Computer software

407
-1

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
407
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
3
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Computer software

  1. 1. ÊÎÐÏÜÞÒÅÐÈÉÍ ÁҮÒÝÖ ÁҮÐÝËÄÝÕҮҮÍ, ÒÅÕÍÈÊ ÁÀÏÐÎÃÐÀÌ ÕÀÍÃÀÌÆÊÎÐÏÜÞÒÅÐÈÉÍ ÒÅÕÍÎËÎÃÈ ÄÀÕÜ ÕӨÃÆÈËªíººäðèéí áàéäëààð 5 òºðëèéí êîìïüþòåð áàéíà:1. Microcontroller: àõóéí öàõèëãààí áàðàà, àâòîìàøèí çýðýãò ñóóðèëëàãääàã. Òóõàéëáàë øàðàã÷çóóõíû òîõèðóóëãûí ºãºãäëèéã õýðõýí õàäãàëàõ ãýõ ìýò.2. Microcomputer: Øèðýýí äýýð áàãòàõóéö áóþó æèæã õýìæýýíèé êîìïüþòåðèéã õýëíý. PC (PersonnalComputer) áîëîí Workstation ãýñýí õî¸ð ÿíç áàéæ áîëíî.2. 1. Персонал компьютер : Микропроцессор дээр суурилагдсан хувь хїн ашиглахад зориулсанжижиг хэмжээний компьютерийг хэлнэ.Персонал компьютерийг дотор нь дараах байдлаар хуваадаг.- Desktop- Laptop/notebook буюу зєєврийн компьютер- PDA буюу жижиг хэмжээний Palm компьютерa. Desktop компьютерЭнэ персонал компьютерийг ширээн дээр байрлуулах зориулалтаар гаргадаг учраас ширээнийкомпьютер гэж нэрлэдэг.b. Laptop /notebook/portable компьютерLaptop буюу зєєврийн компьютерийг їйлдвэрлэгчид нь Notebook гэж нэрлэдэг бєгєєд тэжээлдзалгахаас гадна батерейгаар ажиллах боломжтой овор хэмжээ багатай тул нэг газраас нєгєє рїїзєєж авч явахад тохиромжтой. Зєєврийн компьютерийн дэлгэцийг ихэвчлэн thin-screen technologyбуюу нимгэн дэлгэцийн технологиор хийсэн байдаг. Нимгэн дэлгэцийн трансистор буюу (Thin FilmTransistor) эсвэл актив матрицан дэлгэц нь гарч байгаа дїрсийг илїї тод їзїїлэхээс гадна аль чталаас нь харахад уг дїрсэндєєрчлєлт ордоггїй.Laptop: Õàâòãàé äýëãýö á¿õèé 纺âðèéí êîìïüþòåð. Ëàïòîï êîìïüþòåð íü notebook & subnotebook ãýñýí 2òºðëèéíõ áàéíà.Notebook: ÿëüã¿é çóçààì 纺âðèéì êîíïüþòåð. Ýäãýýð ìü àâ÷ ÿâàõ çîðèñëàëòààð ô¿ìõýìä áàãтàõ áºãººäýíãèéí Desktop êîìïüþòåð¿¿ä øèã õ¿÷èí ÷àäàëòàé áàéäàã.Subnotebook: 1.8-4 ôóíòûí æèíòýé, æèíã õýìíýõ ¿¿äíýýñ õàòóó äèñê íü ãîëäóó ñàëàíãèä áàéðëàäàã.c. Palm êîìïüþòåðPalm нь сїїлийн їед єргєн хэрэглэгдэж байгаа Personal Digital Assistant (PDA) буюу жижиг хэмжээнийтоон системийн тєхєєрємж юм. Гартаа бариад авч явж болохуйц уг жижиг тєхєєрємжийг Palmtopкомпьютер ч гэж нэрлэдэг. 1996 онд анх удаа Palm Computing компани энэ тєхєєрємжийг имэйлилгээх, тэмдэглэл бичих, тоглоом тоглоход зориулж Palm Pilot гэсэн нэртэйгээр гаргажээ. Palm дээрзєвхєн єгєгдлийг боловсруулж, хадгалаад зогсохгїй мєн desktop эсвэл laptop компьютерээс файлтатаж авч єєр дээрээ боловсруулаад дараа нь эргээд компьютер лїї хуулах боломжтой.2.2.WorkstationПерсонал компьютерийг бодоход илїї хїчин чадалтай мєн дэлгэцийн чанар нь илїї сайн байдаг.Workstation нь ердийн персонал компьютертэй харьцуулахад хурд, хїчин чадлын хувьд илїї байдаг.Хувь хїний хэрэгцээнд гэхээсээ илїї бизнесийн чиглэл, мэргэжлийн тївшинд илїї ашиглагддаг. Иххэмжээний санах ой, хурд ихтэй процессор, єндєр хурдын график адаптер бїхий workstationшаардагддаг ямар ч байгууллага хувь хїн хэрэглэж болно. Жишээ нь компьютер графикындизайнер, барилгын зургын архитектор г.м.IBM, DEC, Hewlett-Packard болон Sun Microsystems компаниуд Workstation їйлдвэрлэн гаргадаг.
  2. 2. 3. Minicomputer: Хэмжээгээрээ microcomputer, mainframe 2 компьютерийн завсрын компьютер юм.IBM пїїсийн AS/400e загвар нь minicomputer-ийн нэг жишээ юм.4. Mainframe: Овор хэмжээгээрээ том, асар олон хэрэглэгч нэгэн зэрэг хандаж ажиллах боломжтойкомпьютерийг хэлнэ. Ихэвчлэн IBM пїїс їйлдвэрлэдэг байсан бєгєєд нисэх буудал, банк, санхїїгийнтомоохон пїїсїїд, их сургуулиуд толгой компьютерээр ашигладаг байв.5. Supercomputer: Асар том хэмжээтэй ба ихэвчлэн эрдэм шинжилгээний зориулалтаар ашигладаг.Їїнийг тусгай зориулалтын агааржуулах системтэй єрєєнд байрлуулах бєгєєд ердийн персоналкомпьютерээс 50000 дахин илїї хурдтай. Батлан хамгаалах, цаг уурын алба, эрдэм шинжилгээнийинститут, томоохон их дээд сургуулиуд энэ суперкомпьютерийг ашигладаг.ÑåðâåðÑåðâåð ãýäýã îéëãîëòûí òóõàéä êîìïüþòåðèéí îâîð õýìæýý ÿðèãäàõã¿é. Ñåðâåð áóþó ñ¿ëæýýíèéñåðâåð ãýäýã íü ñ¿ëæýýíä õîëáîãäñîí îëîí êîìïüþòåð¿¿äèéí (êëèåíò êîìïüþòåð¿¿ä) õóâüä ºãºãäëèéí áààç,ïðîãðàììóóäûã õàäãàëäàã òºâ êîìïüþòåð (çàðèìäàà òîëãîé êîìïüþòåð ÷ ãýæ íýðëýäýã ) þì.Компьютерийн їндсэн ойлголтЭлектроник болон электромеханик хэсгїїдээс бїрдсэн тєхєєрємжийг компьютер гэнэ.Энэ тєхєєрємжийг дангаар нь ашиглах боломжгїй бєгєєд дараах зїйлїїд нэгдэж, компьютерийнсистемийг бїрэлдїїлдэг. Ингэснээр бид єєрийн хэрэгцээндээ ашиглах боломжтой болдог.Òîîí ñèñòåì äýýð ñóóðèëñàí êîìïüþòåðÊîìïüþòåð íü íýëýýä òºâºãòýé òºõººðºìæ øèã ñàíàãäàâ÷ ¿íäñýí çàð÷èì íü ìàø ýíãèéí áàéäàã. Àíõêîìïüþòåðèéã íýýõýä ýëåêòðîí ã¿éäë¿¿äèéã îëæ õàðíà. Ýíýõ¿¿ ã¿éäýë íü çºâõºí àñàõ, ýñâýë óíòðàõãýñýí õð¸ð óòãûã àãóóëíà. Ó÷èð íü êîìïüþòåð 0,1 ãýñýí õî¸ðòûí òîîëëûí ñèñòåì äýýð ¿íäýñëýãääýã. Ýíý íübinaries ãýñýí ëàòèí ¿ãíýýñ ãàðàëòàé. Èéíõ¿¿ òîîí áóþó äèæèòàë ñèãíàë íü ìýäýýëëèéã õî¸ðòûí òîîëëûíñèñòåì äýýð ä¿ðñýëäýã áàéíà. Äèæèòàëûí îéðîëöîî óòãàòàé ¿ã íü computer-based þì. Ýíä õýðýãëýãäýæáóþó 0 áóþó 1-èéã áèò(bit) ãýíý. Îëîí òîîíû áèò¿¿äèéí õîñëîëîîð òîî, ¿ñýã, òýìäýãò¿¿ä á¿ðäýíý. Æèøýý íü:H ¿ñýã- 01001000(off-on-off-off…) 8bit=1ByteÕî¸ðòûí òîîí ñèñèòåì íü êîìïüþòåðèéã áîëîâñðóóëàëò õèéõ, ºãºãäºë õàäãàëàõ, íýã íýãýíòýé õîëáîãäîõ á¿õïðîöåññò ºãºãäëèéã ä¿ðñëýõ àðãà áîëäîã.Àíàëîã ñèñòåì äýýð ñóóðèëñàí àìüäðàëÍàðíû òóñãàë, øóâóóíû íèñëýã, äóó÷íû õîîëîé ãýõ ìýò ç¿éëèéã õî¸ðòûí òîëîëëîð áóþó çºâõºí õàðøàãààíààð ä¿ðñëýõýä õýö¿¿. ªºðººð õýëáýë õóãàöàà áîëîí çàìûí òóðøèä ººð÷ëºãäºí õóâüñ÷ áàéäàãàíàëîã ñèñòåì äýýð òóëãóóðëàäàã. Äóó, ãýðýë, äàðàëò, òåìïåðàóð øýðýã áàéæ áîëíî. Íàì áîëîí ºíäºðò¿âøèí ìºí äóíä ò¿âøèí áøãä àíàëîã ¸è¸òåñèéí õóâüä ä¿ðñëýãäýíý. Òóõàéëáàë åðäèéí öàãíû õóâüä öàã,ìèíóò, ñåêóíäûã õàðóóëæ áàéãàà íü àíàëîã øèã, çºâõºí õýäýí öàã ìèíóò áîëæ áàéãààã òîîãîîð ¿ç¿¿ëæáóé íü òîîí ñèñòåìèéí íýã æèøýý áîëíî.Áîäèò ç¿éëñèéã òîîí õýëáýðò õóâèðãàõ íüÄóó÷íûã äóóëæ áàéõàä íü ýíãèéí òóóçàí õàëüñàí äýýð áè÷ëýã õèéæ áàéíà ãýæ òºñººëüå. Àíàëîãïðîöåññ íü äóóã øóóä òýð õýëáýðýýð íü õóóëíà. Ýíý ¿åä äîòíû áîëîí ãàäíû íºëºº áîëîõ ñàðíèë, çàìõðàë,óíòðàë, øóóãèàí çýðãèéã àãóóëíà.Õàðèì òîîì áè÷ëýãèéì ïðîôåðð áîë ìýëýýä ÿëãààòàé. Æèøýý ìü: õºãæíèéì CD’ä õºãæíèéã õññëàõ ïðîôåððàíàëîãòàé àäèëã¿é. Òîîí ïðîöåññèéí ¿åä äóóíû òîäîðõîé òºëººëëèéã ñîíãîí àâ÷ âèðòóàëààð ò¿¿íèéãýýõóóëäàã áºãººä ýíä ÿìàð íýãýí äîòîîä áîëîí ãàäààä íºëºº îðäîãã¿é. Êîìïüþòåð äýýð ñóóðèëñàí òºõººðºìæ íüñåêóíäýä äóíäæààð 44100 óäàà òîãîìîë èíòåðâàëä äóóã òºëººëºë áîëãîí àâäàã. Ýíýõ¿¿ òîî íü ñîíñãîëûíýðõòýí åðäèéí äóó ìýòýýð õ¿ëýýí àâàõàä õàíãàëòòàé òîî þì. ¯¿í øèã ìàòåðèàëûí ºíãèéã ãýðýë, ºíãº(brightness, color) –èéí òóñëàìæòàé áîäèò ºíãºíèé õýìæýýíä ä¿ðñýëäýã áàéíà.HARDWARE БУЮУ ТЕХНИК ХАНГАМЖИЙН ЇНДЭС
  3. 3. Компьютерийн техник хангамж нь дараах 5 хэсэгт хуваагддаг:- Input (оролтын)- Processing (боловсруулалт хийх)- Storage (мэдээлэл хадгалах)- Output (гаралтын)- Communications (xолболтын)Оролтын тєхєєрємжийн гол їїрэг нь єгєгдлийг цуглуулж, компьютерт боловсруулах боломжтойболгон хєрвїїлэх явдал юм.- Гар- Хулгана- МикрофонБоловсруулалт хийх тєхєєрємж нь компьютерийн программ хангамжаас ирж буй командыг хїлээнавч, гїйцэтгэх їїрэгтэй. Жишээ нь хїснэгтэн мэдээлэл дээрх мєнгєний дїнг нэгтгэжгаргах гэх мэт.- Central Processing Unit (CPU)- Random Access Memory(RAM)Мэдээлэл хадгалах тєхєєрємжийн їїрэг нь єгєгдєл, программ хангамж зэрэг бїх тєрлийн мэдээллийгудаан болон тїр хугацаагаар хадгалах їїрэгтэй.- Уян диск- Хатуу диск- Оптик диск- Zip диск- Tape тєхєєрємжГаралтын тєхєєрємжийн їїрэг нь компьютер дээр боловсруулсан мэдээллийг хэрэглэгчдэд ямарнэгэн байдлаар хїргэх явдал юм. Жишээ нь дэлгэц дээр харах, цаасан дээр хэвлэх, дуусонсох г.м- Дэлгэц- Принтер- Чанга яригчХолболтын тєхєєрємжийг нэг компьютерээс нєгєє рїї холбогдон мэдээлэл солилцоход ашигладаг.- Модем- КабельÏðîöåññîðûí ¿íäýñÊîìïüþòåð íü àíõëàí âàêóì õîîëîéã àøèãëàäàã áàéñíàà òðàíçèñòîðûã õýðýãëýäýã áîëñîí. Õàìãèéí ñ¿¿ëäáèäíèé îäîîãèéí õýðýãëýäýã èíòåãðàëü÷ëàãäñàí õýëõýý áóþó ìèêðîñõåì, ÷èï àøèãëàõ áîëæýý.Ìèêðîêîìïüþòåð, ìèêðîïðîöåññîð íü ìèêðî÷èïýýñ á¿ðäýíý. Òåëåâèç, óòñàíä õýðýãëýäýã ìèêðîêîíòðîëë¸ð íüìºí ìèêðî÷èïèéã àøèãëàíà.Âàêóì õîîëîé-> Transistor-> Ìèêðî÷èïÄýýð ¿åä ðàäèîìññä æèæèг ãýðëèéì ÷èéäýìãèéì õýíæýýòýé õñðô ãýðýëòäýã ñòàð á¿õèé âàêñíæðàìýëåêòðîí õîîëîéã ýëåêòðîí óðñãàëûã õÿíàõàä àøèãëàäàã áàéæýý. ENIAC òºðëèéí êîìïüþòåð íü ýäãýýðõîîëîéã 18000-ã switch-èéí ¿¿ðýã ã¿éöýòã¿¿ëýõ çîðèëãîîð àøèãëàæ áàéâ. Õàðàìñàëòàé íü 7 ìèíóòòóòàìä õîîëîé íü øàòàæ ýâäýðäýã áàéâ. (ENIAC íü 1500 ôóò òàëáàéòàé, 30òîí æèòýé áàéæýý).Òðàìçèðòîð ãàððìààð á¿õìèéã ýðã¿¿ëýâ. Òðàìçèðòîð ìü “on” áà “off” ãýðýì ¿éëäëèéã õýäýí àðâàí ñàÿàðã¿éöýòãýæ ÷àäàõ íèìãýí öàõèëãààí óíòðààëãà þì. Òðàíçèñòîð íü ýëåêòðîíûã ðåçèñòîðîîð ºíãºð¿¿ëýõáºãººä ýíý íü öàõèëãààí ã¿éäëèéã ýñýðã¿¿öýõ ìàòåðèàëààð õèéãäýíý. Òðàíçèñòîð íü ëîãèê ãàðöûãá¿ðä¿¿ëýõ áºãººä ãàðö íü õýëõýýã ¿¿ñãýíý.Ýëåêòðîí ñèñòåì äýõ òîäîðõîé ôóíêöóóäûã ã¿éöýòãýõ ýëåêòðîí á¿ðýëäýõ¿¿í¿¿äèéí áàãö áîëîõ ýëåêòðîí
  4. 4. çàìûã õýëõýý ãýíý. Ýíýõ¿¿ õýëõýý íü CPU ìýòèéí ëîãèê òºõººðºìæèéã áèé áîëãîíî.Àíõíû òðàíçèñòîðóóä âàêóì õîîëîéíîîñ 100 äàõèí áàãà, õàëààõ õóãàöàà øààðäëàãàã¿é, áàãà ýíåðãèçàðöóóëäàã, àðàé õóðäàí íàéäâàðòàé áàéâ. 1960 îí ãýõýä òðàíçèñòîð íü õàãàñ ñì òàëáàéòàé áîëîâ.Îð÷èí ¿åä 3 ñàÿ òðàíçèñòîð åð人 õàãàñ ñì òàëáàéä áàãòàõ áîëîâ.ªíºº ¿åä òðàíçèñòîð íü åð人 ìèêðîñõåìèéí íýã õýñýã áîëñîí áàéíà. Ýíä ýëåêòðîí õýëõýý, çàì, òðàíçèñòîðîîîðóóëààä íýã êîìïüþòåðò áàãòààõ áîëæýý. Õàðèí èõýâ÷ëýí ¿¿íèéã ñèëèêîíîí ìàòåðèàëààð ¿éëäâýðëýõáîëîâ. Èíòåãðàë ñõåìèéã õèéæ áóé òåõíîëîãèéã solid-state technology áóþó ýëåêòðîí õàòóóìàòåðèàëààð äàìæèí ºíãºð÷ áàéíà ãýñýí ¿ã þì. ªºðººð õýëáýë ýëåêòðîí íü âàêóìààð ºíãºðºõ áóñ õàòóóìàòåðèàëààð óðñàíà ãýñýí ¿ã.Ñèëèêîí ãýæ þó âý? ßàãààä çààâàë ñèëèêîíûã õýðýãëýæ áàéíà âý? Ñèëèêîíûã øîðîî áà ýëñíýýñ ãàðãàæàâ÷ýý. Ýíý íü çºâõºí õÿìä òºñºð áîëãîõ òºäèéã¿é õàãàñ äàìæóóëàã÷ þì.Õàãàñ äàìæóóëàã÷ ãýäýã íü öàõèëãààíûã äàìæóóëàã÷, äàìæèõã¿é ìàòåðèàëûí çàâñðûí ìàòåðèàë þì.Æ: äàìæóóëàã÷ ìàòåðèàëä çýñ îðíî. Äàìæóóëàã÷ áèø ìàòåðèàëä ïëàñòèê îðíî.Ñèëèêîí äýýð äàìæóóëàã÷ ìåòàëëûã ñóóðèëóóëñíààð èíòåãðàë ñõåìèéí ýëåêòðîí õýëõýý ¿¿ñíý.Ìèêðî÷èïèéí îëîí òºðºë áàéäàã. ¯¿ìä: íèêðîïðîôåððîð, ðàìàõ îé, ëîãèê, õîëáîîìññä ãðàóèê,íàтåíàòèêïðîöåññîðûí ÷èï¿¿ä.¯¿íýýñ õàìãèéí ÷óõàë íü ìèêðîïðîöåññîðèéí ÷èï þì. Ìèêðîïðîöåññîð íü êîìïüþòåðèéí ïðîöåññîðûí áàãàñãàñàíõýëõýý áºãººä ºãºãäëèéã ìýäýýëýë ¿ð¿¿ áîëîâñðóóëàõ õýñýã þì. Êîìïüþòåðýýñ áóñàä ç¿éëñò õýðýãëýæáñé íèêðîïðîôåððîðûг íèêðîêîìòðîëë¸ð ãýæ ìýðëýäýã.CPU & Main MemoryCPUКомпьютер болгон CPU chip буюу микропроцессортой байдаг. Микропроцессор нь компьютерийнтархи нь юм. Микропроцессорыг Intel болон Motorola фирмїїд їйлдвэрлэдэг. Єндєр хурдшаардагддаг сервер компьютерт RISC чипийг ашигладаг. IBM тєрлийн болон IBM компьютертэйзохицохуйц Compaq, Dell, Gateway, Toshiba зэрэг компьютерїїд Intel чипийг ашигладаг бол AppleMacintosh тєрлийн компьютерїїд Motorola чипийг хэрэглэдэг.RISC (Reduced Insruction Set Computing) чиптэй компьютер нь ердийн компьютерээс 10 дахинхурдтай тул Sun Microsystem, Hewlett-Packard болон Digital Equipment (DEC) зэрэг Workstation буюухурд их шаардагдсан компьютерт ашигладаг байв.CPU íü êîìïüþòåðèéí ãîë öºì áºãººä control unit, àðèôìåòèê ëîãèê unit (ALU)-ãààñ á¿ðäýíý. Main memoryíü ºãºãäëèéã ò¿ð õàäãàëàõ áºãººä êîìïüþòåð á¿ðä õ¿÷èí ÷àäàë íü ÿëãààòàé áàéäàã. Register íü CPUäýõ çàâñðûí ¿å áºãººä áîëîâñðóóëàõ ÿâöàä ºãºãäëèéã õàäãàëäàã. Íýã ïðîãðàììûã á¿ðýí ã¿éöýòãýõ¿åèéã ìàøèí öèêëü ãýíý. Ïðîöåññîðûí õóðä íü 3 çàìààð òîäîðõîéëîãäîíî. ¯¿íä: ñåêóíäýä íîãäîõ õóâü(fraction), MIPS, flops (óíàëò)ALU áà control unit. Ýíý 2 íü ýëåêòðîí çàì áóþó bus-ààð õîëáîãäîíî.Ñîntrol unit: Ïðîãðàììûí àæèëëàõ çàð÷ìûã õýðõýí ã¿éöýòãýõèéã êîìïüþòåðèéí áóñàä õýñã¿¿äýä õýëýõ¿¿ðýãòýé. ªºðººð õýëáýë ýíý íü main memory áà ALU-ãèéí õîîðîíä ýëåêòðîí ñèãíàëûí õºäºë㺺íèéã÷èãë¿¿ëæ ºãäºã. ̺í main memory áà îðîëò ãàðàëòûí òºõººðºìæèéí õîîðîíäûí ñèãíàëûã çîõèîíáàéãóóëäàã.ALU: Ýíý íü àðèôìåòèê áà ëîãèê ¿éëäëèéã ã¿éöýòãýæ ýäãýýð ¿éëäëèéí õóðäûã õÿíàäàã.Àðèôìåòèê ¿éëäýëä ìàòåìàòèêèéí ¿íäñýí ¿éëäýë áîëîõ íýìýõ, õàñàõ, ¿ðæèõ, õóâààõ,(+, -, *, /)Ëîãèê ¿éëäýëä õàðüöóóëàëò îðíî. (=, >, <, =>, <=).CPU-ãèéí õ¿÷èí ÷àäëûã word ãýñýí õýìæýýãýýð èëýðõèéëíý. Word ãýäýã íü CPU-ãýýð òóõàéí àãøèíäõàäãàëàãäàæ òîîöîîëîãäîæ áóé áèòèéí òîîã õýëíý. Èõ òîîíû word êîìïüþòåðèéí õóðä òºäèé õóðäàíáàéãààã çààíà.
  5. 5. 8 bit êîìïüþòåð ãýäýã íü òóõàéí àãøèíä CPU íü äýýä òàë íü 8 bit-èéí ºãºãäëèéí äàìæóóëàõ ÷àäâàðûãèëýðõèéëíý. 32 bit-èéí êîìïüþòåð ãýâýë 4 byte-èéã áîëîâñðóóëíà ãýñýí ¿ã.Main memory: Main memory-èéã primary storage, internal memory, or RAM – working storage ãýõ ìýòýýðíýðëýäýã. Ýíý íü 3 ¿¿ðãèéã ã¿éöýòãýíý.1. Áîëîâñðóóëàõ ºãºãäëèéã õàäãàëàõ2. ªãºãäºë áîëîâñðóóëàõûí òóëä ïðîãðàììûí çààâðûã ººðòºº áàðèõ3. Áîëîâñðóóëñàí ìýäýýëýëýý ãàðàëò ýñâýë õàäãàëàõ òºõººðºìæ ¿ð¿¿ ÿâóóëòàë íü áàðüæ áàéõÑàíàõ îéí õýìæýý íü òóõàéí àãøèíä êîìïüþòåð íü õýäèé õýìæýýíèé ïðîãðàìì áà ºãºãäºë, ôàéëóóäòàéàæèëëàõ õýìæýýã òîäîðõîéëíî.Main memory-èéí õóâüä 2 ãîë îéëãîëò áàéäàã.1. ¯¿íä àãóóëàãäàæ áóé ºãºãäºë íü ò¿ð çóóðûíõ áàéíà. Êîìïüþòåðèéí òýæýýëèéã ñàëàíãóóò ò¿¿íäîðøèõ á¿õèé ë ºãºãäë¿¿ä, ïðîãðàìì àðèëíà. Òèéì ó÷ðààñ òóõàéí ºãºãäëèéã õàäãàëúÿ ãýâýë õî¸ðäîã÷õàäãàëàõ òºõººðºìæ áîëîõ äèñê, tape-ä õàäãàëíà.2. Ñàíàõ îé õýìæýý èõ ÷óõàë. Ýíý íü òóõàéí àãøèíä õýäèé õýðèéí ºãºãäºë ïðîãðàìì àøèãëàõ áîëîìæèéãõàðóóëíà.Registers:Control unit áîëîí ALU íü êîìïüþòåðèéí ã¿éöýòãýëèéã íýìýãä¿¿ëýõ çîðèëãîîð ðåãèñòðèéã àøèãëàäàã.Ðåãèñòð áîëîâñðóóëàõ ÿâöàä ºãºãäëèéã ò¿ð õàäãàëàõàä çîðèóëñàí ºíäºð õóðäòàé ìóæ þì.ªºðººð õýëáýë RAM íü öààøèä õýðýãëýãäýõ ìàòåðèàëûã áàðüæ áàéäàã áîë ðåãèñòð íüáîëîâñðóóëàëòûí ÿâöàä öààøèä ò¿¿íèéã áàðüæ áàéäàã.Êîìïüþòåð íü ïðîãðàìì áîëîí ºãºãäëèéã RAM-ààñ ðåãèñòð ¿ð¿¿ áîëîâñðóóëòûí òóëä à÷ààëàõ áºãººä ýíý íüïðîöåññîðûã õóðäàñãàõàä òóñëàäàã. Ðåãèñòð íü ïðîãðàììûí ðåãèñòð (instruction register), õàÿãèéíðåãèñòð (address register), storage register, accumulator register ãýñýí òºðë¿¿ä áàéäàã.Ìàøèí öèêë:Êîìïüþòåð íü õýðõýí ñàíàõ îé äýýð áàéãàà ºãºãäëèéí çàìûã õàäãàëäàã âý? Øóóäàíãèéí õàÿã øèã ýíý íüõàÿã àøèãëàäàã. Ñàíàõ îé íü òîäîðõîé òîîãîîð ä¿ðñëýãäýõ áàéðøèë çààñàí õàÿã àøèãëàõ áºãººäáîëîâñðóóëàõ ÿâöàä ºãºãäºë ýñâýë ïðîãðàììûí òýìäýãòèéã õàäãàëæ áóé áàéðøèë þì.Òýìäýãòèéã áîëîâñðóóëàõäàà CPU-èéí control unit íü ñàíàõ îé äàõü ò¿¿íèé õàÿãààñ òýìäýãòèéãñýðãýýæ ðåãèñòðò áàéðëóóëäàã. Ýíý íü ìàøèí öèêëèéí àíõíû àëõàì þì.Ìàøèí öèêë ãýäýã íü íýã ïðîãðàììûã áèåë¿¿ëýõýä ã¿éöýòãýõ ¿éëäëèéí äàðààëàë þì. Ìàøèí öèêë íü:- Instruction cycle (fetches, decodes)- Execution cycle (executes, stores)Instruction cycle:1. Ñàìàõ îéãîîð заавар (instruction) –èéã àâàõ2. Instruction-èéã õºðâ¿¿ëýõ (þó áîëîõûã íü òîäîðõîéëîõ)Execution cycle3. ALU íü instruction –èéã ã¿éöýòãýíý. (ºãºãäºëä ¿éëäýë õèéõ)4. Áîëîâñðîãäñîí ¿ð ä¿íã ñàíàõ îé ýñâýë ðåãèñòðò õàäãàëàõÌàøèí öèêëèéí ýäãýýð ¿éëäýë íü ñèñòåì clock-òîé çýðýãöýí ÿâàãäàíà. Ìèêðîïðîöåññîðûí öàãíû õóðä MGZ– ýýð õýìæèãäýõ áºãººä êîìïüþòåðèéã õóäàëäàí àâàõàä ýíý íü àíõààðàõ ¸ñòîé õ¿÷èí ç¿éë áîëäîã þì.Ñèñòåìèéí öàã: Õ¿ì¿¿ñ êîìïüþòåðèéí õóðäíû òàëààð ÿðüäàã. Ýíý íü ºãºãäëèéã ìýäýýëýë ¿ð¿¿ õýðõóðäàí áîëîâñðóóëàí ãàðãàæ áóéã èëòãýäýã þì. Êîìïüþòåð á¿ð ñèñòåìèéí öàãòàé áàéäàã. Ñèñòåìèéíöàã íü êîìïüþòåðèéí äîòîðõ ¿éëäë¿¿ä õýð õóðäàí áàéãààã õÿíàäàã. Ñèñòåìèéí öàã íü êâàðö òàëñòòàéòîãòìîë ÷è÷èðõèéëëýýð áèé áîëíî.Òîîí ïóëüñûí áàò áºõ òºâ ïðîöåññîðûí óðñãàë óðóó äàìæóóëàõ õóðä íü MHz –ýýð õýìæèãäýõ áºãººä1MHz ãýäýã íü ñåêóíäýä 1 ñàÿ ìàøèí öèêä ã¿éöýòãýæ áàéãààã èëýðõèéëíý
  6. 6. Êîìïüþòåðò ºãºãäºë, ïðîãðàììóóä íü õýðõýí ä¿ðñëýãääýã âý?Êîìïüþòåð íü õî¸ðòûí ò/ñ-ýýð ºãºãäëèéã ä¿ðñëýäýã. ªãºãäºë íü áèò, byte, kb, mb, gbyte, TB-ààðõýìæèãääýã. Áèíàð êîäíû EBCDIC, ASCII – 8 , Unicode ãýñýí ò¿ãýýìýë ñõåì¿¿ä áàéäàã.Áèíàð ñèñòåì: 2-òûí òîîëëûí ñèñòåìèéã àøèãëàíà.Àðàâòûì òîîëëûì ðèðòåí ìü 10 õ¿ðòýëõ òîîã àøèãëàäàã. (0, 1 … 9 ) ¯¿ìòýé òºðººòýé 2-òûí ñèñòåì òîîëëûíñèñòåì íü 0 áà 1-èéã õýðýãëýíý. Ýíäýýñ 0 íü öàõèëãààí ã¿éäýë áàéõã¿éã 1 íü áàéãààã èëýðõèéëíý.Æíü: Í ¿ñãèéã ýëåêòðîí ñèãíàëä õºðâ¿¿ëáýë 01001000 áóþó off- on- off- off – on- off-off- off.Êîìïüþòåðèéí ãàð äýýðõ Í ¿ñãèéã äàðàíãóóò ýíýõ¿¿ òýìäýãò êîìïüþòåð îéëãîöõóéö ýëåêòðîí èìïóëüñûíäàðààëàëä õóâèðäàã.Êîìïüþòåð íü õýäèé õýìæýý 0 áà 1 –èéã õàòóó äèñê, êîìïüþòåðò àãóóëæ ÷àäàõ âý? Äîîðõ íýãæýýðõýìæýýã èëýðõèéëíý.Bit: 0 áà 1 – èéí áèòByte: 8 áèòèéí íýãäýë = 1 byteKilobyte: (kb)= 1000 byte (¿íýí õýðýãòýý 1024 byte-òàé òýíö¿¿)Megabyte: (mb)= 1000 kbyteGigabyte: (Gb)= 1000 MkbyteTegabyte: (Tb)= 1000 Gbyte8 òðàíçèñòðûí õîñëîëîîð êîìïüþòåðò byte íü ä¿ðñëýãääýã. Òýìäýãòèéã êîäëîõ 3 òºðëèéí ñõåìèéí òóõàéÿðèëöúÿ. EBCDIC, ASCII – 8 íü 8 áèòèéã, Unicode íü 16 áèòèéã êîäûí ñèñòåìä àøèãëàäàã.EBCDIC – Extended Binary Coded Decimal Interchange Code – Ýíý íü mainframe êîìïüþòåðòõýðýãëýãäýíý.ASCII – 8 : American Standart Code for Information Interchange – Ýíýõ¿¿ áèíàð êîä íü èõýâ÷ëýíìèêðîêîìïüþòåðò àøèãëàäàã. ASCII íü ¿íäñýíäýý 7 áèòèéã àøèãëàõ áîëîâ÷ ßïîí, Õÿòàä õýëèéã ä¿ðñýëæ÷àääàãã¿é.Unicode: Ýíý íü òýìäýãò á¿ðä 16 áèòèéã àøèãëàäàã. Èíãýñíýýð 256 òýìäýãò ä¿ðñëýõ ASCII – 8 – ààñ65536 òýìäýãòýýñ ä¿ðñýëæ ÷àäàõóéö áîëîìæòîé áîëäîã.Õýäèé òèéì áîëîâ÷ Unicode íü 2 äàõèí èõ. Ñàíàõ îéí çàì õàòóó äèñêíèé çàé ýçýëäýã. ̺í èõýíõ ïðîãðàììõàíãàìæ, ºãºãäëèéí áààç íü 8 áèòèéí ñòàíäàðò õýðýãëýäýã òóë õºðâ¿¿ëýëòýä òîäîðõîé õóãàöààçàðöóóëäàã.Parity bitÖàã àãààð, öàõèëãààíû õýëáýëçýë ãýõ ìýò îëîí õ¿÷èí ç¿éëñ áèòèéã äàìæóóëæ áóé öàõèëãààí ã¿éäýëäèíòåðôåðåíö ¿ç¿¿ëæ áîëçîøã¿é. Èéìýðõ¿¿ àëäàà èëýðâýë êîìïüþòåðèéí õýðõýí ìýäýõ âý? Parity Bit –èéã àøèãëàí ¿¿íýýñ ñýðãèéëíý. Parity Bit-èéã check bit ãýæ íýðëýõ áà àëäààã¿é äàìæóóëàëòûí òóëäbyte-èéí òºãñãºëä 4 bit çàëãàäàã. Parity íü òýãø ýñâýë ñîíäãîé ãýæ áàéäàã.Parity òýãø õýìèéí òóõàé ÿðüÿ.Í ¿ñýã íü 01001000. Ýíý íü 2 øèðõýã 1- ò áàéíà. 1-òèéí íèéëáýð òýãø áàéëãàõûí òóëä 9 äýõ áèòèéã 0 –èéã ñîíãîíî.Î ¿ñãèéí òóõàéä 01001111 òàâàí øèðõýã 1 –ò áàéíà. Òýãø áàéëãàõûí òóëä äàõèí íýã 1 –èéã parity bit –ýýð ñîíãîíî.Ñèñòåìèéí ïðîãðàìì õàíãàìæ êîìïüþòåðèéí íÿãò àëäààã¿é áàéäëûí òóëä áàéíãà àâòîìàòààð øàëãàíà.Õýðýâ àëäàà èëýðâýë “ Parity Error “ þñìààð àëäàà áèé áîëãîðîìûã òîäîðõîéëîõ çîðèëãîîð òåõìèê÷èäõàíäàõ õýðýãòýé.Ìàøèíû õýëApple Macintosh äýýð àæèëëàäàã ïðîãðàìì õàíãàìæ ÿàãààä øóóä IBM êîìïüþòåð äýýð àæèëëàäàãã¿éâý? Ó÷èð íü ìàøèí á¿ð ººðèéí õýëòýé áàéäàã.Ìàøèíû õýë ãýæ êîìïüþòåð äýýð øóóä àæèëëàõóéö áèíîð òºðëèéí ïðîãðàìì÷ëëûí õýë þì. Èõýíõ õ¿ì¿¿ñ
  7. 7. ìàøèíû õýë äýýð áè÷ñýí instruction èõ òºâºãòýé, çºâõºí 0 áà 1 áàéäàã ãýäýã. Ãýâ÷ êîìïüþòåð ¿¿íèéã ëîéëãîæ, áàéðøèë, ¿éëäëèéã 0, 1 –ýýð èëýðõèéëäýã. Òýãýõýýð õ¿ì¿¿ñò èë¿¿ îéð, îéëãîìæòîé áîëãîõûíòóëä õýëíèé õºðâ¿¿ëýã÷ òóñãàé ñèñòåìèéí ïðîãðàììûí áèé áîëãîñîí.Ìèêðîêîìïüþòåðèéí ñèñòåìèéí õýñýãÑèñòåìèéí õýñýã, êàáèíåò ýä, òýæýýëèéí áëîê, ýõ õàâòàí, CPU ãýõ òóñãàé ïðîöåññîðûí ÷èï, RAM,ROM,áóñàä ñàíàõ îé ( cache,VRAM,flash ), expansion slot & boards, bus lines, ports, PCMCIA slots & cardsãýõ ìýò ýëåêòðîí á¿ðýëäýõ¿¿í¿¿ä áàéíà.Òýæýýëèéí áëîêÇàëãóóðààñ àâàõ òýæýýë õóâüñàõ ã¿éäýë áàéäàã. (ÀÑ) Õàðèí ìèêðîêîì íü DC áóþó òîãòìîë ã¿éäëèéãàøèãëàäàã. Òýæýýëèéí áëîê ãýõ òºõººðºìæ íü ÀÑ-ã DC-ð¿¿ õºðâ¿¿ëæ êîìïüþòåðèéã àæèëëàõàä áýëýíáîëãîäîã. Êîìïüþòåðèéí õàéðöàãíû ãàäíà áàéðëàõ on/off òîâ÷èí äýýð äàðñíààð òýæýýë êîìïüþòåðèéí ýäõàíãàìæóóä î÷èæ àæèëä áýëýí áîëíî.Ìèêðîêîìïüþòåðèéí äîòîð öàõèëãààí áèé áîëñíîîð äóëààí ÿëãàðóóëàõ áºãººä õýò õàëóóí áîëãîõîîññýðãèéëýõ õºðãºã÷, ñýíñèéã áà áóñàä ýä àíãèóä áàéðëóóëäàã.Ãàäìààð èðæ áñé ÀÑ ã¿éäýë ìü áàéìãà õýëáýëçýëòýé áàйäàã. Ãýìýò õ¿÷äýë èõðýõ, áàãàððàìààð áîëæêîìïüþòåð øàòàõ ( ýõ õàâòàí øàòàõ ) àþóëòàé áàéäàã. Èéìä õ¿÷äýëèéí õýëáýëçýëýýñ ñýðãèéëýõçîðèëãîîð 3-í òºðëèéí õ¿÷äýëèéí õàìãààëàëò õèéæ áîëäîã. ¯¿íä:Surge protector, voltage regulator, UPSunits. Surge protector: Ãýíýòèéí ºíäºð õ¿÷äýëèéí óëìààñ êîìïüþòåð ýâäðýõ àþóëààñ ñýðãèéëýõ òºõººðºìæ.Êîìïüþòåð íü surge protector ðóó çàëãàãäàæ, protector íü òîãíû çàëãóóð ðóó çàëãàãäàíà. ( spike, surge) Voltage regulator: Õàíãàëòòàé òýæýýë èðýõã¿éí óëìààñ ýâäðýõ àþóëààñ õàìãààëàõ òºõººðºìæ. (brow nouts, sags ) UPS: unitinterruptible power suply: Áàòåðåé á¿õèé òºõººðºìæ. Òîã òàñðàõàä êîìïüþòåðèéã òýæýýëýýðõàíãàñàí õýâýýð, ìºí õýò ºíäºð õ¿÷äýëýýñ ñýðãèéëíý. UPS íü îéðîëöîîãîîð 5-30 ìèí òîãîîð õàíãàíà.Êîìïüþòåðò èðýõ ¸ñòîé òîã óíàíãóóò àæèëëàæ ýõýëäýã.MotherboardMotherboard гэдэг їгийг орчуулбал їндсэн буюу эх хавтан гэсэн їг бєгєєд энэхїї хавтан нь персоналкомпьютерийн системийн олонх элементїїдийг агуулдаг, хамгийн чухал хэсэг нь юм.Анхны персонал компьютер зохион бїтээгдэж байхад ихэнх элемент, дагалдах тєхєєрємжїїдMotherboard руу ямар нэг байдлаар залгагддаг байв. Харин орчин їеийн персонал компьютерийнmotherboard нь уян болоод хатуу дискний тєхєєрємжєєс бусад бїх л дагалдах хэрэгслээ єєр дээрээагуулах боломжтой болсон. Motherboard дээр суурилагдсан тєхєєрємжийг onboard гэж нэрлэдэг.Гэвч хєгжлийн ийм тївшинд хїрсэн явдал компьютер їйлдвэрлэгчид болоод хэрэглэгчдэд нэгэн адилхоѐрдмол їр дагавар єгсєн юм. Юуны ємнє їйлдвэрлэхэд эдийн засгийн хувьд їр ашигтай, эцсийншатны угсралт хялбар, дизайны хувьд овор хэмжээ багассан, технологийн процессийн хувьд хурдтодорхой хэмжээгээр нэмэгдсэн гээд ашигтайталууд их бий.Харин ямар сєрєг їр дагаврууд гарсан бэ? Хамгийн энгийнээс эхэлбэл зарим нэгэн эвдрэл,системээс єгєх алдааг оношлоход хїндрэл учирч эхэлсэн байна. Эвдрэл гэмтлийг богино хугацаандолж засах нь жирийн компьютер, электроникийн инженерїїдийн хувьд амаргїй болж иржээ. Эцсийншатны оношийг тавьлаа гэхэд дагалдах тєхєєрємжїїдээ (жишээ нь:дэлгэцийн адаптер, дууны картг.м) тус тусад нь сольж шинэчлэх боломж хомс болсон байна. Гэхдээ техникийн хєгжлийн єндєртївшинд хийгдсэн гэдэг утгаараа тийм ч "бодолцоогїй їхлїїт" тєхєєрємж биш юм. Дагалдахтєхєєрємжїїд motherboard дээр байрлахдаа тус бїртээ оролт гаралтын хаяг (I/O), тасалдлын нэгутга (IRQ) авдаг бєгєєд энэ хаягуудыг давхардуулахгїйгээр, expansion slot дээр нэмж карт суулган
  8. 8. ажиллуулж болдог байна.Desktop компьютерт єнєє їед єргєнєєр ашиглагдаж байгаа мotherboard нь AT загварынх юм.Хамгийн сїїлийн їеийнх нь AT motherboard-ын сайжруулсан загвар болох ATX юм.Motherboard дээрх компьютерийн элементїїд:- Микропроцессор (CPU)- BIOS- Санах ой- Expansion slotBIOS гэж юу вэ?Энэ нь basic input/output system буюу орчуулбал оролт гаралтын їндсэн систем гэсэн утгатай. BIOSнь микросхем дээр тусгайлан бичсэн программ бєгєєд персонал компьютер дахь микропроцессорнь компьютерийг асаасны дараа системийг ачаалахад BIOS-г ашигладаг. Тїїнчлэн компьютер дэхьїйлдлийн систем болон компьютерт холбогддог дагалдах тєхєєрємжїїдийн (хатуу диск, видеоадаптер, гар, хулгана болон принтер) хоорондох єгєгдлийн дамжуулалтыг зохицуулдаг байна.Єєр нэг утгаараа бол BIOS нь EEPROM (electrically-erasable, programmable read-only memory)микросхем дээрх микропроцессорт хандах боломжтой программ юм.Санах ойн хэмжээ нь 128K байдаг байна.Энэхїї BIOS ROM нь motherboard дээр суурилагддаг баихэвчлэн Award, American Megatrends (AMI) мєн Phoenix-ийн гэх BIOS-ууд тохиолддог. BIOS нькомпьютерийн салшгїй хэсэг бєгєєд таныг компьютер худалдан авахад їйлдвэрээсээ дагалдажирдэг.BIOS ямар їїрэгтэй вэ?BIOS-ын биелїїлдэг олон функцуудийн нэг бол системийг ачаалахад гїйцэтгэх тїїний їїрэг юм.Компьютерыг асаахад системийн їндсэн санах ой хоосон байх бєгєєд нэн тїрїїнд бїх дагалдахтєхєєрємжїїдийг шалгаад дараа нь їйлдлийн системийг хатуу диск эсвэл бусад дискнийтєхєєрємжєєс дуудан уншиж, мotherboard дээр суурилагдсан тогтмол санах ой болох (RAM) -дачаалдаг. Энэ їйлдлийг Boot гэнэ. Дагалдах тєхєєрємжїїдийн хаяглалтыг єєрчлєх нєхцєлд їїнийгBIOS л зєвхєн гїйцэтгэж чадахаас бус їйлдлийн систем болон хэрэглээний программуудын аль ньхийх боломжгїй. BIOS ажиллаж эхэлмэгцээ хамгийн тїрїїнд эхний шалгах хэсгийн їйлдлийг хийжэхлэх ба їїнийг POST (Power-On Self-Test) гэнэ. Хэрэв таны компьютерийн аль нэг дагалдахтєхєєрємж, элемент гэмтэлтэй байвал энэ нь уг тестийн явцад илэрч дэлгэцийн адапторхянагдсаны дараа дэлгэц дээр мэдээлэгдэнэ. Харин дэлгэцийн адаптор єєрєє гэмтэлтэй бол энэтухайгаа сигнал хэлбэрээр мэдэгдэнэ.BIOS-ын мэдээлэлBIOS ажиллаж эхлэх їед та дэлгэц дээр BIOS-оос єгєх мэдээллийг харах болно. Эдгээрийгжагсаавал:BIOS ийн хувилбар ба їйлдвэрлэсэн компанийн нэрBIOS-ийг їйлдвэрлэсэн онПроцессорын нэр, хурдSetup программ руу орох товчлуурын нэр (ихэвчлэн del, Ctrl+Alt+Esc, Del, зарим їед F2 буюу єєр чтовчлуур байх нь бий)Системийн тэмдэгт буюу BIOS-г эсвэл motherboard-ийг їйлдвэрлэсэн компанийн барааны тэмдэгBIOS ийн сериалын дугаарСистемийн тухай мэдээлэлBIOS дискнээс їйлдлийн системийг ачаалахын ємнє таны компьютерийн системийн бїтцийн тухайтовч мэдээлэл єгдєг. Їїнд:Processor: (Процессорын (CPU)тєрєл): 486 DX-4 100MHz, PENTIUM II 350MHZ гэх мэтCoprocessor (дагалдах процессор суурилагдсан эсэх): Ихэвчлэн "Installed" эсвэл "Integrated" гэсэнтодотголтой байдаг.
  9. 9. Floppy drive A: Tанигдсан А дискний хэмжээ, багтаамжFloppy drive В: Tанигдсан В дискний хэмжээ, багтаамжIDE/ATA Drives: Энэ нь компьютерт суурилагдсан primary master, primary slave эсвэл secondarymaster, secondary slave дискний тухай мэдээлэл байх ба єєрєєр хэлбэл энэ хэсэг таныкомпьютерийн хатуу дискний хэмжээ, тєрлийг харуулдаг байна.Їндсэн санах ойн хэмжээ: Энэ нь тогтмол 640 К байдагЄргєтгєсєн санах ойн хэмжээ:Cache-ийн хэмжээСанах ойн тєрєл: Ихэнх системийн хувьд санах ойн (RAM) хэмжээ болоод тєрлїїдийг харуулдагDisplay -ний тєрєл: VGA/SVGA гэх мэтээр бичигдэх ба энэ нь дэлгэцний талаарх хамгийн ерєнхиймэдээлэл байдаг.Serial ports: Энэ бол таны компьютерийн оролт ба гаралтын сериал (I/O COM) портын хаягийнтухай мэдээлэл юм. Хэвийн сонголтоор бол энэ нь 3F8h, 2F8h гэсэн утга авдаг.Parallel ports: Таны компьютерийн оролт ба гаралтын параллел (I/O LPT) портын хаягийн тухаймэдээлэл юм. Хэвийн сонголтоор бол энэ нь 378h гэсэн утга авдаг. Зарим їед 278h, 3BCh гэсэнхаягтай байдаг.CMOS BIOSЄмнєх хэсгїїдэд BIOS-ийн їїрэг, дэлгэцэнд харуулах мэдээллїїдийн талаар тодорхой бичигдсэн.Тэгвэл эдгээр мэдээллийг шалгаж дэлгэцэнд гаргахын тулд BIOS уг компьютерийг анх ажилд бэлэнболгох їед бїх мэдээллээ єєрийн CMOS (Complementary Metal Oxide Semiconductor) ойдоохадгалсан байдаг. Энэ бол BIOS дотор 64К зай эзлэж байдаг логик ой юм. Харин хадгалагдсанмэдээллээ алдахгїй байхын тулд BIOS-ын микросхемийг 3.5V-ийн батарейгаар тэжээж байдаг баэнэ нь мєн motherboard дээр байрладаг байна. Уг мэдээллийг уншихын тулд компьютерийн setup-ын программыг ажиллуулна.Memory (санах ой)Санах ой нь персонал компьютерийн микропроцессор єгєгдєлд богино хугацаанд хїрэх, командыгтїргэн гїйцэтгэх їїрэг бїхий микросхем юм. Энэ нь персонал компьютерийн хурд, хїчин чадлыгтодорхойлох бас нэгэн чухал їзїїлэлт болдог. Компьютерийг асаахад їйлдлийн системийг санах ойдачаалдаг.Санах ойг RAM гэж нэрлэдэг. Санах ой нь хэд хэдэн тєрєлтэй байдаг:RAM (Random Access Memory)RAM íü ìèêðîïðîöåññîð øèã ñèëèêîí äýýð ñóóðèëñàí ýëåêòðîí ã¿éäýë àãóóëäàã áºãººä ýõ õàâòàíäñóóðèëóóëæ ºãäºã.Персонал компьютер ажиллаж байх їед мэдээллийг хаана хадгалах эсвэл хааш нь шилжїїлэхзэргийг RAM буюу шуурхай санах ой зохицуулж байдаг.RAM нь процессороос єгсєн командын дагууєгєгдлийг асар хурдан хугацаанд уян болон хатуу диск рїї бичих эсвэл эдгээрээс болон CDROM-суншдаг. Гэхдээ эдгээр уншсан мэдээлэл нь зєвхєн таны компьютерийг асаалттай байх хугацаанд лхадгалагдаж байх ба унтраасан тохиолдолд мэдээллээ бїрэн алддаг байна. Харин дахин асаахадїйлдлийн систем болоод зарим хэрэгцээт файл болон командуудыг хатуу дискнээсээ дахиначаалдаг. RAM-д хадгалагдаж байгаа эдгээр мэдээллїїд хэт ихэссэн єєрєєр хэлбэл тїїнийбагтаамжаас хэтэрсэн тохиолдолд хатуу дискэн дээр бичилт хийдэг ба їїнийг virtual memory гэнэ.Харин хатуу дискний сул зай багассан їед компьютер удаан ажиллах, гацах нь ихсэх буюу "out ofmemory" гэсэн алдааг єгдєг байна.RAM íü :SIMM ( çºâõºí íýã òàëò) – ìèêðîñõåì íü íýã òàëä ñóóðèëñàíDIMM ( õî¸ð òàëò )- ìèêðîñõåì íü õî¸ð òàëä ñóóðèëñàí
  10. 10. Ñàíàõ îéí áóñàä õýëáýð¿¿ä:• Cache memory: Òñðãàé ºìäºð õñðäìû ðàìàõ îéì íñæ áºãººä CPU ìü õñðäàì õàìäàõ áîëîíæèéã áèé áîëãîìî.Ýíý íü ìèêðîïðîöåññîð äîòîð ýñâýë ýõ õàâòàíãèéí àëü íýã õýñýãò áàéðëàñàí áàéíà. Cache memory íüCPU-ã èë¿¿ õóðäòàé áîëãîäîã. Ó÷èð íü CPU-èéí áàéíãà õýðýãëýãääýã ãîë instruction-íóóä cachememory-ä õàäãàëàãääàã òóë àíõ àñààõàä instruction-èéã à÷ààëàõàä öàã çàðöóóëäàã èë¿¿ íèéëìýëïðîãðàììûí õóâüä cache memory-èéí àøèã òóñûã ìýäðýõ áîëíî.• Flash memory: Flash ìü åðäèéì RAM øèã áóñ òýæýýë ñàëãàõàä ÷ ºãºãä뺺 õàäãàëñàí õýâýýð áàéäàã.Flash íü òîãòìîë ìýäýýëëèéã õàäãàëàõàä õàòóó äèñêíèé îðîíä àøèãëàãäàæ áîëäîã.ROM (Read Only Memory)Тогтмол санах ой руу єгєгдлийг бичих боломжгїй зєвхєн уншдаг бєгєєд компьютерийг асаахадажиллуулдаг boot программ хадгалагддаг. Тїїний RAM-аас ялгагдах гол онцлог нь компьютерийгунтраасан байхад ч єєр дээрх мэдээллээ алдалгїй хадгалсаар байдагт оршино. Учир нь тогтмолсанах ойг таны компьютер дотор байрлах 3.5 V-ийн зай тэжээж байдаг.• PROM (Programmable read-only memory)Энэ тєрлийн санах ойд программийг хадгалж болох бєгєєд хэрвээ PROM нь ашиглагдаж байвалэнэ программийг устгаж цэвэрлэх боломжгїй зєвхєн єєр тийшээ зєєж хадгалах боломжтой.• EPROM (Erasible programmable read-only memory)PROM-н нэг тєрєл бєгєєд программийг бичиж мєн устгаж болдог. Хэт ягаан туяаны тусламжтайгаарпрограммийг устгадаг.• EEPROM (Electrically erasable programmable read-only memory)Мєн PROM-н нэг тєрєл бєгєєд цахилгаан цэнэгийн тусламжтайгаар мэдээллийг нь устгах, дахинпрограмчилж болох нэгэн тєрлийн тогтмол санах ой юм. Программчлахын тулд motherboard-ссуглах шаардлага байдаггїй. Учир нь компьютерт хэрэглэгддэг ердийн хїчдэл тїїнийгпрограмчлахад хангалттай байдаг. Энэ тєрлийн санах ойн хамгийн энгийн жишээ бол BIOS-ынмикросхем юм.Гэхдээ RAM, ROM-г зєвхєн персонал компьютерт байдаг гэж їзвэл энэ нь буруу ойлголт юм.Mодем, принтер, CD-ROM зэрэг олон дагалдах тєхєєрємжїїд єєртєє санах ойтой байдаг байна.Expansion slot & boardsªíººãèéí á¿õèé ë ìèêðîêîìïüþòåðèéí ñèñòåì¿¿äèéã ºðãºòãºæ áîëíî. ªðãºòãºíº ãýäýã íü êîìïüþòåðèéí õ¿÷èí÷àäëûã нýíýгä¿¿ëýõèéì òñëä ðàìàõ îé áîëîì áñðàä òºõººðºíæ ìýíýõèéã îéëãîæ áîëìî. ªðãºòãºëèéãexpasion slot & board-èéí òóñëàìæòàé õèéíý.Expansion slot ãýäýã íü ýõ õàâòàí äýýð áàéðëàñàí ñóóðèóä áºãººä ýíýõ¿¿ ñóóðèí äýýð ºðãºòãºñºíêàðòóóäûã íýìæ ñóóëãàæ áîëíî. Íýìýëò êàðò ãýäýã íü êò õýëõýý á¿õèé ñàìáàð áºãººä íýìýëò îé, áóñàäíýìýëò òºõººðºìæèéã àãóóëíà.Çàðèì íýã íýìýëò êàðòóóäûí òàëààð ÿðèëöúÿ.• Expanded memory: ºðãºòãºðºì ðàìàõ îé (SIMM or DIMM) íü ñàíàõ îéí õ¿÷èí ÷àäëûã íýìýãä¿¿ëäýã.• Display adapter or graphics adapter cards: ýìý êàðòààð ºìãºò âèäåî äýëãýôèéã áñé áîëãîìî.• Controller cards: Ïðîôåððîðûã òºðºë á¿ðèéì òºõººðºíæòýé õîëáîõîä òñðàëäàã.• Other add-ons: áóñàä êàðòóóä áîëîõ ìîäåì, ôàêñ, äóóíû, ñ¿ëæýýíèé êàðò çýðýã îðíî.Bus LinesBus Lines ãýæ ïðîöåññîð äîòîð áîëîí ñèñòåìèéí áóñàä òºõººðºìæ¿¿äòýé áèòýý ñîëèëöîõîä õýðýãëýãäýõýëåêòðîí çàì þì. Ýíä address bus, control bus, data bus ãýæ áàéõààñ ãàäíà expansion bus ãýæ áèé. Ýíýbus íü íýìýëò ñëîòóóäûí õîîðîíä ºãºãäºë ñîëèëöîõîä õýðýãëýãäýíý. Expansion slot-îîñ ïðîöåññîð ðóó øóóäõîëáîãäñîí bus-èéã local bus ãýíý. Bus-èéí ºðãºíººð ò¿¿íèé õóðäûã òîîäðõîéëæ áîëíî. Æ: 8 áèòèéí bus íü32 áèòèéí bus-ààñ óäààí ºãºãäëèéã äàìæóóëíà.Ports
  11. 11. Ïîðò ãýäýã íü ñèñòåìèéí ãàäíà òàëä áàéðëàõ çàëãóóðûí ñóóðèóä áºãººä ýíý íü ñèñòåìèéí unit äýýðáàéðëàõ õàâòàíãóóä ðóó õîëáîãääîã. Á¿õ ïîðòóóäûã ãàäíû òºõººðºìæèéã êàáåëü óòñààð äàìæóóëàíõîëáîõîä õýðýãëýãäýõ áºãººä èíãýñíýýð ýäãýýð íü êîìïüþòåðèéí ñèñòåìòýéãýý õàðèëöàæ ÷àääàã. Ïîðò íüäàðààõ 6 òºðëèéí ïîðò áàéíà:• Game ports: òîãëîîíûì ïîðò ìü joystick íýòèéì òîãëîîíûì òºõººðºíæ¿¿äèéã õîëáîõîä çîðèñëàãäðàì.• Parallel ports: ìýãýì çýðýã 8 áèòèéã äàíæññëàõ ÷àäâàðòàé ïîðò. Ñåðèàë ïîðòûã áîäîõîä èë¿¿ õñðäàíäàìæóóëíà.• Serial Ports/RS-232 ports: íýã øóãàìûã àøèãëàí íýãýýñ íºãºº ð¿¿ áèò¿¿äèéã äàìæóóëíà. Ýíý ïîðòûãCOM ãýæ èõýâ÷ëýí íýðëýíý. 9pin-òýé çàëãóóð COM1-ä õýðýãëýãääýã áºãººä ýíý íü ñåðèàë õóëãàíàä,25 pin-òýé COM2-íü ìîäåìä õýðýãëýãäýíý.• Video adapter ports: âèäåî àäàïòåð ïîðò íü ìîíèòîðò çîðèóëàãäàõ áºãººä ýíý íü âèäåî àäàïòåð êàðòòàéöóã áàéíà.• SCSI ports (short for small computer system interface):Ýìý ïîðò ìü 7-15 õ¿ðòýëõ SCSI-ä çîõèöñîíòºõººðºìæèéã ºíäºð õóðäààð äàìæóóëàõàä çîèóëñàí èíòåðôåéñ þì. Ýíä CDROM, scanner, hard-diskdrives îðíî. SCSI òºõººðºìæ¿¿ä íü ºðãºòãºñºí êàáåë¿¿ääèéí äàãóó õîëáîãäñîí á¿ëýã òºõººðºìæ¿¿äèéíãèíæèí õýëõýý þì.• Infrared ports: Ýìý ïîðò ìü ñòàðã¿é òºõººðºíæèä êàáåëüã¿é õîëáîëò õèéõýä õýðýãëýãäýìý.• USB ports (universal serial bus): 127 òºðëèéí òºõººðºìæ¿¿ä ýíý ïîðò ðóó õîëáîãäîæ îðäîã.Plug-In Cards: PC (PCMCIA) Slots & CardsPCMCIA íü áóñàä òåõíîëîãèîñ èë¿¿òýéãýýð 纺âðèéí òîîöîîëîõ òºõººðºìæèä ÷óõàë íºëºº ¿ç¿¿ëæ áàéíà.Short Personal Computer Memory Card International Association áîë 纺âðèéí êîìïüþòåðò çîðèóëñàí øèíýòºðëèéí bus standard þì. Pc card íü 2.1-3.4 èí÷ áàéõ áºãººä ººðèéí ãýñýí äðàéâåðòàé áàéíà. ĺðâºí ÿíçûíPC card-ûã ºíºº ¿åä ºðãºí õýðýãëýæ áàéíà:PC Card-I (thin)-flash memory cardsPC Card-II (thick)- fax modem/ LANPC Card-III (thicker)- rotating device (hard-disk)PC Card-IV (thickest)- large-capacity hard-disk driveÕàòóó äèñê- HDD (Hard Disk Drive)Хатуу дискийн тєхєєрємж нь хатуу дискийг байрлуулах, файл бичих, унших зэргийг хянадагмеханизм юм. Хатуу дискийн тєхєєрємжийг ихэвчлэн "hard drive" гэж дууддаг ба їїнийг хїмїїсихэвчлэн хатуу диск гэж ойлгодог. Энэ хоѐр нь нэг дор байдаг боловч тус тусдаа їїрэгтэй 2 зїйл юм.HD (Hard disk)Хатуу диск нь Hard Disk Drive буюу HDD томоохон хэмжээний єгєгдлийг хадгалах зориулалт бїхийтєхєєрємж юм. Ихэнх компьютер ганц хатуу дисктэй байдаг ба тїїнийг С диск гэж нэрлэдэг. Хатуудиск ажиллаж байх їед тїїний дохиоллын гэрэл асч байдаг. Хатуу дискний тєхєєрємж нь мэдээлэлунших, бичих хэд хэдэн толгойтой байна. Компьютерт хэрэглэгдэж байгаа бїх программууд эндхадгалагдана. Шинэ программ хангамжийг ашиглахаасаа ємнє хатуу дискэнд бичиж, компьютертсуулгаж єгдєг. Хатуу дискэн дээрх мэдээллийг эмх цэгцтэй хадгалахын тулд тєрєлжсєн нэр бїхийдиректорыг ашиглана. Хатуу дискэнд хадгалагдах мэдээллийг байтаар хэмжинэ.Äèñêòýé àäèë, õàòóó äèñê íü õàÿãëàëò õèéõ ¿¿äíýýñ çàìóóäààð ìºí ¿ë ¿çýãäýõ 9 ñåêòîðò õóâààãäàíà.ªãºãäëèéã õàäãàëàõûí òóëä çàì, ñåêòîð äîòîðõ êëàñòåðóóäàä õàäãàëíà. Êëàñòå ãýäýã íü êîìïüþòåðèéíõàíäàæ ÷àäàõ õàìãèéí áàãà õàäãàëàõ íýãæ áºãººä ýíý íü íýëýýä õýäýí ñåêòîð ðóó (2-îîñ 8 õ¿ðòýë)õàíäàíà. (Êëàñòåðèéí õýìæýý íü ¿éëäëèéí ñèñòìýýñýý ãîëäóó õàìààðäàã.)Øèíý õàòóó äèñêýíä ºãºãäëèéã õàäãàëàõàä ýõíýýñ íü êëàñòåðóóäàä õàäãàëæ ýõýëäýã. Äèñêä¿¿ðýíã¿¿ò íü ¿éëäëèéí ñèñòåì íü àëü ÷ºëººòýé çàéíä ºãºãäëèéã õàäãàëäàã. ¯¿íèéã fragment ãýõ áóþóººðººð õýëáýë ºãºãäëèéã õàòóó äèñêíèé àëü ñóë çàéíä áàéðøóóëàõûã õýëíý. Fragmented file-óóä íüºãºãäëèéã õàéõäàà íýìýëò õºäºëãººí¿¿äèéã õèéäýã òóë ºãºãäºëä õàíäàëò óäààí áàéíà. Äèñêèéí
  12. 12. õàíäàëòûã ò¿ðãýòãýõèéí òóëä defragment õèéõ õýðýãòýé. Ýíý íü õàòóó äèñêýí äýýðõ ôàéëóóäûã àõèíöýãöýëæ äàðààëñàí êëàñòåðóóäàä áàéðëóóëàõûã õýëíý. Defragment-èéã çàðèì ¿éëäëèéí ñèñòåì ººðººõèéõ áîëîìæòîé áàéäàã áîë çàðèì íü òóñãàé ïðîãðàìì õàíãàìæ øààðääàã.Âèðòóàëü ñàíàõ îéRAM-ûã íýìýãä¿¿ëýõèéí òóëä âèðòóàëü ñàíàõ îé ãýãäýõ õàòóó äèñêíèé ñóë çàéã êîìïüþòåð àøèãëàõòîõèîëäîë ãàðäàã. Õýðýâ êîìïüþòåðèéí ïðîöåññîð áîëîí ¿éëäëèéí ñèñòåì íü âèðòóàëü ñàíàõ îéãàøèãëàõàä çîðèóëàãäñàí áîë RAM-ûí çàé õÿçãààðëàãäìàë áàéãàà ¿åä âèðòóàëü ñàíàõ îéã àøèãëàíòóõàéí àãøèíä îëîí ïðîãðàìì õàíãàìæ àøèãëàõ áîëîìæòîé. ¯¿íèéã õèéõäýý êîìïüþòåðèéí ñèñòåì íüºðãºòãºñºí Ram ìýòýýð äèñêíèé ñóë çàéã àøèãëàõ áºãººä ýíý íü õàòóó äèñê áà Ram õîîðîíä ïðîãðàììºãºãäëèéí swaps õýñýã þì. Âèðòóàëü ñàíàõ îé íü êýø ñàíàõ îéòîé õàðüöóóëàõàä êîìïüþòåðèéíàæèëëàãààã èë¿¿ óäààí áîëãîäîã.Optic diskОптик дискэн дээрх мэдээллийг лазерийн гэрлийн тусламжтайгаар уншиж бичдэг. Оптик дискэндCD-ROM(Compact Disk- Read Only Memory), CD-Recordable, CD-ReWritable, DVD (Digital VersatileDisk) диск орно.CDROM-ын компакт дискийг унших хурд нь 1x, 2x, 4x, 8x, 16x, 32x, 40x, 50x, 52x зэрэг байдаг.1х гэдэг нь єгєгдєлд хандах хурд нь секундэд 150 килобайт юм.2х нь секундэд 300 килобайт, 4х - 600Kb гэх мэт.ПРОГРАММ ХАНГАМЖИЙН ЇНДСЭН ОЙЛГОЛТКомпьютерийн программ хангамж нь 2 тєрєлтэй байдаг.- Хэрэглээний программ хангамж- Системийн программ хангамжХэрэглэгчийн тодорхой шаардлагуудад нийцсэн, компьютер дээр ажиллах боломжтой програмийгхэрэглээний програм хангамж гэдэг. Жишээ нь аж ахуйн нэгжийн сар, жилийн тайлан балансгаргах, ажилчдын цалин хєлс бодох санхїїгийн программ, тесктэн мэдээлэл боловсруулахпрограмм, мэдээллийн сангийн программ гэх мэт.Энэ мэдлэгийн санд бид хэрэглээний программ хангамжийг дотор нь доорх байдлаар 2 хуваасан.- Хэрэглэгчийн хэрэглээний программууд- Интернэтийн хэрэглээний программуудХарин системийн программ хангамж нь компьютерийг эхлїїлж, бусад хэрэглээний программхангамжийг ажиллахад бэлэн болгодгоос гадна компьютерт єгєгдсєн командыг гїйцэтгэх, принтер,гар, уян диск зэрэг дагалдах тєхєєрємжїїдийн ажиллагааг зохицуулдаг. Системийн программхангамжгїйгээр хэрэглээний программ ажиллах боломжгїй. Ийм учраас системийн программхангамж нь компьютерийн гол їндэс суурь нь болдог.Системийн программ хангамж нь 3 хэсгээс бїрддэг:- Їйлдлийн систем- Утилит программууд- Программ хєрвїїлэгчOfficeOffice нь єгєгдєлтэй ажиллахдаа компьютерийг оюуны чадавхи, боломжийг нэмэгдїїлэгч холбооныхэрэгсэл болгон ашиглагч хїн бїхэнд зориулагдсан. Уг багц программ нь таван хувилбартай бєгєєд,хэрэглэгч єєрийн хэрэгцээ, боломжид тохируулан сонголт хийх боломжтой юм. Office багцпрограмд бидний єдєр тутам хэрэглэдэг Access, Word, Excel, Power Point, Outlook программуудаасгадна HTML ба Вэб сайтыг їїсгэн засварлах Front Page, бизнес-графикийн Photo Draw болонPublisher програм орсноороо онцлог юм.
  13. 13. Word ProcessingУг ойлголт нь компьютер ашиглан документуудыг хэвлэх, засварлах, бий болгох явцыг илэрхийлнэ.Бvхий л компьютеруудын программуудын хувьд Word Processing нь элбэг тохиолддог бєгєєд ,vvнийг хэрэглэхийн тулд компьютер болон принтертэй байх шаардлагатай юм. Word processing ньтанд документ vvсгэх, автоматаар дискэн дээр хадгалах, дэлгэц дээр харуулах, командууд ашигланvсгvvдийг бичих ,принтлэх зэрэг vйлдлvvдийг хийх боломж олгоно. Word processing -ийн хамгийнгол давуу тал нь бичсэн зvйлээ дахин бичиж, арилгахгvйгээр єєрчлєлт хийж болох юм. Хэрэв таалдаа хийлээ гэж бодоход курсороор хялбар шилжиж арилган , хэрэггvй параграфыг устгах, дунднь шинээр vг оруулах, нэг документээс нєгєє рvv хялбар хуулах, бvх єєрчлєлт хийгдсэний дараахадгалан принтлэх боломжтой юм. Бvх word prcessor-д байдаг vндсэн шинжvvдэд:Текст оруулахТекст устгахНэгээс нєгєєд хэсэгчлэн зєєх, хуулах,хэмжээг єєрчлєх ,Хайлт хийх орлуулах г.м.Full-featured word processors нь энгийн word processors-ийг бодвол дараах шинжvvдээр илvvбайдаг.Файлын зохицуулалт хийхФонд єєрчлєх, ишлэл оруулахГрафик дvрслэл хийх, толгойн текст оруулахФайлуудыг нэгтгэх, vг vсгийн алдаа хянах, хvснэгт оруулахНэг зэрэг нэгээс дээш документэд засвар оруулахТекстийг хэвлэгдээд гарах байдлаар харуулах г.м.Database (мэдээллийн сан)Мэдээллийн сан нь компьютер дээр тусгай зориулалтын программд оруулсан єгєгдлийн цуглуулгабєгєєд їїн рїї хандах, засварлах болон нэмэхэд хялбар байдлаар хийгдсэн байдаг. Мэдээллийн саннь талбар (fields), бичилтїїд (records) болон файлаас (files) бїрддэг. Талбар гэдэг нь багана бїхиймэдээлэл бєгєєд бичилт нь нэг мєрєнд байгаа нийт мэдээллийг хэлдэг. Нийт оруулсан мэдээллээнэр єгч сануулан, файл болгодог. Єєрєєр хэлбэл нэг мэдээллийн санг файл гэнэ. Жишээлбэл: нэгбайгууллага ажилчдынхаа телефон утасны жагсаалтыг мэдээллийн санд оруулсан бол ажилчдыннэр, хаяг, утасны дугаар нь талбар болох бєгєєд эдгээр талбарын дор оруулсан мэдээлэл ньбичилтїїд болдог. Ингээд мэдээллийг сануулж нэр єгєхєд файл болж хадгалагдана.Мэдээллийн сан нь мэдээлэл хайх, статистик мэдээ гаргаж авахад хялбар байдгаараа давууталтай. Хувь хїн єєрийн гэсэн мэдээллийн сан нээж ашиглаж болохоос гадна дотоод сїлжээндбайгууллагын ажилчид дундаа ашиглах боломжтой. Мєн вэб хуудсан дээр байрлуулсанмэдээллийн сан руу ямар ч хїн хаанаас ч хандах боломжтой байдаг.Мэдээллийн сан боловсруулдаг программууд нь MS Access, DB2, SQL, Oracle, Sybase зэрэг юм.GraphicsГрафик нь компьютерын тєхєєрємж болон программуудыг ашиглан зургийн файлыг дэлгэцэндvзvvлэхтэй холбогдсон ойлголт юм. Жишээ нь: Лазерын принтер болон плоттер нь зургийгкомпьютерээс хэвлэн vзvvлэх зориулалттай график тєхєєрємж юм. График монитор гэсэн ойлголтнь тухайн зургийг дэлгэцэнд харуулах гэсэн vг ба энэ vvргийг компьютерын дэлгэц гvйцэтгэдэг.Тэгвэл график карт /graphics board/ нь компьютерт суурилагдах ба видео сигналыг график хэлбэрторуулан дэлгэцэнд гаргах vvрэгтэй байдаг. Ихэнх хэрэглээний программууд график дvрслэлийгагуулдаг.Жишээ нь: Документ файл vvсгэдэг программуудад зургийн файлд агуулагдах зураг оруулах
  14. 14. боломжтой байдаг. Мэдээллийн баазыг зохицуулах систем болон хvснэгтэн мэдээлэлболовсруулах программууд ч мэдээллийг график хэлбэрт оруулан vзvvлэх боломжтой байдаг.Графиктай хэдий их ажиллахыг эрмэлзэнэ тєдий хэмжээний хvчтэй процессор (CPU), их хэмжээнийсанах ой шаарддаг.Fonts(Фонтын программ)Фонт нь компьютер хэрэглэдэг хэн бїхний текст бичихэд ашигладаг їсгийн шрифтїїд (хэлбэрхэмжээ) юм. Харин бидний сайн мэдэх Times New Roman Mon, Arial Mon, Ncc.com, Updncc.com гэхзэрэг фонтуудыг Windows, болон MS Office-ийн программууд дээр (бусад текст боловсруулахпрограммд ч) гарч ирдгээр тохируулан суулгасан программыг фонтын программ гэнэ.Vсэг, тэмдэгтvvдийн єргєн, нарийн, шрифтийн хэлбэрээс хамааран єєр єєр хэлбэрийн фонтуудбайдаг бєгєєд нэг фонтын программ гэхэд л дотроо хэд хэдэн фонттой байдаг.Windows їйлдлийн системийн хувьд фонтын олон улсын стандартын байгууллагаар (Unicode)стандартчилагдсан улс улсын фонтуудыг агуулсан байдаг. Харин улс орон болгон єєрийн улсынхаахэмжээнд стандартчилагдсан фонтын программтай байдаг. Тухайн улсын хэл, їсгэнд зориулжбичсэн фонтууд болон гарын байрлалыг агуулсан фонтын програмыг гарын драйвер гэж нэрлэдэг.GamesПерсональ компьютер тvvний vйлдлийн систем программ хангамж vvссэн цагаас эхлэн дагалдажирсэн нэг зvйл бол компьютерийн тоглоом юм. Анхны тоглоомууд MS-DOS vйлдлийн системдтохирдог єєрєєр хэлбэл DOS-ын орчны гэгдэж байсан бол MS-Windows зохиогдсоноос хойштоглоомын хєгжилд асар том vсрэлт гарсан нь график горимд цаашилбал гурван хэмжээст хавтгайдээр multimedia функц ашиглан тоглох болсон явдал юм. Энэ нь дан ганц программ хангамжийнхєгжил бус компьютерийн техникийн дэвшилтэй шууд холбоотой байсан байна. Тоглоом ингэжхєгжиж чадсан нь программ хангамжийн зах зээлд ч тодорхой байр суурь эзлэн томоохонкомпаниудын єрсєлдєєний нэг том салбар болж чаджээ.Їйлдлийн системBoot буюу компьютерийг эхлїїлдэг програмийг уншиж дууссаны дараа ажилладаг їйлдлийн системнь бусад хэрэглээний программийг ажиллуулахад гол їїрэг гїйцэтгэдэг. Їйлдлийн систем нь санах ойруу ачаалагддаг бєгєєд компьютерийн хїчин чадлыг зохицуулж, хувиарлахаас гадна компьютерийнгарнаас єгєгдсєн командыг дэлгэц рїї илгээх, дискэн дээр файл болон директоруудыг хадгалах мєндагалдах тєхєєрємжїїд болох принтер, хулгана, уян болон хатуу дискний ажиллагааг хянадаг.Томоохон систем дээр їйлдлийн систем нь хэрэглэгчдэд нэг нь бусдын хийж буй їйлдэлднєлєєлєхгїйгээр систем рїї зэрэг хандаж чадахуйц нєхцлийг олгож, ачааллыг нь зохицуулж єгдєг.Мєн їйлдлийн системийн нууцлал нь маш сайн байх шаардлагатай байдаг.Їйлдлийн системийг доорх тєрлїїдээр ангилдаг:Multitasking- Олон тєрлийн программуудыг нэгэн зэрэг ажиллуулахад аль программ нь ямаргоримоор хэдий хэрийн хугацаанд ажиллахыг їйлдлийн систем зохицуулдаг.Multiuser- Нэгэн зэрэг олон хэрэглэгч хандаж ажиллах. Зарим їйлдлийн систем нь мянга мянганхэрэглэгч зэрэг хандаж чадахуйц боломжтой байдаг.Multiprocessing - Нэгээс дээш тооны процессор дээр ажиллаж чадахуйцMultithreading - Нэг программ дээр олон талаас нь зэрэг ажиллах боломж.Їйлдлийн системїїдийн тєрєл:• DOS• Windows• OS/2
  15. 15. • Unix• Linux• Mac OS• Sun OS• Palm OSWindows їйлдлийн системїїдийн їндсэн тєрх нь Start товчлуур болон taskbar-с бїрддэг бол MacOS -ынх бїхэлдээ єєр байдаг.Хэрэглэгч їйлдлийн системтэй тєрєл бїрийн командын тусламжтайгаар харьцдаг. Жишээ нь: DOSїйлдлийн систем дээр COPY гэсэн командаар файлыг єєр тийшээ хуулахад їїнийг їйлдлийнсистемийн нэг хэсэг болох Command processor эсвэл Command line interpreter ч гэж нэрлэгддэгкомандын тусламжтайгаар гїйцэтгэдэг. Харин Graphical User Interface (GUI) нь дэлгэц дээр байгаадїрсийг дарснаар їйлдлийг гїйцэтгэдэг.DOS (Disk Operating System)Disk Operating System нь персонал компьютерт зориулж гаргасан, компьютер хэрэглэгчдийн дундєргєн тархсан анхны їйлдлийн систем байв. Персонал компьютер гарахаас ємнє Bill Gates IBMкомпьютерт зориулж DOS їйлдлийн системийг гаргасан бєгєєд энэ їйлдлийн системийнхээ эрхийгMicrosoft корпорацийн дор аваад нэрийг MS-DOS гэж єєрчилсєн. Персонал компьютерт зориулсанучраас анхны нэр нь PC-DOS буюу Personal Computer Disk Operating System гэж байв. Гэвч ихэнххэрэглэгчид энэ їйлдлийн системийг DOS гэж нэрлэдэг. DOS нь графикан бус, командын горимынїйлдлийн систем юм. Командыг prompt буюу командын мєрнєєс оруулдаг.С:>• Файлтай ажиллах командууд:DIR командДэлгэц дээр файл, каталогийн жагсаалтыг гаргана.Жишээ: C:>DIRERASE ба DEL командERASE командаар хэрэггїй файлыг устгаж болно. Энэ командын оронд DEL (DELETE) командыгхэрэглэж болно. Энэ хоѐр команд нь ижил їїрэг гїйцэтгэдэг.Жишээ: C:>ERASE INTRODUCTION.TXTRENAME командУг командаар файлын нэрийг єєрчилдєг. RENAME командыг REN гэж товчилж бичиж болно.Файлын нэрийг єєрчлєхийн тулд єєрчлєх файлын хуучин нэр болон шинэ нэрийг хооронд нь нэг зайавч бичнэ.Жишээ: C:>REN OLD.TXT NEW.TXTTYPE командУг командын тусламжтай дэлгэцэн дээр файлыг уншдаг. Файлын нэрийг єргєтгєлийн хамт бичихшаардлагатай.Жишээ: C:>TYPE INTRODUCTION.TXTПрограммыг ажиллуулахПрограмм ажиллуулахын тулд тїїний файлын нэрийг оруулна. Єргєтгєлийг бичих шаардлагагїй.Жишээ: C:>DIGGERНэг дискийн тєхєєрємжєєс нєгєєд шилжих.Жишээ: C:>A:FORMAT командFORMAT командаар дискийг форматлаж, ажилд бэлтгэнэ. Энэ команд нь дискэн дээр зам гаргаж,
  16. 16. зам тус бїрийг секторт хуваадаг. Хэрэв дискийн аль нэг хэсэг нь гэмтэлтэй байвал энэ хэсгийгбичлэг бичигдэхгїй болгон тусгаарладаг.Жишээ: C:>FORMAT A:C:>FORMAT A:/S - дискийг форматлаад, дээр нь системийн файлуудыг бичнэ.COPY командCOPY команд нь файлыг нэг дискнээс нєгєє рїї, нэг каталогоос нєгєєд хуулах, гаднытєхєєрємжїїдийн хооронд мэдээлэл солилцох, хуулах явцад мэдээллийг нэгтгэх їйлдлийггїйцэтгэнэ.Жишээ: C:>COPY OLD.TXT A:NEW.TXT гэсэн команд нь C хатуу дискэн дэхь OLD.TXT файлыг Aгэсэн уян диск рїї NEW.TXT нэртэйгээр хуулна. DISKCOPY командDISKCOPY командын тусламжтайгаар уян дискийг бїхлээр нь єєр диск дээр хуулна.CHKDSK командCHKDSK командаар диск тєхєєрємжид байгаа дискийг шалгана.COMP командУг командаар дискийн файлуудыг харьцуулна. Файлыг хуулсны дараа DIR командаар їр дїнгээхарж болно. Тїїнээс гадна файл зєв хуулагдсаныг COMP командаар шалгаж болно. Энэ командфайлыг байт байтаар харьцуулж, ялгаатай байтын тухай мэдээлнэ.DISKCOMP командУг командаар хоѐр уян дискийг харьцуулна.RECOVER командУг командаар файлыг сэргээнэ. Дискийн сектор нь алдаатай байвал дискийн файлыг ашиглахболомжгїй болгодог. Энэ тохиолдолд RECOVER командыг ашигладаг.VERSION командVERSION командаар MS-DOS їйлдлийн системийн хувилбарыг шалгана.• Їйлдлийн системийн боломжийг єєрчлєх командууд:ASSIGN - Диск тєхєєрємжийн нэрийг єєрчлєхCLS - Дэлгэцийг цэвэрлэхDATE - Он, сар, єдрийг тохируулахMODE - Гаргах тєхєєрємжийн ажлын горимыг єєрчлєхPROMPT - Системийг мэдээг єєрчлєхTIME - Цаг тохируулахVERIFY - Мэдээг шалгах• Каталог єргєтгєх командууд:MKDIR - Дэд каталог їїсгэхCHDIR - Дэд каталогт шилжихPATH - Каталогуудын хооронд зам заахRMDIR - Дэд каталогийг устгахTREE -Дэд каталогуудын бїтцийг гаргахWindows 98Windows 98 нь 32 битийн FAT(File Allocation Table - файл байршлийн хїснэгт)-ийг хэрэглэхболсноор файлыг 4Кбайтаас ч бага хэмжээтэй кластеруудад хувааж хадгалах боломж олгосон. 16битийн FAT бїхий хатуу дискний хувьд багтаамж нь ихсэх тутам бїтээмж нь багасдаг. Учир нь 16битийн FAT 65536-аас олон кластерттай байж чаддаггїй бєгєєд их багтаамжтай дисктэй ажиллахынтулд кластер бїрийг томруулах шаардлага тулгардаг. Windows 98 системд гарсан хамгийн чухалєєрчлєлтїїдийн нэг бол USB (Universal Serial Bus)-г нэмсэн явдал юм.
  17. 17. Windows 98 SE (Second Edition)Уг хувилбарт цомхон байгууллага болон хэд хэдэн айлын компьютерїїдийн хоорондох ерєнхиймодемыг хуваах зориулалт бїхий Internet Connection Sharing (ICS) механизм болон USB модем баIEEE 1394 (FireWire) г.м. тєхєєрємжїїдийг улам боловсронгуй болгох зарим нэмэлтїїд орсон.Windows MEMicrosoft Windows Me (Millennium Edition) нь албан байгууллагад бус гэрийн хэрэглэгчдэдзориулсан їйлдлийн систем юм. Windows 98 Second Edition системтэй харьцуулахад видеокамераас дїрс оруулах энгийн арга, шахах хэрэгсэл бїхий автоматжуулагдсан видео редактор,фото камераас дїрс оруулах, камердах хэрэгсэл зэрэг мультимедиа функцїїдээрээ ялгаатай.Интернэт холболтыг хангах TCP/IP протокол, зарим нэг кодын хэсгийг Windows 2000 системээсавсан ч, Windows Me нь DOS дээр їндэслэгдсэн Windows 9x системийн їргэлжлэл юм.Windows 2000Windows vйлдлийн системийн нэг хувилбар болох Windows 2000 нь Windows NT4.0 vйлдлийнсистем дээр суурилан зохиогдсон бєгєєд хэд хэдэн хувилбараар хийгдсэн. Microsoft корпорациWindows 2000 vйлдлийн системийг хэрэглэгчийнхээ онцлогоос хамааруулан дараах байдлаархудалдаж эхэлсэн. Гэхдээ гэрийн хэрэглэгчидэд бус голчлон албаны буюу бизнесийн хvрээнийхэрэглэгчидэд зориулан гаргажээ.Windows 2000 Personal EditionWindows 2000 Server EditionWindows 2000 Advanced Server EditionWindows 2000 Datacenter ServerWindows CEWindows системийн нэг хувилбар болох Windows CE нь жижиг хэмжээний тоон системийнтєхєєрємжинд (PDA) зориулсан їйлдлийн систем юм. Уг їйлдлийн систем нь Windows 95-тай тєстэйтул ашиглахад хялбар байдаг.Windows NT 4.0Микрософт фирмийн Windows vйлдлийн системийн серверт зориулан гаргасан хувилбар болохWindows NT3.5-ийн дараагийн хувилбар WindowsNT4.0 нь Windows 2000-ийг гарахаас ємнє ихэнхсервeрт хэрэглэгдэж байсан.OS/2Персонал компьютерт зориулсан IBM корпорацийн OS/2 їйлдлийн систем нь 80-аад оны сїїлээр анхгарсан.LinuxLinux нь сїїлийн жилїїдэд нилээн єргєн хэрэглэгдэж буй персонал компьютерт зориулсан їнэгїйїйлдлийн систем юм. Linux-н Kernel (їйлдлийн системийн гол хэсэг нь юм) -г Linus Torvalds гэдэгФинлянд хїн анх зохиож, дараа нь GNU тєслийнFree Software Foundation буюу їнэгїй програмхангамжийн сан-гийн гишїїдтэй хамтран бїрэн тєгс їйлдлийн системийг гаргасан. Unix їйлдлийнсистемд байдаг Graphic User interface, X Window систем, TCP/IP протокол болон Emacs editorпрограмм зэргїїд нь мєн энэ їйлдлийн системд байдаг. Unix системээс ялгаатай нь Linux-нпрограмийн бичилт нь бэлэн байдаг бєгєєд хэн нэг программист їїнийг нь аваад єєрийншаардлагад нийцїїлэн бичих бїрэн боломжтойгоос гадна гол гол микропроцессорын платформуудболох Intel, Sparc болон Alpha зэргїїдэд зохицуулан гаргасандаа юм.MAC OSMac OS нь Apple Macintosh тєрлийн бїх компьютерт зориулсан їйлдлийн систем юм. Энэ їйлдлийнсистемийг АНУ болон Япон улсад тїгээмэл хэрэглэдэг. Макинтошийн анхны їйлдлийн систем ньApple DOS байсан бєгєєд нэг удаад зєвхєн ганц їйлдлийг гїйцэтгэх чадалтай байлаа. Їїний дарааMac OS 7.1, 7.5 гарсан нь олон їйлдлийг зэрэг гїйцэтгэхээс гадна MS-DOS болон Windowsсистемийн файлуудтай ажиллах боломжтой болсон.
  18. 18. Palm OSГарын алганд багтах хэмжээний жижиг PalmPilot компьютерт зориулсан їйлдлийн систем юм. 3Comкомпанийн Palm Computing нь жижиг хэмжээний тєрєл бїрийн тоон системийн тєхєєрємжїїдийг(PDA- Personal Digital Assistans) їйлдвэрлэдэг юм. Palm OS нь олон їйлдлийг зэрэг гїйцэтгэжчаддаггїй бєгєєд зєвхєн нэг удаад ганц л їйлдлийг хийдэг байна.Windows XP

×