Startgids elektrisch rijden
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Startgids elektrisch rijden

on

  • 1,733 views

 

Statistics

Views

Total Views
1,733
Views on SlideShare
1,723
Embed Views
10

Actions

Likes
1
Downloads
24
Comments
0

1 Embed 10

http://www.linkedin.com 10

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

Startgids elektrisch rijden Startgids elektrisch rijden Document Transcript

  • WATT en hoe in elektrisch vervoerDe startgids voor gemeenten
  • Structuur van de startgids EV voor gemeenten Deel I: Deel II: Introductie in EV Aan de slag met EV (wat en waarom) (voor wie en hoe) Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 6 EV in perspectief Doelgroepen voor EV Hoofdstuk 1 Inleiding Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 7 Voordelen van EV Stimuleringsmaatregelen Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 8 Voertuigen Infrastructuur en parkeren Hoofdstuk 5 Hoofdstuk 9 EV-Infrastructuur Organisatie & CommunicatieUigevoerd door:December 20102 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten
  • Inhoudsopgave1. Inleiding 4 Deel II: Aan de slag met EV 221.1 Aanleiding 41.2 Doel & scope 4 6 Doelgroepen voor EV 231.3 Leeswijzer 4 6.1 Doelgroepkenmerken 24 6.2 Voorbeelden doelgroepen 24Deel I: Introductie in EV 5 7. EV-stimuleringsmaatregelen 252. EV in perspectief 6 7.1 Top-5 acties voor gemeenten 262.1 Afbakening EV 7 7.2 Overzicht van stimuleringsmaatregelen 272.2 Verwachte marktontwikkeling EV 8 8. EV-infrastructuur en parkeren 293. Voordelen van EV 9 8.1 Eisen aan EV-infrastructuur 303.1 Klimaat 10 8.2 Parkeerplaatsen voor elektrische voertuigen 333.2 Luchtkwaliteit 103.3 Geluid 11 9. Organisatie en communicatie 353.4 Economie 11 9.1 Organisatie intern 36 9.2 Organisatie extern: samenwerking 364. Voertuigen 12 9.3 Communicatie 364.1 Kosten 134.2 Actieradius en oplaadtijd 14 Bronnen 384.3 Veiligheid 144.4 Beschikbare voertuigen 15 Interviews 385. EV-infrastructuur 16 Literatuur 385.1 Soorten laadinfrastructuur 175.2 Laadlocaties 20 Websites 385.3 Effecten van EV op de elektriciteitsproductie en -levering 213 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten
  • 1. Inleiding Deze startgids is een momentopname en zal niet op alle vragen die gemeenten nu of in de toekomst hebben een antwoord kunnen geven. De gids dient daarom ook als start voor meer uitwisseling 1.1 Aanleiding tussen gemeenten op het gebied van EV. Hiervoor wordt gebruikElektrisch vervoer staat in de belangstelling van zowel overheden, gemaakt van het besloten online platform van de VNG:bedrijfsleven als kennisinstellingen. Het biedt kansen op het gebied www.romnetwerk.nl. De startgids is op het ROMnetwerk te vindenvan klimaat, luchtkwaliteit, geluid, energie en economie. Elektrisch onder de groep ‘elektrisch rijden’, waar gemeenten discussiesvervoer (EV) is naast waterstof en alternatieve brandstoffen zoals kunnen starten en informatie kunnen uitwisselen zoals voor-groengas en bio-ethanol een zeer perspectiefrijke technologie voor beelden van startnotities en bestekken. Het doel is dat de groepduurzame mobiliteit. ‘elektrisch rijden’ op het ROMnetwerk door gemeenten wordt gebruikt als platform om informatie over EV uit te wisselen.De ministers van Infrastructuur en Milieu (voormalig: Verkeer enWaterstaat) en Economische Zaken, Landbouw en Innovatie 1.3 Leeswijzer(voormalig: Economische Zaken) hebben in 2009 een Plan van De startgids is bestaat uit twee delen gebaseerd op de fase vanAanpak Elektrisch Rijden opgesteld en € 65 miljoen beschikbaar beleidsvorming waarin gemeenten zich bevinden. Voor gemeentengesteld om Nederland in de periode 2009-2011 gidsland op het die ‘iets met EV’ willen of hierover denken geeft Deel I eengebied van elektrisch rijden te maken. Ook het bedrijfsleven introductie van EV. Dit deel geeft antwoord op de ‘wat-vraag’ en deinvesteert in elektrische auto’s, laadinfrastructuur en nieuwe ‘waarom-vraag’ en kan behulp zijn bij het schrijven van bijvoorbeelddiensten en toepassingen die de opkomst van EV biedt. een startnotitie EV. Deel I bevat basisinformatie over de verwachte ontwikkeling van EV in de tijd, de voordelen van EV, de voertuigenHoewel EV eerder in de belangstelling stond is hierop niet eerder en de voor EV noodzakelijke infrastructuur.een dergelijke maatschappijbrede inzet getoond. De technologischeontwikkeling van de elektrische auto is een stap verder, waardoor Is een gemeente al verder of wil deze na de introductie weten wat desteeds meer praktische toepassingen mogelijk en economisch gemeente concreet kan doen, dan biedt Deel II een houvast metrendabel zijn. Momenteel zijn alle fabrikanten van A-merken bezig acties ter stimulering van EV. Dit kan van pas komen bij hetmet de ontwikkeling van elektrische auto’s en vanaf 2011 komen de schrijven van een plan van aanpak met concrete beleidsmaatregeleneerste seriegeproduceerde elektrische auto’s al op de markt. en de uitvoering hiervan. In Deel II worden de belangrijksteTegelijkertijd wordt door veel overheden beleid gevormd om doelgroepen voor EV in kaart gebracht, concrete acties voorklimaat- en lokale luchtkwaliteitverbeteringen te realiseren. Dit gemeenten beschreven en het belang van een goede organisatie enbespoedigt de ontwikkelingen op het gebied van EV dat bijdraagt communicatie omtrent EV toegelicht.aan de realisatie hiervan. Het hiervoor gepresenteerde schema geeft een overzicht van deVeel Nederlandse gemeenten kunnen en willen ook een bijdrage structuur van de startgids met de twee delen en de verschillendeleveren aan duurzame mobiliteit en de ontwikkelingen op het hoofdstukken. Met behulp van dit schema – dat elk hoofdstukgebied van EV. Wanneer burgers of bedrijven willen investeren in EV, wordt uitgelicht – zijn de verschillende delen en hoofdstukkenworden gemeenten hier vaak zelfs direct mee geconfronteerd. eenvoudig te volgen.Echter, het is voor ambtenaren en beleidsmakers tot nu toe lastigom de juiste informatie te vinden om goede beslissingen tekunnen nemen. 1.2 Doel & scopeVoorliggend document is opgesteld ter ondersteuning vanambtenaren en beleidsmakers bij de introductie van EV in degemeente. Het geeft antwoord op de vraag wat EV precies is, waaromEV gestimuleerd moet worden, voor wie EV interessant is en hoe eengemeente met EV aan de slag kan. Hiermee helpt het ambtenaren enbeleidsmakers bij het nemen van relatief eenvoudige maatregelen,die in het licht van de beginfase waarin de introductie van EV zichmomenteel bevindt belangrijk zijn. De nadruk ligt op de introductievan elektrisch autorijden, waarbij in specifieke gevallen aandachtzal worden besteed aan andere voertuigen zoals scooters, bussen enlichte vrachtwagens.4 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten
  • Deel I:Introductiein EV Deel I: Deel II: Introductie in EV Aan de slag met EV (wat en waarom) (voor wie en hoe) Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 6 EV in perspectief Doelgroepen voor EVHoofdstuk 1Inleiding Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 7 Voordelen van EV Stimuleringsmaatregelen Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 8 Voertuigen Infrastructuur en parkeren Hoofdstuk 5 Hoofdstuk 9 EV-Infrastructuur Organisatie & Communicatie
  • 2 EV in perspectief Dit hoofdstuk zet EV in zijn perspectief. In Paragraaf 2.1 wordt een afbakening van het begrip EV gegeven. Paragraaf 2.2 gaat in op de verwachte ontwikkeling van EV in de tijd. Deel I: Deel II: Introductie in EV Aan de slag met EV (wat en waarom) (voor wie en hoe) Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 6 EV in perspectief Doelgroepen voor EV Hoofdstuk 1 Inleiding Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 7 Voordelen van EV Stimuleringsmaatregelen Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 8 Voertuigen Infrastructuur en parkeren Hoofdstuk 5 Hoofdstuk 9 EV-Infrastructuur Organisatie & Communicatie6 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten | Deel I: Introductie in EV | 2 EV in perspectief
  • 2.1 Afbakening EV Een volledig elektrisch voertuig is bij lage snelheden geruisloos,Conventionele voertuigen (of ICE-voertuigen naar ‘Internal heeft geen versnellingen en heeft een continu sterk koppelCombustion Engine’) worden aangedreven door een interne waardoor het door de meeste EV-rijders als zeer prettig wordtverbrandingsmotor. De motor wordt hierbij gevoed wordt door ervaren. Naast volledig elektrische voertuigen bestaan er ook diversetraditionele brandstoffen zoals benzine, diesel of LPG. Alternatieve hybride varianten. In Tabel 1 is een overzicht gegeven van de meestbrandstofvoertuigen zijn voertuigen met een verbrandingsmotor voorkomende vormen van EV.die niet alleen door traditionele brandstoffen wordt gevoed maarook of volledig door meer schone alternatieven zoasl biodiesel, In dit document wordt onder elektrische voertuigen verstaan:groengas of aardgas. voertuigen waarvan de accu kan worden opgeladen via het elektriciteitsnet. Dit betreft dus volledig elektrische voertuigen,EV is vervoer waarbij een voertuig wordt aangedreven door een extended-range EVs en plug-in hybride voertuigen. 1Parallel hybrideelektromotor. De elektromotor haalt stroom uit een accu die op voertuigen die niet via het elektriciteitsnet opgeladen kunnenverschillende manieren gevoed kan worden: via het elektriciteits- worden, vallen hier dus niet onder. Deze voertuigen behoeven geennet, maar ook via een generator die door bijvoorbeeld waterstof of andere infrastructuur dan conventionele voertuigen.een fossiele brandstof wordt aangedreven. De accu wordt ookgevoed door teruggewonnen remenergie. Echter, met de huidigestand van de techniek levert dit maar beperkt extra vermogen op.Tabel 1: overzicht van verschillende typen elektrische voertuigen Beschrijving (en alternatieven) Definitie Volledig elektrisch voertuig Een voertuig volledig gevoed door een accu die met stroom via het elektriciteitsnet wordt Batterij elektrisch voertuig (BEV) opgeladen. De huidige FEVs hebben een range van ca. 120-180 km. Full EV (FEV) Voorbeeld: Nissan Leaf Puur elektrisch voertuig Extended-Range EV (E-REV) Een voertuig aangedreven door een elektromotor met een brandstofmotor die de accu kan Range extender voeden. De accu kan ook via het elektriciteitsnet worden opgeladen. E-REVs zijn elektrische Range-extended EV (RE-EV) voertuigen met een puur elektrische range van ca. 60 km. Door de brandstofgenerator die de Serie hybride voertuig accu voedt kan de range vergroot worden tot ca. 500 km. De aandrijving bij E-REVs is altijd elektrisch. Voorbeeld: Opel Ampera Plug-in hybride EV (PHEV) Een voertuig met een accu die via het elektriciteitsnet kan worden geladen en met een verbran- Plug-in hybride voertuig (PHV) dingsmotor. PHEVs kunnen tot ca. 20 km volledig elektrisch rijden, waarna de auto wordt aangedreven door de brandstofmotor. Voorbeeld: Toyota Prius Plug-in Hybrid Hybride EV (HEV) Een voertuig dat wordt aangedreven door een elektromotor of een verbrandingsmotor of in Parallel hybride voertuig combinatie met elkaar. De accu kan niet worden opgeladen via het elektriciteitsnet en de volledig Standaard hybride voertuig elektrische range bedraagt maximaal ca. 2km. Mild hybride voertuig Voorbeeld: Toyota Prius Hybrid, Honda Civic Brandstofcel EV Een voertuig dat wordt aangedreven door een elektromotor. De benodigde elektriciteit wordt in Waterstofvoertuig de auto zelf opgewekt door de brandstofcel. De brandstofcel wordt gevoed door waterstof die in Fuel cell vehicles (FCV) een aparte tank wordt meegnomen. Brandstofcel EVs hebben een range van ca. 500 km. Deze voertuigen komen naar verwachting vanaf 2015 op de markt. 1 Dezelfde definitie van EV wordt gehanteerd door de Rijksoverheid (Ministeries van I&M en EL&I, Plan van Aanpak Elektrisch Rijden, 2009).7 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten | Deel I: Introductie in EV | 2 EV in perspectief
  • 2.2 Verwachte marktontwikkeling EV De ontwikkeling van de S-curve is afhankelijk van factoren zoalsEV bevindt zich in de beginfase van de introductie: momenteel zijn olieprijs, kosten en capaciteit van accu’s en stimuleringsmaat-er circa 400 elektrische voertuigen (volledig, range-extended en regelen van overheden. Naar verwachting is in 2020 circa 10% van deplug-in EVs) in Nederland. De verwachting is dat de markt- nieuwe autoverkopen elektrisch aangedreven. Het totale wagenparkontwikkeling van EV geleidelijk zal verlopen, volgens de zogenaamde bestaat in 2020 naar verwachting voor circa 3% uit elektrische auto’s’S’-curve, zoals gebruikelijk bij innovaties. De prognoses voor de (200.000 van ongeveer 7 miljoen). De belangrijkste conclusie uitmarktontwikkeling van EV lopen uiteen van 100 000 auto’s in 2020 Figuur 1 is dat de ontwikkeling van EV zich in de beginfase bevindt,tot 1 miljoen auto’s in 2020. waarna opschaling (2015-2025) zal plaatsvinden tot een volwassen markt bereikt is (na 2025).Belangrijker dan het voorspellen van de exacte adoptiecyclus is hetfeit dat alle prognoses een gestage groei van EV verwachten. In de huidige fase van de marktontwikkeling is EV geschikt voorFiguur 2 toont de prognose van het marktaandeel van elektrische bepaalde toepassingen, waarna verdere ontwikkeling van devoertuigen in de verkoop van nieuwe auto’s zoals geschat door de techniek EV voor steeds meer doelgroepen interessant zal maken.ministeries van Infrastructuur en Milieu en het Plan van Aanpak De overheid – meer specifiek de gemeente – speelt een belangrijkeElektrisch Rijden. rol bij het faciliteren van toepassingen in de beginfase van de markt- ontwikkeling. Deze rol wordt minder actief als de ontwikkeling 100 doorzet naar opschaling, maar de ervaringen in de beginfase zijn 90 van belang om goed voorbereid te zijn op deze opschaling.Marktaandeel EV in nieuwe 80 autoverkoop (%) 70 60 50 40 30 20 10 0 2010 2015 2020 2025 2030 2035 JaarFiguur 1: prognose marktontwikkeling elektrische auto (Ministeries van I&M en EL&I,2009)8 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten | Deel I: Introductie in EV | 2 EV in perspectief
  • 3 Voordelen van EV De stimulering van EV door gemeenten is belangrijk in de beginfase van de ontwikkeling van EV. Anderzijds biedt EV gemeenten ook voordelen. Zo is het stimuleren van EV een effectief middel voor verduurzaming van de mobiliteit. Dit draagt bij aan het behalen van milieudoelen op het gebied van klimaat, lokale luchtkwaliteit en geluid. EV kan bovendien een impuls voor de (lokale) economie betekenen. In Paragraaf 3.1 tot en met 3.4 wordt een en ander toegelicht2. Deel II gaat in op de maatregelen waarmee EV kan worden gestimuleerd om de voordelen te effectueren. Deel I: Deel II: Introductie in EV Aan de slag met EV (wat en waarom) (voor wie en hoe) Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 6 EV in perspectief Doelgroepen voor EV Hoofdstuk 1 Inleiding Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 7 Voordelen van EV Stimuleringsmaatregelen Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 8 Voertuigen Infrastructuur en parkeren Hoofdstuk 5 Hoofdstuk 9 EV-Infrastructuur Organisatie & Communicatie 2 Meer informatie over de verschillen tussen elektrische aandrijving en alternatieve brandstoffen is te vinden in de ‘Handreiking klimaatbeleid en duurzame mobiliteit voor gemeenten’ van Agentschap NL en op onder meer www.platformschonevoertuigen.nl, www.wikimobi.nl en www.fuelswitch.nl.9 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten | Deel I: Introductie in EV | 3 Voordelen van EV
  • 160 140 CO�-uitstoot (gr/km) 120 100 80 60 40 20 0 3.1 Klimaat brandstofmotoren, stoten EV’s nauwelijksEV NL Gem. nieuwe Gem. nieuwe schadelijke fijnEVstof- Elektrische voertuigen dragen bij aan het verbeteren van het klimaat deeltjes en stikstofoxiden (NOx) uit. De enige uitstootgroene stroom NL benzineauto NL dieselauto netstroom van fijn stof Type auto doordat ze minder CO2 uitstoten dan conventionele voertuigen. De bij EV’s komt van slijtage van banden en remmen. Daarnaast komt CO2-uitstoot van de bron tot de wielen (‘well-to-wheel’) is zelfs nul bij de opwekking van de energie voor EV – afhankelijk van de wijze wanneer de elektriciteit duurzaam wordt opgewekt met bijvoorbeeld waarop dit gebeurt – fijn stof en NOx vrij. Figuur 3 vergelijkt de zon-, wind- of bio-energie. Figuur 2 toont de gemiddelde gemiddelde uitstoot van fijn stof en stikstof van benzine- en CO2-uitstoot van de bron tot de wielen van nieuwe benzine- en dieselauto’s met die van elektrische voertuigen. dieselauto’s en elektrische auto’s die geladen worden met de gemiddelde Nederlandse netstroom (een mix van kolen, gas en duurzame energie) of met groene stroom. 0,04 Fijn stof uitstoot (gr/km) 160 0,03 140 CO�-uitstoot (gr/km) 120 0,02 100 0,01 80 60 0,00 Gem. nieuwe Gem. nieuwe EV NL EV 40 NL benzineauto NL dieselauto netstroom groene stroom 20 Type auto 0 Gem. nieuwe Gem. nieuwe EV NL EV NL benzineauto NL dieselauto netstroom groene stroom 0,8 Type auto 0,7 NO�-uitstoot (gr/km) Figuur 2: vergelijking gemiddelde CO2-uitstoot nieuwe conventionele auto vs. 0,6 elektrische auto 0,5 0,4 Uit Figuur 2 valt op te maken dat EV met de huidige Nederlandse 0,3 energiemix ten opzichte van gemiddelde benzine- en dieselvoertuigen 0,2 een CO2-reductie van circa 50% wordt behaald. Ten opzichte van 0,1 schone benzine- en dieselvoertuigen zal de CO2-reductie minder 0,0 Gem. nieuwe Gem. nieuwe EV NL EV groot zijn. Ook zal afhankelijk van de energieopwekking de afname 0,04 NL benzineauto NL dieselauto netstroom groene stroomFijn stof uitstoot (gr/km) Type auto hoger of lager uitvallen. Opwekking met duurzame energie maakt 0,03 de CO2-reductie tot bijna 100% mogelijk is. Figuur 3: vergelijking gemiddelde uitstoot fijn stof en stikstof 0,02 benzine en diesel vs. elektrisch Alternatieve brandstoffen zoals aardgas en groengas kennen ook een 0,01 CO2-uitstoot van circa 60 gram/km. Bovendien stoten lage Figuur 3 toont dat de uitstoot van schadelijke stoffen met EV vrijwel voertuigen op deze brandstoffen aanzienlijk minder schadelijke 0,00 tot het verleden behoort. Vergeleken met dieselauto’s is de winst stoffen alsGem. stof en stikstofnieuwe benzine- en dieselauto’s. fijn nieuwe Gem. uit dan EV NL EV het grootst, maar ook de verbetering ten opzichte van benzineauto’s NL benzineauto NL dieselauto netstroom groene stroom Hoewel EV een groter reductiepotentieel heeft, zijn dergelijke auto Type is aanzienlijk. alternatieve brandstoffen van grote waarde in de transitie naar duurzame mobiliteit. 0,8 Daarbij aangetekend dat aardgas een fossiele brandstof is die op 0,7NO�-uitstoot (gr/km) termijn uitgeput zal raken, maar alternatieven als bio-ethanol en 0,6 groengas zijn duurzaam en kunnen in combinatie met 0,5 elektromotoren een schoon alternatief bieden voor de traditionele 0,4 brandstoffen. 0,3 0,2 3.2 Luchtkwaliteit 0,1 Ook verbetering van de lokale luchtkwaliteit is een beleidsdoel dat 0,0 Gem. nieuwe Gem. nieuwe EV NL EV met de stimulering van EV op termijn gerealiseerd kan worden. Veel NL benzineauto NL dieselauto netstroom groene stroom van de schadelijke uitstoot in binnensteden wordt veroorzaakt door Type auto vervuilende auto’s, vrachtwagens en bussen. In tegenstelling tot 10 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten | Deel I: Introductie in EV | 3 Voordelen van EV
  • opgeschud. Het gebruik van andere energiebronnen, Voorbeeld – Luchtkwaliteit gemeente Amsterdam laadinfrastructuur en batterijen zorgt voor nieuwe dimensies aan Het directe positieve effect van elektrische voertuigen op de beide kanten van de waardeketen. De economische waarde hiervan luchtkwaliteit is de reden dat de gemeente Amsterdam vol in de komende jaren is moeilijk in te schatten, maar de ontwikkeling inzet op de stimulering van EV om de luchtkwaliteitdoelen in biedt duidelijk kansen voor nieuwe economische activiteit. de gemeente te behalen. Het doel van de gemeente Amsterdam is om in 2015 5% emissieloze kilometers te Het stimuleren van EV kan bedrijven die zich hier binnen een behalen bij voornamelijk veelrijders en daarmee een provincie, regio of gemeente op richten een impuls geven. Een verbetering van de jaargemiddelde NO2-concentratie van voorbeeld hiervan is de regio Brabant, waar veel toeleveranciers ongeveer 0,5 microgram/m3 te behalen. voor de auto-industrie gevestigd zijn die met de opkomst van EV nieuwe producten en diensten ontwikkelen. Door verschillende maatregelen van de provincie Brabant, waaronder enkele subsidieregelingen, wordt deze industrie gestimuleerd tot nieuwe 3.3 Geluid innovaties. Dit heeft EV direct positieve effecten op de regionaleNaast de klimaatwinst en luchtkwaliteitsverbetering die met EV economie in termen van werkgelegenheid en kan daarnaast debereikt kunnen worden, kan EV bijdragen aan vermindering van de aantrekkingskracht van de regio versterken.geluidsoverlast door verkeer. Immers, elektrische voertuigen zijnstiller dan voertuigen met een brandstofmotor en bij lage snelheden EV kan ook gerelateerde bedrijvigheid gericht op bijvoorbeeldmaken elektrische voertuigen zelfs bijna helemaal geen geluid. EV energieopwekking, infrastructuur, ICT of mobiliteit een impulskan gemeenten op termijn helpen bij het voldoen aan de Europese geven. Voorbeelden van steden waar de inzet op elektrisch rijdenRichtlijn omgevingslawaai3, in Nederland in 2004 ingevoerd in de zorgt voor ‘groene banen’ zijn Amsterdam en Leeuwarden.Wet geluidshinder. Daarnaast kan een gemeente direct economisch voordeel behalen door zich te richten op specifieke doelgroepen voor het stimulerenPas wanneer een substantieel deel van het aantal voertuigen van EV. Goed gekozen projecten voor specifieke doelgroepen zullenelektrisch is, zal EV bijdragen aan de reductie van omgevingslawaai. namelijk economisch rendabel blijken.Op korte termijn biedt EV daarom vooral uitkomst voorstadsdistributie, welke vaak vanwege de geluidsoverlast is gebondenaan venstertijden om te laden en lossen. Door de geringe Voorbeeld – ‘Dagranddistributie’ in Eindhovengeluidsproductie maakt EV laden en lossen buiten de gangbare In Eindhoven is een succesvolle proef met dagranddistributievenstertijden mogelijk. Dit is zowel goed voor het milieu (minder uitgevoerd. Hierbij werd een dieselvoertuig vervangen doorgeluid, minder CO2-uitstoot) als commercieel interessant voor een stillere hybride variant waarmee distributie aan debedrijven door de tijdswinst die zij hiermee kunnen behalen. dagrand werd toegestaan. Voor de ondernemer leverde dit grote voordelen op door minder files, waardoor bespaard werd op brandstof- en personeelskosten. De gemeente heeft Voorbeeld – Fluisterbus Apeldoorn baat bij een vermindering van de uitstoot van schadelijke Vanaf juli 2009 rijdt de fluisterbus ‘Whisper’, gedurende een stoffen en geluidsoverlast. Een typische ‘win-win-situatie’ testperiode van twee jaar, mee in de stadsdienstregeling van dus, die ook met EV mogelijk is. Apeldoorn. De Whisper4 is een hybride bus die is voorzien van een elektrische wielnaafmotor. Door deze techniek wordt het brandstofverbruik en de uitstoot van het busvervoer sterk verminderd. Bovendien is de bus bijna geruisloos. Tijdens de rit kunnen de batterijen op elk gewenst moment worden gevoed door een aggregaat, bestaande uit een kleine verbrandingsmotor en een generator. 3.4 EconomieEV is een geheel nieuw werkgebied met potentieel voor economi-sche ontwikkeling. De huidige waardeketen van oliewinning,raffinage, distributie en verkoop bij tankstations aan de ene kant entoeleveranciers, auto-industrie, distributie en verkoop bij auto- 3 Europese Richtlijn 2002/49/EG is gericht op de evaluatie en de beheersingdealers aan de andere kant, wordt door de opkomst van EV flink van omgevingslawaai (kortweg de Richtlijn omgevingslawaai). Zie www.polka.org voor meer informatie. 4 Zie voor meer informatie: www.thewhisper.nl.11 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten | Deel I: Introductie in EV | 3 Voordelen van EV
  • 4 Voertuigen Volledig elektrische voertuigen zijn ‘nieuw’ en verschillen van conventionele voertuigen. Dit leidt tot vragen over de kosten, actieradius en oplaadtijd, en de veiligheid van elektrische voertuigen. Deze onderwerpen zullen achtereenvolgens worden behandeld in Paragraaf 4.1 tot en met Paragraaf 4.3. Tot slot, zal in Paragraaf 4.4 een overzicht worden gegeven van elektrische voertuigen die nu of binnenkort te verkrijgen zijn. Deel I: Deel II: Introductie in EV Aan de slag met EV (wat en waarom) (voor wie en hoe) Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 6 EV in perspectief Doelgroepen voor EV Hoofdstuk 1 Inleiding Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 7 Voordelen van EV Stimuleringsmaatregelen Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 8 Voertuigen Infrastructuur en parkeren Hoofdstuk 5 Hoofdstuk 9 EV-Infrastructuur Organisatie & Communicatie12 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten | Deel I: Introductie in EV | 4 Voertuigen
  • 4.1 Kosten Tabel 2: rekenvoorbeeld total cost of ownership benzineautoBij de aanschaf van een voertuig spelen de kosten een belangrijke vs. EV (o.b.v. 15.000 km/jaar en looptijd van 5 jaar)rol. Deze kosten bestaan niet alleen uit aanschafkosten, maar ookuit brandstofkosten, onderhoudskosten, belastingen en afschrij- Kostenpost VW Golf Nissan Leafvingskosten. Ook voor leaseauto’s geldt dat de prijs gebaseerd is op Aanschafprijs (€) 18.200 27.600alle kosten tijdens bezit en gebruik. Restwaarde (€) 8.300 6.700De meeste elektrische voertuigen zijn op dit moment duurder in de Verbruik elektriciteit (kWh/km) 0,16aanschaf dan voertuigen met een verbrandingsmotor, maar door Prijs elektriciteit (€/kWh) 0,20onder meer lagere brandstof- en onderhoudskosten en fiscale Kosten elektriciteit (€/jaar) 480voordelen zijn de totale kosten – ook wel ‘total cost of ownership’ of Verbruik benzine (l/100km) 4,50TCO – soms zeer concurrerend met conventionele benzine- of Prijs benzine (€/l) 1,30dieselvoertuigen. Kosten brandstof (€/jaar) 880 Rentepercentage 4,80 4,80Er zijn voor elektrische voertuigen momenteel diverse landelijkefiscale stimuleringsmaatregelen van kracht, te weten: Afschrijving (€)• vrijstelling van aanschafbelasting (BPM) (aanschafprijs - restwaarde) 9.800 20.900• vrijstelling van wegenbelasting (MRB) Wegenbelasting (€) 3.000 0• geen bijtelling voor zakelijke rijders die ook privé Rente 3.200 4.100 rijden met hun EV. Verzekering (WA + casco) (€) 6.900 5.400Tabel 2 toont een rekenvoorbeeld van de TCO van een benzineauto Kosten brandstof/elektriciteit (€) 4.400 2.400(VW Golf ) ten opzichte van een vergelijkbare elektrische auto Onderhoudskosten (€) 1.900 2.300(Nissan Leaf ). De getallen zoals restwaarde en onderhoud zijn Totale kosten (€) 29.200 35.100inschattingen en aan verandering onderhevig. Kosten per kilometer 0,39 0,47 De berekening laat zien dat er voor een gemeente die zelf een elektrisch voertuig wil aanschaffen nog een flinke bijdrage nodig is om een EV economisch rendabel te maken. Voor de leaserijder ziet het kostenplaatje er veel gunstiger uit vanwege de vrijstelling van bijtelling voor zakelijke rijders die ook privé rijden. Een leaserijder met een elektrisch voertuig is dan goedkoper uit (± € 100,– per maand) dan bij een conventioneel voertuig. Bedrijven kunnen naast de hiervoor genoemde fiscale voordelen voor investeringen in milieuvriendelijke bedrijfsmiddelen zoals elektrische voertuigen en laadinfrastructuur bovendien gebruik maken van de MIA/VAMIL-regeling. De milieu-investeringsaftrek (MIA) maakt het mogelijk om de investering van de winst af te trekken. Met de VAMIL (Vrij Afschrijven Milieu-investeringen) kunnen milieu-investeringen willekeurig worden afgeschreven. Beide regelingen verminderen de fiscale winst, waardoor minder belasting wordt betaald. De MIA/VAMIL-regeling kan niet door gemeenten zelf worden aangevraagd. Als gemeenten lease- voertuigen hebben kan de leasemaatschappij wel MIA/VAMIL aanvragen en een korting doorberekenen aan de gemeente. De Milieulijst van MIA/VAMIL wordt jaarlijks vastgesteld en eind van het jaar bekend gemaakt.5 5 Meer informatie is te vinden op www.belastingdienst.nl13 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten | Deel I: Introductie in EV | 4 Voertuigen
  • De inschatting van de restwaarde van het batterijpakket is het meest 4.3 Veiligheidkritieke onderdeel van de kostenberekening. De kosten van het Nieuwe auto’s die op de Nederlandse weg verschijnen moeten doorvoertuig worden voor een groot deel bepaald door de kosten van de de Rijksdienst Wegen (RDW) worden gekeurd. Momenteel bevat deaccu, maar er bestaan nog onzekerheden over de exacte levensduur Wegenverkeerswet 1994 geen specifieke veiligheidseisen vooronder verschillende omstandigheden. De meeste autoleveranciers elektrische voertuigen, maar daar komt begin 2011 verandering in.bieden garantie van vijf tot acht jaar of 100.000 km op het Voertuigen die worden gebouwd als, of die worden omgebouwdaccupakket om deze onzekerheid weg te nemen. Het beproeven van naar elektrisch aangedreven of hybride elektrische voertuigen,EV in de praktijk zal helpen hierover meer zekerheid te verkrijgen. moeten vanaf begin februari 2011 voldoen aan bepaaldeHiermee kunnen de afschrijvingskosten beter worden geschat en veiligheidseisen. Deze eisen hebben specifiek betrekking op dekan de techniek verbeterd worden. Het is bovendien waarschijnlijk elektrische aandrijflijn. Het bouwjaar van het voertuig doet hierbijdat de kosten van accu’s zullen dalen vanwege schaalvoordelen bij niet ter zake. Meer informatie over de veiligheidseisen waaraantoenemende productie en nieuwe efficiënte accutechniek. elektrische voertuigen moeten voldoen is te vinden op www.rdw.nl.6 4.2 Actieradius en oplaadtijd Naast de aandacht voor preventieve veiligheid door middel vanDe actieradius van volledig elektrische voertuigen is lager dan de eisen aan elektrische voertuigen die op de Nederlandse wegactieradius van brandstofvoertuigen. Volledig elektrische voertui- verschijnen, is er ook aandacht voor de veiligheid in geval van eengen die nu op de markt komen hebben een gemiddelde actieradius calamiteit. Brandweer en politie hebben digitaal toegang tot eenvan circa 120-180 km, terwijl conventionele auto’s vaak een zogeheten ‘Crash Recovery List’ die, gekoppeld aan hetactieradius van 400-600 km hebben. De actieradius van elektrische kentekenregister van de RDW, inzicht geeft in de specifiekevoertuigen hangt af van het gewicht en de accu van het voertuig en kenmerken van een voertuig. Hierdoor weten hulptroepen tijdigwordt daarnaast beïnvloed door onder meer rijgedrag, temperatuur hoe met een elektrisch voertuig om te gaan in geval van eenen gebruik van de verwarming en airconditioning. ongeval. Daarnaast heeft de ANWB in samenwerking met Rijkswaterstaat een Richtlijn Veiligheidsmaatregelen bij incidentenHet opladen van elektrische voertuigen kost bovendien meer tijd opgesteld. De nieuwste versie van deze richtlijn geeft aan hoe metdan het tanken van een brandstofvoertuig. Aan een gewoon elektrische voertuigen moet worden omgegaan in geval van pech ofstopcontact kost het volledig opladen van een elektrisch voertuig incidenten, zodat een gestrande gebruiker snel en veilig geholpenzes tot acht uur. Snellere laders kunnen deze tijd halveren of zelfs kan worden.terugbrengen tot vijftien tot dertig minuten. Echter, ook dan is Daarnaast heeft de BOVAG in samenwerking met Innovam eenstoppen om te laden niet wenselijk en is het dus belangrijk om te opleiding ‘Veilig werken aan elektrische auto’s’ voor technici enladen wanneer men stopt. garagepersoneel ontwikkeld. Deze opleiding is inmiddels gestart.De nadelen van de beperkte actieradius en langere laadtijd kunnen Tot slot is er aandacht voor de ‘passieve veiligheid’ van elektrischeworden verminderd door verschillende oplossingen, waarbij de voertuigen. Immers, een elektrisch voertuig is bij lage snelheidmeest geschikte oplossingen zich in de toekomst zullen vrijwel geruisloos en daardoor niet goed hoorbaar voor bijvoorbeelduitkristalliseren. De oplossingen zijn: fietsers en voetgangers. Dit kan gevaarlijke situaties opleveren. Een• Range extender: naast de batterij is de auto voorzien van een aantal fabrikanten heeft de elektrische auto daarom uitgerust met kleine en zuinige generator op (bio)brandstof die de accu een kunstmatig geluidssignaal. In diverse landen wordt onderzoek onderweg kan bijladen. gedaan naar de consequenties van geluidsarme voertuigen voor het• Vergrote accucapaciteit: toekomstige technieken bieden kans op verkeer en een eventuele verplichting voor een geluidssignaal. een range van meer dan 500 km.• Accu wisselen: een aantal auto’s wordt uitgerust met een accupakket dat binnen twee minuten kan worden gewisseld voor een vol accupakket. De gebruiker is geen eigenaar van de accu maar betaalt voor de gereden kilometers.• Snelladen: momenteel kost snelladen van de accu minimaal vijftien minuten, maar diverse fabrikanten werken aan nog snellere laadtechnieken.• Inductieladen in de weg: een techniek die nog ver weg is maar experimenteel op kleine schaal wordt toegepast is het opladen tijdens het rijden door inductiestroken in de weg.• Nieuwe product- en serviceconcepten: bijvoorbeeld verkoop van een elektrische auto met de mogelijkheid voor gebruik van een huur- of leenauto met brandstofmotor voor incidentele lange ritten. 6 http://tgk.rdw.nl/nl/nederlandse_tgk_site/typegoedkeuring/ veiligheidseisen_elektrische_voertuigen.htm14 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten | Deel I: Introductie in EV | 4 Voertuigen
  • 4.4 Beschikbare voertuigenOndanks de uitdaging om elektrische voertuigen verder te ontwik- Voorbeeld – Elektrische vuilniswagen Van Gansewinkelkelen, heeft bijna elke grote autofabrikant inmiddels een elektrisch In 2009 introduceerde Van Gansewinkel bij wijze van proefmodel aangekondigd voor het jaar 2011 of 2012. De modellen een elektrische vuilniswagen gebouwd door Spijkstaal inverschillen van kleine stadsauto’s tot lichte vrachtwagens. Rotterdam. De wagen kostte 180.000 euro, vergelijkbaar metDe daadwerkelijke levering zal in deze jaren nog in kleine aantallen een dieselvuilniswagen, en heeft een maximumsnelheid vanplaatsvinden, maar het biedt kansen voor verdere opschaling. 40 km/u en een actieradius van 50-70 km. Wel kan er in deOok zijn er nieuwe bedrijven ontstaan die bestaande auto’s moderne wagen minder afval en bedraagt de oplaadtijd ruimombouwen tot auto’s met een elektrische aandrijflijn. vijf uur. Echter, het bedrijfsafval dat de elektrische vuilnis- wagen inzamelt wordt verbrand en dat levert weer stroomTabel 3 geeft een overzicht van enkele voertuigen die nu beschikbaar om de accu op te laden. De milieuvriendelijk en geruislooszijn of in 2011 en 2012 op de markt komen. Een actueel overzicht van opererende wagen is ten behoeve van de veiligheid voorzienhet aanbod van elektrische voertuigen is te verkrijgen via onder van extra optische en geluidssignalen.meer de webcatalogus van ZERAuto7, de website van Op het voertuig mag zonder groot rijbewijs gereden worden:TheNewMotion8, en voor specifieke ‘utilityvoertuigen’ de website voor Van Gansewinkel de ideale plek om nieuwe arbeids-van Spijkstaal9. krachten op te laten stappen naar een verdere loopbaan in het bedrijf. Voor de medewerkers zelf is het prettiger werkenTabel 3 toont aan dat elektrische voertuigen in alle soorten en maten doordat ze niet in de uitlaatgassen staan te werken.te vinden zijn. Uit het voorbeeld van de elektrische vuilniswagen die In navolging op de succesvolle proef in Rotterdam haalt Vandoor Van Gansewinkel wordt gebruikt, blijkt dat EV voor specifieke Gansewinkel voortaan ook het restafval op Schiphol op mettoepassingen verschillende voordelen heeft. een 100% elektrische vuilniswagen.Tabel 3: overzicht van enkele nu of binnenkort beschikbare elektrische voertuigen Merk en model Voertuigcategorie Beschikbaarheid Voorbeeld Tazarri Zero Personenauto – economyklasse Beschikbaar Mitsubishi Imiev (Peugeot Ion, Compacte personenauto 2011 Citroen C-Zero) Nissan Leaf Personenauto – compacte middenklasser 2011 Renault Kangoo ZE Bestelwagen 2011 All Green Vehicles (AGV) Utility voertuig 2010 Spijkstaal Vuilniswagen 2009 7 http://www.zerauto.nl/catalogus/ 8 http://www.thenewmotion.com/ik-wil-elektrisch-rijden/autos/ 9 http://www.spijkstaal.nl/index.html15 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten | Deel I: Introductie in EV | 4 Voertuigen
  • 5 EV-infrastructuur Naast de voertuigen zelf is de infrastructuur om deze voer- tuigen van energie te voorzien essentieel voor het succes van EV. Een voordeel is dat de basisinfrastructuur, het elektrici- teitsnet, er al ligt. Dit hoofdstuk beschrijft de verschillende soorten laadinfrastructuur (Paragraaf 5.1), de typen laad- locaties geschikt voor elektrische voertuigen (Paragraaf 5.2) en de verwachte impact op het elektriciteitsnet (Paragraaf 5.3). Deel I: Deel II: Introductie in EV Aan de slag met EV (wat en waarom) (voor wie en hoe) Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 6 EV in perspectief Doelgroepen voor EV Hoofdstuk 1 Inleiding Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 7 Voordelen van EV Stimuleringsmaatregelen Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 8 Voertuigen Infrastructuur en parkeren Hoofdstuk 5 Hoofdstuk 9 EV-Infrastructuur Organisatie & Communicatie16 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten | Deel I: Introductie in EV | 5 EV-infrastructuur
  • 5.1 Soorten laadinfrastructuurEr zijn verschillende soorten laadinfrastructuur voor elektrische zodat deze passen in de openbare ruimte en bij de huisstijl van devoertuigen. Deze verschillen in onder meer laadvermogen (en dus gemeente. Figuur 5 geeft twee voorbeelden van verschillende typenlaadtijd), toepasbaarheid voor verschillende voertuigen en kosten. laadpunten.Achtereenvolgens wordt hier ingegaan op laadpalen, snelladen,inductief laden en accu wisselen. Het is goed mogelijk dat deverschillende soorten laadinfrastructuur in de toekomst naastelkaar bestaan. 5.1.1 LaadpalenHet gebruik van laadpalen voor normaal laden is momenteel demeest gangbare methode om elektrische voertuigen op te laden.Het is een goede oplossing om voertuigen die langere tijd stil staanop te laden. Het volledig opladen van de accu duurt nu vaak 6-8 uur,maar dit zal in de toekomst naar verwachting gehalveerd worden. Figuur 5: voorbeelden van typen laadpunten Er zijn verschillende leveranciers van laadpunten voor in de private en semi-publieke ruimte zoals MisterGreen, Reewoud, Alfen en EV-box. Daarnaast zijn er meerdere partijen die optreden als exploitant van publieke laadpunten en als laaddienstverlener10 naar EV-rijders, waaronder de energiemaatschappijen Eneco, Essent en Nuon. Stichting e-laad.nl Een niet-commerciële partij is de Stichting e-laad.nl. Stichting e-laad.nl is een initiatief van de samenwerkende netbeheerders in Nederland. Het doel van de stichting is om EV te stimuleren en om informatie te verzamelen over het laadgedrag van EV rijders. Deze informatie is nodig om het effect van EV op hetFiguur 4: toekomstschets van laadinfrastructuur in de openbare ruimte elektriciteitsnet te bepalen. Uitbreidingen en/of aanpassingen van het elektriciteitsnet kan nodig zijn. Hiervoor worden doorVoor het gemak wordt hier gesproken over laadpalen, maar andere Nederland maximaal 10.000 laadpunten in de openbareuiterlijke vormen zijn ook verkrijgbaar: van een eenvoudig kastje ruimte neergezet. In aanmerking voor een laadpunt komenvoor in de private of semi-publieke ruimte tot een robuust en gemeenten alsook partijen/particulieren die een elektrischegeavanceerd systeem voor de openbare ruimte. Vaak kunnen deze auto aanschaffen. De stichting is in de opstartfase van EV nogbovendien worden ontworpen naar eigen eisen en wensen, laaddienstverlener. In de nabije toekomst zal de stichting gaan opereren als kenniscentrum van de netbeheerders en gemeenten helpen bij het realiseren van oplaadpunten. De rol van laaddienstverlener zal dan bij commerciële partijen worden ondergebracht. Laadpalen zijn geschikt voor het opladen van alle elektrische auto’s, mits men beschikt over de juiste laadstekker. Om dit probleem op te lossen werken de Europese standaardisatie instituten aan een norm voor stekkers voor elektrische voertuigen. Het is de verwachting dat deze in 2011 officieel wordt vastgesteld.10 Een laaddienstverlener is een partij die EV-rijders de mogelijk biedt om gebruik te maken van laadinfrastructuur. Dit kan bijvoorbeeld door (tegen vergoeding) een pasje uit te geven, waarmee toegang tot de laadinfrastruc- tuur wordt verleend.17 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten | Deel I: Introductie in EV | 5 EV-infrastructuur
  • Vooruitlopend hierop heeft de Nederlandse industrie samen met deoverheid besloten de Type 2 stekker uit deze ‘norm-in-wording’ alsstandaard te gebruiken voor openbare oplaadpunten.11De belangrijkste redenen hiervoor zijn:• de verwachting dat deze stekker in de definitieve standaard wordt opgenomen.• de mogelijkheid van deze stekker om met hogere vermogens (dus sneller) te laden.• de veiligheid van het systeem: de stekker heeft een vergrendeling tegen diefstal, misbruik en los maken onder spanning. Figuur 6 geeft een beeld van de stekker en de hiervoor geschikteaansluiting bij een laadpunt. De stekker is ontworpen doorfabrikant Mennekes en staat daarom ook bekend als de‘Mennekesstekker’. Figuur 7: autorisatie door middel van een RFID-pas 5.1.2 Snelladen Een techniek waarmee de range anxiety – de angst van EV-rijders dat ze onderweg met een lege accu komen te staan – kan worden weggenomen is het snelladen. Onder snelladen wordt in dit document verstaan: laden met een vermogen groter dan 44kW, waarmee de accu in maximaal dertig minuten volledig opgeladen kan worden.12 In Japan is een eerste standaard voor snelladen ontwikkeld: de ‘CHAdeMO’-standaard.13 Deze standaard beschrijft het communicatieprotocol tussen de auto en de lader en tevens enkele eisen ten behoeve van de veiligheid waar de stekker voor snelladen aan moet voldoen. Met de komst van een standaard maakt het snelladen een snelle ontwikkeling door. Internationaal zijn er inmiddels meer dan tienFiguur 6: de gekozen standaardstekker leveranciers van snellaadpalen actief en in meerdere landen worden snellaadprojecten uitgevoerd. Het het Nederlandse bedrijf Epyon isVeel openbare oplaadpunten zijn voorzien van een identificatie- aangesloten bij de CHAdeMO-organisatie en heeft samen metsysteem zoals RFID, zodat het systeem met een pasje kan worden Essent in Leeuwarden het eerste snellaadpunt in Nederlandgeactiveerd (zie Figuur 7). Dit voorkomt ongeautoriseerd gebruik van gerealiseerd.het oplaadpunt. De huidige aanbieders van publieke laadpuntenwerken momenteel samen om de pasjes op elkaars laadpunten te Hoewel er nog onzekerheden bestaan over het effect van vaaklaten werken. EV-rijders kunnen hierdoor gebruik maken van een snelladen op de levensduur van de accu’s en nog niet alle elektrischegroter netwerk van laadpunten. In de periode tot september 2011 voertuigen geschikt zijn voor snelladen, wordt deze techniek reedszullen EV-rijders voor dit gastgebruik geen extra kosten in rekening door veel partijen omarmd. Zo brengen Nissan, Mitsubishi, Peugeotworden gebracht. In een later stadium zal het nodig zijn een en Citroën het komende jaar auto’s op de markt die geschikt zijnmarktmodel te ontwikkelen, waarbij partijen onafhankelijk van voor snelladen. Ook andere fabrikanten zijn bezig met hetelkaar laaddiensten en gerelateerde diensten naar hun klanten ontwikkelen van snelladen voor hun voertuigen.kunnen aanbieden en daarbij – met onderlinge verrekening – vanelkaars infrastructuur gebruik kunnen maken. Momenteel worden 11 Het rapport ‘Onderzoek naar een te kiezen uniforme laadstekker voorhiertoe door de gezamenlijke stakeholders de eerste stappen gezet. elektrische auto’s in Nederland’ (TNO & KEMA, 20 april 2010) is een belangrijke basis geweest voor de keuze van de standaardstekker en geeft een helder beeldDe verwachting is dat eind 2011 hierover meer bekend is. van de Europese standaardisatie op het gebied van stekkers en laden.In Deel II van deze startgids zal nader worden ingegaan op de eisen 12 Bij het snelladen kan nog onderscheid gemaakt worden tussen AC-snelladendie gemeenten zouden moeten stellen wanneer zij laadpunten (met wisselstroom) en DC-snelladen (met gelijkstroom). Het voert te ver om de verschillen hiervan in dit document uiteen te zetten. Momenteel is alleen hetwillen realiseren. DC-snelladen operationeel en is het AC-snelladen nog in de ontwikkelingsfase. 13 CHAdeMO staat voor ‘Charge de Move’ ofwel ‘laad om te rijden’ en is een woordspeling op het Japanse ‘O cha demo ikaga desuka’ wat betekent ‘laten we een thee drinken terwijl we laden’.18 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten | Deel I: Introductie in EV | 5 EV-infrastructuur
  • Ondanks de hoge kosten en het grotere energieverlies heeft inductief laden ook voordelen ten opzichte van conductief laden die Snellaadnetwerk in Nederland deze techniek interessant maken: Publieke en private partijen die werken aan snellaadprojecten • Het is gebruiksvriendelijker doordat geen extra handelingen met in Nederland zijn bezig om gezamenlijk een netwerk te stroomkabels verricht hoeven te worden door automobilisten realiseren. In de steden Leeuwarden, Amsterdam, Utrecht en (dit scheelt tijd en moeite); ’s-Hertogenbosch lopen projecten om snellaadpunten te • Het is omgevingsvriendelijker door de afwezigheid van kabels en realiseren. Ook de bedrijven The New Motion en Epyon zijn, laadpalen; met financiële ondersteuning van de stichting DOEN, bezig • Er is minder kans op vandalisme, waardoor de betrouwbaarheid om een aantal snellaadpunten voor elektrische auto’s te groter is. realiseren. In februari 2011 moeten de eerste punten in het gezamenlijke netwerk van tien snellaadpunten operationeel zijn. Als locaties zullen plekken gebruikt worden die Voorbeeld – Inductiebus in Italië en Utrecht gemakkelijk per auto te bereiken zijn zoals wegrestaurants, Contactloos laden kent al enkele toepassingen op het gebied tankstations en retail-locaties. EV-rijders zullen door middel van EV. In de Italiaanse steden Turijn en Genua worden al van een abonnement toegang kunnen krijgen tot het netwerk. sinds 2002 30 inductiebussen ingezet. In Utrecht is onlangs een zelfde soort bus in gebruik genomen. De in Utrecht gebruikte bussen laden niet over het hele traject, maar alleen op hun halte bij het Centraal Station. Wanneer ze daar5.1.3 Inductief laden vertrekken hebben ze genoeg stroom om weer een nieuweNaast conductief laden (een stekker in een stopcontact zoals bij ronde te rijden en gedurende de nacht worden ze vollediglaadpalen) is inductief laden (contactloos laden) een technologie opgeladen.om elektrisch voertuigen op te laden. Deze technologie is bekendvan onder meer de oplader voor de elektrische tandenborstel.Verschillende bedrijven – onder meer Conductix Wampfler, Evatran,HaloIPT en P-ion – richten zich momenteel op de toepassing van 5.1.4 Accu wisseleninductief laden voor EV. Hiervoor moeten inductielussen in het Een andere techniek om de rijafstand te vergroten is het wisselenwegdek gelegd worden ( Figuur 8) en moeten auto’s geschikt worden van het batterijpakket. Het bedrijf Better Place heeft hiervoor eengemaakt om inductief te laden. systeem ontwikkeld dat geschikt is voor enkele automodellen van Renault. Hiermee voert het bedrijf momenteel op enkele locaties in de wereld proeven uit, maar in Nederland is er momenteel geen accuwisselstation. Figuur 9 toont een accuwisselstation van Better Place.Figuur 8: inductief ladenInductief laden bevindt zich nog in de experimentele fase. Het isduur om in de weg inductielussen te leggen en ook het onderhoudvan wegen wordt hierdoor duurder, maar op bepaalde locaties kanhet interessant zijn. Daarnaast is inductief laden momenteel nog Figuur 9: een accuwisselstation van Better Placeminder efficiënt dan conductief laden met een energieverlies vancirca 8% bij inductief laden ten opzichte van minder dan 1% bijladen via een stopcontact (www.thenewmotion.nl, 2010).19 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten | Deel I: Introductie in EV | 5 EV-infrastructuur
  • Het belangrijkste voordeel van accu wisselen ten opzichte van de Tabel 4: voorbeelden van verschillende typen laadlocatiesaccu opladen is de snelheid waarmee het gebeurt (sneller dan tankenvolgens Better Place). Hierdoor is het gemak voor de automobilist Type laadlocatie Voorbeeldengroot en wordt het probleem van de beperkte actieradius opgelost. Privaat • Thuis op eigen terrein • Bedrijfsgarages en eigen parkeer­De belangrijkste nadelen zijn de hoge investeringskosten in de terreinen van bedrijvenwisselstations; deze bedragen € 1 miljoen ten opzichte van circa €100.000,- voor een snellaadstation. Daarnaast is een (nog) zeer Semi-publiek • Openbare parkeergarages ofbeperkt aantal voertuigen geschikt voor accu wisselen. –terreinen (in privaat beheer) • Retail­locaties zoals winkelcentra, bouwmarkten 5.2 Laadlocaties • Hotels en horecagelegenhedenNiet alleen zijn er verschillende soorten laadinfrastructuur voor • Benzinestations en wegrestaurantselektrische voertuigen, ook zijn er verschillende locaties mogelijkwaar het laden van elektrische voertuigen kan plaatsvinden. Het is Publiek • P+R terreinenhierbij belangrijk om te realiseren dat het laden van een elektrische • (Gereserveerde) parkeerplaatsen in de openbare ruimteauto anders is dan het tanken van een brandstofauto. Anders denken over tanken Veel Nederlanders (zeker buiten de steden) kunnen met kleine Aangezien het laden van een elektrisch voertuig meestal aanpassingen prima thuis en/of op het werk laden. Deze groep langer duurt dan het tanken van een conventioneel voertuig gebruikers (ordegrootte 30%) kan daarmee een drijvende kracht moet het ‘denken over tanken’ veranderen. In plaats van de worden voor de eerste markt van elektrisch rijden. De ervaring uit weg af te gaan en dus te stoppen om te tanken, moet het de eerste proeven met EV leert dat laden thuis en op het werk voor principe adagium gaan gelden: ‘stop niet om te laden, maar laad veel gebruikers vaak voldoende zekerheid biedt. Zeker wanneer de wanneer je stopt’. Veel mensen doen dit al met apparaten met semi-publieke ruimte van parkeergarages en parkeerplaatsen bij accu’s erin zoals mobiele telefoons en laptops. Ook elektri- retail-locaties wordt meegeteld is de markt voor elektrisch laden in sche voertuigen kunnen aan het elektriciteitsnet worden het private domein groot. De angst dat de publieke ruimte met de gekoppeld wanneer deze niet gebruikt worden. opkomst van EV straks vol staat met laadpalen is daarom overdreven. Niettemin zal een grote groep particulieren en bedrijven aangewe-Het principe ‘laad wanneer je stopt’ is belangrijk bij het bepalen van zen zijn op laden in de publieke ruimte. Dit geldt bijvoorbeeld voorde locatiekeuze van laadvoorzieningen. Zo zijn de meest geschikte bewoners of forensen die niet op eigen terrein kunnen parkeren.locaties voor laadvoorzieningen voor normaal laden plekken waar Ook specifieke bedrijven zoals aanbieders van autodeelsystemenmensen gedurende langere tijd verblijven, zoals thuis of op werk. maken vaak gebruik van parkeerplaatsen in de openbare ruimte.Daarentegen zijn snelladen of accu wisselen meer geschikt langs Hier kunnen gemeenten een rol spelen om EV mogelijk te maken.uitvalswegen, zoals tankstations nu. In Deel II wordt nader ingegaan op de maatregelen die gemeenten in dit geval kunnen nemen.Met betrekking tot de locatie van laadinfrastructuur wordt veelaleen onderscheid gemaakt tussen private locaties, semi-publiekelocaties en publieke locaties. Tabel 4 geeft enkele voorbeelden van deverschillende locaties.20 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten | Deel I: Introductie in EV | 5 EV-infrastructuur
  • Ook zullen er lokaal soms maatregelen zoals het aanleggen van krachtstroom nodig zijn wanneer veel auto’s tegelijk zullen laden of wanneer er met een hoog vermogen wordt geladen, maar de capaciteit van het elektriciteitsnetwerk als geheel is voldoende. Daarnaast biedt de opkomst van EV kansen om de stroomproductie te verduurzamen en de capaciteit van het elektriciteitsnet beter te benutten. Een stijgende prijs van fossiele brandstoffen en efficiën- tere opwekking en transport van duurzame energie dragen hier ook aan bij. De opkomst van de elektrische auto kan een versterkend effect hebben op de groei van duurzame energieopwekking, omdat elektrische auto’s de potentie hebben om energie op te slaan in de accu. Dit kan uitkomst bieden op momenten dat veel (duurzame) energie door bijvoorbeeld wind of zon wordt opgewekt en er weinig vraag is. Deze energie kan vervolgens worden teruggeleverd aan het elektriciteitsnet wanneer de vraag groter is dan het aanbod. Hiervoor zijn intelligente netten (‘smart grids’) nodig, die een slimme koppeling met de auto mogelijk maken en zo fluctuaties in het aanbod van elektriciteit opvangen. Intelligente netten in combinatie met EV helpen enerzijds om de business case van duurzame energieopwekking zoals windmolens op zee rond te krijgen. Anderzijds, zorgen intelligente netten ervoor dat er minder hoeft te worden geïnvesteerd in ‘verzwaring’ van het net (extra elektriciteitskabels), omdat vraag en aanbod beter kunnen wordenFiguur 10: kaart met laadpunten voor elektrische auto’s gestuurd waardoor de piekbelasting lager zal zijn. De elektrische auto is zeer geschikt om met een intelligent netwerk te communi- 5.3 Effecten van EV op de elektriciteitsproductie en ceren. Immers, de elektrische auto is een relatief grote stroom- -levering verbruiker, maar tegelijkertijd is het moment van laden relatiefWanneer het aantal elektrische auto’s de komende jaren sterk eenvoudig te verschuiven. De meeste auto’s worden namelijk meertoeneemt en deze – langzaam of snel – worden opgeladen via het dan 90% van de tijd niet gebruikt.elektriciteitsnet, kan de behoefte aan productie en transport vanelektriciteit ook toenemen. Bovendien kan deze vraag naarelektriciteit leiden tot extra hoge en ongewenste pieken in het Voorbeeld – Duurzame opwekking en intelligente nettenelektriciteitsverbruik. In Denemarken wordt door een consortium project onderzoek gedaan naar de koppeling tussen (decentrale)Netbeheerders verwachten dat de toenemende elektriciteitsvraag duurzame energieopwekking en elektrische auto’s doordoor de introductie van EV de komende tien jaar niet tot structurele middel van intelligente netten. De elektrische auto heeftproblemen in de elektriciteitsnetten zal leiden. Ook de stroompro- volgens de onderzoekers de ideale kenmerken om alsductie zal hier geen echte problemen door ondervinden. Er is in de flexibele consument te dienen: hij staat gemiddeld meer dankomende tien jaar voldoende reservecapaciteit om pieken op te 20 uur per dag stil, waarvan 12-16uur thuis, hij hoeft maarvangen. De energievraag (kWh) en vermogensvraag (kW) van 1-4uur per dag te laden en het verbruik is gelijk aan dat van200.000 elektrische auto’s kunnen probleemloos ingepast worden, een huishouden. Hierdoor zou de elektrische auto’s zeer goedmits gespreid over het land. Waarschijnlijk ontstaan er zelfs geen ingezet kunnen worden als onderdeel van een slim energie-problemen als tien tot twintig procent van de Nederlanders systeem, waarbij elektrische auto’s niet alleen energieelektrisch gaat rijden. Het gaat dan om circa 1 miljoen auto’s. verbruiken, maar ook opslaan en terug leveren aan het elektriciteitsnet. Hoewel de mogelijkheden veelbelovend zijn,Wel kunnen er lokaal problemen ontstaan bij mensen die thuis of op bevindt deze toepassing zich nog in de testfase. Meerhet werk opladen. De installaties van huizen zijn meestal uitgelegd informatie is te vinden op www.edison-net.dk.voor belastingen van maximaal 2kW. Als de auto met meer vermogenoplaadt, is het verstandig de eigen installatie en eventueel denetaansluiting aan te passen. Dit geldt ook voor bedrijven. Wanneerde laadpunten verkeerd op de installatie van het bedrijf wordenaangesloten kan overbelasting ontstaan.21 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten | Deel I: Introductie in EV | 5 EV-infrastructuur
  • Deel II:Aan de slagmet EV Deel I: Deel II: Introductie in EV Aan de slag met EV (wat en waarom) (voor wie en hoe) Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 6 EV in perspectief Doelgroepen voor EVHoofdstuk 1Inleiding Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 7 Voordelen van EV Stimuleringsmaatregelen Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 8 Voertuigen Infrastructuur en parkeren Hoofdstuk 5 Hoofdstuk 9 EV-Infrastructuur Organisatie & Communicatie
  • 6 Doelgroepen voor EV In Deel I is te zien dat EV kan bijdragen aan het behalen van milieudoelstellingen en tegelijkertijd economisch interessant kan zijn. Echter, gegeven de huidige beperkingen van EV is het van belang dat de stimulering van EV op de juiste doelgroepen wordt gericht. Paragraaf 6.1 beschrijft de belangrijkste doelgroepkenmerken en paragraaf 6.2 vertaalt dit naar enkele voorbeelden van doelgroepen voor EV. Deel I: Deel II: Introductie in EV Aan de slag met EV (wat en waarom) (voor wie en hoe) Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 6 EV in perspectief Doelgroepen voor EV Hoofdstuk 1 Inleiding Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 7 Voordelen van EV Stimuleringsmaatregelen Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 8 Voertuigen Infrastructuur en parkeren Hoofdstuk 5 Hoofdstuk 9 EV-Infrastructuur Organisatie & Communicatie23 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten | Deel II: Aan de slag met EV | 6 Doelgroepen voor EV
  • 6.1 Doelgroepkenmerken De belangrijkste groep potentiële gebruikers van volledig EV staat aan het begin van de ontwikkeling en kent nog een aantal elektrische voertuigen voldoet aan de volgende kenmerken: beperkingen ten aanzien van bijvoorbeeld aanschafprijs, actieradius • Dagelijks afgelegde afstand tussen de 10 km en 100 km. en laadtijd. Daarom is het belangrijk dat de introductie van EV in • Veelal vaste herkomst- en bestemmingslocatie. eerste instantie wordt gericht op die doelgroepen die goed kunnen • Beschikking over alternatieve reismogelijkheden voor langere omgaan met de huidige functionaliteit en inzetbaarheid van ritten. elektrische voertuigen. Dit om teleurstellingen in de beginfase van • Financiële mogelijkheden om elektrisch voertuig te kunnen de introductie van EV te voorkomen. Figuur 11 geeft aan voor welke financieren. 2010 - Enlarged Roadmap doelgroep EV interessant is, gebaseerd op de afgelegde reisafstand. Voor intensievere toepassing kan gebruik worden gemaakt van plug-in hybride voertuigen, range extenders of alternatieve brandstofvoertuigen. Ook wordt momenteel het intensief gebruikw van volledig elektrische voertuigen in combinatie met een snel- laadfaciliteit beproefd.C SRAem 6.2 Voorbeelden doelgroepenoach Voorbeelden van enkele doelgroepen die aan de hiervoor genoem- de kenmerken voldoen en dus interessant zijn als eerste gebruikers van volledig elektrische voertuigen zijn: • Trendsetters die graag onderdeel zijn van een veranderingsproces, met voldoende budget en liefhebbers van hightech. Vaak zal deze Figuur 11: doelgroep voor EV o.b.v. afgelegde afstand auto als tweede auto worden aangeschaft. (European Green Cars Initiative, 2010) • Leaserijders die dagelijks een vaste rit maken van bijvoorbeeld 30 tot 50 km; de huidige fiscale maatregelen maken de kosten van EVssing the diversity beperkte actieradius en lange laadtijd zijn volledig Vanwege de 3 EGCI priority areas: voor leaserijders aantrekkelijk. Bovendien draagt EV vaak bij aanobility needs and voertuigen momenteel vooral geschikt voor doelgroepen elektrische • Electrification duurzaamheiddoelstellingen van hun werkgevers.ing for thedie korte ritten maken en veel stil staan. De introductie van volledig • Bedrijven met een vloot van voertuigen die veel korte ritten diversity EV vehicle • Long Distance Truckertrains and kan het beste gericht zijn op doelgroepen die tussen de 10 km en maken zoals woningbouwcoöperaties, verzekeringsagenten, designs. km per dag afleggen en veelalLogistics and Co-Modality binnenstadsdistributie, taxi’s, bezorgservices of onderhouds- 100 • reizen tussen vaste herkomst- en bestemmingslocaties. Voor deze doelgroepen vormt de relatief monteurs. Het is vooral aantrekkelijk voor bedrijven die beperkte actieradius van elektrische voertuigen geen obstakel en beschikken over een grotere vloot, zodat een deel vervangen kan kan de accu bovendien eenvoudig opgeladen worden op vaste worden door elektrische voertuigen. Hiermee blijft flexibiliteit locaties. Plug-in hybride voertuigen, range extenders en voertuigen voor lange ritten behouden. op alternatieve brandstoffen zijn ook interessant als alternatief voor • Eigen diensten van de gemeente met poolauto’s of auto’s conventionele voertuigen op langere afstanden. waarmee korte ritten worden gemaakt. • Gebruikers van deelauto’s waarbij een gedeelte van de auto’s elektrisch wordt uitgevoerd. Voorbeeld – praktijkproef met elektrische Mini’s Een praktijkproef met 100 elektrische Mini’s in Berlijn heeft Bovenstaande doelgroepen kunnen op verschillende manieren uitgewezen dat de gebruikers weinig last hebben van de gefaciliteerd en gestimuleerd worden om over te stappen op EV. beperkte actieradius en lange laadtijd. Voor langere ritten Hierover meer in het volgende hoofdstuk. wordt gebruik gemaakt van het openbaar vervoer, een leen- of deelauto. De auto wordt voornamelijk thuis en op het werk geladen. 24 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten | Deel II: Aan de slag met EV | 6 Doelgroepen voor EV
  • 7 EV-stimulerings- maatregelen Elke gemeente maakt een eigen afweging over de rol in EV: van faciliterend indien een EV-rijder zich aandient tot sterk stimulerend om de ontwikkeling van EV actief aan te jagen. Dit hoofdstuk biedt een handvat voor zowel gemeenten die een faciliterende rol willen innemen als voor gemeenten die een actieve rol willen innemen. Paragraaf 7.1 beschrijft een selectie van vijf acties die EV een sterke impuls kunnen geven. Paragraaf 7.2 geeft een uitgebreid overzicht van stimulerings- maatregelen op het gebied van EV. Deel I: Deel II: Introductie in EV Aan de slag met EV (wat en waarom) (voor wie en hoe) Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 6 EV in perspectief Doelgroepen voor EV Hoofdstuk 1 Inleiding Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 7 Voordelen van EV Stimuleringsmaatregelen Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 8 Voertuigen Infrastructuur en parkeren Hoofdstuk 5 Hoofdstuk 9 EV-Infrastructuur Organisatie & Communicatie25 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten | Deel II: Aan de slag met EV | 7 EV-stimuleringsmaatregelen
  • 7.1 Top-5 acties voor gemeenten 3. Benut de kansen van samenwerkingEr is een aantal maatregelen waarmee de introductie van EV in een Er moet nog veel gebeuren voor een succesvolle introductie van EVgemeente een sterke impuls krijgt. Samen vormen deze een top-5 en de samenwerking tussen overheid, NGO’s en marktpartijen isvan acties voor gemeenten: hierbij van wezenlijk belang. Maak als gemeente bekend dat er samengewerkt wordt op dit gebied en benut gezamenlijk met1. Stel een EV-contactpersoon aan marktpartijen en andere overheden de kansen voor ontwikkeling.2. Faciliteer EV-rijders met een parkeerplaats en (toestemming voor) De EV-contactpersoon kan ondernemers helpen met procedures en laadinfrastructuur regelgeving. Daarnaast kunnen ondernemers door middel van3. Benut de kansen van samenwerking stimuleringsmaatregelen worden verleid om over te stappen op EV.4. Schaf een elektrisch voertuig aan5. Communiceer naar bewoners en bedrijven over EV Er zijn diverse mogelijkheden voor stimuleringsmaatregelen op verschillende beleidsterreinen waarmee EV bij marktpartijen kan 1. Stel een EV-contactpersoon aan worden gestimuleerd. De uitvoering en financiering wordt nietDe belangrijkste actie op het gebied van EV voor een gemeente is alleen door de gemeente verzorgd, maar in samenwerking methet aanstellen van een EV-contactpersoon. Deze persoon is de spil marktpartijen of andere overheden. Enkele voorbeelden vanin het web en organisator van de overige acties ter stimulering van toepasbare stimuleringsmaatregelen zijn:EV. Deze acties raken verschillende beleidsterreinen en vragen • Duurzaam inkopen en opdrachten verlenen: hierbij wordtsamenwerking met verschillende partijen. voorrang gegeven aan partijen die aan vooraf gestelde duurzaamheideisen voldoenDe EV-contactpersoon vergaart kennis over EV en stemt beleid af • Verruiming van venstertijden voor distributie met schone enmet de verschillende afdelingen zoals verkeer en vervoer, geluidsarme elektrische voertuigenruimtelijke ordening en milieu. Deze persoon communiceert over • Bijdragen aan een project met elektrische deelauto’s doorEV binnen en buiten de gemeente en is centraal aanspreekpunt. bijvoorbeeld 50% van de extra kosten van een elektrische auto teHiermee wordt het onderwerp binnen de gemeente breder bekend vergoeden en te zorgen voor een snelle procedure voor deen komen initiatieven op de juiste plaats terecht. Een vervolg kan parkeerplaatsen.zijn dat een startnotitie of plan van aanpak wordt opgesteld.Deze kunnen vervolgens worden gedeeld op het ROMnetwerk. Paragraaf 7.2 geeft een uitgebreider overzicht van stimulerings-In Hoofdstuk 9 wordt uitgebreider ingegaan op de gemeentelijke maatregelen voor EV. Stimuleringsmaatregelen kunnen in deorganisatie en communicatie met betrekking tot EV. praktijk kleinschalig beproefd worden, zoals blijkt uit onderstaand voorbeeld. 2. Faciliteer EV-rijders met een parkeerplaats en (toestemming voor) laadinfrastructuurEen potentiële gebruiker die overweegt over te stappen op een Voorbeeld – Cargohopper Utrechtelektrisch voertuig en niet op eigen terrein kan laden moet gebruik De Utrechtse binnenstad wordt voor een deel bevoorraadmaken van publieke infrastructuur. De zekerheid dat in dat geval met een volledig elektrisch voertuig met aanhangers.een parkeerplaats beschikbaar wordt gesteld en toestemming voor Er wordt gebruik gemaakt van een overslagstation voorhet plaatsen van laadinfrastructuur wordt verleend, verlaagt de wisselcontainers dicht tegen de binnenstad en op de grensdrempel om over te stappen. Een gemeente kan er ook voor kiezen van de milieuzone. Het voertuig kan laden en lossen buitende plaatsing van laadinfrastructuur zelf te organiseren en de venstertijden en hindert vanwege de afmetingen definancieren of infrastructuur in de semi-publieke ruimte te doorstroming van het verkeer niet. De daken van het voertuigstimuleren. Aangezien veel gemeenten kampen met vragen over zijn voorzien van zonnepanelen voor de koelinginfrastructuur en parkeermaatregelen met betrekking tot EV zal hier (www.cargohopper.nl).in Hoofdstuk 8 extra aandacht aan besteed worden.26 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten | Deel II: Aan de slag met EV | 7 EV-stimuleringsmaatregelen
  • 4. Schaf een elektrisch voertuig aan 7.2 Overzicht van stimuleringsmaatregelenElke gemeente kan minimaal een elektrisch voertuig zoals scooter, Naast de hiervoor omschreven EV-acties zijn er veel anderestadsauto, personenauto of lichte vrachtauto opnemen in het eigen mogelijkheden om EV te stimuleren. Tabel 5 toont een overzicht vanwagenpark. De gemeente doet hierdoor ervaring op met het gebruik stimuleringsmaatregelen voor EV met een indeling naar het typevan elektrische voertuigen en geeft het goede voorbeeld. Wanneer beleidsmaatregel en een ruwe indicatie van de kosten van deeen gemeente een aanbesteding organiseert voor de aanschaf van maatregel (laag €, gemiddeld €€ of hoog €€€). Tabel 5 zal geenelektrische voertuigen voor het eigen wagenpark zijn de volgende uitputtend overzicht van stimuleringsmaatregelen geven, maar kancriteria belangrijk: gebruikt worden als een menukaart om als gemeente te bepalen welk soort maatregelen de gemeente het best passen.1. De restwaarde van het accupakket van de auto met bijvoorbeeld een jaarkilometrage van 15.000 km en een looptijd van 36, 48 en 60 maanden en de financiële garantie voor deze restwaarde.2. De garanties op de levensduur van het accupakket en specifieke condities die daarbij van toepassing zijn.3. De mogelijkheden om het accupakket op termijn te vervangen en de bijbehorende kosten.4. De eisen die vanuit de leverancier worden gesteld aan het opladen van de auto (gewoon laden, krachtstroom, snelladen) en de eisen aan de bijbehorende installatie.5. De garanties voor het maximaal operationeel houden van elektrische auto’s in geval van storingen/uitval en afspraken over onderhoud en reparatie.6. De afspraken in geval van calamiteiten voor 24-uurs nationale hulpverlening en vervangend vervoer.7. De prijzen voor aanschaf, restwaarde, onderhoud en hulpverlening.Het ROMnetwerk is het platform voor uitwisseling van programma’svan eisen voor de aanschaf . 5. Communiceer naar bewoners en bedrijven over EVDe sterke media-aandacht voor EV maakt dat de nuance vanhet onderwerp soms verloren raakt. Een eerlijke en helderecommunicatie dat de gemeente aandacht heeft voor het onderwerp,over de voor- en nadelen en over het stadium waarin de markt-ontwikkeling zich bevindt helpt bij het creëren van een betrouwbaarbeeld. Hoofdstuk 9 gaat dieper in op de communicatie omtrent EV.27 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten | Deel II: Aan de slag met EV | 7 EV-stimuleringsmaatregelen
  • De menukaartTabel 5: overzicht van stimuleringsmaatregelen voor EV Soort maatregel Kosten Soort maatregel Kosten Algemeen Mobiliteit & transport Neem eisen ten aanzien van duurzame mobiliteit of € Organiseer een proef met bevoorrading van de € specifiek EV in het inkoopbeleid van de gemeente zodat binnenstad met kleine elektrische voertuigen die buiten leveranciers ook gebruik maken van elektrische de venstertijden kunnen rijden. voertuigen. Hiermee kan met relatief lage kosten een Draag bij aan een project met elektrische deelauto’s. €€ grote groep worden bereikt. De gemeente kan bijvoorbeeld 50% van de extra kosten Installeer zonnepanelen of kleine windmolens voor een €€€ t.o.v. conventionele voertuigen vergoeden en zorgen oplaadpunt van de gemeente als voorbeeld van voor een snelle procedure voor de parkeerplaatsen. decentrale energieopwekking. Tevens geeft het een Lever een bijdrage aan bedrijventerreinen of bedrijfsver- € toekomstbeeld van energiehuishouding. zamelgebouwen die een elektrische poolauto Infrastructuur & parkeren aanschaffen ter vervanging van een conventionele auto. Organiseer openbare oplaadpunten voor elke EV € Deze auto maakt vaak korte ritten in de omgeving. gebruiker zonder eigen parkeergelegenheid. Zet een shuttle dienst naar bedrijven of scholen met een €€ Gratis parkeren of tegen gereduceerd tarief voor €€ elektrisch busje op. elektrische voertuigen op openbare parkeerplekken met Draag financieel en organisatorisch bij aan het inzetten €€€ oplaadpunt. van elektrische taxi’s en collectief vraagafhankelijk Biedt gratis groene stroom aan bij openbare oplaad- € vervoer. De taxi’s maken veel stedelijke kilometers en punten gedurende twee jaar. In de beginfase zijn de kunnen flink bijdragen aan het verbeteren van de kosten voor het verrekenen van de kleine bedragen voor luchtkwaliteit. het laden veel hoger dan de opbrengst van het laden. Werk samen met provincie of regio aan het organiseren €€ Installeer een publiek toegankelijk oplaadpunt bij elk € van een proef met elektrische stadsbussen. overheidsgebouw. Start een pilot op het gebied van elektrisch voor- en €€ Stimuleer oplaadpunten in de semi-publieke ruimte €€ natransport van het openbaar vervoer, bijvoorbeeld in zoals bij supermarkten of in de private ruimte zoals bij samenwerking met de NS. Dit biedt kansen om gebuikers bewoners thuis. Dit kan door ondersteuning te bieden kennis te laten maken met EV en helpt bij de bereikbaar- ten aanzien van de eisen aan oplaadpunten, zodat veilig heid- en duurzaamheiddoelstelling. en uniform kan worden geladen. Een steviger program- Voorlichting & Scholing ma is een subsidieregeling voor de aanschaf van een Organiseer een lunchlezing in de gemeente over de € oplaadpunt. ontwikkeling van EV en de kansen voor de gemeente. Installeer een openbaar snellaadpunt waarmee EV’s in €€ Creëer publieksvoorlichting met een Duurzame €€ 15 tot 30 minuten tot 80% kunnen worden geladen. Het mobiliteitsdag of EV-opstapdag met een bekende verkleint de ‘range anxiety’ en zorgt dat EV rijders van ver stadsgenoot als boegbeeld. De Europese Mobiliteitsweek meer zekerheid hebben over de terugweg. (jaarlijks in september) is hiervoor o.a. een geschikt Neem de plaatsing van oplaadpunten op in het € moment. bouwbesluit voor nieuwbouwprojecten of het treffen Open een gemeentelijke website over de plannen voor € van de voorbereidingen daarvoor. EV en gegevens van de EV contactpersoon. Plaats dit Het installeren van eenvoudige veilige laadpunten voor eventueel in het bredere kader van het lokale beleid ten e-scooter en e-fietsen in een fietsenstalling. aanzien van duurzame mobiliteit. EV-aanschaf Ontwikkel samen met bedrijven en mede overheden een € Neem één of meerdere EV’s op in het eigen wagenpark €€ logo en branding voor projecten op het gebied van EV. van de gemeente. Tref in samenwerking met opleidingsinstituten € Lever een financiële bijdrage aan de aanschaf van EV’s €€€ voorbereidingen voor scholing op het gebied EVtechniek voor bedrijven om de TCO te verlagen. Dit kan een en onderhouddienstverlening. specifieke regeling zijn van bijvoorbeeld € 5.000,- voor Innovatie & economie een bezorgbedrijf dat wil overstappen en veel stedelijke Stimuleer innovatie in EV zoals accutechniek, EV €€ kilometers maakt. verzekering of mobiliteitsconcepten door een financiële Lever een financiële bijdrage aan de aanschaf van €€€ bijdrage of het creëren van een gunstig vestigings- EV’s voor particulieren van bijvoorbeeld € 4 000,- per klimaat. voertuig. Breng bedrijven samen die behoeften hebben op het € Start een sloopregeling van bijvoorbeeld € 250,- voor € gebied van EV met aanbieders van EV. oude, vervuilende scooters bij vervanging door een elektrische scooter.28 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten | Deel II: Aan de slag met EV | 7 EV-stimuleringsmaatregelen
  • 8 EV-infrastructuur en parkeren Als twee van de belangrijkste zaken voor gemeenten bij de introductie van EV besteedt dit hoofdstuk aandacht aan de eisen aan EV-infrastructuur (Paragraaf 8.1) en de realisatie van voor EV gereserveerde parkeerplaatsen (Paragraaf 8.2). Deel I: Deel II: Introductie in EV Aan de slag met EV (wat en waarom) (voor wie en hoe) Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 6 EV in perspectief Doelgroepen voor EV Hoofdstuk 1 Inleiding Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 7 Voordelen van EV Stimuleringsmaatregelen Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 8 Voertuigen Infrastructuur en parkeren Hoofdstuk 5 Hoofdstuk 9 EV-Infrastructuur Organisatie & Communicatie29 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten | Deel II: Aan de slag met EV | 8 EV-infrastructuur en parkeren
  • 8.1 Eisen aan EV-infrastructuur 3. Locatie en positioneringEen rol is weggelegd voor gemeenten daar waar laadinfrastructuur De locatie en exacte positionering van een laadpunt ten opzichtein de publieke ruimte noodzakelijk is. Een gemeente kan faciliteren van de parkeerplaats is van belang, omdat de publieke ruimtedoor toestemming te geven wanneer bewoners of bedrijven een verschillende functies dient waarvoor voldoende ruimte dient teaanvraag voor laadinfrastructuur in de publieke ruimte indienen, zijn. De locatie van de EV parkeerplaats wordt bepaald in afstem-omdat zij hiervoor geen ruimte hebben op privéterrein. ming met de netbeheerder, de potentiële gebruiker, de exploitantEen gemeente kan ook een meer actieve rol innemen door op van het oplaadpunt en de gemeente.strategische locaties laadinfrastructuur te realiseren. In beidegevallen zal een gemeente eisen moeten stellen aan de infrastruc- De gemeente kan bij de locatiebepaling rekening houden mettuur die in publieke ruimte wordt geplaatst. Tot slot kan een andere functies in de publieke ruimte en de gewenste zichtbaarheidgemeente de realisatie van laadinfrastructuur in de semi-publieke van het laadpunt. Een gemeente kan ervoor kiezen de eersteruimte trachten te stimuleren. Deze paragraaf besteed aandacht aan laadpunten zo veel mogelijk op zichtlocaties te plaatsen, zodat hetde eisen die een gemeente in de verschillende gevallen kan stellen. gebruik van EV duidelijk wordt voor het grote publiek. Een goedIn de beginfase van de introductie van EV zullen gemeente hierbij vormgegeven en verzorgde oplaadlocatie dient hierbij als reclameeen meer omvattende rol hebben dan in de toekomst wanneer een voor EV in het algemeen. Anderzijds kan een gemeente ookvolwassen markt is bereikt. proberen de laadpunten zoveel mogelijk aan het zicht te ontrekken. Dit kan ook door middel van de vormgeving. Het is in ieder geval 8.1.1 Afwegingen bij een aanvraag voor publieke infrastructuur belangrijk om als gemeente rekening te houden met het feit datTer stimulering van EV zou een gemeente minimaal particulieren of potentiële gebruikers het meest worden gestimuleerd wanneer hetbedrijven die een aanvraag voor een parkeerplaats met laadinfra- laadpunt in hun nabijheid wordt geplaatst.structuur in de publieke ruimte indienen hiervoor toestemmingmoeten geven (mits deze niet de mogelijkheid tot parkeren en Een laadpunt in de vorm van een losstaande paal kan op de juisteladen op privéterrein heeft). Hier zal worden ingegaan op de plaats ten opzichte van een parkeerplaats worden neergezet.afwegingen ten aanzien van de laadinfrastructuur. Figuur 12 geeft enkele voorbeelden van de positionering van een laadpunt met twee aansluitingen (dus voor twee parkeerplaatsenEr is geen bouwvergunning nodig voor een oplaadpunt, tenzij het voor elektrische voertuigen) bij verschillende typen parkeerplaatsen.gebied waarin het oplaadpunt moet worden gerealiseerd beschermdstadsgezicht is. Wel is toestemming (of een concessie) nodig van deperceeleigenaar om een object te plaatsen, evenals meestal eenomgevingsvergunning (voorheen: aanlegvergunning). Voor hetverlenen van toestemming voor het plaatsen van laadinfrastructuurin de publieke ruimte zal een gemeente afwegingen moeten makenten aanzien van eisen aan:1. Veiligheid2. Interoperabiliteit3. Locatie en positionering Figuur 12: voorbeeld geometrie van een laadpunt met twee aansluitingen bij4. Vormgeving verschillende parkeerplaatsconfiguraties (Epyon, 2010) 1. Veiligheid De laadpunten kunnen worden geplaatst aan een hoek, dan wel aanDe plaatsing van oplaadpunten in de openbare ruimte stelt hoge een zijde van de parkeerplek (zie Figuur 12). De gemeente kan eiseneisen aan materiaalgebruik, de elektrische aansluiting en overige stellen aan de afstand tussen het laadpunt en de parkeerplekveiligheidsaspecten. Oplaadpunten moeten aan eisen van veiligheid (bijvoorbeeld een maximale afstand van 50 cm). De laadpuntenen robuustheid voldoen om ongelukken, misbruik en vandalisme kunnen worden gevoed vanuit een basisstation dat op een afstandte voorkomen. Zo dienen laadpunten te voldoen aan internationale geplaatst kan worden (Epyon, 2010).normen IEC 61851-1 en IEC 62196-1. Deze normen bestrijkenook veiligheid. 2. InteroperabiliteitOm gebruikers een (nationaal) netwerk van laadpunten te bieden ishet belangrijk om te eisen dat nieuwe publieke laadinfrastructuurvoldoet aan de afspraken over toegang en gastgebruik tot laadpun-ten van verschillende aanbieders.30 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten | Deel II: Aan de slag met EV | 8 EV-infrastructuur en parkeren
  • 4. Vormgeving 3. Beheer en onderhoudDe keuze ten aanzien van de vormgeving van laadinfrastructuur is Laadpunten kunnen worden beheerd en onderhouden door devoor gemeenten vaak belangrijk, omdat de infrastructuur moet laadpunt exploitant. Het aantal keren dat een laadpunt defect is enpassen in het straatbeeld zoals de gemeente dat voor ogen heeft. de duur hiervan heeft effect op het vertrouwen van gebruikers in EVWelstandscommissies bepalen meestal of iets al dan niet geoor- en op de beeldvorming bij een breed publiek. De reactie op eenloofd is. De mogelijkheden voor het ontwerp en de vormgeving van defect en de klantvriendelijkheid van klachtenafhandeling naar delaadinfrastructuur voor elektrische voertuigen zijn uitgebreid, dus gebruiker zijn daarom cruciaal. In het contract met de laadpuntdit hoeft geen belemmering te vormen. exploitant kunnen eisen worden gesteld aan: • Preventief beheer d.m.v. reguliere inspectie en reinigingEisen ten aanzien van de exacte vormgeving werken vaak marktver- • Het maximum aantal defecten per maandstorend, waardoor meer algemeen geformuleerde eisen wenselijk • De tijd tot herstel van een defect, bijvoorbeeld:zijn. Ook kan een gemeente ervoor kiezen om een aantal vormen − Gebruiker kan niet ontgrendelen: reparatie binnen 1 uurvan verschillende aanbieders toe te staan. − Oplaadpunt in storing: reparatie binnen 4 uur − Oplaadpunt vernield of aangereden: vervanging gehele 8.1.2 Afwegingen bij organisatie en financiering van publieke laadpunt binnen 24 uur infrastructuur • Vermelding van een servicenummer voor gebruikers dat 24 uur De stichting e-laad.nl kan hierbij een rol vervullen als medefinancier per dag 7 dagen in de week bereikbaar is op zowel het laadpunten organisator of als kennisbron. als de laadpas.De organisatie en financiering van publieke infrastructuur vergt 4. Levering en facturatie van stroomaanvullende afwegingen ten aanzien van voorwaarden op het Een gemeente kan eisen stellen ten aanzien van de levering vangebied van: stroom, bijvoorbeeld dat het laadpunt wordt gevoed met1. Contracttermijn en tempo realisatie gecertificeerde groene stroom of lokaal geproduceerde decentrale2. Eigendom en opstal energie. Deze stroom kan worden geleverd door de exploitant van3. Beheer en onderhoud het laadpunt of door de gemeente.4. Levering en facturatie van stroom5. Toegestane voertuigcategorieën Daarnaast is het belangrijk om als gemeente zeggenschap te6. Eisen aan het contract met de gebruiker houden over de prijs van de stroom aangezien het oplaadpunt7. Rapportage en eigendom van gegevens gebruik maakt van een openbare parkeerplek. Het is niet wenselijk8. Evaluatie van contract dat in de toekomst een oplaadpunt niet wordt gebruikt omdat de stroomprijs te hoog is. Het aanbieden van gratis (groene) stroom bij 1. Contracttermijn en tempo realisatie openbare oplaadpunten of tegen een vaste eenmalige bijdrage voorVanwege de snelle ontwikkelingen op EV-gebied wordt geadviseerd bijvoorbeeld een jaar is nu nog gebruikelijk. Immers, de kostenom geen langlopende contracten aan te gaan. Voor een beperkte voor facturatie per laadtransactie zijn nog erg hoog en er is noguitvraag voor laadpunten is dit bovendien niet nodig. Er kan een geen standaardisatie op dit gebied. Bovendien zijn er nog relatiefraamcontract met één of enkele leveranciers worden afgesloten voor weinig elektrisch voertuigen, waardoor de kosten voor hethet plaatsen van enkele laadpunten op strategische locaties (P+R aanbieden van gratis stroom ook laag zijn.terreinen, gemeentelijke diensten) en – mogelijk – het op aanvraagvan een particulier of bedrijf plaatsen van een laadpunt in de publieke In een gezamenlijk traject zullen door leveranciers van oplaad-ruimte. In het contract kunnen voorwaarden worden opgenomen punten, energieleveranciers, netbeheerders, gemeenten, het Rijk envoor de termijn waarbinnen een laadpunt geplaatst wordt. andere stakeholders afspraken over een betalingssysteem worden uitgewerkt. Het is de verwachting dat eind 2011 hierover meer 2. Eigendom en opstal bekend is.Geadviseerd wordt om als gemeente en eigenaar van de publiekegrond, deze grond in eigendom te houden en de exploitant van hetlaadpunt recht van opstal te geven gedurende de afgesprokencontracttermijn.31 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten | Deel II: Aan de slag met EV | 8 EV-infrastructuur en parkeren
  • 5. Toegestane voertuigcategorieën 7. Rapportage en eigendom van gegevensDe gemeente kan er in het contract met een laadpunt exploitant De exploitant dient minimaal de volgende informatie overvoor kiezen om publieke laadinfrastructuur alleen beschikbaar te openbare oplaadpunten aan de gemeente en derden beschikbaar testellen voor bepaalde voertuigcategorieën. Zo kan een gemeente er stellen:voor kiezen om parkeerplaatsen voor EV alleen beschikbaar te • Locatie (adres en GPS-coördinaten)stellen voor volledig elektrische voertuigen en plug-in hybride • Type laadpunt (publiek of semi-publiek)voertuigen met een elektrische range van een minimum aantal • Type stekkeraansluiting(en)kilometers, zodat het effect op de luchtkwaliteit groter is. • Laadmode Ook de (‘real time’) beschikbaarheid van een publiek laadpunt kanHet beleid van gemeenten kan hiermee wel afwijken van de interessant zijn, maar daarvoor moet het laadpunt dit wel kunnenafspraken over gastgebruik van publieke laadpunten tussen de registreren en communiceren. De informatie kan gebruikt wordenhuidige laaddienstverleners. Deze afspraken hebben betrekking op om EV-rijders te faciliteren.volledig elektrische voertuigen of plug-in hybride voertuigen(gewone hybride auto’s komen niet in aanmerking) die onder één 8. Evaluatie van contractvan de hieronder beschreven categorieën vallen14: In het contract met de exploitant dienen afspraken gemaakt te• Motorfiets: categorie L met classificatie L3e of L4e, niet zijnde een worden over de (tussentijdse) evaluatie hiervan en de voorwaarden gehandicaptenvoertuig of een motorvoertuig met beperkte van (tussentijdse) opzegging. Vanwege nieuwe ontwikkelingen op snelheid EV-gebied kan het contract ook met wederzijdse instemming• Personenauto: categorie M1 met classificatie M1, niet zijnde een tussendoor worden aangepast. gehandicaptenvoertuig of een motorvoertuig met beperkte snelheid 8.1.3 Eisen aan semi-publieke en private infrastructuur• Bedrijfsauto: categorie N, niet zijnde een gehandicaptenvoertuig De semi-publieke en private ruimte worden naar verwachting een of een motorvoertuig met beperkte snelheid belangrijke basis voor het laden van elektrisch voertuigen. Hier• Stadsauto: categorie L7e, andere vierwielige motorvoertuigen dan speelt de gemeente vanwege het grondeigendom niet direct een rol. motorvoertuigen van de categorie L6e (lichte vierwielige Toch kan aanleg van EV-infrastructuur hier worden gestimuleerd motorvoertuigen met een massa van ten hoogste 350 kg, exclusief met kennis of een financiële bijdrage. De eisen en wensen ten de massa van de accu’s in elektrische motorvoertuigen, met een aanzien van semi-publieke en private infrastructuur zijn minder door de constructie bepaalde maximum snelheid van meer dan strikt. Enkele (mogelijke) verschillen ten opzichte van publieke 45 km/uur, en een nominaal continu maximum vermogen van laadinfrastructuur zijn: ten hoogste 4 kW indien het een elektrische motor betreft), met • Wel of geen identificatie om de paal te activeren: met identificatie een lege massa van ten hoogste 400 kg, of 550 voor motor- wordt een beperking opgelegd omdat een gebruiker lid moet voertuigen die bestemd zijn voor goederenvervoer, exclusief de worden of een pasje moet vragen bij de eigenaar. massa van de accu’s in elektrische motorvoertuigen, en met een • De paal bevindt zich meestal ‘achter de meter’ waardoor het netto maximum vermogen van ten hoogste 15 kW. Extra eis is dat stroomverbruik gewoon meegaat met het bedrijfspand of dit voertuig een snelheid kan bereiken die toegang geeft tot de woonhuis. snelweg (60 km/u). • Afrekenen van de stroom: het is de verwachting dat in eerste instantie bij de meeste oplaadpunten gratis stroom wordt 6. Eisen aan het contract met de gebruiker aangeboden. Als op termijn meer EV’s gebruik maken van deWanneer een gemeente een contract sluit met één of enkele dienst kan een betalingssysteem worden ingevoerd.aanbieders van laadinfrastructuur die particulieren of bedrijven een • Type contactdoos: de gekozen standaardstekker voor EV betreftlaadcontract kunnen aanbieden, kan de gemeente hier vooraf eisen alleen auto’s. Als er ook scooters of fietsen moeten wordenaan stellen. Enkele eisen aan het contract met de EV-rijder – zoals geladen kan een standaard geaarde contactdoos wordenstroomlevering en facturatie – zijn reeds genoemd, maar een toegevoegd.gemeente kan ook aanvullende eisen stellen met betrekking totbijvoorbeeld maximale looptijd en opzegtermijn van het contractmet gebruikers. 14 Uit: Regeling voertuigen, www.wetten.overheid.nl, hoofdstuk 1, afdeling 1, artikel 1.1.32 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten | Deel II: Aan de slag met EV | 8 EV-infrastructuur en parkeren
  • Voorbeeld - Oplaadpunten voor e-scooters en e-fietsen in Rotterdam De gemeente Rotterdam heeft eenvoudige doch veilige oplaadpunten voor e-scooters en e-fietsen geïnstalleerd in de beschermde omgeving zoals overdekte stallingen. Er is geen identificatie nodig en de stroom is gratis. Onderzocht wordt hoe de laadpunten kunnen worden geïntegreerd in het straatmeubilair op locaties waar stalling van de tweewielers goed past. 8.2 Parkeerplaatsen voor elektrische voertuigen Wanneer publieke laadinfrastructuur wordt gerealiseerd dient ook een speciaal voor elektrische voertuigen bestemde parkeerplaats gerealiseerd te worden. Deze paragraaf beschrijft hoe dit gerealiseerd en gehandhaafd kan worden. 8.2.1 Verkeersborden voor elektrische voertuigen Uit het Reglement Verkeersregels en Verkeerstekens 1990 (RVV 1990) volgt dat er parkeergelegenheden kunnen worden gecreëerd die bestemd zijn voor voertuigen die behoren tot de op het bord of een onderbord aangegeven voertuigcategorie of groep voertuigen.15Figuur 13: laadpunt in de semi-publieke ruimte Op het onderbord dient een duidelijke omschrijving of herkenbare afbeelding van de betreffende voertuigcategorie of groep voertuigenEen snellaadpunt kan ook op semi-publiek of privaat terrein worden te staan. De plaatsing van een dergelijk verkeersbord en bijbehorendgerealiseerd, waarbij gebruikers bijvoorbeeld een aparte toeslag onderbord geschiedt op basis van een verkeersbesluit van demoeten betalen op basis van abonnement of verbruik. Dit komt in de wegbeheerder.16 Een voorbeelddocument van een verkeersbesluit isbuurt van het huidige benzinestation waarbij – afgezien van opgenomen in Bijlage I.vergunningverlening – geen rol is weggelegd voor een gemeente. In het RVV 1990 is bepaald dat bestuurders hun voertuig niet mogenHet laden in de semi-publieke en private ruimte speelt ook een parkeren op een parkeergelegenheid voor zover zijn voertuig nietbelangrijkere rol bij elektrische scooters en fietsen. Het CROW werkt behoort tot op het bord of het onderbord aangegeven voertuig-aan een publicatie ‘Gemotoriseerde tweewielers’ die begin 2011 zal categorie of groep voertuigen. Overtreding van deze bepaling is eenworden uitgebracht. Hierin wordt veel aandacht besteed aan de strafbaar feit.17 Vanaf 1 juli 2010 is het bovendien mogelijk om hetstimulering van e-scooters via aanschafsubsidie, sloopsubsidie, onderbord te voorzien van een doelomschrijving. Dit maakt hetvoorlichting op scholen en convenanten met specifieke bedrijven mogelijk om parkeerplaatsen specifiek te bestemmen voorzoals (pizza-)koeriers. voertuigen die aan het opladen zijn. De verschillende mogelijkheden tot inrichting van parkeerplaatsen voor elektrische voertuigen en de daarvoor toepasbare verkeers- borden conform het RVV 1990 zijn weergegeven in Tabel 6.18 15 Zie artikel 24, eerste lid, onderdeel d, subonderDeel Ia, van het RVV 1990. 16 Zie artikel 12, onderdeel a, van het BABW. 17 Zie artikel 92, eerste lid, en artikel 24, eerste lid, onderdeel d, subonderDeel Ia, van het RVV 1990. 18 De genoemde verkeersborden zijn te vinden op de website van het CROW: http://kennisnet.crow.nl/verkeerstekens/.33 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten | Deel II: Aan de slag met EV | 8 EV-infrastructuur en parkeren
  • Tabel 6: Inrichting parkeerplaatsen voor elektrische voertuigen en toe te passen verkeersbord Inrichting parkeerplaats Toepassing verkeersbord Voorbeeld Parkeerplaats specifiek E4-bord (vierkant blauw bord met witte P) + onderbord met voor elektrische voertuigen omschrijving en/of symbool van de voertuigcategorie (het moet E4-bord voldoende duidelijk zijn welke voertuigen tot de categorie elektrische voertuigen behoren), bijvoorbeeld de tekst ‘uitsluitend elektrische voertuigen’ Parkeerplaats voor een E4-bord + onderbord met daarop het doel van het parkeren, specifiek doel zoals het bijvoorbeeld de tekst ‘opladen elektrische voertuigen’ E4-bord + onderbord laden van elektrische voertuigen Uitsluitend elektrische voertuigen Reservering parkeerplaats E9-bord (parkeergelegenheid alleen bestemd voor voor een specifiek vergunninghouders) + onderbord met kenteken E9-bord elektrisch voertuig Het verkeersbord E8 – “parkeergelegenheid alleen bestemd voor de 8.2.2 Herkenbaarheid elektrische voertuigen en handhaving voertuigcategorie of groep voertuigen die op het bord is aangege- Voor de handhaving van parkeerbeleid met betrekking tot ven” – is een afgeleide van het verkeersbord E4. Bij het E8-bord is de elektrische voertuigen is naast een verkeersbord zoals vastgelegd in voertuigcategorie op het P-bord zelf aangegeven. Echter, deze het RVV 1990 van belang dat geparkeerde elektrische voertuigen als E8-borden dienen te worden vastgelegd in het RVV 1990 alvorens zodanig te herkennen zijn. aan dit bord een parkeerverbod voor voertuigen uit een andere voertuigcategorie is gekoppeld. Momenteel is er geen E8-bord voor Hiervoor kan men gebruikmaken van het kentekenregister van de elektrische voertuigen vastgelegd in het RVV 1990 en het traject RDW waarin het brandstoftype van een voertuig staat vermeld. hiervoor is ook nog niet gestart. Dit traject duurt minimaal 9 Elektrische auto’s worden hierin gekenmerkt met een ‘E’ van maanden en wijzigingen worden elk jaar alleen op 1 januari en 1 juli elektrisch. Echter, dit kan een probleem vormen bij het onderscheid doorgevoerd. Figuur 14 toont een voorbeeldvariant van een E8-bord tussen de hybride Toyota Prius en de plug-in hybride Toyota Prius. voor elektrische voertuigen. Een dergelijk E8-bord voor elektrische Beide auto’s zullen immers geregistreerd staan met zowel een ‘B’ voertuigen is wettelijk gezien dus nog niet te handhaven. (benzine) als een ‘E’ (elektrisch), terwijl alleen de plug-in hybride auto kan opladen bij een oplaadpunt. Voor een correcte hand- having zouden deze auto’s visueel te onderscheiden moeten zijn. Figuur 14: voorbeeld van een nog niet handhaafbaar E8-bord voor elektrische voertuigenGemaakt door : R. Wennink Datum : 04-08-2010Bestandsnaam : RW-2010-150 Maten bord : 200x350 Versie :Ten behoeve van : st. E-laad Maten in : mmKleur tekst/figuraties : zwart Opmerkingen :Kleur fond : witLettertype + hoogte : Meta Bold 34 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten | Deel II: Aan de slag met EV | 8 EV-infrastructuur en parkeren
  • 9 Organisatie en communicatie Een goede organisatie van en communicatie over EV zijn essentieel voor het welslagen van beleid. Paragraaf 9.1 en 9.2 gaan in op respectievelijk de intern en extern gerichte organisatie. In Paragraaf 9.3 wordt aandacht besteed aan de communicatie rondom EV. Deel I: Deel II: Introductie in EV Aan de slag met EV (wat en waarom) (voor wie en hoe) Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 6 EV in perspectief Doelgroepen voor EV Hoofdstuk 1 Inleiding Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 7 Voordelen van EV Stimuleringsmaatregelen Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 8 Voertuigen Infrastructuur en parkeren Hoofdstuk 5 Hoofdstuk 9 EV-Infrastructuur Organisatie & Communicatie35 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten | Deel II: Aan de slag met EV | 9 Organisatie en communicatie
  • 9.1 Organisatie internEV is een multidisciplinair onderwerp dat raakt aan meerdere Voorbeeld – ‘B5’ Brabantbeleids- en uitvoeringsafdelingen in een gemeente: bijvoorbeeld In Brabant werken de gemeenten ’s-Hertogenbosch,milieu, duurzaamheid, verkeer & vervoer, economie, ruimtelijke Eindhoven, Helmond, Tilburg en Waalwijk (de zogenaamdeordening, beheer openbare ruimte en parkeren. Het beleid over EV ‘B5’) nauw samen om de ontwikkeling van EV beter te kunnenzal dus moeten worden afgewogen tegen ander beleid en in stimuleren en de lokale economie hiermee een extra impulssamenspraak met de verschillende afwegingen. Het samenbrengen te geven. De Brabantse Ontwikkelingsmaatschappij (BOM) envan de EV-activiteiten bij één aanspreekpunt versnelt de de provincie Noord-Brabant zijn hierbij ook betrokken.implementatie van EV, doordat het overleg met anderebeleidsmakers wordt gecoördineerd. Ook kan deze persoon alsvraagbaak dienen voor de vaak vele vragen van collega’s. Afhankelijkvan de inzet op EV kan een gemeente er voor kiezen de Naast samenwerking met andere overheidspartijen moet eenEV-contactpersoon te ondersteunen met extra personeel. gemeente zich richten op overige belanghebbenden zoals netbeheerders, energiemaatschappijen, autoleveranciers enHet ambitieniveau van de gemeente kan worden vastgelegd in een kennisinstellingen. De gemeente kan een rol spelen bij hetstartnotitie. Hierin wordt aangegeven hoe beleid op het gebied van samenbrengen van deze partijen met een gezamenlijk belang en deEV past binnen ander beleid en welke acties ter stimulering van EV coördinatie van kleinschalige projecten op zich nemen. Hiermeeworden voorgesteld. Daarnaast wordt een raming van het wordt de investeringslast verkleind en de kans op succes vergroot.benodigde budget voor de acties en de voorgestelde financieringhiervan gegeven. Wanneer het beleid op het gebied van EV uit de In diverse gemeenten zijn ondernemers al actief met EV. Dit looptstartnotitie is goedgekeurd, kunnen een plan van aanpak en uiteen van activiteiten op het gebied van accutechniek tot een EVwerkplan worden opgesteld. Hierbij gaat het erom concrete acties bezoekerscentrum of de verhuur van elektrische scooters. Het EVuit te werken en deze te voorzien van een planning. aanspreekpunt in de gemeente kan deze ondernemers steunen met duidelijkheid over subsidies en regelgeving.Zowel voor het schrijven van de startnotitie als de vervolgstappenkan gebruik worden gemaakt van deze startgids. Daarnaast kan dekennis en ervaring van andere gemeenten benut worden. Op het Voorbeeld – Drive4electricromnetwerk kunnen gemeenten onder de speciale groep ‘elektrisch In Friesland werken provincie, gemeente, netbeheerder enrijden’ informatie en voorbeelddocumenten zoals startnotities, energiemaatschappij samen onder de naam ‘Drive4Electric’programma’s van eisen bij aanbestedingen voor voertuigen of om de introductie van EV in Friesland te stimuleren. Eén vaninfrastructuur en verkeersbesluiten uitwisselen. Hierdoor blijft de resultaten van Drive4Electric was de realisatie van hetup-to-date informatie over EV beschikbaar. eerste snel-laadpunt in Europa. 9.2 Organisatie extern: samenwerkingEen EV-contactpersoon met eventueel ondersteunend personeelzorgt voor een goede inbedding van EV in de eigen organisatie. 9.3 CommunicatieDaarnaast zal een gemeente zich moeten richten op zijn omgeving. Samenwerking en communicatie met andere overheden en ngo’s enZo is een nauwe vorm van samenwerking met een aantal bedrijfsleven is essentieel in deze fase van de introductie van EV.omringende gemeenten en bijvoorbeeld provincie of stadsregio Daarnaast is communicatie richting burgers en bedrijven belangrijkbelangrijk om bepaalde projecten beter te kunnen plannen en voor het beeld dat over EV ontstaat. Door als gemeente doelgroepenbekostigen. Immers, de slagkracht van samenwerkende gemeenten te informeren over EV-beleid dat wordt ingevoerd, wordt deis groter. bekendheid (‘awareness’) en acceptatie vergroot. Voorlichting over wat EV inhoudt en wat en waarom de gemeente op dit gebied actief is draagt bij aan een realistisch beeld over EV en de fase van ontwikkeling waarin dit zich bevindt.36 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten | Deel II: Aan de slag met EV | 9 Organisatie en communicatie
  • Tot slot is het belangrijk dat gemeenten directe belanghebbenden Voorbeeld – EV bewustwording zoals ondernemers tijdig, correct en helder van informatie voorzien. Verspreid in een straal van 100m rond een oplaadpunt een De aanstelling van een EV-contactpersoon, die niet alleen intern briefkaart met korte en pakkende informatie over EV en de maar ook extern fungeert als één-loket-functie, is hiervoor van reden voor het plaatsen van het oplaadpunt. Hiermee wordt groot belang. Deze kan ze op de hoogte brengen van voor hun de bekendheid en acceptatie van EV vergroot. relevante zaken. Anderzijds wordt de gemeente zo ook snel geïnformeerd over activiteiten van ondernemers die interessant kunnen zijn.Daarnaast is een goede promotie van EV essentieel om de bewust-wording te vergroten. Een herkenbaar logo en heldere communica- Voorbeeld – EV-loketfunctietieboodschap over EV dragen hier aan bij. Een gemeente hoeft dit Een ondernemer had het plan om een showroom voorniet alleen op te pakken, zoals elektrisch rijden ook niet ophoudt elektrische voertuigen te beginnen. De showroom biedtbij de gemeentegrens. Veel gemeenten en bedrijven zijn immers mogelijkheid om proef te rijden op Segway’s, scooters enactief op EV-gebied en zij zullen dit allemaal willen stimuleren. elektrische auto’s. De gemeente heeft geholpen met het snel verwerken van de vergunningaanvraag en inrichting van de publieke ruimte. De ondernemer en de gemeente hebben Voorbeeld - Logo voor EV samen een EV-opstapdag voor bewoners georganiseerd om Amsterdam heeft een herkenbaar logo ontwikkeld om het ze over EV te informeren. elektrisch vervoer in de stad te promoten. Circa 60 organisaties maken al gratis gebruik van dit logo. Ook gemeenten kunnen dit gebruiken door de eigen gemeentenaam in te vullen. Zo zijn er inmiddels al Utrecht Elektrisch, Rotterdam elektrisch, Raalte elektrisch, Schiedam elektrisch en ook Fryslan elektrisch. Hiermee wordt elektrisch rijden overal op dezelfde manier zichtbaar, waardoor de herkenbaarheid van EV en het vertrouwen van het publiek in EV toenemen. Kijk op http://www.nieuwamsterdamsklimaat.nl/logo om te zien hoe u het logo kunt gebruiken.Ook na invoering van het beleid is voorlichting door de gemeentevan belang. De introductie van EV is voor alle betrokkenen immerseen leerproces. De resultaten en leerervaringen die gemeenten metmaatregelen op EV-gebied opdoen zijn van belang voor deopschaling. Wanneer goed gekozen acties het gewenste resultaathebben opgeleverd is dit uiteraard goed voor het imago van degemeente. Echter, in de beginfase waarin de introductie van EV zichmomenteel bevindt kunnen bepaalde acties ook minder effectiefblijken dan vooraf verwacht. Met proefprojecten kan dit nueenmaal gebeuren en juist de leerervaringen kunnen hierbijzeer interessant zijn.37 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten | Deel II: Aan de slag met EV | 9 Organisatie en communicatie
  • Bronnen Formule E-team www.formuleeteam.nl InterviewsDe startgids is tot stand gekomen mede dankzij de input van diverse FuelSwitchgemeenten en interviews met de volgende partijen: www.fuelswitch.nl• Kennisplatform Verkeer en Vervoer (KpVV) – 18 oktober 2010• Stichting Urgenda en TheNewMotion – 20 oktober 2010 Kennisplatform Verkeer en Vervoer (KpVV)• Agentschap NL – 21 oktober 2010 www.kpvv.nl• Stichting e-laad.nl – 22 oktober 2010• MisterGreen – 27 oktober 2010 Platform Schone Voertuigen www.platformschonevoertuigen.nl LiteratuurAgentschap NL (juli 2010), Handreiking klimaatbeleid en duurzame Projectbureau Omgevingslawaai Kartering en Actieplannenmobiliteit voor gemeenten. www.polka.orgEC Transport Advisory Group (oktober 2010), Presentatie Roadmap RDWAd Hoc Industrial Advisory Group European Green Cars Inititative. http://tgk.rdw.nl/nl/nederlandse_tgk_site/typegoedkeuring/ veiligheidseisen_elektrische_voertuigen.htmEpyon (2010), Laad-infrastructuur standard “EV-Infra 2010”.Aanbrengen van faciliteiten voor het opladen van elektrische Rijksoverheidvoertuigen en plug-in hybrides, Draft v0.6 29-10-2010. www.wetten.overheid.nlKEMA (2010), Openbaar eindrapport ITM project – Energie Onderzoek SpijkstaalSubsidie: Lange Termijn, uitgevoerd in samenwerking met Alliander, www.spijkstaal.nl/index.htmlEnexis, Stedin, ECN en IWO in opdracht van Agentschap NL metsubsidie van het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Stichting e-laad.nlInfrastructuur. www.e-laad.nlMinisteries van Verkeer en Waterstaat en Economische Zaken Stichting Urgenda(juli 2009), Plan van Aanpak Elektrisch Rijden. www.urgenda.nlRijkswaterstaat (2009), Elektrisch rijden – Innovatie. Informatie. TheNewMotionInspiratie. www.thenewmotion.com/ik-wil-elektrisch-rijden/autos/TNO & KEMA (april 2010), Onderzoek naar een te kiezen uniforme The Whisper – zuinig, schoon en stillaadstekker voor elektrische auto’s in Nederland, TNO-rapport www.thewhisper.nlMON-RPT-2010-01073. WikiMobi Websites www.wikimobi.nlAgentschapNLwww.agentschapnl.nl ZerAuto www.zerauto.nl/catalogus/CROW Kennisnet: Verkeerstekenshttp://kennisnet.crow.nl/verkeerstekens/_t63_p0_m7_i3365.htmDe Belastingdiensthttp://www.belastingdienst.nl/zakelijk/investeringsregelingen/investeringsregelingen-03.htmlEDISON projectwww.edison-net.dk38 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten
  • ColofonOpdrachtgeverAgentschapNLUitvoeringPolicy Research Corporation en EVConsultProjectteamSuzan Reitsmae-mail suzan.reitsma@agentschapnl.nlEVConsultRoland Steinmetzr.steinmetz@evconsult.nl Agentschap NL06 5266 3032 NL Milieu en LeefomgevingPolicy Research Corporation Bezoekadres: Croeselaan 15, 3521 BJ UtrechtRuud van Sloten Correspondentieadres: Postbus 8242, 3503 RE Utrechtruud.van.sloten@policyresearch.nl telefoonnummer: 088 602 9300010 436 0364 www.agentschapnl.nl