საქართველოს ეკონომიკის პრობლემები და განვითარების მიმართულებები
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

საქართველოს ეკონომიკის პრობლემები და განვითარების მიმართულებები

on

  • 3,902 views

 

Statistics

Views

Total Views
3,902
Views on SlideShare
2,475
Embed Views
1,427

Actions

Likes
0
Downloads
29
Comments
1

3 Embeds 1,427

http://gdri.ge 1293
http://www.gdri.ge 133
http://webcache.googleusercontent.com 1

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Microsoft PowerPoint

Usage Rights

CC Attribution License

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
  • amdens rom werdi nervebi sad gqonda? :))
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

საქართველოს ეკონომიკის პრობლემები და განვითარების მიმართულებები საქართველოს ეკონომიკის პრობლემები და განვითარების მიმართულებები Presentation Transcript

  • საქართველოს ეკონომიკის პრობლემები დაგანვითარების მიმართულებებიპროგრამის ჩარჩო
  • პრეზენტაციის სტრუქტურა
  • 1 - განვითარების პლატფორმარა პრინციპებზე ვაგებთ ეკონომიკურ პროგრამას? ეკონომიკური პოლიტიკა მაკროეკონომიკური ინფრასტრუქტურული დარგობრივი პოლიტიკა პოლიტიკა პოლიტიკა დარგთაშორისი კოორდინაციის სისტემა ინსტიტუციონალური მოწყობის საფუძვლები განვითარების პოლიტეკონომიური საფუძვლები მდგრადი განვითარების საბაზისო სისტემა
  • 1.1.1 - მოქმედი ეკონომიკური პოლიტიკა* } 1. ლის თეზისი 2. ნეოკლასიკური მოქმედი ეკონომიკური კონტრრევოლუცია პოლიტიკის წარმატება3. ნეოკოლონიალური (“რეფორმატორების” ლოგიკით) ტიპის ეკონომიკა შეუსაბამობები: 1. საკუთრების უფლების იგნორირება, რეფორმების არათანმიმდევრულობა 2. საგადასახადო ტვირთის და სახელმწიფოს მოხმარების პერმანენტულად მზარდი წილი მშპ-ში 3. ნეოკოლონიალური ტიპის ეკონომიკის ემპირიული შეუსაბამობა სწრაფ და სტაბილურ ეკონომიკურ ზრდასთან
  • 1.1.2 - მაკროეკონომიკური გარემო (მშპ-ს მიღმა) უმუშევრობა (ILO %) დანაზოგები (GDS/GDP)3530 VE=66% (!) 28.9 20% 16.7% 26.3 28.8 26.1 27.2 15.3%25 24.2 24.3 15% 22.1 23.9 22.0 22.3 22.1 15.7%20 18.4 13.3 16.8 10% 16.515 16.3 5.3% 12.3 12.7 12.6 11.5 12.6 13.8 6.7% 10.3 11.1 13.6 5% 2.0%10 7.8 7.9 7.7 5 3.8 4.6 3.9 2.7 3.9 5.0 4.8 5.4 7.1 0% 3.4 2.8 4.1 4.2 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 0 -5% -3.8% “სიღარიბის ხაფანგი” ! -10% -6.2% ინფლაცია (დეფლატორი) საგადამხდელო ბალანსი (CA/GDP)12.00% 0% 9.70% 9.70% 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 201010.00% 8.50% -5% 8.00% 8.50% -6.9% 7.90% 6.00% -10% -9.6% -11.2% -11.4% -11.1% 4.00% 2.00% -15% -15.2% 0.00% -20% -19.8% 2005 2006 2007 2008 2009 2010 -2.00% -2.00% -22.8% -4.00% -25%
  • 3 - მოწყვლადი დასაქმება მსოფლიო ბანკის მონაცემები (WDI)70%60% საქართველო50%40%30%20%10% ესტონეთი0% 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 ARM AZE CRI EST GEO HRV IRL JOR LKA LTU LVA MDA MKD NZL SGP SVN
  • 1.1.4 - ზრდა Vs. განვითარებაგლობალური კონკურენტუნარიანობის ინდექსი 2007-2008 2008 - 2009 2009 - 2010 2010 - 2011 2011 - 2012 0.03 მშპ ერთ მოსახლეზე 90 89 98 101მაკროეკონომიკური გარემო 93 118 117 130 137 3.01 ცენტრალური ბიუჯეტის ბალანსი, % მშპ* 76 119 126 127 87 3.02 ეროვნული დანაზოგი, % მშპ* 100 111 122 110 135 3.03 ინფლაცია * 108 111 82 47 115 3.04 საპროცენტო სპრედი, %* 87 116 108 128 129 3.05 სახელმწიფო ვალი, % მშპ* 38 36 29 n/a 66 3.06 საკრედიტო რეიტინგი, 0–100 (best)* 104 97 ჩვენს მიერ მოძიებული 2010 წლისA. უცხოური დახმარება ~2 500 სოციოლოგიური კვლევა აჩვენებს, რომ ~62%მილიონი დოლარი გამოკითხულებისა თვლის, რომ ბოლო 3B.საგარეო ვალის აღება ~7 300 წლის მანძილზე საქართველოში ეკონომიკურიმილიონი დოლარი სიტუაცია გაუმჯობესდა და მომდევნო 3 წელსC. ინდივიდუალური კიდევ გაუმჯობესდება, ამასთან ~70% თვლისტრანსფერები ~4 700 მილიონი რომ არ არის და არც იქნება ამ წარმატებისდოლარი ბენეფიციარი.
  • 1.1.5 - “დიდი სურათი”
  • 1.1.6 - ლიბერტარიანული “გარღვევის” საფრთხეებირატომ ვხედავთ საფრთხეს “წმინდა ლიბერტარიანიზმის” შემოთავაზებაში? “წმინდა” ფორმით მსოფლიოში არ არსებობს ემპირიულად დამტკიცებულია რომ “სინთეზურ” ფორმაშიც კი ვერ უძლებს ეკონომიკის ციკლურობის გამოწვვებს ვერ სცემს პასუხს კითხვაზე - “რა მოხდება თუ არ გაამართლა” ვერ უზრუნველყოფს რესურსების გამოფიტვის გრძლევადიანი სარგებლიანობის ვერც ემპირიულ და ვერც ეკონომეტრიკულ დასაბუთებას
  • 1.2.1 - განვითარების კლასიკური თეორიები (4+1)წრფივი განვითარების სტრუქტურული ცვლილებების ადრეული კონცეფცია გლობალური დამოკიდებულების რევოლუცია ნეოკლასიკური, თავისუფალი ბაზრის კონტრრევოლუცია სტრუქტურული ცვლილებების თანამედროვე კონცეფცია
  • 1.2.2 - ახალი სტრუქტურული ეკონომიკა (1) ახალი სტრუქტურული ეკონომიკური პოლიტიკა აღიარებს, რომ იმპორტის ჩანაცვლება ბუნებრივი ფენომენია ნებისმიერი განვითარებადი ქვეყნისთვის,რომელიც ცდილობის თავისი განვითარების პროცესში მიაღწიოს ინდუსტრიულ ზრდას, იმ პირობით, რომ ის შესაბამისობაში იქნება მის საწარმოო სტრუქტურაში მომხდარი ცვლილებების შედეგად გამოწვეულ შედარებით უპირატესობაში ცვლილებასთან. მაგრამ, ეს პოლიტიკა უარყოფს ტრადიციულ იმპორტის ჩანაცვლების სტარტეგიულ მიმართულებებს, რომლებიც ეფუძნება ფისკალური პოლიტიკის გამოყენებას ან სხვა შეუსაბამობებს დაბალ- შემოსავლიან, მუშახელით ან რესურსებით მდიდარ ქვეყნებში, რათა განვითარდეს მაღალ ხარჯიანი, მოწინავე კაპიტალ-ტევადი მოწინავე დარგები, რომლებიც არ შეესაბამება ქვეყნის შედარებით უპირატესობას. მასში ასევე ყურადღება გამახვილებილია იმ მოსაზრებაზე, რომ სამრეწველო მოდერნიზაციის პროცესი განვითარებად ქვეყნებში უნდა შეესაბამებოდეს ქვეყნის შედარებითი უპირატესობაში ცვლილებას, რომელიც ასახავს ადამიანური და ფიზიკური კაპიტალის დაგროვებას და მისი წარმოების ფაქტორების სტრუქტურაში ცვლილებას – ეს უზრუნველყოფს ფირმების სიცოცხლისუნარიანობას ახალ წარმოების დარგებში.
  • 1.2.3- ახალი სტრუქტურული ეკონომიკა (2) მსგავსობის თვალსაზისით, როგორც `ახალი” ასევე `ძველი” სტრუქტურული ეკონომიკური პოლიტიკა ორივე ეფუძნება განვითარებულ და განვითარებადქვეყნებს შორის სტრუქტურულ სხვაობებს და აღიარებს სახელმწიფოს აქტიურ როლს უფრო დაბალი ეკონომიკური დონიდან განვითარების უფრო მაღალ დონეზე გადასვლის ხელშეწყობის საქმეში. თუმცა, მათი მიზნებისა და სახელმწიფო ჩარევის მეთოდების თვალსაზრისით ამ ორ მიდგომას შორის დიდი განსხვავებაა. ძველი სტრუქტურული ეკონომიკური პოლიტიკა იცავს განვითარების ისეთ პოლიტიკას, რომელიც ეწინააღმდეგება ეკონომიკისშედარებით უპირატესობას და ურჩევს განვითარებადი ქვეყნების მთავრობებს განავითარონ მოწინავე კაპიტალტევადი დარგები პირდაპირიადმინისტრაციული ღონისძიებებისა და ფასების დამახინჯების საშუალებით. აღნიშნულისგან განსხვავებით, ახალი სტრუქტურული ეკონომიკური პოლიტიკა ყურადღებას ამახვილებს ბაზრის მთავარ როლზე რესურსების განაწილებაში და ურჩევს სახელმწიფოს ხელშემწყობი როლი ითამაშოს მრეწველობის მოდერნიზაციის პროცესში, სააკოორდინაციო საკითხების მოგვარების გზით ფირმებისთვის დახმარების გაწევის მიზნით.
  • 1.2.4 - ინტენსიური განვითარების ტაქტიკა1960-2010 წლების “ეკონომიკური სასწაულის” სტატისტიკა (2000 წლ. აშშ.დოლარი): 100-150%: 29 150+%: 8 ქვეყანა ქვეყანა 1996-2003&2004- GEO 2005: ინტენსივობის ფაქტორები: 1. საჯარო ფინანსების ოპტიმიზაცია 2. უთანაბრობის დონის შემცირება 3. აქტივების გონივრული მართვა 4. ჯანსაღი ბიზნეს გარემოს შექმნა 5. სოციალური კაპიტალის ჩართვა 5. ფასეულობათა ცვლა*
  • 1.2.5 - ეკონომიკური ზრდა - სოლოუს მოდელი წარმოების ზოგადი აგრეგატული ფუნქცია წარმოების ფუნქციის კობ-დუგლასის ვარიანტი საშუალო წარმადობა სამუშაო ძალის ერთეულზე დაგროვება, როგორც წარმოების წილი კაპიტალის ცვლილება ამორტიზაციის ჩათვლით სამუშაო ძალის წლიური ცვლილება
  • 1.2.6 - მდგრადი განვითარების სისტემამდგრადი განვითარების იდეალური და პრაგმატული მოდელი გარემო საზოგადოება მდგრადობა ეკონომიკა
  • 1.2.7 - რეფორმების კოორიდნაციის ჩარჩო აქტივების და რესურსების ფუნქციათა საერთო მართვისინსტიტუციონალურ ცენტრალიზებულისივრცეში ოპერირება სისტემა კოორდინაციის ცენტრი რისკების მართვის ინოვაციური პროცესის ცენტრალური ცენტრალური კოორიდნაცია კოორდინაცია
  • 1.2.8 - ინსტიტუციონალური რეფორმარეფორმების პროცესის ერთ-ერთი ყველაზე რთული საკითხი, “სადიან დავიწყოთ”, ჩვენს შემთხვევაში წყდება მარტივად: ამოცანა No. 1 - ინცტიტუციონალური ცვლილებების პირველი ფაზა 1 რეფორმების კოორდინაციის ფუნქცია (+ ქვეამოცანები) 2 სრულფასოვანი და სანდო სტატისტიკის ფუნქცია 3 საჯარო მმართველობის ეფექტიანობისა და ეფექტურობის შეფასების ფუნქცია 4 საჯარო მონაცემთა სტრუქტურირებული ინტეგრაციის ფუნქცია 5 ბიზნეს სივრცეში პროფესიონალური სამართლის უზრუნველყოფის ფუნქცია
  • 1.2.7 - რეალიზაციის სტრატეგია - რისკების მართვა მიზნების განსაზღვრა ეგზოგენური პრევენცია ფაქტორები ინდიკატორების და პრობლემების იდენტიფიკაცია სწრაფი ამოცანების და ენდოგენური რეაგირება სამოქმედო გეგმის ფაქტორები განსაზღვრა ქმედება და მისი მონიტორინგი იდენტიფიკაციის რეზერვები შედეგების შეფასება და პრობლემები ხარვეზების გამოვლენა
  • 1.2.8 - აქტივების მართვა
  • 1.2.9 - აქტივების მართვა მატერიალური არამატერიალური მიწა ფარდობითი უპირატესობაქონება ბუნებრივი სოციალური ადამიანური რესურსები* კაპიტალი კაპიტალი “მექანიზმების დიზანის” დინამიური ეფექტიანობისკონცეფციაზე ორიენტაცია კონცეფციაზე ორიენტაცია
  • 1.2.10 - განვითარების ფასეულობათა ცვლა კონსუმერიზმი დაგროვება და ინვესტიცია იმპორტზე ორიენტაცია ადგილობრივი პროდუქციის “სხარტი” მოხმარება©საბაზისო ერთეული - ინდივიდი საბაზისო ერთეული - ოჯახი სერვისული ეკონომიკა ცოდნის ეკონომიკა კვაზიგუნდურობა ინსტიტუციონალური მეხსიერება*
  • 1.3.1 - განვითარების ინდიკატორები - მშპ-ს მიღმაBeyond GDP - მსოფლიოს წამყვანი ორგანიზაციების პროექტი Adjusted Net Savings Capability Index Millennium Development Goals Index Corruption Perceptions Index Environmentally Sustainable National Income Human Development Index Sustainable National Income Sustainable Society Index Index of Sustainable Economic Welfare National Accounts of Well-Being Canadian Index of Wellbeing The Happy Planet Index European Core Benchmarks Genuine Progress Indicator სპეციფიკა: მშპ+ მშპ-ს ალტერნატივა საზოგადოებრივი კეთილდღეობაძირითადი დასკვნები: 1. განვითარების შეფასების იდეალური და უნივერსალური სისტემა არ არსებობს; 2. განვითარების შეფასების ნაციონალური სისტემა აუცილებელია - თანამედროვეპრაქტიკაში გამოყენებული ინდიკატორების სიმრავლე ამისთვის საკმარისია.(მსოფლიო თითოეული ქვეყნისთვის აწარმოებს 1000-მდე (რ. ~300) ინდიკატორს).
  • 1.3.2 - ინდიკატორის ფორმირების სტრუქტურა
  • 1.3.3 – OECD Better Life Index საზოგადოებრივი კეთილდღეობის შეფასება.ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაციის ხედვა.
  • 1.3.4 - გლობალური კონკურენტუნარიანობის დოქტრინა1. თეორიული საკითხები 1.A - კონკურენტუნარიანობის ასპექტები 1.B - პ. კრუგმანი VS ე. რეინერტი & Co.2. პრაქტიკული საკითხები 1.A - გლობალური კონკურენტუნატიანობა როგორც იმპორტის ჩანაცვლების პირობა + TRADEABLES შექმნა 1.B - სახელმწიფოსა და კერძო ინიციატივის როლების გონივრული დიფერენციაცია 1.C - წარმატების ფაქტორები და წარუმატებლობის რისკები (+ ემპირიული გამოცდილების ანალიზი)
  • 1.3.5 - გლობალური კონკურენტუნარიანობის სისტემა იმის მიუხედავად, რომ განვითარების განმსაზღვრელი ფაქტორებისერთიანი, უნივერსალური ნაკრები არ არსებობს და ყველა ქვეყნის პროგრესი უნიკალურია, შესაძლებელია განვითარების მდგრადობის აგრეგატული სისტემების იდენტიფიკაცია და გამოყენება: გლობალური კონკურენტუნარიანობის 12 ფაქტორი (მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმის მიხედვით) 1. ინსტიტუციონალური 5. უმაღლესი და 9. ტექნოლოგიური მოწყობის ხარისხი (60) შემდგ. განათლება (88) “მზაობა” (100) 2. ინფრასტრუქტურის 6. სასაქონლო ბაზრის 10. ბაზრის ზომა (106) განვითარების დონე (68) ეფექტიანობა (72) 3. მაკროეკონომიკური 7. შრომის ბაზრის 11. ბიზნესის სტაბილურობა (137) ეფექტიანობა (32) “სისხარტე” (106) 4. ჯანდაცვა და პირვ. 8. ფინანსური ბაზრის 12. ინოვაციურობის განათლება (67) განვიტარება (99) ხარისხი (118)
  • 1.4.1 - შედეგიანობის შეფასების სისტემები სტატისტიკური აღქმადობის სამსახურით უმუშევრობა კმაყოფილება სამართლიანობით ინფლაცია კმაყოფილება გარემოთი დანაზოგები კმაყოფილება შემოსავლების ჯანდაცვით უთანაბრობა კმაყოფილება სახელმწიფოს განათლებით ზომა კმაყოფილება საოპერაციო მმართველობით ტვირთი კმაყოფილებადამუშავებული მიწების ცხოვრებით შემცირება + etc. კმაყოფილება/ ბედნიერება
  • 1.4.2 -მიმართულების დოკუმენტის მინიმალური სტრუქტურა
  • ფისკალური პოლიტიკის საკვანძო ამოცანები
  • ფისკალური პოლიტიკის პრინციპებისამართლიანობის უზრუნველყოფა - ფისკალური პოლიტიკა სამართლიანიუნდა იყოს არსებული და მომავალი თაობებისათვისმთავრობის ხარჯების დაფინანსების ოპტიმალური მოდელის შემუშავება -ხარჯების დაფინანსება საგადასახადო ტვირთის მნიშვნელოვანი ზრდისადა ვალის მნიშვნელოვანი დამძიმების გარეშემონეტარული პოლიტიკის მიზნების ხელშეწყობა - ინფლაციისსტაბილური დონის შენარჩუნებაბენეფიციარების პრინციპი - ისინი, ვინც სარგებლობენ სახელმწიფოს მიერშეთავაზებული სერვისებით, შეძლებისდაგვარად უნდა აფინასებდნენშესაბამის ხარჯებსანტიციკლური პოლიტიკის გატარების ქმედითი მექანიზმისუზრუნველყოფა - ეკონომიკის ციკლურობით გამოწვეული რყევებისნეგატიური გავლენის შესუსტება
  • ფისკალური პოლიტიკის წინააღმდეგობები სტაბილური ეკონომიკური ზრდა ინფლაციის დაბალი დონის შენარჩუნების პირობებშიეკონომიკის სწრაფი ზრდის შემთხვევაში მოთხოვნა სავარაუდოდ გადააჭარბებსმიწოდებას, რაც თავისმხრივ გამოიწვევს ფასების ზრდას. ასევე პირიქით -ინფლაციის დაბალ დონეზე შენარჩუნების ღონისძიებები ზღუდავს ეკონომიკურზრდას სტაბილური ეკონომიკური ზრდა საგადამხდელო ბალანსის გაუარესების გარეშეეკონომიკური ზრდა იწვევს მოსახლეობის მიერ თანხების ხარჯვის ზრდას დაშესაბამისად მოსახლეობა უფრო მეტად ყიდულობს საქონელს უცხოეთიდან, რაცთავისმხრივ აუარესებს ექსპორტ/იმპორტის თანაფარდობას უმუშევრობის დაბალი დონე ინფლაციის დაბალი დონის შენარჩუნების პირობებშიმთავრობის მცდელობები დაძლიოს უმუშევრობა საპროცენტო განაკვეთებისშემცირებისა და ხარჯების ზრდის მეშვეობით ხელს უწყობს ფასების ზრდას.მეორესმხრივ ინფლაციის კონტროლი ხელს უწყობს უმუშევრობის ზრდას
  • ფისკალური პოლიტიკის სამი სეგმენტი სახელმწიფო ხარჯები საგადასახადო პოლიტიკა სახელმწიფო ვალი
  • ძირითადი სამუშაო მიმართულებებირეზერვების მოძიება - როგორც ხარჯების, ასევე შემოსულობებისოპტიმიზაციის მიზნითშედეგზე ორიენტირებული ხარჯვის პოლიტიკა - მხარჯველი სუბიექტებისეფექტიანობისა და ეფექტურობის პარამეტრების განსაზღვრა და შემდგომისრულყოფამასტიმულირებელი დაბეგვრის მოდელის შემუშავება - “ყველაფრისფასად” ბიუჯეტის შევსებიდან სტანდარტებზე ორიენტირებულდაბეგვრაზე გადასვლის მოდელირება და სამოქმედო გეგმავალის მართვის სტრატეგია - ვალის მართვის აქტივების მართვის საერთომოდელთან შესაბამისობაში მოქვანა და აქცენტი C/B პრინციპებზე.ანტიციკლური ტაქტიკის მოდელირება - ფისკალური სტიმულირებისზომიერი, განვითარების პლატფორმასთან შესაბამისი მოდელის შექმნა.
  • რეზერვის მოძიებასაკითხის პრობლემატურობასაქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის გადასახდელები მოიცავს ხარჯებს, რომელთაეფექტიანობის ხარისხი ძალიან დაბალია და შეუსაბამოა ქვეყანაში არსებულ მძიმესოციალურ ფონთან.მსგავსი ხარჯების დაფინანსება, როგორც წესი ბიუჯეტში არსებული ფონდებიდანხორციელდება, რომელთა ხარჯვაც ხელისუფლებას სახელმწიფო შესყიდვებისკანონმდებლობის მოთხოვნების დაცვის გარეშე შეუძლიაბიუჯეტით გათვალისწინებული გადასახდელებში არ ხდება „აუცილებელი“ კატეგორიისგანსაზღვრა, რაც კრიზისის წარმოქმნის შემთხვევაში შეუძლებებს ქმნის ხარჯებისშემცირებას და ხელისუფლება საგარეო ვალის ზრდაზეა დამოკიდებულისაქართველოს ხელისუფლების მიერ 2009-2010 წლებში გამოცხადებული „ქამრებისშემოჭერის“ პოლიტიკა რეალურად არაფექტური გამოდგა, რადგან გაბერილიადმინისტრაციული ხარჯები არ შემცირდა
  • რეზერვის მოძიებასამიზნე ინდიკატორებიბიუჯეტში არსებული ადმინისტრაციული ხარჯების წილის შემცირება ბიუჯეტის ჯამურგადასახდელებთანბიუჯეტში არსებული პროგრამების რანჟირების მექანიზმის არსებობა პირველი და მეორე რიგის ამოცანები • ბოლო 3 წლის ბიუჯეტის შესწავლა და იმ ხარჯების დადგენა, რომლებიც არაადეკვატურია დღეს არსებული მდგომარეობის1 • ბიუჯეტის შემოსავლითი ნაწილის ზრდის შესაძლებლობის დადგენა საგადასახადო წნეხის ზრდის გარეშე • ბიუჯეტის გადასახდელების (პროგრამების) დაყოფა და მათ შორის ისეთი პროგრაების2 გამოყოფა, რომელთა დაფინანსება დამოკიდებული იქნება ბიუჯეტის დეფიციტის მაჩვენებელზე • რეზერვის მართვის ქმედითი სისტემის დანერგვა და ამუშავება
  • 4.1. გამჭვირვალობა და ანგარიშვალდებულება საკითხის პრობლემატურობადღეს მოქმედ ბიუჯეტებში არსებული პროგრამები წმინდა ფორმალური ხასიათისაა დამათი შეფასება წინასწარგანსაზღვრული ინდიკატორებით არ ხდება.სრულფასოვანი საბიუჯეტო პროგრამების არარსებობა მთავრობას საშუალებას აძლევსდიდი ოდენობით დაუსაბუთებელი და მოსახლეობისათვის ხშირად აბსოლიტურადმიუღებელი ხარჯები გაწიოს. ქვეყნის მოსახლეობის უდიდესი ნაწილი მოწყვეტილია საბიუჯეტო პროცესებს და იძულებულია ბრმად ”ენდოს” და დაეთანხმოს ხელისუფლების მიერ შეთავაზებულ ნებისმიერ ბიუჯეტს.მოსახლეობისათვის გასაგები ბიუჯეტის გამოქვეყნება მთავრობას არ სურს და არ აწყობს.აღნიშნული დასტურდება საერთაშორისო შეფასებებში. Open Budget Index-ის მიხედვითსაქართველო ქულებით ჩამორჩება ისეთ ქვეყნებს, როგორებიცაა მაგალითად, რუსეთი დაუკრაინა
  • 4.1. გამჭვირვალობა და ანგარიშვალდებულება სამიზნე ინდიკატორებიბიუჯეტში არსებული პროგრამები უნდა შეიცავდეს ძირითად მაკროეკონომიკურპარამეტრებზე გავლენის შეფასებას• ქვეყნდება, თუ არა ბიუჯეტის გამარტივებული ვარიანტი• შეიცავს, თუ არა ძირითადი საბიუჯეტო დოკუმენტები სპეციალურ განმარტებებს არაპროფესიონალებისათვის• აქვს, თუ არა შესაძლებლობა მოსახლეობას მიიღოს დეტალური ინფორმაცია საბიუჯეტო პროცესის ყველა სტადიაზე
  • 4.1. გამჭვირვალობა და ანგარიშვალდებულებამისაღწევი მიზნებიმოქალაქეს უნდა შეეძლოს ბიუჯეტის პროგრამის დადებითი და უარყოფითი მხარეებისდანახვა. პირველი და მეორე რიგის ამოცანები • ბიუჯეტის დოკუმენტის ფორმატის შეცვლა და სრულფასოვან პროგრამულ1 ბიუჯეტებზე გადასვლა, • ბიუჯეტის მარტივი, მოსახლეობისათვის გასაგები ფორმატით გამოცემა • ე.წ. “Performance Budget”-ზე ეტაპობრივად გადასვლა ეფექტიანობის მაღალი დონის მიღწევის უზრუნველსაყოფად.2 • ბიუჯეტის შუალედური (საბიუჯეტო წლის შუაში) ანგარიშის პუბლიკაცია პოპულარულ ენაზე
  • 4.2 ანტიციკლური პოლიტიკასაკითხის პრობლემატურობა მთავრობის მიერ გატარებული პოლიტიკა არც ეკონომიკურ პროცესებში მინიმალურ ჩარევას ემყარება და არც კარგად გააზრებულ ეკონომიკის რეგულირებას. საქართველოში არსებული ფისკალური პოლიტიკა მხოლოდ პრობლემის წარმოჩინების შემდეგ მათ ზედაპირულ გადაჭრას და უხეში ჩარევით განეიტრალების წარმოადგენს.მიუხედავად საერთაშორისო მხარდაჭერისა (მაგ. მსოფლიო ბანკის მიერ გამოყოფილიდამხარება კონკრეტულად ანტიციკლური პოლიტიკის გატარების უზრუნველსაყოფად2010 წელს) საქართველოს მთავრობამ საკმაოდ არაეფექტური შედეგები აჩვენა. მისაღწევი მიზნები ანტიციკლური ინსტრუმენტების გამოყენების მხრივ შემუშავებული ხედვა და ეკონომიკაში ჩარევის კონკრეტული მასშტაბები.
  • 4.3. კარგი მმართველობა და პრიორიტეტების დადგენასაკითხის პრობლემატურობამთავრობის მიერ დასახული მიზნების მიღწევა ფასდება მხოლოდ ბიუჯეტისდაზუსტებული მონაცემების შესრულებით, რაც რეალურად მხოლოდ რიცხვებისშედარებას მოიცავსდოკუმენტი, რომელიც ქვეყნის მაკროეკონომიკურ პარამეტრებს და პრიორიტეტებსგანსაზღვრავს რეალურად არ არის ქმედითი დოკუმენტი და მისი შესრულების განხილვადა შეფასება არ ხდება. 100% 90% სოციალური დაცვა 80% სხვა 70% განათლება 60% ჯანმრთელობის დაცვა 50% ეკონომიკური საქმიანობა 40% საზოგადოებრივი წესრიგი და 30% უსაფრთხოება თავდაცვა 20% საერთო დანიშნულების 10% სახელმწიფო მომსახურება 0% 2009 2010 2011
  • 4.4. ფისკალური დეცენტრალიზაციასაკითხის პრობლემატურობასაქართველოში საჯარო ფინანსების უდიდესი ნაწილი სახელმწიფო ბიუჯეტშიათავმოყრილი და ბოლო წლებში საჯარო ფინანსების გადანაწილებაში მნიშვნელოვანიცვლილება არ მომხდარა.მსოფლიო ბანკის კრიტერიუმების მიხედვით განსაკუთრებით ცუდი მდგომარეობაფიქსირდება შემოსულობების (გრანტების გარდა) ინდიკატორში. აღნიშნული პარამეტრი5-7 პროცენტში მერყეობსვერტიკალური დისბალანსის ინდიკატორის მაჩვენებელი 64-73 პროცენტის ფარგლებშიმერყეობს. თვითმმართველი ერთეულების ბიუჯეტებიდან დახარჯული თანხის უმეტესინაწილი სახელმწიფო ბიუჯეტიდან გრანტის (ტრანსფერების) სახით არის გაცემული. მისაღწევი მიზნები ფისკალური დეცენტრალიზაციის რეფორმამ უნდა უზრუნველყოს რესურსების ოპტიმალური გადანაწილება ხელისუფლების დონეებს შორის.
  • 4.5. პროგნოზირებადობასაკითხის პრობლემატურობა.•თანხების განაწილება საბიუჯეტო წლის განმავლობაში საკმაოდ მნიშვნელოვნადიცვლება.• აღნიშნულმა მიდგომამ 2011 წელს გამოიწვია საქართველოს საბიუჯეტო სისტემაშიშემავალ ბიუჯეტებში 500-მდე ცვლილება. მისაღწევი მიზნებისხვადასხვა დონის ბიუჯეტებში თანხების მაქსიმალურად დეტალიზაცია და განწერა,პოლიტიკის დახვეწა და ცვლილებების რაოდენობისა და ხარისხის შემცირება პირველი და მეორე რიგის ამოცანები • ბიუჯეტების დაგეგმვის პროცესის დახვეწა და დამტკიცებული ბიუჯეტების ხარისხის 1 ამაღლება • ბიუჯეტში შეტანილი ცვლილებების რაოდენობის ეტაპობრივი შემცირება 2 • სრულყოფილი სამწლიანი საბიუჯეტო პროგნოზების მომზადება • მაკროეკონომიკური პოლიტიკის უზრუნველყოფა მაღალი სიზუსტის პროგნოზებით
  • 4.6. საგადასახადო ადმინისტრირებასაკითხის პრობლემატურობაკანონით განსაზღვრული საპროცენტო განაკვეთის რეალური მაჩვენებელი გაცილებითმაღალია ვიდრე საგადასახადო კოდექსში არის მითითებული, რადგან ძვირდებასაოპერაციო ხარჯები (განსაკუთრებით მცირე და საშუალო ბიზნესისათვის).ბოლო წლებში ბიუჯეტის შევსების ერთ-ერთ წყაროდ საგადასახადო კონტროლისარაადეკვატურად გამკაცრებით და ვირტუოზული მექანიზმების გამოყენებით ბიზნესსუბიექტების დაჯარიმება იქცასაქართველოში ცალკეული გადასახადები არის ან ხელოვნურად გაერთიანებული, ანსაერთოდ მოსაკრებლებში გადატანილი რათა საერთაშორისო რეიტინგებში მაღალიმაჩვენებელი ვაჩვენოთ. აღნიშნული ართულებს გადასახადების გადახდასსაქართველოს ხელისუფლების მიერ ყველაზე მეტად გაპიარებულ ”doing Business”–ისინდექსშიც კი საქართველო საგადასახადო დაბეგვრის მხრივ 42-ე ადგილზეა, ეს მაშინროდესაც საერთო მაჩვენებლით საქართველოს მე-16 ადგილი უკავია.
  • 4.6. საგადასახადო ადმინისტრირებასამიზნე ინდიკატორებიგადასახახადის გადამხდელზე დაკისრებული სანქციებიდან მიღებული თანხისმოცულობის ხვედრითი წილის შემცირება მთლიან საგადასახადო შემოსავლებში.საგადასახადო კოდექსის ძირითად მუხლებში სხვა ნორმატიულ აქტებზე და გარდამავალდებულებებზე მითითებების რაოდენობის შემცირება. პირველი და მეორე რიგის ამოცანები • საგადასახადო დაბეგვრასთან დაკავშირებული რეგულაციების საგადასახადო კოდექსში სრულყოფილად თავმოყრა და შესბამისად დაბეგვრის გამარტივება1 • საკანონმდებლო დონეზე არსებული წინააღმდეგობების შემცირება • რეალურად მოქმედი გადასახადების საგადასახადო კოდექსში თავმოყრა (მაგალითად2 სათამაშო ბიზნესის ”მოსაკრებელი”) • საგადასახადო ადმინისტრირების რეფორმის განხორციელება, რაც გადასახადის გადამხდელის მიერ გადასახადის გაანგაროშების დროს შეცდომის დაშვების რისკს შეამცირებს • საგადასახადო დავების განხილვის ქმედითი მექანიზმების შემუშავება
  • 4.7. ბიუჯეტის უნივერსალობის პრინციპი საკითხის პრობლემატურობაბიუჯეტირების უნივერსალობის პრინციპი ძალიან კომფორტულია ხელისუფლებისთვის.მას არ უწევს საბიუჯეტო ფონდების ფორმირება და მათ განკარგვაზე ზრუნვა.შესაძლებელია ბიუჯეტის უნივერსალობის პრინციპის შენარჩუნება, თუმცააუცილებელია შემოსავლების კონკრეტულ სახეობებსა და ხარჯებს შორისურთიერკავშირის დადგენა და დაცვა.გაუგებარია, თუ რა პრინციპით ხდება სათამაშო ბიზნესის დაბეგვრა და რაში იხარჯებაეს თანხები. ასევე არ არის დადგენილი რას ხმარდება ჯარიმებით მიღებულიშემოსავალი. პირველი და მეორე რიგის ამოცანები • საბიუჯეტო მონაცემების ანალიზი და შემოსავლების კონკრეტულ სახეობებსა და1 ხარჯვით ნაწილს შორის ურთიერთკავშირის დაფიქსირება • ბიუჯეტის შედგენის დროს შემოსავლებსა და ხარჯების მუხლებს შორის2 დადგენილი ურთიერთკავშირის დაცვა • ბიუჯეტში ფონდების შექმნის და მართვის ქმედითი მექანიზმის შემუშავება
  • 4.9. ვალის სიმძიმესაკითხის პრობლემატურობამიუხედავად იმისა, რომ საქართველოს სამთავრობო ვალის მოცულობას მსოფლიო ბანკისმიერ განსაზღვრული კრიტიკული ზღვრისათვის არ მიუღწევია, მისი ზრდის ტემპიმაღალი და საგანგაშოა.ვალის ზრდის მაღალი ტემპი ერთისმხრივ თაობათა შორის სამართლიანობის პრინციპისდარღვევას იწვევს, მეორესმხრივ კი შემაფერხებელი ფაქტორია ინვესტიციებისთვის. 2006-2010 წლებში მთავრობის საგარეო ვალი დაახლოებით 2,7 მილიარდი ლარით გაიზარდა. 2011 წელს მოგვიწია 500 მილიონი დოლარის მოცულობის ვალის (ევრობონდები) გადავადება. აღნიშნული ვალდებულება არ წარმოადგენს შეღავათიან სესხს . ვალის ზრდა და გადავადება (არსებული ეკონომიკური ზრდის პირობებში) უსამართლოა მომავალი თაობების წინაშე, რაც ფისკალური პოლიტიკის ერთ-ერთი მთავარი პრინციპის დარღვევაა.
  • 4.9. ვალის სიმძიმე სამთავრობო ვალის ცვლილება (მილიონი ლარი) 1400 1276 1200 962,2 1000 800 697,4 600 400 200 -125,5 -15,3 0 -200 2006 2007 2008 2009 2010სამიზნე ინდიკატორები• სამთავრობო ვალის (საგარეო; საშინაო) მთლიან შიდა პროდუქტთან თანაფარდობა• საგარეო ვალის ზრდის ტემპის შეფარდება მშპ-ს ზრდის ტემპთან• სამთავრობო ვალის მოცულობის და გადასახადების განაკვეთების (მათ შორის ბაზის ცვლილება) მაჩვენებელის ურთიერთდამოკიდებულება
  • კითხვები ?საქართველოს ეკონომიკის პრობლემები დაგანვითარების მიმართულებებიპროგრამის ჩარჩო