WATT en hoe in elektrisch vervoerDe startgids voor gemeenten
Structuur van de startgids EV voor gemeenten                                                            Deel I:           ...
Inhoudsopgave1.         Inleiding                                                  4    Deel II: Aan de slag met EV       ...
1. Inleiding                                                                       Deze startgids is een momentopname en z...
Deel I:Introductiein EV              Deel I:             Deel II:              Introductie in EV   Aan de slag met EV     ...
2 EV in perspectief  Dit hoofdstuk zet EV in zijn perspectief. In Paragraaf 2.1 wordt  een afbakening van het begrip EV ge...
2.1 Afbakening EV                                                                       Een volledig elektrisch voertuig i...
2.2 Verwachte marktontwikkeling EV                                           De ontwikkeling van de S-curve is afhankelijk...
3 Voordelen van EV  De stimulering van EV door gemeenten is belangrijk in de  beginfase van de ontwikkeling van EV. Anderz...
160                                                                                                                       ...
opgeschud. Het gebruik van andere energiebronnen,  Voorbeeld – Luchtkwaliteit gemeente Amsterdam                          ...
4 Voertuigen  Volledig elektrische voertuigen zijn ‘nieuw’ en verschillen van  conventionele voertuigen. Dit leidt tot vra...
4.1 Kosten                                                                           Tabel 2: rekenvoorbeeld total cost of...
De inschatting van de restwaarde van het batterijpakket is het meest                       4.3 Veiligheidkritieke onderdee...
4.4 Beschikbare voertuigenOndanks de uitdaging om elektrische voertuigen verder te ontwik-                           Voorb...
5 EV-infrastructuur  Naast de voertuigen zelf is de infrastructuur om deze voer-  tuigen van energie te voorzien essentiee...
5.1 Soorten laadinfrastructuurEr zijn verschillende soorten laadinfrastructuur voor elektrische                       zoda...
Vooruitlopend hierop heeft de Nederlandse industrie samen met deoverheid besloten de Type 2 stekker uit deze ‘norm-in-word...
Ondanks de hoge kosten en het grotere energieverlies heeft                                                                ...
Het belangrijkste voordeel van accu wisselen ten opzichte van de                       Tabel 4: voorbeelden van verschille...
Ook zullen er lokaal soms maatregelen zoals het aanleggen van                                                             ...
Deel II:Aan de slagmet EV              Deel I:             Deel II:              Introductie in EV   Aan de slag met EV   ...
6 Doelgroepen voor EV  In Deel I is te zien dat EV kan bijdragen aan het behalen van  milieudoelstellingen en tegelijkerti...
Startgids elektrisch rijden
Startgids elektrisch rijden
Startgids elektrisch rijden
Startgids elektrisch rijden
Startgids elektrisch rijden
Startgids elektrisch rijden
Startgids elektrisch rijden
Startgids elektrisch rijden
Startgids elektrisch rijden
Startgids elektrisch rijden
Startgids elektrisch rijden
Startgids elektrisch rijden
Startgids elektrisch rijden
Startgids elektrisch rijden
Startgids elektrisch rijden
Startgids elektrisch rijden
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Startgids elektrisch rijden

1,486

Published on

0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total Views
1,486
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1
Actions
Shares
0
Downloads
25
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Startgids elektrisch rijden

  1. 1. WATT en hoe in elektrisch vervoerDe startgids voor gemeenten
  2. 2. Structuur van de startgids EV voor gemeenten Deel I: Deel II: Introductie in EV Aan de slag met EV (wat en waarom) (voor wie en hoe) Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 6 EV in perspectief Doelgroepen voor EV Hoofdstuk 1 Inleiding Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 7 Voordelen van EV Stimuleringsmaatregelen Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 8 Voertuigen Infrastructuur en parkeren Hoofdstuk 5 Hoofdstuk 9 EV-Infrastructuur Organisatie & CommunicatieUigevoerd door:December 20102 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten
  3. 3. Inhoudsopgave1. Inleiding 4 Deel II: Aan de slag met EV 221.1 Aanleiding 41.2 Doel & scope 4 6 Doelgroepen voor EV 231.3 Leeswijzer 4 6.1 Doelgroepkenmerken 24 6.2 Voorbeelden doelgroepen 24Deel I: Introductie in EV 5 7. EV-stimuleringsmaatregelen 252. EV in perspectief 6 7.1 Top-5 acties voor gemeenten 262.1 Afbakening EV 7 7.2 Overzicht van stimuleringsmaatregelen 272.2 Verwachte marktontwikkeling EV 8 8. EV-infrastructuur en parkeren 293. Voordelen van EV 9 8.1 Eisen aan EV-infrastructuur 303.1 Klimaat 10 8.2 Parkeerplaatsen voor elektrische voertuigen 333.2 Luchtkwaliteit 103.3 Geluid 11 9. Organisatie en communicatie 353.4 Economie 11 9.1 Organisatie intern 36 9.2 Organisatie extern: samenwerking 364. Voertuigen 12 9.3 Communicatie 364.1 Kosten 134.2 Actieradius en oplaadtijd 14 Bronnen 384.3 Veiligheid 144.4 Beschikbare voertuigen 15 Interviews 385. EV-infrastructuur 16 Literatuur 385.1 Soorten laadinfrastructuur 175.2 Laadlocaties 20 Websites 385.3 Effecten van EV op de elektriciteitsproductie en -levering 213 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten
  4. 4. 1. Inleiding Deze startgids is een momentopname en zal niet op alle vragen die gemeenten nu of in de toekomst hebben een antwoord kunnen geven. De gids dient daarom ook als start voor meer uitwisseling 1.1 Aanleiding tussen gemeenten op het gebied van EV. Hiervoor wordt gebruikElektrisch vervoer staat in de belangstelling van zowel overheden, gemaakt van het besloten online platform van de VNG:bedrijfsleven als kennisinstellingen. Het biedt kansen op het gebied www.romnetwerk.nl. De startgids is op het ROMnetwerk te vindenvan klimaat, luchtkwaliteit, geluid, energie en economie. Elektrisch onder de groep ‘elektrisch rijden’, waar gemeenten discussiesvervoer (EV) is naast waterstof en alternatieve brandstoffen zoals kunnen starten en informatie kunnen uitwisselen zoals voor-groengas en bio-ethanol een zeer perspectiefrijke technologie voor beelden van startnotities en bestekken. Het doel is dat de groepduurzame mobiliteit. ‘elektrisch rijden’ op het ROMnetwerk door gemeenten wordt gebruikt als platform om informatie over EV uit te wisselen.De ministers van Infrastructuur en Milieu (voormalig: Verkeer enWaterstaat) en Economische Zaken, Landbouw en Innovatie 1.3 Leeswijzer(voormalig: Economische Zaken) hebben in 2009 een Plan van De startgids is bestaat uit twee delen gebaseerd op de fase vanAanpak Elektrisch Rijden opgesteld en € 65 miljoen beschikbaar beleidsvorming waarin gemeenten zich bevinden. Voor gemeentengesteld om Nederland in de periode 2009-2011 gidsland op het die ‘iets met EV’ willen of hierover denken geeft Deel I eengebied van elektrisch rijden te maken. Ook het bedrijfsleven introductie van EV. Dit deel geeft antwoord op de ‘wat-vraag’ en deinvesteert in elektrische auto’s, laadinfrastructuur en nieuwe ‘waarom-vraag’ en kan behulp zijn bij het schrijven van bijvoorbeelddiensten en toepassingen die de opkomst van EV biedt. een startnotitie EV. Deel I bevat basisinformatie over de verwachte ontwikkeling van EV in de tijd, de voordelen van EV, de voertuigenHoewel EV eerder in de belangstelling stond is hierop niet eerder en de voor EV noodzakelijke infrastructuur.een dergelijke maatschappijbrede inzet getoond. De technologischeontwikkeling van de elektrische auto is een stap verder, waardoor Is een gemeente al verder of wil deze na de introductie weten wat desteeds meer praktische toepassingen mogelijk en economisch gemeente concreet kan doen, dan biedt Deel II een houvast metrendabel zijn. Momenteel zijn alle fabrikanten van A-merken bezig acties ter stimulering van EV. Dit kan van pas komen bij hetmet de ontwikkeling van elektrische auto’s en vanaf 2011 komen de schrijven van een plan van aanpak met concrete beleidsmaatregeleneerste seriegeproduceerde elektrische auto’s al op de markt. en de uitvoering hiervan. In Deel II worden de belangrijksteTegelijkertijd wordt door veel overheden beleid gevormd om doelgroepen voor EV in kaart gebracht, concrete acties voorklimaat- en lokale luchtkwaliteitverbeteringen te realiseren. Dit gemeenten beschreven en het belang van een goede organisatie enbespoedigt de ontwikkelingen op het gebied van EV dat bijdraagt communicatie omtrent EV toegelicht.aan de realisatie hiervan. Het hiervoor gepresenteerde schema geeft een overzicht van deVeel Nederlandse gemeenten kunnen en willen ook een bijdrage structuur van de startgids met de twee delen en de verschillendeleveren aan duurzame mobiliteit en de ontwikkelingen op het hoofdstukken. Met behulp van dit schema – dat elk hoofdstukgebied van EV. Wanneer burgers of bedrijven willen investeren in EV, wordt uitgelicht – zijn de verschillende delen en hoofdstukkenworden gemeenten hier vaak zelfs direct mee geconfronteerd. eenvoudig te volgen.Echter, het is voor ambtenaren en beleidsmakers tot nu toe lastigom de juiste informatie te vinden om goede beslissingen tekunnen nemen. 1.2 Doel & scopeVoorliggend document is opgesteld ter ondersteuning vanambtenaren en beleidsmakers bij de introductie van EV in degemeente. Het geeft antwoord op de vraag wat EV precies is, waaromEV gestimuleerd moet worden, voor wie EV interessant is en hoe eengemeente met EV aan de slag kan. Hiermee helpt het ambtenaren enbeleidsmakers bij het nemen van relatief eenvoudige maatregelen,die in het licht van de beginfase waarin de introductie van EV zichmomenteel bevindt belangrijk zijn. De nadruk ligt op de introductievan elektrisch autorijden, waarbij in specifieke gevallen aandachtzal worden besteed aan andere voertuigen zoals scooters, bussen enlichte vrachtwagens.4 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten
  5. 5. Deel I:Introductiein EV Deel I: Deel II: Introductie in EV Aan de slag met EV (wat en waarom) (voor wie en hoe) Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 6 EV in perspectief Doelgroepen voor EVHoofdstuk 1Inleiding Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 7 Voordelen van EV Stimuleringsmaatregelen Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 8 Voertuigen Infrastructuur en parkeren Hoofdstuk 5 Hoofdstuk 9 EV-Infrastructuur Organisatie & Communicatie
  6. 6. 2 EV in perspectief Dit hoofdstuk zet EV in zijn perspectief. In Paragraaf 2.1 wordt een afbakening van het begrip EV gegeven. Paragraaf 2.2 gaat in op de verwachte ontwikkeling van EV in de tijd. Deel I: Deel II: Introductie in EV Aan de slag met EV (wat en waarom) (voor wie en hoe) Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 6 EV in perspectief Doelgroepen voor EV Hoofdstuk 1 Inleiding Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 7 Voordelen van EV Stimuleringsmaatregelen Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 8 Voertuigen Infrastructuur en parkeren Hoofdstuk 5 Hoofdstuk 9 EV-Infrastructuur Organisatie & Communicatie6 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten | Deel I: Introductie in EV | 2 EV in perspectief
  7. 7. 2.1 Afbakening EV Een volledig elektrisch voertuig is bij lage snelheden geruisloos,Conventionele voertuigen (of ICE-voertuigen naar ‘Internal heeft geen versnellingen en heeft een continu sterk koppelCombustion Engine’) worden aangedreven door een interne waardoor het door de meeste EV-rijders als zeer prettig wordtverbrandingsmotor. De motor wordt hierbij gevoed wordt door ervaren. Naast volledig elektrische voertuigen bestaan er ook diversetraditionele brandstoffen zoals benzine, diesel of LPG. Alternatieve hybride varianten. In Tabel 1 is een overzicht gegeven van de meestbrandstofvoertuigen zijn voertuigen met een verbrandingsmotor voorkomende vormen van EV.die niet alleen door traditionele brandstoffen wordt gevoed maarook of volledig door meer schone alternatieven zoasl biodiesel, In dit document wordt onder elektrische voertuigen verstaan:groengas of aardgas. voertuigen waarvan de accu kan worden opgeladen via het elektriciteitsnet. Dit betreft dus volledig elektrische voertuigen,EV is vervoer waarbij een voertuig wordt aangedreven door een extended-range EVs en plug-in hybride voertuigen. 1Parallel hybrideelektromotor. De elektromotor haalt stroom uit een accu die op voertuigen die niet via het elektriciteitsnet opgeladen kunnenverschillende manieren gevoed kan worden: via het elektriciteits- worden, vallen hier dus niet onder. Deze voertuigen behoeven geennet, maar ook via een generator die door bijvoorbeeld waterstof of andere infrastructuur dan conventionele voertuigen.een fossiele brandstof wordt aangedreven. De accu wordt ookgevoed door teruggewonnen remenergie. Echter, met de huidigestand van de techniek levert dit maar beperkt extra vermogen op.Tabel 1: overzicht van verschillende typen elektrische voertuigen Beschrijving (en alternatieven) Definitie Volledig elektrisch voertuig Een voertuig volledig gevoed door een accu die met stroom via het elektriciteitsnet wordt Batterij elektrisch voertuig (BEV) opgeladen. De huidige FEVs hebben een range van ca. 120-180 km. Full EV (FEV) Voorbeeld: Nissan Leaf Puur elektrisch voertuig Extended-Range EV (E-REV) Een voertuig aangedreven door een elektromotor met een brandstofmotor die de accu kan Range extender voeden. De accu kan ook via het elektriciteitsnet worden opgeladen. E-REVs zijn elektrische Range-extended EV (RE-EV) voertuigen met een puur elektrische range van ca. 60 km. Door de brandstofgenerator die de Serie hybride voertuig accu voedt kan de range vergroot worden tot ca. 500 km. De aandrijving bij E-REVs is altijd elektrisch. Voorbeeld: Opel Ampera Plug-in hybride EV (PHEV) Een voertuig met een accu die via het elektriciteitsnet kan worden geladen en met een verbran- Plug-in hybride voertuig (PHV) dingsmotor. PHEVs kunnen tot ca. 20 km volledig elektrisch rijden, waarna de auto wordt aangedreven door de brandstofmotor. Voorbeeld: Toyota Prius Plug-in Hybrid Hybride EV (HEV) Een voertuig dat wordt aangedreven door een elektromotor of een verbrandingsmotor of in Parallel hybride voertuig combinatie met elkaar. De accu kan niet worden opgeladen via het elektriciteitsnet en de volledig Standaard hybride voertuig elektrische range bedraagt maximaal ca. 2km. Mild hybride voertuig Voorbeeld: Toyota Prius Hybrid, Honda Civic Brandstofcel EV Een voertuig dat wordt aangedreven door een elektromotor. De benodigde elektriciteit wordt in Waterstofvoertuig de auto zelf opgewekt door de brandstofcel. De brandstofcel wordt gevoed door waterstof die in Fuel cell vehicles (FCV) een aparte tank wordt meegnomen. Brandstofcel EVs hebben een range van ca. 500 km. Deze voertuigen komen naar verwachting vanaf 2015 op de markt. 1 Dezelfde definitie van EV wordt gehanteerd door de Rijksoverheid (Ministeries van I&M en EL&I, Plan van Aanpak Elektrisch Rijden, 2009).7 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten | Deel I: Introductie in EV | 2 EV in perspectief
  8. 8. 2.2 Verwachte marktontwikkeling EV De ontwikkeling van de S-curve is afhankelijk van factoren zoalsEV bevindt zich in de beginfase van de introductie: momenteel zijn olieprijs, kosten en capaciteit van accu’s en stimuleringsmaat-er circa 400 elektrische voertuigen (volledig, range-extended en regelen van overheden. Naar verwachting is in 2020 circa 10% van deplug-in EVs) in Nederland. De verwachting is dat de markt- nieuwe autoverkopen elektrisch aangedreven. Het totale wagenparkontwikkeling van EV geleidelijk zal verlopen, volgens de zogenaamde bestaat in 2020 naar verwachting voor circa 3% uit elektrische auto’s’S’-curve, zoals gebruikelijk bij innovaties. De prognoses voor de (200.000 van ongeveer 7 miljoen). De belangrijkste conclusie uitmarktontwikkeling van EV lopen uiteen van 100 000 auto’s in 2020 Figuur 1 is dat de ontwikkeling van EV zich in de beginfase bevindt,tot 1 miljoen auto’s in 2020. waarna opschaling (2015-2025) zal plaatsvinden tot een volwassen markt bereikt is (na 2025).Belangrijker dan het voorspellen van de exacte adoptiecyclus is hetfeit dat alle prognoses een gestage groei van EV verwachten. In de huidige fase van de marktontwikkeling is EV geschikt voorFiguur 2 toont de prognose van het marktaandeel van elektrische bepaalde toepassingen, waarna verdere ontwikkeling van devoertuigen in de verkoop van nieuwe auto’s zoals geschat door de techniek EV voor steeds meer doelgroepen interessant zal maken.ministeries van Infrastructuur en Milieu en het Plan van Aanpak De overheid – meer specifiek de gemeente – speelt een belangrijkeElektrisch Rijden. rol bij het faciliteren van toepassingen in de beginfase van de markt- ontwikkeling. Deze rol wordt minder actief als de ontwikkeling 100 doorzet naar opschaling, maar de ervaringen in de beginfase zijn 90 van belang om goed voorbereid te zijn op deze opschaling.Marktaandeel EV in nieuwe 80 autoverkoop (%) 70 60 50 40 30 20 10 0 2010 2015 2020 2025 2030 2035 JaarFiguur 1: prognose marktontwikkeling elektrische auto (Ministeries van I&M en EL&I,2009)8 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten | Deel I: Introductie in EV | 2 EV in perspectief
  9. 9. 3 Voordelen van EV De stimulering van EV door gemeenten is belangrijk in de beginfase van de ontwikkeling van EV. Anderzijds biedt EV gemeenten ook voordelen. Zo is het stimuleren van EV een effectief middel voor verduurzaming van de mobiliteit. Dit draagt bij aan het behalen van milieudoelen op het gebied van klimaat, lokale luchtkwaliteit en geluid. EV kan bovendien een impuls voor de (lokale) economie betekenen. In Paragraaf 3.1 tot en met 3.4 wordt een en ander toegelicht2. Deel II gaat in op de maatregelen waarmee EV kan worden gestimuleerd om de voordelen te effectueren. Deel I: Deel II: Introductie in EV Aan de slag met EV (wat en waarom) (voor wie en hoe) Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 6 EV in perspectief Doelgroepen voor EV Hoofdstuk 1 Inleiding Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 7 Voordelen van EV Stimuleringsmaatregelen Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 8 Voertuigen Infrastructuur en parkeren Hoofdstuk 5 Hoofdstuk 9 EV-Infrastructuur Organisatie & Communicatie 2 Meer informatie over de verschillen tussen elektrische aandrijving en alternatieve brandstoffen is te vinden in de ‘Handreiking klimaatbeleid en duurzame mobiliteit voor gemeenten’ van Agentschap NL en op onder meer www.platformschonevoertuigen.nl, www.wikimobi.nl en www.fuelswitch.nl.9 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten | Deel I: Introductie in EV | 3 Voordelen van EV
  10. 10. 160 140 CO�-uitstoot (gr/km) 120 100 80 60 40 20 0 3.1 Klimaat brandstofmotoren, stoten EV’s nauwelijksEV NL Gem. nieuwe Gem. nieuwe schadelijke fijnEVstof- Elektrische voertuigen dragen bij aan het verbeteren van het klimaat deeltjes en stikstofoxiden (NOx) uit. De enige uitstootgroene stroom NL benzineauto NL dieselauto netstroom van fijn stof Type auto doordat ze minder CO2 uitstoten dan conventionele voertuigen. De bij EV’s komt van slijtage van banden en remmen. Daarnaast komt CO2-uitstoot van de bron tot de wielen (‘well-to-wheel’) is zelfs nul bij de opwekking van de energie voor EV – afhankelijk van de wijze wanneer de elektriciteit duurzaam wordt opgewekt met bijvoorbeeld waarop dit gebeurt – fijn stof en NOx vrij. Figuur 3 vergelijkt de zon-, wind- of bio-energie. Figuur 2 toont de gemiddelde gemiddelde uitstoot van fijn stof en stikstof van benzine- en CO2-uitstoot van de bron tot de wielen van nieuwe benzine- en dieselauto’s met die van elektrische voertuigen. dieselauto’s en elektrische auto’s die geladen worden met de gemiddelde Nederlandse netstroom (een mix van kolen, gas en duurzame energie) of met groene stroom. 0,04 Fijn stof uitstoot (gr/km) 160 0,03 140 CO�-uitstoot (gr/km) 120 0,02 100 0,01 80 60 0,00 Gem. nieuwe Gem. nieuwe EV NL EV 40 NL benzineauto NL dieselauto netstroom groene stroom 20 Type auto 0 Gem. nieuwe Gem. nieuwe EV NL EV NL benzineauto NL dieselauto netstroom groene stroom 0,8 Type auto 0,7 NO�-uitstoot (gr/km) Figuur 2: vergelijking gemiddelde CO2-uitstoot nieuwe conventionele auto vs. 0,6 elektrische auto 0,5 0,4 Uit Figuur 2 valt op te maken dat EV met de huidige Nederlandse 0,3 energiemix ten opzichte van gemiddelde benzine- en dieselvoertuigen 0,2 een CO2-reductie van circa 50% wordt behaald. Ten opzichte van 0,1 schone benzine- en dieselvoertuigen zal de CO2-reductie minder 0,0 Gem. nieuwe Gem. nieuwe EV NL EV groot zijn. Ook zal afhankelijk van de energieopwekking de afname 0,04 NL benzineauto NL dieselauto netstroom groene stroomFijn stof uitstoot (gr/km) Type auto hoger of lager uitvallen. Opwekking met duurzame energie maakt 0,03 de CO2-reductie tot bijna 100% mogelijk is. Figuur 3: vergelijking gemiddelde uitstoot fijn stof en stikstof 0,02 benzine en diesel vs. elektrisch Alternatieve brandstoffen zoals aardgas en groengas kennen ook een 0,01 CO2-uitstoot van circa 60 gram/km. Bovendien stoten lage Figuur 3 toont dat de uitstoot van schadelijke stoffen met EV vrijwel voertuigen op deze brandstoffen aanzienlijk minder schadelijke 0,00 tot het verleden behoort. Vergeleken met dieselauto’s is de winst stoffen alsGem. stof en stikstofnieuwe benzine- en dieselauto’s. fijn nieuwe Gem. uit dan EV NL EV het grootst, maar ook de verbetering ten opzichte van benzineauto’s NL benzineauto NL dieselauto netstroom groene stroom Hoewel EV een groter reductiepotentieel heeft, zijn dergelijke auto Type is aanzienlijk. alternatieve brandstoffen van grote waarde in de transitie naar duurzame mobiliteit. 0,8 Daarbij aangetekend dat aardgas een fossiele brandstof is die op 0,7NO�-uitstoot (gr/km) termijn uitgeput zal raken, maar alternatieven als bio-ethanol en 0,6 groengas zijn duurzaam en kunnen in combinatie met 0,5 elektromotoren een schoon alternatief bieden voor de traditionele 0,4 brandstoffen. 0,3 0,2 3.2 Luchtkwaliteit 0,1 Ook verbetering van de lokale luchtkwaliteit is een beleidsdoel dat 0,0 Gem. nieuwe Gem. nieuwe EV NL EV met de stimulering van EV op termijn gerealiseerd kan worden. Veel NL benzineauto NL dieselauto netstroom groene stroom van de schadelijke uitstoot in binnensteden wordt veroorzaakt door Type auto vervuilende auto’s, vrachtwagens en bussen. In tegenstelling tot 10 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten | Deel I: Introductie in EV | 3 Voordelen van EV
  11. 11. opgeschud. Het gebruik van andere energiebronnen, Voorbeeld – Luchtkwaliteit gemeente Amsterdam laadinfrastructuur en batterijen zorgt voor nieuwe dimensies aan Het directe positieve effect van elektrische voertuigen op de beide kanten van de waardeketen. De economische waarde hiervan luchtkwaliteit is de reden dat de gemeente Amsterdam vol in de komende jaren is moeilijk in te schatten, maar de ontwikkeling inzet op de stimulering van EV om de luchtkwaliteitdoelen in biedt duidelijk kansen voor nieuwe economische activiteit. de gemeente te behalen. Het doel van de gemeente Amsterdam is om in 2015 5% emissieloze kilometers te Het stimuleren van EV kan bedrijven die zich hier binnen een behalen bij voornamelijk veelrijders en daarmee een provincie, regio of gemeente op richten een impuls geven. Een verbetering van de jaargemiddelde NO2-concentratie van voorbeeld hiervan is de regio Brabant, waar veel toeleveranciers ongeveer 0,5 microgram/m3 te behalen. voor de auto-industrie gevestigd zijn die met de opkomst van EV nieuwe producten en diensten ontwikkelen. Door verschillende maatregelen van de provincie Brabant, waaronder enkele subsidieregelingen, wordt deze industrie gestimuleerd tot nieuwe 3.3 Geluid innovaties. Dit heeft EV direct positieve effecten op de regionaleNaast de klimaatwinst en luchtkwaliteitsverbetering die met EV economie in termen van werkgelegenheid en kan daarnaast debereikt kunnen worden, kan EV bijdragen aan vermindering van de aantrekkingskracht van de regio versterken.geluidsoverlast door verkeer. Immers, elektrische voertuigen zijnstiller dan voertuigen met een brandstofmotor en bij lage snelheden EV kan ook gerelateerde bedrijvigheid gericht op bijvoorbeeldmaken elektrische voertuigen zelfs bijna helemaal geen geluid. EV energieopwekking, infrastructuur, ICT of mobiliteit een impulskan gemeenten op termijn helpen bij het voldoen aan de Europese geven. Voorbeelden van steden waar de inzet op elektrisch rijdenRichtlijn omgevingslawaai3, in Nederland in 2004 ingevoerd in de zorgt voor ‘groene banen’ zijn Amsterdam en Leeuwarden.Wet geluidshinder. Daarnaast kan een gemeente direct economisch voordeel behalen door zich te richten op specifieke doelgroepen voor het stimulerenPas wanneer een substantieel deel van het aantal voertuigen van EV. Goed gekozen projecten voor specifieke doelgroepen zullenelektrisch is, zal EV bijdragen aan de reductie van omgevingslawaai. namelijk economisch rendabel blijken.Op korte termijn biedt EV daarom vooral uitkomst voorstadsdistributie, welke vaak vanwege de geluidsoverlast is gebondenaan venstertijden om te laden en lossen. Door de geringe Voorbeeld – ‘Dagranddistributie’ in Eindhovengeluidsproductie maakt EV laden en lossen buiten de gangbare In Eindhoven is een succesvolle proef met dagranddistributievenstertijden mogelijk. Dit is zowel goed voor het milieu (minder uitgevoerd. Hierbij werd een dieselvoertuig vervangen doorgeluid, minder CO2-uitstoot) als commercieel interessant voor een stillere hybride variant waarmee distributie aan debedrijven door de tijdswinst die zij hiermee kunnen behalen. dagrand werd toegestaan. Voor de ondernemer leverde dit grote voordelen op door minder files, waardoor bespaard werd op brandstof- en personeelskosten. De gemeente heeft Voorbeeld – Fluisterbus Apeldoorn baat bij een vermindering van de uitstoot van schadelijke Vanaf juli 2009 rijdt de fluisterbus ‘Whisper’, gedurende een stoffen en geluidsoverlast. Een typische ‘win-win-situatie’ testperiode van twee jaar, mee in de stadsdienstregeling van dus, die ook met EV mogelijk is. Apeldoorn. De Whisper4 is een hybride bus die is voorzien van een elektrische wielnaafmotor. Door deze techniek wordt het brandstofverbruik en de uitstoot van het busvervoer sterk verminderd. Bovendien is de bus bijna geruisloos. Tijdens de rit kunnen de batterijen op elk gewenst moment worden gevoed door een aggregaat, bestaande uit een kleine verbrandingsmotor en een generator. 3.4 EconomieEV is een geheel nieuw werkgebied met potentieel voor economi-sche ontwikkeling. De huidige waardeketen van oliewinning,raffinage, distributie en verkoop bij tankstations aan de ene kant entoeleveranciers, auto-industrie, distributie en verkoop bij auto- 3 Europese Richtlijn 2002/49/EG is gericht op de evaluatie en de beheersingdealers aan de andere kant, wordt door de opkomst van EV flink van omgevingslawaai (kortweg de Richtlijn omgevingslawaai). Zie www.polka.org voor meer informatie. 4 Zie voor meer informatie: www.thewhisper.nl.11 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten | Deel I: Introductie in EV | 3 Voordelen van EV
  12. 12. 4 Voertuigen Volledig elektrische voertuigen zijn ‘nieuw’ en verschillen van conventionele voertuigen. Dit leidt tot vragen over de kosten, actieradius en oplaadtijd, en de veiligheid van elektrische voertuigen. Deze onderwerpen zullen achtereenvolgens worden behandeld in Paragraaf 4.1 tot en met Paragraaf 4.3. Tot slot, zal in Paragraaf 4.4 een overzicht worden gegeven van elektrische voertuigen die nu of binnenkort te verkrijgen zijn. Deel I: Deel II: Introductie in EV Aan de slag met EV (wat en waarom) (voor wie en hoe) Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 6 EV in perspectief Doelgroepen voor EV Hoofdstuk 1 Inleiding Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 7 Voordelen van EV Stimuleringsmaatregelen Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 8 Voertuigen Infrastructuur en parkeren Hoofdstuk 5 Hoofdstuk 9 EV-Infrastructuur Organisatie & Communicatie12 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten | Deel I: Introductie in EV | 4 Voertuigen
  13. 13. 4.1 Kosten Tabel 2: rekenvoorbeeld total cost of ownership benzineautoBij de aanschaf van een voertuig spelen de kosten een belangrijke vs. EV (o.b.v. 15.000 km/jaar en looptijd van 5 jaar)rol. Deze kosten bestaan niet alleen uit aanschafkosten, maar ookuit brandstofkosten, onderhoudskosten, belastingen en afschrij- Kostenpost VW Golf Nissan Leafvingskosten. Ook voor leaseauto’s geldt dat de prijs gebaseerd is op Aanschafprijs (€) 18.200 27.600alle kosten tijdens bezit en gebruik. Restwaarde (€) 8.300 6.700De meeste elektrische voertuigen zijn op dit moment duurder in de Verbruik elektriciteit (kWh/km) 0,16aanschaf dan voertuigen met een verbrandingsmotor, maar door Prijs elektriciteit (€/kWh) 0,20onder meer lagere brandstof- en onderhoudskosten en fiscale Kosten elektriciteit (€/jaar) 480voordelen zijn de totale kosten – ook wel ‘total cost of ownership’ of Verbruik benzine (l/100km) 4,50TCO – soms zeer concurrerend met conventionele benzine- of Prijs benzine (€/l) 1,30dieselvoertuigen. Kosten brandstof (€/jaar) 880 Rentepercentage 4,80 4,80Er zijn voor elektrische voertuigen momenteel diverse landelijkefiscale stimuleringsmaatregelen van kracht, te weten: Afschrijving (€)• vrijstelling van aanschafbelasting (BPM) (aanschafprijs - restwaarde) 9.800 20.900• vrijstelling van wegenbelasting (MRB) Wegenbelasting (€) 3.000 0• geen bijtelling voor zakelijke rijders die ook privé Rente 3.200 4.100 rijden met hun EV. Verzekering (WA + casco) (€) 6.900 5.400Tabel 2 toont een rekenvoorbeeld van de TCO van een benzineauto Kosten brandstof/elektriciteit (€) 4.400 2.400(VW Golf ) ten opzichte van een vergelijkbare elektrische auto Onderhoudskosten (€) 1.900 2.300(Nissan Leaf ). De getallen zoals restwaarde en onderhoud zijn Totale kosten (€) 29.200 35.100inschattingen en aan verandering onderhevig. Kosten per kilometer 0,39 0,47 De berekening laat zien dat er voor een gemeente die zelf een elektrisch voertuig wil aanschaffen nog een flinke bijdrage nodig is om een EV economisch rendabel te maken. Voor de leaserijder ziet het kostenplaatje er veel gunstiger uit vanwege de vrijstelling van bijtelling voor zakelijke rijders die ook privé rijden. Een leaserijder met een elektrisch voertuig is dan goedkoper uit (± € 100,– per maand) dan bij een conventioneel voertuig. Bedrijven kunnen naast de hiervoor genoemde fiscale voordelen voor investeringen in milieuvriendelijke bedrijfsmiddelen zoals elektrische voertuigen en laadinfrastructuur bovendien gebruik maken van de MIA/VAMIL-regeling. De milieu-investeringsaftrek (MIA) maakt het mogelijk om de investering van de winst af te trekken. Met de VAMIL (Vrij Afschrijven Milieu-investeringen) kunnen milieu-investeringen willekeurig worden afgeschreven. Beide regelingen verminderen de fiscale winst, waardoor minder belasting wordt betaald. De MIA/VAMIL-regeling kan niet door gemeenten zelf worden aangevraagd. Als gemeenten lease- voertuigen hebben kan de leasemaatschappij wel MIA/VAMIL aanvragen en een korting doorberekenen aan de gemeente. De Milieulijst van MIA/VAMIL wordt jaarlijks vastgesteld en eind van het jaar bekend gemaakt.5 5 Meer informatie is te vinden op www.belastingdienst.nl13 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten | Deel I: Introductie in EV | 4 Voertuigen
  14. 14. De inschatting van de restwaarde van het batterijpakket is het meest 4.3 Veiligheidkritieke onderdeel van de kostenberekening. De kosten van het Nieuwe auto’s die op de Nederlandse weg verschijnen moeten doorvoertuig worden voor een groot deel bepaald door de kosten van de de Rijksdienst Wegen (RDW) worden gekeurd. Momenteel bevat deaccu, maar er bestaan nog onzekerheden over de exacte levensduur Wegenverkeerswet 1994 geen specifieke veiligheidseisen vooronder verschillende omstandigheden. De meeste autoleveranciers elektrische voertuigen, maar daar komt begin 2011 verandering in.bieden garantie van vijf tot acht jaar of 100.000 km op het Voertuigen die worden gebouwd als, of die worden omgebouwdaccupakket om deze onzekerheid weg te nemen. Het beproeven van naar elektrisch aangedreven of hybride elektrische voertuigen,EV in de praktijk zal helpen hierover meer zekerheid te verkrijgen. moeten vanaf begin februari 2011 voldoen aan bepaaldeHiermee kunnen de afschrijvingskosten beter worden geschat en veiligheidseisen. Deze eisen hebben specifiek betrekking op dekan de techniek verbeterd worden. Het is bovendien waarschijnlijk elektrische aandrijflijn. Het bouwjaar van het voertuig doet hierbijdat de kosten van accu’s zullen dalen vanwege schaalvoordelen bij niet ter zake. Meer informatie over de veiligheidseisen waaraantoenemende productie en nieuwe efficiënte accutechniek. elektrische voertuigen moeten voldoen is te vinden op www.rdw.nl.6 4.2 Actieradius en oplaadtijd Naast de aandacht voor preventieve veiligheid door middel vanDe actieradius van volledig elektrische voertuigen is lager dan de eisen aan elektrische voertuigen die op de Nederlandse wegactieradius van brandstofvoertuigen. Volledig elektrische voertui- verschijnen, is er ook aandacht voor de veiligheid in geval van eengen die nu op de markt komen hebben een gemiddelde actieradius calamiteit. Brandweer en politie hebben digitaal toegang tot eenvan circa 120-180 km, terwijl conventionele auto’s vaak een zogeheten ‘Crash Recovery List’ die, gekoppeld aan hetactieradius van 400-600 km hebben. De actieradius van elektrische kentekenregister van de RDW, inzicht geeft in de specifiekevoertuigen hangt af van het gewicht en de accu van het voertuig en kenmerken van een voertuig. Hierdoor weten hulptroepen tijdigwordt daarnaast beïnvloed door onder meer rijgedrag, temperatuur hoe met een elektrisch voertuig om te gaan in geval van eenen gebruik van de verwarming en airconditioning. ongeval. Daarnaast heeft de ANWB in samenwerking met Rijkswaterstaat een Richtlijn Veiligheidsmaatregelen bij incidentenHet opladen van elektrische voertuigen kost bovendien meer tijd opgesteld. De nieuwste versie van deze richtlijn geeft aan hoe metdan het tanken van een brandstofvoertuig. Aan een gewoon elektrische voertuigen moet worden omgegaan in geval van pech ofstopcontact kost het volledig opladen van een elektrisch voertuig incidenten, zodat een gestrande gebruiker snel en veilig geholpenzes tot acht uur. Snellere laders kunnen deze tijd halveren of zelfs kan worden.terugbrengen tot vijftien tot dertig minuten. Echter, ook dan is Daarnaast heeft de BOVAG in samenwerking met Innovam eenstoppen om te laden niet wenselijk en is het dus belangrijk om te opleiding ‘Veilig werken aan elektrische auto’s’ voor technici enladen wanneer men stopt. garagepersoneel ontwikkeld. Deze opleiding is inmiddels gestart.De nadelen van de beperkte actieradius en langere laadtijd kunnen Tot slot is er aandacht voor de ‘passieve veiligheid’ van elektrischeworden verminderd door verschillende oplossingen, waarbij de voertuigen. Immers, een elektrisch voertuig is bij lage snelheidmeest geschikte oplossingen zich in de toekomst zullen vrijwel geruisloos en daardoor niet goed hoorbaar voor bijvoorbeelduitkristalliseren. De oplossingen zijn: fietsers en voetgangers. Dit kan gevaarlijke situaties opleveren. Een• Range extender: naast de batterij is de auto voorzien van een aantal fabrikanten heeft de elektrische auto daarom uitgerust met kleine en zuinige generator op (bio)brandstof die de accu een kunstmatig geluidssignaal. In diverse landen wordt onderzoek onderweg kan bijladen. gedaan naar de consequenties van geluidsarme voertuigen voor het• Vergrote accucapaciteit: toekomstige technieken bieden kans op verkeer en een eventuele verplichting voor een geluidssignaal. een range van meer dan 500 km.• Accu wisselen: een aantal auto’s wordt uitgerust met een accupakket dat binnen twee minuten kan worden gewisseld voor een vol accupakket. De gebruiker is geen eigenaar van de accu maar betaalt voor de gereden kilometers.• Snelladen: momenteel kost snelladen van de accu minimaal vijftien minuten, maar diverse fabrikanten werken aan nog snellere laadtechnieken.• Inductieladen in de weg: een techniek die nog ver weg is maar experimenteel op kleine schaal wordt toegepast is het opladen tijdens het rijden door inductiestroken in de weg.• Nieuwe product- en serviceconcepten: bijvoorbeeld verkoop van een elektrische auto met de mogelijkheid voor gebruik van een huur- of leenauto met brandstofmotor voor incidentele lange ritten. 6 http://tgk.rdw.nl/nl/nederlandse_tgk_site/typegoedkeuring/ veiligheidseisen_elektrische_voertuigen.htm14 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten | Deel I: Introductie in EV | 4 Voertuigen
  15. 15. 4.4 Beschikbare voertuigenOndanks de uitdaging om elektrische voertuigen verder te ontwik- Voorbeeld – Elektrische vuilniswagen Van Gansewinkelkelen, heeft bijna elke grote autofabrikant inmiddels een elektrisch In 2009 introduceerde Van Gansewinkel bij wijze van proefmodel aangekondigd voor het jaar 2011 of 2012. De modellen een elektrische vuilniswagen gebouwd door Spijkstaal inverschillen van kleine stadsauto’s tot lichte vrachtwagens. Rotterdam. De wagen kostte 180.000 euro, vergelijkbaar metDe daadwerkelijke levering zal in deze jaren nog in kleine aantallen een dieselvuilniswagen, en heeft een maximumsnelheid vanplaatsvinden, maar het biedt kansen voor verdere opschaling. 40 km/u en een actieradius van 50-70 km. Wel kan er in deOok zijn er nieuwe bedrijven ontstaan die bestaande auto’s moderne wagen minder afval en bedraagt de oplaadtijd ruimombouwen tot auto’s met een elektrische aandrijflijn. vijf uur. Echter, het bedrijfsafval dat de elektrische vuilnis- wagen inzamelt wordt verbrand en dat levert weer stroomTabel 3 geeft een overzicht van enkele voertuigen die nu beschikbaar om de accu op te laden. De milieuvriendelijk en geruislooszijn of in 2011 en 2012 op de markt komen. Een actueel overzicht van opererende wagen is ten behoeve van de veiligheid voorzienhet aanbod van elektrische voertuigen is te verkrijgen via onder van extra optische en geluidssignalen.meer de webcatalogus van ZERAuto7, de website van Op het voertuig mag zonder groot rijbewijs gereden worden:TheNewMotion8, en voor specifieke ‘utilityvoertuigen’ de website voor Van Gansewinkel de ideale plek om nieuwe arbeids-van Spijkstaal9. krachten op te laten stappen naar een verdere loopbaan in het bedrijf. Voor de medewerkers zelf is het prettiger werkenTabel 3 toont aan dat elektrische voertuigen in alle soorten en maten doordat ze niet in de uitlaatgassen staan te werken.te vinden zijn. Uit het voorbeeld van de elektrische vuilniswagen die In navolging op de succesvolle proef in Rotterdam haalt Vandoor Van Gansewinkel wordt gebruikt, blijkt dat EV voor specifieke Gansewinkel voortaan ook het restafval op Schiphol op mettoepassingen verschillende voordelen heeft. een 100% elektrische vuilniswagen.Tabel 3: overzicht van enkele nu of binnenkort beschikbare elektrische voertuigen Merk en model Voertuigcategorie Beschikbaarheid Voorbeeld Tazarri Zero Personenauto – economyklasse Beschikbaar Mitsubishi Imiev (Peugeot Ion, Compacte personenauto 2011 Citroen C-Zero) Nissan Leaf Personenauto – compacte middenklasser 2011 Renault Kangoo ZE Bestelwagen 2011 All Green Vehicles (AGV) Utility voertuig 2010 Spijkstaal Vuilniswagen 2009 7 http://www.zerauto.nl/catalogus/ 8 http://www.thenewmotion.com/ik-wil-elektrisch-rijden/autos/ 9 http://www.spijkstaal.nl/index.html15 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten | Deel I: Introductie in EV | 4 Voertuigen
  16. 16. 5 EV-infrastructuur Naast de voertuigen zelf is de infrastructuur om deze voer- tuigen van energie te voorzien essentieel voor het succes van EV. Een voordeel is dat de basisinfrastructuur, het elektrici- teitsnet, er al ligt. Dit hoofdstuk beschrijft de verschillende soorten laadinfrastructuur (Paragraaf 5.1), de typen laad- locaties geschikt voor elektrische voertuigen (Paragraaf 5.2) en de verwachte impact op het elektriciteitsnet (Paragraaf 5.3). Deel I: Deel II: Introductie in EV Aan de slag met EV (wat en waarom) (voor wie en hoe) Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 6 EV in perspectief Doelgroepen voor EV Hoofdstuk 1 Inleiding Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 7 Voordelen van EV Stimuleringsmaatregelen Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 8 Voertuigen Infrastructuur en parkeren Hoofdstuk 5 Hoofdstuk 9 EV-Infrastructuur Organisatie & Communicatie16 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten | Deel I: Introductie in EV | 5 EV-infrastructuur
  17. 17. 5.1 Soorten laadinfrastructuurEr zijn verschillende soorten laadinfrastructuur voor elektrische zodat deze passen in de openbare ruimte en bij de huisstijl van devoertuigen. Deze verschillen in onder meer laadvermogen (en dus gemeente. Figuur 5 geeft twee voorbeelden van verschillende typenlaadtijd), toepasbaarheid voor verschillende voertuigen en kosten. laadpunten.Achtereenvolgens wordt hier ingegaan op laadpalen, snelladen,inductief laden en accu wisselen. Het is goed mogelijk dat deverschillende soorten laadinfrastructuur in de toekomst naastelkaar bestaan. 5.1.1 LaadpalenHet gebruik van laadpalen voor normaal laden is momenteel demeest gangbare methode om elektrische voertuigen op te laden.Het is een goede oplossing om voertuigen die langere tijd stil staanop te laden. Het volledig opladen van de accu duurt nu vaak 6-8 uur,maar dit zal in de toekomst naar verwachting gehalveerd worden. Figuur 5: voorbeelden van typen laadpunten Er zijn verschillende leveranciers van laadpunten voor in de private en semi-publieke ruimte zoals MisterGreen, Reewoud, Alfen en EV-box. Daarnaast zijn er meerdere partijen die optreden als exploitant van publieke laadpunten en als laaddienstverlener10 naar EV-rijders, waaronder de energiemaatschappijen Eneco, Essent en Nuon. Stichting e-laad.nl Een niet-commerciële partij is de Stichting e-laad.nl. Stichting e-laad.nl is een initiatief van de samenwerkende netbeheerders in Nederland. Het doel van de stichting is om EV te stimuleren en om informatie te verzamelen over het laadgedrag van EV rijders. Deze informatie is nodig om het effect van EV op hetFiguur 4: toekomstschets van laadinfrastructuur in de openbare ruimte elektriciteitsnet te bepalen. Uitbreidingen en/of aanpassingen van het elektriciteitsnet kan nodig zijn. Hiervoor worden doorVoor het gemak wordt hier gesproken over laadpalen, maar andere Nederland maximaal 10.000 laadpunten in de openbareuiterlijke vormen zijn ook verkrijgbaar: van een eenvoudig kastje ruimte neergezet. In aanmerking voor een laadpunt komenvoor in de private of semi-publieke ruimte tot een robuust en gemeenten alsook partijen/particulieren die een elektrischegeavanceerd systeem voor de openbare ruimte. Vaak kunnen deze auto aanschaffen. De stichting is in de opstartfase van EV nogbovendien worden ontworpen naar eigen eisen en wensen, laaddienstverlener. In de nabije toekomst zal de stichting gaan opereren als kenniscentrum van de netbeheerders en gemeenten helpen bij het realiseren van oplaadpunten. De rol van laaddienstverlener zal dan bij commerciële partijen worden ondergebracht. Laadpalen zijn geschikt voor het opladen van alle elektrische auto’s, mits men beschikt over de juiste laadstekker. Om dit probleem op te lossen werken de Europese standaardisatie instituten aan een norm voor stekkers voor elektrische voertuigen. Het is de verwachting dat deze in 2011 officieel wordt vastgesteld.10 Een laaddienstverlener is een partij die EV-rijders de mogelijk biedt om gebruik te maken van laadinfrastructuur. Dit kan bijvoorbeeld door (tegen vergoeding) een pasje uit te geven, waarmee toegang tot de laadinfrastruc- tuur wordt verleend.17 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten | Deel I: Introductie in EV | 5 EV-infrastructuur
  18. 18. Vooruitlopend hierop heeft de Nederlandse industrie samen met deoverheid besloten de Type 2 stekker uit deze ‘norm-in-wording’ alsstandaard te gebruiken voor openbare oplaadpunten.11De belangrijkste redenen hiervoor zijn:• de verwachting dat deze stekker in de definitieve standaard wordt opgenomen.• de mogelijkheid van deze stekker om met hogere vermogens (dus sneller) te laden.• de veiligheid van het systeem: de stekker heeft een vergrendeling tegen diefstal, misbruik en los maken onder spanning. Figuur 6 geeft een beeld van de stekker en de hiervoor geschikteaansluiting bij een laadpunt. De stekker is ontworpen doorfabrikant Mennekes en staat daarom ook bekend als de‘Mennekesstekker’. Figuur 7: autorisatie door middel van een RFID-pas 5.1.2 Snelladen Een techniek waarmee de range anxiety – de angst van EV-rijders dat ze onderweg met een lege accu komen te staan – kan worden weggenomen is het snelladen. Onder snelladen wordt in dit document verstaan: laden met een vermogen groter dan 44kW, waarmee de accu in maximaal dertig minuten volledig opgeladen kan worden.12 In Japan is een eerste standaard voor snelladen ontwikkeld: de ‘CHAdeMO’-standaard.13 Deze standaard beschrijft het communicatieprotocol tussen de auto en de lader en tevens enkele eisen ten behoeve van de veiligheid waar de stekker voor snelladen aan moet voldoen. Met de komst van een standaard maakt het snelladen een snelle ontwikkeling door. Internationaal zijn er inmiddels meer dan tienFiguur 6: de gekozen standaardstekker leveranciers van snellaadpalen actief en in meerdere landen worden snellaadprojecten uitgevoerd. Het het Nederlandse bedrijf Epyon isVeel openbare oplaadpunten zijn voorzien van een identificatie- aangesloten bij de CHAdeMO-organisatie en heeft samen metsysteem zoals RFID, zodat het systeem met een pasje kan worden Essent in Leeuwarden het eerste snellaadpunt in Nederlandgeactiveerd (zie Figuur 7). Dit voorkomt ongeautoriseerd gebruik van gerealiseerd.het oplaadpunt. De huidige aanbieders van publieke laadpuntenwerken momenteel samen om de pasjes op elkaars laadpunten te Hoewel er nog onzekerheden bestaan over het effect van vaaklaten werken. EV-rijders kunnen hierdoor gebruik maken van een snelladen op de levensduur van de accu’s en nog niet alle elektrischegroter netwerk van laadpunten. In de periode tot september 2011 voertuigen geschikt zijn voor snelladen, wordt deze techniek reedszullen EV-rijders voor dit gastgebruik geen extra kosten in rekening door veel partijen omarmd. Zo brengen Nissan, Mitsubishi, Peugeotworden gebracht. In een later stadium zal het nodig zijn een en Citroën het komende jaar auto’s op de markt die geschikt zijnmarktmodel te ontwikkelen, waarbij partijen onafhankelijk van voor snelladen. Ook andere fabrikanten zijn bezig met hetelkaar laaddiensten en gerelateerde diensten naar hun klanten ontwikkelen van snelladen voor hun voertuigen.kunnen aanbieden en daarbij – met onderlinge verrekening – vanelkaars infrastructuur gebruik kunnen maken. Momenteel worden 11 Het rapport ‘Onderzoek naar een te kiezen uniforme laadstekker voorhiertoe door de gezamenlijke stakeholders de eerste stappen gezet. elektrische auto’s in Nederland’ (TNO & KEMA, 20 april 2010) is een belangrijke basis geweest voor de keuze van de standaardstekker en geeft een helder beeldDe verwachting is dat eind 2011 hierover meer bekend is. van de Europese standaardisatie op het gebied van stekkers en laden.In Deel II van deze startgids zal nader worden ingegaan op de eisen 12 Bij het snelladen kan nog onderscheid gemaakt worden tussen AC-snelladendie gemeenten zouden moeten stellen wanneer zij laadpunten (met wisselstroom) en DC-snelladen (met gelijkstroom). Het voert te ver om de verschillen hiervan in dit document uiteen te zetten. Momenteel is alleen hetwillen realiseren. DC-snelladen operationeel en is het AC-snelladen nog in de ontwikkelingsfase. 13 CHAdeMO staat voor ‘Charge de Move’ ofwel ‘laad om te rijden’ en is een woordspeling op het Japanse ‘O cha demo ikaga desuka’ wat betekent ‘laten we een thee drinken terwijl we laden’.18 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten | Deel I: Introductie in EV | 5 EV-infrastructuur
  19. 19. Ondanks de hoge kosten en het grotere energieverlies heeft inductief laden ook voordelen ten opzichte van conductief laden die Snellaadnetwerk in Nederland deze techniek interessant maken: Publieke en private partijen die werken aan snellaadprojecten • Het is gebruiksvriendelijker doordat geen extra handelingen met in Nederland zijn bezig om gezamenlijk een netwerk te stroomkabels verricht hoeven te worden door automobilisten realiseren. In de steden Leeuwarden, Amsterdam, Utrecht en (dit scheelt tijd en moeite); ’s-Hertogenbosch lopen projecten om snellaadpunten te • Het is omgevingsvriendelijker door de afwezigheid van kabels en realiseren. Ook de bedrijven The New Motion en Epyon zijn, laadpalen; met financiële ondersteuning van de stichting DOEN, bezig • Er is minder kans op vandalisme, waardoor de betrouwbaarheid om een aantal snellaadpunten voor elektrische auto’s te groter is. realiseren. In februari 2011 moeten de eerste punten in het gezamenlijke netwerk van tien snellaadpunten operationeel zijn. Als locaties zullen plekken gebruikt worden die Voorbeeld – Inductiebus in Italië en Utrecht gemakkelijk per auto te bereiken zijn zoals wegrestaurants, Contactloos laden kent al enkele toepassingen op het gebied tankstations en retail-locaties. EV-rijders zullen door middel van EV. In de Italiaanse steden Turijn en Genua worden al van een abonnement toegang kunnen krijgen tot het netwerk. sinds 2002 30 inductiebussen ingezet. In Utrecht is onlangs een zelfde soort bus in gebruik genomen. De in Utrecht gebruikte bussen laden niet over het hele traject, maar alleen op hun halte bij het Centraal Station. Wanneer ze daar5.1.3 Inductief laden vertrekken hebben ze genoeg stroom om weer een nieuweNaast conductief laden (een stekker in een stopcontact zoals bij ronde te rijden en gedurende de nacht worden ze vollediglaadpalen) is inductief laden (contactloos laden) een technologie opgeladen.om elektrisch voertuigen op te laden. Deze technologie is bekendvan onder meer de oplader voor de elektrische tandenborstel.Verschillende bedrijven – onder meer Conductix Wampfler, Evatran,HaloIPT en P-ion – richten zich momenteel op de toepassing van 5.1.4 Accu wisseleninductief laden voor EV. Hiervoor moeten inductielussen in het Een andere techniek om de rijafstand te vergroten is het wisselenwegdek gelegd worden ( Figuur 8) en moeten auto’s geschikt worden van het batterijpakket. Het bedrijf Better Place heeft hiervoor eengemaakt om inductief te laden. systeem ontwikkeld dat geschikt is voor enkele automodellen van Renault. Hiermee voert het bedrijf momenteel op enkele locaties in de wereld proeven uit, maar in Nederland is er momenteel geen accuwisselstation. Figuur 9 toont een accuwisselstation van Better Place.Figuur 8: inductief ladenInductief laden bevindt zich nog in de experimentele fase. Het isduur om in de weg inductielussen te leggen en ook het onderhoudvan wegen wordt hierdoor duurder, maar op bepaalde locaties kanhet interessant zijn. Daarnaast is inductief laden momenteel nog Figuur 9: een accuwisselstation van Better Placeminder efficiënt dan conductief laden met een energieverlies vancirca 8% bij inductief laden ten opzichte van minder dan 1% bijladen via een stopcontact (www.thenewmotion.nl, 2010).19 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten | Deel I: Introductie in EV | 5 EV-infrastructuur
  20. 20. Het belangrijkste voordeel van accu wisselen ten opzichte van de Tabel 4: voorbeelden van verschillende typen laadlocatiesaccu opladen is de snelheid waarmee het gebeurt (sneller dan tankenvolgens Better Place). Hierdoor is het gemak voor de automobilist Type laadlocatie Voorbeeldengroot en wordt het probleem van de beperkte actieradius opgelost. Privaat • Thuis op eigen terrein • Bedrijfsgarages en eigen parkeer­De belangrijkste nadelen zijn de hoge investeringskosten in de terreinen van bedrijvenwisselstations; deze bedragen € 1 miljoen ten opzichte van circa €100.000,- voor een snellaadstation. Daarnaast is een (nog) zeer Semi-publiek • Openbare parkeergarages ofbeperkt aantal voertuigen geschikt voor accu wisselen. –terreinen (in privaat beheer) • Retail­locaties zoals winkelcentra, bouwmarkten 5.2 Laadlocaties • Hotels en horecagelegenhedenNiet alleen zijn er verschillende soorten laadinfrastructuur voor • Benzinestations en wegrestaurantselektrische voertuigen, ook zijn er verschillende locaties mogelijkwaar het laden van elektrische voertuigen kan plaatsvinden. Het is Publiek • P+R terreinenhierbij belangrijk om te realiseren dat het laden van een elektrische • (Gereserveerde) parkeerplaatsen in de openbare ruimteauto anders is dan het tanken van een brandstofauto. Anders denken over tanken Veel Nederlanders (zeker buiten de steden) kunnen met kleine Aangezien het laden van een elektrisch voertuig meestal aanpassingen prima thuis en/of op het werk laden. Deze groep langer duurt dan het tanken van een conventioneel voertuig gebruikers (ordegrootte 30%) kan daarmee een drijvende kracht moet het ‘denken over tanken’ veranderen. In plaats van de worden voor de eerste markt van elektrisch rijden. De ervaring uit weg af te gaan en dus te stoppen om te tanken, moet het de eerste proeven met EV leert dat laden thuis en op het werk voor principe adagium gaan gelden: ‘stop niet om te laden, maar laad veel gebruikers vaak voldoende zekerheid biedt. Zeker wanneer de wanneer je stopt’. Veel mensen doen dit al met apparaten met semi-publieke ruimte van parkeergarages en parkeerplaatsen bij accu’s erin zoals mobiele telefoons en laptops. Ook elektri- retail-locaties wordt meegeteld is de markt voor elektrisch laden in sche voertuigen kunnen aan het elektriciteitsnet worden het private domein groot. De angst dat de publieke ruimte met de gekoppeld wanneer deze niet gebruikt worden. opkomst van EV straks vol staat met laadpalen is daarom overdreven. Niettemin zal een grote groep particulieren en bedrijven aangewe-Het principe ‘laad wanneer je stopt’ is belangrijk bij het bepalen van zen zijn op laden in de publieke ruimte. Dit geldt bijvoorbeeld voorde locatiekeuze van laadvoorzieningen. Zo zijn de meest geschikte bewoners of forensen die niet op eigen terrein kunnen parkeren.locaties voor laadvoorzieningen voor normaal laden plekken waar Ook specifieke bedrijven zoals aanbieders van autodeelsystemenmensen gedurende langere tijd verblijven, zoals thuis of op werk. maken vaak gebruik van parkeerplaatsen in de openbare ruimte.Daarentegen zijn snelladen of accu wisselen meer geschikt langs Hier kunnen gemeenten een rol spelen om EV mogelijk te maken.uitvalswegen, zoals tankstations nu. In Deel II wordt nader ingegaan op de maatregelen die gemeenten in dit geval kunnen nemen.Met betrekking tot de locatie van laadinfrastructuur wordt veelaleen onderscheid gemaakt tussen private locaties, semi-publiekelocaties en publieke locaties. Tabel 4 geeft enkele voorbeelden van deverschillende locaties.20 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten | Deel I: Introductie in EV | 5 EV-infrastructuur
  21. 21. Ook zullen er lokaal soms maatregelen zoals het aanleggen van krachtstroom nodig zijn wanneer veel auto’s tegelijk zullen laden of wanneer er met een hoog vermogen wordt geladen, maar de capaciteit van het elektriciteitsnetwerk als geheel is voldoende. Daarnaast biedt de opkomst van EV kansen om de stroomproductie te verduurzamen en de capaciteit van het elektriciteitsnet beter te benutten. Een stijgende prijs van fossiele brandstoffen en efficiën- tere opwekking en transport van duurzame energie dragen hier ook aan bij. De opkomst van de elektrische auto kan een versterkend effect hebben op de groei van duurzame energieopwekking, omdat elektrische auto’s de potentie hebben om energie op te slaan in de accu. Dit kan uitkomst bieden op momenten dat veel (duurzame) energie door bijvoorbeeld wind of zon wordt opgewekt en er weinig vraag is. Deze energie kan vervolgens worden teruggeleverd aan het elektriciteitsnet wanneer de vraag groter is dan het aanbod. Hiervoor zijn intelligente netten (‘smart grids’) nodig, die een slimme koppeling met de auto mogelijk maken en zo fluctuaties in het aanbod van elektriciteit opvangen. Intelligente netten in combinatie met EV helpen enerzijds om de business case van duurzame energieopwekking zoals windmolens op zee rond te krijgen. Anderzijds, zorgen intelligente netten ervoor dat er minder hoeft te worden geïnvesteerd in ‘verzwaring’ van het net (extra elektriciteitskabels), omdat vraag en aanbod beter kunnen wordenFiguur 10: kaart met laadpunten voor elektrische auto’s gestuurd waardoor de piekbelasting lager zal zijn. De elektrische auto is zeer geschikt om met een intelligent netwerk te communi- 5.3 Effecten van EV op de elektriciteitsproductie en ceren. Immers, de elektrische auto is een relatief grote stroom- -levering verbruiker, maar tegelijkertijd is het moment van laden relatiefWanneer het aantal elektrische auto’s de komende jaren sterk eenvoudig te verschuiven. De meeste auto’s worden namelijk meertoeneemt en deze – langzaam of snel – worden opgeladen via het dan 90% van de tijd niet gebruikt.elektriciteitsnet, kan de behoefte aan productie en transport vanelektriciteit ook toenemen. Bovendien kan deze vraag naarelektriciteit leiden tot extra hoge en ongewenste pieken in het Voorbeeld – Duurzame opwekking en intelligente nettenelektriciteitsverbruik. In Denemarken wordt door een consortium project onderzoek gedaan naar de koppeling tussen (decentrale)Netbeheerders verwachten dat de toenemende elektriciteitsvraag duurzame energieopwekking en elektrische auto’s doordoor de introductie van EV de komende tien jaar niet tot structurele middel van intelligente netten. De elektrische auto heeftproblemen in de elektriciteitsnetten zal leiden. Ook de stroompro- volgens de onderzoekers de ideale kenmerken om alsductie zal hier geen echte problemen door ondervinden. Er is in de flexibele consument te dienen: hij staat gemiddeld meer dankomende tien jaar voldoende reservecapaciteit om pieken op te 20 uur per dag stil, waarvan 12-16uur thuis, hij hoeft maarvangen. De energievraag (kWh) en vermogensvraag (kW) van 1-4uur per dag te laden en het verbruik is gelijk aan dat van200.000 elektrische auto’s kunnen probleemloos ingepast worden, een huishouden. Hierdoor zou de elektrische auto’s zeer goedmits gespreid over het land. Waarschijnlijk ontstaan er zelfs geen ingezet kunnen worden als onderdeel van een slim energie-problemen als tien tot twintig procent van de Nederlanders systeem, waarbij elektrische auto’s niet alleen energieelektrisch gaat rijden. Het gaat dan om circa 1 miljoen auto’s. verbruiken, maar ook opslaan en terug leveren aan het elektriciteitsnet. Hoewel de mogelijkheden veelbelovend zijn,Wel kunnen er lokaal problemen ontstaan bij mensen die thuis of op bevindt deze toepassing zich nog in de testfase. Meerhet werk opladen. De installaties van huizen zijn meestal uitgelegd informatie is te vinden op www.edison-net.dk.voor belastingen van maximaal 2kW. Als de auto met meer vermogenoplaadt, is het verstandig de eigen installatie en eventueel denetaansluiting aan te passen. Dit geldt ook voor bedrijven. Wanneerde laadpunten verkeerd op de installatie van het bedrijf wordenaangesloten kan overbelasting ontstaan.21 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten | Deel I: Introductie in EV | 5 EV-infrastructuur
  22. 22. Deel II:Aan de slagmet EV Deel I: Deel II: Introductie in EV Aan de slag met EV (wat en waarom) (voor wie en hoe) Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 6 EV in perspectief Doelgroepen voor EVHoofdstuk 1Inleiding Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 7 Voordelen van EV Stimuleringsmaatregelen Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 8 Voertuigen Infrastructuur en parkeren Hoofdstuk 5 Hoofdstuk 9 EV-Infrastructuur Organisatie & Communicatie
  23. 23. 6 Doelgroepen voor EV In Deel I is te zien dat EV kan bijdragen aan het behalen van milieudoelstellingen en tegelijkertijd economisch interessant kan zijn. Echter, gegeven de huidige beperkingen van EV is het van belang dat de stimulering van EV op de juiste doelgroepen wordt gericht. Paragraaf 6.1 beschrijft de belangrijkste doelgroepkenmerken en paragraaf 6.2 vertaalt dit naar enkele voorbeelden van doelgroepen voor EV. Deel I: Deel II: Introductie in EV Aan de slag met EV (wat en waarom) (voor wie en hoe) Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 6 EV in perspectief Doelgroepen voor EV Hoofdstuk 1 Inleiding Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 7 Voordelen van EV Stimuleringsmaatregelen Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 8 Voertuigen Infrastructuur en parkeren Hoofdstuk 5 Hoofdstuk 9 EV-Infrastructuur Organisatie & Communicatie23 | WATT en hoe in elektrisch vervoer – de startgids voor gemeenten | Deel II: Aan de slag met EV | 6 Doelgroepen voor EV

×