Your SlideShare is downloading. ×
Handelingsgerichtwerken voor het schoolteam
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×

Introducing the official SlideShare app

Stunning, full-screen experience for iPhone and Android

Text the download link to your phone

Standard text messaging rates apply

Handelingsgerichtwerken voor het schoolteam

6,892
views

Published on

Samenvatting in de vorm van een presentatie over handelingsgerich

Samenvatting in de vorm van een presentatie over handelingsgerich

Published in: Education

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
6,892
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
6
Actions
Shares
0
Downloads
42
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. Handelingsgerichtwerken: een handreikingvoor het schoolteamAuteurs: Noëlle Pameijer, Tanja van Beukeringen en Sonja de LangeSamenvatting: Gerard Dümmer
  • 2. InhoudsopgaveWoord vooraf1. Uitgangspunten Handelingsgericht werken2. Effectief adaptief onderwijs: de rol van de leerkracht3. De HGW-cyclus op groepsniveau4. Gesprekken met leerlingen5. Constructief communiceren met ouders6. Leerlingbespreking, ZAT en Verwijzing7. Succesvolle handelingsplannen8. Implementatie van HGW op school
  • 3. Woord vooraf “Handelingsgericht werken beoogt de kwaliteit van het onderwijs en de begeleiding voor alle leerlingen te verbeteren. HGW maakt adaptief onderwijs en doeltreffende leerlingbegeleiding concreet, zodat een schoolteam effectief kan omgaan met verschillen tussen leerlingen. HGW is een planmatige en cyclische werkwijze”
  • 4. Woord vooraf Zeven uitgangspunten: 1. Onderwijsbehoeften van leerlingen staat centraal 2. Het gaat om afstemming en wisselwerking van kind met omgeving 3. Leerkrachten realiseren passend onderwijs 4. Focus op positieve aspecten is van groot belang 5. Samenwerking tussen betrokkenen is noodzakelijk 6. Het team werkt doelgericht 7. De werkwijze is systematisch, in stappen en transparant
  • 5. Woord vooraf Zorg als school dat de manier waarop je HGW past bij de visie.
  • 6. Woord vooraf Omslag in denken:  Van wat een kind heeft (het probleem) naar wat het nodig heeft van de leerkracht  Van probleemgericht naar oplossingsgericht denken en handelen  Van een school die ouders informeert naar een school die tevens de ervaringsdeskundigheid van ouders benut in haar onderwijs
  • 7. 1. Uitgangspunten HGW Gebaseerd op Handelingsgerichte diagnostiek voor orthopedagogen/ schoolpedagogen en HGW voor interne begeleiders. HGW streeft naar evidencebased kennis te vertalen naar de praktijk
  • 8. 1. Uitgangspunten HGW 1. Onderwijsbehoeften staan centraal:  Wat heeft een leerling nodig om een bepaald doel te bereiken? (sociale ontwikkeling, extra leer- en oefentijd, meer intellectuele uitdaging)  Welke vaardigheden moet het aanleren?  Welke benadering en instructie heeft het nodig?  Welke aanpak heeft een positief effect?
  • 9. 1. Uitgangspunten HGW Wat heeft dit kind, van deze ouders, in deze groep, bij deze leerkracht, op deze school de komende periode nodig? Gebruik hiervoor: observaties, gesprekken, toetsen en analyses schriftelijk werk
  • 10. 1. Uitgangspunten HGW 5 redenen om onderwijsbehoeften centraal te stellen:  Voorkomen dat je blijft hangen in problemen. Wees oplossingsgericht.  Het concretiseert het streven naar afstemming  Je kunt gebruik maken van kennis en ervaring van alle betrokkenen  Het biedt een helder en zinvol kader voor communicatie over Passend Onderwijs  Het vormt de basis voor de HGW-cyclus op groepsniveau
  • 11. 1. Uitgangspunten HGW 2. Afstemming en Wisselwerking:  Een kind ontwikkelt zich in interactie met zijn omgeving (het transactionele model)  Welke wisselwerking is gunstig en hoe kunnen we deze verder uitbouwen?  Welke wisselwerking werkt contraproductief en hoe we deze doorbreken of ombuigen.
  • 12. 1. Uitgangspunten HGW Kinderen ontwikkelen zich in verschillende systemen Kind en omgeving beïnvloeden elkaar voortdurend Reflectie voor leerkracht: welk effect heeft mijn aanpak op deze leerling en hoe ik mijn aanpak beter afstemmen op wat deze leerling nodig heeft?
  • 13. 1. Uitgangspunten HGW 3. De leerkracht doet er toe  Verander je de leerkracht, dan verander je het kind…en omgekeerd.  Scholen dragen voor 20% bij aan de leerresultaten van leerlingen. Binnen die 20% heeft de school voor één derde en een leerkracht voor twee derde effect op de leerling
  • 14. 1. Uitgangspunten HGW Doelgericht omgaan met verschillen tussen leerlingen is een belangrijk kenmerk van een effectieve leerkracht. Het is belangrijk dat een leerkracht reflecteert op zijn handelen.
  • 15. 1. Uitgangspunten HGW Ondersteuningsbehoeften van een leerkracht:  Als leerkracht wil ik bereiken dat …(doel). Zelf kan ik al… Verder heb ik nodig …. Formuleer je je ondersteuningsbehoefte dan heb je regie op je eigen onderwijs. Ook ouders kunnen ondersteuningsbehoefte formuleren.
  • 16. 1. Uitgangspunten HGW 4. Positieve effecten zijn van groot belang:  Aandacht voor positieve aspecten beschermt om tegen een te negatief beeld van een kind, groep, ouders of van onszelf als leerkracht of team.  Voorkomen van een tunnelvisie  Positieve aspecten bieden een perspectief: wat goed gaat breiden we uit.  Je kunt positieve aspecten benutten: kracht gebruiken om probleem aan te pakken.
  • 17. 1. Uitgangspunten HGW Waarom nadruk op het positieve:  Dwingt om genuanceerd waar te nemen.  Zorgt voor formulering ambitieuzere doelen  Verhoogt gevoel van competentie  Komt sfeer tussen betrokkenen ten goede  Je kunt positieve kenmerken benutten in de aanpak
  • 18. 1. Uitgangspunten HGW 5. Constructieve samenwerking:  Een van de bepalende kenmerken van effectieve ouderbetrokkenheid blijkt een goede communicatie te zijn.  Samen analyseren van situatie, formuleren doelen en onderwijsbehoeften, zoeken naar concrete oplossingen.
  • 19. 1. Uitgangspunten HGW 6. Doelgericht werken:  Zonder doelen geen richting, geen effectieve feedback en geen mogelijkheid om je werk te evalueren.  Ambitieuze doelen en effectieve feedback zijn belangrijke kenmerken van effectief adaptief onderwijs
  • 20. 1. Uitgangspunten HGW Leerlingen die eindniveau niet halen: formuleren van ontwikkelingsperspectief:  Ontwikkeling stimuleren, leerwinst verhogen en eruit halen wat erin zit. Doelen SMARTI formuleren
  • 21. 1. Uitgangspunten HGW 7. Systematisch en transparant:  Op school zeggen we wat we doen en doen wat we zeggen.  Drie keer per jaar HGW-cyclus doorlopen:  Verzamelen en analyseren van leerlinggegevens  Signaleren van leerlingen extra begeleiding  Clusteren leerlingen zelfde onderwijsbehoeften  Opstellen van een groepsplan  Plan uitvoeren  Plan evalueren
  • 22. 2. Effectief adaptief onderwijs: de rol van de leerkracht Adaptief onderwijs:  Het pedagogisch klimaat centraal? Sociaal-emotionele problemen mogen geen aanleiding zijn om het leren op te schorten of uit te stellen. Integendeel, effectief adaptief onderwijs heeft een preventieve werking.
  • 23. 2. Effectief adaptief onderwijs: de rol van de leerkracht Adaptief onderwijs:  Voor ieder kind een eigen programma? Nee. Kinderen leren juist veel van elkaar. Bijna onmogelijk om voor ieder kind eigen programma te creëren. Klassikale activiteiten zijn niet strijdig met adaptief onderwijs.
  • 24. 2. Effectief adaptief onderwijs: de rol van de leerkracht Adaptief onderwijs:  Kindvolgend onderwijs? Leerkracht is medebepalend voor het leerniveau en het gedrag van de leerling. Afwachtend kan contraproductief werken.
  • 25. 2. Effectief adaptief onderwijs: de rol van de leerkracht Adaptief onderwijs:  Een middel om het onderwijs doelgericht en effectief af te stemmen op de verschillende onderwijsbehoeften van alle leerlingen door het creëren van een uitdagende en kwalitatief goede leeromgeving. Integratief onderwijs
  • 26. 2. Effectief adaptief onderwijs: de rol van de leerkracht Basishouding van de leerkracht:  Wees een rolmodel (loudteachers have loud classes)  Wees duidelijk over je rol (bespreek verwachtingen)  Wees positief en heb hoge verwachtingen  Wees geduldig, beslist en consequent (bespreek wat een leerling kan doen om een doel te bereiken; help leerlingen hierbij stap voor stap)  Werk constructief samen met ouders (doe niet aan parentblaming)  (H)erken je aandeel in relaties met leerlingen (wees je bewust van de beelden die je hebt)  Vraag om feedback en experimenteer
  • 27. 2. Effectief adaptief onderwijs: de rol van de leerkracht Omgaan met verschillen tussen leerlingen: wat weten we?  Van remediëring naar preventie en van afwachten naar snel aanpakken  Het centraal stellen van de instructie en begeleiding door de groepsleerkracht  Het belang van heterogeen groeperen  De afstemming tussen groeps- en schoolniveau
  • 28. 2. Effectief adaptief onderwijs: de rol van de leerkracht Van remediëring naar preventie en van afwachten naar snel aanpakken:  Leg meer nadruk op preventie en vroegtijdig ingrijpen en minder op remediëring.  Motiveren van leerlingen en activeren en intensiveren van het leerproces  Valkuil dat leerstof verschraalt  Aandacht besteden aan leren leren.  Flexibele groepering is meest effectief
  • 29. 2. Effectief adaptief onderwijs: de rol van de leerkracht Het centraal stellen van de instructie en begeleiding door de groepsleerkracht:  Leerkracht moet proberen zoveel mogelijk regie te houden.
  • 30. 2. Effectief adaptief onderwijs: de rol van de leerkracht Het belang van heterogeen groeperen:  Onderwijs aan homogene groepen leidt niet tot betere resultaten behalve bij begaafde leerlingen.  Het is op den duur ongunstig om leerlingen die moeite hebben met leren langdurig, individueel bijvoorbeeld achter de computer te laten werken. Ze krijgen dan onvoldoende stimulering en feedback van hun leerkracht en medeleerlingen.  In heterogene groep zijn verwachtingen en doelen van leerkracht hoger.  In heterogene groep zijn meer positieve rolmodellen
  • 31. 2. Effectief adaptief onderwijs: de rol van de leerkracht De afstemming tussen groeps- en schoolniveau:  Voorkomen en aanpakken van leer- en gedragsproblemen lukt alleen als er een heldere door het team gedragen onderwijsvisie is.
  • 32. 2. Effectief adaptief onderwijs: de rol van de leerkracht Kwalitatief goede instructie en begeleiding:  Kwalitatief goede instructie  Kennis van de leerlijnen (cruciale leermomenten, investeren in drijfvermogen, inzicht in de leerprincipes, inzicht in didactische opbouw methoden)  Gerichte feedback (op taak, proces, zelfregulatie en persoon van de leerling)  Kwalitatief goede methoden en materialen (niet in verwarring brengen)  Uitbreiding leertijd (moeizaam lerende kinderen hebben meer leertijd nodig)  Zelfstandig werken  Vroegtijdig signaleren en doelgericht werken (methodegebonden toetsen, methodeonafhankelijke toetsen van LVS, observaties gesprekken met leerlingen en ouders)
  • 33. 2. Effectief adaptief onderwijs: de rol van de leerkracht Goed klassenmanagement:  Alertheid, orkestratie en flexibiliteit  Timen en faseren  Optimale en effectieve leertijd voor alle leerlingen (60% actief leren, 20% afgeleid, 20% organisatie)  Gebruik van ruimte en materiaal
  • 34. 2. Effectief adaptief onderwijs: de rol van de leerkracht Samenhang tussen school- en groepsniveau:  Een goed pedagogisch klimaat  Prioriteiten stellen (geen projectitis maar duurzaam)  Nastreven duidelijke doelen  Een goed samengesteld curriculum (geen breuken in gebruikte methoden of didactische aanpak)  Uitbreiden van de instructie- en leertijd: organisatorische consequenties  Integrale kwaliteitszorg (kijken of gestelde doelen ook daadwerkelijk worden gehaald)  Eigen grenzen onderkennen, bewaken en verleggen
  • 35. 3. De HGW-cyclus op groepsniveau
  • 36. 3. De HGW-cyclus op groepsniveau HGW-cyclus: 4 fasen en zes stappen:  Fase 1: waarnemen/ signaleren  Stap 1: verzamelen van leerlinggegevens in een groepsoverzicht  Stap 2: Signaleren van leerlingen die extra begeleiding nodig hebben  Fase 2: Begrijpen/ analyseren  Stap 3: Benoemen van de onderwijsbehoefte van de leerlingen  Fase 3: Plannen  Stap 4: Clusteren van leerlingen met vergelijkbare onderwijsbehoeften  Stap 5: Opstellen van een groepsplan  Fase 4: Realiseren  Stap 6: Uitvoeren van het groepsplan
  • 37. 3. De HGW-cyclus op groepsniveau Vroeg signaleren: van afwachten naar zo snel mogelijk adequaat handelen Preventieve aanpak: wat zijn de doelen voor de komende periode en wat hebben mijn leerlingen nodig om deze doelen te bereiken? Investeren in het drijfvermogen van de leerlingen
  • 38. 3. De HGW-cyclus op groepsniveau Fase 1: waarnemen  Stap 1: Verzamelen van leerlinggegevens in een groepsoverzicht (beginsituatie, doelen voor komende cyclus, evalueren van vorige cyclus)  OEN: Open, Eerlijk en Nieuwsgierig  OMA: Oordeel, Mening en Aanname
  • 39. 3. De HGW-cyclus op groepsniveau Gegevens verzamelen:  Analyseren van toetsen (methodegebonden, toetsen leerlingvolgsysteem)  Observeren van leerlingen (in spel en werk, aanpak taak of opdracht, samenwerking, effecten van jouw aanpak)  Praten met leerlingen (tijdens onderzoekskring of onderzoekstafel, in persoonlijk gesprek)  Praten met ouders (input vanuit ervaringsdeskundigheid)  Informatie uit overdracht (We dragen vooral over wat deze groep of deze leerling nodig heeft en wat het afgelopen schooljaar goed en minder goed heeft gewerkt; onbevooroordeeld is niet hetzelfde als ontwetend)
  • 40. 3. De HGW-cyclus op groepsniveau Stap 2: Signaleren van leerlingen de extra begeleiding nodig hebben: ook leerlingen waar meer inzit dan eruit komt, leerlingen met opvallende werkhouding, specifieke leerstijl of die specifieke sociale-emotionele vaardigheid missen
  • 41. 3. De HGW-cyclus op groepsniveau Fase 2: Begrijpen Stap 3: Benoemen van de onderwijsbehoeften van leerlingen: formuleren doelen voor de hele groep en onderwijsbehoeften van elke leerling Stap 3a: Hoe leert deze leerling het beste? Stap 3b: Voor de leerlingen die extra begeleiding nodig hebben: wat zijn hun onderwijsbehoeften?  Wat willen we bereiken  Wat heeft dit kind (extra) nodig om dit doel te bereiken?
  • 42. 3. De HGW-cyclus op groepsniveau Welke doelen willen we bereiken?  Kleine snelle doelen  Mogelijk om hier effectief feedback op te geven  Duidelijk voor de ouders waaraan leerling werkt  Grotere kans op slagen >> succeservaring  Beter te evalueren
  • 43. 3. De HGW-cyclus op groepsniveau Voor leerlingen met een ontwikkelingsperspectief bepalen we de minimumdoelen die we in ieder geval willen bereiken.
  • 44. 3. De HGW-cyclus op groepsniveau Wat heeft deze leerling nodig om dit doel te bereiken? Deze leerling heeft:  Instructie nodig…  Opdrachten, taken, leeractiviteiten of materialen nodig…  Een leeromgeving of werkvormen nodig…  Feedback nodig…  Groepsgenoten nodig…  Een leerkracht nodig…  Ouders nodig … Om het doel te kunnen behalen.
  • 45. 3. De HGW-cyclus op groepsniveau Hoe komen we aan de invulling van de hulpzinnen:  Analyseer de methodegebonden en –onafhankelijke toetsen  Verricht observaties: situaties die moeilijk zijn maar ook in situaties waarin het juist goed gaat  Wissel met elkaar van gedachten (lk, IB, AB, ouders, lln)  Zoek ook informatie in de vakliteratuur of via internet
  • 46. 3. De HGW-cyclus op groepsniveau Fase 3: Plannen Stap 4: Clusteren van leerlingen met vergelijkbare onderwijsbehoeften:  Specifieke competenties of vaardigheden van een ontwikkelings- of vakgebied  Leerstijl  Behoefte aan relatie  Behoefte aan autonomie  Interesse en talenten
  • 47. 3. De HGW-cyclus op groepsniveau Stap 5: Opstellen van een groepsplan:  Een groepsplan bevat schriftelijke richtlijnen voor het onderwijs aan alle leerlingen van de groep. Het beschrijft de didactische en pedagogische doelen voor de komende periode (8-12 weken)  Het bevat informatie over het aanbod (wat) en de aanpak (hoe)  Twee delen: ontwikkelings- of vakgebieden en werkhouding en sociaal-emotioneel functioneren.
  • 48. 3. De HGW-cyclus op groepsniveau Deel 1: de ontwikkelings- of vakgebieden  Technisch en begrijpend lezen, taal en rekenen, beginnende geletterdheid en gecijferdheid  Basisaanbod voor de hele groep: wat heeft deze groep nodig? (ontwikkelingslijn, leerdoel en materialen en activiteiten)  Aanbod voor een aantal subgroepjes: welk subgroepje heeft wat nodig?  Doelen: reguliere groepsdoelen, groepsdoelen en drijfvermogen, groepsdoelen en verdieping en aangepaste doelen
  • 49. 3. De HGW-cyclus op groepsniveau Deel 2: werkhouding en sociaal-emotioneel functioneren:  Leerstijl, behoefte aan relatie, competentie en autonomie, interesses en talenten  Logboek: belangrijkste informatie uit toetsen, observaties en gesprekken
  • 50. 3. De HGW-cyclus op groepsniveau Fase 4: Realiseren Stap 6: Uitvoeren van het groepsplan Weekplanning: basisaanbod voor de komende week
  • 51. 3. De HGW-cyclus op groepsniveau Groepsbespreking:  Met het bijwerken van het groepsoverzicht en het evalueren van het groepsplan, ronden we een cyclus af. Tegelijkertijd starten we een nieuwe cyclus, waarin we een nieuw groepsplan opstellen.  Gesprek tussen groepsleerkracht en IB’er
  • 52. 3. De HGW-cyclus op groepsniveau Voorbereiding groepsbespreking:  Evaluatie vorig groepsplan  Evaluatie opbrengsten  Vooruitkijken  Doelen stellen en onderwijsbehoeften vastleggen  Clusteren leerlingen met gelijke onderwijsbehoeften  Bespreekpunten
  • 53. 3. De HGW-cyclus op groepsniveau Groepsbezoek:  Ondersteuning van de leerkracht bij uitvoeren van groepsplan door groepsbezoek (IB’er, bouwcoördinator, leidinggevende)
  • 54. 4. Gesprekken met leerlingen Veel kinderen blijken hun eigen onderwijsbehoeften goed aan te kunnen geven. Leerlingen kunnen hun eigen visie weergeven en eigen oplossingen voordragen. Leerlingen zijn gemotiveerder om eigen idee uit te voeren. Voelen zich meer betrokken en verantwoordelijker.
  • 55. 4. Gesprekken met leerlingen Verschillende soorten gesprekken:  Een overhorings- of toetsingsgesprek  Een gesprek over de beleving en mening van het kind
  • 56. 4. Gesprekken met leerlingen Gesprek over de beleving en mening van een leerling:  De voorbereiding:  Formuleer vragen die je gaat stellen  Informeer kind dat het gesprek gaat komen  De introductie:  Geef aan dat je graag de mening wilt horen van het kind  Stel het kind op zijn gemak  Begin met een startvraag die het onderwerp inleidt  De romp van het gesprek:  Samenvatten en doorvragen  De afronding:  Sluit positief af
  • 57. 4. Gesprekken met leerlingen Samen onderwijsbehoeften formuleren en een kindplan maken:  Doel formuleren/ Wens formuleren  Onderwijsbehoefte om doel te bereiken (instructie; opdracht/ materialen en leeractiviteiten; feedback; medeleerling(en); leerkracht; ouders; verder nog)  Kindplan: wat weet/kan ik al, wat wil straks weten/kunnen, wat ga ik doen, hoe helpt de leerkracht me, hoe helpen mijn ouders me, welke materialen heb ik nodig, wie heb ik nog meer nodig?
  • 58. 4. Gesprekken met leerlingen Motivatie is sterk te beïnvloeden door de leerkracht Waar leerlingen hun succes of falen aan toeschrijven bepaalt hun volharding:  Bekwaamheid  Inspanning  Geluk  Moeilijkheid van de opdracht Vooral inspanning is van belang Leerlingen moet zich niet met ander vergelijken maar met zichzelf