tra chÊt l-îng phÇn mÒm cã hiÖu qu¶ ®ßihái cã nh÷ng ®¸nh gi¸ th-êng xuyªn suèt chu kú ph¸t triÓn. Theo thÕ,kiÓm tra chÊt l-îng cã hiÖu qu¶ ®i ®«i víi chi tiÕt yªu cÇu tèt râ rµng sÏt¨ng chÊt l-îng cña s¶n phÈm cuèi cïng. ViÖc thiÕt lËp kiÓm tra chÊt l-îng cã hiÖu qu¶ th-êng vÊp ph¶i nhiÒuquan niÖm sai lÖch vµ huyÒn thuyÕt, phæ biÕn nhÊt lµ c¸i g× liªn quan ®ÕntÝnh hiÖu qu¶ vèn ®Çu t- trong kiÓm tra chÊt l-îng. Cobb vµ Mills (1990)liÖt kª nhiÒu nh÷ng huyÒn thuyÕt ®ã vµ gîi ý nh÷ng ph-¬ng ph¸p ®· ph¸chóng. Hai trong sè nhiÒu huyÒn thuyÕt næi tréi mµ Cobb vµ Mills ®· x¸c®Þnh ®-îc m« t¶ nh- sau. HuyÒn thuyÕt: chÊt l-îng xøng víi ®ång tiÒn. §©y lµ mét trongnh÷ng huyÒn thuyÕt phæ biÕn nhÊt (kh«ng chØ trong ph¸t triÓn phÇnmÒm). Trªn thùc tÕ, chÊt l-îng trong phÇn mÒm th-êng tiÕt kiÖm tiÒn. 128
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmChÊt l-îng tåi gieo r¾c thÊt b¹i. Cã mét t-¬ng quan tÝch cùc gi÷a thÊt b¹ivµ chi phÝ ë chç l¹i tèn kÐm h¬n trong viÖc lo¹i trõ thÊt b¹i thi c«ng trongphÇn mÒm h¬n lµ thiÕt kÕ phÇn mÒm ®Ó lo¹i trõ thÊt b¹i thi c«ng. HuyÒn thuyÕt: thÊt b¹i phÇn mÒm lµ kh«ng tr¸nh khái. §©y lµ méttrong nh÷ng huyÒn thuyÕt tåi tÖ nhÊt v× ®iÒu kh¼ng ®Þnh cã phÇn nµo thùcvµ do ®ã th-êng ®-îc sö dông biÖn hé cho phÇn mÒm chÊt l-îng tåi. Yªus¸ch “bao giê còng cã con rÖp kh¸c” kh«ng bao giê ®-îc lµ th«ng sètrong thiÕt kÕ hay thùc hiÖn phÇn mÒm c¶. Khi nh÷ng huyÒn thuyÕt ®ã mÊt chç ®øng trong nh÷ng tiÕp cËn hiÖn®¹i víi ph¸t triÓn phÇn mÒm th× yªu cÇu vÒ c¸c tiªu chuÈn vµ thñ tôc thÝchhîp vÒ kiÓm tra chÊt l-îng l¹i gia t¨ng. IEEE ®· ®-a ra tiªu chuÈn ®Çutiªn cña hä cho nh÷ng kÕ ho¹ch b¶o hiÓm chÊt l-îng phÇn mÒm n¨m1984 (IEEE 1984) tiÕp theo lµ h-íng dÉn chi tiÕt hç trî tiªu chuÈn, c«ngbè n¨m 1986. Bé Quèc phßng Hoa Kú ®· ®-a ra tiªu chuÈn riªng biÖt2168 cho c¸c ch-¬ng t×nh chÊt l-îng phÇn mÒm cña c¸c hÖ thèng Quècphßng (DOD 1988b) t¹o thµnh ®ång hµnh cho tiªu chuÈn næi tiÕng USDOD 2167A (DOD 1988a) cho viÖc ph¸t triÓn phÇn mÒm cña c¸c hÖthèng quèc phßng. Tiªu chuÈn Ch©u ¢u IS0 9000-3 cña n¨m 1990 (IS01990) ®-a ra mét ý nghÜa réng h¬n cho tõ b¶o hiÓm chÊt l-îng vµ baogåm c¶ kiÓm tra cÊu h×nh n÷a. 7.2.2. Nguån lùc kiÓm tra chÊt l-îng. Khi ñy th¸c SQA bao gåm c¸c ho¹t ®éng kiÓm tra cÊu h×nh, c¸c nguånyªu cÇu còng bao gåm c¶ c¸c nguån yªu cÇu cho kiÓm tra cÊu h×nh. ViÖchßa ®ång SQA vµ kiÓm tra cÊu h×nh kh«ng ph¶i kh«ng phæ biÕn vµ cã thÓlo¹i trõ mét sè ñy nhiÖm vµ ho¹t ®éng ph¶i nh©n lªn. Cã hai biÓu ®å tæchøc xen kÏ ®-îc m« t¶ ë h×nh 7.5. Nªn nhí lµ víi nh÷ng dù ¸n nhá, viÖchßa ®ång hai nhãm ®¬n gi¶n cã thÓ cã nghÜa lµ phã th¸c c¶ hai nhiÖm vôcho cïng mét ng-êi. MÆc dï nhiÒu c«ng cô lµ phæ biÕn c¶ cho kiÓm tra chÊt l-îng vµ kiÓmtra cÊu h×nh, chØ cã Ýt c«ng cô ®-îc ®Æc biÖt chØ ®Þnh cho kiÓm tra chÊtl-îng. Sau ®©y lµ mét sè c«ng cô hç trî chung cã thÓ cã Ých trong viÖc hçtrî c¸c ho¹t ®éng cña SQA: - TiÖn Ých t- liÖu - C«ng cô thiÕt kÕ phÇn mÒm - Hç trî t×m sai (Ch-¬ng tr×nh gì rèi) - C¸c bé xö lý tr-íc ®-îc cÊu thµnh - Bé so s¸nh hå s¬ - Nh÷ng bé ph©n tÝch c¬ cÊu - Nh÷ng bé kiÓm to¸n tiªu chuÈn - Nh÷ng bé m« pháng - Nh÷ng bé ph©n tÝch thi c«ng 129
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm - Nh÷ng bé gi¸m s¸t thùc hiÖn - Nh÷ng c«ng cô hîp chÊt CASE - Nh÷ng bé kÝch thÝch thö nghiÖm - Nh÷ng bé ph¸t tr-êng hîp thö nghiÖm. Nh÷ng c«ng cô ®ã hç trî kiÓm tra chÊt l-îng trong mäi giai ®o¹n ph¸ttriÓn phÇn mÒm. C¸c bé hç trî t- liÖu cã thÓ cung cÊp phÇn nµo c¸c béviÕt t- liÖu tù ®éng, c¸c bé kiÓm tra chÝnh t¶ vµ c¸c s-u tËp chuyªn ngµnh(Thesaurus) v.v... c¸c bé xö lý tr-îc ®-îc cÊu thµnh (nh- tiÖn Ých UNIXlint) cã Ých c¶ trong viÖc tiªu chuÈn hãa liÖt kª m· lÉn cung cÊp c¶nh b¸obæ sung thêi gian biªn dÞch mµ c¸c bé biªn dÞch th-êng bá qua. Nh÷ngc¶nh b¸o sím liªn quan ®Õn c¸c vÊn ®Ò thêi gian thùc hiÖn cã thÓ ®-îcc¸c m« pháng, c¸c bé ph©n tÝch thêi gian thùc hiÖn vµ c¸c bé gi¸m s¸tthùc hiÖn cung cÊp. Thö nghiÖm thÊu ®¸o hÖ thèng phÇn mÒm th-êng cãthÓ ®-îc tù ®éng thùc hiÖn nhê c¸c bé ph¸t hÖ thö nghiÖm vµ c¸c bé thùchiÖn thö nghiÖm tù ®éng. (a) Gi¸m ®èc dù ¸n Khèng chÕ cÊu h×nh Khèng chÕ chÊt l-îng phÇn mÒm Gi¸m ®èc cÊu h×nh Gi¸m ®èc vµ c¸c kü s- qu¶n lý chÊt l-îng C¸c kü s- cÊu h×nh (b) Gi¸m ®èc dù ¸n B¶o ®¶m chÊt l-îng phÇn mÒm. Gi¸m ®èc Khèng chÕ cÊu h×nh Khèng chÕ chÊt l-îng phÇn C¸c kü s- khèng chÕ cÊu mÒm h×nh C¸c kü s- khèng chÕ cÊu h×nh H×nh 7.5 KiÓm tra cÊu h×nh vµ kiÓm tra chÊt l-îng phÇn mÒm Mäi c«ng cô SQA sö dông trong ph¸t triÓn phÇn mÒm ph¶i ®-îc nhËnbiÕt nguån b¶n ®¶m chÊt l-îng yªu cÇu vµ chi tiÕt lµ c¸c nguån ®ã ®-îcvËn dông nh- thÕ nµo. Theo thÕ, vµo lóc khëi ®Çu dù ¸n, c¸c nguån SQA 130
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmcã thÓ ®-îc tµi trî vµ cung cÊp nh- lµ mét phÇn cña nguån ph¸t triÓn dù¸n yªu cÇu (coi ch-¬ng 9). 7.2.3. KÕ ho¹ch b¶o ®¶m chÊt l-îng phÇn mÒm. KÕ ho¹ch b¶o hiÓm chÊt l-îng phÇn mÒm (SQAP), còng nh- kÕ ho¹chcÊu h×nh phÇn mÒm, còng lµ mét bé phËn cña kÕ ho¹ch ph¸t triÓn tængthÓ dù ¸n phÇn mÒm. SQAP cung cÊp t- liÖu mµ c¸c nguån cÇn, chóngph¶i ®-îc sö dông thÕ nµo vµ cã nh÷ng tiªu chuÈn vµ thñ tôc nµo sÏ ®-îcvËn dông trong dù ¸n. Sau ®ã SQAP trë thµnh ñy th¸c cho nhãm b¶o ®¶mchÊt l-îng trong ph¸t triÓn dù ¸n. ViÖc ®Ò xuÊt kÕ ho¹ch nµy lµ tr¸chnhiÖm cña ng-êi qu¶n lý dù ¸n mÆc dï trong nh÷ng dù ¸n lín. ViÖc nµyth-êng ®-îc giao cho ng-êi qu¶n lý b¶o ®¶m chÊt l-îng. SQAP cã thÓxuÊt hiÖn nh- lµ t- liÖu riªng biÖt hay bé phËn trong kÕ ho¹ch ph¸t triÓndù ¸n vµ cã thÓ bao gåm kÕ ho¹ch qu¶n lý cÊu h×nh) nÕu viÖc nµy ®·kh«ng ®-îc cung cÊp t- liÖu riªng biÖt. B¶ng 7.2. nªu danh môc c¸c chñ ®Ò chÝnh cã trong SQAP29. Khi méttrong nh÷ng chñ ®Ò ®-îc ®Æt ë ®©u kh¸c nh- trong kÕ ho¹ch qu¶n lý cÊuh×nh phÇn mÒm (SCMP) th× nã cã thÓ bá qua ë SQAP vµ ®-îc thay b»ngcon trá vÒ t- liÖu. Nãi nã ®-îc ®Æt. Dï sao, SCMP vµ SQAP ®-îc quant©m ë nhiÒu khÝa c¹nh kh¸c nhau cña h¹ng môc ®-îc kiÓm tra. SCMP lóc®Çu ®-îc quan t©m ë kÝch th-íc cña h¹ng môc ®-îc kiÓm tra trong khiSQAP l¹i tham gia nhiÒu h¬n vµo néi dung cña c¸c h¹ng môc ®-îc kiÓmtra. SQAP ph¶i bao gåm c¸c chñ thÇu phô, ng-êi b¸n hµng vµ ng-êi cungcÊp, bÊt kÓ c¸c thùc thÓ bªn ngoµi ®ã cã hay kh«ng cã tæ chøc b¶o ®¶mchÊt l-îng cña chÝnh chóng. Trong bÊt cø dù ¸n nµo, chÊt l-îng cña c¸cthµnh phÇn bªn ngoµi rót côc lµ quan t©m cña ng-êi qu¶n lý dù ¸n vµ tæchøc SQA cña anh ta. Khi mét hÖ thèng thÊt b¹i th«ng th-êng Ýt cã kh¸cbiÖt lµ thÊt b¹i ®ã do thµnh phÇn ph¸t triÓn bªn ngoµi hay thµnh phÇn ph¸ttriÓn trong néi bé. C¸c kÕ ho¹ch gi¸m ®Þnh c¸c nhãm bªn ngoµi ®ã ph¶ithÝch nghi víi lo¹i thµnh phÇn bªn ngoµi ®-îc cung cÊp (ngo¹i b¶ng hayph¸t triÓn míi) vµ lo¹i tæ chøc (liÖu chóng cã ®-îc tæ chøc b¶o hiÓm chÊtl-îng cña chÝnh chóng). SQAP, coi nh- bé phËn cña kÕ ho¹ch ph¸t triÓn dù ¸n, ph¶i ®-îc duyÖtl¹i vµ cËp nhËt ®Þnh kú vµ bÊt cø khi nµo cã nh÷ng yªu cÇu thñ tôc ph¸ttriÓn dù ¸n, ph-¬ng ph¸p luËn hay c¸c ho¹t ®éng kh¸c liªn quan nµo ®-îcthay ®æi. H-íng dÉn SQAP cña IEEE khuyªn nªn ®¸nh gi¸ ®Þnh kú haikhÝa c¹nh cña kÕ ho¹ch (1) néi dung cña kÕ ho¹ch vµ (2) thùc hiÖn kÕho¹ch. Néi dung cña kÕ ho¹ch ph¶i ®-îc ®¸nh gi¸ cã c¨n cø ë tiªu chuÈn ®Æctr-ng SQAP sö dông ®¶m b¶o kÕ ho¹ch thÝch øng tiÕp tôc víi tiªu chuÈnngay dï nh÷ng ®Æc ®iÓm cña dù ¸n phÇn mÒm cã thay ®æi. 29 b¶ng 7.2 lµ h-íng dÉn chø kh«ngph¶i ®Þnh nghÜa tiªu chuÈn. C¸c tiªu chuÈn ph¸t triÓn phÇn mÒm®-îc bµn ë ch-¬ng 8 131
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm B¶ng 7.2 ThÝ dô vÒ néi dung cña mét kÕ ho¹ch b¶o ®¶mchÊt l-îng phÇn mÒm (B§CLPM).1. Tæ chøc vµ c¸c nguån lùc B§CLPM.  cÊu tæ chøc C¬  vÊn vµ møc ®é th¹o nghÒ cña nh©n sù Häc  nguån lùc C¸c2. C¸c chuÈn, thñ tôc, chÝnh s¸ch, ®-êng lèi B§CLPM.3. C¸c yªu cÇu t- liÖu B§CLPM.  Danh s¸ch c¸c chñ ®Ò t- liÖu ®Ó khèng chÕ chÊt l-îng.  t¶ ph-¬ng ph¸p ®¸nh gi¸ vµ chÊp thuËn. M«4. C¸c yªu cÇu phÇn mÒm B§CLPM.  §¸nh gi¸ vµ chÊp thuËn phÇn mÒm.  t¶ ph-¬ng ph¸p ®¸nh gi¸. M«  §¸nh gi¸ tiÕn tr×nh ph¸t triÓn phÇn mÒm.  §¸nh gi¸ phÇn mÒm t¸i sö dông.  §¸nh gi¸ phÇn mÒm kh«ng ph©n ph¸t ®-îc.5. §¸nh gi¸ viÖc l-u tr÷, viÖc xö lý, vµ ph©n ph¸t.  liÖu dù ¸n. T-  PhÇn mÒm.  file d÷ liÖu. C¸c6. Rµ so¸t vµ kiÓm to¸n.7. Qu¶n lý cÊu h×nh phÇn mÒm (khi kh«ng nh¾m tíi mét t- liÖu chuyªn biÖt nµo).8. B¸o c¸o c¸c vÊn ®Ò khã kh¨n vµ hµnh ®éng chØnh ®èn.9. §¸nh gi¸ c¸c thñ tôc thö nghiÖm.10. C«ng cô, kü thuËt vµ ph-¬ng ph¸p.11. Khèng chÕ chÊt l-îng cña c¸c chñ thÇu phô, ng-êi b¸n hµng vµ cung cÊp.12. Khèng chÕ phô thªm  thñ tôc kh«ng chÕ linh tinh. C¸c  Khèng chÕ ®Æc thï dù ¸n.13. B¸o c¸o, ghi nhËn vµ t- liÖu B§CLPM.  tôc b¸o c¸o t×nh tr¹ng. Thñ  tr×. B¶o  tr÷ vµ an ninh. L-u  kú së h÷u. Chu ViÖc thùc hiÖn kÕ ho¹ch ph¶i ®-îc ®¸nh gi¸ theo giíi h¹n ph¹m vi thay®æi cña dù ¸n, kÓ c¶ nh÷ng nhiÖm vô vµ tr¸ch nhiÖm tham chiÕu trong kÕho¹ch vµ c¸c ®Æc ®iÓm míi kh¸c hay thay ®æi cña dù ¸n. Khi cËp nhËtSQAP ph¶i xem xÐt c¸c ho¹t ®éng vµ hiÖn t-îng sau ®©y cña dù ¸n: 132
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm - Yªu cÇu míi hay thay ®æi cña hîp ®ång - Tiªu chuÈn vµ chÝnh s¸ch bæ sung - Tµi liÖu dù ¸n bæ sung - Thay ®æi trong c¬ cÊu tæ chøc cña dù ¸n - C«ng cô vµ tiÖn Ých míi - Chñ thÇu phô vµ ng-êi b¸n bæ sung. 7.2.4. §é ®o chÊt l-îng phÇn mÒm. §· cã nhiÒu quan t©m ®Õn c¸c c©u hái liªn quan ®Õn viÖc ®o l-êng chÊtl-îng. Lµm sao chóng ta cã thÓ x¸c ®Þnh møc ®é mµ s¶n phÈn phÇn mÒmcã ®-îc thuéc tÝnh m¬ hå ®ã gäi lµ chÊt l-îng? Khi nµo chÊt l-îng cñas¶n phÈm phÇn mÒm lµ cao vµ khi nµo lµ thÊp? Mét trong nh÷ng ph¸t triÓn míi ®©y nhÊt trong viÖc b¶o hiÓm chÊtl-îng (kh«ng chØ ®èi víi phÇn mÒm) lµ viÖc thÊy r»ng chÊt l-îng kh«ngph¶i lµ mét thuéc tÝnh nhÞ ph©n tån t¹i hay kh«ng tån t¹i. Kaposi vµMeyer (1990), trong mét tham luËn vÒ b¶o ®¶m chÊt l-îng trªn c¬ së ®o®Õm, ®· nãi lªn niÒm tin cña hä lµ b¶o ®¶m chÊt l-îng s¶n phÈm vµ quitr×nh c«ng nghÖ phÇn mÒm ph¶i c¨n cø ë ®o ®Õm. ViÖc ®o ®Õm chÊtl-îng cµng sím b¾t ®Çu, c¸c vÊn ®Ò cµng sím x¸c ®Þnh. Cohen vµ céng sù(1986) khi nãi ®Õn kinh phÝ kh¾c phôc sai lÇm trong c¸c giai ®o¹n ®Çucña ph¸t triÓn phÇn mÒm ®· ®Ò x-íng sù tån t¹i cña luËt lòy thõa næitiÕng30. ChÊt l-îng cña hai s¶n phÈm cã thÓ so s¸nh ®-îc vµ thùc hoµn toµnchÊp nhËn ®-îc khi nãi lµ chÊt l-îng mét s¶n phÈm lín h¬n chÊt l-îngcña s¶n phÈm kia. Còng chÊp nhËn ®-îc trong viÖc ®o ®Õm vµ suy ra møc®é khuyÕt tËt dù kiÕn c¨n cø trªn kÕt qu¶ ®o ®-îc. Bé trÞ sè ®o ®-îc liªn quan ®Õn chÊt l-îng s¶n phÈm ®-îc coi lµ ®é ®ochÊt l-îng cña s¶n phÈm, ®é ®o chÊt l-îng phÇn mÒm cã thÓ ®-îc dïngx¸c ®Þnh møc ®é mµ s¶n phÈm phÇn mÒm ®¸p øng yªu cÇu. ViÖc sö dông®é ®o chÊt l-îng gia t¨ng tÝnh kh¸ch quan trong viÖc ®¸nh gi¸ chÊt l-îngs¶n phÈm. ViÖc ®¸nh gi¸ chÊt l-îng cña con ng-êi lµ chñ quan vµ do ®ãlµ nguån gèc bÊt ®ång cã thÓ cã, ®Æc biÖt gi÷a kh¸ch hµng vµ ng-êi s¶nxuÊt. Mét sè ph-¬ng ph¸p thiÕt lËp ®é ®o chÊt l-îng phÇn mÒm th-êng ®-îcph¸t triÓn mÆc dï ch-a cã tiªu chuÈn nµo nãi chung chÊp nhËn ®-îc,ch¼ng h¹n, dù th¶o ban ®Çu cña IEEE Std 1061 (1990) bao gåm chi tiÕthÖ chÊt l-îng phÇn mÒm nãi chung kÓ c¶ ph-¬ng ph¸p luËn gîi ý vÒ ®é®o vËn dông vµ nhiÒu thÝ dô cïng h-íng dÉn. Mét khi ®-îc x¸c ®Þnh, ®é®o chÊt l-îng thùc vËy gia t¨ng tÝnh kh¸ch quan nh-ng b¶n th©n ®ÞnhnghÜa l¹i kh«ng cÇn thiÕt kh¸ch quan vµ tïy thuéc lín ë nhu cÇu cña tæchøc ®-a ra ®Þnh nghÜa. C¸ch tiÕp cËn c¬ b¶n ®Ó vËn dông ®é ®o chÊt l-îng phÇn mÒm ®ßi hái: 30 chi phÝ kh¾c phôc sai lÇm t¨ng theo lòy thõa khi ph¸t ph¸t triÓn phÇn mÒm diÔn tiÕn däc chu kúph¸t triÓn. 133
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm - NhËn biÕt mäi thuéc tÝnh chÊt l-îng phÇn mÒm yªu cÇu. §iÒu nµyth-êng xuÊt ph¸t tõ ®Æc ®iÓm yªu cÇu phÇn mÒm. - X¸c ®Þnh c¸c trÞ sè ®o ®-îc g¾n víi mçi thuéc tÝnh chÊt l-îng - M« t¶ ph-¬ng ph¸p mµ mçi trÞ sè ®o ®-îc sÏ ®-îc ®o ®Õm. - Thñ tôc cung cÊp t- liÖu vÒ kÕt qu¶ ®o chÊt l-îng cña s¶n phÈm phÇnmÒm. Mét bé nhiÒu trÞ sè cã thÓ ®-îc sö dông ®Ó x¸c ®Þnh chÊt l-îng tængthÓ cña s¶n phÈm phÇn mÒm. Dï sao, cã thÓ t¹o ra lÇn ®o duy nhÊt biÓuthÞ chÊt l-îng tæng thÓ cña s¶n phÈm phÇn mÒm. §iÒu nµy ®ßi hái: - Ph-¬ng ph¸p cã c©n nh¾c trong viÖc kÕt hîp c¸c thuéc tÝnh chÊtl-îng ®· ®o ®-îc thµnh lÇn ®o duy nhÊt chÊt l-îng cho s¶n phÈm. Mét sè thÝ dô cña ®é ®o phÇn mÒm lµ: §é tin cËy tû lÖ thêi gian hÖ thèng ®-îc vËn hµnh cã kÕt qu¶ (thÝ dô 23trªn 24 giê t¹o ra 100 x (23/24)%). §é phôc håi ®-îc l-îng thêi gian mµ hÖ cÇn cã ®Ó phôc håi sau thÊtb¹i (thÝ dô 1 giê ®Ó n¹p l¹i tõ dù tr÷ vµ 30 phót ®Ó t¸i lËp ban ®Çu hÖthèng). Th©n h÷u cña ng-êi dïng l-îng thêi gian huÊn luyÖn cÇn cho ng-êidïng míi. ViÖc ®o chÊt l-îng phÇn mÒm kh«ng ®-îc thùc hiÖn chØ vµo cuèi dù¸n. Møc ®é chÊt l-îng ph¶i ®-îc thùc hiÖn chØ vµo cuèi dù ¸n. Møc ®échÊt l-îng ph¶i ®-îc ®o víi nh÷ng kho¶ng c¸ch ®Òu ®Æn trong ph¸t triÓn.Do ®ã, mäi rót gi¶m trong viÖc ®o chÊt l-îng tæng thÓ ph¶i ®-îc coi nh-c¶nh b¸o cho mäi ng-êi qu¶n lý dù ¸n khiÕn ph¶i cã hµnh ®éng hiÖuchØnh. ChÊt l-îng cao vµo cuèi dù ¸n ®-îc thùc hiÖn khi ®¶m b¶o chÊtl-îng cao xuyªn suèt ph¸t triÓn cña dù ¸n. 7.2.4. Mét sè ®-êng lèi chung C¸c ho¹t ®éng b¶o ®¶m chÊt l-îng phÇn mÒm c¬ b¶n bao gåm viÖcduyÖt vµ phª chuÈn ph-¬ng ph¸p luËn ph¸t triÓn, phÇn mÒm vµ t- liÖucïng gi¸m ®Þnh vµ phª chuÈn thö nghiÖm. C¸c ho¹t ®éng SQA kh¸c nh- viÖc gi¸m ®Þnh duyÖt l¹i, chän lùa vµ phªchuÈn c«ng cô ph¸t triÓn hay qu¶n trÞ kiÓm tra cÊu h×nh tïy thuéc ë c¸chmµ SQA ®-îc thÝch øng víi dù ¸n ®Æc tr-ng. Qui m« cña dù ¸n th-êng lµyÕu tè quyÕt ®Þnh. Nh÷ng h-íng dÉn sau bµn ®Õn mét sè th«ng sè cÇnxem xÐt cho c¸c lo¹i dù ¸n kh¸c nhau khi lËp kÕ ho¹ch SQA. - Trong nh÷ng dù ¸n nhá, cã nhiÒu ho¹t ®éng SQA cã thÓ do ng-êiqu¶n lý dù ¸n thùc hiÖn. §iÒu nµy bao gåm tæ chøc vµ gi¸m ®Þnh duyÖtl¹i vµ kiÓm to¸n, ®¸nh gi¸ vµ lùa chän c¸c c«ng cô ph¸t triÓn, lùa chän vµvËn dông c¸c tiªu chuÈn. - C¸c thñ tôc thö nghiÖm vµ thö nghiÖm lu«n lµ tèt nhÊt khi ®-îc mét®éi riªng biÖt ®éc lËp tiÕn hµnh (bµn ®Õn sau). QuyÕt ®Þnh lµ gi¸m ®Þnh 134
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmc¸c ho¹t ®éng thö nghiÖm nµo cã thÓ ®-îc ñy th¸c cho SQA tïy thuéc ënhiÒu yÕu tè, kÓ c¶ sù ®éc lËp cña ®éi SQA, qui m« cña dù ¸n vµ tÝnhphøc t¹p cña dù ¸n (coi ch-¬ng 6 bµn vÒ tÝnh phøc t¹p cña c¸c dù ¸n). Khi viÖc thö nghiÖm ®-îc ®éi thö nghiÖm ®éc lËp tiÕn hµnh thÝ dô dÝnhlÝu cña SQA sÏ lµ tèi thiÓu. Trong hÇu hÕt c¸c tr-êng hîp kh¸c, tr¸chnhiÖm cña ®éi SQA sÏ lµ lËp kÕ ho¹ch vµ gi¸m ®Þnh thö nghiÖm cña hÖthèng. - VÒ h-íng dÉn chung, th-êng kh«ng nªn ®Ó mét thµnh viªn cña ®éiph¸t triÓn thùc hiÖn SQA. Dï sao, c¸c dù ¸n nhá th-êng khi kh«ng thÓx¸c minh chi phÝ cña mét kü s- ®-îc bè trÝ SQA. VÊn ®Ò nµy cã thÓ ®-îcgi¶i quyÕt khi cã mét kü s- SQA duy nhÊt chÞu tr¸ch nhiÖm cho hai hayba dù ¸n nhá (víi mçi dù ¸n tµi trî phÇn ®ãng gãp cña m×nh vÒ dÞch vôSQA). Mét h-íng dÉn bæ sung ®-îc c¨n cø trªn c¸c kÕt luËn cña Wesselius vµVervers (1990) vÒ viÖc vËn dông kiÓm tra chÊt l-îng cã hiÖu qu¶. - Kh¶ n¨ng kiÓm tra chÊt l-îng phÇn mÒm hiÖu qu¶ trùc tiÕp víi chÊtl-îng cña ®Æc ®iÓm yªu cÇu cña phÇn mÒm. KiÓm tra chÊt l-îng ®ßi háichi tiÕt kh«ng m¬ hå cña cµng nhiÒu ®Æc ®iÓm yªu cÇu cña chÊt l-îngphÇn mÒm cµng tèt. 7.3. Thö nghiÖm phÇn mÒm. Tõ thö nghiÖm cã nhiÒu nghÜa nh-ng trong sö dông th«ng th-êng nhÊtcña nã tõ ®-îc vËn dông vµo viÖc xem xÐt vµ ®¸nh gi¸ c¸i g× nh»m x¸c®Þnh sù tån t¹i cña mét sè ®Æc tÝnh. Trong thö nghiÖm phÇn mÒm, c¸c ®ÆctÝnh ®ã g¾n víi c¸c yªu cÇu. X¸c ®Þnh tr-íc cña phÇn mÒm. Thö nghiÖmphÇn mÒm lµ qu¸ tr×nh x¸c ®Þnh møc ®é theo ®ã phÇn mÒm tháa m·nnh÷ng yªu cÇu ®Æc thï. Do ®ã, thö nghiÖm phÇn mÒm ®ßi hái cã chi tiÕtyªu cÇu phÇn mÒm ®· tr-îc khi thö nghiÖm, cã thÓ ®-îc tiÕn hµnh. Nãi mét c¸ch ®¬n gi¶n, chóng ta kh«ng thÓ thö nghiÖm phÇn mÒm víi®Çy ®ñ ý nghÜa nÕu chóng ta kh«ng biÕt phÇn mÒm ®-îc dù kiÕn lµm g×. Thö nghiÖm cã thÓ do ng-êi lËp tr×nh, kü s- hîp nhÊt hay mét nhãmthö nghiÖm ®éc lËp thùc hiÖn. Trong hÇu hÕt tr-êng hîp, phÇn mÒmkh«ng bao giê do ng-êi lËp trùc tiÕp chÞu tr¸ch nhiÖm viÕt m· ®-îc thönghiÖm l¹i thö nghiÖm c¶. Ng-êi lËp tr×nh hiÕm khi l¹i kh¸ch quan ®-îcvíi chÝnh m· cña m×nh vµ thö nghiÖm cña anh ta sÏ kh«ng hiÖu lùc. CãnhiÒu c¸ch ®Ó t¨ng tÝnh kh¸ch quan cña thö nghiÖm. C¸ch tèt nhÊt lµ södông nhãm thö nghiÖm ®éc lËp. Nh÷ng ng-êi thö nghiÖm ®éc lËp lµnh÷ng kü s- mµ ñy th¸c chÝnh cña hä lµ ph¸t triÓn c¸c kÕ ho¹ch thönghiÖm vµ c¸c tr-êng hîp thö nghiÖm vµ thö nghiÖm hÖ thèng mét c¸chkh¸ch quan vµ nghiªm ngÆt ®¸p øng ®Æc ®iÓm yªu cÇu. 7.3.1. C¸c lo¹i thö nghiÖm phÇn mÒm. Thö nghiÖm lµ ho¹t ®éng ph¸t triÓn cuèi cïng cña dù ¸n phÇn mÒm. Dïsao, ®iÒu nµy kh«ng cã nghÜa thö nghiÖm chØ ®-îc tiÕn hµnh vµo cuèi dù 135
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm¸n. PhÇn mÒm ph¶i ®-îc thö nghiÖm. ë mçi giai ®o¹n cña ph¸t triÓn. C¸cthö nghiÖm phÇn mÒm bao gåm: - Thö nghiÖm ®¬n vÞ - Thö nghiÖm hîp nhÊt - Thö nghiÖm hÖ thèng phô - Thö nghiÖm hÖ thèng - Thö nghiÖm suy tho¸i - Thö nghiÖm alpha - Thö nghiÖm bªta - Thö nghiÖm nghiÖm thu Th«ng th-êng tèt nhÊt lµ thö nghiÖm m« ®un phÇn mÒm ngay sau khi®-îc m· hãa. §©y lµ mét trong sè Ýt tr-êng hîp mµ c¸c nhµ lËp tr×nh thönghiÖm m· cña hä. Nh÷ng thö nghiÖm m« ®un ban ®Çu, gäi lµ thönghiÖm ®¬n vÞ, ®-îc ng-êi lËp tr×nh tiÕn hµnh nh»m x¸c ®Þnh xem chóngcã phï hîp víi mét bé yªu cÇu tèi thiÓu. Chóng bao gåm nh÷ng thönghiÖm nh-: - NhËp vµ xuÊt (kh«ng cã vßng vÜnh cöu) cho mét bé nhá c¬ b¶n c¸cd÷ liÖu ®Çu vµo. - Víi ®Çu vµo ®· cho, ®Çu ra lµ hîp lý - Nh÷ng ch-¬ng tr×nh phô ®-îc gäi ra theo ®óng tr×nh tù. §iÒu nµy®-îc thö nghiÖm khi sö dông c¸c ng¹ch (vá hÖ thèng phô rçng). Sau thö nghiÖm ®¬n vÞ thµnh c«ng, c¸c m« ®un ®-îc ®Ö tr×nh kiÓm tracÊu h×nh. Sau ®ã, chóng ®-îc ®-a vµo hîp nhÊt n¬i chóng ®-îc tËp hîpvµ thö nghiÖm coi nh- bé phËn tuÇn tù c¸c m« ®un vµo trong hÖ thèng.Mäi tÝnh chøc n¨ng bæ sung ®-îc thö nghiÖm, ë giai ®o¹n nµy, tÝnh chøcn¨ng thö nghiÖm tr-íc ®©y l¹i ph¶i ®-îc thö nghiÖm ®¶m b¶o kh«ng cãm« ®un míi nµo ph¸ hñy hÖ thèng. §iÒu nµy ®-îc coi lµ thö nghiÖm suytho¸i. ë nh÷ng hÖ thèng phÇn mÒm lín, c¸c m« ®un tr-íc hÕt cã thÓ ®-îc tËphîp vµ hîp nhÊt víi phÇn cøng thµnh nh÷ng hÖ thèng phô. Sau khi c¸c hÖthèng phô ®· ®-îc thö nghiÖm riªng rÏ, chóng ®-îc phèi hîp thµnh méthÖ thèng hoµn chØnh. Sau khi hîp nhÊt hÖ thèng ®· hoµn thµnh, c¸c thö nghiÖm cuèi cïng®-îc tiÕn hµnh. §iÒu nµy bao gåm thö nghiÖm alpha, bªta vµ thö nghiÖmnghiÖm thu. Thö nghiÖm alpha ®-îc tiÕn hµnh cïng víi hÖ thèng hoµnchØnh, nh-ng kh«ng cã d÷ liÖu sèng thö nghiÖm bªta sö dông d÷ liÖusèng nh-ng ®ßi hái cã sù gi¸m ®Þnh th-êng xuyªn cña thµnh viªn ®éiph¸t triÓn. Mét khi hÖ thèng æn ®Þnh, c¸c thö nghiÖm nghiÖm thu ®-îctiÕn hµnh vµ nÕu thµnh c«ng, hÖ thèng ®-îc ®-a ra ph¸t hµnh (nh÷ng giai®o¹n nµy ®· ®-îc bµn thªm ë ch-¬ng 4). 136
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm C¸c giai ®o¹n cuèi cïng cña thö nghiÖm hÖ thèng ®-îc biÓu thÞ trongthÝ dô sau mét hÖ thèng thñ quü ng©n hµng tù ®éng ®-îc ph¸t triÓn chomét ng©n hµng lín. Khi hÖ thèng phô thñ quü ®· hoµn chØnh, nã tiÕnhµnh thö nghiÖm hÖ thèng phô ®Ó ®¶m b¶o lµ c¸c chi tiÕt thñ quü tù ®éngho¹t ®éng tèt. Sau ®ã hÖ thèng phô m¸y tÝnh trung t©m ®-îc thö nghiÖmvÒ d÷ liÖu thö nghiÖm ®¶m b¶o hÖ tiÕn hµnh d÷ liÖu ®óng. Cuèi cïng c¸chÖ thèng phô th«ng tin liªn l¹c ®-îc thö nghiÖm víi thñ quü m« pháng ëmét ®Çu vµ víi m¸y tÝnh trung t©m m« pháng ë ®Çu kia. Råi ba hÖ thèng phô ®-îc hîp nhÊt vµ viÖc thö nghiÖm toµn bé hÖthèng ®-îc tiÕn hµnh ®¶m b¶o thñ quü tù ®éng vµ m¸y tÝnh trung t©m liªnl¹c vµ ho¹t ®éng tèt. Sau khi thö nghiÖm hÖ thèng, hÖ thèng thñ quü tù ®éng hîp nhÊt hoµntoµn ®-îc thö nghiÖm trong m«i tr-êng thö nghiÖm alpha. HÖ thèng ®-îcthö nghiÖm víi d÷ liÖu thö nghiÖm thùc tiÔn vµ ho¹t ®éng cña mäi chi tiÕt®-îc xem xÐt vµ so s¸nh víi c¸c yªu cÇu cña hÖ thèng nhiÖm vô nµy ®-îcgiao cho nhãm thö nghiÖm ®éc lËp. Sau khi hÖ thèng thñ quü tù ®éng ®· qua thö nghiÖm alpha, cã vÎ ®ñtin cËy ®Ó cã thÓ tiÕn hµnh d÷ liÖu thùc. §©y lµ thö nghiÖm bªta. Dï sao,chØ mét tr¹m thñ quü tù ®éng duy nhÊt ®-îc ®Êu víi m¸y tÝnh cña ng©nhµng vµ vËn hµnh cña hÖ thèng th-êng xuyªn ®-îc c¸c thµnh viªn cña ®éiph¸t triÓn gi¸m s¸t. Mäi vÊn ®Ò ®-îc ®Þnh vÞ vµ hiÖu chØnh ngay vµ thönghiÖm bªta tiÕp tôc ®Õn khi hÖ thèng thñ quü ho¹t ®éng kh«ng sai kh«ngháng trong mét thêi gian x¸c ®Þnh tr-íc (thÝ dô mét th¸ng). ViÖc gi¸m®Þnh cña giai ®o¹n bªta còng ®-îc ñy th¸c cho mét nhãm thö nghiÖm ®éclËp. Sau khi thùc hiÖn thµnh c«ng thö nghiÖm bªta, hÖ thèng thñ quü b-ícvµo thö nghiÖm nghiÖm thu cuèi cïng. C¸c ®¹i diÖn cña bé m¸y kü thuËtcña ng©n hµng gi¸m ®Þnh bé thö nghiÖm ®-îc x¸c ®Þnh tr-íc vµ x¸c ®Þnhhay b¸c bá thµnh c«ng cña thö nghiÖm nghiÖm thu. Theo thÕ, hÖ thèng thñ quü ng©n hµng tù ®éng ®· qua mäi giai ®o¹nthö nghiÖm chñ yÕu. Kh«ng ph¶i tÊt c¶ nh÷ng giai ®o¹n ®ã vËn dông®-îc cho mäi dù ¸n. Ch¼ng h¹n, thö nghiÖm alpha vµ bªta cã thÓ vËndông cho c¸c hÖ thèng th-¬ng m¹i hay h-íng vÒ ng-êi dïng nh-ngkh«ng cho sù ph¸t triÓn phÇn mÒm cho mét vÖ tinh th«ng tin liªn l¹c hayøng dông qu©n sù. Mét thÝ dô kh¸c lµ thö nghiÖm hÖ thèng phô râ rµngchØ ¸p dông ®-îc khi hÖ thèng hiÖn nay ®-îc ph©n thµnh c¸c hÖ thèngphô. Trong mäi tr-êng hîp, thö nghiÖm ®éc lËp ®-îc hÕt søc khuyªn dïngcho c¸c giai ®o¹n thö nghiÖm tiªn tiÕn h¬n (tõ thö nghiÖm hÖ thèng trë®i). Thö nghiÖm ®éc lËp kh¸ch quan sÏ th-êng ®Þnh vÞ. VÊn ®Ò sím h¬nthö nghiÖm ®éc lËp mµ c¸c nhµ s¶n xuÊt tiÕn hµnh nhiÒu. §©y lµ mét lîiÝch chñ yÕu cho dù ¸n v× vÊn ®Ò ®-îc ®Þnh vÞ cµng sím th× l¹i Ýt tèn kÐmh¬n trong viÖc hiÖu chØnh. 7.3.2. Thñ tôc thö nghiÖm chÝnh thøc. 137
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm Cã nhiÒu tiÕp cËn vµ thñ tôc kh¸c nhau cho mçi giai ®o¹n thö nghiÖmphÇn mÒm. §iÒu quan träng lµ chän lùa tiÕp cËn thÝch hîp cho mçi giai®o¹n. C¸c tiªu chuÈn thö nghiÖm phÇn mÒm chÝnh thøc31 bao gåm c¶h-íng dÉn tiªu chuÈn ®-îc vËn dông cho mçi giai ®o¹n thÕ nµo. Tiªu chuÈn 2167 US (DOD 1988a) liªn quan ®Õn c¸c giai ®o¹n c¬ b¶nsau: 1. Thö nghiÖm ®¬n vÞ phÇn mÒm cña m¸y tÝnh (CSU) 2. Thö nghiÖm cÊu kiÖn phÇn mÒm cña m¸y tÝnh (CSC). Liªn quan ®ÕnviÖc thö nghiÖm cña nhãm CSC liªn quan (coi h×nh 8.4). 3. Thö nghiÖm h¹ng môc cÊu h×nh phÇn mÒm m¸y tÝnh (CSCI). §©y lµgiai ®o¹n tiªn tiÕn cña thö nghiÖm hîp nhÊt ë nh÷ng hÖ thèng nhá, ®iÒunµy t-¬ng øng víi thö nghiÖm hÖ thèng, vµ ë nh÷ng hÖ thèng lín cãnhiÒu CSCI, ®iÒu nµy t-¬ng øng víi thö nghiÖm hÖ thèng phô. 4. Hîp nhÊt vµ thö nghiÖm hÖ thèng. §iÒu nµy t-¬ng øng víi thönghiÖm hÖ thèng tiªn tiÕn. Mäi giai ®o¹n thö nghiÖm phÇn mÒm DOD cã b¶ng tiªu chÝ ®¸nh gi¸kÌm theo, m« t¶ nh÷ng yªu cÇu ®¸nh gi¸ thö nghiÖm. §iÒu nµy bao gåmc¸c tiªu chÝ nh- tÝnh nhÊt qu¸n néi bé, tÝnh th«ng hiÓu, tÝnh theo dâi ®-îcqua dÊu vÕt vµ ®¸p øng yªu cÇu. Sau ®ã nh÷ng tiªu chÝ nµy ®-îc ®Ò ra chonh÷ng h¹ng môc ph¶i ®¸nh gi¸ nh- m· nguån (vµ sau nµy lµ m· nguåncËp nhËt), c¸c thñ tôc vµ kÕt qu¶ thö nghiÖm. Thñ tôc thö nghiÖm hiÖn nay ®-îc cung cÊp t- liÖu nh- sau: KÕ ho¹ch thö nghiÖm cung cÊp t- liÖu chÝnh s¸ch thö nghiÖm tæng qu¸t cho dù ¸n, ph-¬ng ph¸p luËn thö nghiÖm ®-îc sö dông vµ c¸c nguån yªu cÇu. T¶ thö nghiÖm bao gåm chi tiÕt vÒ: - Thñ tôc thö nghiÖm c¸ thÓ, m« t¶ c¸i g× cÇn thö nghiÖm ph¶i ®-îctiÕn hµnh nh- thÕ nµo, ®Çu vµo sÏ lµ g× vµ ®Çu ra dù kiÕn ph¶i lµ g×. §iÒunµy còng m« t¶ tiªu chÝ th«ng qua kh«ng ®¹t cho mçi thö nghiÖm. C¸c b¸o c¸o thö nghiÖm th«ng tin t- liÖu vÒ tiÕn hµnh thö nghiÖm vµkÕt qu¶ nhËn ®-îc. Nãi chung, mäi thñ tôc thö nghiÖm phÇn mÒm chÝnh thøc ®-îc c¨n cøë 4 thµnh phÇn: qui ho¹ch thö nghiÖm, m« t¶ thö nghiÖm, tiÕn hµnh thönghiÖm vµ b¸o c¸o thö nghiÖm. HÇu hÕt c¸c tiªu chuÈn thö nghiÖm hç trîc¸c yÕu tè ®ã vµ kh¸c vÒ møc ®é chi tiÕt vµ th«ng tin t- liÖu yªu cÇu. Tiªu chuÈn IEEE 829 (1987b) vÒ th«ng tin t- liÖu thö nghiÖm phÇnmÒm cã m« t¶ chi tiÕt h¬n nhiÒu vÒ tiÕp cËn nªn lµm trong thö nghiÖmphÇn mÒm, kÓ c¶ v« vµn thÝ dô vµ h-íng dÉn sö dông. TiÕp cËn IEEE 31 C¸c tiªu chuÈn ph¸t triÓn phÇn mÒm ®-îc bµn ®Õn ë ch-¬ng 8 vµ c¸c ph-¬ng ph¸p luËn ph¸t triÓnphÇn mÒm ë ch-¬ng 4. 138
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmcòng bao gåm ba cÊu kiÖn c¬ b¶n: kÕ ho¹ch thö nghiÖm, chi tiÕt thñ tôcthö nghiÖm (t-¬ng tù víi m« t¶ thö nghiÖm DOD) vµ b¸o c¸o t×nh h×nhthö nghiÖm (t-¬ng tù b¸o c¸o thö nghÖm DOD). Coi c¸c h×nh 8.5 vµ 8.6vÒ tæng thÓ mäi ho¹t ®éng thö nghiÖm vµ t- liÖu chÝnh thøc theo tiªuchuÈn ph¸t triÓn phÇn mÒm IEEE. C¸c thñ tôc thö nghiÖm kh«ng hoµntoµn ®-îc c¸c tiªu chuÈn vËn dông x¸c ®Þnh. Ph-¬ng ph¸p vµ kü thuËt thönghiÖm hiÖn nay ph¶i thÝch nghi víi lo¹i dù ¸n ®-îc ph¸t triÓn vµ m«itr-êng dù ¸n cïng c«ng cô cã ®-îc. Céng thªm víi lËp kÕ ho¹ch vµ b¸oc¸o thö nghiÖm, tr¸ch nhiÖm cña kü s- thö nghiÖm (hay nhãm thönghiÖm) lµ lùa chän kü thuËt thÝch hîp ®-îc sö dông trong thö nghiÖm hÖthèng phÇn mÒm. Thö nghiÖm ®Æc tr-ng vµ kü thuËt hîp nhÊt ®-îc bµn®Õn ë ch-¬ng 4. 7.3.3. Mét sè ®-êng lèi chung Trong bÊt cø dù ¸n phÇn mÒm nµo ®Òu cã giíi h¹n vÒ c¸i g× cã thÓ vµph¶i thö nghiÖm. NhiÒu thñ tôc thö nghiÖm lµ phøc t¹p vµ tèn kÐm métc¸ch kh«ng hîp lý. §iÒu quan träng lµ sao phï hîp c-êng ®é thö nghiÖmvíi chi phÝ khuyÕt tËt hÖ thèng kh«ng ph¸t hiÖn. HÖ thèng kiÓm kª kh«ngcÇn ph¶i thö nghiÖm ë møc ®é nh- phÇn mÒm ®èi víi hÖ thèng hç trîc«ng t¸c y tÕ. Thö nghiÖm qu¸ møc còng cã thÓ sai lÖch. NhiÒu thñ tôc thö nghiÖm®ßi hái thay ®æi hÖ thèng ®-îc thö nghiÖm (thÝ dô c¸c gi¸m s¸t viªn trùctuyÕn, nh÷ng tiÖn Ých dÊu vÕt v.v...) hay sö dông thiÕt bÞ thö nghiÖm ®ÆcbiÖt. §iÒu nµy cã thÓ cã nghÜa lµ hÖ thèng ®-îc thö nghiÖm kh«ng ph¶i lµhÖ thèng ®-îc bµn giao. Mét c¸ch nh×n thó vÞ vÒ vÊn ®Ò nµy ®-îc Laplante tr×nh bµy (1990)trong bµi b¸o liªn hÖ nguyªn lý bÊt ®Þnh (th-êng ¸p dông cho vËt lý) cñaHeisenberg vµo viÖc thö nghiÖm phÇn mÒm32. ThuyÕt cña Laplante kh¼ng®Þnh lµ hÖ thèng phÇn mÒm cµng ®-îc xem xÐt chÆt chÏ bao nhiªu th× qu¸tr×nh xem xÐt cµng t¸c ®éng ®Õn hÖ thèng ®-îc thö nghiÖm. Lý thuyÕtnµy cã thÓ ®· gîi ý kh«ng trung thùc nh-ng ®· lµm s¸ng tá th«ng ®iÖp c¬b¶n: Thö nghiÖm qu¸ møc cã thÓ cã h¹i cho hÖ thèng ®-îc thö ba trongnh÷ng yªu cÇu c¬ b¶n thö nghiÖm tèt lµ: - Yªu cÇu ®-¬c viÕt râ - Thñ tôc thö nghiÖm tèt - Nh÷ng ng-êi thö nghiÖm cã hiÖu qu¶ Nh÷ng yªu cÇu tèt ®-îc th¶o luËn ë c¸c ch-¬ng 4 vµ 8 nh-ng méttrong nh÷ng ®iÒu kiÖn c¬ b¶n ®Ó cã ®-îc yªu cÇu tèt lµ ph¶i thö nghiÖm 32 Laplante gîi ý c«ng thøc sau z s = H trong ®ã s biÓu thÞ sù bÊt tr¾c cña m· phÇn mÒm. s sùbÊt tr¾c cña c¸c chi tiÕt thö nghiÖm vµ H lµ h»ng sè nµo ®ã. 139
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm®-îc. Do ®Êy nh÷ng yªu cÇu chÝnh thøc lu«n ph¶i ®-îc viÕt víi ý nghÜthö nghiÖm trong trÝ. §Æc ®iÓm cã yªu cÇu kh«ng thÓ thö nghiÖm còngkh«ng thÓ tá ra tån t¹i ®-îc vµ do ®ã ph¶i kh«ng cã chç ®øng trong chitiÕt yªu cÇu chÝnh thøc cho dù ¸n. Nh÷ng thñ tôc chóng ph¶i ®-îc dùa trªn tiÕp cËn gäi lµ thö nghiÖmtiªu cùc. §iÒu nµy cã nghÜa môc tiªu cña nhãm thö nghiÖm lµ chøngminh nh÷ng ng-êi s¶n xuÊt ®· kh«ng lµm tèt c«ng viÖc. NÕu thö nghiÖm®-îc tiÕn hµnh ®óng ®¾n th× khi nh÷ng ng-êi thö nghiÖm thÊt b¹i, dù ¸nthµnh c«ng33. Nh÷ng ng-êi thö nghiÖm ph¶i kh«ng ®-îc dÔ tÝnh (nguyªnv¨n lÞch sù) v× cuèi cïng nh÷ng ng-êi dïng còng cã dÔ tÝnh ®©u. Nh- chóng ta thÊy, thö nghiÖm ®-îc tiÕn hµnh tèt nhÊt khi cã métnhãm thö nghiÖm ®éc lËp, kh¸ch quan, dï sao chØ cã nh÷ng dù ¸n lín cãthÓ hç trî mét nhãm thö nghiÖm ®éc lËp. Nh÷ng dù ¸n lín cã thÓ hç trîmét nhãm thö nghiÖm ®éc lËp. Nh÷ng dù ¸n nhá cã thÓ chia xÎ dÞch vôcña c¸c nhãm thö nghiÖm ®éc lËp vµ thËm chÝ cã thÓ thuª c¸c kü s- ph¸ttriÓn nhÊt lµ ®Ó thö nghiÖm. Theo thÕ, kü s- ph¸t triÓn trong mét dù ¸n cãthÓ lµ mét ng-êi thö nghiÖm kh¸ch quan kiªm nhiÖm trong mét dù ¸nkh¸c. Cuèi cïng, thö nghiÖm ph¶i ®-îc dÉn t- liÖu ®Çy ®ñ. Mét trong nh÷nglo¹i thö nghiÖm tåi tÖ nhÊt lµ thö nghiÖm thÊt b¹i ch¼ng thÓ lÆp l¹i. NÕuthÊt b¹i kh«ng thÓ s½n sµng lÆp l¹i th× nã th-êng kh«ng ®-îc hiÖu chØnh.Do ®ã t- liÖu thö nghiÖm ph¶i ®ñ ®Ó ng-êi s¶n xuÊt cã thÓ lÆp l¹i phÇnhiÖn t-îng dÉn tíi thö nghiÖm thÊt b¹i. 7.4. Tãm t¾t. C¸c nhãm hç trî dù ¸n kh«ng chØ gi¶m nhÑ c«ng viÖc hç trî cho ng-êiqu¶n lý dù ¸n vµ c¸c kü s- ph¸t triÓn, mµ cßn thùc hiÖn nh÷ng c«ngviÖc®ã tèt h¬n khi tËp trung cè g¾ng cña h ä vµo chøc n¨ng hç trî ®Æc tr-ng.Cã nhiÒu lo¹i chøc n¨ng hç trî dù ¸n. DÞch vô th- ký, hç trî hµnh chÝnh,xuÊt b¶n vµ cung cÊp t- liÖu lµ nh÷ng thÝ dô hç trî kh«ng kü thuËt, thönghiÖm kiÓm tra cÊu h×nh, c«ng nghÖ hÖ thèng, qu¶n lý hîp nhÊt vµ b¶o®¶m chÊt l-îng lµ nh÷ng thÝ tô vÒ chøc n¨ng hç trî kü thuËt. Ba trongnh÷ng chøc n¨ng c¬ b¶n cÇn cã ë bÊt cø dù ¸n ph¸t triÓn phÇn mÒm nµolµ: - KiÓm tra cÊu h×nh: qu¶n lý thay ®æi cho s¶n phÈm phÇn mÒm ®-îcph¸t triÓn. - B¶o ®¶m chÊt l-îng: gi¸m s¸t vµ kiÓm tra chÊt l-îng s¶n phÈm ®-îcph¸t triÓn. - Thö nghiÖm: thö ®¸p øng víi chi tiÕt yªu cÇu chÝnh thøc cña s¶nphÈm. KÕ ho¹ch qu¶n lý cÊu h×nh phÇn mÒm (SCMP) vµ kÕ ho¹ch b¶o ®¶mchÊt l-îng phÇn mÒm (SQAP) cung cÊp t- liÖu c¸c nguån cÇn cho mçi 33 ®iÒu nµy nhÊn m¹nh ®iÓm qu¸ - ®¬n gi¶n, râ rµng, cã nhiÒu yÕu tè kh¸c còng ®ãng gãp vµo sùthµnh c«ng cña dù ¸n phÇn mÒm 140
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmnhãm hç trî, sö dông c¸c nguån ®ã thÕ nµo vµ cã nh÷ng tiªu chuÈn vµ thñtôc nµo sÏ ®-îc vËn dông trong dù ¸n. SCMP vµ SQAP trë thµnh ñynhiÖm cho hai nhãm trong ph¸t triÓn dù ¸n. Thö nghiÖm phÇn mÒm lµ qu¸tr×nh x¸c ®Þnh møc ®é mµ phÇn mÒm tháa m·n ®-îc nh÷ng yªu cÇu côthÓ. Nh÷ng thñ tôc thö nghiÖm ®-îc chuÈn bÞ nh»m chøng minh c¸c yªucÇu ®-îc hoµn tÊt (hay kh«ng hoµn tÊt). Do ®ã, chóng cÇn ®-îc dùa trªntiÕp cËn gäi lµ thö nghiÖm tiªu cùc. §iÒu nµy cã nghÜa môc tiªu cña nhãmthö nghiÖm lµ chøng tá r»ng nh÷ng ng-êi s¶n xuÊt ®· kh«ng lµm tèt c«ngviÖc. NÕu thö nghiÖm ®-îc tiÕn hµnh ®óng ®¾n, th× khi nh÷ng ng-êi thönghiÖm thÊt b¹i, dù ¸n lµ thµnh c«ng. Nh÷ng nhãm thö nghiÖm ®éc lËp lµ nh÷ng ng-êi thö nghiÖm hÖ thèngphÇn mÒm ®-îc chuéng h¬n. ViÖc thö nghiÖm ®éc lËp kh¸ch quan sÏth-êng ®Þnh vÞ ®-îc vÊn ®Ò sím h¬n c¸c thö nghiÖm chñ quan do nh÷ngng-êi s¶n xuÊt thùc hiÖn. §©y lµ lîi Ých chñ yÕu cho dù ¸n v× vÊn ®Ò cµngsím ®-îc ®Þnh vÞ bao nhiªu th× cµng Ýt tèn kÐm h¬n trong viÖc hiÖuchØnh. §©y lµ tr¸ch nhiÖm cña ng-êi qu¶n lý dù ¸n trong viÖc tæ chøc c¸cnhãm hç trî dù ¸n vµ dÉn t- liÖu c¸c ho¹t ®éng theo kÕ ho¹ch cña hätrong ch-¬ng tr×nh ph¸t triÓn dù ¸n (bao gåm SCMP vµ SQAP). C¸c chøcn¨ng hç trî dù ¸n ®-îc lËp kÕ ho¹ch tèt lóc khëi ®Çu dù ¸n sÏ ®ãng gãpcho viÖc qu¶n lý dù ¸n cã hiÖu qu¶ xuyªn suèt dù ¸n. Bµi tËp. 1. B¹n ®-îc chØ ®Þnh lµm qu¶n lý dù ¸n ph¸t triÓn hÖ thèng kiÓm kªcho mét c«ng ty s¶n xuÊt lín. HÖ thèng kiÓm kª cÇn ph¸t triÓn ®-îc c¨ncø ë ph-¬ng ph¸p ®Æt hµng sS (khi møc kiÓm kª cho mçi h¹ng môc tôtxuèng d-íi s th× l-îng ®-îc ®Æt sÏ n©ng møc lªn S: mçi h¹ng môc cã trÞsã sS cña nã. Gîi ý bèn phiªn b¶n trung gian cña hÖ thèng ®-îc ph¸t hµnh néi bécho viÖc thö nghiÖm hÖ thèng. Thö nghiÖm alpha, thö nghiÖm bªta vµph¸t hµnh cuèi cïng. Hái chªnh lÖch chøc n¨ng gi÷a mçi phiªn b¶n sÏ lµg×? M« t¶ thñ tôc kiÓm tra phiªn b¶n ®-îc dïng vµ gîi ý mÉu m« t¶ phiªnb¶n. 2. Lµ ng-êi qu¶n lý dù ¸n, b¹n h·y x¸c ®Þnh c¸c tæ chøc qu¶n lý cÊuh×nh vµ b¶o ®¶m chÊt l-îng cho hÖ thèng kiÓm kª m« t¶ ë bµi tËp 1, cãbao nhiªu ng-êi ®-îc yªu cÇu lµm nh÷ng nhiÖm vô nµy vµ tr¸ch nhiÖmcña mçi ng-êi ra sao? Gi¶i thÝch quyÕt ®Þnh cña b¹n. 3. Lµ ng-êi qu¶n lý ®¶m b¶o chÊt l-îng phÇn mÒm, h·y viÕt ch-¬ngtr×nh duyÖt xÐt vµ kiÓm to¸n cña SQAP vÒ sù ph¸t triÓn hÖ thèng kiÓm kªm« t¶ trong bµi tËp 1. Cã nh÷ng duyÖt xÐt vµ kiÓm to¸n nµo ®-îc tiÕnhµnh vµ khi nµo? M« t¶ yªu cÇu mçi duyÖt xÐt vµ kiÓm to¸n vµ mçi h¹ngmôc yªu cÇu ®-îc phª chuÈn thÕ nµo. M« t¶ thñ tôc hiÖu chØnh sau mçiduyÖt xÐt vµ kiÓm to¸n. 141
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm 4. LËp kÕ ho¹ch c¸c giai ®o¹n thö nghiÖm cho viÖc ph¸t hµnh hÖ thèngkiÓm kª m« t¶ ë bµi tËp 1. Cã nh÷ng giai ®o¹n thö nghiÖm nµo mµ b¹ngîi ý sau giai ®o¹n hîp nhÊt? ViÕt c¸c ch-¬ng trong kÕ ho¹ch thö nghiÖmm« t¶ mçi mét giai ®o¹n thö nghiÖm ®ã. Cã yªu cÇu nh÷ng nguån nµo vµd÷ liÖu thö nghiÖm nµo? ñy th¸c nh÷ng ng-êi thö nghiÖm cho mçi giai®o¹n. 5. H·y x¸c ®Þnh n¨m thuéc tÝnh chÊt l-îng chñ yÕu cña hÖ thèng kiÓmkª m« t¶ trong bµi tËp 1 vµ x¸c ®Þnh ®é ®o chÊt l-îng cho nh÷ng thuéctÝnh ®ã. Gi¶i thÝch lý do vÒ ®é ®o mµ b¹n x¸c ®Þnh. 6. Sö dông mÉu yªu cÇu thay ®æi m« t¶ trong h×nh 7.4, ®iÒn mäi ®Òmôc vµo mÉu cho c¸c thay ®æi sau (1) mét ®Æc ®iÓm gi¸m s¸t ®¬n ®Æt®-îc bæ sung cho h¹ng môc ë d-íi møc 1 (2) møc sS cho mçi h¹ng môc®-îc bæ sung vµo b¸o c¸o kiÓm kª (3) yªu cÇu tr¶ lêi 6 gi©y cho mét vÊn®Ò kiÓm kª ®· ®-îc gi·n ra tíi 20 gi©y vµ (4) c«ng suÊt yªu cÇu cña c¬ sëd÷ liÖu ®· ®-îc t¨ng tõ 2000 tíi 5000 h¹ng môc. Gi¶i thÝch c¸c vÊn ®Ò vµnhËn ®Þnh liªn quan tíi mçi mÉu. 7. Bµi häc ë líp: chia líp thµnh 4 nhãm. Giao bµi tËp 6 cho mçi nhãm.Th¶o luËn chªnh lÖch gi÷a c¸ch mçi nhãm ®iÒn mÉu yªu cÇu thay ®æi (thÝdô th¶o luËn kh¸c biÖt vÒ dù to¸n). Th¶o luËn nh÷ng vÊn ®Ò kh¸c nhau mµ mçi nhãm nhËn biÕt vµ nh÷ngnhËn xÐt ®-îc tÝnh ®Õn. 142
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm Ch-¬ng t¸m C¸c tiªu chuÈn ph¸t triÓn phÇn mÒmC¸c tiªu chuÈn ph¸t triÓn: tai h¹i cÇn thiÕt Víi nhiÒu kü s- phÇn mÒm, cã m©u thuÉn gi÷a ph¸t triÓn phÇn mÒm vµtiªu chuÈn. C¸c tiªu chuÈn giíi h¹n phÇn lín tù do cña ng-êi s¶n xuÊtphÇn mÒm, v× tÊt nhiªn, nh÷ng tiªu chuÈn ®ã ®-îc lµm víi môc ®Ých nh-thÕ. C¸c tiªu chuÈn ®i kÌm theo chu kú ph¸t triÓn tõ ®Çu ®Õn cuèi cãnh÷ng tiªu chuÈn thiÕt kÕ, tiªu chuÈn t- liÖu, tiªu chuÈn lËp m·, tiªuchuÈn thö nghiÖm, vµ thËm chÝ tiªu chuÈn ®Ö tr×nh vµ ®¸nh gi¸ ®Ò nghÞ(coi ch-¬ng 3). MÆc dï c¸c tiªu chuÈn cã thÓ ®-îc coi lµ nçi buån cÇn thiÕt, viÖc vËndông c¸c tiªu chuÈn ®¹t ®-îc kÕt qu¶ xøng ®¸ng; ®iÒu ®ã lµm cho viÖcph¸t triÓn phÇn mÒm dÔ qu¶n lý ®-îc h¬n. §iÒu nµy kh«ng cã nghÜa lµchØ cã ng-êi qu¶n lý cã lîi trong viÖc sö dông tiªu chuÈn. C¸c tiªu chuÈnthóc ®Èy møc ®é ng¨n n¾p vµ thÝch nghi, gióp ng-êi s¶n xuÊt hiÓu ®-îcc«ng viÖc ng-êi kh¸c lµm vµ khuyÕn khÝch hä t¹o ra c«ng viÖc mµ ng-êikh¸c hiÓu ®-îc. Mét trong nh÷ng th¸ch ®è chñ yÕu cho ng-êi qu¶n lý dù ¸n lµ viÖc lùachän tiªu chuÈn ®óng. Trong nhiÒu tr-êng hîp c¸c chuÈn ph¸t triÓn ®-îc®Æc t¶ nh- lµ yªu cÇu, nh- vÉn th-êng xÈy ra víi c¸c dù ¸n chÝnh phñ. Dïsao, ngay khi tiªu chuÈn ®Æc thï ®-îc yªu cÇu, nã vÉn ph¶i ®-îc “may®o” phï hîp víi yªu cÇu cña dù ¸n ®-îc ph¸t triÓn. Mét sè phÇn cña tiªuchuÈn cã thÓ bÞ "lo¹i" nÕu chóng kh«ng vËn dông ®-îc vÝ nh- ph©n tÝchthêi gian theo thiÕt kÕ cña mét hÖ thèng kh«ng nghiªm ngÆt vÒ thêi gianhay viÖc ®-a ra nh÷ng tiªu chuÈn lËp m· cho m· ch-¬ng tr×nh ®-îc t¸i södông. Ch-¬ng nµy cung cÊp cho ng-êi qu¶n lý dù ¸n th«ng tin c¬ b¶n vÒ lùachän mét bé tiªu chuÈn ph¸t triÓn phÇn mÒm thÝch hîp. Ch-¬ng bµn ®Õnc¸c lo¹i tiªu chuÈn phÇn mÒm vµ m« t¶ uy tÝn cña hai tiªu chuÈn phæ biÕnnhÊt: tiªu chuÈn c«ng nghÖ phÇn mÒm IEEE vµ tiªu chuÈn 2167A cña BéQuèc phßng Hoa Kú. 8.1 Tæng quan vÒ c¸c tiªu chuÈn ph¸t triÓn phÇnmÒm. Tõ tiªu chuÈn ®· ®-îc øng dông réng r·i cho nhiÒu lo¹i ®-êng lèi. Métsè tiªu chuÈn cã thÓ ho¹t ®éng lµm h-íng dÉn, kü thuËt gîi ý hay gãp ýph¸t triÓn hay qui m« t- liÖu. Nh÷ng tiªu chuÈn kh¸c cã thÓ ho¹t ®éngnh- lµ mét bé nh÷ng ®Þnh luËt nghiªm ngÆt chØ ®¹o mäi khÝa c¹nh ho¹t®éng ph¸t triÓn. H×nh 8.1 m« t¶ c¸c tiªu chuÈn ph¸t triÓn phÇn mÒm chÝnhvµ t-¬ng quan gi÷a c¸c tiªu chuÈn. Mét trong nh÷ng tiªu chuÈn ph¸t triÓn T- liÖu ý niÖm c¬ b¶n 143
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm §ßi hái ®Ò xuÊt §Ò xuÊt KÕ ho¹ch ph¸t triÓn dù ¸n KÕ ho¹ch b¶o ®¶m KÕ ho¹ch qu¶n lý cÊu chÊt l-îng h×nh §Æc t¶ yªu cÇu phÇn mÒm §Æc t¶ thiÕt kÕ møc ®Ønh §Æc t¶ thiÕt kÕ chi tiÕt T- liÖu ng-êi dïng C¸c chuÈn lËp m· KÕ ho¹ch thö nghiÖm KÕ ho¹ch tÝch hîp C¸c thñ tôc thö nghiÖm chÊp thuËn §Æc t¶ b¶o tr× H×nh 8. 1 C¸c chuÈn ph¸t triÓn phÇn mÒm chñ yÕu.phÇn mÒm dÔ hiÓu nhÊt lµ tiªu chuÈn US DOD 2167 (DOD 1988a). ViÖc®Ò ra tiªu chuÈn tuyªn bè lËp ra nh÷ng yªu cÇu thèng nhÊt cho ph¸t triÓnphÇn mÒm vËn dông ®-îc xuyªn suèt chu kú cuéc ®êi cña hÖ thèng vµtiªu chuÈn kh«ng nh»m nhÊn m¹nh hay khuyÕn b¸c viÖc sö dông bÊt cø 144
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmph-¬ng ph¸p ph¸t triÓn phÇn mÒm ®Æc biÖt nµo. Dï sao, tiªu chuÈn 2167nÆng nghiªng vÒ ph-¬ng ph¸p luËn ph¸t triÓn theo pha nh- hÖ biÕn hãath¸c n-íc. Overmyer (1990) trong mét ph©n tÝch lý thó vÒ tiªu chuÈn, b¸oc¸o lµ nhiÒu nhµ nghiªn cøu ®· ph¸t triÓn thµnh c«ng nh÷ng m« h×nh phïhîp víi tiªu chuÈn trong khi ®-a ra nh÷ng quan niÖm míi vÒ yªu cÇu vµthiÕt kÕ lÆp l¹i, mÆc dï «ng ®· kÕt luËn lµ 2167 kh«ng ®-îc ph¸t triÓn víithiÕt kÕ lÆp l¹i trong tõ. Víi nh÷ng ai t×m kiÕm tiªu chuÈn Ýt ®ßi hái h¬n tiªu chuÈn 2167, c¸ctiªu chuÈn ph¸t triÓn phÇn mÒm IEEE ®-a ra tiÕp cËn t-¬ng tù mÒm dÎoh¬n nhiÒu. NhiÒu nh÷ng tiªu chuÈn IEEE tùa nh- nh÷ng h-íng dÉn h¬nlµ tiªu chuÈn cøng nh¾c. C¸c tiªu chuÈn dÔ x¸c ®Þnh vµ vËn dông cho c¸c ho¹t ®éng ph¸t triÓnc¬ b¶n (nh- dÉn t- liÖu vµ lËp m·) h¬n lµ cho c¸c qui tr×nh ph¸t triÓn (nh-thiÕt kÕ, thö nghiÖm vµ hîp nhÊt). Buckley trong nhËp m«n cña m×nh vÒmét trong nh÷ng phiªn b¶n sím sña34 cña c¸c tiªu chuÈn c«ng nghÖ phÇnmÒm IEEE gi¶i thÝch ý ®Þnh cña IEEE ®i tõ tiªu chuÈn s¶n phÈm (thÝ dômét t- liÖu) ®Õn tiªu chuÈn qu¸ tr×nh. Trªn thùc tÕ, ®Þnh nghÜa c¸c tiªuchuÈn cho qu¸ tr×nh thö nghiÖm phÇn mÒm ®· lµ mét trong nh÷ng qu¸tr×nh, ®Çu tiªn ®-îc c¸c tiªu chuÈn IEEE ®Ò cËp. §iÒu nµy ph¶n ¸nh sùbµnh tr-íng cña ph¹m vi tiªu chuÈn. Buckley tr«ng ®îi nh÷ng tiªu chuÈn t-¬ng lai ®¸p øng ®-îc nh÷ng lÜnhvùc míi nh- c¸c hÖ mÐt n¨ng suÊt phÇn mÒm. Nh-ng cã mét sè ®iÒu dÔtiªu chuÈn hãa h¬n nh÷ng ®iÒu kh¸c vµ ®Ò tµi hÖ mÐt n¨ng suÊt lµ méttrong nh÷ng ®Ò tµi khã h¬n. Zimmer (1991) kh¼ng ®Þnh v¬i ®Þnh nghÜa"n¨ng suÊt" kh«ng cã tiªu chuÈn, th× rÊt khã mµ biÕt ®-îc ph¶i ®o c¸i g×,l¹i cµng Ýt cã kh¶ n¨ng ®o ®-îc nã. Thö nghiÖm phÇn mÒm lµ mét lÜnh vùc trong ®ã cã nhiÒu tiªu chuÈn ®·®-îc t¹o ra. §iÒu nµy còng ®óng cña thiÕt kÕ phÇn mÒm mÆc dï ®· cãnhÊn m¹nh nhiÒu ®Õn cÊu tróc cña dÉn t- liÖu thiÕt kÕ. ViÖc hîp nhÊtphÇn mÒm kÕt thóc Ýt thuËn lîi h¬n tr-íc hÕt v× cã khã kh¨n trong viÖctiªu chuÈn hãa nh- ho¹t ®éng lo¹i bá trùc gi¸c. Thö nghiÖm kh«ng chØ lµ lÜnh vùc ®· ®-îc tiªu chuÈn hãa réng. ThËtng¹c nhiªn khi thÊy viÖc t¹o lËp tiªu chuÈn cho mét trong nh÷ng ho¹t®éng ph¸t triÓn phÇn mÒm Ýt quyÕt ®Þnh h¬n l¹i phån thÞnh trong nh÷ngn¨m gÇn ®©y, cô thÓ cho viÖc kiÓm tra chÊt l-îng phÇn mÒm. Khã kh¨ntrong viÖc ®Þnh nghÜa chÊt l-îng phÇn mÒm ®-îc minh häa trong tõ vùngtiªu chuÈn IEEE vÒ thuËt ng÷ c«ng nghÖ phÇn mÒm (IEEE 1987b) cãkh«ng d-íi 4 ®Þnh nghÜa riªng biÖt: 1. Toµn bé c¸c nÐt vµ ®Æc ®iÓm cña s¶n phÈm phÇn mÒm cã trong kh¶n¨ng cña nã ®¸p øng c¸c yªu cÇu ®Ò ra, ch¼ng h¹n phï hîp víi c¸c ®Æc t¶. 2. Møc ®é mµ phÇn mÒm cã ®-îc sù phèi hîp mong muèn vÒ c¸cthuéc tÝnh. 34 NhËp m«n cña Buclkey xuÊt hiÖn trong b¶n in 1984 c¸c tiªu chuÈn IEEE. 145
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm 3. Møc ®é mµ kh¸ch hµng hay ng-êi dïng nhËn thøc ®-îc lµ phÇnmÒm ®¸p øng ®-îc c¸c kú väng phøc hîp. 4. §Æc ®iÓm phøc hîp cña phÇn mÒm x¸c ®Þnh møc ®é mµ phÇn mÒmsö dông ®¸p øng nh÷ng kú väng cña kh¸ch hµng. ChÊt l-îng phÇn mÒm ®-îc US DOD35 ®Þnh nghÜa l¹i ®¬n gi¶n h¬n lµ: 5. Kh¶ n¨ng cña mét s¶n phÈm phÇn mÒm ®¸p øng ®-îc c¸c yªu cÇu®Æc thï cña nã. Trong khi c¸c ®Þnh nghÜa 1 vµ 2 cã vÎ h¬i tèi nghÜa th× c¸c ®Þnh nghÜa3; 4 vµ 5 lµ chñ quan vµ cã vÎ gîi ý chÊt l-îng, gièng nh- c¸i ®Ñp, lµ ëcon m¾t cña ng-êi quan s¸t. ChÊt l-îng phÇn mÒm kh«ng chØ lµ tõ cã ®Þnh nghÜa kh«ng ph¶i lµchung nhÊt, ®iÒu nµy còng ®óng vÒ nh÷ng tõ c¬ b¶n nh- yªu cÇu, thiÕt kÕvµ b¶o tr×. C¸ch mµ nh÷ng tõ nµy ®-îc sö dông trong c¸c tiªu chuÈn kh¸cnhau l¹i còng thay ®æi. §iÒu nµy th-êng g©y ra lÉn lén khi còng nh÷ng tõ®ã cã nghÜa c¸c ®iÒu kh¸c nhau cho nh÷ng ng-êi kh¸c nhau. Cã nhiÒu lý do v× sao tiªu chuÈn l¹i kh«ng tiªu chuÈn vµ tÝnh chñ quanl¹i chÝnh lµ 1 trong nh÷ng lý do ®ã. C¸c dù ¸n phÇn mÒm thay ®æi d÷, nhucÇu cña kh¸ch hµng thay ®æi nhiÒu vµ c¸c tæ chøc ph¸t triÓn phÇn mÒmcòng thay ®æi lín. Do ®Êy kh«ng ng¹c nhiªn lµ Bé Quèc phßng Hoa Kúkhi c«ng nhËn dù ¸n vµ nhu cÇu thay ®æi, ®· cho phÐp may ®o ®¸ng kÓtiªu chuÈn 2167 ph¸t triÓn phÇn mÒm cña c¸c dù ¸n. NhiÒu tiªu chuÈn ph¸t triÓn phÇn mÒm ®· ®-îc t¹o lËp ®¸p øng c¸cho¹t ®éng nh- ®¸nh gi¸ ®Ò nghÞ (coi ch-¬ng 3), rµ so¸t l¹i, kü thuËt vµkiÓm tra cÊu h×nh. Giê ®©y c¸c tiªu chuÈn tån t¹i mäi ho¹t ®éng ph¸t triÓndù ¸n chñ yÕu. NhiÒu tiªu chuÈn phÇn mÒm -a tréi lµ tháa m·n nÕu ®-îc vËn dông®óng. C¸c tiªu chuÈn ®ßi hái kû luËt vèn kh«ng ph¶i lu«n lu«n dÔ dµngbuéc trong c«ng nghÖ phÇn mÒm. 8. 2 Tiªu chuÈn US DOD 2167. Tiªu chuÈn 2167 ®-îc Bé Quèc phßng Hoa Kú täa lËp cho sù ph¸ttriÓn cña mäi hÖ thèng phÇn mÒm quèc phßng sø mÖnh khÈn tr-¬ng. Saukhi c«ng bè nhiÒu dù th¶o vµ phiªn b¶n ban ®Çu tiªu chuÈn ®-îc ®Ò xuÊtn¨m 1985 thay thÕ tiªu chuÈn. H¶i qu©n 1679A vèn sö dông réng r·i vµtiªu chuÈn 1644B MIL. ý ®Þnh ®· lµ n¨m 2167 trë thµnh tiªu chuÈn duynhÊt chÝnh thøc cho viÖc ph¸t triÓn phÇn mÒm cña hÖ thèng quèc phßngcho qu©n sù Hoa Kú. Phiªn b¶n ®Çu cña tiªu chuÈn 2167 ®· thu hót nhiÒu b×nh luËn cña c¸cnhµ thÇu phÇn mÒm DOD vµ ngay trong néi bé Bé Quèc phßng. §iÒu nµydÉn ®Õn viÖc c«ng bè tiªu chuÈn DOD 2167A söa ®æi n¨m 1988 víi c¸c 35 §Þnh nghÜa US DOD vÒ chÊt l-îng phÇn mÒm xuÊt hiÖn trong tiªu chuÈn DOD 2168. Ch-¬ngtr×nh chÊt l-îng phÇn mÒm cña hÖ thèng quèc phßng (Mü). 146
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmtiªu chuÈn míi kÌm theo 499 cho viÖc qu¶n lý c«ng nghÖ vµ 2167 choviÖc b¶o ®¶m chÊt l-îng phÇn mÒm. 8. 2. 1. Tæng quan tiªu chuÈn 2167. Môc tiªu ®-îc Ên ®Þnh cña tiªu chuÈn DOD 2167 (DOD 1988a) lµ thiÕtlËp nh÷ng yªu cÇu thèng nhÊt cho viÖc ph¸t triÓn phÇn mÒm ¸p dông ®-îcsuèt c¶ chu kú ®êi cña dù ¸n. Tiªu chuÈn bao gåm viÖc vËn dông c¸c tiªuchuÈn kÌm theo sau:DOD-STD-480 KiÓm tra cÊu h×nh - Thay ®æi vµ tõ bá c«ng nghÖMIL-STD-490 Thùc hµnh ®Æc t¶MIL-STD-499 Qu¶n lý c«ng nghÖMIL-STD-1521 Rµ so¸t l¹i vµ kiÓm to¸n kü thuËt cho c¸c hÖ thèng, thiÕt bÞ vµ phÇn mÒm m¸y tÝnh.DOD-STD-2168 Ch-¬ng tr×nh chÊt l-îng phÇn mÒm hÖ thèng quèc phßng.MIL-STD-881 CÊu tróc ph©n tÝch c«ng viÖc cho c¸c h¹ng môc vËt liÖu quèc phßng.DID M« t¶ h¹ng môc d÷ liÖu (DID ®-îc ph¸t ©m hiÖp vËn víi kid) Tiªu chuÈn 480 kiÓm tra cÊu h×nh më réng sang chØ thÞ v« h-íng dÉnqu¶n lý cÊu h×nh nãi chung xuÊt hiÖn ngay trong th©n cña t- liÖu 2167. C¸c tiªu chuÈn 490 vµ 499 bao gåm c¸c chØ thÞ c«ng nghÖ chung choviÖc ®Æc t¶ vµ qu¶n lý kh«ng ®Æc tr-ng cho ph¸t triÓn phÇn mÒm. Tiªu chuÈn 1521 m« t¶ rµ so¸t l¹i vµ kiÓm to¸n chÝnh thøc ®-îc tiÕnhµnh trong chu tr×nh ph¸t triÓn. Tiªu chuÈn 881 m« t¶ yªu cÇu DOD cho viÖc s¶n xuÊt vµ sö dông kÕtcÊu ph©n tÝch c«ng viÖc (WBS). Trong lÇn ph¸t 2167A cña tiªu chuÈn,881 kh«ng cßn ®-îc ®Æc t¶ n÷a. Tiªu chuÈn 2168 (DOD 1988b) chøa c¸c yªu cÇu cho sù ph¸t triÓn, dÉnt- liÖu vµ thùc hiÖn ch-¬ng tr×nh phÇn mÒm bao gåm viÖc lËp kÕ ho¹ch vµtiÕn hµnh. - §¸nh gi¸ chÊt l-îng phÇn mÒm. - DÉn t- liÖu phèi hîp vµ c¸c ho¹t ®éng liªn quan. - Ho¹t ®éng tiÕp theo cÇn thiÕt ®¶m b¶o gi¶i quyÕt vÊn ®Ò kÞp thêi vµcã hiÖu qu¶. C¸c DID lµ mét bé t- liÖu dÔ hiÓu bao gåm mäi pha cña ph¸t triÓn, b¶otr× phÇn mÒm vµ xuÊt b¶n c¸c cuèn tham kh¶o cho ng-êi dïng. C¸c DIDbao gåm mét bé phËn gäi lµ h-íng dÉn chuÈn bÞ t¹o nªn møc ®é tù doréng r·i b»ng c¸ch cho phÐp lÊy kÝch th-íc t- liÖu vµ sö dông c¸c ph-¬ng¸n vÒ thÓ thøc tr×nh bµy. Bé DID ®Çy ®ñ ®-îc m« t¶ trong b¶ng 8.1. B¶ng 8. 1. M« t¶ h¹ng môc d÷ liÖu DOD (c¸c DID) 147
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmT- liÖu ph¸t triÓn 1. KÕ ho¹ch ph¸t triÓn phÇn mÒm DÉn t- liÖu hÖ thèng 2. §Æc t¶ ®o¹n/hÖ thèng 3. T- liÖu thiÕt kÕ ®o¹n/hÖ thèng. ThiÕt kÕ vµ yªu cÇu phÇn mÒm 4. §Æc t¶ yªu cÇu phÇn mÒm 5. T- liÖu thiÕt kÕ phÇn mÒm. ThiÕt kÕ vµ yªu cÇu giao diÖn 6. §Æc t¶ yªu cÇu giao diÖn 7. T- liÖu thiÕt kÕ giao diÖn. M« t¶ phiªn b¶n 8. T- liÖu m« t¶ phiª b¶n. T- liÖu thö nghiÖm 9. KÕ ho¹ch thö nghiÖm phÇn mÒm 10. M« t¶ thö nghiÖm phÇn mÒm 11. B¸o c¸o thö nghiÖmPh¸t hµnh c¸c sæ tay 12. Sæ tay ng-êi vËn hµnh hÖ thèng m¸y tÝnh 13. Sæ tay ng-êi dïng phÇn mÒm 14. Sæ tay ng-êi lËp tr×nh phÇn mÒm 15. Sæ tay hç trî phÇn sôn (ch-¬ng tr×nh c¬ së).T- liÖu b¶o tr× vµ m· nguån. 16. T- liÖu hç trî hîp nhÊt nguån m¸y tÝnh 17. §Æc t¶ s¶n phÈm phÇn mÒm Tiªu chuÈn 2167 kh¼ng ®Þnh kh«ng cã ý ®Þnh chi tiÕt hãa hay ph¶n b¸cviÖc sö dông bÊt cø ph-¬ng ph¸p ph¸t triÓn phÇn mÒm ®Æc biÖt nµo (DOD1988a). Dï sao, nh- nªu tr-íc ®©y, tiªu chuÈn nÆng nghiªng vÒ c¸cph-¬ng ph¸p luËn ph¸t triÓn theo pha, nh- hÖ biÕn hãa th¸c n-íc. TiÕpcËn theo pha lµ cè h÷u trong c¸c pha ph¸t triÓn cã yªu cÇu vµ c¸c rµ so¸tl¹i, ®ßi hái viÖc thiÕt kÕ hÖ thèng ®-îc tiÕp nèi nhê nh÷ng yªu cÇu phÇnmÒm, thiÕt kÕ, thùc hiÖn vµ thö nghiÖm phÇn mÒm. Tiªu chuÈn cã m« t¶tiÕp cËn ®ã, ®-îc minh häa ë h×nh 8. 2.Tiªu chuÈn còng nªu c¸c ph-¬ng ph¸p luËn thiªt kÕ kh¸c cã thÓ ®-îcdïng cïng víi quan niÖm chung 2167, nh- lÊy nguyªn mÉu nhanh vËy.Nh-ng, nhiÒu ph-¬ng ph¸p luËn kh¸c nhau vÒ c¬ b¶n nh- m« h×nh xo¸yèc36 kh«ng dÔ ¸p dông cho tiªu chuÈn. Dï sao, Overmyer (1990) trongb×nh luËn vÒ 2167, kªt luËn lµ nãi viÖc lÊy kÝch th-íc ®Çy ®ñ, 2167 cã thÓ®-îc vËn dông cho c¸c ph-¬ng ph¸p ph¸t triÓn lÆp l¹i. ViÖc lÊy kÝchth-íc 2167 ®-îc bµn ®Õn sau trong phÇn nµy. 36 M« h×nh xo¾n èc mµ Boehm (1988) m« t¶ lµ m« thøc héi tô lÆp l¹i râ rµng khã thÝch nghi víi tiªuchuÈn 2167. §©y lµ m« thøc cã Ých cho c¸c dù ¸n lóc ®Çu kh«ng ®-îc x¸c ®Þnh ®ñ. 148
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm 8. 2. 2. Rµ so¸t l¹i vµ kiÓm to¸n Rµ so¸t l¹i vµ kiÓm to¸n lµ mét trong nh÷ng c«ng cô kiÓm tra chñ yÕux©y dùng thµnh tiªu chuÈn 2167. Rµ so¸t l¹i thµnh c«ng th-êng lµ tiªu ®Òcho viÖc tiÕn hµnh sang pha ph¸t triÓn sau. Theo thÕ rµ so¸t l¹i chÝnh thøcx¸c nhËn sù phª duyÖt cña kh¸ch hµng vÒ c«ng viÖc ph¸t triÓn tr-íc. Rµso¸t l¹i chÝnh thøc còng th-êng xuyªn kÌm theo cét mèc thanh to¸n chñyÕu. §iÒu nµy trë thµnh sù kiÖn gay cÊn c¶ cho kh¸ch vµ chñ thÇu. C¸c rµ so¸t l¹i dù ¸n phÇn mÒm chÝnh vµ quan hÖ gi÷a c¸c rµ so¸t l¹i®-îc nªu ë h×nh 8. 3. Biªn b¶n rµ so¸t l¹i chÝnh thøc ®-îc m« t¶ ë tiªu chuÈn MIL 1521 baogåm: - T- liÖu vµ h¹ng môc ph¶i duyÖt l¹i - ChØ ®Þnh chñ täa viÖc rµ so¸t l¹i - H¹ng môc ph¶i tr×nh bµy vµ th¶o luËn - Thñ tôc phª chuÈn / kh«ng phª chuÈn - Thñ tôc tiÕn hµnh hiÖu chØnh Rµ so¸t l¹i dù ¸n cã ë n¬i nµo quyÕt ®Þnh ph¸t triÓn dù ¸n chñ yÕu ®-îcth«ng qua lÇn cuèi. Nh÷ng quyÕt ®Þnh tíi h¹n ®ã ®-îc dÉn trong t- liÖu®Æc t¶ ph¸t triÓn vµ ®-îc coi lµ ®-êng gèc37. Sau ®ã ®-êng gèc trë thµnhnh÷ng nguån tham kh¶o s¬ khëi cho ph¸t triÓn sau nµy cña s¶n phÈmphÇn mÒm cã ba ®-êng gèc chñ yÕu. - §-êng gèc chøc n¨ng ®-îc ®Æt lóc rµ so¸t l¹i thiÕt kÕ hÖ thèng ®Óth«ng qua lÇn cuèi c¸c yªu cÇu chøc n¨ng cña hÖ thèng (nghÜa lµ quan®iÓm cña ng-êi dïng vÒ hÖ thèng). - §-êng gèc ph©n bæ ®-îc ®Æt lóc rµ so¸t l¹i ®Æc t¶ phÇn mÒm ®Ó th«ngqua lÇn cuèi c¸c yªu cÇu phÇn mÒm. - §-êng gèc s¶n phÈm, ®-êng gèc nµy ®-îc ®Æt lóc kÕt thóc cho kúph¸t triÓn vµ th«ng qua lÇn cuèi ph¸t triÓn cña s¶n phÈm phÇn mÒm. §-êng gèc trung gian phô cã thÓ ®-îc ®Æt lóc rµ so¸t l¹i thiÕt kÕ tíih¹n (CDR) ®Ó th«ng qua lÇn cuèi thiÕt kÕ cña s¶n phÈm phÇn mÒm. C¸c®-êng gèc trung gian kh¸c cã thÓ ®-îc bæ sung ®Ó x¸c ®Þnh kÕt thóc c¸cho¹t ®éng ph¸t triÓn quan träng. 8. 2. 3 M« t¶ h¹nh môc d÷ liÖu (c¸c DID). C¸c m« t¶ h¹ng môc d÷ liÖu x¸c ®Þnh tiªu chuÈn t- liÖu chÝnh thøc m«t¶ h¹nh môc d÷ liÖu yªu cÇu ph¸t sinh trong lóc ph¸t triÓn phÇn mÒm theo 37 ®-êng gèc ®-îc bµn thªm ë ch-¬ng 9 149
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm H×nh 8. 2Ph-¬ng ph¸p ph¸t triÓn phÇn mÒm DOD 2167A 150
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm H×nh 8. 2Ph-¬ng ph¸p ph¸t triÓn phÇn mÒm DOD 2167A 151
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm H×nh 8. 3. ThÝ dô rµ so¸t l¹i vµ kiÓm to¸n DOD (tõ DOD Std 2167A).tiªu chuÈn 2167.C¸c DID vËn dông cho sù ph¸t triÓn cña mét hay nhiÒuh¹ng môc cÊu h×nh hÖ thèng m¸y tÝnh (CSCI), lµ thuËt ng÷ ®-îc dïngtrong suèt tiªu chuÈn 2167 ®Ó ®Þnh râ c¸c thµnh phÇn ph©n gi¶i møc caocña hÖ thèng m¸y tÝnh. Mét CSCI, nh- ®-îc ¸p dông cho phÇn mÒm,lµthµnh tè cña hÖ thèng cã thÓ ®-îc kiÓm tra, cÊu h×nh, thö nghiÖm vµ dÉn 152
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmt- liÖu riªng biÖt c¸c CSCI th-êng xuyªn ®-îc duyÖt l¹i vµ phª chuÈn coinhÑ h¹ng môc ph¸t triÓn riªng rÏ vµ mÆc dï viÖc duyÖt l¹i hay kiÓm to¸n®¬n thuÇn cã thÓ xem xÐt h¬n mét CSCI, mçi mét l¹i th-êng ®-îc ®Ò cËpriªng rÏ trong qu¸ tr×nh duyÖt l¹i. Kh«ng cã h-íng dÉn nµo thËt sù rârµng trong viÖc ph©n chia hÖ thèng phÇn mÒm thµnh c¸c CSCI v× sù ph©nchia chñ yÕu lµ mét trong c¸c thuËn lîi nh-ng nãi chung c¸c ph-¬ngph¸p sö dông t-¬ng tù nh- nh÷ng kü thuËt ph©n tÝch cÊp cao m« t¶ ëch-¬ng 6. H×nh 8. 4 giíi thiÖu thÝ dô ph©n tÝch hÖ thèng thµnh c¸c CSCIvµ c¸c CSU cÊp thÊp, theo tiªu chuÈn 2167A. B¶ng 8. 2 cã danh môc c¸c DID tham chiÕu theo tiªu chuÈn 2167A,chÊt l-îng phÇn mÒm DID ®-îc tham chiÕu riªng rÏ trong tiªu chuÈn2168 ch-¬ng tr×nh chÊt l-îng phÇn mÒm DOD. B¶ng 8. 2. Tiªu chuÈn m« t¶ h¹ng môc d÷ liÖu DOD Tªn gäi yªu cÇu d÷ liÖu BÝ danh 1. T- liÖu thiÕt kÕ ®o¹n hÖ thèng SSDD 2. KÕ ho¹ch ph¸t triÓn phÇn mÒm SOP 3. §Æc t¶ yªu cÇu phÇn mÒm SRS 4. §Æc t¶ yªu cÇu giao diÖn IRS 5. T- liÖu thiÕt kÕ giao diÖn IDD 6. T- liÖu thiÕt kÕ phÇn mÒm SDD 7. §Æc t¶ s¶n phÈm phÇn mÒm SPS 8. T- liÖu m« t¶ phiªn b¶n VDD 9. KÕ ho¹ch thö nghiÖm phÇn mÒm STP 10. M« t¶ thö nghiÖm phÇn mÒm STD 11. B¸o c¸o thö nghiÖm phÇn mÒm STR 12. Sæ tay vËn hµnh hÖ thèng m¸y tÝnh CSOM 13. Sæ tay ng-êi dïng phÇn mÒm SUM 14. Sæ tay lËp tr×nh phÇn mÒm SPM 15. Sæ tay hç trî phÇn sôn FSM 16. T- liÖu hç trî nhÊt nguån m¸y tÝnh CRISD 17. §Ò nghÞ thay ®æi c«ng nghÖ ECP 18. Ghi chó thay ®æi ®Æc t¶ SCN HÖ thèng 1 phÇn 1 phÇn 153 HWCI
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm CSCI IRS HWCI HWCI CSCI IRS HWCI HWCI HWCI CSCI IRS CSC CSC * CSC CSC CSC CSC CSC CSC CSC CSC CSU CSU CSU CSC CSC CSU CSU ** CSC CSC CSU * CSC CSC CSU CSU CSU CSU CSU CSU CSU CSU CSU CSU ** * PhÇn mÒm kh«ng ph¸t triÓn - ** Cïng CSU do c¸c CSC kh¸c nhau sö dông H×nh 8. 4 Mét thÝ dô vÒ ph©n gi¶i hÖ thèng DOD 2167 (tõ DOD- Std- 2167A) Mäi kÝch th-íc t- liÖu DID theo cïng khu«n mÉu t-¬ng tù. RÊt nhiÒuphÇn cøng chung nhÊt nh- hÇu hÕt, nÕu kh«ng ph¶i tÊt c¶ t- liÖu, vÝ nh-: - KÝch th-íc trang b×a - B¶ng môc lôc - Ph¹m vi (kÓ c¶ nhËn biÕt tæng quan tham chiÕu v. v. . . ) - C¸c t- liÖu kh¸c vËn dông ®-îc - Ghi chó vµ phô lôc. 154
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm Còng vËy, kÝch th-íc trang, s¬ ®å ®¸nh sè trang, s¬ ®å ®¸nh sè phÇn vµnhiÒu h-íng dÉn chuÈn bÞ kh¸c lµ chung nhÊt. §iÒu nµy râ rµng gîi ýviÖc sö dông c«ng cô tù ®éng hç trî trong viÖc chuÈn bÞ t- liÖu, mét thêigian rÊt ®-îc khuyÕn khÝch trong tiªu chuÈn 2167. NhiÒu c«ng cô nh- thÕ®· ®-îc ph¸t triÓn ®Ó hç trî 2167 vµ Polack, trong mét tham luËn ph©ntÝch viÖc sö dông c¸c c«ng cô CASE cho c¸c dù ¸n DOD (Polack 1990),kÕt luËn lµ nh÷ng c«ng cô nµy thùc tÕ tiÕt kiÖm thêi gian vµ dÉn ®Õn hÖthèng phÇn mÒm chÊt l-îng cao38. Mçi DID m« t¶ nh÷ng yªu cÇu trong viÖc chuÈn bÞ t- liÖu ®Æc thïnh-ng cÇn nhÊn m¹nh chÝnh ®Õn néi dung yªu cÇu chø kh«ng ph¶i kÝchth-íc yªu cÇu. §iÒu nµy ®Æc biÖt ®-îc ®Ò cËp ®Õn trong viÖc chuÈn bÞ c¸ch-íng dÉn kÌm theo mçi DID kh¼ng ®Þnh lµ c¸c kiÓu tr×nh bµy kh¸c, kÓc¶ biÓu ®å, b¶ng hay ma trËn, lµ chÊp nhËn ®-îc (thÝ dô Hartley vµPirbhai 1988 - hay Ward vµ Mellor - 1986). Còng cã sù mÒm máng cãthùc trong c¸c yªu cÇu xÐt vÒ néi dung t- liÖu. Tiªu chuÈn t¹o cho viÖclÊy kÝch th-íc nhiÒu, thÝch øng tiªu chuÈn víi lo¹i dù ¸n ®-îc ph¸t triÓn. 8. 2. 4. LÊy kÝch th-íc tiªu chuÈn. LÊy kÝch th-íc tiªu chuÈn 2167 kh«ng chØ lµ khuyÕn khÝch mµ cßn lµyªu cÇu. Lêi nãi ®Çu cho 2167 kh¼ng ®Þnh tiªu chuÈn ph¶i ®-îc ng-êiqu¶n lý ch-¬ng tr×nh lÊy kÝch th-íc thÝch hîp ®¶m b¶o chØ nh÷ng yªu cÇucã hiÖu qu¶ vÒ kinh phÝ ®-îc nªu trong c¸c yªu cÇu vµ hîp ®ång quècphßng. DOD ®· x©y dùng h-íng dÉn lÊy kÝch th-íc cã thÓ ®-îc dïng lµmnguån tham kh¶o thÝch nghi c¸c tiªu chuÈn víi lo¹i dù ¸n ®-îc ph¸ttriÓn39 Cã hai nguyªn t¾c c¬ b¶n vËn dông cho viÖc lÊy kÝch th-íc: - Qu¸ t×nh lÊy kÝch th-íc lµ xãa ®i nh÷ng yªu cÇu kh«ng vËn dông®-îc. - LÊy kÝch th-íc tiªu chuÈn ph¶i do c«ng ty cã hîp ®ång tiÕn hµnh. Nguyªn t¾c ®Çu tiªn cã nghÜa nh÷ng söa ®æi ®ã chØ cã thÓ bao gåm.ViÖc xãa bá ®i c¸c yªu cÇu khái tiªu chuÈn (vµ kh«ng ph¶i lµ nh÷ng thay®æi yªu cÇu trong tiªu chuÈn). Nguyªn t¾c thø hai cã nghÜa lµ chñ thÇu(nghÜa lµ ng-êi s¶n xuÊt) kh«ng thÓ lÊy kÝch th-íc tiªu chuÈn mµ kh«ng®-îc phÐp cña c«ng ty cã hîp ®ång (nghÜa lµ DOD). ViÖc lÊy kÝch th-íc tiªu chuÈn 2167 ph¶i ®-îc hoµn tÊt cµng sím cµngtèt. §iÒu nµy ®-îc thùc hiÖn tèt nhÊt hoÆc trong c¸c h-íng thuyÕt hîp®ång hoÆc lµ mét trong nh÷ng s¸ng kiÕn ban ®Çu ngay khi dù ¸n b¾t ®Çu. 38 Teamwork - c«ng viÖc ®ång ®éi- cña Cadre lµ mét thÝ dô vÒ c«ng cô CASE hç trî tiªu chuÈn 2167 39 h-íng dÉn lÊy kÝch th-íc cã thÓ t×m thÊy ë DOD- HDBK 248. H-íng dÉn vËn dông vµ lÊy kÝchth-íc yªu cÇu trong viÖc thu thËp vËt liÖu quèc phßng 155
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmSau ®©y lµ m« t¶ thñ tôc c¬ b¶n trong viÖc lÊy kÝch th-íc tiªu chuÈn2167. 1. Rµ so¸t l¹i c¸c yªu cÇu tiªu chuÈn 2167 bao gåm: - Rµ so¸t l¹i vµ kiÓm to¸n - DÉn t- liÖu - Ho¹t ®éng thö nghiÖm - Ho¹t ®éng b¶o ®¶m chÊt l-îng - Ho¹t ®éng kiÓm tra cÊu h×nh - C¸c ho¹t ®éng ph¸t triÓn kh¸c cã yªu cÇu. 2. NhËn biÕt c¸c yªu cÇu kh«ng vËn dông, x¸c minh hay lý gi¶i ®-îccho dù ¸n ®-îc ph¸t triÓn. Ch¼ng h¹n, sæ tay hç trî phÇn sôn, sÏ kh«ng®-îc yªu cÇu nÕu kh«ng cã phÇn sôn ®-îc ph¸t triÓn hay hai rµ so¸t l¹ithiÕt kÕ (PDR vµ CDR) cã thÓ lµ kh«ng cÇn thiÕt cho mét dù ¸n nhá. 3. ChuÈn bÞ danh môc yªu cÇu xãa bá ë tiªu chuÈn. §iÒu nµy cã thÓbao gåm: - Lo¹i trõ t- liÖu - Lo¹i trõ ho¹t ®éng - Lo¹i trõ c¸c ®o¹n trong t- liÖu - Lo¹i trõ c¸c phÇn ho¹t ®éng. 4. ChuÈn bÞ m« t¶ viÕt c¸c chØnh trang cho mçi h¹ng môc cã yªu cÇu®Ó lÊy kÝch th-íc. 5. §Ò xuÊt yªu cÇu lÊy kÝch th-íc, cïng víi chØnh trang, cµng símcµng tèt (nªn tr-íc khi dù ¸n b¾t ®Çu). Nh»m cã kh¶ n¨ng ph©n hãa gi÷a c¸c h¹ng môc bá quªn vµ c¸c h¹ngmôc lÊy kÝch th-íc, nªn c¸c h¹ng môc lÊy kÝch th-íc ph¶i ®-îc cã thamchiÕu râ rµng. Khi tr×nh danh s¸ch t- liÖu ®Ó rµ so¸t l¹i chÝnh thøc haylµm ®-êng mèc, mäi t- liÖu ®· lÊy kÝch th-íc ph¶i ®-îc lªn danh s¸chcïng víi x¸c nhËn hiÖu qña cña nã. Trong ph¹m vi mét t- liÖu, khi ®o¹n®-îc lÊy kÝch th-íc råi, x¸c nhËn vÒ hiÖu qu¶ ®ã sÏ trùc tiÕp xuÊt hiÖnsau sè cña ®o¹n. NÕu mét ®o¹n vµ mäi ®o¹n phô cña nã ®· ®-îc lÊy kÝchth-íc, chØ cã sè cña ®o¹n cÊp cao nhÊt cÇn ®-îc ®-a vµo. Danh môc c¸c DID cïng víi danh môc c¸c phª chuÈn lÊy kÝch th-íc lµmét bé phËn hîp nhÊt cña nh÷ng thø giao ®-îc cña dù ¸n. Cho ®Õn khi ®·cã ®-îc tiÕp cËn lÊy kÝch th-íc, ng-êi s¶n xuÊt buéc ph¶i cung cÊp danhs¸ch ®Çy ®ñ c¸c DID cïng víi mäi t¹p chÊt cña chóng. §©y lµ lý do v× saoviÖc lÊy kÝch th-íc ph¶i ®-îc kÕt thóc cµng sím cµng tèt. 8.2.5. Lîi vµ bÊt lîi cña tiªu chuÈn 2167. Mét trong nh÷ng khiÕu n¹i phæ biÕn nhÊt vÒ 2167 lµ nã t¹o ra nh÷ngdù ¸n mµ s¶n phÈm chÝnh lµ giÊy chø kh«ng ph¶i phÇn mÒm. Nãi c¸chkh¸c, mét khèi l-îng khæng lå vÒ thêi gian vµ c«ng søc cÇn ®-îc ®Çu t- 156
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmcho viÖc s¶n sinh t- liÖu. Sau ®ã, thêi gian phô l¹i cÇn ®Çu t- ®Ó gi÷ choc¸c t- liÖu th-êng xuyªn ®-îc cËp nhËt. Nh÷ng lêi phª ph¸n tiªu chuÈn (coi Polack 1990) bao gåm khiÓu n¹i lµtiªu chuÈn ng¨n viÖc sö dông thùc hµnh ph¸t triÓn phÇn mÒm hiÖn ®¹i nh-lÊy nguyªn mÉu nhanh vµ t¸i sö dông phÇn mÒm. Nh- chóng ta thÊy,nh÷ng ph-¬ng ph¸p nµy cã thÓ ®-îc vËn dông cho 2167 mÆc dï chóng cãthÓ thÝch hîp mét c¸ch tù nhiªn vµo tiÕp cËn chung cña tiªu chuÈn (coiOierwyer 1990). Tiªu chuÈn kh«ng dÔ dµng, vËn dông ®-îc cho c¸c dù ¸n qu¸ nhá v× nã®ßi hái lÊy kÝch th-íc c¬ b¶n nh»m gi¶m c«ng viÖc hµnh chÝnh ë møc ®étháa ®¸ng. MÆt kh¸c, nh÷ng dù ¸n rÊt lín l¹i cã thÓ cã lîi rÊt lín ë tiªuchuÈn v× nã lµm cho dù ¸n dÔ qu¶n lý h¬n vµ c¸c ho¹t ®éng ph¸t triÓn rârµng h¬n. Tiªu chuÈn 2167 cung cÊp cho kh¸ch hµng tÇm nh×n, ®¸ng kÓ trongmäi pha ph¸t triÓn chñ yÕu. §iÒu nµy cã thÓ t¨ng thªm x¸c suÊt tháa m·ncña kh¸ch hµng vÒ s¶n phÈm cuèi cïng. Dï sao tÊt c¶ mäi ®iÒu ®ã cã gi¸cña nã. ViÖc kiÓm tra, dÉn t- liÖu vµ b¸o c¸o ®ßi hái ph¶i cã nh÷ngnguån chñ yÕu vµ nh÷ng nguån nµy lµm t¨ng kinh phÝ cè g¾ng ph¸t triÓn. Mét trong nh÷ng lîi Ých chÝnh cña 2167 lµ c«ng t¸c tiªu chuÈn hãatuyÖt h¶o. Nã lµ mét trong nh÷ng bé tiªu chuÈn dÔ hiÓu nhÊt tån t¹i choviÖc ph¸t triÓn phÇn mÒm vµ cung cÊp yªu cÇu ®Æc tr-ng râ rµng ®Ó kiÓmtra ®-îc hÇu hÕt c¸c ho¹t ®éng ph¸t triÓn phÇn mÒm. §©y kh«ng ph¶i lµ sù lùa chän cña ng-êi s¶n xuÊt, v× cã Ýt ng-êi s¶nxuÊt s½n sµng chän 2167 ®©u. §©y lµ sù lùa chän cña kh¸ch hµng vµ nãhç trî kiÓm tra qu¸ tr×nh ph¸t triÓn theo viÔn c¶nh cña kh¸ch hµng. TheoviÔn c¶nh cña ng-êi s¶n xuÊt, 2167 t¹o ra mét bé yªu cÇu râ rµng lo¹i bá®-îc nhiÒu ®iÒu m¬ hå vµ tèi nghÜa dÉn ®Õn c¸c tranh chÊp gi÷a ng-êis¶n xuÊt víi kh¸ch hµng. 8.3. C¸c tiªu chuÈn c«ng nghÖ phÇn mÒm IEEE. N¨m 1984, viÖn c¸c kü s- ®iÖn vµ ®iÖn tö (IEEE) c«ng bè bé tiªuchuÈn c«ng nghÖ phÇn mÒm ®Çu tiªn cña m×nh (IEEE 1988). Bé nµy baogåm bèn tiªu chuÈn ph¸t triÓn bao gåm c¸c yªu cÇu b¶o ®¶m chÊt l-îng,thö nghiÖm vµ qu¶n lý cÊu h×nh vµ tõ vùng tiªu chuÈn thø n¨m bao mong®îi vÒ c¸c tõ c«ng nghÖ phÇn mÒm. Bé tiªu chuÈn ®Çu tiªn, tuy cßn xa míi hoµn h¶o, nh-ng ®· chÝnh thøchãa ®-îc xu h-íng tíi mÒm máng, c¸c tiªu chuÈn ®· gièng nh- h-íngdÉn nhiÒu h¬n vµ cã nhiÒu thÝ dô vµ gîi ý. Nh÷ng kú xuÊt b¶n sau cña c¸ctiªu chuÈn bao gåm c¸c lÜnh vùc kh¸c cña c«ng nghÖ phÇn mÒm nh- thiÕtkÕ, kiÓm tra vµ hîp thøc hãa (V vµ V) vµ tiªu chuÈn ®Æc thï cho ph¸ttriÓn phÇn mÒm ë Ada. V× sè l-îng tiªu chuÈn b¾t ®Çu t¨ng, IEEE còngl¹i ®-a ra tiªu chuÈn vÒ c¸c tiªu chuÈn phÇn mÒm ®-îc sö dông lµmph-¬ng ph¸p lËp kÕ ho¹ch ph¸t triÓn vµ ®¸nh gÝa c¸c tiªu chuÈn. 157
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm 8.3.1. Tæng quan c¸c tiªu chuÈn IEEE. N¨m 1987, IEEE xuÊt b¶n mét bé c¸c tiªu chuÈn ph¸t triÓn phÇn mÒmbao gåm: 1. ANSI/ IEEE Std 729- 1983 Tõ vùng tiªu chuÈn IEEE vÒ thuËt ng÷ c«ng nghÖ phÇn mÒm 2. ANSI / IEEE Std 730- 1984 Tiªu chuÈn IEEE vÒ c¸c kÕ ho¹ch b¶o ®¶m chÊt l-îng phÇn mÒm 3. ANSI / IEEE Std 828 - 1983 Tiªu chuÈn IEEE vÒ kÕ ho¹ch qu¶n lý cÊu h×nh phÇn mÒm 4. ANSI / IEEE Std 829 - 1983 Tiªu chuÈn IEEE vÒ t- liÖu thö nghiÖm phÇn mÒm 5. ANSI / IEEE Std 830 - 1984 H-íng dÉn IEEE vÒ c¸c ®Æc ®iÓm yªu cÇu phÇn mÒm 6. ANSI / IEEE Std 983- 1986 H-íng dÉn IEEE vÒ qui ho¹ch b¶o ®¶m chÊt l-îng phÇn mÒm 7. IEEE Std 990 - 1986 Thùc hµnh IEEE vÒ Ada coi nh- ng«n ng÷ thiÕt kÕ ch-¬ng tr×nh 8. IEEE Std 1002 - 1987 Nh©n lo¹i häc tiªu chuÈn IEEE vÒ c¸c tiªu chuÈn c«ng nghÖ phÇn mÒm 9. ANSI / IEEE Std 1088 - 1987 Tiªu chuÈn IEEE vÒ thö nghiÖm ®¬n vÞ phÇn mÒm 10. ANSI / IEEE. . . 1912 - 1986 Tiªu chuÈn IEEE vÒ c¸c kÕ ho¹ch kiÓm tra vµ hiÖu lùc phÇn mÒm 11. IEEE Std 1016 - 1987 Thùc hµnh IEEE vÒ m« t¶ thiÕt kÕ phÇn mÒm. Vµo lóc c«ng bè 11 tiªu chuÈn ®ã, IEEE ®· cã 12 dù ¸n kh¸c tiÕn triÓnbao gåm c¸c tiªu chuÈn vÒ rµ so¸t l¹i vµ kiÓm to¸n phÇn mÒm, c¸c kÕho¹ch qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm vµ c¸c kÕ ho¹ch b¶o tr× phÇn mÒm còngnh- c¸c h-íng dÉn c«ng nghÖ phÇn mÒm40. ý ®å râ rÖt cña c¸c tiªu chuÈn IEEE lµ chuyÓn ph-¬ng ph¸p luËn ph¸ttriÓn cho ng-êi s¶n xuÊt. C¸c tiªu chuÈn dÔ khíp víi tiÕp cËn th¸c n-íctõng pha mÆc dï còng cã thÓ ®-îc thÝch nghi víi c¸c ph-¬ng ph¸p kh¸cnh- lÊy nguyªn mÉu nhanh vµ m« thøc xo¾n èc. Tiªu chuÈn 930 cña c¸cyªu cÇu phÇn mÒm lµ mét thÝ dô tuyÖt vêi vÒ t- liÖu tiÕn triÓn tèt v-ît qu¸chøc n¨ng c¬ b¶n cña tiªu chuÈn. §iÒu ®ã nãi lªn ý ®å h-íng dÉn ng-êidïng vÒ viÖc ph¸t triÓn "®Æc tr-ng yªu cÇu phÇn mÒm tèt". Ch¼ng h¹ntiªu chuÈn liÖt kª c¸c ®Æc ®iÓm c¬ b¶n cña mét SSS tèt nh-: - Kh«ng m¬ hå - Söa ®-îc - §Çy ®ñ - Theo dâi ®-îc 40 Jolm Horch trong më ®Çu b¶n in 1987 vÒ c¸c tiªu chuÈn IEEE (IEEE 1987b) b¸o c¸o lµ IEEE®ang trong tiÕn tr×nh chuyÓn t- liÖu chuÈn vµ thùc hµnh h-íng dÉn. 158
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm - Thö ®-îc - NhÊt qu¸n - Sö dông ®-îc trong pha vËn hµnh vµ b¶o d-ìng. Sau ®ã, danh môc nµy cã thÓ ®-îc dïng lµm danh môc kiÓm tra41 ®Ó®¸nh gi¸ nh÷ng ®Æc ®iÓm yªu cÇu theo c¸ch sau: 1. LiÖu mçi yªu cÇu cã râ rµng vµ cã cïng c¸ch lý gi¶i cho mäi ng-êi®äc nã ? (kh«ng m¬ hå). 2. LiÖu mäi yªu cÇu cã t- liÖu ®Çy ®ñ, liÖu chóng ta ®· ®¶m b¶o kh«ngtån t¹i mäi viÖc hiÓu "miÖng" (thuyÕt khÈu) ? (®Çy ®ñ) 3. LiÖu chóng ta cã thÓ chøng minh mét c¸ch hîp lý víi chi phÝ hîp lýlµ mçi yªu cÇu ®· ®-îc ®¸p øng (thö ®-îc) ? 4. LiÖu cã yªu cÇu nµo m©u thuÉn víi yªu cÇu kh¸c ? (nhÊt qu¸n) 5. LiÖu ®Æc ®iÓm yªu cÇu ®· ®-îc dÉn t- liÖu theo c¸ch lµm cho dÔdµng hiÖu chØnh hay thay ®æi sau nµy ®-îc kh«ng ? (söa ®-îc). 6. LiÖu nh÷ng nguyªn nh©n cña mçi yªu cÇu cã râ rµng (theo dâing-îc l¹i) vµ t- liÖu thiÕt kÕ vµ thö nghiÖm sau nµy cã thÓ theo dâi ë c¸cyªu cÇu? (theo dâi tiÕp diÔn). 7. LiÖu ®Æc ®iÓm yªu cÇu ®· ®-îc viÕt sao cho kh«ng chØ tæ chøc viÕtra nã hiÓu ®-îc mµ c¶ tæ chøc b¶o tr× phÇn mÒm n÷a (sö dông ®-îc). C¸c tiªu chuÈn kh¸c cña IEEE còng bao gåm nhiÒu h-íng dÉn vµ thÝdô. Tiªu chuÈn thiÕt kÕ phÇn mÒm ®-îc m« t¶ nh- lµ mét bé c¸c thùchµnh nªn lµm trong viÖc m« t¶ thiÕt kÕ. Tiªu chuÈn bao gåm mét ph¸c ®ÒmÉu cho t- liÖu ®Æc ®iÓm thiÕt kÕ còng nh- nh÷ng gãp ý vÒ néi dung mçimôc. ViÖc thö nghiÖm ®· cã ®-îc sù chó ý ®¸ng kÓ trong c¸c tiªu chuÈnIEEE. Tiªu chuÈn 829 bao gåm viÖc chuÈn bÞ t- liÖu thö nghiÖm tiªuchuÈn 1008 bao gåm viÖc thö nghiÖm ®¬n vÞ phÇn mÒm vµ tiªu chuÈn1002 bao gåm kiÓm tra vµ hiÖu lùc suèt chu kú ph¸t triÓn. Tiªu chuÈn1012 m« t¶ tuyÖt vêi bao gåm c¸c ho¹t ®éng thö nghiÖm ph¸t triÓn dù ¸n.§iÒu nµy ®-îc m« t¶ trong c¸c h×nh 8. 5 vµ 8. 6. Tiªu chuÈn 990 lµ b-íc khëi ®Çu kh«ng b×nh th-êng tõ tÝnh kh¸i qu¸tvµ ®Ò cËp ®Õn ng«n ng÷ lËp tr×nh ®Æc thï, Ada. Víi nh÷ng ai quen thuécvíi Ada, lý do hËu thuÉn cho ®iÒu nµy sÏ râ rµng v× Ada h¬n lµ mét ng«nng÷ lËp tr×nh. HiÖn t-îng ng«n ng÷ Ada ®-îc bµn ®Õn ë phÇn 8. 4. Ph©n lo¹i häc c¸c tiªu chuÈn c«ng nghÖ phÇn mÒm còng lµ mét hiÖnt-îng kh«ng b×nh th-êng vµ lý thó, xøng ®-îc quan t©m ®Æc biÖt. 41 Mét ®Æc ®iÓm thùc ra râ rµng h¬n vµ thùc hiÖn ®-îc hµm ý lµ ph¶i cã thÓ thùc hiÖn ®-îc mçi yªucÇu trong ph¹m vi rµng buéc cña dù ¸n. Nh÷ng yªu cÇu kh«ng thùc hiÖn ®-îc cã thÓ do nh÷ng møc ®ékh«ng thÓ ®¹t cña ®é tin cËy vµ ®é hoµn thiÖn hay giao diÖn bÊt kh¶ gi÷a c¸c thµnh tè kh«ng so s¸nh®-îc. 159
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm 8.3.2. Ph©n lo¹i häc IEEE cho c¸c tiªu chuÈn c«ng nghÖ phÇn mÒm.Tiªu chuÈn 1002, ph©n lo¹i häc c¸c tiªu chuÈn c«ng nghÖ phÇn mÒm lµmét hiÖn t-îng lý thó ë chç nh»m cung cÊp tiªu chuÈn lùa chän, phÇnlo¹i vµ so s¸nh c¸c tiªu chuÈn phÇn mÒm kh¸c. Môc ®Ých cña nã còng lµgÝup ®ì nhËn biÕt nhu cÇu cho c¸c tiªu chuÈn ë ®©u kh«ng cã hay ë ®©ukh«ng cã c¸i thÝch hîp. Tiªu chuÈn còng cã danh s¸ch c¸c ®Þnh nghÜa baogåm nhiÒu lo¹i tiªu chuÈn ph¸t triÓn phÇn mÒm vµ thuËt ng÷ ®-îc södông ®Ó nhËn biÕt chóng42. Ph©n lo¹i häc lµ tham kh¶o tuyÖt vêi ®Ó hiÓu râ ®-îc c¸c tiªu chuÈnph¸t triÓn phÇn mÒm vµ quan hÖ gi÷a c¸c tiªu chuÈn. Ph©n lo¹i häc t¹onªn sù ph©n chia c¸c tiªu chuÈn phÇn mÒm theo lo¹i vµ sù ph©n chia c«ngnghÖ phÇn mÒm theo chøc n¨ng vµ chu kú ®êi. §Ó hoµn chØnh ph©n lo¹ihäc, khung m« t¶ quan hÖ gi÷a hai ph©n chia. C¸c h×nh 8.7a vµ 8.7b m« t¶ sù ph©n chia c¸c tiªu chuÈn theo lo¹i vµ sùph©n chia c«ng nghÖ phÇn mÒm theo chøc n¨ng vµ chu kú ®êi. H×nh 8.8lµ thÝ dô vÒ l¹i b¶ng sö dông ®Ó x¸c ®Þnh khu«n khæ ph©n lo¹i c¬ b¶n. Tiªu chuÈn 1002 cã thÓ cã Ých trong nh÷ng tæ chøc xem xÐt chuyÓnsang ph¸t triÓn phÇn mÒm chÝnh thøc hay khi kh¶ n¨ng thÝch øng cña c¸cthùc hµnh chÝnh thøc hiÖn cã ®uîc ®¸nh gi¸ l¹i. Tiªu chuÈn kh«ng phôthuéc ë c¸c tiªu chuÈn IEEE kh¸c vµ cã thÓ ®-îc ¸p dông cho bÊt cø tiªuchuÈn ph¸t triÓn phÇn mÒm chÝnh thøc nµo kh¸c.8.3.3 Lîi vµ bÊt lîi cña c¸c tiªu chuÈn IEEE. C¸c tiªu chuÈn c«ng nghÖ phÇn mÒm IEEE lµ mét bé tiªu chuÈn,h-íng dÉn vµ gãp ý mÒm dÎo cã thÓ ¸p dông cho nhiÒu ph-¬ng ph¸pluËn kh¸c nhau. C¸c tiªu chuÈn t-¬ng ®èi dÔ sö dông vµ cã nhiÒu thÝdô chøng minh c¸ch mµ c¸c tiªu chuÈn ®ã cã ý ®Þnh ®-îc sö dông. MÆc dï mäi tiªu chuÈn c«ng nghÖ phÇn mÒm ®Òu so s¸nh ®-îc c¸ctiªu chuÈn ®· ®-îc ph¸t triÓn sao mçi tiªu chuÈn cã thÓ ®-îc sö dôngriªng biÖt. §iÒu nµy cã nghi· mçi tiªu chuÈn IEEE cã thÓ ®-îc södông mµ kh«ng cÇn ph¶i sö dông tiªu chuÈn. 42 Tiªu chuÈn IEEE 1002 bao gåm ®Þnh nghÜa tõ ph©n lo¹i häc lµ "s¬ ®å ph©n chia khung kiÕn thøcvµ ®Þnh nghÜa quan hÖ gi÷a c¸c phÇn. S¬ ®å ®-îc sö dông ®Ó ph©n lo¹i vµ hiÓu thªm kiÕn thøc". 160
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm H×nh 8. 5 C¸c ho¹t ®éng thö nghiÖm 161
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm H×nh 8. 6 C¸c ho¹t ®éng thö nghiÖm 162
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm a) Ph©n chia tiªu chuÈn. b) Ph©n chia c«ng nghÖ phÇnC¸c chuÈn tiÕn tr×nh mÒm - Ph-¬ng ph¸p Chøc n¨ng nghÒ nghiÖp - Kü thuËt - §o l-êngC¸c tiªu chuÈn s¶n phÈm Chøc n¨ng c«ng nghÖ s¶n phÈm - Yªu c©ï Ph©n tÝch yªu cÇu - ThiÕt kÕ ThiÕt kÕ - Thµnh tè LËp m· - M« t¶ Hîp nhÊt - KÕ ho¹ch ChuyÓn ®æi - B¸o c¸o Gì rèi Hç trî s¶n phÈm B¶o tr× phÇn mÒmC¸c tiªu chuÈn chuyªn m«n KiÓm tra vµ hiÖu lùcChøc danh nghÒ nghiÖp Rµ so¸t l¹i vµ kiÓm to¸nM· ®¹o ®øc Ph©n tÝch s¶n phÈmB»ng cÊp Thö nghiÖmLý lÞchC¸c tiªu chuÈn ghi chó Chøc n¨ng qu¶n lý kü thuËtDanh môc Qu¶n lý qu¸ tr×nh§¹i diÖn Qu¶n lý s¶n phÈmNg«n ng÷ Qu¶n lý nguån Vßng ®êi Pha quan niÖm Pha yªu cÇu Pha thiÕt kÕ Pha thùc hiÖn Pha thö nghiÖm Pha ®Þnh tÝnh Pha s¶n xuÊt Pha l¾p ®Æt vµ kiÓm tra Pha vËn hµnh vµ b¶o tr× Pha nghØ h-u. H×nh 8. 7 (a) Ph©n ho¹ch c¸c chuÈn theo kiÓu (b) Ph©n ho¹ch c«ng tr×nh phÇn mÒm theo chøc n¨ng vµ vßng ®êi Theo IEEE Std 1002-1987 KiÓu tiªu chuÈn 163
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm ChuÈn ChuÈn ChuÈn ChuÈn tiÕn s¶n chuyªn quèc tr×nh phÈm nghiÖp gia * KiÓm Rµ so¸t nghiÖm vµ vµ kiÓm to¸n ThÈm ®Þnh Ph©n tÝch s¶n phÈm Thö nghiÖm Qu¶n Qu¶n lý lý kü tiÕn tr×nh thuËt Qu¶n lý s¶n phÈm Qu¶n lý nguån lùc** ý niÖm Yªu cÇu ThiÕt kÕ Thùc thi Thö nghiÖm ChÕ t¹o VËn hµnh vµ b¶o tr× NghØ viÖc (*) Chøc n¨ng c«ng viÖc (**) Vßng ®êi phÇn mÒm H×nh 8. 8 B¶ng khung ph©n lo¹i c¬ b¶n (trÝch ë IEEE Std. 1002. 1987 IEEEStandard taxonomy for sopftware Engineering standards cña ViÖn küs- ®iÖn vµ ®iÖn tö víi sù ®ång ý cña IEEE) Dï sao nhiÒu lîi ®iÓm cña tiªu chuÈn cïng cã thÓ ®-îc nhËn thøclµ bÊt lîi, chóng ®Ó cho ng-êi thùc hiÖn ®-îc tù do rÊt nhiÒu khiÕncho, v× lîi Ých cña tiªu chuÈn ho¸, mçi tæ chøc ph¶i x¸c ®Þnh c¸i c¸chmµ hä ph¶i thùc hiÖn. Ch¾c h¼n mét trong nh÷ng bÊt lîi chÝnh cña tiªu chuÈn lµ ë chçchóng kh«ng thùc sù cung cÊp mét bé tæng qu¸t duy nhÊt c¸c tiªuchuÈn ph¸t triÓn phÇn mÒm. Chóng ®ßi hái mét h×nh thøc ph-¬ngh-íng hay tiªu chuÈn bËc thµy ®Ó phèi hîp c¸c tiªu chuÈn riªng lÎ vµomét toµn thÓ. Dï sao, ®iÒu nµy kh«ng khã thùc hiÖn do tÝnh t-¬ng hîp 164
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmgi÷a c¸c tiªu chuÈn vµ kÝch th-íc t-¬ng ®èi chung nhÊt ®-îc sö dông®Ó x¸c ®Þnh chóng.8. 3. 4. So s¸nh c¸c tiªu chuÈn IEEE vµ DOD.C¸c tiªu chuÈn IEEE vµ DOD ®-îc c¨n cø ë c¸ch lý gi¶i t-¬ng tù vÒc«ng nghÖ phÇn mÒm ë chç thuËt ng÷ t-¬ng tù vµ tiÕp cËn chungt-¬ng tù. Tuy nhiªn môc tiªu l¹i kh«ng t-¬ng tù. Tiªu chuÈn DOD2107 ®· ®-îc x©y dùng ®Ó hç trî lîi Ých cña kh¸ch hµng (DOD) trongkhi c¸c tiªu chuÈn IEEE ®· ®-îc x©y dùng víi lîi Ých c¶ cña kh¸chhµng vµ ng-êi s¶n xuÊt cïng nh- nhau trong t©m trÝ. Sau ®©y lµ tãmt¾t cña nh÷ng kh¸c nhau chÝnh gi÷a hai tiªu chuÈn:1. Tiªu chuÈn DOD hÇu hÕt lµ mét bé ph-¬ng h-íng trong khi nhiÒu nh÷ng tiªu chuÈn IEEE trªn thùc tÕ lµ nh÷ng h-íng dÉn vµ gãp ý.2. Tiªu chuÈn DOD cung cÊp mét bé tæng qu¸t c¸c ph-¬ng h-íng trong khi IEEE lµ mét bé c¸c tiªu chuÈn riªng biÖt.3. C¸c tiªu chuÈn IEEE mÒm máng h¬n vµ t¹o ra møc ®é tù do réng lín h¬n nh÷ng tiªu chuÈn DOD.4. C¶ tiªu chuÈn IEEE ®Òu cã thÓ lÊy kÝch th-íc theo yªu cÇu cña dù ¸n ®Æc thï. Nh-ng c¸c tiªu chuÈn IEEE l¹i ®i xa h¬n khi viÖc chÊp nhËn tiªu chuÈn riªng biÖt kh«ng ®ßi hái chÊp nhËn tiªu chuÈn nµo kh¸c.5. C¶ tiªu chuÈn IEEE vµ DOD ®Òu nghiªng vÒ tiÕp cËn theo pha víi c«ng nghÖ phÇn mÒm. MÆc dï c¶ hai ®Òu cã thÓ hç trî c¸c ph-¬ng ph¸p ph¸t triÓn kh¸c. IEEE dÔ thÝch nghi víi c¸c tiÕp cËn lÆp l¹i h¬n nhiÒu.8. 4. c¸c Tiªu chuÈn ADA Ada lµ ng«n ng÷ lËp tr×nh nh-ng ®ã lµ ng«n ng÷ lËp tr×nh duy nhÊt.Nã cã mét trong nh÷ng nhµ tiªu thô lín nhÊt c¸c dÞch vô ph¸t triÓnphÇn mÒm lín nhÊt trªn thÕ giíi. Bé quèc phßng Hoa kú. ADA lµ tiªuchuÈn qu©n sù, ký hiÖu lµ ANSI/MIL- STD- 1815a. Ada còng ®Õn víih-¬ng vÞ ®Æc biÖt ch©u ¢u vµ trªn thùc tÕ, nã ®-îc chÊp nhËn vµo ®Çunh÷ng n¨m 80 lµ ng«n ng÷ thùc hiÖn chung cña céng ®ång kinh tÕch©u ¢u céng ®ång ch©u ¢u còng tham gia tÝch cùc vµo viÖc thiÕt kÕng«n ng÷ vµ rµ so¸t l¹i Ada vµ nhiÒu dù ¸n lín ch©u ¢u còng sau ®ã®-îc x©y dùng b»ng Ada. Ngµy nay Ada ®-îc uû nhiÖm cho mäi phÇn mÒm x©y dùng cho USDOD cho ®Õn khi bÞ tõ bá. Thµnh c«ng cña Ada vÉn cßn ®ang tranhc·i vµ sè ®«ng nh÷ng kh-íc tõ ®· ®-îc giµnh cho DOD lµ mét biÓuhiªn nh÷ng khã kh¨n mµ ng«n ng÷ ®ang thö nghiÖm trong viÖc ®-îc®-îc nghiÖm thu. Gièng nh- tiªu chuÈn 2167a, Ada lµ sù lùa chäncña kh¸ch hµng chø kh«ng ph¶i cña ng-êi s¶n xuÊt. Cã nhiÒu ng-êis¶n xuÊt h¼n ®· ca ngîi Ada nh-ng còng l¹i cã nhiÒu ng-êi h¬n 165
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmnguyÒn rña Ada ng«n ng÷ lóc ®Çu ®-îc sö dông cho nh÷ng øng dôngthêi gian kh«ng thùc v× cã nh÷ng vÊn ®Ò chuyÓn nhiÖm vô chËm víinh÷ng bé biªn so¹n Ada ®Çu tiªn. Nh÷ng vÊn ®Ò nµy biÕn ®i khi cã®-îc nh÷ng bé biªn so¹n Ada tinh x¶o h¬n vµ Ada giê ®©y ®-îc dïngxö lý d÷ liÖu ph¸t triÓn hÖ thèng vµ øng dông thêi gian thùc.8. 4. 1. M«i tr-êng Ada Ada còng ®-îc dïng lµm c«ng cô thiÕt kÕ lóc khëi ®Çu Ada ®-îccoi lµ mét ng«n ng÷ míi nhiÒu h¬n. CÊu tróc cña ng«n ng÷ lµm chonã thÝch hîp ®Ó dïng lµm ng«n ng÷ thiÕt kÕ ch-¬ng tr×nh (PDL). §Æc®iÓm ®ã cña Ada kh«ng ph¶i lµ ngÉu nhiªn khi DOD ®Æt ch-¬ng tr×nhcña c¸c m«i tr-êng hç trî Ada lµ môc tiªu song hµnh víi sù ph¸t triÓncña b¶n th©n ng«n ng÷. C¸c yªu cÇu vÒ ng«n ng÷ Ada ®-îc x¸c ®Þnhtrong v¨n b¶n cña Stulm vµ mét v¨n b¶n thø hai, v¨n b¶n Steelman43x¸c ®Þnh c¸c yªu cÇu cho c¸c m«i tr-êng hç trî. NhiÒu bé biªn so¹n Ada ngµy nay ®-îc cung cÊp nh- mét bé phËnnguyªn thÓ cña m«i tr-êng ph¸t triÓn Ada ba th©n bé biªn so¹n, ®iÒunµy bao gåm c¸c c«ng cô CASE s¶n sinh t- liÖu, thiÕt kÕ phÇm mÒm,gì rèi vµ hoµ nhËp vµ thö nghiÖm 44.8. 4. 2. Tiªu chuÈn IEEE cho c¸c Ada PDL. IEEE ®· chän Ada lµ c«ng cô thiÕt kÕ phÇn mÒm xøng ®-îc quant©m ®Æc biÖt. IEEE c«ng bè tiªu chuÈn 990 n¨m 1987 x¸c ®Þnh métbé qui tr×nh kü thuËt nªu theo trong viÖc sö dông Ada lµm PDL (ng«nng÷ thiÕt kÕ ch-¬ng tr×nh). Tiªu chuÈn 990 liªn quan ®Õn ®Æc ®iÓm PDL cña Ada chø kh«ngph¶i sö dông Ada lµm PDL. §iÒu nµy lµ do cè g¾ng cña tiªu chuÈntrong viÖc kh¸i qu¸t ho¸ b»ng c¸ch ®Ò cËp bÊt cø PDL nµo dùa trªn cóph¸p vµ ng÷ nghÜa Ada (theo thÕ tiªu chuÈn s¸ng t¹o ra tõ Ada PDL). Tiªu chuÈn IEEE 990 chÝnh thøc ho¸ qui tr×nh kü thuËt tÊt nhiªnph¸t triÓn víi nh÷ng ng-êi dïng Ada. Tiªu chuÈn m« t¶ ®Æc ®iÓm yªucÇu cña Ada PDL hÇu hÕt cã thÓ s½n sµng ¸p dông cho mäi PDL tèt.Nh÷ng ®Æc ®iÓm yªu cÇu ®ã bao gåm viÖc hç trî nhiÒu ph-¬ng ph¸pluËn thiÕt kÕ vµ mét sè qui tr×nh thiÕt kÕ tèt nh- kh¶ n¨ng ®iÒu biªnnh- Èn dÊu th«ng tin vµ liªn kÕt th«ng tin. Tiªu chuÈn cã thÓ ®-îcdïng lµm phiÕu kiÓm tra ®¸nh gi¸ c¸c PDL vµ ®Æc biÖt h¬n nã cã thÓcã Ých trong viÖc hiÓu Ada cã thÓ ®-îc sö dông tèt nhÊt lµm PDL nh-thÕ nµo. 43 DOD c«ng bè t- liÖu Stoneman n¨m 1976 x¸c ®Þnh ‘’yªu cÇu cho c¸c m«i tr-êng hç trî lËptr×nh Ada” vµ t- liÖu Steelman n¨m 1978 x¸c ®Þnh ‘’yªu cÇu cho c¸c ng«n ng÷ lËp tr×nh m¸y tÝnhlÖnh cao’’ dÉn ®Õn nÒn mãng cho ng«n ng÷ Ada (®-îc gäi theo tªn Augusta Ada Byron ®-îc coilµ nhµ lËp tr×nh m¸y tÝnh ®Çu tiªn vµ con g¸i cña thi hµo Anh, b¸ t-íc Byron). 44 Tahvanainen vµ Smolander (1990) lµ nguån th«ng tin cã Ých vÒ c¸c c«ng cô thiÕt kÕ, m«pháng, lËp m· vµ c¸c lÜnh vùc kh¸c cña ph¸t triÓn phÇn mÒm. 166
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm Tiªu chuÈn IEEE vÒ Ada PDL còng dÉn t- liÖu vÒ mét hiÖn t-îngtÊt nhiªn do nh÷ng ng-êi dïng Ada ph¸t triÓn. Lµ ng«n ng÷ lËp tr×nh.Ada lµ PDL dÔ ®-îc vËn dông cho pha thiÕt kÕ cña ph¸t triÓn phÇnmÒm vµ khi ®-îc dïng nh- thÕ, nã t¹o ra lîi thÕ phô râ rÖt. Sau khithiÕt kÕ hoµn thµnh mét l-îng chñ yÕu cña m· ®· ®-îc viÕt ra. §iÒunµy ®· dÉn ®Õn viÖc ph¸t triÓn mét sè c«ng cô Ada CASE t¹o ra m·Ada.8. 5. C¸c tiªu chuÈn ph¸t triÓn phÇn mÒm kh¸c. Mét trong nh÷ng tiªu chuÈn sím cho t- liÖu phÇn mÒm ®-îc v¨nphßng toµn quèc Hoa kú vÒ tiªu chuÈn c«ng bè n¨m 1976. TiªuchuÈn, gäi lµ h-íng dÉn t- liÖu ch-¬ng tr×nh m¸y tÝnh vµ c¸c hÖ d÷liÖu tù ®éng ®-îc c«ng bè coi nh- Ên phÈm liªn bang c¸c tiªu chuÈnxö lý th«ng tin. ViÖc c«ng bè tiªu chuÈn trïng víi khëi ®iÓm khiªmtèn cña tiÕn triÓn phÇn mÒm coi nh- bé m«n c«ng nghÖ. V¨n phßngtiªu chuÈn c«ng bè tiÕp n¨m tiªu chuÈn phÇn mÒm n÷a kho¶ng 1979vµ 1984 bao gåm: H-íng dÉn vÒ t- liÖu pha ban ®Çu. H-íng dÉn ®¸nh gi¸ c«ng cô ph¸t triÓn phÇn mÒm. H-íng dÉn kiÓm tra hîp thùc ho¸ vµ thö nghiÖm phÇn mÒm. H-íng dÉn b¶o tr× phÇn mÒm. Coi nh- cè g¾ng b-íc ®Çu trong viÖc cung cÊp tiªu chuÈn toµnquèc c¸c tiªu chuÈn nµy ®· lµ mét b-íc tiÕn lªn chñ yÕu. Nh÷ng tiªuchuÈn sím sña kh¸c ®-îc ANSI vµ nhiÒu ngµnh qu©n sù Hoa kú c«ngbè trong nh÷ng n¨m ®Çu 70. ë Ch©u ©u tiªu chuÈn Anh BS 6224 ®-îc c«ng bè vµo nh÷ng n¨m®ã 1980 vµ tæ chøc quèc tÕ ch©u ©u vÒ tiªu chuÈn ho¸ (ISO) ®· c«ngbè c¸c tiªu chuÈn phÇn mÒm vµo cuèi nh÷ng n¨m 80. RÊt nhiÒu tiªu chuÈn trë thµnh c«ng cô hay kü thuËt ®Æc hiÖu. TiªuchuÈn anh 6224 cã kü thuËt thiÕt kÕ lý thó ®-îc coi lµ s¬ ®å cÊu trócthiÕt kÕ (BS 6224 DSD) DSD lµ biÓu diÔn b»ng ®å thÞ thiÕt kÕ phÇnmÒm (tùa nh- biÓu ®å dßng ch¶y). KhuyÕn khÝch tiÕp cËn theo c¬ cÊu®Õn qu¸ tr×nh thiÕt kÕ kü thuËt DSD c¬ b¶n ®-îc m« t¶ tuyÖt vêi trongchÝnh v¨n b¶n tiªu chuÈn45. Cã nhiÒu kü thuËt ®· kh«ng ®-îc chÊp nhËn réng r·i. §iÒu nµy ®·dÉn ®Õn t×nh tr¹ng phong phó vÒ ph-¬ng ph¸p, tiªu chuÈn kü thuËt.Ch¼ng h¹n, viÖc b¶o ®¶m chÊt l-îng phÇn mÒm ®· ®-îc chó ý ®ÕnnhiÒu c¶ trong tiªu chuÈn IEEE vµ DOD. Tiªu chuÈn ch©u ¢u ISO9000- 3 n¨m 1990 (ISO1990) giíi thiÖu tiÕp cËn c¬ b¶n cã ®«i chótkh¸c. Tiªu chuÈn ch©u ¢u ®-a ra nghÜa réng h¬n vÒ b¶o ®¶m chÊtl-îng phÇn mÒm vµ bao gåm: 45 kü thuËt DSD ®-îc Macro vµ Buxton ®Ò cËp n¨m 1987 167
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm Tr¸ch nhiÖm qu¶n lý. KiÓu to¸n vµ rµ so¸t l¹i. Thö nghiÖm. KiÓm tra cÊu h×nh. §µo t¹o. NhiÒu nh÷ng tiªu chuÈn kh¸c ®· ®-îc t¹o lËp c¶ ë ch©u ¢u vµ Hoakú. Lùa chän tiªu chuÈn thÝch hîp, b¶n th©n nã lµ mét ho¹t ®éng dù¸n chñ yÕu. Sai lÇm trong viÖc sö dông tiªu chuÈn ph¸t triÓn kh«ngph¶i phÇn mÒm hÇu hÕt lµ lín trong viÖc t×m c¸ch vËn dông toµn béDOD Std. 2167A cho mét dù ¸n xö lý d÷ liÖu nhá. Ch¾c ch¾n ®iÓm quan träng h¬n c¶ ph¶i nhí khi lùa chän tiªuchuÈn thÝch hîp cho dù ¸n phÇn mÒm lµ ë chç tiªu chuÈn ph¸t triÓn lµph-¬ng tiÖn chø kh«ng ph¶i cøu c¸nh tiªu chuÈn ph¶i hç trî thùc hiÖnmôc tiªu: ph¸t triÓn thµnh c«ng phÇn mÒm cã chÊt l-îng. NÕu tiªuchuÈn can thiÖp vµo viÖc hoµn thµnh môc tiªu nµy th× ch¾c h¼n lµhoÆc tiªu chuÈn sai hoÆc ®-îc vËn dông kh«ng ®óng. C¸c tiªu chuÈn thµnh c«ng nhÊt khi ch¶y theo dßng. BÊt kÓ khi nµocã thÓ ®-îc tiªu chuÈn t¹o ra khung hîp thøc cho c¸c qui tr×nh küthuËt tèt ®· tån t¹i. Khi c¸c qui tr×nh hiÖn cã lµ v« hiÖu, tiªu chuÈnph¶i hç trî thay thÕ chóng b»ng nh÷ng qui tr×nh cã thÓ dÔ dµng ®-îcthùc hiÖn. ThËt sÏ khã mµ ®-a ra ®-îc mét tiªu chuÈn ®¸p øng ®-îcsù chèng tr¶ cña ng-êi s¶n xuÊt.8. 6. Tãm t¾t. Tiªu chuÈn cã thÓ ®-îc coi lµ tai ho¹ cÇn thiÕt vµ viÖc øng dông ®¹t®-îc kÕt qu¶ xøng ®¸ng. Nã lµm cho viÖc ph¸t triÓn phÇn mÒm dÔqu¶n lý h¬n. Mét trong nh÷ng th¸ch ®è chÝnh cho ng-êi qu¶n lý dù¸n lµ viÖc lùa chän bé tiªu chuÈn ®óng ch-¬ng nµy cung cÊp th«ng tinc¬ b¶n cÇn thiÕt gióp ®ì ng-êi qu¶n lý dù ¸n tiÕn hµnh sù lùa chän®ã. Lo¹i vµ biÕn thøc cña c¸c tiªu chuÈn ph¸t triÓn dù ¸n cã nhiÒu vµkh«ng cã chØ dÉn nµo lµ tiªu chuÈn trë thµnh tiªu chuÈn c¶. NhiÒu tiªuchuÈn phÇn mÒm cã -u thÕ ®-îc tho¶ m·n miÔn lµ chóng ®-îc vËndông ®óng. C¸c tiªu chuÈn ®ßi hái kû luËt vµ kû luËt kh«ng dÔ ®¸p®Æt trong c«ng nghÖ phÇn mÒm. Tiªu chuÈn 2167 cña Bé quèc phßng Hoa kú gi¶i quyÕt vÊn ®Ò kûluËt b»ng c¸ch yªu cÇu vËn dông tiªu chuÈn nh- lµ bé phËn cña hîp®ång dù ¸n ý ®Þnh ®· nh»m cho 2167 trë thµnh tiªu chuÈn duy nhÊtchÝnh thøc cho sù ph¸t triÓn phÇn mÒm hÖ thèng quèc phßng cho giíiqu©n sù Hoa kú. Bé tiªu chuÈn Ýt cøng nh¾c h¬n 2167 do IEEE x©y dùng. C¸c tiªuchuÈn c«ng nghÖ phËn mÒm cña IEEE lµ mét bé tiªu chuÈn h-íng 168
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmdÉn vµ gãp ý mÒm máng cã thÓ ®-îc ¸p dông cho nhiÒu lo¹i ph-¬ngph¸p luËn ph¸t triÓn phÇn mÒm. C¸c tiªu chuÈn t-¬ng ®èi dÔ sö dông,kÓ c¶ nhiÒu thÝ dô chøng minh con ®-êng mµ c¸c tiªu chuÈn cã ý ®Þnhsö dông. C¶ tiªu chuÈn IEEE vµ DOD ®-îc c¨n cø ë gi¶i thÝch t-¬ng tù vÒc«ng nghÖ ph©n mÒm ë chç thuËt ng÷ t-¬ng tù vµ tiÕp cËn chungt-¬ng tù nh- thÕ nµo. Tuy nhiªn môc tiªu l¹i kh«ng t-¬ng tù, TiªuchuÈn DOD 2167 ®-îc x©y dùng ®Ó hç trî quyÒn lîi cña kh¸ch hµng(DOD) trong khi c¸c tiªu chuÈn IEEE ®-îc x©y dùng v× quyÒn lîi c¶cña kh¸ch hµng vµ ng-êi s¶n xuÊt nh- nhau trong t©m trÝ. C¸c tiªu chuÈn ®· ®-îc x©y dùng phong phó ë Ch©u ¢u vµ ë Hoakú lµm cho viÖc lùa chän tiªu chuÈn thÝch hîp tù th©n lµ mét ho¹t®éng chñ yÕu cña dù ¸n. Tiªu chuÈn ph¸t triÓn phÇn mÒm lµ ph-¬ng tiÖn chø kh«ng ph¶i cøuc¸nh. Tiªu chuÈn ph¶i hç trî thùc hiÖn môc tiªu c¬ b¶n: Ph¸t triÓnthµnh c«ng phÇn mÒm cã chÊt l-îng. NÕu tiªu chuÈn can thiÖp vµoviÖc thùc hiÖn môc tiªu nµy th× hÇu nh- ch¾c ch¾n lµ hoÆc tiªu chuÈnsai hoÆc kh«ng ®-îc vËn dông ®óng. Bµi tËp1. DOD us ®· hîp ®ång víi b¹n ph¸t triÓn phÇn mÒm cho tiÖn Ých tèi -u ho¸ kiÓm kª. HÖ thèng sÏ nhËn ®-îc th«ng tin vÒ c¸c h¹ng môc qu©n sù ®Æc tr-ng, sè l-îng yªu cÇu cho mçi h¹ng môc ®Þa ®iÓm kh¶ n¨ng tiªu thô dù kiÕn cña mçi h¹ng môc. Sau ®ã hÖ thèng sÏ ®-a ra c¸c møc kiÓm kª gãp ý cho mçi h¹ng môc víi ®Þa ®iÓm cho mçi kho kiÓm kª HÖ thèng ®-îc x©y dùng phï hîp víi tiªu chuÈn 2167. H·y chuÈn bÞ mét danh môc 10 yªu cÇu lÊy kÝch th-íc chñ yÕu cho tiªu chuÈn vµ gi¶i thÝch lý do cho mçi yªu cÇu.2. So s¸nh c¸c tiªu chuÈn IEEE vµ DOD liªn quan víi dù ¸n m« t¶ trong bµi tËp 1. Gi¶i thÝch xem tiªu chuÈn nµo b¹n nghÜ lµ thÝch hîp h¬n c¶,3. ChuÈn bÞ ph¸c ®å vÒ ®Æc ®iÓm yªu cÇu cho dù ¸n m« t¶ trong bµi tËp 1. Dùa trªn h-íng dÉn IEEE cho ®Æc ®iÓm yªu cÇu tèt, h·y cho thÝ dô vÒ mçi mét trong 7 ®Æc ®iÓm m« t¶.4. M« t¶ khung liªn quan ®Õn c¸c tiªu chuÈn DOD cho c«ng nghÖ phÇn mÒm. Sö dông b¶ng x¸c ®Þnh trong tiªu chuÈn 1002 ph©n lo¹i c«ng nghÖ ph©n mÒm IEEE. Còng x¸c ®Þnh khu«n khæ cho c¸c tiªu chuÈn IEEE.5. H·y xÐt tÝnh thÝch nghi cña ng«n ng÷ lËp tr×nh møc cao mµ b¹n quen thuéc ®Ó sö dông lµm ng«n ng÷ thiÕt kÕ ch-¬ng tr×nh. H·y b×nh luËn lîi vµ bÊt lîi cña ng«n ng÷ b¹n chän lµm PDL 169
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm Ch-¬ng chÝn lËp lÞch dù ¸n 170
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm LËp lÞch: VÊn ®Ò. Mçi dù ¸n ®Òu cã thÓ hoµn thµnh nÕu cã ®-îc mét l-îng thêi gian vµnguån vèn v« h¹n ®· cho. VÒ thùc tiÔn mµ xÐt l-îng thêi gian cã ®Ó ph¸ttriÓn dù ¸n bao giê còng cã h¹n. Trªn thùc tÕ trong hÇu hÕt tr-êng hîp nãl¹i Ýt h¬n l-îng thêi gian mµ ng-êi qu¶n lý dù ¸n coi lµ ®ñ. Cã Ýt dù ¸nhoµn thµnh tr-íc thêi h¹n: nhiÒu dù ¸n v-ît qu¸ lÞch cña chóng. Nh÷ng chuyÖn cã thËt sau ®©y nhÊn m¹nh ®Õn mét vµi yÕu tè chÝnhtrong viÖc lËp lÞch. Vµo cuèi nh÷ng n¨m 70, mét chñ thÇu quèc phßng lín trô së ëCalifornia ®· ph¸t triÓn mét hÖ thèng phßng kh«ng phøc hîp cho qu©n sù.Sau khi giai ®o¹n hîp nhÊt b¾t ®Çu vµ trong thêi kú sau kho¶ng s¸u th¸ng,mäi cè g¾ng ®-îc h-íng vÒ thö nghiÖm hÖ thèng chñ yÕu ®Çu tiªn, thönghiÖm nµy ®-îc tiÕn hµnh cïng víi chñ thÇu phô ë bê biÓn phÝa ®«ng. Chñ thÇu phô ®-îc giao nhiÖm vô ®-a mét m¸y bay lªn kh«ng trung,m¸y bay nµy cã thÓ liªn l¹c víi hÖ thèng m¸y tÝnh cña chñ thÇu phô ë bêbiÓn phÝa ®«ng vµ råi hÖ thèng nµy l¹i liªn l¹c víi ®Þa ®iÓm thö nghiÖmchÝnh cña chñ thÇu ë California. NhiÒu chøc n¨ng hÖ thèng c¬ b¶n ®·®-îc thö th¸ch trong thö nghiÖm hÖ thèng tèn kÐm ®ã. Khi thêi gian thönghiÖm ®Õn gÇn, mçi thµnh viªn cña ®éi ®· lµm viÖc cùc kú c¨ng th¼ngnh»m ®¶m b¶o cho thö nghiÖm thµnh c«ng. Vµo ngµy chØ ®Þnh cho thönghiÖm, tÊt c¶ nh©n viªn cña dù ¸n ®Õn n¬i lµm viÖc tõ s¸ng sím ®Ó ®¶mb¶o cho thiÕt bÞ ho¹t ®éng ®óng ®¾n. Chñ thÇu phô ë bê biÓn ®«ng chom¸y bay lªn vµ hÖ thèng ho¹t ®éng Thö nghiÖm ®· thÊt b¹i. Kh«ng chØ thö nghiÖm thÊt b¹i mµ trªn thùc tÕnã ch¼ng bao giê b¾t ®Çu c¶. Lý do lµ kh«ng ai nhí ®Õn viÖc ra lÖnh choc¸c tuyÕn liªn l¹c tõ c«ng ty ®iÖn tho¹i gi÷a ®iÓm chñ thÇu phô bê biÓn®«ng vµ ®iÓm thö nghiÖm California. Mäi cè g¾ng trong qu¶n lý ®Ó c«ngty ®iÖn tho¹i l¾p ®-êng d©y trong ngµy thö nghiÖm ®· thÊt b¹i chØ v×kh«ng ®ñ thêi gian. ThÊt b¹i tæng céng cña thö nghiÖm hÖ thèng ®· tènkÐm nÆng cho chñ thÇu vµ ch¾c h¼n mét sè nhµ qu¶n lý mÊt viÖc cñam×nh. Giai tho¹i nµy nhÊn m¹nh ®Õn nhiÒu vÊn ®Ò cña viÖc qui ho¹ch vµ lËplÞch dù ¸n. Nh÷ng sai lÇm ®ã cã thÓ x¶y ra v× søc Ðp thêi gian do lËp lÞchkh«ng thùc tiÔn hay v× bè trÝ nh©n viªn kÐm trong ph¹m vi tæ chøc dù ¸n. Dù ¸n hÇu hÕt lu«n ®-îc ph¸t triÓn d-íi søc Ðp thêi gian. Cã søc Ðp“®¹t ®-îc tèc ®é” vµ søc Ðp “cho chóng ta xem c¸i g× ®ang xÈy ra” vµ tÊtnhiªn cã søc Ðp ®ßi thu ®-îc hÖ thèng l¾p ®Æt xong vµ ch¹y. Ch¾c h¼n søcÐp phæ biÕn nhÊt liªn quan ®Õn thêi gian lµ “get that darned bug fixedquickly!”. Lo¹i søc Ðp nµy cã thÓ g©y sù tµn ph¸ kÕ ho¹ch ph¸t triÓn dù¸n, lµm cho ng-êi qu¶n lý dù ¸n t×m c¸ch xoay së nhanh vµ bÈn thØu hayc¾t gi¶m th¼ng thõng. Vµ c¾t gi¶m th¼ng thõng dÉn ®Õn lo¹i sai lÇm tènkÐm ®-îc m« t¶ ë trªn. Ch-¬ng nµy bµn ®Õn c¸c ph-¬ng ph¸p chuÈn bÞ lËp lÞch thùc tiÔn mµc¸c nhµ qu¶n lý dù ¸n vµ ®éi ngò ph¸t triÓn cã thÓ tham gia tho¶ ®¸ng. 171
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmTÊt nhiªn chuÈn bÞ lªn lÞch thùc tiÔn kh«ng chØ lµ môc tiªu, mµ quanträng lµ cã lÞch ®-îc chÊp thuËn. ViÖc cã ®-îc sù chÊp thuËn lÞch tho¶d¸ng vµ c¸c vÊn ®Ò liªn quan còng ®-îc bµn ®Õn. Dï lÞch dù ¸n ®-îc chuÈn bÞ tèt thÕ nµo ch¨ng n÷a, th× lÞch còng lµ v«dông nÕu nã kh«ng ®-îc thùc hiÖn. §©y lµ tr¸ch nhiÖm cña ng-êi qu¶n lýdù ¸n chèng chäi ®-îc søc Ðp vµ ®¶m b¶o lµ dù ¸n ®-îc ph¸t triÓn métc¸ch trËt tù theo ®óng lÞch. BÊt kÓ khi nµo t×nh huèng thay ®æi, khi ®ãlÞch cña dù ¸n ph¶i theo ®ã ®-îc cËp nhËt ®Ó ph¶n ¸nh ®-îc t×nh h×nhmíi. LÞch cña dù ¸n lµ mét trong nh÷ng phÇn quan träng nhÊt cña kÕho¹ch ph¸t triÓn dù ¸n. KÕ ho¹ch kh«ng chØ bao gåm lªn lÞch c¸c ho¹t®éng ph¸t triÓn mµ cßn lªn lÞch c¸c nguån vèn cña dù ¸n, ®Æc biÖt lµ conng-êi. Ch-¬ng nµy bµn ®Õn viÖc lªn lÞch trong bèi c¶nh kÕ ho¹ch ph¸ttriÓn dù ¸n. 9.1 KÕ ho¹ch ph¸t triÓn dù ¸n. KÕ ho¹ch ph¸t triÓn dù ¸n lµ mét trong nh÷ng v¨n b¶n hîp thøc ®Çutiªn do dù ¸n t¹o ra. Trong v¨n b¶n nµy, ng-êi qu¶n lý dù ¸n m« t¶ chitiÕt:  Dù ¸n sÏ ®-îc ph¸t triÓn thÕ nµo  CÇn cã nh÷ng nguån vèn nµo  Nh÷ng nguån vèn ®ã ®-îc sö dông ra sao KÕ ho¹ch ph¸t triÓn dù ¸n ®¶m b¶o r»ng viÖc ph¸t triÓn cña dù ¸n ®-îclªn biÓu râ rµng tr-íc khi c¸c ho¹t ®éng ph¸t triÓn chÝnh b¾t ®Çu. NgoµilÞch ph¸t triÓn c¬ b¶n, kÕ ho¹ch cßn ®Ò cËp ®Õn nh÷ng vÊn ®Ò nh-:  Cung cÊp kÞp thêi thiÕt bÞ vµ c«ng cô cho ng-êi s¶n xuÊt khi cÇn®Õn.  Cã ®-îc ®éi ngò thùc hiÖn c¸c nhiÖm vô ph¸t triÓn phï hîp víi lÞch.  Cung cÊp kÕ ho¹ch ®ét xuÊt ®Ò phßng tr-êng hîp rñi ro cña dù ¸nthµnh hiÖn thùc.  ChØ ®Þnh nhiÖm vô trong ®éi ngò ph¸t triÓn vµ giao nh÷ng nhiÖm vô®ã cho c¸c thµnh viªn ®éi. Néi dung cña kÕ ho¹ch ph¸t triÓn dù ¸n cã thÓ thÝch nghi víi qui m«dù ¸n, cã thÓ lµ v¨n b¶n lín hay ®óng chØ vµi trang. B¶ng 9.1 giíi thiÖuph¸c ®å vÒ mét sè chñ ®Ò n»m trong kÕ ho¹ch ph¸t triÓn dù ¸n. Kh«ng ph¶i tÊt c¶ chñ ®Ò trong b¶ng 9.1 lµ vËn dông ®-îc cho mäi dù¸n. ch¼ng h¹n, nhiÒu dù ¸n kh«ng thÓ qu¶n lý ng©n s¸ch cña chÝnh m×nh.Mét sè tæ chøc l¹i cã quan chøc tµi chÝnh chÞu tr¸ch nhiÖm qu¶n lý ng©ns¸ch dù ¸n. Giao diÖn víi c¸c nguån bªn ngoµi lµ mét lÜnh vùc kh¸ckh«ng ¸p dông ®-îc cho mäi dù ¸n. ThuËt ng÷ nguån bªn ngoµi bao gåm 172
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmc¸c ho¹t ®éng nh- giao diÖn víi chñ thÇu phô, ng-êi b¸n vµ ®¹i diÖn cñakh¸ch hµng. B¶ng 9.1 C¸c h¹ng môc kÕ ho¹ch ph¸t triÓn dù ¸n phÇn mÒm. 1) Tæng quan hÖ thèng 2) Qu¶n lý ph¸t triÓn phÇn mÒm: Tæ chøc dù ¸n vµ nguån lùc dù ¸n,Ph-¬ng tiÖn ph¸t triÓn, C¬ cÊu tæ chøc dù ¸n, Nh©n sù 3) LÞch vµ cét mèc: Ho¹t ®éng theo lÞch, §-êng mèc vµ cét mèc, S¬®å m¹ng ho¹t ®éng, Nguån lùc thµnh tè hÖ thèng, Qu¶n lý ng©n s¸ch:thanh to¸n cét mèc, chi phi ng©n s¸ch chñ yÕu, thñ tôc cho phÐp chi phÝ. 4) Ph©n tÝch rñi ro 5) An toµn 6) Giao diÖn víi c¸c nguån bªn ngoµi 7) Thñ tôc rµ so¸t l¹i hîp thøc 8) Qu¸ tr×nh tiÕn hµnh hiÖu chØnh 9) B¸o c¸o vÒ c¸c thay ®æi/vÊn ®Ò. 10) C«ng nghÖ phÇn mÒm: Tiªu chuÈn vµ thñ tôc, Ph-¬ng ph¸p luËnph¸t triÓn, Nguån lùc ph¸t triÓn, Nh©n sù - tr×nh ®é vµ chøc tr¸ch 11) Thñ tôc thö nghiÖm 12) Qu¶n lý cÊu h×nh phÇn mÒm 13) B¶o ®¶m chÊt l-îng phÇn mÒm. NhiÒu tiªu chuÈn ®· ®-îc t¹o ra cho kÕ ho¹ch ph¸t triÓn dù ¸n. C¬ cÊuhîp thøc cña n¨m bái kÕ ho¹ch ph¸t triÓn dù ¸n kh¸c nhau tuú thuéc ëtiªu chuÈn t- liÖu hiÖn sö dông ch¼ng h¹n tiªu chuÈn 2167 US DOD cungcÊp kh¶ n¨ng tuú chän m« t¶ c¸c kÕ ho¹ch thö nghiÖmu qu¶n lý cÊu h×nhvµ ®¶m b¶o chÊt l-îng trong ba v¨n b¶n riªng biÖt. Víi nh÷ng dù ¸n lín,kh¶ n¨ng tuú chän ®ã cã thÓ trë thµnh yªu cÇu. Tiªu chuÈn IEEE 1058.1 m« t¶ c¸i ®-îc coi lµ kÕ ho¹ch qu¶n lý dù ¸nphÇn mÒm chñ yÕu còng y nh- kÕ ho¹ch ph¸t triÓn dù ¸n. Tiªu chuÈn nµyt-¬ng hîp nhiÒu víi kÕ ho¹ch ph¸t triÓn dù ¸n 2167 mÆc dï râ rµng Ýt chitiÕt h¬n. Tiªu chuÈn nµy l¹i còng cung cÊp kh¶ n¨ng tuú chän gép c¸c kÕho¹ch qu¶n lý cÊu h×nh vµ b¶o ®¶m chÊt l-îng hay m« t¶ chóng trong c¸cv¨n b¶n riªng biÖt. KÕ ho¹ch ph¸t triÓn dù ¸n ®-îc chuÈn bÞ lµ v¨n b¶n tù lËp theo nghÜanã ®äc ®-îc vµ hiÓu ®-îc kh«ng cÇn ph¶i xÐt tíi c¸c v¨n b¶n kh¸c. Do®Êy tæng quan chung cña dù ¸n th«ng th-êng ®-îc gép trong phÇn ®Çucña v¨n b¶n. TÊt nhiªn tham chiÕu vÒ chi tiÕt phô ph¶i lu«n cã, kÓ c¶ chØdÉn vÒ nh÷ng v¨n b¶n nh- hîp ®ång dù ¸n, v¨n b¶n quan niÖm hay ph©ntÝch, nghiªn cøu thÞ tr-êng. PhÇn qu¶n lý ph¸t triÓn phÇn mÒm, mµ nã m« t¶ tæ chøc vµ nguån lùcsÏ ®-îc sö dông ®Ó ph¸t triÓn s¶n phÈm ph¶i lu«n ®-îc tÝnh vµo phÇn 173
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmqu¶n lý xÐt. Xem c¸c ph-¬ng tiÖn sÏ ®-îc tæ chøc thÕ nµo ®Ó hç trî cèg¾ng ph¸t triÓn. §©y lµ mét trong nh÷ng phÇn cung cÊp nhiÒu chi tiÕt cÇn®Ó chuÈn bÞ cèt lâi cña kÕ ho¹ch ph¸t triÓn cô thÓ lÞch ph¸t triÓn. LÞchcung cÊp c©u tr¶ lêi cho hai c©u hái qui ho¹ch c¬ b¶n “c¸i g×” vµ “khinµo”, trong khi phÇn lín nh÷ng phÇn cßn l¹i ®Ò cËp “nh- thÕ nµo”. ViÖc bµn luËn trong c¸c phÇn “nh- thÕ nµo” cung cÊp th«ng tin vÒ dù¸n sÏ ®-îc tæ chøc thÕ nµo, nh÷ng rñi ro sÏ ®-îc xö lÝ thÕ nµo, nh÷ng rµso¸t l¹i ®-îc tiÕn hµnh thÕ nµo, nh÷ng tiªu chuÈn sÏ ®-îc vËn dông thÕnµo, nh÷ng ph-¬ng ph¸p luËn ph¸t triÓn nµo sÏ ®-îc sö dông vµ s¶nphÈm nµo sÏ ®-îc thö nghiÖm. Th«ng th-êng tèt nhÊt lµ ®Ó cho viÖc hoµn thµnh phÇn lÞch (phÇn 3trong b¶ng 9.1) cuèi cïng lÞch tuú thuéc ë hÇu hÕt c¸c phÇn kh¸c lµ phÇnnh¹y c¶m nhÊt cña kÕ ho¹ch ph¸t triÓn. Sau khi b¶n dù th¶o ®Çu cña kÕho¹ch ph¸t triÓn ®· s½n sµng lÞch ph¸t triÓn ban ®Çu cã thÓ theo ®ã ®-îcchuÈn bÞ. Nh- chóng ta sÏ thÊy lÞch theo ®ã ®-îc tinh chÕ thªm khi kÕho¹ch ph¸t triÓn ®i qua nh÷ng lÇn lÆp l¹i tuÇn tù 9.2 Ho¹t ®éng vµ cét mèc theo lÞch LÞch ph¸t triÓn cña dù ¸n lµ danh môc c¸c ho¹t ®éng vµ thêi gian tiªnliÖu thùc hiÖn cã nhiÒu c¸ch biÓu thÞ lÞch: danh môc ho¹t ®éng biÓu ®å,®å thÞ v.v. Ph-¬ng ph¸p th«ng th-êng nhÊt cña biÓu diÔn lÞch lµ biÓu ®åm¹ng PERT biÓu ®å GANTT vµ danh môc cét mèc (nh÷ng ph-¬ng ph¸pnµy sÏ ®-îc m« t¶ sau). Mäi ph-¬ng ph¸p biÓu diÔn lÞch chñ yÕu ph¶icung cÊp cïng th«ng tin c¬ b¶n ho¹t ®éng vµ thêi gian thùc hiÖn. Do ®Êyb-ãc ®Çu trong viÖc chuÈn bÞ lÞch lµ x¸c ®Þnh c¸c ho¹t ®éng dù ¸n. Nh-chóng ta ®· thÊy lÞch ph¸t triÓn dù ¸n lµ mét trong nh÷ng yÕu tè quanträng nhÊt cña kÕ ho¹ch ph¸t triÓn dù ¸n vµ kÕ ho¹ch nµy ®-îc yªu cÇu ënh÷ng giai ®o¹n ®Çu cña dù ¸n. BÊt h¹nh lµ danh môc ®Çy ®ñ c¸c ho¹t®éng l¹i th-êng kh«ng cã ®-îc cho ®Õn khi hoµn toµn vµo giai ®o¹n thiÕtkÕ. Do ®Êy phiªn b¶n ban ®Çu cña lÞch dù ¸n th-êng b¾t ®Çu víi danhs¸ch ho¹t ®éng møc cao vµ lÞch ban ®Çu nµy tiÕp tôc ®-îc tinh chÕ l¹i khicã ®-îc nhiÒu th«ng tin h¬n. Ch-¬ng 6 cã bµn ®Õn ®Çy ®ñ c¸c ph-¬ngph¸p tinh chÕ danh môc ho¹t ®éng c«ng viÖc. LÞch ban ®Çu cã thÓ chØ cã nh÷ng pha c¬ b¶n cña chu kú ph¸t triÓnphÇn mÒm (®Æc t¶ yªu cÇu, thiÕt kÕ, thùc hiÖn.v.v.) phiªn b¶n ®Çu nµy cñalÞch th-êng ®-îc t¹o ra cïng víi dù to¸n ban ®Çu cña dù ¸n tr-íc khi dù¸n chÝnh thøc ®-îc tung ra. Khi cã nhiÒu chi tiÕt h¬n, dù to¸n tèt h¬n®-îc x©y dùng vµ lÞch ®-îc tinh chÕ h¬n vµ tin cËy h¬n. Dù to¸n dù ¸n®-îc bµn chi tiÕt ë ch-¬ng 10. 9.2.1 Danh môc ho¹t ®éng theo lÞch Nh- chóng ta ®· thÊy, viÖc lªn lÞch tr-íc hÕt dßi hái danh môc c¸c ho¹t®éng cña dù ¸n. Danh môc nµy th-êng ®-îc x©y dùng kÕt hîp víi b¶ngc¬ cÊu ph©n tÝch c«ng viÖc (WBS ). WBS ph©n tÝch mäi ho¹t ®éng cña dù 174
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm¸n tíi møc thÊp h¬n n÷a gäi lµ c¸c t¸c nhiÖm. WBS cung cÊp mét ph-¬ngph¸p kiÓm tra c«ng viÖc hiÖn nay ®-îc ®éi ph¸t triÓn thùc hiÖn vµ ®ÆcbiÖt cã Ých trong viÖc giao nhiÖm vô c«ng viÖc møc thÊp cho nh©n viªn dù¸n. WBS ®-îc bµn thªm ë ch-¬ng 6. B¶ng 9.2 Danh môc ho¹t ®éng thÝ dô Sè Tªn M« t¶ Ngµy Ngµy Phô GiaohiÖu ho¹t b¾t ®Çu kÕt thóc thuéc tr¸chho¹t ®éng nhiÖm®éng 5. TÝch TÝch hîp phÇn 10/01 31/01 5.3 S¬n hîp cøng vµ phÇn mÒm hÖ thèng 5.1 ThiÕt bÞ Mua s¾m thiÕt bÞ 20/01 20/04 5.1 B¶o tÝch hîp 5.2 L¾p ®Æt Cung cÊp n¬i l¾p 1/01 28/01 B×nh ®Æt 5.3 Qui ChuÈn bÞ qui 22/02 20/03 5.1 Kiªn ho¹ch ho¹ch tÝch hîp tÝch hîp 5.4 Pha 1 Pha tÝch hîp S/W 21/03 22/03 5.4 Kiªn nguyªn thuû 5.5 Demo 1 Cét mèc tÝch hîp 15/03 30/4 5.4 Kiªn nguyªn thuû 5.6 Pha 2 Pha tÝch hîp 1/05 /05 5.6,5. Kiªn, S/W-H/W 5 B¾c 5.7 Demo 2 Cét mèc tÝch hîp 20/04 31/05 5.6 Kiªn, S/W-H/W B¾c 5.8 Pha 3 TÝch hîp hÖ 1/06 2/06 5.8,5. Kiªn thèng trän vÑn 7 5.9 Demo3 Cét mèc tÝch hîp hÖ thèng trän vÑn 6. Thö Thö nghiÖm hÖ nghiÖm thèng anpha,bªta, chÊp thuËn 6.1 §éi thö Thµnh lËp ®éi thö 15/04 30/04 B×nh nghiÖm 6.2 C¸c ca ChuÈn bÞ c¸c thñ 1/05 31/05 6.1 B×nh, thö tôc thö vµ c¸c ca Kim thö 6.3 ThiÕt bÞ Mua s¾m thiÕt bÞ 1/04 30/04 S¬n Anpha vÞ trÝ anpha 175
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm 6.4 L¾p ®Æt L¾p ®Æt hÖ thèng 1/05 15/05 6.3 anpha vÞ trÝ anpha 6.5 Thö Thö nghiÖm hÖ 15/05 30/06 6.2, Kim, nghiÖm thèng chøc n¨ng 6.4 Kiªn anpha ®µy ®ñ t¹I vÞ trÝ anpha 6.6 L¾p ®Æt L¾p ®Æt thiÕt bÞ 1/07 5/07 6.5 B¶o bªta anpha t¹i vÞ trÝ bªta 6.7 Thö Ch¹y hÖ thèng 6/07 31/07 6.6 Kim, nghiÖm sèng t¹I vÞ trÝ Kiªn bªta bªta 6.8 TRR Rµ so¸t sù s½n 30/07 31/07 6.7 Kiªn sµng thö nghiÖm cho viÖc thö nghiÖm chÊp thuËn 6.9 ATP ChÊp thuËn thñ 1/08 4/08 6.8 B×nh, tôc thö nghiÖm Kiªn ®Ó hoµn tÊt viÖc ph¸t triÓn hÖ thèng6.10 B¸o c¸o ChuÈn bÞ c¸c b¸o 5/08 8/08 6.9 Yªn thö c¸o thö nghiÖm nghiÖm ATP B¶ng 9.2 cã thÝ dô vÒ mét phÇn cña danh môc ho¹t ®éng theo lÞch cñadù ¸n. B¶ng nªu hai ho¹t ®éng chñ yÕu hîp nhÊt vµ thö nghiÖm danh môcho¹t ®éng theo lÞch cã chøa th«ng tin sau: 1. Ho¹t ®éng ID. §©y lµ sù nhËn biÕt thËp ph©n cã ý nghÜa t-¬ng tùho¹t ®éng phï hîp víi c¸c ph©n lo¹i bè trÝ c«ng viÖc (coi H×nh 6.6) 2. Tªn ho¹t ®éng. §iÒu nµy t-¬ng tù víi nhËn biÕt b»ng sè vµ ®-îc södông tham chiÕu ho¹t ®éng thÝch hîp 3. M« t¶. §©y lµ m« t¶ v¾n t¾t ho¹t ®éng 4. Ngµy khëi c«ng. §iÒu nµy liªn quan ®Õn ngµy ho¹t ®éng b¾t ®Çutheo lÞch 5. Ngµy hoµn thµnh. §iÒu nµy liªn quan ®Õn ngµy ho¹t ®éng ph¶ihoµn tÊt theo kÞch 6. C¸c phô thuéc. §iÒu nµy liªn quan ®Õn c¸c ho¹t ®éng kh¸c mµ ho¹t®éng nµy tuú thuéc. Ho¹t ®éng nµy kh«ng thÓ hoµn thµnh cho ®Õn khi c¸cho¹t ®éng phô thuéc hoµn tÊt. 7. Uû nhiÖm/tr¸ch nhiÖm. §iÒu nµy nhËn biÕt ng-êi ®-îc giao tr¸chnhiÖm cho ho¹t ®éng ®ã. 176
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm Mäi ho¹t ®éng dù ¸n theo lÞch lªn danh s¸ch cïng víi th«ng tin trªn ëgiai ®o¹n nµy ®iÒu quan träng lµ ®¶m b¶o c¸c ho¹t ®éng kh«ng chångchÐo, ®iÒu nµy cã nghi· kh«ng cã 2 ho¹t ®éng møc cao bao gåm cïngho¹t ®«ng møc thÊp. Cuèi cïng danh môc theo lÞch ®-îc ph©n lo¹i phïhîp víi ngµy khëi ®éng c¸c ho¹t ®éng. Thñ tôc nµy cung cÊp h×nh thøcc¬ b¶n nhÊt cña lÞch dù ¸n. 9.2.2. C¸c cét mèc vµ ®-êng mèc chñ yÕu Râ rµng kh«ng ph¶i mäi ho¹t ®éng cã tÇm quan träng nh- nhau. Métsè ho¹t ®éng cã ý nghÜa lµ nh÷ng sù kiÖn lín trong chu kú ph¸t triÓn cñadù ¸n. viÖc hoµn thµnh ®Æc t¶ yªu cÇu lµ cét mèc chñ yÕu khi hoµn thµnh®Æc t¶ thiÕt kÕ. C¸c sù kiÖn chñ yÕu kh¸c cã thÓ bao gåm viÖc hoµn thµnhmét nguyªn mÉu hay thiÕt lËp hÖ thèng thö nghiÖm bªta ®Çu tiªn. TÊtnhiªn sù kiÖn dù ¸n quan träng nhÊt lµ kÕt thóc dù ¸n, th-êng thÓ hiÖn ëviÖc hoµn thµnh c¸c thö nghiÖm nghiÖm thu. Nh÷ng sù kiÖn quan träng®ã xøng ®¸ng ®-îc chó ý ®Æc biÖt vµ ®-îc ghi l¹i trong danh s¸ch riªngc¸c cét mèc dù ¸n chñ yÕu. Nh÷ng cét mèc dù ¸n chñ yÕu th-êng cã thªm ®-îc tÇm quan träng donã liªn quan ®Õn c¸c sù kiÖn kh¸c, nh- thanh to¸n ng©n s¸ch ph¸t triÓn.C¸c thanh to¸n dù ¸n gi¸ cè ®Þnh th-êng liªn quan víi kh¸ch hµng vÒviÖc hoµn tÊt thµnh c«ng mét sè cét mèc ®· tho¶ thuËn. §iÒu nµy t¹o rasøc Ðp ®¸ng kÓ víi ng-êi qu¶n lý dù ¸n trong viÖc hoµn thµnh cét mèc®óng h¹n (kh«ng nghi ngê g× nã chÝnh lµ ý ®Þnh cña kh¸ch hµng). Dï sao,c¸c lÞch gièng nh- bÊt cø bé phËn nµo kh¸c cña kÕ ho¹ch ph¸t triÓn, cÇn®-îc cËp nhËt ®Þnh kú vµ th-êng lµ v× lîi Ých tèt nhÊt cña dù ¸n trong viÖcsöa ®æi ngµy hoµn tÊt cét mèc. Kh«ng ph¶i lu«n ®-îc kh¸ch c«ng nhËnmét sù thËt r»ng ®«i khi kh¸ch hµng ph¶i hµnh ®éng tr¸i víi lîi Ých tètnhÊt cña chÝnh m×nh. Nh÷ng vÊn ®Ò nµy kh«ng cÇn thiÕt ®-îc øng dông cho c¸c dù ¸n néi békhi kh¸ch hµng vµ ®éi ph¸t triÓn lµ mét phÇn cña cïng mét tæ chøc.Trong nh÷ng tr-êng hîp ®ã kh¸ch hµng cã thÓ lµ bé phËn tiÕp thÞ hay métnhãm ng-êi dïng trong c«ng ty. Nh÷ng thay ®æi vÒ ng©n s¸ch theo ®ã®-îc cÊp qu¶n lý chung cho phÐp cã thÓ nh¹y bÐn víi nhu cÇu cña c¶kh¸ch hµng néi bé vµ ®éi ph¸t triÓn dù ¸n. C¸c cét mèc ®-îc dïng kh«ngchØ lµm ®iÓm thanh to¸n nh-ng còng ®Ó ®o tiÕn ®é dù ¸n vµ x¸c ®Þnh®-êng mèc. NÕu cét mèc ®-îc m« t¶ nh- lµ sù kiÖn dù ¸n chñ yÕu th× c¸c ®-êngmèc cã thÓ ®-îc m« t¶ lµ cét mèc chñ yÕu. §Þnh nghÜa cña IEEE vÒ tõ®-êng mèc cã c©u “®Æc t¶ tho¶ thuËn chÝnh thøc dïng lµm c¬ së cho ph¸ttriÓn sau nµy”. C¸c ®-êng mèc cã ý nghÜa quan träng trong tiªu chuÈn2167 US DOD cho sù ph¸t triÓn phÇn mÒm, ë ®ã cã nãi ®Õn c¸c ®iÓm tíih¹n trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn phÇn mÒm lóc mµ c¸c quyÕt ®Þnh chñ yÕu 177
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm®-îc hoµn thiÖn. Ch¼ng h¹n, 2167 dµnh cè g¾ng ®¸ng kÓ cho c¸c thñ tôcchÊp thuËn ®èi víi c¸c ®-êng mèc dù ¸n phÇn mÒm. Th-êng ®-êng mèc dù ¸n ®Çu tiªn lµ v¨n b¶n ®Æc t¶ yªu cÇu cña hÖthèng ®-îc chÊp thuËn, gäi lµ ®-êng mèc chøc n¨ng. V¨n b¶n nµy lµ c¬së cho mäi thiÕt kÕ vµ thi c«ng vµ ®Æc biÖt ®ã lµ c¬ së cho thö nghiÖm vµchÊp nhËn hÖ thèng. Do ®Êy nã th-êng ®-îc coi lµ ®-êng mèc dù ¸n quanträng nhÊt. C¸c thÝ dô vÒ c¸c ®-êng mèc dù ¸n kh¸c lµ thiÕt kÕ hÖ thèngvµ th-êng lµ nguyªn mÉu hÖ thèng nÕu d-îc chÊp nhËn lµ c¬ së cho ph¸ttriÓn dù ¸n sau nµy (coi phÇn 8.2.2). 9.3. C¸c biÓu ®å GANTT Tr-íc khi cã m¸y tÝnh ra ®êi rÊt nhiÒu, Henry L. Gantt ®· lÊy tªn m×nh®Æt cho biÓu diÔn ®å thÞ ®¬n gi¶n vµ rÊt cã Ých vÒ lÞch ph¸t triÓn dù ¸n.BiÓu ®å GANTT cho thÊy hÇu hÕt th«ng tin cã trong danh s¸ch ho¹t ®éngcña lÞch theo mét c¸ch dÔ hiÓu h¬n. Th«ng tin theo lÞch dÔ n¾m b¾t vµhiÓu vµ c¸c ho¹t ®éng cã thÓ so s¸nh dÔ dµng. BiÓu ®å GANTT giópchóng ta nh×n thÊy vµo bÊt cø lóc nµo cã nh÷ng ho¹t ®éng g× h¼n lµ ®angdiÔn ra trong dù ¸n ®ã. H×nh 9.1 lµ mét thÝ dô ®iÓn h×nh vÒ biÓu ®å GANTT. C¸c ký hiÖu ®-îcdïng trong biÓu ®å lµ ®-îc chÊp nhËn mét c¸ch réng r·i, mÆc dï lµ chóngch-a ®-îc chuÈn ho¸. Ch¼ng h¹n, mçi tam gi¸c ng-îc th-êng ®-îc dïng®Ó chØmét sù kiÖn ®¸ng kÓ, vÝ nh- lµ c¸c cét mèc. BiÓu ®å GANTT trong h×nh 9.1 thuyÕt minh c¸I sù dÔ dµng nhanhchãng nhËn thøc ®-îc c¸c th«ng tin lËp lÞch quan träng. Chóng ta cã thÓtrùc tiÕp thÊy ngay r»ng kh«ng kÓ ®Õn pha b¶o tr×, mäi pha kh¸c ®Òu gèi®Çu nhau, vµ r»ng trong kho¶ng thêi gian tõ th¸ng 11 ®Õn gi÷a th¸ng 12n¨m 1992 th× ba ho¹t ®éng møc cao lµ gèi ®Çu nhau. Mét biÓu ®å chi tiÕt h¬n còng cã thÓ bao gåm c¸c tªn cña c¸c kü s-g¾n víi tõng ho¹t ®éng vµ bao gåm c¸c thiÕt bÞ cÇn thiÕt cho tõng ho¹t®éng mét. Th«ng tin nµy cã thÓ ®-îc thªm vµo bªn c¹nh ®-êng thêi gianho¹t ®éng trong ®å thÞ ®ã, hoÆc lµ mét b¶ng tham kh¶o lång vµo bªn(t-¬ng tù nh- danh s¸ch c¸c cét mèc chñ yÕu trong h×nh 9.1). Mét vµibiÕn thÓ cña biÓu ®å GANTT thùc còng ®· bao gåm kiÓu th«ng tin ®ãtrªn biÓu ®å, nh-ng chóng cã thÓ g©y ra sù lén xén, mµ nh- thÕ l¹i m©uthuÉn víi chÝnh môc tiªu cña biÓu ®å ®ã: lµm cho ng-êi ta cã thÓ dÔ dµngnhanh chãng n¾m b¾t c¸c th«ng tin lÞch tr×nh. SRR Ph©n tÝch yªu cÇu  PDR ThiÕt kÕ møc cao  CDR ThiÕt kÕ chi tiÕt  178
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm Thi c«ng TRR TÝch hîp  ATP Thö nghiÖm  B¶o tr× 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 1 2 3 4 5 6 1992 1993 C¸c cét mèc chñ yÕu SRR = Rµ so¸t yªu cÇu phÇn mÒm PDR = Rµ so¸t thiÕt kÕ s¬ khëi CDR = Rµ so¸t thiÕt kÕ tíi h¹n TRR = Rµ so¸t thö nghiÖm ATP = Thñ tôc thö nghiÖm chÊp thuËn H×nh 9.1 BiÓu ®å GANTT møc cao - lÞch ph¸t triÓn dù ¸n Mét ®iÒu quan träng lµ còng ph¶i hiÓu biÓu ®å GANTT kh«ng cungcÊp nh÷ng thø g×. Trong mét biÓu ®å GANTT, rÊt khã cung cÊp c¸c th«ngtin vÒ khèi l-îng c¸c nguån lùc cÇn ®Õn ®Ó hoµn thµnh tõng ho¹t ®éng.Mét sù nhÇm lÉn th-êng thÊy lµ ng-êi ta kÕt luËn r»ng nÕu 5 kü s- ®-îctrao tr¸ch nhiÖm tÝch hîp vµ ho¹t ®éng tÝch hîp ®-îc b¾t ®Çu kho¶ng gi÷ath¸ng 9 n¨m 1992 vµ kÕt thóc vµo gi÷a th¸ng 1 n¨m 1993 (bèn th¸ng), th×viÖc tÝch hîp ®ßi hái 20 th¸ng c«ng. Sù thËt lµ, viÖc tÝch hîp cã thÓ chØb¾t ®Çu víi 1 kü s-, th¸ng thø hai thªm mét kü s- n÷a, cßn ba ng-êi cßnl¹i ®-îc thªm vµo th¸ng thø ba. §éi tÝch hîp sau ®ã l¹i cã thÓ gi¶m cßnba kü s- trong th¸ng thø t-. H×nh 9.1 chØ cã b¶y ho¹t ®éng khi cã ®-îc thªm chi tiÕt nhiÒu ho¹t®éng møc thÊp h¬n cã thÓ ®-îc ®-a vµo biÓu ®å khi biÓu ®å cã nhiÒuho¹t ®éng h¬n møc hîp lý cã thÓ ®-îc (quyÕt ®Þnh chñ quan) th× c¸c biÓu®å bæ sung cã thÓ ®-îc thªm vµo ch¼ng h¹n ho¹t ®éng thiÕt kÕ cã thÓtr×nh bµy trªn biÓu ®å GANTT riªng biÖt (coi H×nh 9.2). H×nh 9.2 giíi thiÖu c¶ ho¹t ®éng møc cao vµ møc thÊp. Ch¼ng h¹n,‘tÝch hîp m« h×nh pha I’ cã ba ho¹t ®éng møc thÊp: ‘tÝch hîp phÇn tiÕnhµnh’, “tÝch hîp hÖ ®iÒu hµnh’ vµ ‘tÝch hîp giao diÖn ng-êi dïng’. §iÒunµy t¹o ra mét sù nèi kÕt liªn tôc gi÷a biÓu ®å GANTT chi tiÕt (H×nh9.2) vµ biÓu ®å møc cao (H×nh 9.1). LËp n¬i tÝch hîp 179
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmTÝch hîp m« h×nh pha I TÝch hîp phÇn tiÕn TÝch hµnhhÖ ®iÒu hîp hµnhTÝch hîp giao diÖn ng: s/dTÝch hîp m« h×nh pha IITÝch hîp gi/diÖn ph/cøng TÝch hîp truyÒn th«ngT/hîp hÖ thèng ®µy ®ñ TÝch hîp m¸y chñ TRR Thö thñ tôc s½n sµng  15/9 10 11 12 1 1992 1993 H×nh 9.2 BiÓu ®å GANTT chi tiÕt - lÞch tÝch hîp Nªn nhí lµ mçi thêi kú mét th¸ng trong H×nh 9.2 ®· ®-îc ph©n thµnh 4tuÇn. MÆc dÇu kh«ng hoµn toµn chÝnh x¸c ®©y lµ xÊp xØ th«ng th-êngcòng sö dông trong dù to¸n (coi ch-¬ng 10) vµ ngoµi tÝnh thuËn tiÖn nãcòng t¹o ra mét sè khe hë cho c¸c ®iÒu chØnh nhá theo lÞch. C¸c biÓu ®å GANTT chi tiÕt t-¬ng tù cã thÓ ®-îc chuÈn bÞ cho mçimét giai ®o¹n ph¸t triÓn dù ¸n chñ yÕu. C¸c ho¹t ®éng kh«ng ph¸t triÓncòng xuÊt hiÖn trªn biÓu ®ã GANTT nh- cung cÊp c«ng cô ph¸t triÓn haynghiªn cøu thÞ tr-êng. §iÒu nµy ®Æc biÖt cã Ých khi mét sè ho¹t ®éng ph¸ttriÓn nµo ®ã tuú thuéc ë c¸c ho¹t ®éng kh«ng ph¸t triÓn kh¸c nh- cungcÊp c«ng cô ph¸t triÓn (thÝ dô bé biªn dÞch cÇn thiÕt ph¶i ®-îc hoµn thµnhtr-íc khi c¸c ho¹t ®éng thi c«ng cã thÓ b¾t ®Çu. Tr-êng hîp mµ nh÷ngquan hÖ tuú thuéc nh- thÕ cã thÓ bá qua, chóng sÏ th-êng xuÊt diÖn ëviÖc rµ so¸t l¹i cña biÓu ®å GANTT. Lo¹i tuú thuéc nµy gi÷a c¸c ho¹t®éng ®-îc tr×nh diÔn tèt nhÊt trong lo¹i biÓu ®å kh¸c, gäi lµ biÓu ®åm¹ng quan hÖ tr-íc-sau hay biÓu ®å PERT. 9.4. C¸c biÓu ®å PERT vµ ®-êng tíi h¹n. 180
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm Giai tho¹i phßng kh«ng liªn quan ë ®Çu ch-¬ng nµy cung cÊp thÝ dôtuyÖt vêi vÒ sù lÖ thuéc giòa c¸c ho¹t ®«ng theo lÞch. Sù tuú thuéc diÔn rakhi mét ho¹t ®éng nµy kh«ng thÓ thùc hiÖn nÕu kh«ng cã mét ho¹t ®éngkh¸c ®· ®-îc thùc hiÖn. Kü thuËt ®å thÞ ®-îc gäi lµ biÓu ®å quan hÖtr-íc-sau cã thÓ cung cÊp c©u tr¶ lêi cho hai trong c¸c vÊn ®Ò liªn quantrong giai tho¹i nµy: nhu cÇu nhËn ra c¸c tuú thuéc vµ nhu cÇu ®¶m b¶otr¸ch nhiÖm nµy ®èi víi mçi nhiÖm vô ®· ®-îc giao. Kü thuËt rµ so¸t l¹i vµ ®¸nh gi¸ ch-¬ng tr×nh (PERT)46 sö dông m¹ngquan hÖ tr-íc-sau ®Ó lËp kÕ ho¹ch c¸c ho¹t ®éng dù ¸n vµ khèng chÕ sùthùc hiÖn chóng mét c¸ch hiÖu qu¶. Gièng nh- biÓu ®å GANTT cã nhiÒulo¹i biÕn thÓ cña biÓu ®å PERT. Kü thuËt PERT qui -íc c¬ b¶n m« t¶mét m¹ng víi c¸c node (mÊu) lµ c¸c sù kiÖn vµ c¸c cung nèi lµ c¸c ho¹t®éng. Mçi ho¹t ®éng liªn kÕt víi hai sù kiÖn liªn quan ®Çu vµ cuèi. Node kÕtthóc cña mét ho¹t ®éng cã thÓ trïng víi node ®Çu ho¹t ®éng thø hai, khimµ sù thùc hiÖn cña ho¹t ®éng thø hai tuú thuéc ë sù thùc hiÖn cña hoµnthµnh cña ho¹t ®éng thø nhÊt. §iÒu nµy cã nghÜa mét ho¹t ®éng chØ cãthÓ ®-îc thùc hiÖn khi mäi ho¹t ®éng kh¸c kÕt thóc ë node khëi ®iÓm cñachóng ®· ®-îc hoµn thµnh. H×nh 9.3 cho thÊy mét thÝ dô cña biÓu ®å m¹ng PERT biÓu thÞ dßngho¹t ®éng cña dù ¸n tõ node khëi ®iÓm tíi node kÕt thóc. Mçi sù kiÖn®-îc biÓu thÞ b»ng mét vßng trßn cã ®¸nh sè m¹ng b¾t ®Çu b»ng sù kiÖnkhëi ®iÓm, gäi lµ node nguån vµ kÕt thóc b»ng sù kiÖn kÕt thóc gäi lµnode ch×m. Mçi ®-êng liªn kÕt biÓu thÞ mét ho¹t ®éng dù ¸n. Ho¹t ®éngAi,j m« t¶ ho¹t ®éng b¾t ®Çu víi sù kiÖn i vµ kÕt thóc ë sù kiÖn j. Thuéc sèDi,j biÓu thÞ l-îng thêi gian tr«i theo lÞch, gi÷a khëi ®Çu vµ kÕt thóc cñaho¹t ®éng Ai,j. Mét khÝa c¹nh quan träng cña ph-¬ng ph¸p biÓu ®å PERT lµ quanniÖm c¸c ho¹t ®éng song hµnh. Mçi node sù kiÖn b¾t nh¸nh vµo mét sèho¹t ®éng cã thÓ thùc hiÖn song hµnh. Trong h×nh 9.3 c¸c ho¹t ®éng A1,2 ,A1,3 vµ A1,4 cã thÓ thùc hiÖn song hµnh. Dï sao mçi mét ho¹t ®éng AS,1 vµA10,E kh«ng thÓ thùc hiÖn song song víi bÊt cø ho¹t ®éng nµo kh¸c.Chóng ta còng cã thÓ thÊy ë biÓu ®å lµ ho¹t ®éng A3,6 cã thÓ thùc hiÖnsong song víi ho¹t ®éng A5,8 hay ho¹t ®éng A8,10 nh-ng kh«ng víi c¶ hai.T-¬ng tù, ë mét thêi ®iÓm ®· cho nµo ®ã ho¹t ®éng A3,6 cã thÓ thùc hiÖnsong song víi chØ mét trong ba ho¹t ®éng A1,4 , A4,7 vµ A7,9. A 2 DS,1 5A S,1 S,1 46 DS,1 Mét m« t¶ chi tiÕt vµ chÝnh x¸c cña kü thuËt PERT xuÊt hiÖn trong Gillett (1976) 181
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm AS,1 AS,1 DS,1 DS,1 8A S,1 DS,1 AS,1 S AS,1 A A E DS,1 1 DS,1 3 DS,1 6 DS,1 S,1 S,1 AS,1 AS,1 DS,1 DS,1 AS,1 AS,1 9 DS,1 DS,1 A 4 DS,1 7 S,1 Ai,j = Ho¹t ®éng b¾t ®Çu t¹i node i vµ kÕt thóc t¹i node j. Di,j = Thêi gian cña ho¹t ®éng Ai,j H×nh 9.3 Mét biÓu ®å PERT ®iÓn h×nh AS,1 2 6 5 AS,1 AS,1 11 AS,1 3 12 8 AS,1 10 AS,1 AS,1 AS,1 AS,1 S 1 E 5 1 8 3 3 6 6 AS,1 0 AS,1 6 2 AS,1 9 12 AS,1 AS,1 4 4 5 7 Ai,j = Ho¹t ®éng b¾t ®Çu t¹i node I vµ kÕt thóc t¹i node j. Di,j = Thêi gian cña ho¹t ®éng Ai,j H×nh 9.4 Mét biÓu ®å PERT cã chØ ra ®-êng tíi h¹n H×nh 9.4 lµ mét thÝ dô cña biÓu ®å PERT bao gåm nhiÒu thuéc tÝnhthêi h¹n b»ng sè chóng ta cã thÓ thÊy ë biÓu ®å lµ ho¹t ®éng A5,1 ®-îc lËplÞch ®Ó tiÕp tôc trong 5 d¬n vÞ thêi gian (cã thÓ lµ tuÇn) khi lÞch cÇn ®-îcrót ng¾n c¸c gi¸ trÞ thêi h¹n ®ã cã thÓ rÊt cã Ých cho ng-êi qu¶n lý dù ¸n 182
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmgi¸ trÞ thêi h¹n cã thÓ gióp ®Þnh vÞ lÜnh vùc mµ cè g¾ng bæ sung ®-îc tètnhÊt. 9.4.1.Con ®-êng tíi h¹n. Khñng ho¶ng cña c¸c lÞch ph¸t triÓn dù ¸n lµ phæ biÕn mµ nh÷ng nhµqu¶n lý dù ¸n ph¶i tiªn liÖu.Nh÷ng dù ¸n lín cã nhiÒu phÇn liªn quantrong viÖc lªn lÞch nh- qu¶n lý tËp ®oµn, kh¸ch hµng chñ thÇu phô, ng-êib¸n, ng-êi dïng, bé phËn tiÕp thÞv.v. Mét trong nh÷ng khñng ho¶ngth-êng gÆp nhÊt lµ vÒ nhu cÇu rót ng¾n lÞch. Mét sai lÇm chung vÒ phÝang-êi qu¶n lý dù ¸n lµ cho r»ng bÊt cø mét cè g¾ng phô còng sÏ rót ng¾n®-îc lÞch. Dï sao trong mét sè tr-êng hîp nh÷ng ho¹t ®éng rót ng¾n sÏtuyÖt ®èi kh«ng t¸c ®éng g× ®Õn thêi h¹n tæng thÓ cña lÞch. Nh»m xem xÐt hiÖn t-îng nµy tr-íc hÕt chóng ta ph¶i hiÓu lµ trongmäi m¹ng kh«ng tÇm th-êng cã nhiÒu ®-êng chuyÓn tin node nguån tíinode ch×m. ch¼ng h¹n trong h×nh 9.4 con ®-êng kh¶ dÜ ch¹y tõ node S tíi1 tíi 3 tíi 6 tíi 9 tíi 10 tíi E. Mét con ®-êng kh¶ dÜ kh¸c ch¹y tõ nót Stíi 1 tíi 2 tíi 5 tíi 8 tíi 10 tíi E. Mçi con ®-êng cã thÓ ®-îc ®Æc tr-ngb»ng con sè biÓu thÞ tæng thêi h¹n cña con ®-êng,®-îc tÝnh b»ng c¸ch lÊytæng sè c¸c thêi h¹n cho mäi ho¹t ®éng däc con ®-êng. B¶ng 9.3 cã danh môc mäi con ®-êng kh¶ dÜ tõ nót S tíi nót E trongbiÓu ®å PERT ë h×nh 9.4 cïng víi ®é dµi cña mçi con ®-êng. Con ®-êng2 lµ dµi nhÊt, 52 tuÇn. Con ®-êng dµi nhÊt ®-îc coi lµ con ®-êng tíi h¹nx¸c ®Þnh thêi h¹n cña dù ¸n. Khi rót ng¾n thêi h¹n ho¹t ®éng cña mét ho¹t ®éng däc con ®-êng tíih¹n, th-êng chóng ta cã thÓ rót ng¾n ®-îc thêi h¹n cña toµn dù ¸n. cã Ýttr-êng hîp th¸i cùc mµ ®iÒu nµy sÏ kh«ng diÔn ra chñ yÕu khi cã hai con®-êng tíi h¹n. Dï sao cã mét ®iÒu lµ ch¾c ch¾n rót ng¾n ho¹t ®éng kh«ngcã trªn con ®-êng tíi h¹n sÏ kh«ng rót ng¾n ®-îc chiÒu dµi cña toµn bédù ¸n. B¶ng 9.3 Mäi con ®-êng kh¶ dÜ tõ S tíi E (c¨n cø ë H×nh 9.4) Con ®-êng §é dµi Con ®-êng tíi h¹n 1. S.1.2.5.8.10.E 41 2. S. 1.3.5.8.10.E 52 3. S. 2.3.6.9.10.E 30 4. S. 1.4.7.9.10.E 34 9.4.2. Khèi ch-¬ng tr×nh vµ n©ng cao PERT. Mét sè phiªn b¶n n©ng cao cña biÓu ®å PERT hç trî c¸c ho¹t ®éng lËpkÕ ho¹ch phô nh- bè trÝ nh©n lùc, ph©n bè nguån lùc vµ ph©n tÝch chi phÝ.Khi ®ã biÓu ®å nµy cã thÓ thu hót chó ý vµo nh÷ng t×nh huèng mµ nh©nlùc ®-îc bè trÝ nhiÒu tr¸ch nhiÖm h¬n lµ nh÷ng thø hä cã thÓ tiÕn hµnhhoÆc ë n¬i mµ c¸c yªu cÇu cã tranh chÊp nguån lùc. 183
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm Mét øng dông lý thó cña PERT ®-îc gäi lµ biÓu diÔn ®å thÞ dßng ch¶ymµ Riggs vµ Jones (1990) x©y dùng sö dông m¹ng quan hÖ tr-íc-sauhoµn thiÖn ph©n tÝch chi phÝ chu kú vßng ®êi cña dù ¸n. Kü thuËt biÓu ®ådßng ch¶y ph©n tÝch chi phÝ dù ¸n dùa trªn quan hÖ gi÷a l-îng, gi¸ ®¬nvÞ, biÕn sè thêi gian, chi phÝ nh©n lùc vµ häc tËp v.v. tÊt c¶ ®Òu ®-îc biÓuthÞ trªn biÓu ®å lo¹i PERT. Kü thuËt biÓu diÔn b»ng biÓu ®å dßng ch¶y ®Æt mét l-îng th«ng tin®¸ng kÓ vµo biÓu ®å m¹ng. Th«ng tin nµy ®øng nh- th«ng tin c¬ b¶nPERT ph¶i ®-îc th-êng xuyªn cËp nhËt. Mét thay ®æi nhá cho biÓu ®åPERT réng lín cã thÓ ®ßi hái vÏ lo¹i toµn bé biÓu ®å vµ tÝnh to¸n l¹i con®-êng tíi h¹n. Sù tÎ nh¹t x¶y ra kh«ng thóc ®¶y thªm hµo høng trongviÖc gi÷ cho biÓu ®å cËp nhËt. V× lý do ®ã nhiÒu tiÖn Ých PERT m¸y tÝnhho¸ ®· h×nh thµnh. Khèi ch-¬ng tr×nh phÇn mÒm PERT ®· cã t¸c dông trong nhiÒu n¨mnay råi, nh-ng chØ trong vµi n¨m qua th× khèi ch-¬ng tr×nh PERT chuyªnnghiÖp tèt míi dïng ®-îc trªn m¸y tÝnh c¸ nh©n vµ c¸c m¸y tÝnh nhákh¸c. Nh÷ng khèi ch-¬ng tr×nh ®ã ®· lµm cho viÖc chuÈn bÞ c¸c biÓu ®åPERT bít tÎ nh¹t nhiÒu vµ còng ®¸p øng ®-îc c¸c ®Æc ®iÓm phô nh- c¸cbé ph©n tÝch kÕ ho¹ch trong viÖc bè trÝ ho¹t ®éng, kÞch b¶n “what if” vµph©n bè nguån lùc. Nh÷ng tiÖn Ých m¸y tÝnh ®· ®-îc ra ®êi ®Ó hoµn thiÖnph©n tÝch, biÓu diÔn b»ng biÓu ®å dßng ch¶y t¹o ra nh÷ng chi phÝ theolÞch cho c¸c ho¹t ®éng dù ¸n chñ yÕu47. C¸c tiÖn Ých nµy ®· tá ra v« gi¸cho c¸c nhµ qu¶n lý dù ¸n vµ gi¶i phãng nhµ qu¶n lý khái c«ng viÖc bµngÊy c¨m côi, t¹o cho hä cã nhiÒu thêi gian h¬n ®Ó qu¶n lý tÝch cùc dù ¸n. 9.5. Nh©n viªn lËp lÞch PhÇn nµy dµnh cho khÝa c¹nh lËp lÞch bé m¸y vµ qu¶n lý nh©n lùc.§éng c¬ vµ qu¶n lý con ng-êi ®-îc bµn ®Õn ë ch-¬ng 5. VÒ c¬ b¶n, ®éi ph¸t triÓn lµ nguån lùc ®óng y nh- thiÕt bÞ ph¸t triÓn lµnguån lùc. Dï sao lËp lÞch nh©n lùc kh«ng nh- lËp lÞch thiÕt bÞ, nguån lùcdù ¸n quan träng nhÊt cña ng-êi qu¶n lý dù ¸n lµ ®éi ph¸t triÓn vµ do ®ãcÇn quan t©m ®Æc biÖt tíi viÖc lËp lÞch c¸c ho¹t ®éng cña c¸c thµnh viªntrong ®éi. Khi sè l-îng c¸c ho¹t ®éng cña dù ¸n thay ®æi th× qui m« cña®éi ph¸t triÓn còng thay ®æi trong suèt vßng ®êi ph¸t triÓn cña dù ¸n. C¬cÊu tæ chøc cña ®éi trë nªn quan träng h¬n khi qui m« cña ®éi t¨ng. 9.5.1. Qui m« ®éi ph¸t triÓn. Qui m« ®éi ph¸t triÓn chÞu ¶nh h-ëng kh«ng chØ ë sè l-¬ng mµ cßn ëc-êng ®é hp¹t ®éng. Mét sè ho¹t ®éng lµ khÈn tr-¬ng lóc khëi ®Çu dù ¸nvµ suy tho¸i vµo lóc kÕt thóc vµ ng-îc l¹i. Ch¼ng h¹n viÖc quy ho¹ch ®ái 47 Riggs vµ Jones (1990) trong tham luËn cña m×nh vÒ ph©n tÝch chi phÝ dù ¸n m« t¶ch-¬ng tr×nh vi t×nh vÒ kü thuËt ph©n tÝch chi phi kinh tÕ b»ng ®å thÞ (GECAT) c¸c khèich-¬ng trinh m¸y tÝnh kh¸c ®-îc bµn ®Õn trong Tahvanainen vµ Smolander (1990). 184
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmhái nguån nh©n lùc nhiÒu h¬n ë lóc khëi ®Çu dù ¸n vµ Ýt h¬n lóc kÕt thóctrong khi ®ã kiÓm tra cÊu h×nh ®ái hái Ýt h¬n ë lóc ®Çu vµ nhiÒu h¬n ë lóccuèi. LËp kÕ ho¹ch KiÓm tra Yªu cÇu ThiÕt kÕ Thùc thi TÝch hîp Thö nghiÖm H×nh 9.5 Chøng minh mèi quan hÖ gi÷a quy ho¹ch vµ kiÓm tra H×nh 9.5 chøng minh mèi quan hÖ gi÷a qui ho¹ch vµ kiÓm tra khic-êng ®é quy ho¹ch gi¶m sÏ cÇn Ýt ng-êi h¬n cho ho¹t ®éng nµy. T-¬ngtù khi c-êng ®é kiÓm tra t¨ng sÏ cÇn nhiÒu ng-êi h¬n cho nh÷ng ho¹t®éng nh- thö nghiÖm, b¶o ®¶m chÊt l-îng vµ qu¶n lý cÊu h×nh. Qui m« ®éi th-êng biÕn thiªn øng theo víi ph©n bè chuÈn h×nhchu«ng. §iÒu nµy ®-îc chØ ra ë h×nh 9.6 (a) m« t¶ ®éi ph¸t triÓn nhá lóckhëi ®Çu dù ¸n, ®éi ph¸t triÓn lín trong nh÷ng giai ®o¹n gi÷a dù ¸n vµ råil¹i ®éi nhá vµo cuèi dù ¸n. ë hai ®Çu cña chu kú ph¸t triÓn khi qui m« ®éi lµ nhá, nhiÒu nh÷ngchøc n¨ng tæ chøc lµ kh«ng cÇn thiÕt. Trong nhiÒu tr-êng hîp c¸c c¬ cÊu®éi chØ trë nªn cÇn thiÕt vµo cuèi giai ®o¹n yªu cÇu.Khi dù ¸n gÇn hoµnthµnh c¸c ®éi cã thÓ ®-îc gi¶i thÓ vµ mét hay hai thµnh viªn ®éi cã thÓ®¶m nhËn tr¸ch nhiÖm cho c«ng viÖc ph¸t triÓn cña toµn ®éi. Trong vµi tr-êng hîp h×nh 9.6 (a) cã thÓ kh«ng biÓu thÞ lËp lÞch cña ®éiph¸t triÓn ®ñ chÝnh x¸c. H×nh 9.6 (b) cho thÊy ®-êng cong lÖch kh«ngc©n xøng t-¬ng tù ph©n bè th-êng m« t¶ tØ suÊt nh©n sù chËm h¬n lóckhëi ®Çu dù ¸n vµ qui m« nh©n sù suy gi¶m nhanh vµo lóc cuèi. §iÒunµy th«ng th-êng ®iÓn h×nh cña c¸c dù ¸n phøc t¹p khi c¸c giai ®o¹n hîpnhÊt vµ thö nghiÖm ®ßi hái cè g¾ng lín. Trªn thùc tÕ, ®-êng biÓu diÔnlÖch nãi chung tiªu biÓu cho lËp lÞch ®éi ngò h¬n ®-êng biÓu diÔn chuÈnmÆc dï møc ®é nghiªng cña ®-êng biÓu diÔn thay ®æi. M 185
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm T0 tm te(a)Trôc tung lµ qui m« ®éi ph¸t triÓn, M lµ qui m« tèi ®a, T0 lµ khëi ®Çu dù ¸n,tm lµ ®iÓm nh©n sù tèi ®a, te lµ kÕt thóc dù ¸n.M T0 tm te(b) H×nh 9.6 Ph©n bè qui m« ®éi ph¸t triÓn (a) b×nh th-êng (b) lÖchM 186
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm T0 tm te B¶o tr× Trôc tung lµ qui m« ®éi ph¸t triÓn, M lµ qui m« tèi ®a, T0 lµ khëi ®Çu dù ¸n, tm lµ ®iÓm nh©n sù tèi ®a, te lµ kÕt thóc dù ¸n. H×nh 9.7 Ph©n bè qui m« ®éi, kÓ c¶ b¶o tr× C¸ch mµ giai ®o¹n b¶o tr× ®-îc xÐt ®Õn t¸c ®éng ®Õn ®-êng cong nh©nsù. ®-êng cong nh©n sù sÏ tr«ng kh¸c ®i nÕu giai ®o¹n b¶o tr× ®-îc coinh- bé phËn cña chu kú ph¸t triÓn. §-êng biÓu diÔn h×nh thµnh nh- trongh×nh 9.7 cã gãc h¬i ®i xuèng tiÕp tôc suèt giai ®o¹n b¶o tr×. H×nh 9.8 m« t¶ chøc n¨ng ph©n bè qui m« ®éi ngò kh¶ dÜ trong mét dù¸n cì võa víi qui m« ®éi ngò tèi ®a lµ 18. Lóc ®Çu víi qui m« ®éi lµ ba,kiÓm tra cÊu h×nh vµ ®¶m b¶o chÊt l-îng sÏ do ng-êi qu¶n lý dù ¸n tiÕnhµnh, Khi ®éi t¨ng lªn t¸m, nh÷ng tr¸ch nhiÖm ®ã sÏ ®-îc giao cho métthµnh viªn ®éi còng cã thÓ hoµn thµnh c¸c nhiÖm vô kh¸c48. Khi ®éi t¨nglªn 12 sÏ cÇn mét kü s- khèng chÕ cÊu h×nh vµ mét kü s- ®¶m b¶o chÊtl-îng Ýt ra nöa thêi gian khi ®éi t¨ng ®Õn qui m« cao ®iÓm hai kü sù nµysÏ ph¶i yªu cÇu lµm trän thêi gian. Qui m« ®éi ®-îc x¸c ®Þnh bëi tæng sè ng-êi ®-îc uû th¸c vµo dù ¸n.Dï sao khi lËp lÞch qui m« ®éi. ViÖc bè trÝ 2 ng-êi mçi ng-êi cho nöaphÇn uû th¸c trän ngµy kh«ng nhÊt thiÕt b»ng viÖc uû th¸c mét ng-êi tränngµy. Trong nh÷ng tr-êng hîp ®ã nh- b¶o ®¶m chÊt l-îng hay kiÓm tracÊu h×nh, chi phÝ cho dù ¸n vÒ uû th¸c nh÷ng ho¹t ®éng ®ã cã thÓ ®-îcgi¶m khi chia nh÷ng chøc n¨ng ®ã víi c¸c dù ¸n kh¸c. §iÒu nµy ®Æc biÖt®óng víi c¸c dù ¸n nhá.Thö nghiÖm lµ mét thÝ dô kh¸c cña nguån nh©nlùc chia xÎ gi÷a c¸c dù ¸n, NhiÒu tæ chøc cã mét ®éi thö nghiÖm ®éc lËpkh«ng trùc tiÕp lµ mét bé phËn cña ®éi dù ¸n, §éi thö nghiÖm ®éc lËp trëthµnh tham gia vµo dù ¸n chñ yÕu vµo cuèi chu kú ph¸t triÓn (mÆc dï métsè ho¹t ®éng thö nghiÖm tiÕn hµnh sím h¬n nhiÒu). Nh÷ng ®éi nh- thÕ 48 Kh«ng ph¶i bao giê còng cã thÓ giao c¸c ho¹t ®éng kiÓm tra cÊu h×nh vµ b¶o ®¶m chÊtl-îng cho c¸c thµnh viªn ®éi ph¸t triÓn kh¸c v× nh÷ng ho¹t ®éng nµy ®ßi hái kü n¨ng vµ kiÕnthøc ®Æc tr-ng ch¼ng h¹n tiªu chuÈn ANSI/IEEE 730 khuyªn cã ch-¬ng tr×nh b¶o ®¶m chÊtl-îng thùc sù cho c¸c dù ¸n phÇn mÒm. T-¬ng tù tiªu chuÈn 820 ANSI/IEEE x¸c ®Þnhch-¬ng tr×nh qu¶n lý cÊu h×nh ®¸ng kÓ. 187
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmcã thÓ chuyÓn tõ dù ¸n nµy sang dù ¸n kh¸c miÔn lµ c¸c ho¹t ®éng thönghiÖm ®· ®-îc lËp lÞch thÝch hîp. 18 TÝch hîp 16 Thi c«ng 14 ThiÕt kÕ 12 Thö nghiÖm 10 Yªu cÇu 8 6 4 ThiÕt lËp dù ¸n KÕt thóc dù ¸n 2 H×nh 9.8 ThÝ dô vÒ qui m« ®éi ph¸t triÓn 9.5.2. Kü n¨ng vµ kinh nghiÖm ViÖc lËp lÞch nh©n lùc kh«ng chÝnh chØ lµ tr-êng hîp bè trÝ sè ng-êivµo mçi giai ®o¹n cña dù ¸n. Nh÷ng kü n¨ng ®Æc tr-ng ®-îc yªu cÇu chomçi ho¹t ®éng vµ nh÷ng ng-êi chuyªn m«n cã kinh nghiÖm thÝch hîpph¶i ®-îc uû th¸c nhiÖm vô cho nh÷ng ho¹t ®éng ®ã. B¶ng 9.4 cho danhmôc mét sè c¸c h¹ng nh©n lùc cÇn cho mçi giai ®o¹n ph¸t triÓn cña dù¸n. Kh«ng ph¶i mäi dù ¸n yªu cÇu mäi h¹ng nh©n lùc nh- trong truênghîp nh÷ng dù ¸n nhá khi hai hay nhiÒu c-¬ng vÞ cña dù ¸n cã thÓ do métng-êi ®¶m nhËn. B¶ng 9.4 ph©n lo¹i c¸c c-¬ng vÞ dù ¸n phÇn mÒm Ph©n lo¹i C-¬ng vÞ dù ¸n Nhµ qu¶n lý Qu¶n lý dù ¸n, §éi tr-ëng, Kü s- hÖ thèng Qu¶n trÞ viªn Th- ký, Trî lý hµnh chÝnh Khèng chÕ cÊu h×nh Nhµ qu¶n lý cÊu h×nh, Ng-êi khèng chÕ cÊu h×nh B¶o ®¶m chÊt l-îng Qu¶n lý chÊt l-îng, Kü s- qu¶n lý chÊt l-îng Ph©n tÝch vµ thiÕt kÕ Ph©n tÝch hÖ thèng, Kü s- thiÕt kÕ Ng-êi lËp m· LËp tr×nh viªn Ng-êi viÕt tµi liÖu Ng-êi viÕt t- liÖu, Ng-êi biªn tËpkü thuËt Ng-êi thö nghiÖm §éi thö nghiÖm ®éc lËp, Ng-êi ph¸t triÓn c¸c ca thö nghiÖm. 188
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm MÆc dï b¶ng 9.4 xÐt ®Õn c¸c c-¬ng vÞ nghÒ nghiÖp kh¸c nhau ®ßi háichuyªn m«n kh¸c nhau lu«n cã lîi thÕ khi c¸c tr×nh ®é chuyªn m«n cñathµnh viªn ®éi ®-îc mÒm máng. Nh- thÕ cã thÓ bè trÝ l¹i c¸c thµnh viªn®éi trong dù ¸n, do ®ã tiÕt kiÖm ®-îc chi phÝ con ®-êng biÓu diÔn häc tËpth-êng cÇn thiÕt ®Ó lËp lÞch cho nh÷ng thµnh viªn ®éi míi. Ho¹t ®éng cña ®-êng biÓu diÔn häc tËp th-êng bÞ xao l·ng. ViÖc lµmquen dù ¸n ®èi víi c¸c thµnh viªn míi kh«ng chØ lµ truêng hîp duy nhÊtkhi cã chi phÝ cña ®-êng biÓu diÔn häc tËp. §µo t¹o còng lµ yÕu tè quanträng ph¶i ®-îc lËp lÞch. Dï sao kh«ng ph¶i mäi nhu cÇu ®µo t¹o ®Ò cãthÓ biÕt ngay ®-îc trong nh÷ng giai ®o¹n ®Çu cña dù ¸n. Nh÷ng yªu cÇu®µo t¹o trë nªn râ rÖt khi cã c¸c qui ®Þnh liªn quan ®Õn m«i tr-êng ph¸ttriÓn (nh- ng«n ng÷ lËp tr×nh, c¸c m¸y tÝnh ®Ó ph¸t triÓn v.v.) vµ khi c¸cthµnh viªn ®éi ®-îc lùa chän vµ kü n¨ng cïng kinh nghiÖm cña hä ®-îcbiÕt. Cã nhiÒu vÊn ®Ò liªn quan ®Õn viÖc lËp lÞch nh©n lùc. Kinh nghiÖm vµkü n¨ng cña thµnh viªn kh«ng lµ nh÷ng ®é ®o tin cËy vÒ sù hoµn thiÖntr«ng ®îi. ViÖc lËp lÞch c¸c kü s- c¨n cø ë nh÷ng ®øc tÝnh gi¶ ®Þnh ®o®-îc ®· tõ l©u lµ mét ®Ò tµi tranh c·i. Sackman vµ céng sù vµo ®Çu nh÷ngn¨m 1968 cã b¸o c¸o vÒ c¸c tÝnh ®a d¹ng b¶n chÊt trong viÖc hoµn thµnhc«ng viÖc cña ng-êi lËp tr×nh phÇn mÒm vµ ®-îc trao ®æi thªm ë ch-¬ng5 vµ ch-¬ng 10. 9.5.3. Th¸ng c«ng Nguån gèc sai lÇm phæ biÕn kh¸c khi lËp lÞch nh©n lùc lµ sù kh¸c nhautrong c¸ch mµ tõ “man month” (hay nh- b©y giê ®-îc gäi lµ workmonth)®-îc dïng. NÕu ng-êi qu¶n lý dù ¸n tÝnh to¸n r»ng mét ho¹t ®éng ®·®-îc lËp lÞch ®ßi hái s¸u th¸ng lµm viÖc ®Ó hoµn thµnh, th× ph¶i ch¨ng®iÒu ®ã cã nghÜa lµ mét kü s- thÝch hîp ®-îc bè trÝ lµm viÖc trong 6th¸ng th× ho¹t ®éng ®ã cã thÓ hoµn thµnh trong s¸u th¸ng? Ph¶i! c©u tr¶ lêi . . . lµ “cã thÓ”. Trong nhiÒu tr-êng hîp, ho¹t ®éng ®ãkh«ng thÓ hoµn thµnh trong 6 th¸ng v× mét ng-êi Ýt khi cã ®-îc 6 th¸nglµm viÖc trong thêi h¹n lÞch 6 th¸ng. Con ng-êi ph¶i nghØ hÌ, hä tæ chøcnghØ lÔ vµ ®«i khi hä èm. Nãi chung con ng-êi cã kho¶ng 8 vµ 10 th¸nglµm viÖc trong mét thêi kú 12 th¸ng. §iÒu nµy ph¶i xÐt ®Õn khi chuÈn bÞlÞch tr×nh. Khi nh÷ng ng-êi qu¶n lý dù ¸n b¸o c¸o cÊp trªn lµ dù ¸n sÏ ®ßi hái®Çu t- trong 6 n¨m hä ph¶i biÕt râ vÒ lo¹i n¨m nµo hä nãi. §iÒu ®ã lµ 6n¨m lÞch cã nghÜa dù ¸n chØ cã thÓ hoµn thµnh 6 n¨m kÓ tõ ngµy khëic«ng? Hay ®ã lµ 6 n¨m lµm viÖc cã nghÜa cã 72 th¸ng lµm viÖc ®Ó hoµnthµnh cã thÓ ®-îc chia cho sè nh©n lùc? hay ®ã thùc ra lµ 48 th¸ng c«ngvíi phô thªm nghØ hÌ, nghØ lÔ, nghØ èm ? Còng vËy cã mét sè nh©n lùc tèi ®a cã thÓ ®-îc bè trÝ cho dù ¸n 365kü s- kh«ng thÓ hoµn thµnh dù ¸n mét n¨m trong 1 ngµy vµ còng 9 phôn÷ kh«ng thÓ cã hµi nhi trong 1 th¸ng. Mét sè dù ¸n ph¶i mÊt mét l-îng 189
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmthêi gian bÊt kÓ cã bao nhiªu ng-êi ®-îc bè trÝ. Do ®ã ý nghÜa cña thêih¹n dù ¸n còng nh- thêi h¹n cña mçi ho¹t ®éng chñ yÕu ph¶i ®-îc hiÓurâ rµng vµ tr×nh bµy nh- bé phËn cña lËp lÞch. LËp lÞch ph¶i tÝnh ®Õn c¶t×nh tr¹ng v« tr¸ch nhiÖm, chi phÝ hµnh chÝnh (th¶o luËn häp hµnh vµ c¶nãi chuyÖn kh«ng ®©u) vµ ph¶i gi¶i thÝch nh÷ng ho¹t ®éng nµo kh«ng thÓrót ng¾n vµ ho¹t ®éng nµo cã thÓ. Gi¶m thêi h¹n cña ho¹t ®éng cã c¸i gi¸ cña nã. Thªm nhiÒu ng-êi vµodù ¸n nµy sinh thªm tæng phÝ. NÕu n¨m ng-êi cã thÓ ph¸t triÓn dù ¸ntrong 2 n¨m ®iÒu ®ã kh«ng ph¶i lµ 10 ng-êi cã thÓ ph¸t triÓn dù ¸n trong1 n¨m. §iÒu nµy lµ do liªn l¹c phô gi÷a c¸c thµnh viªn cÇn nhiÒu cuéchäp h¬n, nhiÒu phèi hîp h¬n, nhiÒu qu¶n lý vµ qu¶n trÞ h¬n. Vµ tÊt nhiªn,ng-êi ta kh«ng thÓ tiÕp tôc gi¶m thêi h¹n ho¹t ®éng b»ng c¸ch bè trÝthªm nhiÒu nhiÒu ng-êi vµo dù ¸n. LuËt ph¶n håi gi¶m dÇn cã hiÖu häckhi bè trÝ con ng-êi vµo mét dù ¸n vµ ë ®iÓm nµo ®ã con ng-êi b¾t ®Çu ®itheo con ®-êng cña nhau. §ãng gãp sè kh«ng vµ thËm chÝ c¶ sè ©m ®óngra cã thÓ ®¹t ®Õn nhanh h¬n khi mµ mét dù ¸n ®i vµo ph¸t triÓn tèt vµ®-êng biÓu diÔn häc tËp trë nªn dµi vµ tèn kÐm. 9.6. lËp lÞch c¸c Nguån lùc PhÇn tr-íc ®©y ®· bµn ®Õn viÖc lËp lÞch mét nguån lùc tèi quan trängcña dù ¸n ®éi ph¸t triÓn. Nh-ng kh«ng cã nh÷ng c«ng cô cÇn thiÕt ®éiph¸t triÓn kh«ng thÓ hi väng lµm ®-îc viÖc tèt. NÕu m¸y tÝnh môc tiªucña dù ¸n kh«ng cã ngay khi pha tÝch hîp b¾t ®Çu, th× pha tÝch hîp rÊt cãthÓ kh«ng b¾t ®Çu tèt ®-îc. Do ®ã chóng ta thÊy lµ mét d¹ng cña nguyªnt¾c ®-êng tíi h¹n còng vËn dông ®-îc cho tÝnh hiÖu lùc cña c¸c nguånlùc ph¸t triÓn. §iÒu nµy cã nghÜa lµ nÕu tÝnh hiÖu lùc cña mét nguån lùctíi h¹n theo lÞch bÞ chËm l¹i nã sÏ lµm chËm viÖc hoµn thµnh dù ¸n. Cã nh÷ng c¸ch ®Ó xem xÐt c¸c vÊn ®Ò tÝnh hiÖu lùc cho c¸c nguån lùctíi h¹n, nh- ph©n tÝch rñi ro.Môc tiªu lµ cung cÊp nh÷ng kÕ ho¹ch phßngngõa t×nh huèng mµ nh÷ng nguån lùc tíi h¹n kh«ng cã ®-îc theo nh- lËplÞch. Ph©n tÝch rñi ro ®-îc bµn thªm ë ch-¬ng 2 9.6.1. LËp lÞch kh«ng gian lµm viÖc. ë cöa ra cña dù ¸n, kh«ng gian lµm viÖc ®Æc biÖt kh«ng gian v¨nphßng, th-êng lµ mét trong nh÷ng nguån lùc chñ yÕu ®Çu tiªn yªu cÇu.Khu vùc dù ¸n ph¶i ®-îc bè trÝ tr-íc vµ x¸c ®Þnh râ. khi dù ¸n tiÕntriÓn,khu vùc lµm viÖc yªu cÇu sÏ t¨ng. Nhu cÇu vÒ kh«ng gian lµm viÖc ®ñ th-êng bÞ xao l·ng khi lËp lÞchnh÷ng ph-¬ng tiÖn ph¸t triÓn. Khu vùc lµm viÖc riªng biÖt vµ x¸c ®Þnh râlµ nh©n tè quan träng trong viÖc h×nh thµnh ®éi ph¸t triÓn khi c¸c thµnhviªn dù ¸n r¶i r¸c kh¾p khu vùc tréng lín vµ lÉn víi c¸c ®éi dù ¸n kh¸cnhiÒu vÊn ®Ò n¶y sinh liªn l¹c gi÷a c¸c thµnh viªn khã kh¨n h¬n, qu¶n lýtrë nªn phøc t¹p h¬n vµ tinh thÇn ®éi kh«ng ph¸t triÓn. 190
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm Kh«ng gian lµm viÖc vµ v¨n phßng lËp lÞch lµ mét trong nh÷ng b-íc®Çu tiªn trong viÖc lËp lÞch nguån lùc. Yªu cÇu kh«ng gian lµ hµm sènh÷ng yªu cÇu nh©n lùc dù to¸n, yªu cÇu thiÕt bÞ vµ lÞch nh©n sù cña dù¸n. B¶ng 9.5 cã danh môc kiÓm tra mét sè h¹ng môc ph¶i xem xÐt khi lËplÞch kh«ng gian lµm viÖc. TÊt nhiªn, kh«ng ph¶i mäi chuyªn ®Ò ®Òu vËndông ®-îc cho mäi dù ¸n. LÏ dÜ nhiªn, yªu cÇu kh«ng gian hiÖn nay tuúthuéc ë qui m« vµ thÓ lo¹i mçi dù ¸n. NhiÒu dù ¸n quèc phßng vµ an ninh®ßi hái nh÷ng khu vùc tiÕp cËn h¹n chÕ ®Æc biÖt trong b¶ng kiÓm tra ®-îccoi lµ khu vùc an toµn. H¹ng môc kh¸c phßng l-u kho vµ kiÓm kª, chØyªu cÇu cho c¸c dù ¸n bao gåm khèi l-îng lín phÇn cøng vµ thiÕt bÞ. B¶ng 9.5 H¹ng môc kh«ng gian lµm viÖc danh môc kiÓmtra 1. Kh«ng gian v¨n phßng qu¶n lý 2. Kh«ng gian v¨n phßng hµnh chÝnh th- ký 3. Phßng häp 4. Phßng ®éi ph¸t triÓn vµ kh«ng gian bµn giÊy 5. Phßng m¸y tÝnh 6. Phßng thÝ nghiÖm 7. Khu vùc hîp nhÊt vµ thö nghiÖm 8. Khu vùc ¨n tr-a vµ gi¶i trÝ 9. Phßng kho vµ kiÓm kª 10.Khu vùc an toµn. 9.6.2. ThiÕt bÞ lËp lÞch Víi c«ng cô thÝch hîp c«ng viÖc bao giê còng ®-îc tiÕn hµnh tèt h¬n.Nh-ng nh- chóng ta ®· thÊy cã ®-îc c«ng cô thÝch hîp kh«ng ®ñ c«ng côph¶i ®-îc sö dông ®óng lóc. Môc tiªu cña viÖc lËp lÞch thiÕt bÞ lµ ®Ó ®¶mb¶o c«ng cô ph¸t triÓn thÝch hîp cã ®-îc víi sè l-îng ®ñ khi cÇn ®Õn. Trong nh÷ng n¨m ®Çu cña ph¸t triÓn phÇn mÒm, c«ng cô c¬ b¶n baogåm ng-êi lËp tr×nh, bé biªn so¹n vµ m¸y tÝnh ®Ó lËp m·. C«ng cô ph¸ttriÓn hiÖn ®¹i ngµy nay bao gåm nhiÒu h¬n bé biªn so¹n vµ m¸y tÝnh. C¸ctiÖn Ých phÇn mÒm tõ c¸c c«ng cô thiÕt kÕ hîp nhÊt tíi c«ng cô gì rèi vµthö nghiÖm tinh vi giê ®©y ®· cã. Trªn thùc tÕ m¸y tÝnh ®· ®-îc tËn dôngnh- lµ trî thñ cho ng-êi s¶n xuÊt hç trî trong c¸c ho¹t ®éng ph¸t triÓn®Æc tr-ng, t¹o nªn tõ c«ng nghÖ phÇn mÒm hç trî b»ng m¸y tÝnh hayCASE. Râ rµng, kh«ng ph¶i tÊt c¶ dù ¸n m¸y tÝnh thuÇn nhÊt lµ dù ¸n phÇnmÒm. NhiÒu hÖ thèng m¸y tÝnh ®ßi hái ph¸t triÓn cña c¶ phÇn mÒm vµphÇn cøng. §iÒu nµy bao gåm nh÷ng dù ¸n nh- hÖ thèng liªn l¹c th«ng 191
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmtin, hÖ thèng qu©n sù, r«bèt vµ c¸c hÖ th«ng c«ng nghiÖp. Trong nh÷ngtr-êng hîp ®ã, thiÕt bÞ cã môc ®Ých ®Æc biÖt ®-îc yªu cÇu cho c¸c giai®o¹n thö nghiÖm vµ hîp nhÊt. V¨n phßng dù ¸n trung t©m sau ®ã ph¶iphèi hîp qui ho¹ch vµ lËp lÞch ph¸t triÓn phÇn cøng vµ phÇn mÒm ®¶mb¶o tÝnh hiÖu lùc kÞp thêi cña thiÕt bÞ ph¸t triÓn. §¶m b¶o tÝnh hiÖu lùc cña thiÕt bÞ ph¸t triÓn thÝch hîp lµ bé phËn quanträng cña qui ho¹ch tèt. Nh-ng lËp lÞch kÐm cã thÓ dÉn ®Õn nh÷ng t×nhhuèng theo ®ã thµnh viªn cña ®éi ph¸t triÓn bÞ ®Ó ngåi kh«ng hay phÇnnµo ngåi kh«ng chê ®îi thiÕt bÞ bµn giao. Ngay nÕu c¸c thµnh viªn cã thÓ®-îc bè trÝ l¹i t¹m thêi th× hiÖu qña vµ tÝnh hiÖu lùc cña hä lµ ng-êi s¶nxuÊt sÏ bÞ sót gi¶m ®¸ng kÓ. 9.6.3. Ng-êi b¸n hµng vµ chñ thÇu phô Kh«ng ph¶i mäi ho¹t ®éng lËp lÞch ®Òu phô thuéc trùc tiÕp ë ng-êiqu¶n lý dù ¸n vµ ®éi ph¸t triÓn. Th«ng th-êng, c¸c bé phËn ngo¹i cuéc l¹icòng tham gia vµo viÖc ph¸t triÓn dù ¸n nh- chóng ta ®· thÊy, viÖc giaothÕt bÞ kÞp thêi lµ cèt tö cho lÞch ph¸t triÓn vµ ®iÒu nµy th-êng ®ßi hái sùcung cÊp cña c¸c bªn ngo¹i cuéc. Kh«ng ph¶i kh«ng b×nh th-êng, ®Æc biÖt trong nh÷ng dù ¸n lín hayphøc t¹p, ë viÖc cã hîp ®ång phô mét sè phÇn cña dù ¸n cho c¸c c«ng ticã chuyªn m«n ®Æc tr-ng ë nh÷ng lÜnh vùc liªn quan. §iÒu nµy cã nghÜalµ viÖc kiÓm tra ph¸t triÓn tùc tiÕp cã thÓ giao cho chñ thÇu phô. Khã cã thÓ lËp lÞch c¸c nguån lùc vµ ho¹t ®éng mµ ng-êi qu¶n lý dù ¸nkh«ng hoµn toµn kiÓm tra ®-îc. Trong nh÷ng t×nh huèng ®ã ng-êi qu¶nlý dù ¸n cã hai ph-¬ng ¸n. 1. Giao viÖc lËp lÞch cho chñ thÇu phô hay ng-êi b¸n hµng 2. Gi÷ quyÒn kiÓm tra chñ thÇu phô hay ng-êi b¸n hµng. Trong tr-êng hîp ®Çu khi viÖc lËp lÞch ®-îc giao cho bªn ngo¹i cuéc,ng-êi qu¶n lý dù ¸n phã mÆc cho bªn mµ «ng kh«ng kiÓm tra ®-îc. NÕubªn kia lÖch lÞch giao hµng ®iÒu nµy cã thÓ g©y ra t×nh tr¹ng tr-ît lÞchcho toµn dù ¸n. §iÒu nµy ®-îc xö lý tèt nhÊt b»ng c¸ch: 1. §éng viªn bªn ngo¹i cuéc giao ®óng h¹n (thÝ dô ph¹t bªn ®ã vÒ giaochËm) 2. NhËn biÕt viÖc giao chËm lµ mét rñi ro cña dù ¸n vµ chuÈn bÞ kÕho¹ch ®ét xuÊt ®Ó xö lý t×nh huèng nÕu x¶y ra. Trong tr-êng hîp thø hai khi ng-êi qu¶n lý dù ¸n n¾m quyÒn kiÓm trabªn ngo¹i cuéc, nhiÒu nh÷ng lîi Ých cho thÇu phô bÞ mÊt víi nh÷ng dù ¸nlín ph¶i t¹o c-¬ng vÞ cho gi¸m ®Þnh viªn cña c¸c chñ thÇu phô vµ ng-êib¸n hµng. §©y lµ tr¸ch nhiÖm cña gi¸m ®Þnh viªn lu«n cã ý thøc vÒ c«ngviÖc mµ bªn ngo¹i cuéc ph¶i hoµn thµnh th«ng qua. 192
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm  C¸c th¨m viÕng víi phÝa chñ thÇu phô vµ ng-êi b¸n  Rµ so¸t l¹i vµ ®¸nh gi¸ cét mèc  B¸o c¸o ®Þnh kú cña chñ thÇu phô vµ ng-êi b¸n Thªm n÷a, ®iÒu quan träng cho gi¸m ®Þnh viªn lµ cã kh¶ n¨ng ®éngviªn bªn ngo¹i cuéc b»ng c¸ch g¾n thanh to¸n víi c¸c cét mèc hoµnthµnh th¾ng lîi vµ b»ng ¸p ®Æt h×nh ph¹t vÒ giao chËm. 9.7 KiÓm tra vµ cËp nhËt lÞch tr×nh. LÞch tr×nh kh«ng ph¶i lµ v¨n b¶n tÜnh vµ chÞu sù thay ®æi th-êngxuyªn. LÞch tr×nh lçi thêi Ýt cã (nÕu cßn cã) gi¸ trÞ lÞch tr×nh lµ bé phËncña kÕ ho¹ch ph¸t triÓn dù ¸n, ph¶i ®-îc cËp nhËt ®Þnh kü. Nh»m chong-êi qu¶n lý dù ¸n cã kh¶ n¨ng duy tr× ®-îc lÞch tr×nh cËp nhËt th«ng tinl-u hµnh ph¶i ch¶y ®Òu ®Æn tõ ®éi ph¸t triÓn ®Õn. §iÒu nµy thùc hiÖn®-îc qua c¸c b¸o c¸o ®Þnh kú, rµ so¸t l¹i vµ c¸c ho¹t ®éng kiÓm tra kh¸c. 9.7.1. C¸c b¸o c¸o ®Þnh kú B¸o c¸o ®Þnh kú lµ mét trong nh÷ng ph-¬ng ph¸p hîp thøc ®¶m b¶odßng ch¶y th«ng tin th-êng xuyªn tõ ®éi ph¸t triÓn ®Õn ng-êi qu¶n lý dù¸n. Thùc hµnh nªn lµm trong viÖc chuÈn bÞ vµ tr×nh b¸o c¸o ®-îc m« t¶ ëphÇn 5.3.1 C¸c thµnh viªn ®éi ph¶i tr×nh b¸o c¸o ®Þnh kú cña m×nh cho l·nh ®¹o®éi ®Ó «ng nµy sau ®ã tãm t¾t c¸c b¸o c¸o vµ tr×nh tãm t¾t cïng b¶n saoc¸c b¸o c¸o c¸ nh©n cho ng-êi qu¶n lý dù ¸n. Sau ®ã ng-êi qu¶n lý dù ¸ntãm t¾t c¸c b¸o c¸o cña ®éi tr-ëng cïng víi b¸o c¸o cña nh©n lùc dù ¸nkh¸c nh- ng-êi phô tr¸ch nhãm thö nghiÖm. V¨n b¶n cã ®-îc bao gåmc¶ b¸o c¸o cña ng-êi qu¶n lý dù ¸n, h×nh thµnh b¸o c¸o tiÕn ®é dù ¸n vµlµ v¨n b¶n dù ¸n chÝnh thøc ®-îc ®Ö trinh qu¶n lý cÊp cao. Danh môcphÇn bè cho b¸o c¸o tiÕn ®é dù ¸n còng cã thÓ bao gåm c¸c thµnh viªn c¸nh©n cña ®éi ph¸t triÓn kh¸ch hµng vµ c¸c chñ thÇu phô cña dù ¸n. C¸c b¸o c¸o ®Þnh kú lµ nh÷ng kªnh th«ng tin c¬ b¶n ®-îc sö dông ®Ó®¸nh gi¸ vµ cËp nhËt kÕ ho¹ch ph¸t triÓn cña dù ¸n vµ ®Æc biÖt lÞch tr×nhdù ¸n. Dï sao c¸c b¸o c¸o ®Þnh kú ph¶i kh«ng b¸o giê chØ lµ nguån th«ngtin duy nhÊt cho c¸c ho¹t ®éng ®ã. §©y lµ tr¸ch nhiÖm cña ng-êi qu¶n lýdù ¸n ph¶i thö tÝnh hoµn h¶o vµ chÝnh x¸c cña th«ng tin ®-îc b¸o c¸o. TÇn ®é b¸o c¸o lµ vÊn ®Ò mµ ng-êi qu¶n lý dù ¸n quyÕt ®Þnh th-êngmét b¸o c¸o nöa th¸ng mét lµ thÝch hîp cho nhu cÇu dù ¸n néi bé vµ b¸oc¸o hµng th¸ng lµ thÝch hîp cho nhu cÇu dù ¸n bªn ngoµi. Dï sao tronggiai ®o¹n tíi h¹n cña dù ¸n, l¹i cã thÓ cßn cã nhiÒu b¸o c¸o th-êng xuyªnh¬n. 9.7.2. C¸c ho¹t ®éng kiÓm tra lÞch tr×nh kh¸c 193
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm Mét trong nh÷ng yÕu tè cña qu¶n lý tèt lµ thiÕt lËp tiÕp xóc c¸ nh©ngi÷a qu¶n lý vµ nh©n viªn. Nh÷ng cuéc tiÕp xóc c¸ nh©n hç trî nhiÒu môc®Ých qu¶n lý, mµ mét trong ®ã lµ kiÓm tra c¸c b¸o c¸o tiÕn ®é. Nh÷ng vÊn ®Ò chÝnh víi b¸o c¸o th-êng kú lµ vÊn ®Ò kh¸ch quan, lýgi¶i vµ chÝnh x¸c. LÞch tr×nh dù ¸n kh«ng ph¶i bao giê còng ®-îc lý gi¶ihay nhËn thøc cïng c¸ch thøc trong qu¶n lý nh- víi c¸c nhµ s¶n xuÊt.Héi chøng næi tiÕng 90/50 bµn ®Õn ë ch-¬ng 5 lµ minh ho¹ cho tr×nhhuèng nµy. §iÒu nµy, chóng ta cã thÓ nh¾c l¹i kh¼ng ®Þnh lµ mÊt 50%thêi gian ®Ó hoµn thµnh 90% c«ng viÖc vµ 50% phô vÒ thêi gian ®Ó hoµnthµnh phÇn cßn l¹i 10% cña c«ng viÖc. §iÒu nµy cã nghÜa lµ khi c¸c thµnh viªn ®éi b¾t ®Çu b¸o c¸o lµ hä ®·hÇu nh- hoµn thµnh mét nhiÖm vô, ch¾c ch¾n cã thÓ cÇn mét l-îng thêigian ®¸ng kÓ ®Ó thùc sù hoµn thµnh nhiÖm vô. §iÒu nµy lµ do th-êngt-¬ng ®èi dÔ cã ®-îc c¸i g× xu«i xÎo nh-ng c«ng viÖc nÆng nhäc vµ ®¬n®iÖu cÇn cã ®Ó gãi ghÐm nhiÖm vô ®ßi hái l-îng c«ng viÖc ®¸ng kÓ. VµtÊt nhiªn ®iÒu nµy l¹i thªm vµo tÝnh l¸c quan tù nhiªn cña ng-êi s¶n xuÊtkú väng lµ kh«ng cã g× sÏ sai c¶. Cã nhiÒu ph-¬ng ph¸p ®Ó kiÓm tra tiÕn ®é liªn quan ®Õn tiÕp xóc c¸nh©n gi÷a ng-êi qu¶n lý dù ¸n vµ ®éi ph¸t triÓn. Nh÷ng cuéc häp ®éi vµdù ¸n hµng tuÇn lµ nh÷ng c¬ héi tèt ®Ó th¶o luËn tiÕn bé vµ nh÷ng rµ so¸tl¹i kh«ng chÝnh thøc c¸c ho¹t ®éng ®Æc tr-ng gióp ng-êi qu¶n lý dù ¸ncã thÓ nh×n vµ ®¸nh gi¸ c«ng viÖc hiÖn nay ®· lµm ®-îc. Khi mét lÞch tr×nh kh«ng ®-îc thùc hiÖn, ®«i khi ®ã lµ dÊu hiÖu r»ngthµnh viªn ®éi bè trÝ vµo mét ho¹t ®éng ®Æc tr-ng ®· kh«ng hç trî lÞchtr×nh. Nh÷ng t×nh huèng ®ã nhÊn m¹nh ®Õn tÇm quan träng lµ cã ®-îc®éi ph¸t triÓn tham gia vµo viÖc chuÈn bÞ lÞch tr×nh. §iÒu nµy th-íng dÔh¬n khi cã ng-êi s¶n xuÊt tham gia vµo viÖc chuÈn bÞ nã 9.7.3. CËp nhËt lÞch tr×nh Nh- chóng ta ®· thÊy, kÕ ho¹ch ph¸t triÓn dù ¸n ph¶i ®-îc xem l¹i®Þnh kú. LÞch tr×nh ph¶i ®-îc cËp nhËt bÊt kÓ khi nµo viÖc rµ so¸t l¹i ®Þnhkú x¸c minh hay bÊt kÓ khi nµo cã mét sù kiÖn ®¸ng kÓ diÔn ra. Ch¼ngh¹n, nÕu viÖc rµ so¸t l¹i cho thÊy nhiÒu ho¹t ®éng chËm h¬n (hay nhanhh¬n) lÞch hay cã v« vµn ho¹t ®éng míi cÇn bæ sung cho danh môc ho¹t®éng th× lÞch tr×nh míi cÇn ®-îc x©y dùng. Còng vËy nÕu sù ph¸t triÓncña bé phËn dù ¸n ®-îc thay thÕ khi mua mét thµnh tè t-¬ng ®èi khëi gi¸th× lÞch tr×nh ph¶i ®-îc söa ®æi ®Ó ph¶n ¸nh cè g¾ng ph¸t triÓn nhá nhoi. B¶ng 9.6 cã danh môc kiÓm tra c¸c h¹ng môc theo lÞch ph¶i ®-îcduyÖt l¹i (vµ cè g¾ng cËp nhËt) ®Þnh kú hay bÊt cø khi nµo mét hiÖnt-îng cña dù ¸n ®¸ng kÓ diÔn ra. H¹ng môc ®Çu trong b¶ng 9.6 liªn quan ®Õn viÖc cËp nhËt danh môcho¹t ®éng. NhiÖm vô nµy trªn thùc tÕ lµ xuÊt ph¸t tõ c¸c h¹ng môc kh¸ctrong danh môc kiÓm tra, nh- duyÖt l¹i c¸c yªu cÇu ®-îc chÊp thuËn vµthay ®æi thiÕt kÕ hay cËp nhËt danh môc rñi ro cña dù ¸n. Sau khi mäi 194
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmh¹ng môc ®· ®-îc duyÖt l¹i vµ nÕu cÇn thiÕt ®-îc cËp nhËt th× m«i tr-êngbiÓu thÞ lÞch tr×mh còng ph¶i cËp nhËt (biÓu ®å GANTT, biÓu ®åPERTv.v.) Nh- trong viÖc chuÈn bÞ lÞch tr×nh ban ®Çu lu«n cã mét thãiquen tèt lµ cã nh÷ng thµnh viªn cña ®éi ph¸t triÓn duyÖt l¹i lÞch tr×nhmíi tr-íc khi c«ng bè. Nh÷ng sai lÇm, s¬ xuÊt vµ tranh chÊp vÒ lÞch tr×nhtheo ®ã cã thÓ nhËn biÕt vµ hiÖu chØnh tr-íc khi lÞch tr×nh ®-îc ph¸t ®i. B¶ng 9.6 Danh môc kiÓm tra cËp nhËt lÞch tr×nh 1. Danh môc ho¹t ®éng 2. Bè trÝ nh©n lùc 3. Danh môc rñi ro vµ ph©n tÝch rñi ro 4. Ph©n bæ nguån lùc 5. Qui chÕ bªn thø ba (chñ thÇu phô, b¸n hµng, cung øng) 6. BiÓu ®å lÞch tr×nh (GANTT) 7. M¹ng -u tiªn (PERT) 8. Yªu cÇu ®-îc chÊp thuËn vµ thay ®æi thiÕt kÕ.9.8. Mét sè h-íng dÉn chung vÒ lËp lÞch tr×nh vµqui ho¹ch. Qui ho¹ch b¾t ®Çu víi viÖc khëi c«ng dù ¸n vµ thËm chÝ tr-íc n÷a ëmét sè tr-êng hîp. Nh- chóng ta ®· thÊy ë phÇn 9.1, mäi ho¹t ®éng dù¸n ph¶i ®-îc qui ho¹ch. ViÖc thiÕu qui ho¹ch th-êng lµ nguyªn nh©nchÝnh cña thÊt b¹i. B-íc ®Çu tiªn tèt ®Ñp trong qui ho¹ch lµ chuÈn bÞ ph¸cth¶o kÕ ho¹ch ph¸t triÓn dù ¸n, nh- m« t¶ ë b¶ng 9.1 vµ tuÇn tù b¾t ®Çu®iÒn vµo c¸c phÇn. 9.8.1. Tinh chÕ danh môc ho¹t ®éng ban ®Çu Nh- chóng ta thÊy, danh môc ho¹t ®éng ban ®Çu, cïng víi ngµy th¸ngcã dù ¸n hoµn thµnh ho¹t ®éng t¹o ra lÞch tr×nh ban ®Çu. ViÖc tinh chÕdanh môc ho¹t ®éng lµ mét qu¸ tr×nh lÆp l¹i cã thÓ t¹o ra lÞch tr×nh ph¸ttriÓn chi tiÕt cña dù ¸n. Khi lÞch tr×nh tiÕn triÓn vµ trë nªn chi tiÕt h¬n, danh môc ho¹t ®éng sÏcã c¸c ho¹t ®éng møc ®é thÊp ®-îc giao cho c¸c thµnh viªn. Do ®ã ®iÒuquan träng nhÊt cho ng-êi qu¶n lý dù ¸n lµ bao gåm c¸c thµnh viªn tronggiai ®o¹n nµy. Tèt h¬n lµ nªn ®Ó kü s- ®Ò xuÊt lÞch tr×nh trong lÜnh vùctr¸ch nhiÖm cña hä chø kh«ng nªn chØ ®Þnh lÞch tr×nh cho hä. Nãi chung,c¸c thµnh viªn c¶m thÊy tham gia nhiÒu h¬n vµo lÞch tr×nh mµ hä ®·chuÈn bÞ h¬n lµ lÞch tr×nh ®-îc chuÈn bÞ cho hä. Kü thuËt chung lµ giao danh môc ho¹t ®éng chi tiÕt cho c¸c thµnh viªncña ®éi ph¸t triÓn vµ ®-îc hä ®Ö tr×nh ®Ò xuÊt vÒ ngµy hoµn thµnh. Sau ®ãng-êi qu¶n lý dù ¸n ph¶i triÖu tËp cuéc häp víi c¸c nhãm ph¸t triÓnnh»m gi¶i quyÕt mäi bÊt ®ång vµ vÊn ®Ò. Sau ®Êy qóa tr×nh nµy ®-îc lÆp 195
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒml¹i ®Õn khi cã ®-îc lÞch tr×nh chÊp nhËn ®-îc vµ nhÊt trÝ. ChØ khi kh«ngthÓ cã ®-îc nhÊt trÝ, ng-êi qu¶n lý dù ¸n míi dïng quyÒn cña anh haychÞ vµ ®-a c¸c phÇn cña lÞch tr×nh cßn bÊt ®ång vµo. B¶ng 9.7 Tãm t¾t mét sè h-íng dÉn c¬ b¶n trong viÖc x©y dùng vµ duytr× lÞch ph¸t triÓn chi tiÕt. 9.8.2. Giµnh ®-îc chÊp thuËn lÞch tr×nh ChuÈn bÞ mét lÞch tr×nh thùc tiÔn kh«ng ph¶i lµ môc tiªu duy nhÊt cñang-êi qu¶n lý dù ¸n: Cã ®-îc lÞch tr×nh chÊp thuËn l¹i míi lµ quan träng.RÊt th-êng khi, lÞch tr×nh thùc tiÔn ®-îc ng-êi qu¶n lý dù ¸n mÊt nhiÒuc«ng søc chuÈn bÞ vµ ®-îc ®Ö tr×mh qu¶n lý tËp ®oµn chØ ®-îc ®Ó b¸c báv× lý do kinh doanh. §iÒu nµy nhÊn m¹nh tÇm quan träng cña nh÷ngng-êi qu¶n lý dù ¸n cã ý thøc ®-îc h×nh ¶nh réng h¬n cña tËp ®oµn vµkh«ng chØ tù h¹n chÕ m×nh trong viÔn c¶nh kü thuËt h¹n hÑp. Khi chuÈn bÞ mét kÕ ho¹ch ph¸t triÓn dù ¸n tæng thÓ, tÊt nhiªn ng-êiqu¶n lý dù ¸n ph¶i dù kiÕn søc Ðp trong hai lÜnh vùc c¬ b¶n (1)ngµy hoµnthµnh vµ (2)chi phÝ ph¸t triÓn. C¸c søc Ðp kh¸c còng cã thÓ chÞu ®ùng®-îc nh-ng hai lÜnh vùc c¬ b¶n lµ phæ biÕn. B¶ng 9.7 H-ãng dÉn lÞch tr×nh 1. Xóc tiÕn tham gia cña ®éi 2. LÆp l¹i ë møc cao víi lÞch tr×nh chi tiÕt 3. Cã ý thøc vÒ nhu cÇu cña kh¸ch hµng, qu¶n lý, ng-êi dù vµ tiÕp thÞ. 4. Kh«ng chØ lªn lÞch c¸c ho¹t ®éng mµ c¶ nguån lùc vµ nh©n lùc n÷a 5. Chèng chäi søc Ðp htam gia lÞch tr×nh kh«ng tho¶ ®¸ng 6. Sö dông c«ng cô lªn lÞch m¸y tÝnh ho¸ 7. Lªn lÞch kÕ ho¹ch ®ét xuÊt phßng ngõa rñi ro 8. CËp nhËt ®Þnh kú lÞch tr×nh hay sau nh÷ng sù kiÖn chñ yÕu cña dù ¸n. Víi ng-êi qu¶n lý dù ¸n, con ®-êng tèt nhÊt ®Ó ®èi phã víi søc Ðp nh-thÕ lµ t×m c¸ch nh×n nhËn dù ¸n tõ viÔn c¶nh kh¸c phi kü thuËt. NÕu søc Ðp ph¶i chÞu lµ ë kh¸ch hµng, ng-êi qu¶n lý dù ¸n ph¶i t×mc¸ch hiÓu ®-îc mèi quan t©m cña kh¸ch hµng vµ t×m c¸ch ®-a nh÷ngquan t©m ®ã trong ph¹m vi lÞch tr×nh thùc tiÔn. LiÖu kh¸ch hµng cã chÊpnhËn viÖc sím giao mét phÇn hÖ thèng? liÖu cã gi¶i ph¸p s½n cã nµo tho¶m·n ®-îc t¹m thêi cho ®Õn khi toµn bé hÖ thèng hoµn thµnh? NÕu søc Ðp b¾t nguån tõ qu¶n lý cÊp cao, ng-êi qu¶n lý dù ¸n ph¶i t×mra lý do cã søc Ðp. LiÖu dù ¸n cã trë nªn qu¸ lín cho ng©n s¸ch cã ®-îc ?NÕu nh- thÕ, liÖu dù ¸n cã thÓ ®-îc thùc hiÖn tõng giai ®o¹n víi nhiÒunh÷ng ®iÒu tinh x¶o tr× ho·n cho ®Õn khi cã ®-îc tµi trî? 196
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm -u t- vµ ¶o t-ëng tù th©n th-êng lµ chÝnh s¸ch tåi tÖ nhÊt. Tèt nhÊt lµtrung thµnh víi mét lÞch tr×nh thùc hiÖn ®-îc tho¶ ®¸ng. C¸ch tiÕp cËn tètnhÊt cho ng-êi qu¶n lý dù ¸n lµ trung thùc. Kh«ng bao giê høa hÑn c¸i g×b¹n kh«ng dù liÖu cã kh¶ n¨ng giao ®-îc. Mét c¸ch tiÕp cËn hiÖu qña ®· ®-îc minh chøng bao giê còng lµ tr×nhbµy vÊn ®Ò cïng víi gi¶i ph¸p. §iÒu nµy cã nghÜa lµ khi lÞch tr×nh kh«ngthÓ hç trî mong ®îi cña kh¸ch hµng hay cña qu¶n lý cÊp cao th× vÊn ®Òph¶i ®-îc tr×nh bµy vµ gi¶i thÝch vµ lÞch tr×nh xen kÏ ph¶i ®-îc gîi ý cïngvíi nh÷ng môc tiªu ®· sö ®æi. ThÝ dô sau ®©y sÏ chøng minh tiÕp cËn ®ã. ACO, mét c«ng ty v÷ng vµng, ®· tham gia vµo dÞch vô hç trî b¸n lÎtrong nhiÒu n¨m. Míi ®©y hä quyÕt ®Þnh ph¸t triÓn mét hÖ thèng míim¸y tÝnh ho¸ ®-îc hoµ m¹ng cã thÓ giao diÖn víi c¸c hÖ thèng ®¨ng kýtiÒn mÆt hiÖn cã nh»m cung cÊp mét lo¹t ®a d¹ng dÞch vô cho c¸c cöahµng vµ kh¸ch hµng cña hä. Cã hai ®iÒu s¸ng tá ë ®Çu ra: thø nhÊt lµ, cãnhu cÇu x¸c ®Þnh cho nh÷ng dÞch vô ®ã vµ thø hai lµ, c«ng ty kh«ngph¶i lµ duy nhÊt nhËn ra yªu cÇu ®ã. BCO, c«ng ty ®-îc chµo hîp ®ång ph¸t triÓn, ®· thÊy lµ hÖ thèngkh«ng ph¶i kh«ng quan träng. BiÕt ®-îc lµ ACO muèn giµnh thÞ tr-êngnµy, BCO ®· ®Ö tr×nh lÞch tr×nh thùc tiÔn thêi gian ng¾n nhÊt mµ hä thÊycã thÓ tham gia. Tuy nhiªn lÞch tr×nh ®ã ®· bÞ ACO b¸c bá. Sau khi BCO ®iÒu tra thªm, râ rµng lµ ACO ®· chÊp nhËn thêi giangiao hµng cña hÖ thèng cho mét sè kh¸ch hµng cña m×nh. ACO còng ®·c¶m thÊy cã c¬ héi dÔ tiªu ma trong thÞ tr-êng vµ hä cã thÓ mÊt kh¸chnÕu hä kh«ng thÓ giao ®óng h¹n. BCO ®· ®Ò xuÊt mét hÖ thèng trung gian cã thÓ kh«ng ®-îc hoµ m¹nggi÷a c¸c cöa hµng vµ h¼n lµ thu gi¶m chøc n¨ng. HÖ thèng trung gian nµycã thÓ ho¹t ®éng trªn phÇn cøng nh- thÕ vµ mäi chøc n¨ng cã thÓ t-¬ngthÝch víi hÖ thèng chøc n¨ng trän vÑn cuèi cïng. HÖ thèng trung gian nµycã thÓ ®-îc giao cho kh¸ch hµng cña ACO sím h¬n vµ sau nµy ®-îc thaythÕ b»ng hÖ thèng trän vÑn. §iÒu nµy lµ chÊp nhËn ®-îc cho ACO. BCO chèng chäi l¹i ý ®å høa hÑn ngµy giao hµng bÊt kh¶ nh»m ®¶mb¶o lµ hä cã ®-îc hîp ®ång. Hä gi¶i thÝch vÊn ®Ò víi ACO vµ gîi ý métgi¶i ph¸p cho nh÷ng vÊn ®Ò ACO nh¾m tíi víi kh¸ch hµng cña hä. Chänc¸ch lµm nh- vËy, BCO còng giµnh ®-îc tÝn nhiÖm cña ACO ®· thÓ hiÖns½n sµng gióp ®ì suèt c¶ dù ¸n. Kh«ng mét ai, dï lµ kh¸ch hµng hay qu¶n lý, cã thÓ dù liÖu cã lËp luËn®iÒu bÊt kh¶. Do ®Êy, ®Ó cã ®-îc chÊp thuËn cho lÝch tr×nh ph¸t triÓn dù¸n, tiÕn tr×nh hµnh ®éng nªn lµ: 1. Kh«ng t×nh bµy lÞch tr×nh trong ch©n kh«ng. LÞch tr×nh ph¶i lµ béphËn cña kÕ ho¹ch ph¸t triÓn tæng thÓ cña dù ¸n. 2. Häc biÕt viÔn c¶nh cña cö to¹ cña b¹n kÓ c¶ kh¸ch hµng, qu¶n lýcÊp cao vµ b¸n hµng vµ tiÕp thÞ. Nghiªn cøu c¸c quan ®iÓm cña hä vµ hiÓuquan t©m cña hä. 197
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm 3. §¶m b¶o lµ lÞch tr×nh tho¶ ®¸ng vµ ®-îc chuÈn bÞ kü. S½n sµng x¸cminh mäi cét mèc. 4. T×m hiÓu hç trî cña c¸c chuyªn gia kh¸c vµ c¸c nguån tham kh¶onghiÖp vô nh»m biÖn minh mäi vÊn ®Ò b¹n tr×nh bµy. 5. Lu«n tr×nh bµy vÊn ®Ò cïng víi gi¶i ph¸p. 6. Tù tin lµ m×nh ®óng. NÕu b¹n nghi ngê nh÷ng kh¼ng ®Þnh cña chÝnhm×nh th× b¹n ®· kh«ng s½n sµng tr×nh bµy lÞch tr×nh ®-îc lÞch tr×nh thùctiÔn ®-îc qu¶n lý (hay kh¸ch hµng) chÊp thuËn lµ b-íc chñ yÕu ®Õn hoµnthµnh th¾ng lîi dù ¸n. Khi lÞch tr×nh lµ kh«ng thùc tiÔn nã th-êng bÞnguþ trang bëi nh÷ng tõ nh- chÆt chÏ, hung h¨ng hay th¸ch ®è. Dï sao,nh÷ng lÞch tr×nh chÆt chÏ, h¨ng h¸i hay th¸ch ®è hiÕm khi lµ hÊp dÉn choc¸c dù ¸n thµnh c«ng 9.8.3. Quan hÖ gi÷a lÞch tr×nh, nguån lùc chÊt l-îng vµchøc n¨ng. Nh- chóng ta ®· thÊy, kÕ ho¹ch ph¸t triÓn cña dù ¸n lËp biÓu ®-êng ®itõ t×nh h×nh hiÖn t¹i tíi môc tiªu cña dù ¸n. KÕ ho¹ch m« t¶ c¸c nguånlùc cÇn thiÕt ®Ó thùc hiÖn môc tiªu trong ph¹m vi mét lÞch tr×nh ®ÞnhnghÜa. Nguån lùc yªu cÇu vµ lÞch tr×nh cã thÓ ®-îc tÝnh (hay dù to¸n) c¶hai c¨n cø ë môc tiªu ®Ò ra cña dù ¸n. C¸c môc tiªu cña dù ¸n, (lµ chøc n¨ng m« t¶ trong ®Æc t¶ yªu cÇu)kh«ng cÇn thiÕt lµ nh÷ng yªu cÇu duy nhÊt cña dù ¸n. LÞch tr×nh danhnghÜa còng cã thÓ ®-îc yªu cÇu (thÝ dô ®Ó ph¸t triÓn dù ¸n trong ph¹m vimét n¨m). NÕu lÞch tr×nh yªu cÇu qóa ng¾n th× yªu cÇu phô cã thÓ lµ yªucÇu bÊt kh¶ thi. Dï sao nÕu lÞch tr×nh yªu cÇu còng kh«ng qu¸ ng¾n th×cïng víi tÝnh chøc n¨ng, nã sÏ x¸c ®Þnh c¸c nguån lùc yªu cÇu. C¸c nguån lùc còng cã thÓ lµ yªu cÇu (qui m« tèi ®a cña ®éi ph¸t triÓnhay m¸y tÝnh ph¸t triÓn ®Æc dông). NÕu nguån lùc lµ kh«ng thÝch hîp th×yªu cÇu phô nµy cã thÓ lµ yªu cÇu bÊt kh¶ thi. Khi nguån lùc yªu cÇu lµthÝch hîp th× cïng víi tÝnh chøc n¨ng, chóng sÏ x¸c ®Þnh lÞch tr×nh c©uhái tån t¹i lµ c¸i g× x¶y ra nÕu c¶ nguån lùc vµ lÞch tr×nh ®-îc yªu cÇuth-êng ®iÒu nµy cã nghÜa lµ møc ®é tÝnh chøc n¨ng sÏ ®-îc lÞch tr×nh vµnguån lùc x¸c ®Þnh. §iÒu nµy cã nghÜa lµ trong ph¹m vi mét lÞch tr×nh ®·cho vµ víi nguån lùc ®· cho, l-îng tÝnh chøc n¨ng lµ h¹n chÕ. Mét c¸chkh¸c ®Ó nh×n vµo tam gi¸c c¸c thuéc tÝnh ¨n theo cña dù ¸n (tÝnh chøcn¨ng lÞch tr×nh vµ nguån lùc) lµ ®-a vµo thuéc tÝnh thø t- chÊt l-îng.§iÒu nµy cã nghÜa lµ nªó c¶ ba thuéc tÝnh tr-íc ®©y ®-îc ®Þnh tr-íc th×chÊt l-îng cña s¶n phÈm phÇn mÒm còng ®-îc x¸c ®Þnh. Dï sao ng-êiqu¶n lý dù ¸n ®i vµo l·nh ®Þa nguy hiÓm khi c¶ bèn thuéc tÝnh ®-îc x¸c®Þnh tr-íc ( coi H×nh 9.9). ViÖc x¸c ®Þnh Ýt nhÊt mét (tèt h¬n hai) thuéc tÝnh ph¶i ®Ó cho ng-êiqu¶n lý dù ¸n lµm. Hoµn toµn cã hiÖu lùc cho kh¸ch hµng hay qu¶n lýcÊp cao khi hái tÝnh chøc n¨ng nµo cã thÓ cã ®-îc víi ng©n s¸ch ®· chovµ nguån lùc ®· cho vµ ë møc ®é chÊt l-îng ®· cho. 198
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm T-¬ng tù. ng-êi qu¶n lý dù ¸n cã thÓ ®-îc hái cÇn nguån lùc nµonh»m ph¸t triÓn tÝnh chøc n¨ng ®· cho trong ph¹m vi 18 th¸ng ë møc chÊtl-îng ®· cho. C¸c nguån lùc LÞch ChÊt l-îng Chøc n¨ng H×nh 9.9 Bèn thuéctÝnh cña dù ¸n ph¸t triÓn (cø ba x¸c ®Þnh thø t-) 9.9. Tãm t¾t LÞch tr×nh dù ¸n lµ mét trong nh÷ng phÇn quan träng nhÊt cña kÕho¹ch ph¸t triÓn dù ¸n. KÕ ho¹ch nµy th-êng lµ v¨n b¶n chÝnh thøc ®Çutiªn ph¸t sinh trong ph¹m vi dù ¸n vµ bao gåm kh«ng chØ lªn lÞch c¸cho¹t ®éng ph¸t triÓn mµ c¶ lªn lÞch c¸c nguån lùc dù ¸n, ®Æc biÖt conng-êi. KÕ ho¹ch ph¸t triÓn dù ¸n m« t¶ chi tiÕt ng-êi qu¶n lý dù ¸n lËpkÕ ho¹ch ph¸t triÓn dù ¸n ra sao, cÇn nh÷ng nguån lùc nµo vµ nh÷ngnguån lùc ®ã ®-îc sö dông thÕ nµo. LÞch tr×nh lµ danh môc c¸c ho¹t ®éng vµ thêi gian thùc hiÖn dù kiÕn cãnhiÒu c¸ch ®Ó biÓu thÞ lÞch tr×nh; danh môc ho¹t ®éng, s¬ ®å, ®å thÞ v.v.ph-¬ng ph¸p phæ th«ng nhÊt biÓu thÞ lÞch tr×nh lµ biÓu ®å m¹ng tr×nh tùtr-íc-sau (nh- PERT) c¸c biÓu ®å GANTT vµ danh môc cét mèc. Mét sai lÇm phæ biÕn khi cho r»ng bÊt cø khi nµo cã cè g¾ng phô th×lÞch tr×nh sÏ ®-îc rót ng¾n. ViÖc rót ng¾n c¸c ho¹t ®éng tuyÖt ®èi sÏkh«ng cã t¸c ®éng g× ®Õn thêi h¹n tæng thÓ cña lÞch tr×nh nÕu nh÷ng ho¹t®éng ®ã kh«ng thuéc vÒ con ®-êng tíi h¹n cña dù ¸n. §-êng tíi h¹n lµ®-êng dµi nhÊt xuyªn qua biÓu ®å tr×nh tù tr-íc-sau cña m¹ng tõ nót khëi®iÓm ®Õn nót tËn cïng. LËp lÞch c¸c nguån lùc còng quan träng nh- viÖc lËp lÞch c¸c ho¹t®éng. Nh÷ng nguån lùc ph¸t triÓn bao gåm ph-¬ng tiÖn, kh«ng gian lµmviÖc, thiÕt bÞ vµ nguån nh©n lùc. Nguån lùc dù ¸n quan träng nhÊt cña ng-êi qu¶n lý dù ¸n chÝnh lµ ®éiph¸t triÓn. V× sè l-îng c¸c ho¹t ®éng dù ¸n thay ®æi nªn qui m« cña ®éiph¸t triÓn còng thay ®æi xuyªn suèt vßng ®êi ph¸t triÓn dù ¸n. C¬ cÊu tæchøc cña ®éi cµng trë nªn quan träng h¬n khi qui m« cña ®éi t¨ng lªn. Mét lÞch tr×nh qu¸ h¹n lµ Ýt cã gi¸ trÞ. Mét lÞch tr×nh, víi vai trß lµ béphËn cña kÕ ho¹ch ph¸t triÓn tæng thÓ cña dù ¸n, ph¶i ®-îc cËp nhËp ®Þnhkú. Nh»m cho ng-êi qu¶n lý dù ¸n cã thÓ duy tr× ®-îc lÞch tr×nh cËp nhËt,th«ng tin hiÖn thêi ph¶i ®-îc ch¶y ®Òu ®Æn tõ ®éi ph¸t triÓn. §iÒu nµy 199
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm®-îc thùc hiÖn qua c¸c b¸o c¸o ®Þnh kú, rµ so¸t l¹i ®Þnh kú vµ c¸c ho¹t®éng kiÓm tra kh¸c. Mét lÞch tr×nh thùc tiÔn ®-îc qu¶n lý (hay kh¸ch hµng) chÊp thuËn lµmét b-íc chñ yÕu ®Ó dù ¸n ph¸t triÓn thµnh c«ng. Khi mét lÞch tr×nh lµkh«ng thùc tiÔn, nã th-êng ®-îc nguþ trang b»ng nh÷ng tõ nh- chÆt chÏ,n¨ng ®éng hay th¸ch thøc. Dï sao, c¸c lÞch tr×nh chÆt chÏ, n¨ng ®éng vµth¸ch thøc hiÕm khi lµ hÊp dÉn cho c¸c dù ¸n thµnh c«ng Bµi tËp 1. B¹n ®· ®-îc chØ ®Þnh lµm qu¶n lý dù ¸n cho mét hÖ thèng chuyÓnquÜ vµ vËn chuyÓn cña c«ng ty lín gi¸o xe t¶i. Mçi xe t¶i ®-îc trang bÞthiÕt bÞ liªn l¹c b»ng sè liªn l¹c víi m¸y tÝnh trung t©m. Dù ¸n cña b¹n sÏ ph¸t triÓn phÇn mÒm ®Ó liªn l¹c víi xe t¶i vµ göi ®itheo thuËt to¸n hµnh tr×nh tèi -u. HÖ thèng còng duy tr× c¬ së d÷ liÖu chitiÕt bao gåm th«ng tin liªn quan ®Õn xe t¶i cña c«ng ty, vÞ trÝ hiÖn thêicña chóng, ng-êi l¸i vµ lé tr×nh giao nhËn. HÖ thèng còng cung cÊp c©uhái trùc tuyÕn vµ kh¶ n¨ng cËp nhËt còng nh- c¸c bé ph¸t b¸o c¸o. H·y chuÈn bÞ mét danh nôc ho¹t ®éng cho dù ¸n ®ã. NhËn biÕt nh÷ngcét mèc chñ yÕu vµ x¸c ®Þnh c¸c ®-êng gèc cña dù ¸n. 2. H·y chuÈn bÞ biÓu ®å GANTT møc cao cho dù ¸n m« t¶ ë bµi tËp 1.ChuÈn bÞ biÓu ®å GANTT chi tiÕt cho hai trong nh÷ng ho¹t ®éng møccao gi¶i thÝch mäi chång chÐo gi÷a c¸c ho¹t ®éng tíi h¹n cã thÓ thay ®æithÕ nµo. 3. ChuÈn bÞ biÓu ®å PERT møc cao cho dù ¸n m« t¶ ë bµi tËp 1. H·y bao gåm mäi ho¹t ®éng ph¸t triÓn vµ kh«ng ph¸t triÓn. §Þnh vÞtrÝ c¸c con ®-êng qua m¹ng vµ nhËn biÕt con ®-êng tíi h¹n. Chøng minh®-êng tíi h¹n cã thÓ thay ®æi thÕ nµo khi chØ mét thuéc tÝnh thêi h¹nthay ®æi. Gi¶i thÝch sù tuú thuéc nh- ®-îc biÓu thÞ trªn biÓu ®å. 4. H·y chuÈn bÞ lÞch tr×nh nh©n sù cho dù ¸n m« t¶ ë bµi tËp 1. M« t¶cÇn bao nhiªu thµnh viªn ®éi ë mçi giai ®o¹n, kü n¨ng cña hä, sù bè trÝhä trong ph¹m vi dù ¸n ra sao ? 5. H·y chuÈn bÞ lÞch tr×nh nguån lùc cho dù ¸n m« t¶ ë bµi tËp 1. M«t¶ mçi nguån lùc ph¸t triÓn vµ gi¶i thÝch t¹i sao vµ khi nµo th× sÏ cÇn Th¶o luËn c¸c t¸c ®éng cho cè g¾ng ph¸t triÓn dù ¸n ë chç kh«ng cãkh¶ n¨ng cã ®-îc mçi nguån lùc. 6. Xem xÐt nh÷ng nh©n tè nµo cña dù ¸n trong bµi tËp 1 cã thÓ tuúthuéc ë c¸c bªn ngo¹i cuéc. th¶o luËn xem nh÷ng ho¹t ®éng ph¸t triÓnnµo cã thÓ ®-îc xem xÐt ®Ó thÇu phô vµ nh÷ng thµnh tè vµ cã kh¶ n¨ngmua. 7. Xem xÐt nh÷ng vÊn ®Ò cã thÓ dù kiÕn trong giai ®o¹n hîp nhÊt cñadù ¸n m« t¶ ë bµi tËp 1 8. ChuÈn bÞ mét b¸o c¸o tiÕn ®é dù ¸n mÉu ®-îc ®Ö tr×nh hai tuÇn saukhi hîp nhÊt b¾t ®Çu. 200
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm Ch-¬ng m-êi ChuÈn bÞ dù to¸n: ph-¬ng ph¸p vµ kü thuËt. dù to¸n: Mét sè vÊn ®Ò Dù to¸n ®-îc quan t©m ë viÖc dù ®o¸n bÊt tr¾c. Nã vÎ vang h¬n lµ bãito¸n mÆc dï kh«ng ph¶i bao giê còng chÝnh x¸c. §iÒu nµy cã thÓ ®-îcminh ho¹ râ nhÊt ë giai tho¹i sau. Vµo ®Çu nh÷ng n¨m 80, mét chñ thÇu quèc phßng lín ng-êi Mü ®-îcgiao mét hîp ®ång ph¸t triÓn phÇn mÒm cña Bé quèc phßng Hoa kú.C«ng ty ®· ®-îc ph©n chia thµnh nh÷ng “trung t©m lîi nhuËn” nhá vµmçi trung t©m nh- thÕ ®-îc yªu cÇu minh chøng tån t¹i cña m×nh lµm saosinh lîi. Khi ®-äc tin vÒ uû th¸c hîp ®ång, c¸c kü s- tõ trung t©m lîinhuËn, sau khi ®· khai tr-¬ng ban ®Çu, ®Ò ra viÖc qui ho¹ch tiÕn hµnh dù¸n. ChØ khi ®ã hä míi ph¸t hiÖn lµ chi phÝ ph¸t triÓn dù kiÕn.... sö dôngtrong ®Ò nghÞ cña hä ®-îc c¨n cø ë dù to¸n khëi thuû lµ 80 n¨m c«ngtrong khi nh÷ng tÝnh to¸n míi cña hä ®-a ra dù to¸n 120 n¨m c«ng. §iÒunµy cã kh¶ n¨ng g©y ra thÊt thu ng©n s¸ch ®Õn 50 phÇn tr¨m. 40 n¨m c«ng phô ®ã h¼n tèn cho c«ng ty kho¶ng 4 triÖu ®«la vµ trongkhi sè tiÒn nµy kh«ng lµm vì mét tËp ®oµn lín nh-ng l¹i lµ ®¸ng kÓ chotrung t©m lîi nhuËn vµ h¼n lµm cho mét sè nhµ qu¶n lý hµng ®Çu mÊtviÖc. Qu¶n lý trung t©m lîi nhuËn ®· göi th- cho Bé quèc phßng kh¼ng ®Þnhlµ hä ®· tÝnh sai chi phÝ ph¸t triÓn dù ¸n vµ yªu cÇu lµ hä ®-îc phÐp ®Ötr×nh l¹i ®Ò nghÞ ®· hiÖu chØnh. NÕu yªu cÇu cña hä bÞ b¸c bá, hä kh¼ng®Þnh, hä s½n sµng rót lui vµ cho phÐp hîp ®ång ®-îc uû th¸c cho c«ng tynµo ®Ò tr×nh ®-îc ®Ò nghÞ kh¸c tèt nhÊt. C©u tr¶ lêi mµ hä nhËn ®-îckh¼ng ®Þnh lµ kh«ng chØ hä kh«ng ®-îc phÐp ®Ö tr×nh l¹i ®Ò nghÞ cña hämµ nÕu hä l¹i t×m c¸ch rót lui. Bé quèc phßng sÏ cã hµnh ®éng hîp ph¸pchèng l¹i c«ng ty râ rµng tèn kÐm cho hä h¬n lµ thÊt thu dù kiÕn cña hä. §Õn møc nµy, nh÷ng ng-êi qu¶n lý cña trung t©m lîi nhuËn ch¾c h¼nph¶i ®ang chuÈn bÞ thu dän bµn lµm viÖc cña m×nh th× mét trong c¸c küs- ®· ®-a ra gîi ý. ¤ng gîi ý lµ mét siªu ®éi c¸c nhµ s¶n xuÊt ®-îc thµnhlËp bao gåm nh÷ng kü s- giái nhÊt trong trung t©m lîi nhuËn. Nh÷ng küs- h¼n ph¶i ®-îc ®-a ra khái nh÷ng dù ¸n kh¸c ch¾c ®ang tiÕn hµnh vµ sù®ãng gãp cña hä ë ®ã h¼n kh«ng ph¶i kh«ng chñ chèt. Råi siªu ®éi ®-îcuû th¸c dù ¸n míi víi ý ®å hoµn thµnh dù ¸n cè g¾ng béi chi so víi dùto¸n khëi thuû cµng Ýt cµng tèt. KÕ ho¹ch ®-îc phª chuÈn vµ ®îi ph¸t triÓn tèt nhÊt cã ®-îc ®-îc h×nhthµnh. C¸c thµnh viªn cña siªu ®éi ®-îc yªu cÇu hÕt søc cè g¾ng hoµnthµnh dù ¸n Ýt h¬n dù to¸n 120 n¨m c«ng víi môc tiªu gi¶m béi chi cñadù to¸n 80 n¨m c«ng ®Õn møc cã thÓ ®-îc. 201
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm ThÕ lµ dù ¸n ®· ®-îc ®éi tèt nhÊt vµ trung t©m lîi nhuËn cã thÓ tËp hîp®-îc ph¸t triÓn trong thêi h¹n ba n¨m vµ kÕt qu¶ lµ dù ¸n ®· ®-îc ph¸ttriÓn trong 60 n¨m c«ng. Giai tho¹i ng¾n nµy nªu bËt nh÷ng c©u hái c¬b¶n trong viÖc chuÈn bÞ dù to¸n. Nh÷ng dù to¸n chuyªn m«n ®· ®-îc chuÈn bÞ thÕ nµo? ®©u lµ dù to¸n®óng trong tr-êng hîp nµy: 80, 120 hay 60 n¨m c«ng ?. Dù to¸n theo n¨m c«ng cã tèt kh«ng khi nã lÖ thuéc nÆng vµo nh©nth©n cña ng-êi lµm c«ng viÖc? LiÖu ®éng c¬ cña nhµ s¶n xuÊt cã ph¶i lµ yÕu tè trong viÖc dù to¸nnguån cÇn thiÕt cho viÖc ph¸t triÓn dù ¸n? Vµ cuèi cïng, ng-êi qu¶n lý cã thÓ lËp ng©n s¸ch mét dù ¸n ra sao nÕudù to¸n chuyªn m«n cã thÓ bÞ lo¹i ra ®Õn 100% ? Ch-¬ng nµy sÏ ®Ò cËp ®Õn nh÷ng c©u hái nµy hay kh¸c liªn quan vµcung cÊp c«ng cô gióp cho nh÷ng quan t©m ®ã ®-îc tÝnh ®Õn trong viÖcchuÈn bÞ dù to¸n ph¸t triÓn dù ¸n. 10.1 Dù to¸n cña dù ¸n Mäi l-îng ch-a biÕt ®Òu cã thÓ dù to¸n trong khi l-îng ®· biÕt kháicÇn dù to¸n. Víi ng-êi qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm, cã nhiÒu l-îng ch-abiÕt ph¶i dù to¸n. Nh÷ng l-îng nµy liªn quan ®Õn c¸c lÜnh vùc nh-: 1. Chi phÝ ph¸t triÓn dù ¸n. 2. LÞch tr×nh ph¸t triÓn dù ¸n 3. Qui m« ®éi ph¸t triÓn dù ¸n 4. Khèi l-îng phÇn mÒm ph¶i ph¸t triÓn 5. Nguån phÇn cøng yªu cÇu Dù to¸n nh÷ng l-îng ®ã nh- thÕ nµo kh«ng chØ lµ vÊn ®Ò cÇn ®-îc ®ÒcËp: C¸c ®¬n vÞ sö dông ®Ó ®o nh÷ng l-îng ®ã còng ph¶i cÇn ®-îc xemxÐt. Chi phÝ ph¸t triÓn dù ¸n ®-îc ®o l-êng tèt nhÊt b»ng ®¬n vÞ tiÒn tÖ, nh-®ång ®ola Mü hay b¶ng (Anh). Dï sao víi dù to¸n ban ®Çu chÊp nhËn®-îc viÖc chuÈn bÞ b»ng mét ®o l-êng trung gian sau ®ã ®-îc chuyÓn ®æisang d¬n vÞ tiÒn tÖ. §¬n vÞ trung gian phæ th«ng cho chi phÝ ph¸t triÓn dù¸n lµ th¸ng c«ng (hay th¸ng nh©n c«ngi hay th¸ng kü s- v.v.). §iÒu nµysau ®ã cã thÓ chuyÓn ®æi sang gi¸ trÞ tiÒn tÖ b»ng c¸ch dù to¸n chi phÝ cñamét th¸ng c«ng ®¬n (phÇn 10.4 nãi nhiÒu h¬n ®Õn vÊn ®Ò nµy). LÞch tr×nh ph¸t triÓn dù ¸n râ rµng ®-îc dù to¸n b»ng ®¬n vÞ thêi giannh- ngµy, tuÇn, th¸ng hay n¨m. LÞch tr×nh gièng nh- phÇn lín c¸c kÕho¹ch, ph¶i cã khëi ®Çu vµ kÕt thóc. Th-êng khi mét dù ¸n ®-îc quyho¹ch, khëi ®Çu chÝnh thøc kh«ng râ, vµ do ®ã kÕt thóc còng kh«ng rânèt. Trong nh÷ng tr-êng hîp ®ã, tªn t¾t ARO (sau khi nhËn ®¬n ®Æt)th«ng th-êng ®-îc dïng vµ lÞch tr×nh ®-îc x©y dùng sö dông nh÷ng chØ 202
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm®Þnh nh-: KÕt thóc thiÕt kÕ møc cao - 4 th¸ng ARO. Ch-¬ng 9 cã trao ®æichi tiÕt h¬n vÒ lÞch tr×nh ph¸t triÓn dù ¸n phÇn mÒm. Dù to¸n nh©n sù ph¸t triÓn cã yªu cÇu cho dù ¸n râ rµng theo ®¬n vÞng-êi. Dï sao, nh©n sù ph¸t triÓn ph¶i ®-îc nhãm theo mét sè ph©n lo¹iphæ th«ng nh- kü s- phÇn mÒm, ng-êi lËp tr×nh, nh©n lùc hç trî v.v. vµmçi nhãm ph¶i ®-îc dù to¸n riªng rÏ. Thêi gian vÒ dù ¸n cña mçi ng-êicòng ph¶i ®-îc dù to¸n b»ng c¸ch nhËn ra viÖc hä tham gia vµo dù ¸n vµrót ra khái dù ¸n. §iÒu nµy th«ng th-êng sÏ t¹o ra ®-êng biÓu diÔn ph©nbæ chuÈn49 víi mét ®éi ngò ph¸t triÓn nhá lóc ban ®Çu vµ lóc kÕt thóc dù¸n, cßn pha gi÷a th× cã cì trung b×nh50 (xem H×nh 9.6.a). Khèi l-îng phÇn mÒm ®-îc ph¸t triÓn th-êng ®-îc dù to¸n b»ng c¶ haic¸ch ®o: b»ng dßng m· hay kil« Bai (Kbyte) cña bé nhí. C¶ hai ph-¬ngph¸p cã ®iÓm lîi vµ bÊt lîi. Sè dßng m· lµ møc ®o tiªu biÓu nhiÒu h¬n vÒmøc ®é cè g¾ng ph¸t triÓn nh-ng còng lµ ng«n ng÷ tuú thuéc ë chç hµngtr¨m dßng m· ngò møc cao kh«ng ®ßi hái còng møc ®é cè g¾ng nh- hµngtr¨m dßng m· tr×nh thµnh ng÷ “kilobyte bé nhí” lµ tiªu biÓu vÒ l-îngphÇn mÒm vµ cã thÓ t-¬ng ®èi tuú thuéc ë ng«n ng÷ lËp tr×nh gèc nh-ngh-íng dÉn READ møc cao th«i cã thÓ t¹o ra nhiÒu m· m¸y h¬n lµ thuËtto¸n to¸n häc phøc t¹p. L-îng nguån phÇn mÒm ®-îc ®o b»ng nhiÒu ®¬n vÞ phô thuéc ë nguån®Æc biÖt ®-îc xÐt ®Õn. §iÒu nµy ®-îc th¶o luËn chi tiÕt h¬n ë phÇn 10.6. 10.2 Dù to¸n tõng b-íc Ph-¬ng c¸ch “Ph©n chia vµ KhuÊt phôc” th-êng ®-îc ¸p dông trongnhiÒu lÜnh vùc c«ng nghÖ phÇn mÒm (coi ch-¬ng 6). Ph-¬ng ph¸p nµy(ph©n chia vÊn ®Ò lín thµnh v« vµn vÊn ®Ò nhá h¬n) còng ®-îc sö dôngtrong hÇu hÕt kü thuËt dù to¸n. TiÕp cËn c¬ b¶n lµ ph©n gi¶i dù ¸n thµnhnh÷ng hîp phÇn d-îc x¸c ®Þnh râ rµng vµ råi lÆp l¹i tõng b-íc ®Õn khichØ cßn nh÷ng ®¬n vÞ nhá sau ®ã cã thÓ ®-îc dù to¸n dÔ dµng h¬n. B-íc ®Çu tiªn trong ph©n gi¶i dù ¸n lµ ph©n chia dù ¸n thµnh bèn lo¹isau (coi h.10.1) 1. Hîp phÇn ®· cã s½n sµng. 2. Hîp phÇn ®Çy kinh nghiÖm. 3. Hîp phÇn kinh nghiÖm 1 phÇn. 4. Ph¸t triÓn míi. Mçi lo¹i biÓu thÞ mét líp ho¹t ®éng ph¸t triÓn cã thÓ ®-îc dù to¸nriªng rÏ sö dông c¸c ph-¬ng ph¸p dù to¸n kh¸c nhau. Nh- chóng ta sÏthÊy, mçi lo¹i còng g¾n víi møc rñi ro liªn quan trong ph¸t triÓn phÇnmÒm. V× môc ®Ých cña th¶o luËn nµy, chóng ta sÏ chØ xem xÐt c¸c hîp phÇncña ph¸t triÓn phÇn mÒm hiÖn nay vµ kh«ng ph¶i c¸c ho¹t ®éng liªn quan 49 ®-êng biÓu diÔn nµy ®-îc bµn thªm ë phÇn 10.5 50 ph©n bè kÝch cì ®éi ph¸t triÓn dù ¸n sÏ ®-îc th¶o luËn sau trong ®o¹n 9.5.1. 203
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmcña chóng, ch¼ng h¹n nh- qu¶n lý, khèng chÕ cÊu h×nh hay b¶o ®¶m chÊtl-îng, c¸c phÇn ®ã sÏ ®-îc bµn ®Õn sau. Dù ¸n ph¸t triÓn phÇn mÒm Ph¸t triÓn míi Cã mét phÇn Cã ®µy ®ñ kinh §· s½n sµng hoµn toµn kinh nghiÖm nghiÖm hoµn toµn Rñi ro cao Rñi ro võa ph¶i Cßn chót rñi ro Rñi ro tèi thiÓu H×nh 10.1 Ph©n lo¹i ph¸t triÓn dù ¸n theo møc ®é rñi ro 10.2.1 Hîp phÇn ®· cã s½n sµng. Hîp phÇn ®· cã s½n sµng lµ thµnh phÇn dù ¸n tr-íc ®©y ®· ®-îc ph¸ttriÓn lµ bé phËn cña c¸c dù ¸n kh¸c. Nh÷ng thÝ dô vÒ c¸c thµnh phÇn thêith-îng lµ nh÷ng th- viÖn to¸n häc ch-¬ng tr×nh con, c¸c hép thö nghiÖmphÇn mÒm (bé thö nghiÖm) bé kÝch thÝch ngo¹i vi phÇn cøng, c¸c thuËtto¸n vµ thËm chÝ c¶ nh÷ng hîp phÇn dù ¸n chñ yÕu cã thÓ ®-îc g¾n vµodù ¸n hiÖn t¹i cã Ýt hay kh«ng söa ®æi. Rñi ro g©y ra trong sö dông hîp phÇn ®· cã s½n sµng lµ tèi thiÓu. G¾nlo¹i hîp phÇn ®ã vµo dù ¸n cã kh¶ n¨ng h¹ thÊp chi phÝ ph¸t triÓn cña dù¸n. Thùc tÕ nµy ®-îc khuyÕn khÝch nhiÒu trong tiªu chuÈn DOD 2167(coi ch-¬ng 8). Theo ®ã ®-îc coi lµ “phÇn mÒm sö dông l¹i ®-îc”. Rñi ro tèi thiÓu vÉn cßn kh¸c víi kh«ng rñi ro vµ c¸i gi¸ ph¶i tr¶ choviÖc sö dông hîp phÇn ®· cã s½n sµng. C¸i gi¸ th-êng lµ ®· ph¶i tiÕn hµnhvíi Ýt chøc n¨ng hay Ýt thÝch øng h¬n so víi khi t¸i ph¸t triÓn c¸c hîpphÇn chuyªn biÖt cho dù ¸n. §iÒu nµy t-¬ng tù bé quÇn ¸o lµm s½n kh«ngtèn kÐm so s¸nh víi bé may ®o tèn kÐm h¬n nhiÒu. §«i khi bé lµm s½nl¹i cã thÓ thÝch øng hoµn h¶o nh-ng th-êng ph¶i cã ®«i chót söa sang l¹i.Hîp phÇn ®· cã s½n sµng th-êng ®ßi hái, ë møc ®é nµo ®ã, thÝch øng dù¸n víi hîp phÇn chø kh«ng ph¶i thÝch øng hîp phÇn víi dù ¸n. 10.2.2 Hîp phÇn cã ®µy ®ñ kinh nghiÖm Hîp phÇn cã ®Çy ®ñ kinh nghiÖm lµ nßng cèt cña c¸i mµ c«ng ty thùcsù trë thµnh. C¸c c«ng ty th-êng chuyªn m«n ho¸, cã nghÜa Boeing lµmm¸y bay chø kh«ng m¸y thu h×nh vµ IBM lµm m¸y tÝnh chø kh«ng m¸ybay. Nh-ng c¶ hai ®Òu ph¸t triÓn phÇn mÒm. 204
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm Dù ¸n ph¸t triÓn phÇn mÒmPh¸t triÓn míi Cã mét phÇn kinh Cã ®µy ®ñ kinh §· s½n sµng hoµn hoµn toµn nghiÖm nghiÖm toµn §¸nh gi¸ dùa trªn Hoµn toµn x¸c kinh nghiÖm qu¸ khø ®Þnh ND FE ND ND FE ND FE Dù Dù Dù Dù ND : Ph¸t triÓn míi FE : Cã ®µy ®ñ kinh nghiÖm H×nh 10.2 Ph©n gi¶i chi tiÕt h¬n vÒ ph©n lo¹i kinh nghiÖm mét phÇn Bao giê còng cã xu h-íng ph¸t triÓn tinh th«ng trong nh÷ng lÜnh vùc ®Æc thï nh-ng sù tiÕn bé cña c«ng nghÖ h¼n ph¶i chËm h¬n nÕu c¸c nhãm ph¸t triÓn ®· kh«ng më réng nh÷ng lÜnh vùc thinh th«ng ®ã tõng thêi kú. §iÒu nµy còng lµ ®óng cña ph¸t triÓn phÇn mÒm. PhÇn ®«ng c¸c dù ¸n chøa nh÷ng hîp phÇn t-¬ng tù c¸c hîp phÇn trong c¸c dù ¸n ®· ph¸t triÓn tr-íc ®©y. ThÝ dô vÒ c¸c hîp phÇn kinh nghiÖm trän vÑn mµ c¸c c«ng ty chuyªn m«n ho¸ h¼n lµ sù ph¸t triÓn cña bé biªn dÞch. Bé ch-¬ng tr×nh chuyªn m«n (hÖ thèng kÕ to¸n hay hÖ thèng kiÓm kª) vµ c¶ nh÷ng hÖ phô chñ yÕu nh- c¸c m¹ng th«ng tin liªn l¹c. Hîp phÇn kinh nghiÖm trän vÑn lµ bÊt cø bé phËn nµo cña dù ¸n phÇn mÒm mµ chóng ta cã thÓ nãi: “chóng t«i ®· lµm ®-îc c¸i g× t-¬ng tù trong thêi gian qua”. Dï sao quan träng h¬n c¶ lµ nhÊn m¹nh r»ng tõ 205
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmkinh nghiÖm trän vÑn cã hiÖu lùc chØ khi kinh nghiÖm ®· ®-îc l-u l¹i.§iÒu nµy cã nghÜa lµ mét sè nh÷ng ng-êi s¶n xuÊt ®· tham gia vµo c¸c dù¸n t-¬ng tù tr-íc ®©y vÉn cßn hiÖn diÖn (hä ®· kh«ng rêi bá c«ng ty) vµth«ng tin liªn quan ®Õn c¸c dù ¸n tr-íc ®©y tån t¹i vµ ®-îc thö nghiÖm.VÊn ®Ò mét c«ng ty tr-íc ®©y ®· ph¸t triÓn bé biªn dÞch Pascal tù th©n nãkh«ng ®ñ lý do ®Ó ph©n lo¹i ph¸t triÓn bé biªn dÞch C lµ ho¹t ®éng kinhnghiÖm trän vÑn,®Æc biÖt nÕu thµnh viªn cña ®éi ph¸t triÓn bé biªn dÞch®· rót lui khái c«ng ty vµ ®· kh«ng ®Ó l¹i t- liÖu ph¸t triÓn nµo. Cã rñi ro t-¬ng ®èi nhá trong ph¸t triÓn c¸c hîp phÇn kinh nghiÖm tränvÑn. Cã thõa nhËn c¬ b¶n lµ nÕu chóng ta ®· tõng lµm ®iÒu g× ®ã tr-íckhi chóng ta cã thÓ lµm l¹i ®-îc ®iÒu ®ã. §iÒu nµy kh«ng ph¶i bao giêcòng thÕ. Rñi ro chÝnh lµ trong sai lÇm ph©n lo¹i. §iÒu nµy liªn quan ®Õnc¸c tr-êng hîp c¸c hîp phÇn tr«ng cã vÎ t-¬ng tù nh-ng trªn thùc tÕ hoµntoµn kh¸c. Mét thÝ dô h¼n lµ sù ph©n lo¹i ph¸t triÓn hÖ thèng viÔn th«ngcã kinh nghiÖm trän vÑn dùa trªn ph¸t triÓn m¹ng khu vùc ®Þa ph-¬ngtr-íc ®©y (LAN). C¶ hai tham gia ph¸t triÓn hÖ thèng viÔn th«ng vµ baogåm nh÷ng nhiÖm vô nh- giao diÖn biªn b¶n vµ chuyÓn giao dù liÖunh-ng viÔn th«ng tham gia c¸c vÊn ®Ò rÊt kh¸c víi nh÷ng vÊn ®Ò liªnquan ®Õn m¹ng khu vùc ®Þa ph-¬ng. TiÕp cËn ®óng ®¾n h¼n lµ ph©n lo¹iho¹t ®éng trong tr-êng hîp nµy lµ kinh nghiÖm mét phÇn ®-îc bµn ®Õntrong phÇn sau. Kinh nghiÖm trän vÑn ®ßi hái kh¶ n¨ng nh¾c l¹i c¸c ho¹t ®éng thµnhc«ng tr-íc ®©y. 10.2.3. C¸c hîp phÇn kinh nghiÖm mét phÇn Kinh nghiÖm mét phÇn liªn quan ®Õn c¸c hîp phÇn phÇn nµo t-¬ng tùvíi c¸c hîp phÇn ph¸t triÓn trong c¸c dù ¸n tr-íc. ThÝ dô vÒ kinh nghiÖmmét phÇn h¼n lµ ph¸t triÓn bé biªn dÞch mµ mét ®éi tr-íc ®©y ®· ph¸ttriÓn bé dÞch hîp ng÷. §éi h¼n ®· tÝch luü kinh nghiÖm trong ph©n tÝch cóph¸p vµ xö lÝ sai nh-ng kh«ng trong tèi -u ho¸ hay ph©n tÝch có ph¸pphøc hîp. Mét thÝ dô kh¸c (m« t¶ ë cuèi phÇn tr-íc) lµ ph¸t triÓn hÖthèng viÔn th«ng dùa trªn ph¸t triÓn tr-íc ®©y cña m¹ng khu vùc ®Þaph-¬ng (LAN). Hîp phÇn kinh nghiÖm mét phÇn lµ bé phËn cña dù ¸n phÇn mÒm mµchóng ta cã thÓ nãi chóng ta quen thuéc mÆc dï chóng ta hiÖn cã kh«ngph¸t triÓn c¸i g× t-¬ng tù trong thêi gian qua. Cã møc ®é rñi ro võa ph¶i trong ph¸t triÓn hîp phÇn kinh nghiÖm métphÇn vµ ®©y lµ sù tù nguyÖn trong viÖc gi¶ ®Þnh rñi ro ®ã dÉn c¸c c«ng ty®Õn më réng chuyªn ngµnh cña hä dÇn dµ trong c¸c pha tiÕn ho¸ cñac«ng ty. Dï sao, trong tr-êng hîp nµy n÷a còng vÉn cã nguy c¬ ph©n lo¹isai. PhÇn nµo quen thuéc víi mét nhiÖm vô lµ -íc ®Þnh chñ quan. Cã vµinhiÖm vô mµ trong ®ã chóng ta kh«ng thÓ t×m ®-îc c¸i g× chóng ta quenthuéc. Nªn viÖc ph©n lo¹i hîp phÇn lµ kinh nghiÖm mét phÇn tuú thuéc ëng-êi ph©n lo¹i. Gi¶i ph¸p cã thÓ ®-îc lµ ®ßi hái tho¶ thuËn cña nhiÒu 206
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmng-êi dù to¸n vÒ viÖc ph©n lo¹i hîp phÇn, nh-ng nh- chóng ta sÏ thÊysau, ph-¬ng c¸ch nµy lµ nªn dïng nhiÒu kü thuËt trong dù to¸n. Yªu cÇu chÝnh trong ph©n lo¹i hîp phÇn lµ kinh nghiÖm mét phÇn lµkh¶ n¨ng nhËn ra c¶ nh÷ng nh©n tè quen thuéc vµ míi trong hîp phÇnvËy. 10.2.4 Ph¸t triÓn míi. Ph¸t triÓn míi liªn quan ®Õn viÖc ph¸t triÓn c¸c hîp phÇn khi kh«ng cãkinh nghiÖm liªn quan tån t¹i trong ph¹m vi ®éi ph¸t triÓn. §Þnh nghÜanµy cã thÓ phÇn nµo dÞu ®i c¨n cø ë sù viÖc lµ c¸c c«ng ty m¸y tÝnh Ýt khil¾p « t« vµ c¸c c«ng ty « t« Ýt khi l¾p m¸y tÝnh.Nªn ph¸t triÓn míi cã thÓph¶i rót ra mét sè kinh nghiÖm tr-íc ®©y vµ chóng ta gi¶ ®Þnh nh÷ng kün¨ng c¬ b¶n cÇn thiÕt ®Ó hoµn thiÖn c¸c nhiÖm vô yªu cÇu lµ cã ®-îc. Kh«ng ph¶i mäi nghiªn cøu vµ ph¸t triÓn ®Òu cã b¶n chÊt tiÕn ho¸. ThÝdô hoµn h¶o lµ ch-¬ng tr×nh kh«ng gian Hoa kú ®-îc gîi ý qua lêi tuyªnbè cã tÝnh chÊt tiªn ®o¸n cña tæng thèng Kennedy r»ng vµo cuèi thËp kû(nh÷ng n¨m 1960) Hoa kú sÏ ®æ bé ng-êi lªn mÆt tr¨ng. Tr-íc ®ã kh«ngcã g× t-¬ng tù ®· tõng ®-îc tiÕn hµnh - ch¾c h¼n ®ã ®· lµ mét ph¸t triÓnmíi. Ph¸t triÓn míi râ rµng lµ líp hîp phÇn khã dù to¸n nhÊt vµ chøc møcrñi ro cao nhÊt. Do nh÷ng tiÕn bé nhanh chãng trong khoa häc m¸y tÝnhvµi thËp kû qua, c¸c dù ¸n m¸y tÝnh cµng cã kh¶ n¨ng nhiÒu h¬n chøa c¸chîp phÇn ph¸t triÓn míi h¬n lµ c¸c ngµnh c«ng nghÖ kh¸c. §iÒu nµy nµy®Æc biÖt ®óng víi c¸c dù ¸n phÇn mÒm vµ lµ mét trong nh÷ng lý do chÝnhv× sao dù ¸n m¸y tÝnh l¹i chøng minh ghi nhËn ®-êng ®i nghÌo nµn trongdù to¸n cña dù ¸n. Ph¸t triÓn míi th-êng thiÕu c¬ së tin cËy cho dù to¸n vµ ®ßi hái vËndông nh÷ng ph-¬ng ph¸p ®Æc thï ®Ó cã thÓ cã ®-îc dù to¸n ®Çy ®ñ. §iÒunµy sÏ ®-îc bµn ®Õn chi tiÕt trong phÇn sau 10.2.5 Ph©n gi¶i dù ¸n theo møc rñi ro. Nh- chóng ta ®· thÊy, ph©n gi¶i ban ®Çu cña dù ¸n phÇn cøng nhËn rabèn lo¹i chñ yÕu víi møc rñi ro ph¸t triÓn kh¸c nhau g¾n theo. Sau b-íc®Çu ph©n gi¶i dù ¸n, chóng ta kÕt thóc víi c¸c hîp phÇn dù ¸n hoÆc (1)chóng ta hiÖn cã (thêi th-îng) (2) chóng ta biÕt ph¸t triÓn thÕ nµo (kinhnghiÖm trän vÑn) (3) Ýt ra phÇn nµo chóng ta quen thuéc (kinh nghiÖmmét phÇn)hay (4) hoµn toµn míi víi chóng ta (ph¸t triÓn míi). Môc tiªucña b-íc sau trong ph©n gi¶i dù ¸n lµ tiÕp tôc nhËn ra nhiÖm vô quenthuéc vµ kh«ng quen thuéc. §iÒu nµy dÉn chóng ta ®Õn xem xÐt l¹i lo¹ikinh nghiÖm riªng phÇn (coi h×nh 10.2) Lo¹i kinh nghiÖm riªng phÇn ®· ®-îc m« t¶ lµ chøa nh÷ng hîp phÇndù ¸n phÇn nµo t-¬ng tù víi c¸c hîp phÇn ®· tõng ®-îc ph¸t triÓn trongnh÷ng dù ¸n tr-íc ®©y. Do ®ã chóng ta hi väng cã thÓ ph©n gi¶i tiÕpnh÷ng hîp phÇn ®ã thµnh nh÷ng hîp phÇn ph¸t triÓn míi vµ kinh nghiÖm 207
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmträn vÑn nhá h¬n. Trong mét sè tr-êng hîp nh÷ng hîp phÇn ®· cã s½nsµng còng cã thÓ ®-îc nhËn ra trong viÖc ph©n gi¶i tiÕp lo¹i kinh nghiÖmriªng phÇn. Khi ¸p dông tinh läc tõng b-íc, chóng ta cã thÓ lÆp l¹i vµ nhËn ra mäihîp phÇn míi cña dù ¸n. Lµm nh- thÕ, chóng ta còng ®· nhËn ra mäi hîpphÇn dù ¸n mµ chóng ta cã thÓ vËn dông t-¬ng ®èi nh÷ng ph-¬ng ph¸pdù to¸n tin cËy dùa trªn kinh nghiÖm tr-íc ®©y cña chóng ta. §iÒu nµylµm t¨ng thªm ®é tin cËy cña c¸c dù to¸n dù ¸n tæng thÓ cña chóng ta. 10.3 Dù to¸n ph-¬ng ph¸p míi. Khi chóng ta kh«ng cã lîi Ých vÒ kinh nghiÖm ®Ó rót ra trong viÖcchuÈn bÞ dù to¸n chóng ta ph¶i t×m kiÕm th«ng tin bæ sung nh»m thóc ®Èytõ dù to¸n “bõa phøa” tíi mét c¸i g× ®¸ng tin cËy h¬n. Hai tiÕp cËn phæth«ng lµ: 1. Ph-¬ng ph¸p nguyªn mÉu. 2. Ph-¬ng ph¸p thèng kª. C¶ hai ph-¬ng ph¸p liªn quan ®Õn mét sè ho¹t ®éng chung nh- lµ nhucÇu x©y dùng c¸i g× lµm c¨n cø cho c¸c dù ¸n cña chóng ta. Dï sao nh-chóng ta sÏ biÕt, ph-¬ng ph¸p nguyªn mÉu h-íng vµo c«ng nghÖ h¬ntrong khi ph-¬ng ph¸p thèng kª khoa häc h¬n. Víi nh÷ng ai ñng hé c«ngnghÖ h¬n khoa häc, chØ cÇn nãi lµ nhiÒu nguyªn mÉu kh«ng bao giê lµmcho nã thµnh cöa hµng s¶n xuÊt ®-îc. 10.3.1 Ph-¬ng ph¸p nguyªn mÉu. C¸c nguyªn mÉu phÇn mÒm kh¸c víi c¸c nguyªn mÉu trong c¸c ngµnhc«ng nghiÖp kh¸c. Mét m¸y bay nguyªn mÉu tiªn tiÕn cã thÓ rÊt t-¬ng tùm¸y bay s¶n xuÊt cuèi cïng vµ cã thÓ ®-îc sö dông lµm m« h×nh cho viÖcx©y dùng d©y chuyÒn s¶n xuÊt. Dï sao,phÇn mÒm,chØ ®-îc x©y dùng métlÇn (mÆc dï cã thÓ ®-îc söa ®æi sau nµy). Mét khi phÇn mÒm ®-îc ph¸ttriÓn, nh÷ng s¶n phÈm kÕ tiÕp cã thÓ ®-îc t¹o ra ngay b»ng c¸ch sao chÐpphÇn mÒm s¶n xuÊt ra. §©y lµ ®Æc ®iÓm duy nhÊt cña phÇn mÒm (mÆc dïv¨n b¶n viÕt ®«i chót t-¬ng tù do kh¶ n¨ng sao chôp ®-îc). Quan niÖm nguyªn mÉu gi¶ ®Þnh ý nghÜa h¬i kh¸c khi ¸p dông chophÇn mÒm. C¸c nguyªn mÉu phÇn mÒm lµ nh÷ng phiªn b¶n chøc n¨ng rótgi¶m cu¶ toµn bé s¶n phÈm. Thªm vµo tÝnh chøc n¨ng rót gi¶m cña nguyªn mÉu phÇn mÒm, tiªuchuÈn ph¸t triÓn cã thÓ Ýt cøng nh¾c nªn ph-¬ng ph¸p vµ tiªu chuÈn ph¸ttriÓn chÝnh thøc Ýt cÇn ®Õn. Còng vËy, tÝnh chøc n¨ng ®-îc gi÷ l¹i trongnguyªn mÉu cã thÓ kh«ng ®-îc tinh läc nhiÒu h¬n trong toµn bé s¶nphÈm: ch¼ng h¹n giao diÖn cña ng-êi dïng cã thÓ Ýt thÝch nghi cho ng-êidïng. TÊt c¶ nh÷ng ®iÒu ®ã t¹o cho chu kú ph¸t triÓn nhanh s¶n xuÊtnhanh, mét phiªn b¶n ban ®Çu cña toµn bé s¶n phÈm phÇn mÒm. Thñph¸p nµy th-êng ®-îc gäi lµ sao chôp nhanh. 208
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm ThÝ dô sau chøng minh viÖc sö dông lÊy nguyªn mÉu trong chuÈn bÞ dùto¸n ph¸t triÓn phÇn mÒm. TËp ®oµn nh÷ng nhµ s¶n xuÊt m¸y tÝnh (CDI) ®· tiÕp thÞ thµnh c«ngmét hÖ thèng chuyªn viªn cho c¸c luËt gia tiÕp cËn liÒn ®-îc th«ng tin vÒc¸c tr-êng hîp vµ -u tiªn ph¸p lý, luËt vµ thñ tôc ph¸p lý vµ danh môcc¸c chuyªn viªn ph¸p lý trong nhiÒu lÜnh vùc luËt ph¸p hÖ thèng t¸c ®éngnh- mét hç trî ph¸p lý tin cËy vµ rÊt nhanh vµ trong mét sè tr-êng hîpthËm chÝ cã kh¶ n¨ng gîi ý gi¶i ph¸p cho c¸c vÊn ®Ò ph¸p lý. C¨n cø ë thµnh c«ng cña m×nh trong lÜnh vùc ph¸p lý, qu¶n lý cña CDI®· xem xÐt më réng thÞ phÇn hÖ thèng chuyªn viªn vµ quyÕt ®Þnh ®¸nhgi¸ rñi ro trong viÖc ph¸t triÓn mét hÖ thèng chuyªn viªn cho b¸c sÜ. §Ó cho hä ®¸nh gi¸ rñi ro cã hiÖu qu¶, qu¶n lý cña CDI cÇn dù to¸n vÒqui m« vµ chi phÝ ph¸t triÓn hÖ thèng chuyªn viªn y tÕ. Râ rµng hÖ thèng chuyªn viªn y tÕ cã hµm chøa mäi lo¹i rñi ro cña dù¸n m« t¶ trong phÇn tr-íc:  C¸c hîp phÇn ®· cã s½n sµng tõ hÖ thèng ph¸p lý (nh- kh«i phôc vµnhËn ra d÷ liÖu cña c¸c chuyªn gia).  C¸c hîp phÇn kinh nghiÖm trän vÑn (nh- ®Æc ®iÓm b¶o tr× d÷ liÖu vµlÞch sö tr-êng hîp).  C¸c hîp phÇn kinh nghiÖm riªng phÇn (nh- giao diÖn ng-êi dïng vµlogic gãp ý).  Ph¸t triÓn míi (nh- kiÓm tra chuÈn ®o¸n y tÕ vµ t-¬ng t¸c cñathuèc). TÝnh phøc t¹p cña thµnh phÇn chÈn ®o¸n y tÕ lµm cho khã dù to¸n. Do®ã, viÖc x©y dùng mét trî lý chÈn ®o¸n y tÕ nguyªn mÉu m¸y tÝnh ho¸h¼n sÏ h÷u hiÖu trong viÖc cung cÊp th«ng tin vÒ khèi l-îng c«ng viÖccÇn thiÕt ®Ó ph¸t triÓn mét phiªn b¶n trän vÑn cña hÖ thèng ®ã. Nguyªn mÉu chÈn ®o¸n y tÕ h¼n lo¹I ra nhiÒu giao diÖn th©n thiÖn víing-êi dïng, cÇn thiÕt cho viÖc chµo mêi thµnh c«ng c¸c b¸c sÜ - nh÷ngng-êi sö dông tiÒm Èn cña hÖ cña hÖ thèng. Nã còng lo¹i trõ nhiÒu d÷liÖu vµ thuËt to¸n y tÕ cã yªu cÇu vµ h¼n lµ mét ch-¬ng tr×nh ®éc lËpkh«ng cÇn hîp nhÊt víi nh÷ng ®Æc ®iÓm kh¸c cña mét hÖ chuyªn gia. TÝnh chøc n¨ng hiÖn nay cña nguyªn mÉu tuú thuéc ë thêi gian vµng©n s¸ch cã ®-îc ®Ó ph¸t triÓn. Râ rµng ng©n s¸ch cµng lín vµ thêi gianph¸t triÓn ®-îc phÐp cµng dµi th× nguyªn mÉu cµng cã Ých råi trë thµnhc«ng cô ®Ó dù to¸n toµn bé hÖ thèng. ë th¸i cùc, nguyªn mÉu h¼n chøamäi tÝnh chøc n¨ng cña toµn bé hÖ thèng vµ theo thÕ h¼n cung cÊp dùto¸n chÝnh x¸c cña c¸c nguån ph¸t triÓn yªu cÇu. §iÒu nµy vÒ c¬ b¶n, còng gièng nh- ph¸t triÓn tr-íc ®· vµ dù to¸n saukhi ®· hoµn thµnh. Dù to¸n nµy lµ chÝnh x¸c nh-ng v« dông. Trong nhiÒutr-êng hîp, nguyªn mÉu kh«ng ph¶i lµ vËt vÊt bá vµ sau nµy ®-îc tinhläc vµ g¾n vµo toµn bé hÖ thèng. Trong nh÷ng tr-êng hîp Êy cã rñi ro cñaviÖc sö dông tiªu chuÈn phô hay cña chÊt l-îng phÇn mÒm tåi trong s¶nphÈm cuèi cïng, nh- lµ t- liÖu cã thÓ thiÕu vµ lËp m·, thiÕt kÕ cã thÓ kÐm 209
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmcái. §iÒu nµy cã thÓ tr¸nh ®-îc nÕu quyÕt ®Þnh ®-îc ®-a ra tr-íc khi ph¸ttriÓn nguyªn mÉu ®Ó duy tr× c¸c tiªu chuÈn ph¸t triÓn nh»m cã thÓ lµmcho nguyªn mÉu sö dông ®-îc sau nµy nh- bé phËn cña phÇn mÒm s¶nxuÊt. §Ó tãm t¾t, mét nguyªn mÉu cña c¸c hîp phÇn ph¸t triÓn míi lµ c«ngcô tuyÖt h¶o cã thÓ cung cÊp th«ng tin phô cÇn thiÕt ®Ó chuÈn bÞ c¸c dùto¸n tin cËy ®-îc. Dï sao, mét nguyªn mÉu cã thÓ lµ tèn kÐm vµ trªn thùctÕ nã cµng cã thÓ hç trî ®-îc nhiÒu cho viÖc dù to¸n tin cËy th× viÖc ph¸ttriÓn nã cµng tèn kÐm bÊy nhiªu. 10.3.2 Ph-¬ng ph¸p thèng kª. C¸c ph-¬ng ph¸p thèng kª sö dông kü thuËt lÊy mÉu trong dù to¸n c¸cthµnh phÇn cña dù ¸n. ë møc ph©n gi¶i dù ¸n thÊp nhÊt, nh÷ng ®¬n vÞ haym« ®un tiªu biÓu ®-îc lùa chän. Sau ®ã nh÷ng ®¬n vÞ nµy th-êng ®-îcph¸t triÓn vµ theo thÕ cung cÊp th«ng tin vÒ cè g¾ng tr«ng ®îi cã yªu cÇucho sù ph¸t triÓn cña c¸c hîp phÇn mµ chóng ®¹i diÖn. Ph-¬ng ph¸p nµybao gåm nh÷ng pha c¬ b¶n sau ®©y: 1. NhËn ra mäi hîp phÇn phÇn mÒm ph¸t triÓn míi 2. ChuÈn bÞ thiÕt kÕ ban ®Çu cña mçi thµnh phÇn b»ng c¸ch nhËn ranh÷ng m« ®un phÇn mÒm muèn thùc hiÖn hîp phÇn. 3. Ph©n chia m« ®un thµnh c¸c lo¹i t-¬ng tù theo:  §é phøc t¹p (møc ®é khã)  Chøc n¨ng (nh- liªn l¹c th«ng tin, c¬ së d÷ liÖu, giao diÖn cñang-êi v.v.)  Lo¹i (hÖ thèng ®iÒu hµnh, tiªn Ých th- viÖn, nhiÖm vô dÞch vô v.v.). 4. ë mçi lo¹i, chän mét m« ®un ®¹i diÖn cho c¸c m« ®un kh¸c. 5. Thùc hiÖn c¸c m« ®un ®· chän. 6. C¨n cø ë th«ng tin suy tõ thùc hiÖn c¸c m« ®un ®· chän, dù to¸nnguån yªu cÇu cho mçi lo¹i. 7. Phèi hîp dù to¸n cho mçi lo¹i theo thÕ cã ®-îc dù to¸n cho mäiphÇn mÒm ph¸t triÓn míi. Víi nh÷ng dù ¸n lín, viÖc lùa chän h¬n mét m« ®un cho mçi lo¹i sÏt¹o ra dù to¸n chÝnh x¸c h¬n. ThÕ khã xö ë ®©y t-¬ng tù víi lÊy nguyªnmÉu. Cµng nhiÒu m« ®un lùa chän ë mçi lo¹i, dù to¸n cµng chÝnh x¸c. Dïsao, trong tr-êng hîp cùc ®oan ta cã thÓ dù to¸n mét hîp phÇn dùa trªnsù ph¸t triÓn trän vÑn cña hîp phÇn ®ã. Mét lÇn n÷a, ®iÒu nµy h¼n t¹o radù to¸n chÝnh x¸c nh-ng v« dông. ViÖc lùa chän c¸c ph¹m trï m« ®un vµ bè trÝ c¸c m« ®un vµo nh÷ngph¹m trï ®ã ®ßi hái kinh nghiÖm réng trong ph¸t triÒn phÇn mÒm. ViÖclùa chän c¸c m« ®un ®¹i diÖn còng ®ßi hái kinh nghiÖm t-¬ng øng.Nh÷ng ho¹t ®éng ®ã ®-îc tiÕn hµnh tèt nhÊt khi ba hay bèn ng-êi chuyªn 210
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmm«n so s¸nh c¸c ghi chó vµ t×m c¸ch ®¹t ®-îc tho¶ thuËn vÒ viÖc ph©nlo¹i vµ lùa chän c¸c quyÕt ®Þnh. ThiÕt kÕ ban ®Çu cña c¸c hîp phÇn ë pha 2 lµ ho¹t ®éng gay cÊn. ThiÕtkÕ lµ pha chñ chèt trong ph¸t triÓn phÇn mÒm, mÆc dï sù ph©n gi¶i c¸chîp phÇn thµnh m« ®un ph¶i ®¶m b¶o ë pha nµy. Ngay ®iÒu ®ã còngkh«ng ph¶i lµ nhiÖm vô dÔ dµng, vµ víi c¸c dù ¸n lín cã thÓ ®ßi hái cèg¾ng ®¸ng kÓ. ThiÕt kÕ ban ®Çu cïng víi viÖc thùc hiÖn c¸c m« ®un ®·lùa chän ®«i khi cã thÓ t¸i sö dông ®-îc trong toµn bé ph¸t triÓn cña hÖthèng. Dï sao ®iÒu nµy kh«ng ®¶m b¶o cho ng©n s¸ch ph¸t triÓn nguyªnmÉu riªng rÏ ph¶i ®-îc dµnh cho nh÷ng ho¹t ®éng nµy. 10.4 M« h×nh chi phÝ x©y dùng (COCOMO). Giai tho¹i liªn quan ë ®Çu ch-¬ng nµy minh ho¹ nhiÒu yÕu tè t¸c ®éng®Õn viÖc t¨ng qui m« nguån lùc ®ßi hái cho viÖc ph¸t triÓn dù ¸n phÇnmÒm. Râ rµng, ®éi ph¸t triÓn tèt sÏ hoµn thµnh dù ¸n sím h¬n vµ víi chiphÝ ph¸t triÓn thÊp h¬n ®éi ph¸t triÓn trung b×nh. NhiÒu nh÷ng yÕu tèkh¸c cã thÓ ®-îc xem xÐt khi dù to¸n chi phÝ ph¸t triÓn phÇn mÒm.Nh÷ng yÕu tè phæ th«ng h¬n lµ: 1. Tr×nh ®é nh©n lùc. 2. Møc ®é phøc t¹p. 3. Qui m« dù ¸n. 4. M«i tr-êng ph¸t triÓn . 5. Møc ®é tin cËy. C¸c yÕu tè t-¬ng tù lóc ®Çu ®-îc Boehm (1981) tr×nh bµy vµ cã n»mtrong m« h×nh chi phÝ x©y dùng cña «ng, sau nµy ®-îc gäi lµ ph-¬ngph¸p COCOMO ®Ó chuÈn bÞ dù to¸n chi phÝ phÇn mÒm. C¸c m« h×nht-¬ng tù, nh- m« h×nh tr×nh bµy ë ®©y, tõ ®ã ®· ph¸t triÓn tiÕp vµ ®-îcsöa ®æi, tho¹t ®Çu trong viÖc lùa chän c«ng thøc cè g¾ng sö dông cho m«h×nh (coi Jeffery and Low (1990) Anderson (1990), Balda vµ Gustafson(1990)). M« h×nh COCOMO lµ mét thuËt to¸n chó ý ®Õn n¨m yÕu tè trªn(vµ cã thÓ c¶ nh÷ng yÕu tè kh¸c) t¹o lËp dù to¸n phèi hîp víi ®Þnh l-înghãa rñi ro. NhiÒu ch-¬ng tr×nh m¸y tÝnh ®· cã ®-îc thùc hiÖn phÇn línc«ng viÖc nhµm ch¸n mµ m« h×nh yªu cÇu (m« t¶ thªm ë phÇn 10.5). M« h×nh COCOMO b¾t ®Çu tõ dù to¸n hiÖn cã vÒ sè l-îng c¸c dßngm· phÇn mÒm ph¶i ph¸t triÓn. Sau ®ã m« h×nh cung cÊp c«ng cô cho viÖcdù to¸n chi phÝ, lÞch tr×nh vµ qui m« nh©n lùc ph¸t triÓn. Sè dßng m· cãthÓ ®-îc dù to¸n sö dông ph©n gi¶i dù ¸n vµ c¸c ph-¬ng ph¸p thèng kªm« t¶ ë ®Çu ch-¬ng nµy. M« h×nh COCOMO cÇn cã mét bé c«ng thøc, mçi c«ng thøc cho métyÕu tè xem xÐt. C¸c thÝ dô vÒ c¸c c«ng thøc ®ã nh- sau: 10.4.1 Tr×nh ®é nh©n lùc 211
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm ViÖc ®o kh¶ n¨ng cña mét kü s- phÇn mÒm ph¶i chó ý ®Õn mét ph¹mvi hoµn thiÖn réng. Sackman vµ céng sù (1968) ®· thuyÕt minh mét biÕn®éng 16 trªn 1 trong nh÷ng thÝ nghiÖm tiÕn hµnh vÒ hoµn thiÖn cña ng-êilËp tr×nh. Tõ khi Sackman tiÕn hµnh thÝ nghiÖm cña m×nh n¨m 1968, nhiÖm vôcña ng-êi lËp tr×nh ®· tiÕn triÓn thµnh nhiÒu nghÒ míi nh- lËp m·, ph©ntÝch, lËp tr×nh hÖ thèng, kü s- phÇn mÒm vµ kh¸c n÷a. Tõ “kü s- phÇnmÒm” nh¾c ®Õn ng-êi tèt nghiÖp ®¹i häc hay cao ®¼ng cã thÓ ®¶m nhËntr¸ch nhiÖm c¶ thiÕt kÕ vµ lËp m· (lËp tr×nh). Còng vËy, tõ 1968, vai trßcña lËp m· thËt sù ®· gi¶m ®i trong chu kú ph¸t triÓn tæng thÓ cña hÖthèng phÇn mÒm phøc t¹p. Nh- chóng ta ®· biÕt ë ch-¬ng 4, c¸c viÖcthiÕt kÕ, tÝch hîp vµ thö nghiÖm chiÕm hÇu hÕt c¸c nguån lùc trongph-¬ng c¸ch hiÖn ®¹i cho viÖc ph¸t triÓn dù ¸n. NÕu thiÕt kÕ lµm tèt th×lËp m· cã thÓ ®ßi hái kh«ng qu¸ 10% nguån ph¸t triÓn. Do ®ã chóng ta tr«ng ®îi lµ, ë qui m« réng, biÕn ®éng réng lín trongn¨ng suÊt ng-êi lËp tr×nh mµ Sackman thÊy cã thÓ lµ ®· do thiÕu kü thuËtph¸t triÓn phÇn mÒm cã ph-¬ng ph¸p vµo lóc thÝ nghiÖm ®-îc tiÕn hµnh. BÊt h¹nh lµ biÕn ®éng tho¶ ®¸ng tr«ng ®îi vÒ sù hoµn thiÖn cña kü s-phÇn mÒm vÉn cßn ®o theo hµng tr¨m phÇn tr¨m. Cho r»ng ph-¬ng ph¸pluËn ph¸t triÓn phÇn mÒm cã trËt tù ®-îc sö dông, vÉn cã thÓ tr«ng ®îibiÕn ®éng tíi 400%. §iÒu nµy cã nghÜa lµ lÊy b×nh qu©n, chóng ta cã thÓtr«ng ®îi mét kü s- phËn mÒm cã kinh nghiÖm, th«ng minh vµ cã chñ®Ých t¹o ra gÊp 4 lÇn ng-êi kü s- phÇn mÒm míi b¾t ®Çu (h¹ng xoµng).Dù ¸n cµng lín, hoµn thiÖn c¸ nh©n sÏ cµng Ýt ¶nh h-ëng, yÕu tè nµy cãxu h-íng b×nh qu©n dùa trªn t-¬ng t¸c nh©n lùc vµ c¸c lý thuyÕt b×nhqu©n thèng kª ®¹i c-¬ng. B¶ng 10.1 Giíi thiÖu mét thÝ dô hµm theo b¶ng. PL = f(EP,N,KSLOC) trong ®ã tr×nh ®é nh©n lùc PL sö dông KSLOC lµ ®é ®o qui m« dù ¸n51(hµng ngh×n dßng nguån cña m·) vµ EP lµ sù hoµn thiÖn tr«ng ®îi n»mgi-· 1 vµ 4 cho mçi kü s-, lÊy tæng víi N (lµ tæng sè kü s- trong dù ¸n). B¶ng 10.1 Nh©n tö chi phÝ cho tr×nh ®é nh©n lùc. (EP)/N PL = f(EP,N,KSLOC) KSLOC<25 25<KSLOC<300 300<KSLOC 51 Boehm (1981) sö dông KDSI (ngµn chØ thÞ nguån ®· giao) trong nhiÒu c«ng thøc «ng dïng.Dï sao chi phÝ ph¸t triÓn dù ¸n kh«ng c¨n cø ë sè dßng ®-îc giao mµ ë sè dßng thùc ®-îc ph¸ttriÓn. Hai thø th-êng kh«ng nh- nhau v× c¸c dßng ®-îc giao cã lÏ lµ b¾t nguån tõ c¸c hîp phÇn d·cã (coi phÇn 10.2) vµ m· ph¸t triÓn cã thÓ kh«ng ®-îc giao v× nhiÒu lý do kh¸c nhau (thÝ dô m·thö nghiÖm). Còng coi Ratchiff vµ Rollo (1990) th¶o luËn vÒ tÝnh m¬ hå do KDSI. 212
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm 4 0.33 0.5. 0.75 3.5 0.45 0.65 0.81 3 0.66 0.85 0.90 2.5 1.00 1.00 1.00 2 2.20 1.80 1.50 1.5 3.50 2.50 2.20 1 4.00 4.00 4.00 Hµm nµy t¹o ra mét trÞ sè gi÷a 0 vµ 4 sö dông lµm yÕu tè ®-îc vËndông vµo chi phÝ cña cè g¾ng ph¸t triÓn. TrÞ sè PL d-íi 1 cho thÊy ®éiph¸t triÓn tèt trong khi trÞ sè PL trªn 1 cho thÊy ®éi ph¸t triÓn yÕu trÞ sèPL b»ng 1 cho thÊy ®éi ph¸t triÓn trung b×nh vµ sÏ kh«ng lµm cho dù to¸nchi phÝ thay ®æi. Nhí lµ khi qui m« dù ¸n t¨ng, t¸c ®éng cña tr×nh ®é nh©n lùc tíi biÕn®éng chi phÝ dù ¸n l¹i gi¶m. Dï sao, tr×nh ®é nh©n lùc trung b×nh lµ 1 t¹onªn mét nh©n tè xÊu nhÊt cho mäi qui m« dù ¸n, mµ ë b¶ng trªn ®-îcbiÓu thÞ lµ thõa sè 4. C¸c hµm kh¸c t-¬ng tù cã thÓ khiÕn chó ý nhiÒu ®Õn ®ãng gãp cñatr×nh ®é nh©n lùc b»ng c¸ch t¹o ra mét sù tr¶i réng c¸c trÞ sè. ë th¸i cùc,chóng ta cã thÓ gi¶ ®Þnh lµ trong mét sè tr-êng hîp ®éi ph¸t triÓn víitoµn bé kü s- tr×nh ®é 1 cã thÓ kh«ng bao giê hoµn thµnh mét dù ¸n lín.Nh÷ng con sè cã thùc trong b¶ng trªn thÓ hiÖn sù c¶i tiÕn trong mét dùto¸n kinh phÝ kh«ng ph©n tÝch chi tiÕt. Dï sao nh÷ng con sè ®ã ph¶i ®-îccoi lµ thÝ dô, vµ viÖc tinh läc b¶ng ph¶i c¨n cø ë kinh nghiÖm cã thùc®-îc tÝch luü trong tæ chøc mµ dù ¸n ®-îc ph¸t triÓn. ViÖc c¶i tiÕn bæ sung b¶ng 10.1 nh- vËy cã thÓ ®-îc thùc hiÖn khi tinhläc c¸c b-íc qui m« dù ¸n. B¶ng 10.1 sö dông ba b-íc qui m« dù ¸nKSLOC<25, 25<KSLOC<300 vµ 300<KSLOC. Bé qui m« b-íc chi tiÕth¬n sö dông 25, 100, 300 vµ 500. Chóng ta sÏ xem xÐt ba thÝ dô c¨n cø ë ba qui m« dù ¸n víi ba nhãmkü s-. H·y xÐt c¸c dù ¸n sau:  Dù ¸n A víi 10.000 SLOC dù to¸n.  Dù ¸n B víi 100.000 SLOC dù to¸n.  Dù ¸n C víi 500.000 SLOC dù to¸n. Chóng ta sÏ g¸n c¸c trÞ sè 1 Cho kü s- khëi ®iÓm. 2 Cho kü s- trung b×nh. 3 Cho kü s- tr×nh ®é cao. 4 Cho kü s- ngo¹i b¶ng. 213
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm Cã lý ®Ó tr«ng ®îi cã hÇu hÕt kü s- dù ¸n cã tr×nh ®é 2 hay 3. NhiÒu dù¸n cho phÐp 1 hay 2 ng-êi khëi ®iÓm vµ nhiÒu dù ¸n sÏ cã 1 hay 2 l·ot-íng. Nªn nhí lµ trong tr-êng hîp liªn quan ë ®Çu ch-¬ng nµy, chóng tacã thÓ gi¶ ®Þnh ®éi ®-îc tËp hîp bao gåm kü s- tr×nh ®é 3 vµ 4. Víi dù ¸n A chóng ta gi¶ ®Þnh 3 kü s- phÇn mÒm (bao gåm thiÕt kÕ hÖthèng, lËp tr×nh v.v.) kh«ng ng-êi nµo ë tr×nh ®é 1, mét ë tr×nh ®é 2, métë tr×nh ®é 3 vµ mét ë tr×nh ®é 4. Víi dù ¸n B, chóng ta gi¶ ®Þnh 35 kü s- phÇn mÒm: chÝn ë tr×nh ®é 1,m-êi t¸m ë tr×nh ®é 2, s¸u ë tr×nh ®é 3 vµ hai ë tr×nh ®é 4. Víi dù ¸n C, chóng ta gi¶ ®Þnh 190 kü s- phÇn mÒm, 20 ë tr×nh ®é 1,100 ë tr×nh ®é 2, 65 ë tr×nh ®é 3 vµ 5 ë tr×nh ®é 4. B¶ng 10.2 tãm t¾t tÝnh to¸n thõa sè chi phÝ dù ¸n PL c¨n cø ë trÞ sèb¶ng 10.1 TrÞ sè PL cho dù ¸n C ®-îc tÝnh trßn s¸t víi trÞ sè b¶ng 10.1. Ngo¹isuy tuyÕn tÝnh gi÷a c¸c trÞ sè (EP)/N còng cã thÓ ®-îc sö dông ®Ó x¸c®Þnh trÞ sè PL cho dù ¸n C. KÕt qña nªu ë b¶ng 10.2 cho thÊy dù ¸n A ®-îc hç trî bëi ®éi ph¸ttriÓn cÊp cao gi¶m chi phÝ ph¸t triÓn dù ¸n dù tãan ®i mét phÇn ba. MÆtkh¸c, dù ¸n B cã ®éi ph¸t triÓn yÕu hÇu nh- gÊp ®«i chi phÝ ph¸t triÓn dù¸n. Dù ¸n C cã ®éi ph¸t triÓn trung b×nh. B¶ng 10.2 Thõa sè chi phÝ PL tÝnh cho ba dù ¸n. A B C KSLOC 10 100 500 N 3 35 190 EP 9 71 435 (EP)/N 3.0 2.0 2.3 PL 0.66 1.80 1.00 Bµi tËp 4 ë cuèi ch-¬ng nµy ®Ò cËp ®Õn c¸c hµm c¶i tiÕn ®Ó lªn hÖ sètr×nh ®é nh©n lùc v¸o tÝnh to¸n dù to¸n chi phÝ. 10.4.2 Møc ®é phøc t¹p. Møc ®é phøc t¹p cña phÇn mÒm lµ yÕu tè cã ý nghÜa trong viÖc chuÈnbÞ dù to¸n dù ¸n. Râ rµng lµ mét sè líp phÇn mÒm khã ph¸t triÓn h¬nnh÷ng líp kh¸c nhiÒu. Nãi chung, c¸c hÖ thèng ®iÒu hµnh phøc t¹p h¬nhÖ xö lý d÷ liÖu ®iÓn h×nh nªn sè ®-êng cña m· ®· kh«ng lµ ph-¬ng tiÖnso s¸nh cã hiÖu lùc cho sù ph¸t triÓn cña hai hÖ thèng nh- thÕ. Do ®Êytho¶ ®¸ng lµ ph©n chia hîp phÇn phÇn mÒm thµnh líp theo møc ®é phøct¹p cña chóng vµ cã nh÷ng ®é ®o phøc t¹p kh¸c nhau cho mçi líp. Boehm (1981) ®· chän ra ba møc phøc t¹p cña ch-¬ng tr×nh, h÷u c¬t¸ch mét nöa vµ g¾n liÒn. Chóng ta h·y xem bèn líp phøc t¹p sau: 214
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm 1. PhÇn mÒm cña hÖ thèng: Líp phÇn mÒm nµy bao gåm bÊt cø phÇnmÒm nµo gÇn víi phÇn cøng nh- hÖ vËn hµnh vµ hÖ th«ng tin liªn l¹c. 2. PhÇn mÒm thuËt to¸n: líp nµy bao gåm bÊt cø phÇn mÒm phô thuécnhiÒu ë logic vµ thuËt to¸n phøc t¹p nh- ch-¬ng tr×nh khoa häc, tiÖn Ýchlo¹i vµ phÇn mÒm dung thø lçi. 3. PhÇn mÒm dÞch vô: Bao gåm tiÖn Ých c¬ b¶n nh- biªn tËp, xö lýlÖnh vµ ch-¬ng tr×nh ®å ho¹. 4. PhÇn mÒm xö lý d÷ liÖu: bao gåm øng dông c¬ b¶n d÷ liÖu chungnh- ch-¬ng tr×nh kiÓm kª, bé ph¸t b¸o c¸o vµ phiÕu mÉu. Bèn líp phÇn mÒm ®ã ®¹i diÖn cho nh÷ng møc ®é chÝnh cña tÝnh phøct¹p phÇn mÒm. Trong vµi tr-êng hîp sÏ kh«ng hiÓn nhiªn ngay lµ mét sèch-¬ng tr×nh thuéc vÒ líp nµo. Trong nh÷ng tr-êng hîp ®ã, chóng ta ph¶ixÕp ch-¬ng tr×nh vµo líp gÇn gòi nhÊt vÒ ®é phøc t¹p. H¼n lµ cã thÓ xemthÝ dô vÒ sù ph¸t triÓn bé biªn dÞch. TÝnh phøc t¹p cña bé biªn dÞch chñyÕu do nh÷ng thuét to¸n phøc t¹p tham gia vµo c¸c lÜnh vùc nh- ph©n tÝchcó ph¸p, ph©n tÝch ng÷ ph¸p, tèi -u ho¸ v.v. Do ®Êy bé biªn dÞch ph¶i xÕph¹ng lµ phÇn mÒm thuËt to¸n. C«ng thøc sau cã ®«i chót t-¬ng tù víi c«ng thøc mµ Boehm ®Ò nghÞdïng bèn líp phøc t¹p thay cho ba (kh«ng kÓ lµ dïng KSLOC thay choKDSI). Mçi c«ng thøc t¹o ra mét sè dù to¸n c¸c th¸ng kü s- phÇn mÒm(SEM) dùa trªn sè dßng m· vµ líp phøc t¹p phÇn mÒm. PhÇn mÒm hÖ thèng SEM = 3,6  (KSLOC)1,20 PhÇn mÒm thuËt to¸n SEM = 3,2  (KSLOC)1,5 PhÇn mÒm dÞch vô SEM = 2,8  (KSLOC)1,10 PhÇn mÒm xö lý d÷ liÖu SEM = 2,4  (KSLOC)1,05 C¸c hµm t-¬ng tù ®-îc Faily (1985) lËp ®å thÞ vµ c¸c ®é thÞ chøngminh sù ph©n nh¸nh cña cè g¾ng dù to¸n (th¸ng kü s- phÇn mÒm) khi quim« cña dù ¸n tÝnh b»ng sè dßng m· lµ t¨ng lªn. §iÒu ®ã cã nghÜa lµ trongviÖc chuÈn bÞ c¸c dù to¸n, viÖc ph©n lo¹i phÇn mÒm trë nªn quan trängh¬n khi qui m« cña dù ¸n t¨ng. Trªn 100.000 dßng m· ®iÒu ®ã trë nªn cãý nghÜa vµ trªn 300.000 dßng m· th× ®é chªnh lÖch gi÷a 2 th¸i cùc (hÖthèng vµ xö lý d÷ liÖu) cã thÓ trªn 200 phÇn tr¨m. NhiÒu dù ¸n chøa c¸c hîp phÇn phÇn mÒm thuéc c¸c líp phøc t¹p kh¸cnhau. C¸ch hiÖu qu¶ nhÊt ®Ó vËn dông c«ng thøc trªn lµ ph©n gi¶i phÇnmÒm thµnh c¸c hîp phÇn, xÕp mçi hîp phÇn vµo mét líp phøc t¹p cña nãvµ råi dù to¸n cho mçi hîp phÇn riªng rÏ. Bé cacs dù to¸n cã ®-îc sÏ®-¬ck kÕt hîp l¹i ®Ó ®-a ra mét dù to¸n duy nhÊt cho toµn bé dù ¸n. Trong c¸c th¶o luËn trªn, th¸ng c«ng kü s- phÇn mÒm (SEM) ®-îcnh¾c tíi cho mäi kiÓu ng-êi chuyªn nghiÖp phÇn mÒm tham gia trongviÖc ph¸t triÓn phÇn mÒm. §iÒu quan träng cÇn nhí lµ th¸ng c«ng kü s-kh«ng gièng nh- th¸ng lÞch. Cã thÓ xÈy ra lµ mÊt 6 tuÇn ®Ó hoµn tÊt c«ng 215
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmviÖc 1 th¸ng c«ng kü s- phÇn mÒm (còng y nh- ®èi víi c¸c nh©n viªnkh¸c), do v× ®au èm, v× nghØ phÐp, c¸c nghØ kh¸c. C¸c chñ ®Ò nµy ®· ®-îcth¶o luËn kü h¬n trong ch-¬ng 9. 10.4.3 YÕu tè ®o ®é tin cËy Møc ®é tin cËy ®ßi hái trong dù ¸n phÇn mÒm cã thÓ cã t¸c ®éng chñyÕu ®Õn chi phÝ ph¸t triÓn. §é tin cËy, còng nh- nh©n tè ®é phøc t¹p ®·bµn ®Õn tr-íc ®©y, còng cã thÓ lµm t¨ng chi phÝ ph¸t triÓn lªn h¬n 200%. §é tin lµ phÇn chÊt l-îng tèn kÐm trong c¸c hÖ thèng m¸y tÝnh vµ cãthÓ ®-îc thùc hiÖn qua phÇn cøng, qua phÇn mÒm hay qua phèi hîp cñac¶ hai. §é tin còng khã thùc hiÖn vµ ph¶i ®-îc tÝnh hÖ sè trong dù to¸nchi phÝ ph¸t triÓn. C¸c hÖ thèng dung sai khuyÕt tËt ®ßi hái c¸c pha thönghiÖm vµ hîp nhÊt tèn kÐm. §iÒu nµy lµ do ë dung sai khuyÕt tËt vµ c¸cmøc ®é tin cËy kh¸c khã thö nghiÖm. Tr-íc khi xem xÐt c¸c nh©n tö ®é tin cËy cho viÖc ph¸t triÓn phÇnmÒm, ph¶i cã quyÕt ®Þnh vÒ con sè c¸c møc ®é tin cËy sÏ ®-îc dïng.Boehm (1981) sö dông n¨m møc ®é tin cËy c¨n cø ë t¸c ®éng lçi cña hÖthèng.  Kh«ng thuËn lîi nhÑ.  DÔ phôc håi thÊt tho¸t.  Khã kh¨n võa trong phôc håi thÊt tho¸t.  ThÊt tho¸t tµi chÝnh cao.  Rñi ro cho tÝnh m¹ng ng-êi. ThuËn tiÖn lµ thÊy thÊt tho¸t vÒ tÝnh m¹ng con ng-êi ®-îc xÕp h¹ngcao h¬n thÊt tho¸t vÒ tµi chÝnh. Ph-¬ng c¸ch c¬ b¶n lµ ph©n ®é tin cËy cña hÖ thèng thµnh c¸c møc tõ®é tin cËy tèi thiÓu (kh«ng cã c«ng søc ®Æc thï dµnh cho ®é tin cËy) tíimøc cao nhÊt (dung thø lçi tèi ®a). Nh»m ®-a thõa sè tin cËy vµo dù to¸n chi phÝ cho viÖc ph¸t triÓn dù ¸nphÇn mÒm, cÇn cã pha ph©n gi¶i ban ®Çu, t-¬ng tù ph-¬ng ph¸p m« t¶trong phÇn 10.2. Dï sao, môc tiªu lóc nµy lµ ph©n gi¶i hÖ thèng thµnh líphîp phÇn theo møc ®é tin cËy. Sau ph©n gi¶i ban ®Çu, b¶ng c¸c nh©n tö c«ng søc ®é tin cËy ®-îc vËndông cho mçi hîp phÇn vµ ®-îc tÝnh cho mçi møc, cung cÊp nh©n töc«ng søc ®é tin cËy (REM). TrÞ sè trong b¶ng ®é tin cËy ®-îc c¨n cø ëkinh nghiÖm mµ c«ng ty hay tæ chøc chÞu tr¸ch nhiÖm ph¸t triÓn dù ¸nphÇn mÒm tÝch luü ®-îc. Hµm c«ng søc ®é tin cËy t-¬ng tù hµm m« t¶d-íi ®©y cã thÓ ®-îc dïng ®Ó t¹o ra b¶ng thõa sè ®é tin cËy. REM = 0,75 + (L-1)  1,25/(2  N-L-1) Trong hµm nµy, N lµ ®é ®o møc ®é tin cËy vµ L lµ møc nh©n tö ph¶itÝnh. C¸c nh©n tö ®é tin cËy cã ®-îc ë hµm nµy cho 5 møc ®-îc tr×nh bµyë b¶ng 10.3. 216
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm B¶ng 10.3 nh©n tö ®é tin cËy cho 5 møc ®é tin cËy Møc ®é tin cËy Nh©n tö ®é tin cËy 1. Kh«ng cÇn c«ng søc 0,75 2. ThÊp 0,93 3. Sù toµn vÑn d÷ liÖu ®-îc b¶o toµn 1,17 4. Yªu cÇu ®é tin cËy cao 1,50 5. Dung thø lçi ®µy ®ñ 2,00 Trong thÝ dô trªn, nh©n tö c«ng søc ®é tin cËy t¨ng 0.18 tõ møc 1 tíimøc 2 vµ t¨ng 0.5 tõ møc 4 tíi 5. §iÒu nµy chØ ra khi ®é tin cËy trë nªntíi h¹n ®èi víi dù ¸n, th× c«ng søc t-¬ng øng t¨ng lªn phi tuyÕn tÝnh. SùthËt lµ víi c¸c hÖ dung thø lçi hoµn toµn (møc 5) th× ®ßi hái phÇn chñ yÕucña c«ng søc ph¸t triÓn lµ ®Çu t- vµo viÖc ®¶m b¶o ®é tin cËy. Còng ®¸ng ghi nhËn lµ hµm trªn ®-a vµo mét møc t¨ng chi phÝ lªn tíi200 phÇn tr¨m chi phÝ trong viÖc thùc hiÖn c¸c møc ®é tin cËy kh¸c nhau(0.75 tíi 2.00). §iÒu nµy cã nghÜa lµ ph¸t triÓn mét hÖ thèng víi ®é tincËy cao cã thÓ tèn kÐm gÊp ba lÇn ph¸t triÓn mét hÖ thèng kh«ng ®ßi háic«ng søc ®Çu t- vµo ®é tin cËy. Trong mét sè tr-êng hîp, nh©n tö thËmchÝ cã thÓ cao h¬n, Sau khi x¸c ®Þnh nh©n tö c«ng søc ®é tin cËy, nh÷ng trÞ sè nµy ®-îcvËn dông vµo dù to¸n SEM (coi th¶o luËn tr-íc ®©y vÒ tÝnh phøc t¹p cñadù ¸n) cho mçi hîp phÇn trong mçi líp theo thÕ ®-a hÖ sè ®é tin cËy vµodù to¸n. Dù to¸n cho mäi hîp phÇn ®-îc phèi hîp ®Ó t¹o nªn dù to¸n chiphÝ tæng thÓ cho dù ¸n. 10.4.4 M«i tr-êng ph¸t triÓn. BÊt cø ai cã khi nµo t×m c¸ch söa ch÷a nhá nhµ hay xe ®Òu nhËn thÊynhiÖm vô dÔ thùc hiÖn h¬n khi cã ®-îc c«ng cô ®óng. Ph¶i mÊt bao l©u®Ó xÐn b·i cá? õ, ®iÒu ®ã phô thuéc ë kÝch cì bµi cá. Dï sao, ®iÒu ®ãcòng tuú thuéc ë viÖc b¹n sö dông m¸y xÐn cá ®Èy hay m¸y xÐn cá ch¹ydéng c¬ (chóng ta ®· thÊy lµ ®iÒu ®ã còng phô thuéc ë con ng-êi ®øngsau m¸y xÐn cá). Kh«ng ng¹c nhiªn g×, nhËn xÐt nµy còng lµ ®óng nh-ph¸t triÓn phÇn mÒm. Mét trong nh÷ng ®ãng gãp phæ biÕn nhÊt cho yÕu tè m«i tr-êng ph¸ttriÓn lµ sö dông ng«n ng÷ bËc cao. Khi mµ ng«n ng÷ lËp tr×nh trë lªn hiÖulùc h¬n, ng-êi ta Ýt muèn ph¸t triÓn phÇn mÒm trong c¸c hîp ng÷, trõtrong nh÷ng tr-êng hîp hiÕm hoi. C¶ n¨ng suÊt vµ ®é tin cËy cña m·nhiÒu lÇn cao h¬n khi sö dông ng«n ngò bËc cao so s¸nh víi hîp ngò.NhËn xÐt ®¬n gi¶n ®ã tÝnh nhiÒu ®Õn phÝ ph¸t triÓn phÇn mÒm, nªn nãth-êng ®-îc ®-a lµm yÕu tè trong chi phÝ ph¸t triÓn mét c¸ch riªng rÏ. 217
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm Ng«n ng÷ lËp tr×nh thùc ra chØ lµ mét thÝ dô ®¬n gi¶n vÒ t¸c ®éng mµm«i tr-êng ph¸t triÓn cã thÓ cã ®èi víi n¨ng suÊt. M«i tr-êng phÇn cøngcòng lµ quan träng nh- c«ng cô phÇn mÒm s½n cã trong phÇn cøng ph¸ttriÓn. NÕu phÇn cøng môc ®Ých ®Æc biÖt ®-îc ph¸t triÓn cho dù ¸n th×nh÷ng bé t×m sai tèt vµ c¸c c«ng cô ph©n tÝch phÇn mÒm kh¸c trë nªnchÝnh yÕu cho viÖc thö nghiÖm vµ tÝch hîp cã hiÖu qu¶. Goldberg (1938)®Ò cËp ®Õn sù ®ãng gãp ®¸ng kÓ cña m«i tr-êng c«ng nghÖ phÇn mÒm®-îc hç trî b»ng m¸y tÝnh tèt (m«I tr-êng CASE) ®Õn n¨ng suÊt ph¸ttriÓn. B¶ng 10.4 Nh©n tö m«i tr-êng ph¸t triÓn Møc m«i tr-êng ph¸t triÓn Nh©n tö chi phÝ dù ¸n 1 (nghÌo) 1,5 2 (võa ph¶i) 1,0 3 (tuyÖt) 0,5 Kh¸c víi c¸c yÕu tè tr-íc ®©y ®· ®Ò cËp, t¸c ®éng cña m«i tr-êng ph¸ttriÓn tíi n¨ng suÊt kh«ng nhÊt thiÕt chÞu ¶nh h-ëng bëi qui m« dù ¸n. C¸cm«i tr-êng ph¸t triÓn tèt lµ cÇn thiÕt cho c¶ c¸c dù ¸n lín vµ c¶ c¸c dù ¸nnhá. C¨n cø ë gi¶ ®Þnh ®ã, mét b¶ng duy nhÊt c¸c nh©n tö cho mäi møcm«i tr-êng ph¸t triÓn ®-îc sö dông ®Ó vËn dông yÕu tè nµy vµo chi phÝph¸t triÓn dù ¸n. Chóng ta h·y xem ba møc m«i tr-êng ph¸t triÓn: 1 Mét m«i tr-êng ph¸t triÓn nghÌo cã Ýt c«ng cô ph¸t triÓn vµ ph-¬ngtiÖn phÇn cøng ph¸t triÓn kh«ng thÝch hîp. 2 Mét m«i tr-êng ph¸t triÓn võa ph¶i cã c«ng cô ph¸t triÓn tèt vµ nÒnt¶ng ph¸t triÓn phÇn cøng tèt. 3 Mét m«i tr-êng ph¸t triÓn tuyÖt vêi víi c«ng cô CASE vµ ph-¬ngtiÖn ph¸t triÓn phÇn cøng riªng biÖt cho mçi kü s-. Chóng ta sÏ gi¶ ®Þnh lµ m«i tr-êng ph¸t triÓn tèt cã thÓ t¨ng hiÖu qñaph¸t triÓn lªn 50% vµ m«i tr-êng ph¸t triÓn tåi cã thÓ gi¶m hiÖu qu¶ ®i50%. Bé nh©n tö cã ®-îc ®-îc giíi thiÖu ë b¶ng 10.4. B¶ng nµy cã thÓ ®-îc tinh chÕ b»ng c¸ch ®-a vµo n¨m møc nh©n tö,mét gi÷a møc 1 vµ 2 (cho c¸c m«i tr-êng cã mét sè c«ng cô c¬ b¶nnh-ng vÉn ch-a thÝch hîp) vµ mét gi÷a møc 2 vµ 3 (cho c¸c m«i tr-êngcã bé c«ng cô tèt nh-ng kh«ng tuyÖt vêi). Mét c¸ch tinh chÕ phô cñab¶ng h¼n lµ ®-a vµo qui m« dù ¸n trong yÕu tè. §iÒu nµy h¼n ®ßi hái t¨ngt¸c ®éng cña møc ph¸t triÓn khi dù ¸n t¨ng vÒ qui m«. Trong c¸c dù ¸nmµ phÇn cøng míi ®-îc ph¸t triÓn, th× ë tr-êng hîp nµy rÊt cã thÓ xÈy ralµ c¸c ph-¬ng tiÖn kh«ng thÝch hîp cã thÓ lµm cho pha hîp nhÊt ë c¸c dù¸n lín hÇu nh- khã cã thÓ hoµn thµnh. 218
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm 10.4.5 C¸c hÖ phô Buíc ph©n gi¶i ®Çu tiªn cho c¸c hÖ thèng phÇn mÒm lín th-êng thu h¸inh÷ng hîp phÇn hÖ thèng ®éc lËp møc cao, th-êng ®-îc gäi lµ hÖ thèngphô (®iÒu nµy ®-îc nãi kü h¬n ë ch-¬ng 6). C¸c hÖ thèng phô lµ hîpphÇn cña mét hÖ thèng, mµ nã cã thÓ còng ®-îc coi lµ b¶n th©n nã lµ méthÖ thèng. Chóng ta cã thÓ cã lîi ë tÝnh ®éc lËp t-¬ng ®èi cña c¸c hÖ thèngphô trong c¶i tiÕn dù to¸n kinh phÝ cho toµn hÖ thèng. C¸c hÖ thèng phô cã thÓ biÓu thÞ b»ng yªu cÇu ®é phøc t¹p, ®é tin cËyvµ c¸c thuéc tÝnh kh¸c, còng theo c¸ch t-¬ng tù víi c¸ch mµ c¸c hîpphÇn ë møc thÊp ®-îc ph©n lo¹i. Mét hÖ thèng thñ quÜ ng©n hµng tù ®éngcã thÓ cã hÖ thèng phô liªn l¸c trung t©m hÖ thèng phô thñ quÜ vµ hÖthèng phô giao diÖn c¬ së d÷ liÖu cña ng©n hµng hai trong c¸c hÖ thèngphô ®ã tuú thuéc nÆng vµo liªn l¹c vµ mét th× phô thuéc nÆng vµo xö lýd÷ liÖu vµ c¬ së d÷ liÖu. Mét hÖ thèng thñ quü ng©n hµng tù ®éng cã thÓ®-îc cÊu thµnh tõ hÖ con truyÒn th«ng trung t©m, hÖ con thñ quü vµ hÖcon giao diÖn c¬ së d÷ liÖu ng©n hµng. B¶ng 10.5 Nh©n tö ®é tin cËy hÖ thèng phô cho n¨m møc ®é tincËy Møc ®é tin cËy cña hÖ th«ng phô Nh©n tö ®é tin cËy hÖ thèng phô 1 Kh«ng c©n c«ng søc g× 0.80 2 ThÊp 0.95 3 Dù phßng toµn vÑn d÷ liÖu 1.10 4 Yªu cÇu ®é tin cËy cao 1.25 5 Dung sai khuyÕt tËt toµn bé 1.40 Thuéc tÝnh cña c¸c hÖ thèng phô cã thÓ ®-îc ®-a thµnh thõa sè vµo dùto¸n chi phÝ hÖ thèng sö dông c¸c ph-¬ng ph¸p t-¬ng tù nh- m« t¶ chohÖ thèng hoµn chØnh. HÖ thèng phô nµy kh«ng ®-îc ph©n gi¶i tiÕp nh-ngl¹i ®-îc coi lµ mét ®¬n nguyªn duy nhÊt tËp trung vµo c¸c ho¹t ®éng møccña hÖ thèng phô nh- hîp nhÊt vµ thö nghiÖm. Trong thÝ dô thñ quÜ ng©n hµng tù ®éng trªn, chóng ta vËn dông b¶ngnh©n tö ®é tin cËy t-¬ng tù nhu b¶ng 10.3 nh-ng nh÷ng nh©n tö ®ã chØ®-îc vËn dông cho hÖ thèng phô nh- lµ mét ®¬n nguyªn duy nhÊt (coib¶ng 10.5). HÖ thèng phô c¬ së d÷ liÖu trong thÝ dô tr-íc cã thÓ ®-îc ®Æt cho møc®é tin cËy 3 ®¶m b¶o tÝnh toµn vÑn cña d÷ liÖu v× chóng ta cã thÓ h¬i khãchÞu nÕu ng©n hµng cña chóng ta kh«ng thÓ cung cÊp ngay cho chóng taquyÕt to¸n tµi kho¶ng cña chóng ta nh-ng h¼n chóng ta bÊt b×nh nhÊt nÕunhÊt thêi ng©n hµng göi cho chóng ta nh÷ng th«ng b¸o ng©n hµng sai lÉn.HÖ thèng phô liªn l¹c trung t©m cã ®-îc xÕp lo¹i møc 5 v× thÊt b¹i tronghÖ thèng ®ã cã thÓ g©y ra thÊt b¹i trong mäi m¸y mãc thñ quÜ tù ®éng. HÖ 219
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmthèng phô thñ quÜ cã thÓ ph©n lo¹i møc 4 ngay dï kh«ng cã c¬ së d÷ liÖuth-êng trùc n»m trong m¸y thñ quÜ v× ng©n hµng h¼n hÕt søc ch¾c ch¾ntr¸nh sai lÇm trong viÖc ph¸t tiÒn mÆt cho kh¸ch hµng cña m×nh. Nh©n töthÝch hîp sau ®ã cã thÓ vËn dông cho mçi hÖ thèng phô nh»m ®-a thµnhthõa sè møc ®é tin cËy vµo dù to¸n chi phÝ. Nhí lµ sai lÖch trÞ sè cho c¸cnh©n tö cña hÖ thèng phô râ rµng Ýt h¬n víi c¸c hîp phÇn møc thÊp (sos¸nh víi b¶ng 10.3). §iÒu nµy ®· ®-îc lµm ®Ó bï trõ cho thõa sè ®é tincËy ®· ®-îc ®-a vµo ë møc thÊp h¬n. TÝnh phøc t¹p cña hÖ thèng phô cã thÓ ®-îc ®-a thµnh thõa sè vµo chiphÝ ph¸t triÓn theo c¸ch t-¬ng tù. Nh÷ng nh©n tö phøc t¹p cã thÓ ®-îc bètrÝ cho mçi hÖ thèng phô. §iÒu nµy ®¬n gi¶n h¬n ph-¬ng ph¸p m« t¶tr-íc ®©y cho c¸c hîp phÇn phÇn mÒm møc thÊp h¬n v× qui m« ch-¬ngtr×nh kh«ng ®-îc tÝnh ®Õn ë møc hÖ thèng phô. C¸c thuèc tÝnh kh«ng tuú thuéc ë hÖ thèng phô ph¶i kh«ng ®-îc ¸pdông ë møc hÖ thèng phô. Trong phÇn lín tr-êng hîp, tr×nh ®é nh©n lùcph¶i kh«ng ®-îc ®-a thµnh thõa sè vµo dù to¸n chi phÝ ph¸t triÓn v× thõasè nµo b×nh th-êng ph¶i kh«ng biÕn biªn trªn møc hÖ thèng phô. Khinh©n lùc hoµn toµn kh¸c ®-îc bè trÝ cho mçi hÖ thèng phô, th«ng th-êngchóng ta coi mçi hÖ thèng phô lµ hÖ thèng riªng rÏ v× môc ®Ých chi phÝph¸t triÓn dù to¸n. 10.4.6 ThuËt to¸n dù to¸n chi phÝ ThuËt to¸n sau suy tõ m« thøc gèc COCOMO cña Boehm (Boehm1981) vµ gåm 10 b-íc c¬ b¶n cho viÖc h×nh thµnh dù to¸n chi phÝ ph¸ttriÓn dù ¸n. C¸c b-íc nµy bao gåm viÖc ph©n gi¶i dù ¸n ra hîp phÇn, vËndông c«ng thøc c«ng søc cho mçi hîp phÇn vµ phèi hîp mäi d÷ liÖu t¹othµnh vµo dù to¸n chi phÝ duy nhÊt cña dù ¸n. ThuËt to¸n c¬ b¶n bao gåmc¸c b-íc sau: 1. Ph©n gi¶i hÖ thèng phÇn mÒm sö dông tinh läc tõng b-íc, thµnh c¸chÖ thèng phô vµ råi ph©n gi¶i mçi hÖ thèng phô thµnh c¸c m« ®un phÇnmÒm møc thÊp. 2. Sö dông ph-¬ng ph¸p dù to¸n qui m« (nh- m« t¶ trong phÇn 10.2)®Ó dù to¸n qui m« cña mçi m« ®un. Sau ®ã phèi hîp c¸c dù to¸n cho mçim« ®un theo thÕ t¹o lËp dù to¸n cho qui m« cña mçi hÖ thèng phô vµ chotoµn bé hÖ thèng. 3. X¸c ®Þnh c¸c nh©n tö c«ng søc cho mçi m« ®un, sö dông c¸cph-¬ng ph¸p t-¬ng tù nh- m« t¶ ë ®Çu phÇn nµy. C¸c nh©n tö c«ng søc södông Ýt ra ph¶i bao gåm c«ng thøc vÒ:  Tr×nh ®é nh©n lùc.  Qui m« dù ¸n.  §é tin.  M«i tr-êng ph¸t triÓn.  TÝnh phøc t¹p cña m« ®un. 220
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm 4. VËn dông c¸c nh©n tö c«ng søc vµo mçi m« ®un sö dông ph-¬ngph¸p nh- m« t¶ ë ®Çu phÇn nµy theo thÕ t¹o lËp dù to¸n cho mçi m« ®un 5. X¸c ®Þnh c¸c nh©n tö c«ng søc cña hÖ thèng phô cho mçi hÖ thèngphô 6. Phèi hîp c¸c dù to¸n cho m« ®un trong mçi hÖ thèng phô víi nh©ntö c«ng søc hÖ thèng phô theo thÕ t¹o lËp dù to¸n cho mçi hÖ thèng phô. 7. Phèi hîp dù to¸n cho mäi hÖ thèng phô, theo thÕ t¹o lËp dù to¸ncho toµn bé hÖ thèng. 8. DuyÖt l¹i c¸c yÕu tè ®· ®-îc xem xÐt trªn m« ®un vµ møc hÖ thèngphô. T×m t-¬ng t¸c gi÷a c¸c yÕu tè, c¸c m« ®un vµ gi-· c¸c hÖ thèng phôvµ t¹o lËp t-¬ng t¸c 9. T×m chi phÝ phô ®· bá quªn ë dù to¸n hÖ thèng nh- ph©n tÝch, thÞtr-êng, tæng phÝ v.v.. Vµ phèi hîp víi dù to¸n hÖ thèng t¹o lËp. 10. ChuÈn bÞ dù to¸n ®éc lËp thø hai (vµ nÕu cã thÓ thø ba). So s¸nh c¸cdù to¸n mµ mçi nhãm t¹o lËp vµ kiÓm tra bÊt cø kh¸c biÖt c¬ b¶n nµo.Gi¶i quyÕt bÊt kú kh¸c biÖt nµo vµ t¹o lËp dù to¸n chi phÝ dù ¸n duy nhÊt®-îc chÊp nhËn ThuËt to¸n nµy t¹o lËp dù to¸n chi phÝ ph¸t triÓn dù ¸n chó ý mäi yÕutè chñ yÕu. B-íc 10 còng ®Ò cËp sai lÇm c¸ nh©n trong dù to¸n b»ng c¸chyªu cÇu gi¶i thÝch vµ gi¶i quyÕt nh÷ng kh¸c biÖt chñ yÕu. B-íc 1 liªn quan ®Õn tõ m« ®un phÇn mÒm ®ång nghÜa víi ®¬n vÞ ph©ngi¶i phÇn mÒm møc thÊp nhÊt. B-íc 8 nh»m x¸c ®Þnh c¸c yÕu tè ®· sao chôp phÇn nµo hay trän vÑntrong dù to¸n. ThÝ dô vÒ sao chôp trän vÑn lµ bè trÝ yÕu tè phøc t¹p chohîp phÇn phÇn mÒm do nh÷ng yªu cÇu vÒ ®é tin cËy cao v× viÖc t¹o lËp ®étin cËy th-êng ®ßi hái logic phøc t¹p. §iÒu nµy cã thÓ dÉn ®Õn trong dùto¸n cho hîp phÇn ®-îc gia t¨ng hai lÇn, mçi lÇn v× cïng lý do. Nh÷ng yÕu tè phô cã thÓ gép trong c¸c b-íc 3 vµ 5 c¨n cø ë ®Æc ®iÓmcña dù ¸n hiÖn nay ®-îc dù to¸n. §iÒu nµy cã thÓ bao gåm nh÷ng yÕu tènh- tÝnh phøc t¹p cña ng«n ng÷ lËp tr×nh (nÕu, ch¼ng h¹n Ada ®· ®-îc södông lÇn ®Çu) hay tÝnh quen thuéc víi phÇn cøng chñ ®Ých (nÕu phÇncøng ®Æc biÖt ®-îc ph¸t triÓn vµ do ®Êy pha hîp nhÊt h¼n khã kh¨n h¬n).ViÖc thùc hiÖn ®Çy ®ñ thuËt to¸n nµy ph¶i bao gåm mäi c«ng thøc c«ngsøc trªn. §iÒu quan träng lµ ph¶i nhí r»ng sù ph©n lo¹i c¸c hîp phÇn phÇn mÒmlµ kh¸c nhau cho mçi yÕu tè. §iÒu nµy cã nghÜa lµ khi vËn dông nh÷ngnh©n tö ®é tin cËy vµo c¸c líp hîp phÇn, nh÷ng hîp phÇn ®ã ch¾c h¼nph¶i kh¸c nhÊt víi hîp phÇn t¹o lËp khi c¸c nh©n tö phøc t¹p ®-îc vËndông. Do ®Êy mçi bé nh©n tö ®-îc vËn dông riªng cho mçi hîp phÇnph©n gi¶i. Cã ®iÒu nµy ë n¬i nµo mµ m¸y tÝnh cã thÓ cã Ých nhÊt vµ nh-®· nãi tr-íc ®©y, mét sè c¸c khèi ch-¬ng tr×nh m¸y tÝnh COCOMO ph¶icã ®-îc ®Ó hoµn thiÖn nh÷ng nhiÖm vô nhµm ch¸n nµy ThuËt to¸n COCOMO tuú thuéc nÆng ë c¸c quyÕt ®Þnh chñ quan cñang-êi dù to¸n. §iÒu nµy ®· dÉn ®Õn viÖc ph¸t triÓn nhiÒu biÕn thøc cña 221
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmCOCOMO vµ c«ng thøc c«ng søc (coi Jeffery vµ Low (1990), Anderson(1990) vµ Balda vµ Gustafson (1990)). VÊn ®Ò sai lÖch cña c¸c dù to¸nchñ quan cña nh÷ng ng-êi dù to¸n kh¸c nhau ®-îc nªu trong phÇn 10.6. 10.5 Ph©n tÝch l-îng chøc n¨ng. Cã m©u thuÉn lín khi xem xÐt trÞ sè “dßng m· nguån” lµ ®é ®o qui m«dù ¸n (coi Ratcliff vµ Rollo (1990) Jeffery vµ Low (1990)). Kh«ng cã®Þnh nghÜa chung nµo cho ®é ®o SLOC: cã thÓ hay kh«ng thÓ bao gåmm· thö nghiÖm hay m· dïng l¹i hay trong mét sè tr-êng hîp c¶ m· th-viÖn. Còng vËy liÖu SLOC cã thùc sù cã nghÜa nh- vËy cho m· ch-¬ngtr×nh hîp ng÷ vµ m· Ada kh«ng ? hay m· Cobol vµ m· C ? liÖu mét yÕutè duy nhÊt cã thÓ thùc sù ®-îc vËn dông (coi c¸c yÕu tè COCOMO) ®Ólµm cho mäi ng«n ng÷ lËp tr×nh so s¸nh ®-îc? C¸c c©u hái nµy cã thÓ tr¸nh ®-îc khi h-íng qu¸ tr×nh dù to¸n vµo quim« vÊn ®Ò dù ¸n chø kh«ng ph¶i qui m« m· dù ¸n. Ph©n tÝch l-îng chøcn¨ng (FPA) lµ ph-¬ng ph¸p t¹o lËp dù to¸n dù ¸n c¨n cø ë qui m« vÊn ®Ò. Qui m« vÊn ®Ò lµ ®é ®o suy tõ c¸c pha dù ¸n ban ®Çu ®Æc biÖt pha yªucÇu. Sè l-îng c¸c chøc n¨ng trong dù ¸n x¸c ®Þnh qui m« vÊn ®Ò, nã ®-îcbiÓu thÞ b»ng sè (trÞ sè FPA). TrÞ sè FPA cña mét dù ¸n cã thÓ ®-îc dïng ®Ó:  So s¸nh tÝnh phøc t¹p cña c¸c dù ¸n  So s¸nh c«ng søc t-¬ng ®èi cã yªu cÇu ®Ó hoµn thµnh dù ¸n  Ph¸t sinh c¸c ®é ®o dù ¸n kh¸c (nh- Sloc52) Cã nhiÒu biÕn thøc cña küthuËt FPA. NhiÒu nh÷ng biÕn thøc ®ãnh»m thÝch øng kü thuËt vµo c¸c lo¹i dù ¸n ®Æc tr-ng hay t¨ng ®-îcchÝnh x¸c b»ng c¸ch thªm thuéc tÝnh dù ¸n vµo qu¸ tr×nh FPA. 10.5.1 C¸c b-íc FPA c¬ b¶n. Qóa tr×nh FPA c¬ b¶n bao gåm t¸m b-íc. Hai trong nh÷ng b-íc ®ã cãthÓ ®-îc chuÈn bÞ ®éc lËp víi dù ¸n ®-îc dù to¸n v× chóng tham gia vµoc¸c danh s¸ch ®Þnh c¸c lo¹i hµm sè vµ c¸c thuéc tÝnh phøc t¹p ®-îc södông ®Ó ph©n lo¹i ®Æc tÝnh cña dù ¸n. T¸m b-íc FPA cã b¶n lµ: 1. X¸c ®Þnh danh s¸ch c¸c lo¹i chøc n¨ng phô thuéc vµo vµ ra. §iÒunµy cã thÓ bao gåm53.  Chøc n¨ng yªu cÇu/nhËp vµo tõ ngoµi  §Çu vµo d÷ liÖu hay kiÓm tra cña ng-êi dïng.52 Jeffery vµ Low (1990) m« t¶ ch-¬ng tr×nh gäi lµ Clair ®-îc dïng ®Ó ®æi l-îng chøc n¨ng(FP) sang Sloc.53 c¸c ph¹m trï hµm sè nµy t-¬ng tù víi nh÷ng ph¹m trï mµ Albrecht vµ Gaffney (1983) ®· gîi ý. 222
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm  C©u hái cña ng-êi dïng ®ßi tr¶ lêi.  Chøc n¨ng ra ngo¹i  Chøc n¨ng ra tÝn hiÖu hay d÷ liÖu dÔ thÊy  Chøc n¨ng file trung gian l«gic  Th«ng tin ®iÒu khiÓn hay d÷ liÖu  Chøc n¨ng file giao diÖn ngo¹i  Th«ng tin kiÓm tra vµ d÷ liÖu vµ c¸c file dïng chung. 2. Sè c¸c chøc n¨ng phÇn mÒm c¬ b¶n cña mçi lo¹i ®-îc x¸c ®Þnh.Mét chøc n¨ng ph¶i ®-îc tÝnh nÕu cã dù kiÕn yªu cÇu xö lý ®Æc biÖt. 3. Mçi chøc n¨ng ®-îc ®Õm trong b-íc 2 ®-îc xÕp lo¹i lµ:  §¬n gi¶n: tiÕp cËn file tèi thiÓu, Ýt kiÓu d÷ liÖu kh¸c biÖt vµ thamgia tèi thiÓu cña ng-êi dïng.  Trung b×nh: Lo¹i nµy ®-îc dµnh cho nh÷ng chøc n¨ng gi÷a ®¬ngi¶n vµ phøc t¹p. ‘Trung b×nh’ cã thÓ ®-îc ph©n chia phô thµnh nhiÒuh¬n mét ph©n lo¹i trung gian.  Phøc t¹p: NhiÒu tiÕp cËn file, nhiÒu kiÓu d÷ liÖu kh¸c nhau vµ thamgia réng r·i cña ng-êi dïng. 4. TrÞ sè träng sè ®-îc g¸n cho mçi bé ph©n lo¹i trong b-íc 3 (thÝ dô®¬n gi¶n = 6, trung b×nh = 8, phøc t¹p = 10 hay trung b×nh cã thÓ mëréng thµnh 7, 8 vµ 9). Mçi lo¹i chøc n¨ng cã thÓ cã mét bé träng sè kh¸cnhau. C¸c gi¸ trÞ cña mäi chøc n¨ng ®· g¸n träng sè ®Òu ®-îc thªm vµo,cung cÊp trÞ sè FPA ch-a ®-îc ph¸n xÐt (UFP). 5. C¸c thuéc tÝnh cña ®é phøc t¹p xö lý ®· ®-îc x¸c ®Þnh. Nã cã thÓbao gåm54.  Chøc n¨ng truyÒn th«ng d÷ liÖu  D÷ liÖu vµ kiÓm tra ®-îc chuyÓn khu vùc vµ xa x«i  Chøc n¨ng ph©n t¸n  Chøc n¨ng d÷ liÖu ph©n t¸n  Chøc n¨ng xö lý ph©n t¸n  Hoµn thµnh  Môc tiªu hoµn thiÖn nh- ¶nh h-ëng cña n¨ng suÊt vµ ®é nh¹y tíi c¸c ho¹t ®éng ph¸t triÓn  Sö dông cÊu h×nh  Møc ®é sö dông phÇn cøng: ®-êng truyÒn th«ng.  TØ suÊt giao dÞch  Møc ®é tØ suÊt giao dÞch ¶nh h-ëng tíi ph¸t triÓn  NhËp d÷ liÖu th-êng trùc  Møc ®é c¸c chøc n¨ng d÷ liÖu th-êng trùc ®-îc hÖ thèng xölÝ  HiÖu qu¶ cña ng-êi dïng cuèi 54 Albrecht vµ Gaffney (1983) gîi ý 14 nh©n tè phøc t¹p vµ Symons (1988) gîi ý phô thªm 6. 223
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm  HiÖu qu¶ yªu cÇu cña xö lý chøc n¨ng d÷ liÖu th-êng trùc®-îc ng-êi dông cuèi thùc hiÖn  CËp nhËt th-êng trùc  Møc ®é cËp nhËt yªu cÇu cho c¸c file trung gian logic  Xö lý phøc t¹p  Møc ®é ¶nh h-ëng cña xö lý phøc t¹p tíi ph¸t triÓn. §iÒu nµybao gåm bé xö lý ng¾t, m· t¸I-nhËp, thuËt to¸n phøc t¹p, I/O v.v.  T¸i sö dông  Møc ®é m· ph¶i ®-îc ph¸t triÓn coi nh- t¸i sö dông cho c¸chÖ kh¸c.  DÔ l¾p ®Æt.  Møc ®é viÖc dÔ l¾p ®Æt ¶nh h-ëng ®Õn ph¸t triÓn  DÔ vËn hµnh  Møc ®é yªu cÇu vÒ viÖc dÔ dµng trong nh÷ng chøc n¨ng nh-sao l-u, phôc håi, giao diÖn cña ng-êi v.v.  C¸c ®iÓm ®a béi  Møc ®é mµ hÖ thèng ®-îc ph¸t triÓn cho c¸c ®iÓm kh¸c nhauvµ c¸c lo¹i ng-êi dïng kh¸c nhau  Gióp thay ®æi dÔ dµng  Møc ®é mµ phÇn mÒm ph¶i ®-îc ph¸t triÓn ®Ó hç trî thay ®æichøc n¨ng dÔ dµng. 6. Mçi møc ®é xö lý ¶nh h-ëng tíi mçi yÕu tè phøc t¹p ®-îc chØ ®Þnhc¨n cø ë 1 trong nh÷ng trÞ sè sau: 0: Kh«ng tån t¹i 1: Kh«ng ®¸ng kÓ 2: Võa ph¶i 3: Trung b×nh 4: §¸ng kÓ 5: M¹nh vµ tæng sè c¸c trÞ sè yÕu tè phøc t¹p ®-îc tÝnh cung cÊp tæng møc ¶nhh-ëng (TGI) 7. Tæng møc trÞ sè ¶nh h-ëng ®-îc chuyÓn ®æi sang nh©n tè ®iÒuchØnh phøc t¹p (CAP). Hµm chuyÓn ®æi ®¬n gi¶n cã thÓ lµ: TGI CAF DDù Dù 5 x (sè c¸c nh©n tè phøc t¹p) 8. §é ®o chøc n¨ng ®iÒu chØnh (APF) cho dù ¸n ®-îc tÝnh lµ: AFP = CAF x UFP 224
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm B¶ng 10.6 C¸c trÞ FPA cho c¸c kiÓu dù ¸n kh¸c nhau Dù ¸n HFP C FP A FP HÖ thêi gian vµ b¶o 1200 0.42 504d-ìng HÖ kiÓm tra trung nhËp 680 0.87 592 B¶ng 10.6 cã thÝ dô vÒ c¸c trÞ sè cã ®-îc ë ph©n tÝch chøc n¨ng. C¸c trÞsè trong b¶ng chøng minh tÇm quan träng cña viÖc ®iÒu chØnh trÞ sè chøcn¨ng. HÖ thèng xö lý d÷ liÖu th-¬ng m¹i lín cung cÊp UFP lín h¬n hÖthèng thêi gian thùc nhiÒu, nh-ng sù ®iÒu chØnh phøc t¹p nµy t¹o nªn trÞsè ®iÒu chØnh cao h¬n cho hÖ thèng thêi gian thùc. KÕt luËn lµ ngay dï hÖthêi gian vµ b¶o d-ìng cã sè chøc n¨ng hÇu nh- gÊp ®«i hÖ thèng kiÓmtra truy nhËp, tÝnh phøc t¹p cña hÖ kiÓm tra truy nhËp cho thÊy nã sÏ ®ßihái nhiÒu c«ng søc h¬n ®Ó ph¸t triÓn. 10.5.2 øng dông cña FPA. Cã nhiÒu t-¬ng ®ång gi÷a dù to¸n COCOMO vµ ph©n tÝch ®iÓm hµm.C¶ hai ph-¬ng ph¸p sö dông kü thuËt chÊt t¶i t-¬ng tù ®Ó ®iÒu chØnh dùto¸n ban ®Çu. Dï sao, FPA chØ phô thuéc ë tÝnh chøc n¨ng cña hÖ thèng®-îc dù to¸n vµ kh«ng ë bÊt cø dù to¸n nµo ®· tÝnh tr-íc ®©y (thÝ dôdßng m·, qui m« m« ®un). Nh- chóng ta ®· thÊy, ®é ®o FPA lµ cã Ých ®Ó so s¸nh c«ng søc cña c¸cdù ¸n. Nã kh«ng trùc tiÕp cung cÊp ph-¬ng ph¸p dù to¸n chi phÝ cña métdù ¸n. C¨n cø ë gi¶ ®Þnh lµ cã t-¬ng quan cao gi÷a chi phÝ vµ c«ng søc,hµm cã thÓ vËn dông cho trÞ sè FPA ®Ó cã ®-îc dù to¸n chi phÝ. Hµm ®¬ngi¶n cã thÓ dùa trªn kinh nghiÖm ®· qua ch¼ng h¹n dù ¸n tr-íc ®©y víi trÞsè AFP lµ 1.000 hÕt $1.500.000 ®Ó ph¸t triÓn vµ dù ¸n kh¸c tr-íc ®©y víitrÞ sè AFP 850 hÕt $900.000. NÕu ta gi¶ ®Þnh t-¬ng quan tuyÕn tÝnh, th×nÕu dù ¸n hiÖn hµnh ®-îc dù to¸n cã trÞ sè AFP lµ 920 chóng ta sÏ dùto¸n chi phÝ cña nã lµ $1.800.000. Nh÷ng ph-¬ng ph¸p tÝnh vi h¬n ®Ó tÝnh c«ng søc (giê lao ®éng) vµ quim« m· (KS LOC) ®-îc Albrecht vµ Gaffney t×nh bµy (1983). Ph-¬ng ph¸p COCOMO cã thÓ ®-îc vËn dông cïng víi ph©n tÝch ®iÓmhµm ®Ó thùc hiÖn 2 môc ®Ých quan träng: 1. §¶m b¶o lµ dù to¸n hîp lý (kh«ng chªnh lÖch kÕt qu¶ ®¸ng kÓ) 2. T¹o ra bé dù to¸n dÔ hiÓu h¬n(trÞ sè so s¸nh vµ trÞ sè chi phÝ). ViÖc sö dông COCOMO kÕt hîp víi ph©n tÝch ®iÓm hµm ®-îc Ratcliffvµ Rollo (1990) nghiªn cøu ®i ®Õn kÕt luËn lµ “môc tiªu dµi h¹n cã hiÖuqu¶ h¬n h¼n lµ sù ph¸t triÓn m« h×nh dù to¸n chung míi cho hÖ däc vËnhµnh” cã thÓ cho r»ng t¹o nªn mét bé dù to¸n dÓ hiÓu h¬n. Nh-ng 225
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmCOCOMO vµ FPA ®· ®-îc phèi hîp thµnh c«ng trong tiÖn Ých dù to¸nm¸y tÝnh ho¸ dÔ hiÓu55 sö dông c¶ hai kü thuËt vÒ dù to¸n chi phÝ vµ quim« cña dù ¸n phÇn mÒm. Thuéc tÝnh cña hai kü thuËt trong tiÖn Ých nµycã thÓ ®-îc ®iÒu ch×nh dùa trªn kinh nghiÖm cã ®-îc trong khi sö dôngvµ nh÷ng m« h×nh xen kÏ (thuéc tÝnh cña mçi m« h×nh) cã thÓ ®-îc l-ugi÷ riªng rÏ vµ chÊt t¶i trong tiÖn Ých khi cÇn. 10.6 Dù to¸n lµ mét lÜnh vùc. NÕu ®-îc hái mÊt bao l©u ®Ó ph¸t triÓn mét m« ®un phÇn mÒm duynhÊt, th× mét nhµ lËp tr×nh cã kinh nghiÖm h¼n ch¾c ch¾n tr¶ lêi “®iÒu ®ãcßn tuú”. Nh- chóng ta ®· thÊy, ®iÒu ®ã tuú thuéc vµo ng«n ng÷ lËp tr×nh,vµo tÝnh phøc t¹p logic, vµo c¸ nh©n ng-êi lËp tr×nh vµ cã thÓ vµo nh÷ngyÕu tè kh¸c. NÕu bÞ Ðp tr¶ lêi râ, th× còng nhµ lËp tr×nh ®ã h¼n sÏ tr¶ lêi lµcã thÓ mÊt ®©u ®ã trong kho¶ng tõ 2 ngµy vµ ®Õn 2 tuÇn. §©y lµ c©u tr¶lê× cã gÝa trÞ. Dù to¸n th-êng ®-îc tr×nh bµy lµ mét ph¹m trï. Ph¹m trï lµmét dù to¸n cã Ých trong lËp kÕ ho¹ch ph¸t triÓn cña mét dù ¸n. Qu¶n lýth-êng sÏ s½n sµng chÊp nhËn mét dù ¸n ban ®Çu cho biÕt dù ¸n sÏ kh«ngd-íi $400.000 vµ kh«ng trªn $750.000. Nh÷ng lo¹i dù to¸n nh- thÕth-êng ®-îc dïng trong c¸c pha qui ho¹ch cña mét dù ¸n. Cµng trë nªncã ®-îc nhiÒu th«ng tin, ph¹m vi cµng trë nªn ®-îc thu hÑp h¬n, thËm chÝcã khi trë thµnh mét con sè duy nhÊt. Lý thuyÕt thèng kª ®»ng sau tiÕp cËn ®ã ®Ò cËp ®Õn quan niÖm kho¶ngtin cËy. NÕu mét biÕn x cã x¸c suÊt p ë gi÷a hai trÞ sè a vµ b th× chóng tanãi kho¶ng c¸ch (a,b) lµ kho¶ng c¸ch p-tin-cËy cña x. LÊy thÝ dô, nÕu (2,14) lµ kho¶ng c¸ch tin cËy 95% cã sè ngµy cÇn ®Óph¸t triÓn mét m« ®un th× chóng ta cã 95% ch¾c ch¾n lµ ph¸t triÓn m«®un sÏ mÊt h¬n 2 vµ kÐm 14 ngµy ®Ó ph¸t triÓn56. Thªm mét lêi vÒ sù ch¾c ch¾n 95%. NÕu chóng ta cã 95% ch¾c ch¾n vÒc¸i g×, th× trong 100 tr-êng hîp chóng ta tr«ng ®îi ®óng 95% lÇn vµ 5 lÇnsai. Ph¹m trï xÐt ®Õn ë ®©y sÏ lµ ph¹m trï dù tÝnh cho mét thuéc tÝnh dù ¸n®· cho, nh- SLOC, nh- chi phÝ ph¸t triÓn, nh- qui m« ®éi ph¸t triÓn, nh-thêi gian ph¸t triÓn v.v. Chóng ta h·y gi¶ ®Þnh mét ph©n bæ chÝnh t¾c dù to¸n. §iÒu ®ã cãnghÜa nÕu 20 ng-êi chuyªn m«n phÇn mÒm ®-îc yªu cÇu dù to¸n sè ngµycÇn ®Ó ph¸t triÓn mét m« ®un phÇn mÒm ®Æc tr-ng, chóng ta tr«ng ®îi kÕtqu¶ t-¬ng tù trong ph©n bæ víi nh- sau: 1 ng-êi sÏ dù to¸n 2 ngµy 55 TiÖn Ých m¸y tÝnh tham kh¶o, Before you leap (BYL) ®-îc nhãm Gordon Group, California c«ngbè 56 chÆt chÏ mµ nãi ®Þnh nghÜa to¸n häc cña x¸c suÊt liªn quan ®Õn hµm t¹o ra trÞ sè gi÷a 0 vµ 1.Dï sao trong thÕ giíi thùc ®Æc biÖt trong thÕ giíi kinh doanh x¸c suÊt th-êng ®-îc biÓu thÞ theophÇn tr¨m trªn thùc tÕ trong thÝ nghiÖm nµy cña b¶n th©n t¸c gi¶ phÇn tr¨m ®-îc chuéng trongtr×nh bµy dù to¸n cho qu¶n lý v× chóng dÔ n¾m b¾t h¬n. 226
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm 2 sÏ dù to¸n 5 ngµy 4 sÏ dù to¸n 7 ngµy 6 sÏ dù to¸n 9 ngµy 4 sÏ dù to¸n 11 ngµy 2 sÏ dù to¸n 13 ngµy 1 sÏ dù to¸n 16 ngµy Ngµy Dù t H10.3 Ph©n bæ chÝnh t¾c dù to¸n. H×nh 10.3 giíi thiÖu ®å thÞ cña c¸c con sè trªn. §-êng biÓu diÔn cã®-îc, trong thèng kª ®-îc coi lµ ®å thÞ hµm ph©n bæ chÝnh t¾c57. Ph©n bæchÝnh t¾c biÓu thÞ b»ng ®å thÞ h×nh d¸ng ®Òu ®Æn cã ph©n bæ ®Òu c¸c diÔnbiÕn quanh sè trung b×nh. Trong thÝ dô trªn, dù to¸n b×nh qu©n lµ 9 ngµyvíi cµng nhiÒu dù to¸n d-íi trung b×nh nh- trªn vµ quan träng h¬n c¶, c¶tÇn ®é vµ cù ly c¸c dù to¸n d-íi trung b×nh lµ t-¬ng tù nh- nh÷ng c¸i trªntrung b×nh. NhiÒu sù kiÖn th-êng x¶y ra vÒ b¶n chÊt diÔn ra lµ ph©n bæchÝnh t¾c; ch¼ng h¹n chiÒu cao cña sinh viªn nam (hay n÷) trong mét líphäc, hay sè nh÷ng ngµy m-a th¸ng 4 “ngo¹i trõ n-íc Anh, bao giê cònglµ 30”. Giê chóng ta h·y xem mét bé tr¶ lêi thø hai cã thÓ cã cña mét nhãmc¸c nhµ chuyªn m«n phÇn mÒm víi cïng c©u hái: 1 ng-êi sÏ dù to¸n 7 ngµy 4 sÏ dù to¸n 9 ngµy 10 sÏ dù to¸n 121 ngµy 57 víi ng-êi cã ý nghÜ to¸n häc, chÆt chÏ mµ nãi, ph©n bæ chÝnh t¾c lµ ph©n bæ liªn tôc. §Ó ®¬n gi¶n,chóng ta còng bao gåm c¶ phÐp tÝnh gÇn ®óng riªng biÖt cña ph©n bè chuÈn 227
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm 4 sÏ dù to¸n 13 ngµy 1 sÏ dù to¸n 15 ngµy Dù t Ngµy Dù t H10.4 Ph©n bæ chÝnh t¾c c¸c dù to¸n cã sai dÞ Ýt. H×nh 10.4 giíi thiÖu ®å thÞ cña nh÷ng kÕt qu¶ míi ®ã. §-êng biÓudiÔn, biÓu thÞ c¸c kÕt qu¶ ®ã, kh«ng nghi ngê g× còng biÓu thÞ ph©n bæchÝnh t¾c. Dï sao, ®-êng biÓu diÔn h×nh chu«ng máng l¹i vµ cao h¬ntrong thÝ dô ®Çu. Trong tr-êng hîp nµy. T×nh tr¹ng tr¶ lêi sai trÖch cã Ýth¬n trong thÝ dô ®Çu. Trung b×nh còng l¹i chuyÓn dÞch b©y giê lµ 11ngµy. Mäi ph©n bæ chÝnh t¾c ®-îc biÓu thÞ bëi hai th«ng sè, sè trung b×nh(kú väng) vµ møc ®é sai lÖch (ph-¬ng sai). Sè trung b×nh ®-îc coi lµ trÞsè mong ®îi, , vµ møc ®é sai lÖch ®-îc coi lµ sai lÖch chuÈn . Chóng ta sÏ sö dông c¸c phÐp tÝnh gÇn ®óng58 ®Ó tÝnh c¸c tham sè ph©nbæ chÝnh t¾c cña c¸c dù to¸n dù ¸n phÇn mÒm kh¸c nhau. B-íc ®Çu lµ tÝnh dù to¸n tr-êng hîp tåi nhÊt vµ dù to¸n tr-êng hîp tètnhÊt. Nh÷ng sè ®ã cã thÓ ®-îc dù to¸n bëi mét c¸c nh©n hoÆc bëi métnhãm ng-êi. NÕu chóng ta dù to¸n r»ng viÖc ph¸t triÓn cña mét bé drivertruyÒn th«ng ®ång bé h¼n nhanh nhÊt lµ 4 tuÇn, chËm nhÊt lµ 12 tuÇn, khi®ã dù to¸n tr-êng hîp tèt nhÊt lµ 4 tuÇn cßn tr-êng hîp xÊu nhÊt lµ 12tuÇn (®ã kh«ng ph¶i lµ mét kho¶ng tin cËy, v× r»ng chóng ta kh«ng biÕtx¸c suÊt cña sù ®óng ®¾n trong tÝnh to¸n cña chóng ta). Hai gi¸ trÞ nµy, 58 thÝ dô phÐp tÝnh gÇn ®óng cña Nienbung (1989), ®Ó biÕt ®-îc ®Çy ®ñ vÒ c¸c chñ ®Ò nµy nä cñathèng kª, h·y coi Fraser (1976). 228
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmtr-êng hîp tèt nhÊt vµ tr-êng hîp xÊu nhÊt, lµ gÇn ®óng víi hai th¸I cùccña ®-êng cong ph©n bè chuÈn. B©y giê chóng ta cÇn ph¶i tÝnh to¸n c¸c gi¸ trÞ trung gian gi÷a hai gi¸trÞ th¸i cùc ®ã. Cµng nhiÒu dù to¸n chóng ta cã thÓ cung cÊp gi÷a hai cùc®-êng biÓu diÔn chÝnh t¾c cµng chÝnh x¸c h¬n. Dï sao, chóng ta sÏ tÝnhgÇn ®óng víi trÞ sè trung gian duy nhÊt, tr-êng hîp rÊt cã thÓ nhÊt. TrongthÝ dô trªn nÕu bèn tuÇn lµ dù to¸n tr-êng hîp tèt nhÊt vµ 12 tuÇn lµ dùto¸n tr-êng hîp tåi nhÊt, chóng ta cã thÓ kÕt luËn lµ s¸u tuÇn lµ tho¶ ®¸ngvÒ thêi gian cho sù ph¸t triÓn cña ng-êi ®iÒu khiÓn liªn l¹c ®ång bé,thµnh thö 7 tuÇn lµ tr-êng hîp rÊt cã thÓ nhÊt (Xin nhí lµ tr-êng hîp rÊtcã thÓ nhÊt lµ dù to¸n ®éc lËp vµ kh«ng ph¶i lµ sè trung b×nh suy tõ c¸cdù to¸n tr-êng hîp tèt nhÊt vµ tr-êng hîp tåi nhÊt). Khi sö dông ba dùto¸n, tr-êng hîp tèt nhÊt, rÊt cã thÓ vµ tåi nhÊt chóng ta sÏ qui x¸c suÊtcho mçi tr-êng hîp nh- sau59:   = (tr-êng hîp tåi nhÊt + 4  rÊt cã thÓ + tr-êng hîp tèt nhÊt) P (tr-êng hîp tèt nhÊt) = 0,2 P (tr-êng hîp rÊt cã thÓ) = 0,6 P (tr-êng hîp tåi nhÊt)= 0,2 §Þnh nghÜa riªng biÖt cña trÞ sè tr«ng ®îi  lµ  = E (x) = xP(x) Bëi vËy, gÇn ®óng cña trÞ sè tr«ng ®îi trong thÝ dô tr-íc h¼n lµ:  =E(x) = 0,24 + 0,67 + 0,212 = 7,4 Gi¸ trÞ gÇn ®óng ®¬n gi¶n cho sai dÞ chuÈn h¼n lµ hiÖu sè cña c¸c cùctrÞ nh©n víi x¸c suÊt cña chóng:   = (tr-êng hîp tåi nhÊt) P(tr-êng hîp tåi nhÊt) - (tr-êng hîp tèt nhÊt  P(tr-êng hîp tèt nhÊt) Trong thÝ dô tr-íc sÏ cho:  = 0,212 – 0,24 = 16 Chóng ta cã thÓ sö dông c¸c b¶ng ph©n bæ chÝnh t¾c ®Ó ph¸t hiÖn lµ: (, ) cho 68% kho¶ng tin cËy (, ) cho 95% kho¶ng tin cËy (, ) cho 99% kho¶ng tin cËy 59 C¶ Nienburg (1989) vµ Sodhi (1990) ®Òu dïng c«ng thøc tiÖm cËn tu¬ng tù sau:  = (tr-êng hîp xÊu nhÊt + 4  tr-êng hîp hay xÈy ra nhÊt + tr-êng hîp tèt nhÊt)/6 229
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm §iÒu nµy cã nghÜa lµ trong thÝ dô trªn, chóng ta cã thÓ dù to¸n thêigian ®Ó ph¸t triÓn ng-êi ®iÒu khiÓn liªn l¹c ®ång bé lµ gi÷a 4,2 ngµy vµ106 ngµy vµ chóng ta tin cËy 95% cña dù to¸n cña chóng ta. Chóng tacòng cã thÓ dù to¸n thêi gian ph¸t triÓn lµ gi÷a 5,8 ngµy vµ 9 ngµy, nh-ngråi chóng ta chØ cã thÓ lµ 68% tin cËy cña dù to¸n cña chóng ta. Mét trong nh÷ng tÝnh chÊt cña th«ng kª lµ kÕt qu¶ chØ cã thÓ tèt nh- d÷liÖu mµ chóng dùa vµo “mét d¹ng cña ‘r¸c vµo th× r¸c ra’”. Do ®Êy quanträng lµ ph¶i dµnh thêi gian vµ c«ng søc cÇn thiÕt cho sù ph¸t triÓn cña 3dù to¸n cã hiÖu qu¶. Mét ph-¬ng c¸ch v÷ng vµng, mÆc dï c«ng phu lµ®ßi hái mét sè c¸c kü s- phÇn mÒm (cho lµ 6) ®Ó chuÈn bÞ c¸c dù to¸n c¸nh©n cho c¸c tr-êng hîp tåi nhÊt, tèt nhÊt vµ rÊt cã thÓ. Dù to¸n tr-ênghîp tåi nhÊt vµ dù to¸n tr-êng hîp tèt nhÊt h¼n lµ hai cùc cã ®-îc trongkhi dù to¸n tr-êng hîp rÊt cã thÓ h¼n hoÆc lµ trung b×nh, b×nh qu©n hayth-êng xuyªn nhÊt (ph-¬ng thøc) 10.7 dù to¸n c¸c nguån lùc phÇn cøng. PhÇn mÒm ph¶i ®-îc thiÕt kÕ khíp mét c¸ch tho¶i m¸i vµo m«i tr-êngchñ cña nã. M«i tr-êng chñ bao gåm phÇn cøng môc tiªu vµ c¸c thuéctÝnh cña nã. ThiÕt kÕ phÇn mÒm tåi cã thÓ dÉn ®Õn qu¸ t¶i cña c«ng suÊtCPU hay cã thÓ v-ît qu¸ c«ng suÊt bé nhí cã ®-îc hay l-u gi÷ hµng lo¹t.§«i khi ®iÒu nµy cã thÓ, nh-ng kh«ng ph¶i lu«n lu«n ®-îc bæ cøu b»ngc¸ch triÓn khai (më réng) phÇn cøng môc tiªu, dÉn ®Õn t¨ng chi phÝ dù¸n. C¸c nguån phÇn cøng ®-îc ®o b»ng ®¬n vÞ cña nguån ®Æc biÖt xÐt ®Õn:víi truyÒn th«ng th× bit/gi©y (hay byte/gi©y), víi kho nhí lµ kilobyte,megabyte vµ thËm chÝ lµ gigabyte, víi CPU ®Æc hiÖu th× phÇn tr¨m cña t¶iCPU. Nguån chñ yÕu, tuú thuéc nÆng nÒ vµo phÇn cøng, mÆc dï trªn thùctÕ kh«ng ph¶i b¶n th©n phÇn cøng, mµ lµ tèc ®é. Dù to¸n tèc ®é m« t¶ kúväng cña chóng ta vÒ mÆt thùc hiÖn cña hÖ thèng ph¶i ph¸t triÓn vµth-êng ®-îc yªu cÇu trong pha quy ho¹ch sím cña dù ¸n. Chóng ta sÏ xem xÐt c¸c ph-¬ng ph¸p dù to¸n ba nguån chÝnh sau: 1 t¶i CPU 2 l-u gi÷ d÷ liÖu 3 tèc ®é Tèc ®é mÆc dï lµ thuéc tÝnh chø kh«ng lµ nguån, vÉn sÏ ®-îc xem lµnguån cho môc ®Ých th¶o luËn nµy. 10.7.1 T¶i CPU Dù to¸n t¶i CPU cã thÓ hoµn toµn phøc t¹p, ®Æc biÖt trong m«i tr-êngxö lý nhiÒu hé mµ vµo mét thêi gian ®· cho ph¶i h¬n mét xö lý cã thÓph¶i c¹nh tranh cho CPU. §iÒu nµy t-¬ng tù nh- xÕp hµng dÞch vô trong®ã mét sè nh÷ng ng-êi yªu cÇu dÞch vô chê ®îi dÞch vô, ®-îc mét hay 230
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmnhiÒu nguêi cung cÊp dÞch vô cung cÊp. Trong bèi c¶nh cña chóng ta,nh÷ng ng-êi yªu cÇu dÞch vô lµ bé xö lý vµ ng-êi cung cÊp dÞch vô lµCPU. VÊn ®Ò xÕp hµng dÞch vô lµ vÊn ®Ò phæ th«ng trong vËn trï häc vµ®-îc gi¶i quyÕt cã sù hç trî cña hèng kª. §Ó th¶o luËn thªm vÒ lý thuyÕtxÕp hµng, h·y coi Gillett (1976) Chóng ta sÏ xem xÐt t¶i CPU trong m«i tr-êng x¸c ®Þnh h¬n mét chót.Chóng ta gi¶ sö r»ng ë vµo thêi gian ®· cho, chóng ta cã thÓ x¸c ®Þnh cãnh÷ng yªu cÇu nµo ®èi víi c¸c nguån xö lý CPU. Kh«ng cã gi¶ ®Þnh ®ã,dù to¸n t¶i CPU kh«ng thÓ tÝnh to¸n ®-îc vµ chØ cã thÓ ®-îc suy ra khim« pháng m«i tr-êng thùc t¹i vµ quan s¸t kÕt qña. T¶i CPU ®-îc dù to¸n thµnh phÇn tr¨m. Chóng ta nãi mét hÖ thèng cã75% t¶i CPU, cã nghÜa lµ 25% cña n¨ng suÊt xö lý cã ®-îc cho nh÷ngnhiÖm vô phô. T¶i CPU lu«n ®-îc ®o trong t×nh huèng tr-êng hîp tåi nhÊt. Mét t¶iCPU 75%, cã nghÜa lµ vµo mét thêi gian ®· cho, kh«ng qu¸ 75% CPU®-îc sö dông. Dï sao, ®iÒu nµy lµ nghÞch lý, v× trªn thùc tÕ chóng ta biÕtlµ vµo mäi lóc 100% CPU ®· ®-îc sö dông. Do ®ã chóng ta ph¶i ®ÞnhnghÜa lµ c¸i mµ ta muèn nãi vÒ sö dông CPU cho môc ®Ých dù to¸n. Thø nhÊt t¶i CPU lu«n ®-îc ®o trong ph¹m vi mét cöa sæ thêi gian ®ÆcbiÖt. §iÒu nµy cã nghÜa trong mét kho¶ng thêi gian ®Æc biÖt (ch¼ng h¹ncã thÓ lµ 10 ly gi©y) chóng ta ®o l-îng thêi gian mµ CPU sö dông. Méttrong nh÷ng nhiÖm vô chÝnh lµ lùa chän cöa sæ thêi gian thÝch hîp. Nh»m x¸c ®Þnh sö dông CPU trong ph¹m vi cöa sæ thêi gian, chóng tachØ xem xÐt nh÷ng nhiÖm vô kh«ng thÓ xö lý ®-îc vµo bÊt cø thêi giannµo kh¸c. Trong mét hÖ thèng mµ chÈn ®o¸n ®-îc thùc hiÖn trªn c¬ sëbÊt cø khi nµo CPU kh«ng cã nhiÖm vô nµo kh¸c ®Ó xö lý, chóng ta h¼nkh«ng xem xÐt nh÷ng nhiÖm vô chÈn ®o¸n trong tÝnh to¸n t¶i CPU. Mét hÖ thèng cã 60% t¶i CPU trong mét cöa sæ 10 ly gi©y cã thÓ chÊpnhËn mét nhiÖm vô phô 4 ly gi©y nÕu nhiÖm vô ®ã cã thÓ dung thø chËmtrÔ tèi ®a 10 ly gi©y. LÊy thÝ dô, chóng ta sÏ xem xÐt ®Çu vµo d÷ liÖu ë mét c¶ng biªn l¹c.NÕu cæng cã suÊt chuyÓn giao d÷ liÖu 1200 bit mçi gi©y th× mét byte cãthÓ cã ®-îc ë cæng ®Çu vµo xÊp xØ mçi 7 ly gi©y vµ chóng ta ph¶i s½nsµng rót mét byte khái cæng tr-íc khi byte sau trë nªn cã ®-îc. Do ®Êybé ®iÒu khiÓn c¶ng liªn l¹c cã thÓ chÊp nhËn dung sai tèi ®a 6 lygi©ychËm trÔ (gi¶ ®Þnh 1 ly g©y thêi gian xö lý). Dù to¸n t¶i CPU hÇu hÕt th-êng ®-îc yªu cÇu trong c¸c hÖ thèng thêigian thùc. Chóng hiÓu khi ®-îc yªu cÇu trong hÖ thèng xö lý d÷ liÖuth-¬ng m¹i. C¸c hÖ thèng thêi gian thùc th-êng ®-îc biÓu thÞ b»ng vßnglÆp hÖ thèng c¬ b¶n, th-êng ®-îc coi lµ vßng lÆp chÝnh hay ®iÒu hµnh.§©y lµ nhiÖm vô møc thÊp, ë ®ã vßng lÆp v« h¹n, thùc hiÖn mét bé c¸cnhiÖm vô ®ång bé ®iÒu khiÓn hÖ thèng. Trong nhiÒu tr-êng hîp, vßnh lÆpmøc thÊp hiÖn nay lµ bé phËn cña hÖ thèng ®iÒu hµnh, nã cã thÓ ®-îc cÊuh×nh dùa trªn thêi gian chu kú yªu cÇu cho vßng lÆp. Vßng lÆp møc thÊpnµy cã thÓ ®-îc lùa chän coi nh- cöa sæ thêi gian cho viÖc tÝnh to¸n t¶i 231
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmCPU. NÕu vßng lÆp chÝnh thËm chÝ bao gåm nhiÒu vßng lÆp nhanh møcthÊp th× vßng lÆp nhanh nhá nhÊt cã thÓ ®-îc chän lµm cöa sæ thêi gian(coi h×nh 10.5). Vßng lÆp nhanh Vßng lÆp nhanh Vßng lÆp chËm Vßng lÆp nhanh Vßng lÆp nhanh H10.5 Thi hµnh thêi gian thùc víi c¸c vßng lÆp nhanh vµ chËm Bé c¸c b-íc sau m« t¶ ph-¬ng ph¸p tÝnh t¶i CPU. Ph-¬ng ph¸p nµy ®ßihái mét ph©n gi¶i ban ®Çu hÖ thèng thµnh nh÷ng nhiÖm vô phÇn mÒm chñyÕu vµ thêi gian thùc hiÖn dù kiÕn cho mçi nhiÖm vô. 1. X¸c ®Þnh vßng lÆp hÖ thèng møc thÊp nhÊt, vµ suy tõ ®iÒu lµ cöa sæthêi gian ®ã ®-îc sö dông ®Ó x¸c ®Þnh t¶i CPU. 2. Hoµn thiÖn ®Þnh thêi gian cho ph©n tÝch hÖ thèng vµ nhËn ra mäinhiÖm vô cã thÓ ®-îc yªu cÇu xö lý trong ph¹m vi cöa sæ thêi gian ®ã. 3. Phèi hîp c¸c thêi gian thùc hiÖn dù to¸n cho mäi nhiÖm vô ®-îcnhËn ra ë b-íc 2. 4. Ph©n chia kÕt qu¶ cña b-íc 3 theo qui m« cña cöa sæ thêi gian. Xin nhí lµ b-íc 2 ®ßi hái nhËn ra bÊt cø nhiÖm vô nµo cã thÓ yªu cÇu(chø ch-a ®-îc yªu cÇu) thêi gian CPU trong ph¹m vi cöa sæ thêi gian.§iÒu nµy bao gåm nh÷ng nhiÖm vô cña hÖ thèng ®iÒu hµnh. Ta h·y xÐt thÝ dô sau. Mét hÖ thèng ®iÒu khiÓn quan t©m tÝch cùc ®-îcm¸y tÝnh ho¸ bao gåm nh÷ng hîp phÇn chÝnh sau. 1. §Çu vµo d÷ liÖu tõ thiÕt bÞ ®iÒu khiÓn. 2. B¸o ®éng. 3. Hîp phÇn giao diÖn ng-êi dïng. 4. Vßng lÆp ®iÒu hµnh ®Ó ®äc thiÕt bÞ ®iÒu khiÓn. Vßng lÆp ®iÒu hµnh bao gåm: 232
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm i. Mét vßng lÆp chÝnh ®äc hai ®Çu vµo phøc t¹p còng ®ßi hái mét chót xö lý logic cø mçi 400 mili-gi©y mét lÇn. NhiÖm vô nµy ®-îc dù to¸n lµ 60 mili-gi©y mét. ii. Mét vßng lÆp nhanh ®äc hai ®Çu vµo mçi 40 mili-gi©y. Nh÷ng nhiÖm vô nµy ®-îc dù to¸n lµ 10 mili-gi©y mét. Cã 10 vßng lÆp nhanh trong ph¹m vi vßng lÆp chÝnh. Chóng ta sÏ lùa chän cöa sæ thêi gian lµ 40 mili-gi©y. Khi tÝnh tr-êng hîp tåi nhÊt, trong ph¹m vi cöa sæ thêi gian, chóng ta sÏ xem xÐt nh÷ng nhiÖm vô vßng lÆp nhanh tr-íc ®·. Nh÷ng nhiÖm vô ®ã sö dông ngay lËp tøc tíi 20 mili-gi©y trong 40 mili-gi©y cã ®-îc. §iÒu ®ã cã nghÜa lµ trong vßng lÆp chÝnh 400 mili-gi©y chØ cã 200 mili-gi©y ®-îc dµnh cho nh÷ng nhiÖm vô kh¸c. Trong ®ã, 120 mili-gi©y ®-îc yªu cÇu cho hai nhiÖm vô vßng lÆp chÝnh cã thÓ ®-îc ®iÒu tiÕt dÔ dµng. NÕu chóng ta chia ®Òu nh÷ng nh÷ng nhiÖm vô cña vßng lÆp chÝnh, gi÷a c¸c vßng lÆp nhanh, th× 12 mili-gi©y phô sÏ ph¶i cã ®-îc ë cöa sæ thêi gian, ®Ó cã ®-îc tæng sè 32 mili-gi©y. (a)Spare & BackgroundVßng lÆp chËmVßng lÆp nhanh 40 80 120 160 200 240 280 320 360 400 t(ms) Dù to¸n dùa trªn (b)Spare & BackgroundVßng lÆp chËmVßng lÆp nhanh 40 80 120 160 200 240 280 320 360 400 t(ms) Dù to¸n dùa trªn H×nh 10.6 Thi hµnh thùc víi c¸c vßng lÆp chËm vµ nhanh (a) C¶m thô ph©n tÝch thêi gian (b) §Þnh thêi thi hµnh thùc t¹i 233
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm Chóng ta cã thÓ gi¶ ®Þnh lµ mét khi nhiÖm vô b¸o ®éng ®-îc thùc hiÖn,mäi nhiÖm vô kh¸c bÞ thui chét, khiÕn chóng ta kh«ng cÇn thiÕt xem xÐtthêi gian thùc hiÖn cho c¸c nhiÖm vô nµy n÷a. Hîp phÇn giao diÖn cñang-êi dïng kh«ng ph¶i lµ ho¹t ®éng thêi gian thùc (so s¸nh víi c¸cnhiÖm vô ®Çu vµo ®iÒu khiÓn thiÕt bÞ) vµ chóng ta cã thÓ cho lµ giao diÖncña ng-êi dïng sÏ ®-îc xö lý b»ng phÇn dù tr÷ cña vßng lÆp chÝnh 20mili-gi©y trªn nÒn. C¸c vßng lÆp ®iÒu hµnh t-¬ng ®èi ®¬n gi¶n vµ ®-îc dùkiÕn yªu cÇu Ýt h¬n 1 mili-gi©y vµ do ®ã còng ®-îc lo¹i ra khái viÖc tÝnhto¸n nµy. T¶i CPU cho hÖ thèng ®iÒu khiÓn ®-îc t¨ng c-êng lµ 32/40 = 0,80 cã nghÜa lµ t¶i CPU b»ng 80% trong cöa sæ thêi gian 40 mili-gi©y. ThÝdô nµy ®-îc minh ho¹ trong h×nh 10.6. Mét t×nh huèng lý thó xuÊt hiÖn khi viÖc tÝnh to¸n t¶i CPU cho kÕt qu¶lín h¬n 1.00. §iÒu nµy cã nghÜa t¶i CPU lín h¬n 100%! KÕt luËn hiÓnnhiªn lµ bé xö lý bÊt lùc trong viÖc thùc hiÖn c¸c nhiÖm vô yªu cÇu.Trong nh÷ng tr-êng hîp ®ã, cã hai biÖn ph¸p söa ch÷a cã thÓ ®-îc: hoÆcyªu cÇu cña hÖ thèng ph¶i gi¶m ®i hoÆc bé xö lý nhanh h¬n ph¶i ®-îc södông. NÕu nh- mét t¶i CPU 100% cã g©y ra vÊn ®Ò, th× th«ng th-êng mét t¶iCPU 90% còng g©y ra vÊn ®Ò kh«ng kÐm. §iÒu nµy lµ do viÖc dù to¸n t¶iCPU Ýt khi ®-îc chÝnh x¸c. Còng vËy, viÖc thay ®æi yªu cÇu trong ph¸ttriÓn dù ¸n th-êng lµm t¨ng t¶i CPU. Mét nhËn ®Þnh kh¸c lµ nhu cÇu dùtr÷ nguån CPU cho sù më réng sau nµy cña hÖ thèng. Bao giê ®©y còng lµthùc tiÔn tèt ®Ó thiÕt kÕ mét hÖ phÇn mÒm, sao cho khëi thuû kh«ng cÇnqu¸ 60% t¶i CPU. 10.7.2 L-u gi÷ d÷ liÖu. Chóng ta sÏ sö dông tõ l-u gi÷ d÷ liÖu cho c¶ l-u gi÷ phÇn cøng vµ l-ugi÷ d÷ liÖu. ViÖc sö dông l-u gi÷ d÷ liÖu c¨n b¶n lµ mét vÊn ®Ò thiÕt kÕ vµth«ng th-êng cã liªn quan (tuy h¹n chÕ) vÒ yªu cÇu cho hÖ thèng. C¸cyªu cÇu cã thÓ xem xÐt l-u gi÷ d÷ liÖu ë khÝa c¹nh chi phÝ, do viÖc thiÕtkÕ l-u gi÷ d÷ liÖu kh«ng hiÖu qña cã thÓ ®ßi hái qu¸ møc c¸c ph-¬ng tiÖnl-u gi÷, nh- bé ®iÒu khiÓn ®Üa vµ bé nhí. Nh÷ng ph-¬ng tiÖn kh«ng nhÊtthiÕt ®ã biÕn thµnh nh÷ng kho¶n chi phÝ bæ xung. C¸c yªu cÇu còng cã thÓ nãi ®Õn l-u gi÷ d÷ liÖu trong khung c¶nhkh«ng gian. Yªu cÇu lµ hÖ thèng ph¶i cung cÊp 30% kh«ng gian ®Üa mÒmvµ bé nhí dù tr÷, cã thÓ cã t¸c ®éng to lín ®Õn thiÕt kÕ l-u gi÷ d÷ liÖu,®Æc biÖt trong mét hÖ thèng mµ viÖc tiªu dïng bé nhí trong vËn hµnh lµs¸t tíi giíi h¹n. XÐt toµn côc, ng-êi dïng kh«ng nh×n thÊy ®-îc viÖc sö dông l-u gi÷d÷ liÖu, vµ do ®ã viÖc ®ã chñ yÕu ®-îc x¸c ®Þnh trong pha thiÕt kÕ. Dïsao, dù to¸n s¬ bé b-íc ®Çu ®-îc yªu cÇu ngay ë nh÷ng pha sím nhÊt 234
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmcña dù ¸n, ®Ó ®¶m b¶o lµ cÊu h×nh phÇn cøng môc tiªu cã kh¶ n¨ng trîgióp cho hÖ thèng phÇn mÒm ®-îc ph¸t triÓn. §é ®o khèi l-îng phÇn mÒm ®-îc ph¸t triÓn nh- bµn ®Õn tr-íc ®©y ëphÇn 10.1 cã thÓ lµ c¸c dßng m· (KSLOC) hay Kilobyte bé nhí. ViÖc l-ugi÷ bé nhí chØ ®-îc dù to¸n theo ®¬n vÞ Kbyte. B-íc ®Çu liªn quan ®Õnph©n gi¶i hÖ thèng, t-¬ng tù ph-¬ng ph¸p dù to¸n tõng b-íc m« t¶ trongphÇn 10.2. LÇn nµy môc tiªu lµ m« t¶ khèi l-îng bé nhí mµ mçi m« ®unyªu cÇu lóc thùc hiÖn. C¸c hîp phÇn phÇn mÒm møc thÊp ®-îc phèi hîp thµnh nh÷ng nhãmm« ®un c- tró c¹nh tranh bé nhí. Råi c¸c yÕu tè kh¸c còng ®-îc xem xÐtnh- ph©n bè ®éng bé nhí, yªu cÇu cña hÖ thèng ®iÒu hµnh vµ c¸c bufferc- tró trong bé nhí vµ c¸c b¶ng. Ph-¬ng ph¸p sau cung cÊp dù to¸n bé nhí dùa trªn sö dông bé nhítr-êng hîp tåi nhÊt trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn hÖ thèng. 1. Ph©n gi¶i hÖ thèng thµnh c¸c m« ®un møc thÊp vµ dù to¸n c¸c yªucÇu bé nhí cho mçi m« ®un vµo lóc thùc hiÖn. 2. NhËn ra c¸c yªu cÇu bé nhí gi¸n tiÕp cña mçi m« ®un c¨n cø vµo  C¸c vïng ho¹t ®éng ®éng vµ tÜnh cña bé nhí.  C¸c b¶ng c- tró bé nhí  C¸c buffer (®Öm) 3. NhËn ra bé c¸c m« ®un bé nhí víi yªu cÇu bé nhí phèi hîp línnhÊt mµ sÏ lµ c- tró cña bé nhí bÊt cø lóc nµo. 4. DuyÖt l¹i t-¬ng quan gi÷a m« ®un bé nhí vµ lo¹i bá yªu cÇu bé nhítrïng lÆp. 5. LÆp l¹i c¸c b-íc 3 vµ 4 cho ®Õn khi viÖc sö dông bé nhí lîi nhÊt®-îc tr«ng ®îi ®· nhËn ra. 6. NhËn ra c¸c yªu cÇu bé nhí møc hÖ thèng nh-:  B¶ng c- tró cña bé nhí  Buffer file (bé ®Öm cña file)  KÝch cì stack. 7. TÝnh to¸n toµn bé sö dông bé nhí cña hÖ thèng ®iÒu hµnh. 8. Phèi hîp c¸c kÕt qu¶ cña c¸c b-íc 5,6, vµ 7 t¹o nªn toµn bé dù to¸nl-u tr÷ bé nhí. B-íc 7 ph¶i lo¹i trõ c¸c yªu cÇu bé nhí ®· ®-îc xÐt ®Õn ë c¸c b-íc 5vµ 6 (thÝ dô cïng c¸c buffer cña file ph¶i kh«ng xÐt ®Õn ë b-íc 2 vµ b-íc6). ViÖc sö dông overlay cã thÓ gi¶m yªu cÇu bé nhí, nh-ng ®iÒu nµy sÏ®¹t ®-îc víi sù thùc hiÖn tèn kÐm cho c¸c nguån phô, nh- ®Üa I/O, t¶iCPU vµ tèc ®é thùc hiÖn. T×nh tr¹ng bÊt lîi (trade-off) gi÷a bé nhí vµ tèc®é lµ mét yÕu tè th«ng th-êng trong hÇu hÕt c¸c hÖ thèng phÇn mÒm. Dù to¸n c¸c yªu cÇu l-u gi÷ hµng lo¹t Ýt gay cÊn h¬n dù to¸n yªu cÇucña bé nhí. Bé nhí cña m¸y tÝnh h¹n chÕ nhiÒu h¬n l-u gi÷ ®Üa. L-u gi÷®Üa th-êng chØ bÞ h¹n chÕ ë chi phÝ thiÕt bÞ l-u gi÷ ®Üa. 235
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm Dù to¸n sö dông l-u gi÷ ®Üa ph¶i tÝnh ®Õn c¸c tiªu dïng l-u gi÷ ®Üa sau®©y: 1. HÖ thèng ®iÒu hµnh cè ®Þnh vµ tiÖn Ých dÞch vô. 2. C¸c yªu cÇu hÖ thèng ®iÒu hµnh biÕn ®æi (overlay vµ vïng swap,c¸c file hÖ thèng v.v..) 3. PhÇn mÒm dù ¸n. 4. C¸c file d÷ liÖu. V× môc ®Ých th¶o luËn nµy, chóng ta sÏ bao gåm c¶ khèi ch-¬ng tr×nhdÞch vô, nh- c¬ së d÷ liÖu vµ ch-¬ng tr×nh truyÒn th«ng, coi nh- bé phËncña hÖ thèng ®iÒu hµnh. Th«ng tin liªn quan ®Õn sö dông ®Üa cña hÖthèng ®iÒu hµnh th-êng do ng-êi b¸n hµng cña hÖ thèng ®iÒu hµnh cungcÊp. Dï sao, nÕu hÖ thèng ®iÒu hµnh ®-îc ph¸t triÓn nh- lµ bé phËn cñadù ¸n th× nã ph¶i ®-îc dù to¸n hoÆc coi nh- hÖ thèng riªng biÖt hoÆc coinh- bé phËn cña phÇn mÒm dù ¸n (coi nh- hÖ thèng phô). Nh÷ng yªu cÇu cña hÖ thèng ®iÒu hµnh thay ®æi phô thuéc ë cÊu h×nhcña hÖ thèng ®iÒu hµnh ®Æc tr-ng vµ ë phÇn mÒm cña dù ¸n. LÊy thÝ dôkh«ng gian cña ®Üa cho overlay võa lµ chøc n¨ng cña hÖ thèng ®iÒu hµnhvõa lµ chøc n¨ng cña thiÕt kÕ phÇn mÒm thùc t¹i. Nh÷ng hÖ thèng ®iÒuhµnh tiªn tiÕn th-êng cung cÊp tiÖn Ých cho tæng phÝ ®Üa dù to¸n (c¶ vÒmÆt l-u gi÷ vµ truy nhËp) khi sö dông overlay. Vïng swap cho c¸c øngdông ®a ng-êi dïng th-êng còng cã thÓ lÊy kÝch cì dùa trªn c¸c tiÖn Ýchcña hÖ thèng ®iÒu hµnh tiªu chuÈn. C¸c tiÖn Ých ®ã th-êng lµ phÇn chung®iÒu chØnh hay c«ng cô cÊu h×nh cña c¸c hÖ ®iÒu hµnh. Dù to¸n cho c¸c yªu cÇu vÒ ®Üa cña phÇn mÒm dù ¸n lµ th¼ng thõng vµ®-îc lËp bëi viÖc ph©n gi¶i hÖ thèng. Tæng c¸c dù to¸n cho mçi m« ®unt¹o ra c¸c yªu cÇu vÒ ®Üa cho toµn bé phÇn mÒm dù ¸n ®-îc ph¸t triÓn. ViÖc chuÈn bÞ dù to¸n cho mäi kÝch cì file d÷ liÖu lµ mét nhiÖm vôbuån tÎ vµ ®-îc c¨n cø ë kÝch cì cña c¸c b¶n ghi riªng rÏ vµ sè tèi ®a c¸cb¶n ghi cho mçi file. Nã trë nªn phøc t¹p h¬n khi c¸c b¶n ghi cã chiÒndµi thay ®æi. Trong nh÷ng tr-êng hîp nh- thÕ, c¸c cì file b¶n ghi cùc ®¹ihay trung b×nh nªn ®-îc sù dông. Mäi file d÷ liÖu ®Òu cã phÇn ®Çu baogåm chØ sè vµ ®-êng dÉn th- môc. Nh÷ng thø nµy còng ph¶i ®-îc ®-athµnh nh©n tè dù to¸n vµ tuú thuéc nÆng nÒ vµo c¬ së d÷ liÖu hay hÖthèng file ®ang ®-îc sö dông. Trong nhiÖu tr-êng hîp dù to¸n d÷ liÖu l-u gi÷ hµng lo¹t kh«ng cÇnc¨n cø ë ch-¬ng tr×nh kÞch b¶n tåi nhÊt. §iÒu nµy tho¹t tiªn do tÝnh dÔdµng t-¬ng ®èi trong viÖc bæ sung thªm bé nhí l-u gi÷ hµng lo¹t vµo cÊuh×nh. Do ®Êy, trong nhiÒu tr-êng hîp, yªu cÇu l-u gi÷ hµng lo¹t trungb×nh lµ cã thÓ ®ñ. Râ rµng r»ng cã mét sè tr-êng hîp ph¶i sö dông kÞchb¶n tåi nhÊt, nh- khi mµ viÖc sö dông kho nhí hµng lo¹t t¨ng qu¸ nhanh. Dù to¸n thiÕt kÕ cho yªu cÇu l-u gi÷ d÷ liÖu còng ph¶i chiÕu cè ®ÕnphÇn dù tr÷. §iÒu nµy ®Æc biÖt ®óng víi c¸c dù to¸n bé nhí, lóc ®ã thiÕtkÕ ph¶i dµnh kho¶ng 33% cho dù phßng. Bé nhí dù phßng nµy ph¶i cã 236
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒms½n ®Ó bao trïm c¸c sai khi dù to¸n, c¸c thay ®æi yªu cÇu vµ sù ph¸t triÓntrong t-¬ng lai. 10.7.3 Tèc ®é Tèc ®é cña mét hÖ thèng ®-îc ®o theo thêi gian ®¸p øng. §iÒu nµyth-êng c¨n cø ë bé yªu cÇu rÊt ngÆt nghÌo x¸c ®Þnh ®¸p øng cña hÖ thèngvíi c¸c sù cè ®Æc thï. Mét thÝ dô lµ cã thÓ lµ yªu cÇu r»ng giao diÖn cña ng-êi dïng ph¶i ®¸pøng ®Çu vµo cña ng-êi dïng kh«ng qu¸ ba gi©y. ThËt lµ cùc kú thÊt vängph¶i chê ®îi tr-íc m¸y thñ qòi ng©n hµng tù ®éng ®Ó chê tr¶ lêi mét yªucÇu. NhiÒu nh÷ng m¸y thñ qòi nh- thÕ ®· gi¶m nhÑ nçi thÊt väng ph¶ichê ®îi b»ng c¸ch t¹o ra tiÕng ®éng nÒn vang lªn tùa nh- tiÒn ®ang ®-îc®Õm b»ng m¸y c¬ khÝ hay Ýt ra nh- cã c¸i g× ®ang diÔn ra. Mét gi¶i ph¸p®¬n gi¶n h¬n lµ ph¸t ra tÝn hiÖu nhÊp nh¸y ®Ó nãi r»ng lµ “giao dÞch ®ang®-îc thùc hiÖn”. TiÕn tr×nh Sù kiÖn tõ bªn ngoµi Liªn hÖ ng-îc Ng-êi dïng H×nh 10.7 Thêi gian ®¸p øng nhËn ®-îc khi liªn hÖ ng-îc Hatley vµ Pirbhai (1988) ph©n biÖt ®Þnh thêi gian ngo¹i t¹i vµ ®Þnh thêigian néi t¹i. §Þnh giê néi t¹i lµ mét kÕt qu¶ cña thiÕt kÕ trong khi ®Þnhthêi gian ngo¹i t¹i lµ kÕt qu¶ yªu cÇu. Theo thÕ ®Þnh thêi gian ngo¹i t¹i cãthÓ cã lµ thêi gian ®¸p øng. Hatley vµ Pirbhai gîi ý mét biÓn ®å (mµ c¸c«ng gäi lµ bøc tranh yªu cÇu ®Þnh thêi gian) tham gia vµo viÖc ph©n tÝchc¸c rµng buéc liªn quan tíi ®Þnh thêi gian hÖ thèng. Trong ph©n tÝch ®Þnh thêi gian néi t¹i cña c¸c «ng, Hatley vµ Pirbhaibao gåm c¸c ho¹t ®éng kh«ng liªn quan trùc tiÕp tíi thêi gian ®¸p øng.Chóng ta sÏ chØ xÐt ë ®©y c¸c kÕt qu¶ ®Þnh thêi gian trùc tiÕp liªn quanvíi thêi gian ®¸p øng nh- ®-îc nh÷ng ng-êi dïng hÖ thèng nh×n nhËnbªn ngoµi. Thêi gian ®¸p øng cã thÓ ®-îc c¶m nhËn lµ ph¶n håi hÖ thèng ph¸tsinh bëi mét sù cè bªn ngoµI: ®iÒu nµy ®-îc minh ho¹ ë h×nh 10.7. Do®Êy tho¶ ®¸ng lµ chia thêi gian ®¸p øng ra ba hîp phÇn c¬ b¶n. 1. Thêi gian tõ cuèi sù xuÊt hiÖn cña sù cè cho ®Õn khi sù cè ®-îc hÖthèng nhËn ra. 237
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm 2. Thêi gian xö lý sù cè. 3. Thêi gian tõ khi kÕt thóc xö lý sù cè cho tíi khi khëi ®Çu ®¸p øngngo¹i t¹i §¸p øng Sù kiÖn TiÕn tr×nh Thêi gian ®¸p øng Dù to¸ H×nh 10.8 Kho¶ng thêi gian ®¸p øng Nhí lµ thêi gian ®¸p øng kh«ng bao gåm thêi gian ®Ó thùc hiÖn sù cè ëc¶ hai ®Çu: nã chØ bao gåm thêi kho¶ng gi÷a hai sù cè (coi h×nh 10.8). Khi dù to¸n thêi gian ®¸p øng, th× viÔn c¶nh lµ mét trong ba thø ®Çuvµo, xö lý vµ ®Çu ra. Hîp phÇn ®Çu vµo liªn quan ®Õn thêi gian ®Ó hÖthèng nhËn ®-îc th«ng tin vÒ cuèi cña mét sù cè vµ nhËn ra nã. B¶ng 10.7 thÝ dô vÒ b¶ng ph©n bè thêi gian ®¸p øng Thêi gian ®¸p øng (tÝnh theo gi©y) Tû lÖ phÇn tr¨m 0-3 20% 3-6 60% 6-9 39% 9-15 1% Hîp phÇn ®Çu ra liªn quan ®Õn thêi gian cÇn cã ®Ó hÖ thèng cã ®-îckÕt qu¶ xö lý vµ truyÒn th«ng nã tíi bé ph¸t ®¸p øng bªn ngoµi. Hîp phÇn xö lÝ sù cè bao gåm mäi ho¹t ®éng trong ph¹m vi hÖ thèngcÇn cã ®Ó ph¸t ra ®¸p øng. §iÒu nµy còng bao gåm chËm trÔ do nh÷ngho¹t ®éng -u tiªn cao h¬n vµ do nh÷ng thiÕt bÞ bªn ngoµi nh- bé ®iÒukhiÓn ®Üa ph¶i ®-îc tuy cËp ®Ó cã ®-îc th«ng tin liªn quan. Thêi gian ®¸p øng th«ng th-êng ®-îc cung cÊp nh- ®¸p øng tr-ênghîp tåi nhÊt vµ ®¸p øng trung b×nh. Trong thÝ dô tr-íc thñ quÜ tù ®éng tr¶ lêi ®Çu vµo bµn phÝm cña ng-êidïng. LÇn Ên phÝm cuèi cïng cña mét giao dÞch (th-êng lµ enter) b¾t ®Çuthêi kho¶ng ®¸p øng. HiÓn thÞ mµn h×nh hay ph©n phèi tiÒn mÆt kÕt thócthêi kho¶ng nµy ngay khi b¾t ®Çu vËn hµnh. Nh- chóng ta ®· thÊy ng-êithiÕt kÕ hÖ thèng h¼n ‘lõa bÞp’ b»ng c¸ch tr¶ lêi b»ng th«ng b¸o “xin ®îimét chót” tr-íc khi cã s½n sµng c©u tr¶ lêi thùc. §iÒu nµy lµ mét thùc tÕcã hiÖu lùc hoµn mü vµ lµm cho hÖ thèng trë nªn th©n thiÖn víi ng-êi 238
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmdïng h¬n. Dï sao, th«ng b¸o nhÊp nh¸y b¸o r»ng “xin ®îi, b©y giê ®angxö lý yªu cÇu” còng cã thÓ trë thµnh g©y tøc bùc nÕu hiÖn h×nh qu¸ l©u. §¸p øng trung b×nh cña thñ quÜ tù ®éng tr-íc yªu cÇu quyÕt to¸n cãthÓ ®ßi hái thêi gian ®¸p øng lµ 5 gi©y. Trong mét sè tr-êng hîp khi hÖthèng thñ quÜ ®ang ë vµo lóc sö dông cao ®iÓm vµ thêi gian ®¸p øngtr-êng hîp h¼n lµ 15 gi©y. MÆc dï viÖc chËm tr¶ lêi 15 gi©y cã thÓ g©ytøc bùc cho ng-êi dïng th× nã l¹i cã thÓ chÊp nhËn ®-îc cho ng©n hµngnÕu ®iÒu nµy kh«ng x¶y ra qu¸ th-êng xuyªn. Do ®Êy cÇn thiÕt khi tr×nhbµy dù to¸n thêi gian ®¸p øng ph¶i bao gåm c¶ dù to¸n phÇn tr¨m thêigian mµ tr-êng hîp tåi nhÊt cã thÓ dù kiÕn x¶y ra. Ch¼ng h¹n chóng ta cãthÓ kh¼ng ®Þnh: 1. Thêi gian ®¸p øng trung b×nh dù kiÕn: 5 gi©y 2. Thêi gian ®¸p øng tr-êng hîp tåi nhÊt dù kiÕn: 15 gi©y trong 1%giao dÞch. ViÖc m« t¶ chi tiÕt h¬n thêi gian ®¸p øng dù kiÕn th-êng ®-îc yªu cÇu.Trong thÝ dô trªn 10% chËm trÔ ®¸p øng cã thÓ chiÕm 14,5 gi©y lµ kh«ngthÓ chÊp nhËn ®-îc, nh-ng l¹i cã thÓ khíp víi c¸c con sè ë trªn. Trongnh÷ng tr-êng hîp ®ã, th× b¶ng ph©n phèi (coi b¶ng 10.7) ®-îc -a thÝchh¬n. 10.8 tæng phÝ kh«ng ph¸t triÓn. Nh÷ng dù to¸n tèt ®-îc c¨n cø ë hÇu hÕt d÷ liÖu míi nhÊt vµ dÔ hiÓuhiÖn cã. Do ®Êy, ®iÒu quan träng lµ ph¶i cËp nhËt ®Þnh kú mäi dù to¸ncña dù ¸n. ChÝ Ýt ra th× ®iÒu nµy ph¶i ®-îc lµm ë c¸c cét mèc dù ¸n chñyÕu, nh- tæng duyÖt yªu cÇu phÇn mÒm, tæng duyÖt thiÕt kÕ s¬ bé vµ tængduyÖt thiÕt kÕ tíi h¹n. C¸c dù to¸n ®-îc cËp nhËt ph¶i lµ bé phËn cñanh÷ng thø giao ®-îc cã yªu cÇu ë nh÷ng tæng duyÖt ®ã. B¶ng 10.8 Tæng phÝ cña c¸c ho¹t ®éng kh«ng ph¸t triÓn Tæng phÝ Qu¶n lý 0.1 Khèng chÕ cÊu h×nh 0,02 B¶o ®¶m chÊt l-îng phÇn mÒm 0,03 Sau khi kÕt thóc pha thiÕt kÕ, c¸c dù to¸n ph¶i ®-îc xem l¹i tr-íc khitÝch hîp b¾t ®Çu vµ råi l¹i xem l¹i tr-íc khi thö nghiÖm b¾t ®Çu. CòngvËy, mçi sù cè kh«ng dù kiÕn x¶y ra trong chu kú ph¸t triÓn cã thÓ ®ßihái ph¶i tÝnh to¸n l¹i dù to¸n. Mét thÝ dô cña sù cè nh- thÕ cã thÓ lµ viÖcthay thÕ hîp phÇn lçi thêi b»ng mét hîp phÇn ph¸t triÓn míi hay mét sùchËm trÔ dù ¸n ch-a lËp lÞch chñ yÕu. Còng vËy mçi thay ®æi ®Õn ®Æc t¶ yªu cÇu cña dù ¸n bao giê còng ph¶ikÌm theo ph©n tÝch t¸c ®éng cña thay ®æi ®ã ®Õn lÞch dù ¸n. Mäi thay ®æi 239
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmvíi sè rÊt Ýt ngo¹i lÖ ®Òu ph¶i thay ®æi chi phÝ. Ngay viÖc rót bá mét yªucÇu còng g©y ra thay ®æi chi phÝ dù ¸n ®· dù to¸n. Mét khèi l-îng thay ®æi nµo ®ã ®Õn ®Æc t¶ yªu cÇu th-êng ®-îc tÝnh®Õn trong viÖc chuÈn bÞ dù to¸n cña dù ¸n. §iÒu nµy bao gåm trong dùto¸n d-íi h×nh thøc yÕu tè an toµn. YÕu tè an toµn còng cã thÓ ®-îc dïng®Ó bï trõ cho c¸c tr-êng hîp kh¸c nh- sai lÇm trong dù to¸n vµ chËm trÔkh«ng dù kiÕn. C¸c yÕu tè an toµn th-êng sö dông tõ 20% ®Õn 40% tuú theo møc ®étin cËy trong dù to¸n, dù ®o¸n c¸c thay ®æi yªu cÇu vµ c¸c chËm trÔ cãthÓ x¶y ra. C¸c yÕu tè t-¬ng tù còng ®«i khi ®-îc dïng ®Ó ®-a vµo trong dù to¸nnh÷ng ho¹t ®éng kh«ng ph¸t triÓn nh- qu¶n lý dù ¸n, kiÓm tra cÊu h×nhvµ b¶o ®¶m chÊt l-îng. Dï sao, chõng mùc cña nh÷ng nhiÖm vô nµy còngphô thuéc ë c¸c ®Æc tÝnh kh¸c cña dù ¸n. Mét dù ¸n rÊt nhá cã thÓ kh«ngyªu cÇu bÊt cø qu¶n lý trùc tiÕp nµo trong khi dù ¸n lín h¼n bÞ kÕt téi nÕukh«ng cã nã. B¶ng 10.8 tr×nh bµy c¸c yÕu tè tæng phÝ cho c¸c ho¹t ®éng kh«ng ph¸ttriÓn cña dù ¸n phÇn mÒm. C¸c con sè trong b¶ng 10.8 cho thÊy lµ dù ¸n phÇn mÒm víi ®éi ngò100 kü s- h¼n yªu cÇu xÊp xØ 10 nhµ qu¶n lý (thêi gian lµm viÖc 100%).§iÒu nµy bao gåm nh÷ng nhiÖm vô nh- qu¶n lý dù ¸n, phã qu¶n lý dù ¸n,l·nh ®¹o ®éi (cã thÓ dµnh mét phÇn thêi gian vµo c«ng viÖc ph¸t triÓn)v.v. Trong mét dù ¸n nhá ba ng-êi, mét trong nh÷ng thµnh viªn h¼n ®-îcdù kiÕn giµnh kho¶ng 1/3 thêi gian cña anh hay chÞ cho viÖc qu¶n lý dù¸n. T-¬ng tù, trong mét dù ¸n phÇn mÒm do mét ®éi ngò 100 kü s- ph¸ttriÓn, chóng ta cã thÓ dù kiÕn bè trÝ 2 kü s- kiÓm tra cÊu h×nh vµ 3 kü s-®¶m b¶o chÊt l-îng phÇn mÒm. C«ng bè tæng qu¸t h¬n cã thÓ lµ trongmét dù ¸n 100 n¨m c«ng, 2 n¨m c«ng h¼n ®-îc giµnh cho kiÓm tra cÊuh×nh vµ 3 n¨m c«ng cho b¶o ®¶m chÊt l-îng tæng hîp. C¸c con sè trong b¶n 10.8 cã thÓ h¬i bÞ ¶nh h-ëng bëi qui m« dù ¸n vµbëi c¸c yÕu tè b¶n ®Õn ë phÇn 10.4. Mét dù ¸n phøc t¹p sÏ ®ßi hái phÇnchung nhiÒu h¬n mét dù ¸n t-¬ng ®èi ®¬n gi¶n. Toµn bé tæng phÝ dù ¸n cho nh÷ng ho¹t ®éng ®ã tÊt c¶ kho¶ng 15%.Quan träng lµ ph¶i nhí r»ng ®iÒu nµy chØ liªn quan ®Õn tæng phÝ dù ¸ntrùc tiÕp vµ kh«ng tÝnh ®Õn thêi gian ®Çu t- cña qu¶n lý cÊp cao, th- kýv¨n phßng v.v.. 10.9 Tãm t¾t Ch-¬ng nµy minh ho¹ dù to¸n ®-îc vËn dông thÕ nµo trong viÖc tiªnliÖu bÊt tr¾c. BÊt cø l-îng kh«ng biÕt nµo ®Òu cã thÓ ®-îc dù to¸n trongkhi c¸c l-îng ®· biÕt kh«ng cÇn dù to¸n. Víi ng-êi qu¶n lý dù ¸n phÇnmÒm cã nhiÒu l-îng kh«ng biÕt ph¶i ®-îc dù to¸n. Nh÷ng l-îng nµy liªnkÕt víi c¸c lÜnh vùc nh-: 240
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm 1. Chi phÝ ph¸t triÓn dù ¸n 2. LÞch ph¸t triÓn dù ¸n 3. Qui m« ®éi ph¸t triÓn dù ¸n 4. Khèi l-îng phÇn mÒm ph¶i ph¸t triÓn 5. Nguån lùc phÇn cøng ®ßi hái. Dù to¸n tõng b-íc th-êng ®-îc coi lµ ph-¬ng c¸ch “ph©n chia vµkhuÊt phôc”, ph©n vÊn ®Ò lín ra v« vµn vÊn ®Ò nhá vµ ®-îc dïng tronghÇu hÕt kü thuËt dù to¸n. Ph-¬ng c¸ch c¬ b¶n lµ ph©n gi¶i dù ¸n thµnhnh÷ng hîp phÇn x¸c ®Þnh râ vµ råi lÆp l¹i tõng b-íc ®Õn khi chØ cßn l¹inh÷ng ®¬n vÞ nhá cã thÓ dÔ dù to¸n h¬n. Ph©n gi¶i ban ®Çu cña dù ¸n phÇn mÒm nhËn ra 4 ph¹m trï chñ yÕu víinh÷ng møc ®é rñi ro ph¸t triÓn kh¸c nhau liªn kÕt víi chóng. B-íc ®Çutiªn cña ph©n gi¶i dù ¸n t¹o ra nh÷ng hîp phÇn dù ¸n hoÆc (1) chóng ta®· cã (2) chóng ta biÕt ph¸t triÓn nh- thÕ nµo (kinh nghiÖm trän vÑn) (3)Ýt ra chóng ta ®· phÇn nµo lµm quen víi chóng (kinh nghiÖm mét phÇn)hay (4) hoµn toµn míi víi chóng ta (ph¸t triÓn míi). C¸c kü thuËt dù to¸n®Æc thï cã thÓ ®-îc vËn dông cho mçi lo¹i hîp phÇn dù ¸n kh¸c nhau. Mét ph-¬ng ph¸p kh¸c, gäi lµ thuËt to¸n chi phÝ kiÕn thiÕt (COCOMO)bao gåm 10 b-íc c¬ b¶n. Nh÷ng b-íc ®ã bao gåm ph©n gi¶i dù ¸n ra c¸chîp phÇn, vËn dông c«ng thøc c«ng søc vµo mçi hîp phÇn vµ phèi hîpmäi d÷ liÖu t¹o ra vµo mét dù to¸n chi phÝ duy nhÊt cña dù ¸n. Ph©n tÝch chøc n¨ng (FPA) t¹o ra dù to¸n cña dù ¸n c¨n cø ë qui m«vÊn ®Ò. Sè l-îng c¸c chøc n¨ng trong dù ¸n x¸c ®Þnh qui m« vÊn ®Ò, ®-îcbiÓu thÞ b»ng gi¸ trÞ sè (trÞ sè FPA). TrÞ sè FPA cña dù ¸n cã thÓ ®-îcdïng ®Ó:  So s¸nh ®é phøc t¹p cña c¸c dù ¸n.  So s¸nh c«ng søc t-¬ng ®èi ®ßi hái ®Ó hoµn thµnh dù ¸n.  Ph¸t sinh c¸c ®é ®o dù ¸n kh¸c (nh- c¸c SLOC) Dù to¸n còng th-êng ®-îc tr×nh bµy nh- lµ mét ph¹m vi. Mét ph¹m vilµ mét dù to¸n cã Ých trong qui ho¹ch ph¸t triÓn cña dù ¸n. Lý thuyÕtthèng kª ®øng sau ph-¬ng c¸ch nµy ®Ò cËp quan niÖm kho¶ng tin cËy, nãcung cÊp x¸c suÊt lµ chi phÝ ph¸t triÓn sÏ n»m trong mét ph¹m vi ®· cho. C¸c ph-¬ng ph¸p dù to¸n t¶i CPU, l-u gi÷ d÷ liÖu vµ tèc ®é ®-îc c¨ncø ë ph©n gi¶i phÇn mÒm thµnh nh÷ng m« ®un dù to¸n ®-îc. Råi nh÷ngdù to¸n nµy ®-îc phèi hîp víi yÕu tè an toµn. C¸c yÕu tè an toµn th-êngsö dông tõ 20% ®Õn 40% tuú theo møc ®é tin cËy trong dù to¸n vµ thêih¹n dù kiÕn thay ®æi yªu cÇu. C¸c dù to¸n tèt ®-îc c¨n c- ë hÇu hÕt d÷ liÖu míi nhÊt, dÔ hiÓu hiÖn cã®-îc. Do ®ã, quan träng lµ ph¶i cËp nhËt ®Þnh kú toµn bé dù to¸n cña dù¸n. Dï sao, bÊt kÓ ph-¬ng ph¸p dù to¸n nµo ®-îc sö dông, quan träng lµ 241
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒmbao giê còng ph¶i nhí r»ng dù to¸n chØ cã thÓ tèt ®-îc nh- c¸c d÷ liÖu®-îc dïng lµm c¨n cø. Bµi tËp. 1. Ph©n tÝch mét hÖ thèng kiÓm warehouse do mét c«ng ty ph¸t triÓnvèn tr-íc ®©y ®· ph¸t triÓn hÖ thèng kiÓm cöa hµng b¸ch ho¸. H·y södông dù to¸n tõng b-íc, ph©n gi¶i hÖ thèng thµnh 4 ph¹m trï hîp phÇn.Sau ®ã ph©n gi¶i hîp phÇn kinh nghiÖm tõng phÇn thµnh hîp phÇn kinhnghiÖm ®µy ®ñ vµ hîp phÇn ph¸t triÓn míi. §Æc t¶ mäi gi¶ ®Þnh ®· lµm. 2. Ph¸t triÓn tiÕp vÊn ®Ò ë bµi tËp 1 vµ chuÈn bÞ mét kÕ ho¹chdù to¸nc¸c hîp phÇn ph¸t triÓn míi b»ng c¸ch sö dông lÊy mÉu thèng kª. X¸c®Þnh nhãm ph¹m trï vµ bè trÝ mçi hîp phÇn ph¸t triÓn míi vµo lo¹i thÝchhîp cña nã. Chän nh÷ng m« ®un tiªu biÓu tõ mçi ph¹m trï ®Ó thùc hiÖn.Gi¶i thÝch ®iÒu hîp lý cña viÖc g¸n c¸c lo¹i vµ lùa chän ®· lµm. 3. C¨n cø ë kinh nghiÖm cña b¹n, h·y bè trÝ nh÷ng con sè KSLOC hîplý vµo mçi hîp phÇn ë bµi tËp 2. Gi¶ ®Þnh mçi ng-êi ph¸t triÓn cho 5KSLOC. Gi¶ ®Þnh lµ 10% nh©n lùc lµ møc 1, 30% ë møc 2, 45% møc 3 vµ15% møc 4. H·y tÝnh nh©n tè PL cho dù ¸n ph¸t triÓn. B×nh luËn t¸c ®éngcña trÞ sè PL ®ã tíi chi phÝ ph¸t triÓn dù ¸n. 4. DuyÖt l¹i b¶ng 10.1, cã liªn quan ®Õn viÖc tÝnh to¸n thõa sè PL.Cho mét gîi ý mét b¶ng trÞ sè kh¸c, c¨n cø ë c¸c møc KSLOC phô thªmvµ mét ph¹m trï réng c¸c nh©n tö. B×nh luËn lý do chän nh÷ng con sètrong b¶ng cña b¹n. TÝnh l¹i trÞ sè trong b¶ng 10.2 c¨n cø ë b¶ng b¹n ®·®Ò nghÞ. 5. Ph©n gi¶i hÖ thèng kiÓm kª warehouse m« t¶ ë bµi tËp 1 thµnh c¸chîp phÇn theo møc phøc t¹p. C¨n cø ë c¸c con sè KSLOC bè trÝ ë bµi tËp3, h·y tÝnh SEM cho mçi líp hîp phÇn vµ phèi hîp kÕt qu¶ ®Ó cã ®-îccon sè dù to¸n cña SEM cho toµn bé dù ¸n. 6. Ph©n gi¶i hÖ thèng kiÓm kª kho m« t¶ ë bµi tËp 1 ra nh÷ng hîpphÇn theo møc tin cËy. Sö dông n¨m møc tin cËy ®Ó ®-a thµnh thõa sè ®étin cËy vµo dù to¸n SEM tÝnh ë bµi tËp 5. 7. (a) Gîi ý b¶ng c¸c nh©n tö 5 møc cho møc m«i tr-êng ph¸t triÓn, c¨ncø ë ba møc qui m« dù ¸n. KSLOC < 25, 25 < KSLOC < 300, 3000 < KSLOC (b) Gîi ý b¶ng nh©n tö ®Ó ®-a thµnh thõa sè tÝnh phøc t¹p cña hÖ thèngphô. Th¶o luËn vÒ cì cña dù ¸n ph¶i xÐt. 8. TÝnh dù to¸n chi phÝ cho hÖ thèng kiÓm warehouse m« t¶ ë bµi tËp 1b»ng c¸ch sö dông c¸c kÕt qu¶ cña c¸c bµi tËp 3, 5, 6 vµ 7. 9. Xem xÐt viÖc vËn dông thuËt to¸n ph©n tÝch l-îng chøc n¨ng vµo hÖthèng kiÓm warehouse m« t¶ ë bµi tËp 1. Lîi vµ bÊt lîi trong viÖc sö dôngph-¬ng ph¸p FPA ? So s¸nh FPA víi COCOMO cho dù ¸n ®Æc biÖt nµy. 242
  • Qu¶n lý dù ¸n phÇn mÒm 10. XÕp lo¹i uû th¸c: c¨n cø ë c¸c kÕt qu¶ c¸ nh©n kh¸c nhau cho bµitËp 8, h·y tÝnh kho¶ng c¸ch tin cËy 68% vµ 95% cho ph¹m vi chi phÝ ph¸ttriÓn ®èi víi hÖ thèng kiÓm warehouse nµy. 11. (a) DuyÖt l¹i thÝ dô t¶i CPU ë phÇn 10.6. Gi¶ ®Þnh r»ng ®Çu vµo cñathiÕt bÞ ®-îc ®iÒu khiÓn bëi c¸c ng¾t. Mçi ng¾t cã tæng phÝ 0,5 mili-gi©y.VËy t¶i CPU lµ bao? (b) T¶i CPU ph¶i lµ g× nÕu vßng lÆp nhanh cã ba ®Çu vµo chø kh«ngph¶i 2 ? B×nh luËn t¸c ®éng cña kÕt qu¶. 243