Artikel voor Artificium: Exemplarisch onderwijs en catechese
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Artikel voor Artificium: Exemplarisch onderwijs en catechese

on

  • 358 views

Onderzoek naar de mogelijkheden van Exemplarisch Onderwijs binnen de catechese.

Onderzoek naar de mogelijkheden van Exemplarisch Onderwijs binnen de catechese.

Statistics

Views

Total Views
358
Views on SlideShare
358
Embed Views
0

Actions

Likes
0
Downloads
0
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

Artikel voor Artificium: Exemplarisch onderwijs en catechese Artikel voor Artificium: Exemplarisch onderwijs en catechese Document Transcript

  • Fieke Bijnagte Exemplarisch onderwijs en catechese Over het onthullen van een geheimExemplarisch onderwijs lijkt ctwee punten van de driestar te Gïj zult ze uw kinderen inscnerpen en iraken: school en kerk. Het eersteis niet vreemd, het tweede bewijst aarvan spreleen, au en, 3»sgij in uw nuis zitFieke Bijnagte. Voor haar studieonderwijspedagogiek deed ze en als gij op den weggaat,en als gijonderzoek naar de mogelijkhedenvan exemplarisch onderwijs binnen neerligt en als gij opstaatde catechese. Gaan we niet tesnel voorbij aan de geweldigemogelijkheden die de dagelijkse werkelijkheid Onbekend maakt onbemindbiedt om belangstelling te wekken voor God? Geloofsonderricht is een eeuwenoude traditie. In het Oude Testament lezen we er al over, onder andere inCatechese in een crisis? Deuteronomium 6. In het Nieuwe Testament spreektDe Waarheidsvriend van 10 oktober 2002 luidde de de Heere Jezus in Mattheus 28 duidelijke taal: Gaatnoodklok voor de catechese. In een alarmerend artikel dan henen, onderwijst al de volken ... lerende hensignaleerde prof. dr. W. Verboom een crisis die zich uit in onderhouden alles wat Ik u geboden heb. De eeuwenallerlei verschijnselen, zoals ordeproblematiek, zwakke door is aan deze opdracht gehoor gegeven. Eendidactische werkvormen, geringe betrokkenheid van voorbeeld hiervan in onze tijd is stelling 2 van dede catechisanten, geringe bereidheid om te leren, visienota van de PKN Leren leven van de verwonderinggeringe betrokkenheid van ouders en ouderen in de (2005): De kerk wil vanuit haar protestante traditiegemeente en weinig alertheid op deze ontwikkelingen staan voor de levensveranderende boodschap van hetbij het beleidskader in de gemeenten. Als christen Evangelie en haar getuigen. Dat wil de kerk doen op eenen student onderwijspedagogiek las ik het artikel aansprekende en eigentijdse wijze voor alle generaties.met belangstelling. Binnen de catechese ligt Een van de mogelijkheden om van die boodschap temijns inziens een belangrijke taak voor christelijke getuigen is de catechese.onderwijspedagogen. Catechese is het inwijden van jongeren in de geheimenVervolgens vertelde iemand mij over het intrigerende van het christelijk geloof, opdat zij God mogen lerenconcept exemplarisch onderwijs en nog weer een kennen en navolgen. Het doel van catechese is: Godpoosje later ging ik stage lopen bij het Centrum voor leren kennen. Het uitgangspunt hierbij is dat God ZichCatechese. Daarstelde men de vraag of er mogelijkerwijs laat kennen door middel van Zijn Woord (Openbaring).vormen te ontwikkelen zijn die het catechetisch leren Dit wordt helder verwoord in de Nederlandsemeer integreren in de leefwereld en de vragen die Geloofsbelijdenis:opkomen uit de dagelijkse werkelijkheid. Hiermeebegon een proces zoals exemplarisch onderwijs hetbedoelt: er ging van alles gisten en reageren en ik werdmeegezogen in een denkproces. In dit proces stond de Artikel 2. Hoe wij God kennenvolgende vraag centraal: hoe kunnen kennisverwerving Wij kennen Hem door twee middelen. Tenvan de Bijbel en de daaruit voortvloeiende geloofsleer eerste door de schepping, onderhouding envan de kerken de catechisant als uniek individu met een regering van de hele wereld. (...) Dit alles iseigen leef- en belevingswereld binnen de catechese voldoende om de mensen te overtuigen enbeide de aandacht krijgen die zij verdienen? hun elke verontschuldiging te ontnemen.Dit artikel is een verkorte weergave van de bevindingenuit mijn onderzoek.O Artificium l 2 2008
  • Achtergrond enerzijds als mens geaccepteerd te worden, terwijl Ten tweede maakt Hij Zichzelf nog duide- anderzijds de opvoeding een inwerken is op het kind lijker en volkomener aan ons bekend door om juist dat menszijn te ontwikkelen (Miedema, 1993). Zijn heilig en goddelijk Woord, namelijk Pedagogisch gezien gaan we er daarmee vanuit dat voor zover dat voor ons in dit leven nodig anderen een kind altijd in een bepaalde richting wijzen, is tot Zijn eer en tot behoud van de Zijnen. l n het proces van menswording staat niet zozeer het kind (Psalm 19:8-9; 1 Corinthe 1:18-21; Jesaja centraal, maar gaat het om het kind, de volwassene(n) 29:14) én de relatie tussen die twee. Het kind heeft zijn eigen ontwikkelingsmogelijkheden, de volwassene heeft zijn eigen ontwikkelingsgeschiedenis en binnen de opvoeding komen die twee unieke personen samenHet gaat hier om een geheimenis dat niet zomaar is te in een unieke gemeenschap van zich ontwikkelendebevatten of uit te leggen. mensen. Theologisch gezien kunnen we daaraanLeren is, zeker bij catechese, veel meer dan alleen toevoegen dat de Bijbel inhoud geeft aan die richting:overdracht van onpersoonlijke, abstracte kennis.Kennis Gods Woord is onmisbaar om de goede richting op teis nooit alleen maar intellectueel bedoeld, maar omvat groeien.de hele mens, zijn denken, willen, voelen en handelen(Verboom, 1989, p. 19). Maar kennis is wel belangrijk. Een bruikbaar onderwijsconcept?Verboom, in zijn afscheidsbundel ambassadeur van de Dit pedagogische en theologische aspect zien wecatechese genoemd, zegt hierover: Onbekend maakt terug bij exemplarisch onderwijs. Kennis én ervaringonbemind. Wie de geloofsinhoud niet kent, zal deze spelen binnen het concept beide een belangrijke rol.niet missen, laat staan beminnen. Waarom zou men Exemplarisch onderwijs wil kennis zodanig overdragendan de geloofsinhoud nog willen leren? (2006, p. 181). dat leerlingen uitgedaagd worden om te leren en datVolgens Verboom worden het kennis- en die kennis ookblijft hangen, dat ze het begrijpen en erervaringselement in de catechese te veel uit elkaar wat mee kunnen. Daarnaast zijn exemplarisch onderwijsgetrokken en gaat dit vaak ten koste van óf de zoals het bij Driestar educatief wordt ontwikkeld en hetleerinhoud óf de ervaringen in het leven van iedere christelijk geloof nauw met elkaar verbonden. Dat klinktdag. In zijn afscheidscollege beschrijft hij binnen de door in de exempels, in het handboek voor exemplarischcatechese in de twintigste eeuw in het middenveld onderwijs en in het Onderwijskunstbulletin, nuvan de Nederlandse Hervormde Kerk een verschuiving Artificium genoemd. Verwondering, licht, de schepping,van kennis naar ervaring. Steeds meer is de nadruk verworteling, gaan naar de bron. Voor mensen diekomen te liggen op de relevantie voor de catechisant. bekend zijn met exemplarisch onderwijs zijn ditDaarmee dreigt volgens Verboom echter de eigen veelzeggende woorden.betekenis van cognitieve kennis buiten beeld te raken. De stap naar het onderwijs van de kerk, de catechese, Binnen de catechese ligt een belangrijke taak voor christelijke onderwijspedagogenCatechese wordt dan een oefening in spiritualiteit wat is dan ook niet zo verwonderlijk. Dit bleek ook in dein veel gemeenten het einde betekent van de reguliere gesprekken die ik had met Kalkman en Roeleveld,catechese(2006, p. 180). directeur opleiding respectievelijk onderwijskundigLet wel, Verboom benadrukt dat deze ontwikkeling beleidsmedewerker bij Driestar educatief. Zij zagen dezeingegeven is vanuit een diep verlangen om jongeren stap als een logische, hadden al ideeën voor exempelsals subject van hun eigen leerproces serieus te nemen. en hadden hier ook wel eens met predikanten overToch doet hij een dringend appel aan de synode van gesproken.de Protestantse Kerk om de inhoud van de Bijbel, en dedaaruit voortvloeiende geloofsleer van de kerk, in de In mijn studie naar de integratie van catechetisch lerencatechese in ere te herstellen. en de leef- en belevingswereld van de catechisant heb ik onderzocht of exemplarisch onderwijs bij dezeMijns inziens is de door Verboom geschetste integratie behulpzaam zou kunnen zijn. Ik heb eenontwikkeling een worsteling met de pedagogische viertal kernzaken gevonden die verrijkend kunnen zijnparadox die Kant al gesignaleerde: het kind dient voor de catechese.Artificium i 2 l 2008
  • Ten eerste moet onderwijs belangstelling wekken; deze vaktaal. In vaktaal worden de essenties van een vakis er dus nog niet altijd. Hierbij speelt de openingsvraag vaak kort en krachtig verwoord. Maar er zit een heleeen belangrijke rol. Binnen het onderwijs, en ook ontstaansgeschiedenis achter. De leerling krijgt dezebinnen catechese, is hier heel veel aandacht voor. niet mee door alleen maar te kijken naar die essenties.Wat is een pakkend begin? Exemplarisch onderwijs Toegespitst op de catechese is het begrip verbondheeft mij geleerd dat in het begin geen oplossing bijvoorbeeld voor een theoloog een begrip dat geenaangedragen moet worden, ook niet in de vorm van uitleg behoeft. Voor veel jongeren echter (en misschieneen aansprekend voorbeeld. Het gaat om het oproepen ook wel ouderen) is die inhoud niet zo vanzelfsprekend.van verbazing, verwondering of verbijstering. Het is Het begrip Gods verbond blijkt voor jongeren vaak debelangrijk niet te snel met een antwoord te komen, niet associatie van gebondenheid, van verplichtingen (jete snel het eerste deel van artikel 2 van de Nederlandse moet...) te hebben. (HGJB, 2000). Vanuit exemplarischGeloofsbelijdenis over te slaan. De schepping is een onderwijsperspectief moet hier begonnen worden bijprachtig boek. De Bijbel en de kerkgeschiedenis bieden de taal van de leerling, om hem vervolgens stap voorons talloze personen die hoofdpersoon in een exempel stap in te wijden in de vaktaal.kunnen zijn. Denk aan Abraham, David, Augustinus,A. Brakel enzovoort. DiscussiepuntenTen tweede gaat het om leren met hoofd, hart en Hoewel exemplarisch onderwijs dus een goed passendhanden, te beginnen bij het hart. De setting waarin concept voor catechese lijkt, moeten we de ogenhet onderwijs zich afspeelt, is hierbij van groot belang. niet sluiten voor de vragen die er desondanks nogDoor je in te leven in een persoon, het liefst in de juiste zijn. Het concept kan niet klakkeloos of in zijn geheelomgeving, wordt je hele wezen erbij betrokken. Zo overgenomen worden. Daarom wil ik een aantal mocht ik in de Sint Jan in Gouda een begijn zijn. Ik zat in discussiepunten opwerpen die verdere doordenkingde consistorie van de Sint Jan en kreeg een foto van een vereisen. Deze kwamen naar voren bij het bestuderen bijna totaal verwoeste kerkte zien, mijn kerk, en mocht van dit concept en in de gesprekken die ik hierover helpen aan de wederopbouw. Ik mocht meedenken heb gevoerd met een aantal predikanten met affiniteitover de afbeeldingen die er zouden komen op de voor catechese. Bij sommige punten heb ik een begin nieuwe glas-in-loodramen. We kozen voor het leven en van een antwoord geformuleerd; andere punten zijn sterven van Jezus. Daarvoor sloegen we onze Bijbeltjes duidelijk nog een vraag. open en lazen het Evangelie. Later gingen we kijken Ten eerste vraagt dit concept nogal wat van de leraar naar de echte ramen en het bleek dat ons voorstel was c.q. de catecheet. Is deze manier van lesgeven wat dit aangenomen. Prachtig toch? betreft in de praktijk wel haalbaar? Deze vraag is moeilijk Een derde aspect betreft het belang van de te beantwoorden. Mensen die enthousiast zijn voor ontstaansgeschiedenis. De traditie en exemplarisch onderwijs zeggen van wel. de ontwikkeling daarvan spelen op drie Anderen vinden het vooral in het reguliere manieren een rol. Vertaald naar catechese onderwijs niet haalbaar, onder andere ziet deze er als volgt uit. in verband met strak geformuleerde • De geloofsleer van de kerk geeft ons de leerdoelen en tijdplannen. Er is in ieder waardevolle zaken van het geloof door geval nog geen school die geheel volgens die in de loop der tijden uit de Bijbel de principes van exemplarisch onderwijs zijn gedolven. werkt. Maar ook al wordt niet het hele • De ontstaansgeschiedenis geeft ons concept toegepast, deelaspecten zijn wel inzicht in de vraag hoe men hier in de bruikbaar voor de vorming van catecheten loop der tijd over heeft gedacht en en methodes. Mogelijk worden ze zelfs al Fieke Bijnagte welke inzichten hierbij belangrijk zijn gebruikt, maar kunnen ze met behulp gebleken. Dit kan structuur geven aan van exemplarisch onderwijs nog verfijnd de opbouw van het curriculum en aanwijzingen worden. Hierbij valt te denken aan de kunst van het voor de inhoud ervan. vragen stellen. Dit is in de catechese geen onbekende • De ontstaansgeschiedenis laat iets zien van de leervorm, maar het (neo-)socratische gesprek kan relatie tussen God en mensen: van de manier waarop hier verdieping aan geven. Ook valt te denken aan mensen God hebben leren kennen, van Gods weg de waarde van de traditie wat betreft uitkomst én met mensen. Dit levert beproefde ideeën op voor ontstaansgeschiedenis. De traditie kan zo bezien de het aansluiten bij de eigenheid van de leerling en lesinhoud van bestaande methodes verder vormgeven het wekken van zijn/haar belangstelling. en een bruikbare structuur bieden voor de opbouw van Een vierde aspect ten slotte betreft de aandacht voor de lesinhoud. Artificium l 2 l 2008
  • AchtergrondTen tweede vraagt dit concept nogal wat van deleerling c.q. catechisant, namelijk betrokkenheid, Nederlandse geloofsbelijdenis, Artikel 2. Hoeeigen inbreng enzovoort. Is deze vorm wel haalbaar wij God kennen.voor alle catechisanten? Ook deze vraag is moeilijk te Wij kennen Hem door twee middelen. Tenbeantwoorden. Veel is afhankelijk van de in het vorige eerste door de schepping, onderhouding enpunt genoemde kennis en kunde van de catecheet. regering van de hele wereld. Want deze isHet uitgangspunt van exemplarisch onderwijs is dat de voor onze ogen als een prachtig boek (Psalmleerling uit zichzelf niet altijd geïnteresseerd is in het 19:2-5) waarin alle schepselen, groot en klein,thema en dat daarom de openingsvraag van essentieel de letters zijn, die ons te aanschouwen gevenbelang is, juist om de interesse van de leerling te wat van God niet gezien kan worden, namelijkwekken. Zijn eeuwige kracht en goddelijkheid, zoalsVanuit de praktijk van exemplarisch onderwijs komen in de apostel Paulus zegt in Romeinen 1:20.ieder geval signalen dat leerlingen meedoen:Juist voor Dit alles is voldoende om de mensen tehet werken met leerlingen uit verschillende groepen overtuigen en hun elke verontschuldiging tebleek een exempel een heel geschikte onderwijsvorm ontnemen.te zijn. Iedereen kon meedoen. Alle leerlingen voelden Ten tweede maakt Hij Zichzelf nog duidelijkerzich bij een exempel op hun gemak. Zo leefde een en volkomener aan ons bekend door Zijntypisch ADHD-kind helemaal op en ook de rustige heilig en goddelijk Woord, namelijk voorkinderen pakten op hun eigen manier de essentie van zover dat voor ons in dit leven nodig is tothet exempel. (Lommers in een interview met De Kool, Zijn eer en tot behoud van de zijnen. (Psalm2002, p. 9). 19:8-9; 1 Corinthe 1:18-21; Jesaja 29:14).Ten derde is er het aspect van het memoriseren, het uit het hoofd leren van tafels, geschiedenisfeiten of bij catechese: bijbelteksten. Memoriseren is binnenexemplarisch onderwijs geen op zichzelf staande Wordt het eerste deel van dit artikel in het kerkelijkactiviteit. Wagenschein waarschuwt in dit kader zelfs onderwijs niet te snel overgeslagen? Moeten wevoor Verdunkelndes Wissen (Roeleveld, 2007, p. 16). ons er niet meer bewust van zijn dat het gaat omOnderwijs moet de leerhonger aanwakkeren en een een geheimenis dat zich niet zomaar in vakmatigebrug slaan tussen het kind en het vak (idem, p. 15 en bewoordingen laat overdragen, omdat het ons juist dan 18), opdat de kennis zich verankert en beklijft. ontglipt? Gaan we niet te snel voorbij aan de geweldige Ik vraag me echter af of het streven naar doorleefde mogelijkheden die de dagelijkse werkelijkheid biedt om kennis het memoriseren uitsluit. Mijns inziens is het de belangstelling te wekken voor God? Zodat jongeren, zo moeite waard te onderzoeken of en hoe memoriseren God het wil, door het lezen van het boek dat wereld past binnen het concept exemplarisch onderwijs. Want heet mogen leren leven van de verwondering? Deeler kunnen omstandigheden zijn waarbinnen eerder 2 van het artikel uit de Nederlandse Geloofsbelijdenis opgedane abstracte kennis opeens tot leven komt. moeten we daarbij niet inwisselen voor deel 1: de kerkTen vierde blijft er toch een spanningsveld voelbaar mag en moet haar geheim verder onthullen door hettussen het individu en de traditie. Is het niet gevaarlijk Woord te openen, waarin de Schepper Zichzelf nog existentiële vraagstukken te beleven en opnieuw te duidelijker en volkomener bekendmaakt. doordenken en zo situaties te creëren waarin vragen en twijfels op kunnen komen of waarin andere antwoorden Fieke Bijnagte MSc volgde de master Algemene- en gevonden worden? Of is dat juist voluit Bijbels en zet dat onderwijspedagogiek aan de Vrije Universiteit te de belijdenisgeschriften op hun juiste plaats, namelijk Amsterdam. In 2006 liep zij stage bij het Centrum voor onder het gezag van Gods Woord? Bovendien, als de Catechese. Bijbel wederom als bron gehanteerd wordt, zullen de kernen van het geloof dan niet eerder onderstreept Geraadpleegde literatuur worden dan tegengesproken? HGJB (2000). Notitie Verbond. Bilthoven: HGJB. Kalkman, B., J. Veldman, R.F. de Kool, W. Reijnoudt (red.)Leren leven van de verwondering (2005). Onderwijskunst. Handboek voor exemplarischAan het eind van dit artikel wil ik nogmaals onderwijs. Gouda: Driestar educatief.aandacht vragen voor artikel 2 van de Nederlandse Kool, R. F. de (2002) Nooit geweten dat rook brandt. InGeloofsbelijdenis. Ik vermeld het nu met de volledige Onderwijskunstbulletin, 2 (2), p. 9-11. Gouda: Driestartekst. educatief. Miedema, S. (1993) De autonomie van het subject. EenArtificium l 21 2008 e
  • moderne illusie. In B. van Oers, & W. Wardekker (red.). De Verboom, W. (2006) Een voet te hoog? Kennis en catechese leerling als deelnemer aan de cultuur. Delft: Eburon in de twintigste eeuw. Afscheidscollege 29 septemberRoeleveld, M. E. (2007) Gaat het nog wel om vorming? In 2006. In M. van Campen & PJ. Vergunst (red.). Wim Artificium, 1 (1), p. 14-19. Gouda: Driestar educatief. Verboom. Ambassadeur van de catechese (158-184). Verboom, W. (1989) Leren kennen. Een visie op catechese Zoetermeer: Boekencentrum. vanuit het Verbond. Kampen: Kok. Bijnagte, F.T. (2006). Catechese en onderwijs. Over hetVerboom, W. (2002) Catechese in een crisis? Leren binnen het onthullen van een geheim. Bilthoven: Centrum voor verbond. In De Waarheidsvriend, 10 oktober 2002. Catechese (op te vragen via fiekebijnagte@filternet.nl) W. VerboomHet artikel van Fieke Bijnagte is een opsteker voor de kan worden. Dat deed Jezus al met Zijn gelijkenissen,catechese. Hier wordt het geloofsonderricht van de die behalve verwondering ook ergernis opriepen. Alskerk serieus genomen als een vorm van leren waarin exemplarisch onderwijs kan helpen om de jongeren tedidactiek en pedagogiek geïntegreerd zijn. Dat helpt laten zien hoezeer de geloofsinhoud hun eigen levencatecheten om catecheseals hun vakwerkopeen nieuwe raakt, dan is het zeker van belang.wijze serieus te nemen en het vormt ook een uitdaging Tegelijk dienen zich vragen aan. Bijnagte noemt er zelfom in de leer te gaan bij nieuwe ontwikkelingen in al enkele. Ik vul aan: deze aanpak vraagt nogal wat vande didactiek, in dit dit geval het exemplarisch leren. (vaak ongeschoolde) catecheten en catechisanten.Het kardinale punt in de catechese is hoe bij de Hoe krijgt men hier zicht op en vaardigheid in? Eenjongeren verwondering te wekken ten aanzien van de les als voorbeeld zou kunnen verduidelijken. Maargeloofsinhoud, voortvloeiend uit het Woord van God, ook: hoe kan het kenniselement in het curriculum, alszodat het hun eigen geloofsinhoud wordt. Ik denk dat leerinhoud die nodig is om tot de doelstelling te komen, hier zeer zeker met het model van het exempel gewerkt geïntegreerd worden met exemplarisch onderwijs? Hier zie ik echt een spanningsveld. Er is zon ontstellend gebrek aan kennis in de kerk. Men zal (op de leeftijd die daarvoor geschikt is) een nieuwe basiskennis moeten aanbrengen. Daar zullen we onze handen vol aan hebben. Hoe kan het exempel hierbij helpen? Dat vind ik een urgente vraag. Verder: de kennis in het eerste deel van artikel 2 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis is mijns inziens niet alleen maar te verbinden met onze ervaring, maar het is ookvruchtvan Gods openbaring. Het is een schoon boek, maar we leren het pas lezen vanuit het tweede deel van artikel 2: het Woord van God, dat door de Geest onze ogen/harten opent. Alleen zo leert een mens God kennen. Dus: het spanningsveld blijft. Zo zijn er meer vragen. Zij willen onderstrepen dat exemplarischonderwijsalsmotivatievoordecatechisant en dan ook voor de catecheet verdient doordacht te worden door met name de catechesecommissie van de HGJB, maar ook door jeugdorganisatie JOP en anderen die leiding geven aan de catechetiek. Ga met deze opsteker aan het werk in enkele gemeenten en neem m proeven. W. Verboom is emeritus hoogleraar vanwege de Gereformeerde Bond en oud-docent aan de kerkelijke opleiding van de faculteit Godgeleerdheid te Leiden. Artificium l 2 l 2008
  • W.C. Polinder ^ees?Het is 19.15 uur. Om mij heen zitten twaalf jongeren van Athanasius en Arius leefden en wie deze beide mannenzestien. Deze catechisatieavond bespreken we artikel waren, zodat de catechisanten zich in hen kunnen10 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis: Dat Jezus inleven. Wat beide heren leerden, laat ik vervolgensChristus waarachtig en eeuwig God is. Halverwege door de catechisanten zelf onderzoeken (inclusief hetde avond hoor ik mezelf praten. Ik heb het gevoel dat verzamelen van bewijsplaatsen uit de Bijbel). Daarvoorik het contact met de jongelui aan het verliezen ben. kunnen ze gebruikmaken van het materiaal dat ik hebHier was ik al bang voor. Tijdens de voorbereiding meegebracht. Daarna kies ik een werkvorm waarin deheb ik mijn hersenen gepijnigd: hoe kan ik de leef- en beide groepen op elkaar reageren, zodat ze een goedbelevingswereld van de catechisanten betrekken bij dit en levendig beeld krijgen van de controverse die in debelangrijke maar ook moeilijke artikel? Vroege Kerk speelde en de wijze waarop de kerk daarop reageerde.Hiermee zit ik middenin de problematiek die Fieke Vervolgens lezen we artikel 10 door, hetzelfde thema inaan de orde stelt in haar artikel: de voortdurende een ander jasje. Wat een vaktaal staat daarin. Ik vraagworsteling met het leggen van verbanden tussen aan de catechisanten telkens te proberen in eigen woordende ene kant de kennisverwerving vanuit de Schrift (en weer te geven wat we gelezen hebben. Moeilijk!de daarop gebaseerde geloofsleer) en aan de andere Daarna keren we terug naar de vragen en reacties naarkant de leef- en belevingswereld van de catechisanten. aanleiding van het artikel uit Elsevier en gaan we na inDe auteur is van mening dat exemplarisch onderwijs hoeverre artikel 10 een antwoord op de verschillendebij deze integratie behulpzaam kan zijn, waarbij ze vragen geeft. Ten slotte spitsen we het toe op onszelfaan vier kernzaken denkt. Het is interessant om deze met een variatie op Zondag 17 van de Heidelbergsetoe te passen op de behandeling van artikel 10 van Catechismus: wat nut ons de godheid van Christus?de Nederlandse Geloofsbelijdenis. Dan zou mijn cate-chisatieles er als volgt uit kunnen (!) zien: Ikheb geen idee hoe laat het inmiddels is.Zeker is wel dat het veel en veel later is geworden dan het gebruikelijkeNa de opening bespreken we een kort artikel uit het eindstip om 20.00 uur. Als ik deze vier kernzaken wilopinieblad Elsevier. Daarin stelt een jonge moslim toepassen in mijn catechetisch onderwijs, moet ik tochdat God één is. Ook gelooft hij dat Isa (= Jezus) een eens naar een andere vorm zoeken dan de wekelijksebelangrijk profeet is, maar geen God. Hij gelooft dat drie kwartier...Jezus nu levend in de hemel is. Nadat iedereen hetgelezen heeft, stel ik vragen. In hoeverre kunnen we W.C. Polinder is docent godsdienst bij Driestar educatief.met deze moslim meegaan? Waar zouden we elkaar Hij is lid van de Gereformeerde Gemeenten en geeftkunnen vinden? Waar gaan onze wegen uit elkaar? Zijn catechisatie.die verschilpunten nu echt van wezenlijk belang? Erkomen allerlei reacties en vragen waar ik nog niet opinga.Na deze introductie gaan we terug in de tijd. Ik schilderzo levendig mogelijk (aan de hand van concreetmateriaal: kaarten, portretten enzovoort) de tijd waarin Het is veel en veel later gewor- den dan 20.00 uur, het gebruikelijke eindtijdstipArtificium l 21 2008