Wef mc kinsey_rapport_2013_een_visie_op_de_nederlandse_zorg_in_2040
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Wef mc kinsey_rapport_2013_een_visie_op_de_nederlandse_zorg_in_2040

on

  • 1,073 views

Via Marielle Visser

Via Marielle Visser

Statistics

Views

Total Views
1,073
Views on SlideShare
1,058
Embed Views
15

Actions

Likes
0
Downloads
29
Comments
0

2 Embeds 15

https://twitter.com 14
https://abs.twimg.com 1

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

CC Attribution License

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

Wef mc kinsey_rapport_2013_een_visie_op_de_nederlandse_zorg_in_2040 Wef mc kinsey_rapport_2013_een_visie_op_de_nederlandse_zorg_in_2040 Document Transcript

  • Healthcare Industry 2013Een visie op deNederlandse zorg in 2040Naar een duurzaam enkwalitatief hoogwaardigzorgsysteemA report from the World Economic ForumPrepared in collaboration with McKinsey & CompanyMaart 2013
  • Inhoudsopgave Samenvatting3 1 Inleiding 4 2 Het huidige scenario: stijgende kosten in ‘cure’ en ‘care’ 6 2.1 Toenemende zorgvraag  7 2.2 Toenemend zorgaanbod 8 3 Een breed gedeelde visie op de zorg in 2040: duurzaam en hoogwaardig  10 4 Vijf grote uitdagingen 18 5 Conclusie 21 6 Dankwoord 21 7 Appendix 22 7.1 Methodologie 22 7.2 Deelnemers 22 7.3 Literatuur 23COLOFONUitgave 2013World Economic ForumMcKinsey & CompanyAuteurs:Marc van RooijenDirectorMcKinsey & Company AmsterdamReinout GoedvolkPartnerMcKinsey & Company AmsterdamTaco HouwertHealthcare SpecialistMcKinsey & Company AmsterdamContact:McKinsey & CompanyAmstel 3441017 AS AmsterdamTel.: +31 20 551 3642marc_van_rooijen@mckinsey.comwww.mckinsey.nl2 Een visie op de Nederlandse zorg in 2040
  • SamenvattingDe uitgaven aan zorg in Nederland stijgen snel. Zo snel dat we, als we nu niets doen, in 2040 grofweg een kwartvan ons BBP en een kwart van onze werkzame bevolking zullen moeten inzetten voor het verstrekken van curatievezorg (‘cure’) en langdurige zorg (‘care’). Dit wordt volgens ruim vijftig geraadpleegde zorgbestuurders en expertsprimair veroorzaakt door:ƒƒAan de vraagzijde: meer chronische en welvaartsziekten, het (vermeende) recht op alle beschikbare zorg, mobilisering van latente vraag mede door de persoonsgebonden budgetten en vergrijzing.ƒƒAan de aanbodzijde: dure nieuwe technologieën en behandelmethoden, volumeprikkels voor zorgaanbieders en achterblijvende productiviteitsgroei.De Nederlandse zorg moet daarom duurzamer. Want hoewel we mede dankzij de zorg steeds gezonder worden,komt niet alleen het budget, maar ook de onderlinge solidariteit onder druk te staan wanneer de zorguitgavengrenzeloos stijgen.Dit rapport heeft tot doel om bij te dragen aan een constructief debat over de toekomst van de zorg door nietde verschillen te benadrukken, maar te laten zien dat er een hoge mate van consensus bestaat onder bestuurdersuit de zorgsector. Dat betreft zowel de mechanismen die bijdragen aan kostenstijging, als de toekomstvisie voor dezorg in 2040: een duurzaam en hoogwaardig zorgsysteem.Op basis van interviews en een workshop met ruim vijftig zorgexperts en -bestuurders van de overheid, verzekeraarsen zorgaanbieders is beschreven hoe de zorg in Nederland eruit zou kunnen zien wanneer we zeven voorNederland relevante strategieën volgen: het belonen van gezondheidswinst in plaats van volume, het inzichtelijkmaken van prestaties, het stimuleren van bewustere en zelfredzamere consumenten, het afbakenen van hetcollectieve aanbod en herzien van financiering, het herinrichten van het zorglandschap, het inzetten op preventie enhet tonen van politiek leiderschap.Dat neemt niet weg dat er belangrijke uitdagingen en onzekerheden blijven bestaan. De antwoorden daarop zullenmede bepalen hoe goed we erin slagen deze gedeelde visie te realiseren:ƒƒBlijven we in staat tot innoveren?ƒƒZijn we in staat de criteria en data te genereren om te sturen op kwaliteit?ƒƒWeten we voldoende solidariteit op te brengen?ƒƒKunnen nieuwe technologieën tot lagere uitgaven leiden?ƒƒIs ons politiek leiderschap sterk genoeg?De hoge mate van consensus over de belangrijkste problemen in het huidige stelsel én over het gewenste einddoelmaakt duidelijk dat het niet zozeer de vraag is naar het ‘wat’, maar het ‘hoe’ waar we ons in het zorgdebat opmoeten concentreren. Het niet uit het oog verliezen van onze, in dit rapport gepresenteerde, gedeelde visie istenslotte een belangrijke voorwaarde om die visie ooit te kunnen realiseren. Naar een duurzaam en kwalitatief hoogwaardig zorgsysteem 3
  • 1 Inleiding kostendrijvers in de zorg, aangevuld met een visie aan de hand waarvan we onze huidige gezondheidszorg zouden kunnen transformeren naar een financieel beterDe kosten van gezondheidszorg stijgen ons boven het houdbaar systeem, zonder in te leveren op de kwaliteithoofd. Al decennialang groeien in de meeste ontwik- van de zorg.kelde landen de zorguitgaven sneller dan het BrutoBinnenlands Product (BBP). Zelfs zónder de druk van Als vervolg op dit rapport is er in 2012 een aantal ‘casevergrijzing en de economische crisis geldt dat, als deze studies’ uitgevoerd om nationale visies op gezondheids-trend doorzet, de zorguitgaven niveaus zullen bereiken zorg anno 2040 op te stellen. McKinsey & Companydie onhoudbaar en onwenselijk zijn: naar waarden tus- heeft de Nederlandse case studie – waaraan meer dansen de 30 en 70% van het BBP in de tweede helft van vijftig zorgbestuurders en experts uit de zorgsector heb-deze eeuw. Als we willen voorkomen dat onze zorgstel- ben deelgenomen – begeleid. Vergelijkbare rapportensels onder hun succes bezwijken, moeten we de stij- bestaan voor Duitsland, Spanje, het Verenigd Konink-ging van de zorguitgaven terugbrengen naar een tempo rijk en China. De resultaten zijn besproken tijdens dedat beter in lijn is met de groei van de economie. jaarlijkse bijeenkomst van het World Economic Forum in Davos in januari 2013 (zie schema 1).Dat is geen eenvoudige opgave: veranderingen inzorgstelsels liggen politiek gevoelig en zijn beleidsmatig Tijdens de ruim vijftig interviews en een workshop diecomplex. Waar het incrementele veranderingen aan be- aan de basis liggen van deze Nederlandse studie werdleid betreft, heersen al gauw diepgaande verschillen van ingegaan op de mechanismen die in Nederland zorgenmening. Wat we daardoor vaak uit het oog verliezen, is voor de meeste kostenstijging in de zorg en op het ont-dat achter, op het eerste gezicht, uiteenlopende ideeën wikkelen van een visie op ons zorgsysteem in 2040.vaak een gedeelde toekomstvisie schuilt. Dit rapport heeft tot doel om bij te dragen aan eenOm te kunnen komen tot een breed gedragen lange- constructief debat over de toekomst van de zorg. Het istermijnvisie op de zorg heeft het World Economic Forum géén weergave van individuele meningen, maar van deop initiatief van de ‘Healthcare Industry Global Agenda opvallend brede consensus die blijkt te bestaan tussenCouncil’ in 2011 een internationale groep van dertig overheid, verzekeraars en zorgaanbieders over hoe deexperts en leiders uit de gezondheidszorg bij elkaar Nederlandse zorg er binnen enkele decennia uit zougeroepen. Zij stelden een analyse op van belangrijke moeten zien. Het biedt daarmee een gedeeld kader Schema 1 Opzet World Economic Forum onderzoek: van mondiaal naar nationaal 2011 – Fase 1 2012 – Fase 2 In kaart brengen mondiale Ontwikkelen nationale visie en strategieën voor duurzame financiële uitdagingen in de gezondheidszorgsystemen gezondheidszorg ▪ Definitie van drijvers en dynamiek ▪ Landenstudies in vijftal landen ▪ Synthese in landenrapport van stijging in zorguitgaven – Duitsland ▪ Overkoepelend rapport ▪ Definitie van zeven thema’s om – Spanje gepresenteerd tijdens World financieel duurzame – Verenigd Koninkrijk Economic Forum in Davos zorgsystemen te ontwikkelen – Nederland 2013 – China ▪ In Nederland – Samenwerking met Ministerie van VWS en Financiën – Interviews met 50+ zorgbestuurders en experts – Workshop voor visie 2040 en strategieën om daar te komen Bron: The Financial Sustainability of Health Systems - A Case for Change, WEF 20124 Een visie op de Nederlandse zorg in 2040
  • over het ‘wat’ van de zorg, dat ervoor kan zorgen dat Ook in vergelijking met andere ontwikkelde landen doetkorte termijnbesluiten over het ‘hoe’ in breder perspec- Nederland het uitstekend. Nederland staat al jarentief worden geplaatst. nummer één op de Euro Health Consumer Index en behoort tot de top van de OECD landen als het gaat om wachttijden, patiëntrechten en reikwijdte en bereikDe Nederlandse zorg: succesvol, maar van diensten. Doordat het Nederlandse zorgstelsel metonhoudbaar de invoering van gereguleerde marktwerking in 2006 ingrijpend is hervormd, zijn wachttijden voor specialis-De wereldwijde trend van stijgende zorguitgaven zien ten nu in 77% van de gevallen korter dan vier weken (dewe ook terug in Nederland: sinds 1975 zijn de zorguit- Treeknorm voor toegang tot polikliniek en diagnostiek)gaven gemiddeld 1% sneller gestegen van het BBP. en voor spoedeisende hulp bedraagt de wachttijd inSinds 2000 zijn de Nederlandse zorguitgaven jaarlijks driekwart van de gevallen minder dan een uur3.zelfs gemiddeld met 4,5%1 gestegen. Dat is bijna driekeer meer dan de groei van onze economie. In 2011 Maar er is een keerzijde aan dit succesverhaal: onsgaven we 12% van ons BBP uit aan gezondheidszorg huidige zorgstelsel is op lange termijn niet houdbaar.(exclusief welzijnszorg: thuiszorg en niet-medische Zowel vanwege de hoge kosten ervan, als vanwege deouderenzorg) en in totaal 15% van ons BBP aan zorg middelen en mensen die nodig zijn om meer en meer(inclusief welzijnszorg). zorg te kunnen leveren.Dat heeft ons heel wat opgeleverd. We zijn minder Met de huidige trends zullen we in 2040 volgens hetvaak ziek, leven langer en kunnen tot hogere leeftijd op CPB ten eerste grofweg een kwart (20-30%) van onsonszelf wonen. Onderzoek en innovatie hebben ertoe BBP uitgeven aan zorg, wat zich vertaalt in 35-50%bijgedragen dat voorheen soms dodelijke ziekten nu van ons besteedbaar inkomen per gezin, zoals te zien(beter) behandelbaar zijn. En als we toch in een zieken- in schema 2. Niet iedereen betaalt daar in gelijke matehuis belanden, staan we sneller dan vroeger weer bui- aan mee, wat de onderlinge solidariteit onder druk zet.ten: de gemiddelde ligduur is in Nederland de afgelopen Het CPB constateert in haar rapport ‘De prijs van gelijketien jaar met 2,5 dag afgenomen: van 8,2 dagen naar zorg’ dat jong betaalt voor oud, hoogopgeleid voor5,8 dagen2. laagopgeleid en gezond voor ziek. Die trend wordt in de toekomst alleen maar versterkt: momenteel betalen1 Gecorrigeerd voor inflatie2 Coppa Consultancy (2012), Ligduur monitor 2011 3 Faber et al. (2011), International Health Policy Survey 2010 Schema 2 (Verwachte) stijging van de zorguitgaven in Nederland Zorguitgaven als % van BBP, Nederland 35 CPB scenario ‘Betere 30 zorg’: groei gelijk aan afgelopen 10 jaar 25 20 BBP +1% 15 CPB scenario ‘Lagere 10 kosten’: groei lager dan afgelopen jaren door technologische 5 innovaties 0 1970 1980 2000 2020 2040 Naar een duurzaam en kwalitatief hoogwaardig zorgsysteem 5
  • bijvoorbeeld vier mensen in de werkzame leeftijd voor 2 Het huidige scenario:elke 65-plusser, terwijl die lasten door de vergrijzing in2040 nog maar door twee personen in de werkzame stijgende kosten in ‘cure’leeftijd worden gedragen. en ‘care’Niet alleen een kwart van ons BBP zal opgaan aanzorguitgaven, ook grofweg een kwart van de werkzamebevolking zal zich als we op de huidige weg doorgaan Het ligt voor de hand te denken dat de stijging van demoeten wijden aan zorg. De afgelopen tien jaar kwa- zorguitgaven samenhangt met de veranderende bevol-men er al 35% meer zorgverleners bij, zodat in 2010 uit kingsopbouw (vergrijzing) en stijgende welvaart. Dat isde totale beroepsbevolking bijna één op de acht (13%) echter niet de verklaring voor een groot deel (€8 miljard)mensen in de zorg werkte. Tussen 2025 en 2030 zullen van de stijging van de Nederlandse zorguitgaven tussener nog eens 400.000 extra mensen in de zorg nodig 2001 en 2010.zijn en zal uiteindelijk in 2040 maar liefst een kwart vande beroepsbevolking in de zorg moeten werken om de Wat drijft de zorguitgaven dan wel op? Er is zowel aantoegenomen vraag naar zorg te kunnen leveren. de vraag- als aan de aanbodzijde een aantal ontwik- kelingen waar te nemen die een verklaring bieden. OmGeen wonder dus dat er in Nederland al intensief wordt een goede analyse te kunnen maken van de mechanis-nagedacht over manieren om de zorguitgaven op een men achter de kostenstijging, worden twee typen zorgduurzamer niveau te brengen die meer in lijn is met de onderscheiden: enerzijds ‘cure’, de curatieve zorg engroei van de economie. De in 2012 afgesloten conve- anderzijds ‘care’, de langdurige zorg of AWBZ. Curenanten tussen overheid, zorgaanbieders en verzeke- en care (en binnen care de zorg voor ouderen, de zorgraars4 zijn daar een voorbeeld van. Door de partijen voor mensen met beperkingen en chronisch psychi-in het zorgveld zijn bovendien de nodige initiatieven atrische zorg) hebben verschillende kostendrijversgenomen om zichtbaarheid te geven aan het probleem en vragen dus andere oplossingen om de kosten teen te komen met oplossingen. De Orde van Medisch beheersen.Specialisten beschrijft in haar rapport ‘De MedischSpecialist 2015’ de rol van specialisten in de komende De stijging van de curatieve zorguitgaven is in Neder-jaren en ziet hen graag een duidelijke regierol vervul- land vergelijkbaar met de trend in andere landen; inlen. Een groot aantal zorgaanbieders uit cure en care, de care of langdurige zorg kent Nederland echter eenverzekeraars en patiëntenorganisaties ontwikkelde ge- veel uitgebreider collectief pakket en een relatief ruimezamenlijk ‘De agenda voor de zorg’ met negen punten indicatiestelling. Dit heeft ervoor gezorgd dat de Neder-om te komen tot een verantwoorde verhouding tussen landse kosten voor care snel stijgen en dat Nederlandkwaliteit en kosten van de zorg. veel meer (collectief) uitgeeft aan de care dan andere landen: circa €950 per hoofd van de bevolking in 2009,De bewindspersonen van de ministeries van Volksge- bijna twee keer het OECD gemiddelde. Alleen Dene-zondheid, Welzijn en Sport en Financiën hebben een marken en Luxemburg geven hieraan meer uit (respec-speciale ‘Taskforce Beheersing Zorguitgaven’ in het tievelijk €1.140 en €1.060 per hoofd van de bevolking).leven geroepen, waarvan enkele bezuinigingsmaatre-gelen opgenomen zijn in het ‘Lenteakkoord’ uit 2012 In het algemeen geldt dat kosten in de care worden op-en de Miljoenennota 2013: van de in totaal €12,4 miljard gedreven door het mobiliseren van latente vraag medeaan bezuinigingen op overheidsuitgaven in 2013 zal door de introductie van persoonsgebonden budgetten,€1,4 miljard in de zorg plaatsvinden. Dat bedrag loopt vergrijzing en een beperkte productiviteitsstijging.jaarlijks op tot structureel €1,6 miljard in 2017. Hiermeewordt de stijging van de zorguitgaven teruggebracht In de cure wijzen de geraadpleegde zorgbestuurdersnaar ongeveer 2,5% per jaar, wat echter nog steeds 1% voor de vraagkant op een toename van het aantal chro-boven de groei van de economie is en daarmee nog nische en welvaartsziekten, mondigere patiënten dieniet op een duurzaam pad gebracht is. zorg als een recht claimen en toenemende vergrijzing. De aanbodkant is veranderd door duurdere behandel- methoden, een gebrek aan substitutie van oude door nieuwe behandelmethoden en de volumeprikkels voor zorgaanbieders waar nauwelijks tegenkrachten tegen- over staan.4 Hoofdlijnenakkoord ziekenhuizen 2012-2015, Bestuurlijk akkoord toekomst GGZ 2012-2015, Convenant huisartsenzorg 2012-20136 Een visie op de Nederlandse zorg in 2040
  • 2.1 Toenemende zorgvraag Men is van mening dat door de maandelijkse premie te betalen alle mogelijke zorg tot hun beschikking moet staan. De vraag of een behandeling zinvol is en tot extra gezondheidswinst leidt is niet altijd meer leidend voorMeer chronische en welvaartsziekten het in gang zetten ervan. Dit wordt nog versterkt doordat zorgpremies maar een kwart vormen van deDe vijf belangrijkste chronische ziekten5 in Nederland alle zorgbijdragen die zichtbaar zijn voor consumentenveroorzaken momenteel 15% van de totale zorguitga- en de behandelingskosten voor patiënten niet inzichte-ven. De prevalentie van deze ziekten en de daarmee lijk zijn.gepaard gaande kosten nemen naar verwachting metmeer dan 50% toe tussen 2007 en 2025, grotendeels Mede door deze toegenomen vraag stijgt het volumeals gevolg van ongezonde leefstijlen. Daarnaast ont- van de zorg. Zo is volgens gegevens van de OECD instaan er nieuwe chronische ziekten. Dit zijn ziekten die dertig jaar het aantal artsconsulten per jaar per inwo-voorheen dodelijk waren, maar nu of in de nabije toe- ner van gemiddeld vijf naar zes gegaan en het aantalkomst beter behandelbaar zijn, maar niet te genezen, tandartsbezoeken van anderhalf naar tweeëneenhalf.waardoor mensen er langer mee kunnen leven. Voor- Het aantal behandelingen nam ook toe: een verviervou-beelden zijn HIV/AIDS, cystische fibrose en een deel van diging van het aantal knievervangingen, een verdubbe-hart- en vaatziekten. ling van het aantal staaroperaties, 40% meer heupver- vangingen en 50-100% meer galblaasverwijderingen inEen goed voorbeeld van een chronische ziekte die de afgelopen 15 jaar. Ook het aantal diagnostische testssteeds meer druk op ons zorgstelsel uitoefent is obesi- (CT/MRI) nam toe met 20-25%.tas. In de afgelopen dertig jaar is de prevalentie daar-van met 15% toegenomen en dit zal verder stijgen. Deeconomische last hiervan is substantieel. Een artikel Mobiliseren van latente vraag, mede door dein de Lancet spreekt over circa €2,5 miljard aan extra persoonsgebonden budgetten (PGB’s)zorguitgaven per jaar in Engeland in de periode tot2030, vanwege 11 miljoen nieuwe obesitas patiënten en Het dekken van de kosten voor onverzekerbare zorg,hun door overgewicht veroorzaakte ziekten (diabetes, waaronder de zorg voor mensen met beperkingen,hart- en vaatziekten, beroerte en kanker). is van origine het doel van de AWBZ geweest. Deze kosten zijn met name toegenomen door de mobili- sering van een latente vraag bij de invoering van deHet (vermeende) recht op alle beschikbare zorg persoonsgebonden budgetten (PGB’s) in 1996 voor het verlenen van zorg aan naasten: een groei van 28%De invoering van meer marktwerking in het nieuwe per jaar tussen 2005 en 2008. Daarnaast zijn zowel dezorgstelsel van 2006 heeft de trend van mondigere pa- coulante toelatingscriteria als de ruime vergoeding (ooktiënten, die (zouden kunnen) kiezen voor de beste zorg, in vergelijking met het buitenland) mede een oorzaakversterkt. Daarnaast zijn patiënten beter geïnformeerd van de toename. Vóór de invoering van de PGB’s werddoor internet en denken actiever mee over hun behan- een deel van de zorg niet ingekocht omdat deze nietdeling. Ze treden daarbij eerder in discussie met de arts toereikend of niet gewenst was, of werd de zorg dooren vragen sneller en vaker om een bepaalde behande- mantelzorgers geleverd. Met de invoering van de PGB’sling of diagnostiek. Patiënten (met name hoger opgelei- konden mensen zelf een vooraf bepaald budget aanden) vinden zorg een recht en willen waar voor hun geld zorg besteden, kwam de formele zorg daarmee dichteren krijgen dit doorgaans ook. binnen bereik en heeft daarmee geleid tot een stimu- lering van de vraag. Het totaal aantal mensen dat een formeel beroep doet op de zorg (in de vorm van zorg in “Kankerpatiënten met een goede een instelling of via een PGB) is hierdoor sterk toege- opleiding en een bovengemiddeld nomen: er wordt aangenomen dat twee-derde van de inkomen krijgen in Nederland zorguitgaven via het PGB niet zou zijn uitgegeven als dit niet had bestaan. intensievere zorg en overleven langer” Dit systeem kost veel geld, maar geldt als een teken van beschaving: de maatschappij zorgt voor mensen die — Epidemioloog Mieke Aarts, Integraal dat niet zelf kunnen. Tegelijkertijd vinden velen dat er in Kankercentrum Zuid, NRC 20 Juni 2012 de PGB’s verspilling optreedt door besteding van geld aan onnodige activiteiten (bijvoorbeeld ‘goochelen voor5 Diabetes, coronaire hartziekten, visuele beperkingen, beroerte en autisten’) en dat daarop bespaard kan worden. dementie Naar een duurzaam en kwalitatief hoogwaardig zorgsysteem 7
  • Vergrijzing ƒƒWaar vroeger de behandeling van een galblaasinfec- tie of -stenen bestond uit een buikoverzichtsfoto metHet aantal mensen boven de 65 neemt met circa 70% bloedtests, afwachten en uiteindelijk soms een opentoe tussen 2010 en 2040, maar de meeste analyses wij- buikoperatie, wordt tegenwoordig vaak ook een echozen uit dat de bijdrage aan de stijging van zorguitgaven of ERCP7 uitgevoerd of worden de stenen verwijderdvan dit effect relatief beperkt is: ongeveer 20-25% van met een laparoscopische galblaasverwijderingde totale stijging6. Dit komt omdat de kosten voor deouderen nog altijd een beperkt aandeel vormen in de Daarnaast richt de industrie zich steeds meer op ‘niche-totale gezondheidsuitgaven. Als we alleen naar de care markten’, bijvoorbeeld door het ontwikkelen van afzon-kijken is dit effect vanzelfsprekend wel groter: zo’n 50%. derlijke diagnostiek en behandelingen voor alle speci-De rest van de stijging in zorguitgaven wordt veroor- fieke vormen van kanker. Vanwege de lagere volumeszaakt door de andere geschetste ontwikkelingen. in elk van die niches zijn de kosten van deze nieuwe behandelingen vaak zeer hoog.Wel wordt door de zorgbestuurders opgemerkt dateen relatief groot deel van de ouderenzorg (care) in Nieuwe behandelingen en diagnostische tests kennenNederland via collectieve voorzieningen wordt betaald een weinig selectief beleid ten aanzien van hun invoe-in vergelijking met andere landen, daar ligt de nadruk ring. Ze vervangen zelden bestaande mogelijkheden,meer op de eigen verantwoordelijkheid om te sparen of maar komen er bovenop, wat de kosten opdrijft.andere voorziening te treffen voor de eigen oude dag. Volumeprikkels voor zorgaanbieders Bij de invoering van de zorgstelselwijziging in 2006 zijn de macrobudgetten losgelaten. Dit heeft aan de2.2 Toenemend zorgaanbod ene kant geleid tot een toegenomen productiviteit en daarmee gewenste afname van de wachtlijsten, maar heeft aan de andere kant een structurele volumeprikkel in het systeem geïntroduceerd voor met name artsen.Dure nieuwe technologieën en Artsen maakten vroeger (onbewust) afwegingen binnenbehandelmethoden de grenzen van beperkte, vastgestelde budgetten. Nu zijn ze op ‘stukloon’ gezet. Ze hebben daarmee geenDoor medisch-technologische ontwikkelingen en in- financiële prikkel meer om “nee” te zeggen tegen eennovaties is steeds meer mogelijk en worden behande- patiënt.lingen steeds laagdrempeliger ingezet. Daarnaast zijnnieuwe behandelingen vaak minder invasief, leiden tot Ook de farmaceutische en medische hulpmiddelen-kortere opnames en hebben betere uitkomsten. Echter, industrie hebben een prikkel tot het ontwikkelen vande gezondheidswinst die daarmee gerealiseerd wordt is nieuwe behandelingen en diagnostiek en het verhogennaar verhouding steeds kleiner ten opzichte van de kos- van hun omzet. Zonder duidelijke normen voor wat eenten die daar tegenover staan (de wet van de afnemende acceptabele verhouding is tussen gezondheidswinst enmeeropbrengsten). Enkele voorbeelden: extra kosten, zit ook hier nauwelijks een rem op. Patiënten en zorgprofessionals hebben weinig of geenƒƒWaar vroeger de behandeling van een heupfractuur inzicht in wat de zorg kost en hebben ook geen aanlei- bestond uit een röntgenfoto en tractie of een schroef ding dit mee te nemen in de discussie tussen arts en in de heupkop, wordt tegenwoordig ook vaak een CT/ patiënt over het al dan niet inzetten van diagnostiek of MRI scan gemaakt en krijgt de patiënt soms een vol- behandeling. ledige heupprothese De verschillende partijen in de zorg, waaronder deƒƒWaar vroeger de behandeling van een hartinfarct medisch specialisten en de huidige minister van Volks- bestond uit een hartfilmpje, enkele bloedtests en uit- gezondheid, Welzijn en Sport onderkennen dat de eindelijk een open hart operatie met bypass, worden volumeprikkels in het huidige systeem ongewenst zijn. tegenwoordig ook een hart-echo, hartonderzoek met Niettemin worden ze (nog) nauwelijks in balans gehou- radioactieve stoffen (hartscintigrafie), een CT/MRI van den door prikkels in het systeem om de uitgavenstijging het hart, ballonkatheterisatie of plaatsing van een te beperken. stent toegepast 7 Endoscopische retrograde cholangio-pancreatografie: een onderzoek6 Ministerie van VWS (2012), De zorg hoeveel extra is het ons waard? om de galwegen in beeld te brengen8 Een visie op de Nederlandse zorg in 2040
  • Verzekeraars hebben in Nederland een sleutelrol toebe-deeld gekregen om de zorguitgaven te beheersen, maarwerden daarin tot voor kort door allerlei factoren enregels belemmerd (een beperkt aandeel vrij onderhan-delbare tarieven voor DBC’s, het recht op een redelijkevergoeding voor aanbieders zonder contract met deverzekeraar, ex-post verevening van uitgaven, weinigtransparantie in kosten- en kwaliteitsverschillen tussenaanbieders). Met uitzondering van het beperken van deuitgaven aan medicijnen waren zij in de eerste jaren nade invoering van het nieuwe zorgstelsel ook nog niet ophun nieuwe taak ingericht.Achterblijvende productiviteitsgroeiHoewel in de cure de prikkels van het nieuwe zorgstel-sel in 2006 en technologische ontwikkelingen hebbengeleid tot productiviteitsgroei, is dit in de care veel min-der het geval. Dat komt doordat deze tak van de zorgper definitie arbeidsintensiever is en de rol van techno-logie kleiner is. Daarnaast wordt de winst uit productivi-teitsverbetering voor zowel cure als care, voor zover dieer is, nog niet voldoende vertaald in lagere uitgaven ofstructurele kortingen op budgetten. Naar een duurzaam en kwalitatief hoogwaardig zorgsysteem 9
  • 3 Een breed gedeelde visie op is naar bevolkingssegmenten en hun specifieke be- hoeften de zorg in 2040: duurzaam en hoogwaardig ƒƒEen stelsel dat de nadruk legt op gezondheid en gezond blijven, in plaats van te eenzijdig op het ge- nezen van ziekte, met voldoende aandacht (meer dan nu) voor effectieve en doelmatige inzet van preventieHet huidige scenario, met de verschillende mechanis-men die zorgen voor kostenstijging, is niet het enige Het beschrijven en invullen van zo’n toekomstvisie isdenkbare of wenselijke scenario voor de zorg. Desge- een gedachte-experiment, waarbij radicale veranderin-vraagd hebben de ruim 50 geïnterviewde zorgbestuur- gen niet geschuwd hoeven te worden. Toch wordt eenders een duidelijk omlijnde en in hoge mate gedeelde nieuwe, ingrijpende stelselwijziging door (bijna) iedereentoekomstvisie geschetst voor de Nederlandse zorg als onwenselijk beschouwd. Het in 2006 ingevoerdeals een duurzaam en kwalitatief hoogwaardig systeem systeem zal zich eerst moeten bewijzen en dit heeft,zoals te zien is in schema 3. Volgens deze visie heeft zoals vele stelselwijzigingen, tijd nodig voor partijen omNederland in 2040: zich aan te passen.ƒƒHet best mogelijke zorgsysteem in de wereld, dat Bovendien kampen andere landen die een ander zorg- goed presteert in termen van kwaliteit, toegankelijk- stelsel hebben met soortgelijke stijgingen in de uitgaven heid en kosten en voldoende prikkels bevat voor voor curatieve zorg, dus lijkt het stelsel op zich niet de verdere innovatie en continue verbetering kern van het probleem te zijn.ƒƒEen systeem dat kosten en opbrengsten eerlijk In plaats van een nieuwe stelselwijziging, moet het verdeelt, op een manier die ook op lange termijn de huidige systeem volgens de geïnterviewden geoptimali- solidariteit behoudt seerd worden en moeten concrete problemen en barri- ères uit de weg worden geruimd. Om de visie te berei-ƒƒEen systeem dat de zorg op een efficiënte manier ken kunnen zeven strategieën worden onderscheiden levert, die kosteneffectief is en maximaal bijdraagt zoals te zien is in schema 4. Sommige sluiten direct aan aan gezondheidswinst en daarnaast gedifferentieerd bij de bevindingen in het overkoepelende rapport van Schema 3 Een breed gedeelde visie op de Nederlandse zorg in 2040 Het best mogelijke zorgsysteem in de .. dat de kosten en opbrengsten eerlijk wereld … verdeelt … ▪ Goede prestaties op kwaliteit, ▪ Prikkels om doelmatig gebruik te toegankelijkheid en kosten maken van de zorg ▪ Voldoende prikkels voor verdere innovatie ▪ Voor iedereen een minimaal en continue verbetering basispakket dat voorziet in de noodzakelijke zorg … en de nadruk legt op gezondheid … de zorg op een efficiënte manier levert … en gezond blijven. ▪ Aandacht voor effectieve en doelmatige ▪ Levering op de plek die het meest inzet van preventie kosteneffectief is ▪ Aanbod gedifferentieerd naar bevolkingssegmenten en behoeften ▪ Maximale bijdrage aan gezondheidswinst Bron: Interviews10 Een visie op de Nederlandse zorg in 2040
  • het World Economic Forum, een aantal is specifiek voor delen bij het levenseinde – worden open gevoerd ende Nederlandse context. De zeven strategieën onder- leiden tot breed gedragen standaarden die collectiefsteunen allen afzonderlijk direct de vier elementen van vastgesteld en toegepast worden. Zorgverleners wor-de visie. Bij iedere strategie is, op basis van de inbreng den bij het onderbouwen van hun keuzes aan mondigevan de deelnemers aan de workshop en interviews, het patiënten ook ondersteund door in samenspraak meteffect geschetst van de toepassing ervan op de zorg de academische wereld en het Kwaliteitsinstituut8in 2040. Per strategie zijn de concrete eerste stappen opgestelde evidence-based richtlijnen, waar ze desge-beschreven die gezet kunnen worden. wenst onderbouwd van kunnen afwijken.Strategie 1: Belonen van gezondheidswinst in plaats “Men moet meer vertrouwenvan volume op de professionaliteit van deEr is in 2040 in Nederland een nieuwe generatie zorgverlener bij het makenzorgprofessionals opgeleid die beseft dat de huidige van keuzes waarbij hij moettoename van de zorguitgaven niet houdbaar meer is. worden ondersteund door betereAl tijdens hun opleiding is gewerkt aan het ontwikkelen kwaliteitsstandaarden die bredervan klinisch leiderschap en professionaliteit. Zij wente-len de verantwoordelijkheid voor de zorguitgaven niet geaccepteerd worden”af. In plaats daarvan zijn ze pro-actief met oplossingen – Geïnterviewdegekomen in samenwerking met andere partijen in hetzorgveld. Het systeem beloont artsen die kiezen voor behandelin-Artsen hebben de vrijheid (terug)gekregen om te be- gen die voldoende effect hebben in verhouding tot depalen hoe een beperkt budget het beste ingezet kan kosten. Naar patiënten treden zorgprofessional daar-worden om gezondheidswinst te behalen. Dat kan, door meer op als ondersteuner en hebben een groteomdat in 2040 beter inzichtelijk is welke behandelingen verantwoordelijkheid in het toepassen van zorg diegezondheidswinst opleveren en welke niet. Discussieshierover – waaronder over de inzet van medisch han- 8 Onderdeel van het CVZ dat medio 2013 op zal gaan in het Zorginstituut Nederland Schema 4 Er zijn zeven strategieën gekozen die de vier elementen van de visie kunnen realiseren 2 3 Inzichtelijk maken Stimuleren van van prestaties bewustere en zelfredzamere consumenten 1 4 Belonen van Afbakenen van gezondheidswinst Het best mogelijke … dat de kosten het collectieve in plaats van zorgsysteem in de en opbrengsten aanbod en volume wereld … eerlijk verdeelt … herzien van financiering 6 5 Inzetten op Herinrichten preventie van het … en de nadruk … de zorg op een legt op gezondheid efficiënte manier zorglandschap en gezond blijven. levert … 7 Tonen van politiek leiderschap Bron: Interviews Naar een duurzaam en kwalitatief hoogwaardig zorgsysteem 11
  • optimale gezondheidswinst oplevert voor het individu. Strategie 2: Inzichtelijk maken van prestatiesZij hebben hier vrijheid in, maar zullen in ruil daarvoorde te verwachten gezondheidswinst moeten kunnen Om de juiste afwegingen te kunnen maken over welkeaantonen. Dit kan betekenen dat artsen vaker besluiten zorg optimaal is voor welke patiënt, is de beschikbaar-geen of minder verrichtingen in te zetten. heid van betrouwbare data essentieel. Hiervoor is door de overheid, zorgaanbieders en verzekeraarsDaarnaast is een deel van de artsen veel bedrijfsmati- geïnvesteerd in het creëren van een infrastructuur enger gaan werken. Deze groep heeft zich toegelegd op vaardigheden voor het registreren, beheren en analy-het perfect uitvoeren van een beperkte set van behan- seren van data: ook wel het “Bloomberg of Health”delingen, in plaats van alles te kunnen. Ze hebben dit genoemd. Problemen met privacy zijn door de over-kunnen doen doordat processen gestandaardiseerd en heid ondervangen met gerichte regelgeving.geoptimaliseerd zijn. Hierdoor is de kwaliteit van dezebehandelingen tot de beste van de wereld gaan beho- Er zijn uniforme kwaliteitsstandaarden, richtlijnen enren. normen opgesteld om kwaliteit en kosten te kunnen meten. Deze zijn zoveel mogelijk evidence-based. HetDe nadruk op kosteneffectiviteit heeft de medische in- Kwaliteitsinstituut vervult hierin samen met zorgaan-dustrie aangespoord om meer kosteneffectieve behan- bieders en de academische instellingen een belang-delingen en diagnostiek te ontwikkelen. rijke rol. Zij hebben zich laten inspireren door voorbeel- den van hoe het meten van kosten en kwaliteit in deDe ziekenhuizen laten zich meer leiden door (lange praktijk werkt in toonaangevende klinieken in Amerika,termijn) gezondheidsuitkomsten en kwaliteit, in plaats of dichterbij huis (zoals de Schön Klinik in Duitsland)9.van (korte termijn) volumeontwikkelingen. De bestuur- De standaarden en criteria zijn afgestemd met die inders in de zorg hebben ingezet op procesverbeteringen andere Europese landen waarmee een vergelijking open het overbrengen van de noodzaak om te veranderen prestaties en kwaliteit over grenzen heen mogelijk isaan hun medewerkers. De uiteindelijke veranderingen geworden.zullen vanuit de zorgprofessionals zelf zijn gekomen,door hen te laten diagnosticeren waar verbeteringenmogelijk zijn en hoe deze gerealiseerd konden worden. “We moeten het “Bloomberg” van de gezondheidszorg creëren, zodat we de infrastructuur, vaardigheden en methoden Strategie 1: Concrete vervolgstappen hebben om gegevens systematisch ƒƒ Pas de opleiding voor artsen en andere vast te leggen, te analyseren zorgverleners aan en train mensen in: en te gebruiken om de zorg te —— Het nut en gebruik van kwaliteitsindicato- verbeteren” ren en evidence-based richtlijnen —— Bewustzijn van zorguitgaven door inzicht – Citaat tijdens de workshop te geven in wat de kosten voor behande- ling en diagnostiek zijn —— De rol van een ‘case manager’ voor het De aldus verzamelde data worden gebruikt om presta- managen van de zorgvraag ties van zorgverleners inzichtelijk en toegankelijk te —— Klinisch leiderschap en het doorvoeren maken voor zorgprofessionals en patiënten. Dat zal om van veranderingen op de werkvloer te beginnen op instellingsniveau gebeuren en later op individueel niveau. Artsen zijn – zo hoopt de meerder- ƒƒ Geef mandaat aan het Kwaliteitsinstituut heid van de geïnterviewden – overwegend in loondienst om als onafhankelijk en gezaghebbend van een ziekenhuis. Niet omwille van salarissen (hoewel orgaan (zoals NICE in het Verenigd Koninkrijk) door de huidige DBC tarieven wel een scheefgroei is duidelijk standaarden en kaders (bijvoorbeeld ontstaan tussen verschillende specialismen), maar kosten per QALY) te zetten met inbreng van de omdat binnen de context van een ziekenhuis eenvoudi- beroepsgroep en andere belanghebbenden. Differentieer standaarden, op basis van 9 Daar wordt bijvoorbeeld voor verschillen in zorgzwaarte tussen kosten-batenanalyses voor specifieke patiëntenpopulaties gecorrigeerd door gebruik te maken van onder patiëntengroepen andere de ASA (operatierisico) en NYHA (beperkingen bij hartfalen) classificatie.12 Een visie op de Nederlandse zorg in 2040
  • ger een koppeling tot stand kan worden gebracht eigen medisch dossier en is hierdoor meer betrokkentussen (een deel van) de beloning en de kwaliteit van de bij het medisch behandelplan, vergelijkbaar met hoedoor zorgverleners geleverde prestaties. Het toegeno- internetbankieren nu al iemands financiële situatie directmen inzicht in geleverde prestaties door het spiegelen inzichtelijk maakt.van informatie zal niet zomaar gebruikt worden omartsen op af te rekenen, maar juist om van elkaar te Tegenover de verbeterde informatievoorziening enleren door benchmarken en het uitwisselen van best keuzemogelijkheden staat toegenomen verantwoorde-practices. lijkheid, zowel voor de eigen gezondheid als voor het beheersen van de kosten van de zorg. Omdat mensen wegens premieverschillen of vergoedingen voor ge- zond gedrag (denk aan een sportschoolabonnement) in combinatie met voorlichting en gedragsveranderings- Strategie 2: Concrete vervolgstappen maatregelen voelen dat ze door zorgverzekeraars beloond worden voor een gezonde levensstijl, vertonen ƒƒ Ontwikkel binnen een jaar een overzichtelijke ze in 2040 gezonder gedrag (meer bewegen, niet roken, set van kwaliteitsindicatoren zoveel matig alcoholgebruik, gezonder eten). Dit heeft geleid mogelijk gebaseerd op uitkomsten, zoals tot een significante afname van ziekten zoals diabetes dit gebeurt in bijvoorbeeld Engeland en type II, hart- en vaatziekten, depressie en kanker. Zweden, en gebruik deze om: —— Zorgverzekeraars te ondersteunen bij In het algemeen geldt dat patiënten in 2040 meer beslissingen voor contractering van zor- nadenken over hun eigen toekomstige zorguitgaven en ginstellingen en introduceren van pay for over hoe ze daarvoor de financiële middelen kunnen performance componenten genereren, bijvoorbeeld door ‘zorgsparen’. De betrok- —— Zorgverleners spiegelinformatie te bieden kenheid van consumenten bij de zorg is verder vergroot, en informatie voor het opstellen van eisen doordat overheid, verzekeraars en zorgaanbieders voor de accreditatie van artsen nieuwe modellen van eigenaarschap mogelijk hebben —— Overheid en bedrijven de mogelijkheid gemaakt. Een coöperatiemodel, waarbij consumenten te bieden heldere kwaliteitsinformatie te mede-eigenaar of toezichthouder op de zorgaanbieders verschaffen aan patiënten zijn, heeft het individuele belang en de betrokkenheid bij levering van kwalitatief goede zorg tegen een betaal- ƒƒ Investeer in het opzetten van een data- bare prijs vergroot. infrastructuur, de Bloomberg of Health, en ontwikkel de bijbehorende wetgeving rondom Ook het idee dat gezondheid een onbeperkt recht is privacy om gegevens over prestaties en zal zijn bijgesteld. Het is minder vanzelfsprekend dat kwaliteit te kunnen gebruiken patiënten recht hebben op elke mogelijke behande- ling. Dat bepaalde behandelwijzen technisch voorhan- den zijn is geen afdoende reden ze voor iedereen toe te passen. Er zal meer differentiatie plaatsvinden opStrategie 3: Stimuleren van bewustere en basis van noodzaak en behoefte. Patiënten wordenzelfredzamere consumenten daarbij aangezet tot bewuste zorgconsumptie doordat zorgverzekeraars behandelingen niet vergoeden die volgens de protocollen of de inschatting van de arts nietDe patiënt is in 2040 beter geïnformeerd over zorg en doelmatig zijn.gezondheid. Patiënten hebben de beschikking over in-formatie over wat zorg kost, waar kwalitatief goede zorg Patiënten zullen, geholpen door de zorgprofessionals,geleverd wordt en wat ongezond gedrag is. Dit stelt hen meer redeneren vanuit wat ze nog kunnen in plaats vanin staat beter geïnformeerde overwegingen te maken wat hun gebreken zijn. Dat heeft een gunstige invloedover hun gezondheidszorg en eventueel te besluiten op de ervaren kwaliteit van leven. Zorgprofessionalshun geld in andere zaken te steken. treden niet primair of uitsluitend op als behandelaar, maar ondersteunen de patiënt bij het gezond blijven enPatiënten hebben een rol gekregen in het generen en worden. Ze worden daarbij ondersteund door decisionbeschikbaar stellen van data over hun gezondheid, de support systemen die hen helpen bij het maken vankwaliteit van hun behandeling en de hoogte van hun beslissingen. Slimme technologieën stellen patiënten enzorguitgaven. Dat gebeurt met een systeem dat ontwik- zorgprofessionals in staat op efficiënte wijze te com-keld is met het oog op eenvoud en klantgerichtheid. municeren en informatie te delen over gezondheid. ZoDe patiënt heeft daarbij inzicht in zijn zorgnota’s en kunnen ouderen vaak nog langer thuis blijven wonen als Naar een duurzaam en kwalitatief hoogwaardig zorgsysteem 13
  • ze de juiste ondersteuning krijgen. Een deel van de pa- van de kosten die gemaakt worden voor ouderenzorgtiënten met psychische of gedragsproblemen kan beter is voorspelbaar. Die kosten worden daarom niet langergeholpen worden door met cursussen en activiteiten beschouwd als onvoorzienbaar risico waartegen eente leren omgaan met hun ziekte of klacht dan door het verzekering afgesloten kan worden. In plaats daarvandirect voorschrijven van medicatie. Er is bij het invoeren hebben zorgverzekeraars en financiële instellingenhiervan zorgvuldig gekeken naar succesvolle voor- nieuwe financiële oplossingen ontworpen. De financie-beelden in het buitenland, bijvoorbeeld Amerikaanse ring van een deel van de zorg voor ouderen losgetrok-disease management programma’s bij Kaiser Perma- ken van de zorg voor mensen met beperkingen, in eennente en Nederlandse initiatieven als ‘VitaValley’ en het spaarstelsel lijkend op een pensioen. Zorgonderdelenin Nieuwegein geïntroduceerde ‘Welzijn op recept’. die eigenlijk niet onder zorg vallen (zoals huishoudelijke hulp, woonlasten) worden zoveel mogelijk door de men- sen zelf opgebracht. Omdat de mate waarin individuen “Het ‘jij, dus ik ook’-effect heeft uiteindelijk een beroep moeten doen op de zorg ver- schilt, kent dit spaarstelsel een vangnet voor mensen er toe geleid dat mensen zich die onvoldoende hebben kunnen sparen. het recht toe-eigenen om alle beschikbare zorg te gebruiken “Middelen die het leven ook al levert dat niet altijd de mét de ziekte mogelijk optimale gezondheidswinst op” maken, horen eigenlijk – Geïnterviewde niet in de verzekerde zorg thuis” – Geïnterviewde Strategie 3: Concrete vervolgstappen ƒƒ Faciliteer zelfredzaamheid en In de cure is kostenbesparing bereikt doordat de in verantwoordelijkheid bij patiënten door 2012 en 2013 ingezette lijn van het CVZ is voortgezet. inzicht te geven in eigen Elektronisch Samen met regelgevers en het Kwaliteitsinstituut is Patiënten Dossier, zorgnota’s en eerder ervoor gezorgd dat het verzekerd pakket is beperkt, de genoemde kwaliteitsinformatie toetsings- en toelatingscriteria zijn aangescherpt en de uitstroom uit het pakket is bevorderd. Het collectief ƒƒ Introduceer (financiële) prikkels (beloning verzekerde voorzieningenpakket in Nederland is hier- voor gezond gedrag, eigen bijdrage) om de door in 2040 in lijn gebracht met dat in de landen om zorgvraag in toom te houden ons heen. Er is een heldere definitie van de grens voor toelating van geneesmiddelen en behandelingen tot de collec-Strategie 4: Afbakenen van het collectieve tieve voorzieningen, bijvoorbeeld op basis van over-aanbod en herzien van financiering eenstemming over de waarde per ‘quality adjusted life year’ (QALY). Dat geeft ook farmaceutische bedrijven, apparatuurfabrikanten en leveranciers van hulpmid-In 2040 zijn er keuzen gemaakt over welk (beperkter) delen op voorhand duidelijkheid over of hun productenpakket aan zorg gedekt blijft door de basisverzekering. onder de basisverzekering vallen. Voor de industrie isDiensten die eigenlijk niet onder een zorgverzekering het ontwikkelen van geavanceerdere behandelingenzouden moeten vallen of door individuen eenvoudig zelf hierdoor niet langer een doel op zich, maar één van deop te brengen zijn, zoals goedkope antibioticabehande- mogelijke middelen om kosteneffectief betere zorg telingen, zijn buiten de collectieve middelen gebracht (met leveren.een vangnet voor degenen die het echt niet op kunnenbrengen). Zorgverzekeraars, pensioenfondsen en Daarnaast zal er door zorgverzekeraars en het CVZ infinanciële instellingen hebben manieren ontwikkeld overleg met zorgprofessionals specifieker zijn ge-waarop privaat kapitaal gemobiliseerd en ingezet kan maakt onder welke omstandigheden welk zorgaanbodworden voor het bekostigen van de zorg. vergoed wordt. Een voorbeeld is een herdefinitie van de inzet van dotterbehandelingen (angioplastiek met stent).Voor care geldt dat er een verschuiving van verzekeren Daarbij wordt in de toekomst gedifferentieerd tussennaar sparen heeft plaatsgevonden. Een aanzienlijk deel enerzijds patiënten die er echt baat bij hebben (patiën-14 Een visie op de Nederlandse zorg in 2040
  • ten binnen 12 uur na het ontstaan van een hartinfarct) onder andere huisartsen, fysiotherapeuten, diëtisten,en anderzijds patiënten die er weinig tot geen baat wijkverpleegkundigen en specialisten. De zorgindustriebij hebben (patiënten met pijn op de borst-klachten, heeft hierdoor belang bij het bieden van oplossingenstabiele angina pectoris). Door de (vele malen grotere) voor het leveren van zorg dichtbij huis.tweede groep niet langer op kosten van het collectiefmee te behandelen, wordt de gezondheidswinst per Er zijn afwegingen gemaakt over welke minimalebehandeling van nul of negatief weer positief. Dat heeft integrale zorg er nodig is in verschillende regio’s. Eenin 2040 geresulteerd in grotere gezondheidswinst per ziekenhuis in dun bevolkt gebied heeft bijvoorbeeldgeïnvesteerde euro. een breder zorgaanbod nodig om snel de juiste zorg te kunnen geven, maar zal dan waarschijnlijk op sommige terreinen minder goed presteren. Dit in tegenstelling tot ziekenhuizen in dichtbevolkte gebieden, waar ruimte Strategie 4: Concrete vervolgstappen is voor meer gespecialiseerde instellingen. Complexe zorg, waarvoor een dure infrastructuur en gespeciali- ƒƒ Maak duidelijke pakketkeuzes voor cure seerde kennis nodig is, is landelijk geconcentreerd in (naar voorbeeld van NICE in het Verenigd een beperkt aantal gespecialiseerde centra. Daardoor Koninkrijk gebaseerd op QALY’s) en care kunnen middelen efficiënter worden ingezet. De zorg- verzekeraars stimuleren deze differentiatie door be- ƒƒ Onderzoek haalbaarheid van alternatieve schikbare gegevens over kwaliteit te gebruiken als basis bekostigingsmodellen voor cure en care voor selectieve contractering. (bijvoorbeeld zorgsparen) Algemene principes die bij de herinrichting van het zorglandschap als uitgangspunt zijn genomen:Strategie 5: Herinrichten van het zorglandschap ƒƒConcentreren van hooggespecialiseerde en complexe zorg die dure infrastructuur en gespecia-Er is in 2040 nagedacht over welke zorginfrastructuur liseerde kennis nodig heeft. Gelijktijdig waar mogelijkwe nodig hebben om op een kosteneffectieve manier gericht afbouwen van ziekenhuiscapaciteit (bijvoor-zorg te leveren, op de plek die daar het meest geschikt beeld spoedeisende hulpafdelingen) in gebieden waarvoor is. Om de herinrichting van het zorglandschap op dat mogelijk is. De beschikbaarheid van voldoendelange termijn duurzaam te houden, kijken financiers acute zorg (o.a. spoedeisende hulp en verloskunde)bij verstrekking van kredieten kritisch of de nieuwe kan daarbij als minimaal richtsnoer genomen worden.infrastructuur flexibel genoeg is om te voldoen aan de Tegelijkertijd zal samenwerking over de grenzen heenveranderende zorgvraag van morgen (zoals de toename met andere Europese ziekenhuizen zorgen voor devan het aandeel dagbehandelingen). overdracht van best practices en vernieuwing in de zorg. “We zullen terug moeten naar ƒƒDichter bij de patiënt organiseren van zorg voor chronisch zieken door versterking van de eerste lijn 50 netwerken in plaats van de (bijvoorbeeld geïntegreerde gezondheidscentra met huidige 100 ziekenhuizen die nauwe samenwerking tussen huisarts, praktijkonder- alles aanbieden. We hebben steuner, fysiotherapeut, diëtist, wijkverpleegkundige, geen overtollige capaciteit ze eventueel publieke gezondheidszorg) en meer samen- werking en integratie met de tweede lijn (bijvoorbeeld moet alleen anders worden meer specialistenspreekuren in de eerste lijn). ingezet” ƒƒStandaardiseren van voorspelbare zorg met – Geïnterviewde thema- of focusklinieken die er door onderlinge con- currentie toe aangezet worden om dezelfde zorg zo efficiënt mogelijk te leveren.Technologische middelen worden in 2040 ingezet omeen groot deel van de zorg aan het steeds groter ƒƒInzet van technologie en hulpmiddelen thuis waar-wordende aantal chronisch zieken thuis of dichter bij de mee men zelf in een deel van de zorg kan voorzien,patiënt te leveren. Gezondheidscentra in de buurt de zorgprofessional van informatie kan voorzien zon-ondersteunen mensen bij het gezond blijven en gezond der dat die direct langs hoeft te komen en pro-actiefworden met een integraal aanbod van diensten van actie kan worden ondernomen mocht daar aanleiding Naar een duurzaam en kwalitatief hoogwaardig zorgsysteem 15
  • voor zijn. Dat alles met het doel om mensen langer zelfstandig thuis te kunnen laten functioneren en waar “We moeten een ‘bottom-up’ nodig gericht in te kunnen grijpen. aanpak kiezen en een boekƒƒSamenwerken van zorgaanbieders in netwerken samenstellen met de beste die binnen hun regio gezamenlijk verantwoordelijk zijn preventievoorbeelden om voor de zorg voor een groep patiënten. gemeenten met ideeën te voeden” – Citaat tijdens workshop “In de toekomst zit zorg in je mobiel: belangrijke parameters kunnen doorgestuurd worden Een groot deel van de toename van chronische ziekten naar hulpverleners en contact wordt veroorzaakt door consumentengedrag en kan met hulpverleners kan op afstand beïnvloed worden door meer aandacht voor primaire, goedkoper worden ingezet” secundaire en tertiaire preventie. De overheid heeft in 2040 met voorlichting en prikkels voor consumenten – Geïnterviewde aangestuurd op gezonder gedrag (met betrekking tot eten, bewegen, roken en alcoholconsumptie) onder de bevolking. Mede hierdoor zijn er in 2040 tal van succes- volle initiatieven uitgerold in Nederland die vanuit lokale gemeenschappen gestart zijn en bijdragen aan het Strategie 5: Concrete vervolgstappen beheersen van zorguitgaven. ƒƒ Gebruik de ziekenhuisfusies voor Door samenwerking met de voedselindustrie is er herinrichting van het zorglandschap aangepast voedselaanbod op scholen en sportvereni- gingen, met gezonde alternatieven. Prikkels en belastin- ƒƒ Ondersteun gerichte afbouw of omvorming gen stimuleren fabrikanten om meer te investeren in de van capaciteit die overbodig is geworden ontwikkeling van gezondere producten. ƒƒ Zet in op e-Health om kosteneffectieve Werkgevers dragen – mede in hun eigen belang – diensten aan te kunnen bieden actief bij aan het verhogen van de vitaliteit en weerbaar- heid van hun werknemers door een rol te spelen in preventieprogramma’s.Strategie 6: Inzetten op preventie Door de verbeterde inzichten in preventie is het gemak- kelijker geworden voor investeerders (bijvoorbeeldDoor de inzet van gentechnologie en andere technolo- zorgverzekeraars) om een business case te ontwik-gische middelen is het in 2040 mogelijk om beter inzicht kelen waarbij investeringen in preventieve interventieste krijgen in de gezondheidsrisico’s van individuen en de terugverdiend kunnen worden.manier waarop hun gezondheid zich ontwikkelt. Zo kaneerder worden ingegrepen wanneer een ziekte dreigt teverergeren. Bovendien is het hiermee mogelijk om beterte voorspellen wie welke gezondheidsrisico’s loopt enactie te ondernemen om ziekte te voorkomen. Patiëntenwaarvan de gezondheidssituatie verslechtert wordenbijvoorbeeld actief benaderd.16 Een visie op de Nederlandse zorg in 2040
  • Richtlijnen voor preventie “We hebben vanuit de politiekIn de aanvullende workshop die gehouden is specifiek een lange termijn visie nodigover dit thema werden door de zorgbestuurders en die we kunnen gebruiken alsexperts enkele richtlijnen en ideeën gegeven die het stip op de horizon om ons op teproces zouden kunnen versnellen: richten”ƒƒ Focus op aandoeningen die de grootste kosten gene- – Geïnterviewde reren en ontwikkel een gedifferentieerde aanpakƒƒ Kijk nauwkeurig welke maatregelen en aanpak tot De overheid heeft als rol de spelregels voor het welke effecten leiden en bied mensen toegang tot deze systeem te bepalen en belangrijke beslissingen voor het informatie; maak een bibliotheek van best practices. stelsel te nemen. Daarnaast speelt de overheid een belangrijke rol in het aanjagen van de verschuiving inƒƒ Mobiliseer en bundel burgerinitiatieven die vanuit de houding en gedrag bij consumenten. Dat gebeurt door gemeenschap komen en die met weinig investering het voorlichten over de kosten van zorg en het belang toch veel kunnen opleveren en betrek het bedrijfsle- van gezond leef- en eetgedrag. ven daarbij. Spreek hen daarbij aan op het gezond maken van gemeenschappen. Belangrijke besluiten die de overheid heeft genomen zijn:ƒƒ Ken een label toe aan scholen en gemeenten die gezond gedrag stimuleren door keuzes voor gezond ƒƒWelke zorg zal in het collectief verzekerd pakket moe- voedsel en beweging. Gebruik de media daarbij om ten blijven? preventie over het voetlicht te brengen. ƒƒWelk deel zullen patiënten zelf moeten betalen doorƒƒ Verbied producten die slecht zijn voor de gezondheid eigen risico of eigen bijdrage? Op welke delen van de of maak ze veel duurder (o.a. roken, alcohol, suiker, zorg zijn financiële prikkels effectief? zout, vet) ƒƒHoe moet de langdurige zorg ingericht worden? ƒƒHoe vergroten we de rol van verzekeraars door o.a. Strategie 6: Concrete vervolgstappen het belonen van kwaliteitswinst en efficiëntie en het verhogen van het financieel risico voor beïnvloedbare ƒƒ Ontwikkel een bibliotheek van bewezen factoren? kosten-effectieve preventie maatregelen en maak deze breed toegankelijk voor burgers ƒƒHoe bevorderen we de kwaliteit van de zorg en stellen en gemeenten daar normen voor? ƒƒ Start een educatieprogramma over gezond ƒƒHoe stimuleren we investeringen in preventie? gedrag op scholen en beperk het aanbod van ongezonde voedingsmiddelen op scholen en ƒƒHoe vergroten we de verantwoordelijkheid van patiën- sportverenigingen ten en het inzicht in de kosten van zorg bij patiënten en zorgprofessionals?Strategie 7: Tonen van politiek leiderschapDe politiek waakt ervoor elk probleem in de zorg te ver- Strategie 7: Concrete vervolgstappenheffen tot een systeemdiscussie. In plaats daarvan is er ƒƒ Ontwikkel een lange termijnvisie op de zorgin 2040 samen met de verschillende partijen in de zorg samen met relevante marktpartijeneen breed gedragen visie ontwikkeld over belangrijkethema’s als betaalbaarheid, toegankelijkheid, kwaliteit ƒƒ Wijk niet af van lange termijnvisie onder druken privacy. Deze biedt continuïteit in beleid voor de van deelbelangengroepenbelangrijkste onderwerpen in de zorg. Ze heeft daartoesamengewerkt met de verschillende partijen in de zorgover belangrijke thema’s als betaalbaarheid, toeganke-lijkheid, kwaliteit en privacy. Naar een duurzaam en kwalitatief hoogwaardig zorgsysteem 17
  • 4 Vijf grote uitdagingen Blijven we in staat tot innoveren? Door technologische ontwikkelingen, inzicht in onze ge-Zelfs de grootste mate van overeenstemming over de nen en onderzoek naar nieuwe behandelingen kunnentoekomst laat onverlet dat er belangrijke onzekerheden ziekten die nu nog slecht of niet behandelbaar zijn in deen uitdagingen blijven bestaan om de gedeelde visie toekomst wellicht genezen of beheerst worden. Dit kante realiseren. We kunnen een visie gebruiken om onze grote invloed op de zorguitgaven hebben als dit op-gedachten te richten op de meest belangrijke verande- treedt voor die ziekten die op dit moment of in de nabijeringen, in plaats van de meest urgente. Dat neemt niet toekomst veel kosten (bijvoorbeeld dementie en Alzhei-weg dat politieke afwegingen effect hebben op de mate mer, diabetes mellitus type II en coronaire hartziekten).waarin een strategie (politiek) uitvoerbaar is en geac-cepteerd zal worden. Bovendien zit het in de aard van Om de stijging van de zorguitgaven te beheersen, zullende zorguitgaven dat ze lastig te voorspellen zijn. niettemin keuzes gemaakt moeten worden. Een be- langrijke vraag is of investeringen in innovatie daarmeeEen aantal factoren wordt daarom door de betrok- niet onder druk komen te staan. Zal er nog voldoendeken zorgbestuurders aangedragen als in het bijzonder budget en subsidie blijven bestaan om innovaties terelevant om op te reflecteren en (waar mogelijk) over te ondersteunen? Er zal een balans gevonden moetenbesluiten. Wij zien vijf belangrijke vragen voor de poli- worden tussen aan de ene kant het blijven stimulerentiek en de zorgsector waarop door de zorgsector een van de ontwikkeling van nieuwe behandelmethoden enantwoord gevonden moet worden om de visie voor de zorgverlening en aan de andere kant het afremmen vanzorg in Nederland in 2040 te realiseren zoals te zien in vernieuwingen die te weinig gezondheidswinst opleve-schema 5. ren in verhouding tot de kosten. Daarnaast zullen barrières voor nieuwe toetreders tot de markt laag gehouden moeten worden omdat juist deze partijen vaak de nodige innovatiekracht kunnen bieden. Schema 5 Er zijn vijf belangrijke uitdagingen die een mogelijk duurzaam zorgsysteem in de weg kunnen staan 2 3 Blijven we in staat Is ons politiek tot innoveren? leiderschap sterk genoeg? 1 4 Zijn we in staat de Weten we criteria en data te voldoende Het best mogelijke … dat de kosten genereren om te zorgsysteem in de en opbrengsten solidariteit op te sturen op kwaliteit? wereld … eerlijk verdeelt … brengen? 5 Kunnen nieuwe … en de nadruk … de zorg op een technologieën legt op gezondheid efficiënte manier tot lagere en gezond blijven. levert … uitgaven leiden? Bron: Interviews18 Een visie op de Nederlandse zorg in 2040
  • Zijn we in staat de criteria en data te genereren Is ons politiek leiderschap sterk genoeg?om te sturen op kwaliteit? De aanpassingen in het systeem met de invoering vanDe mate waarin het mogelijk is een tegenkracht te de zorgverzekeringswet in 2006, de afschaffing van devinden tegen de huidige, soms perverse, volumeprik- ex-post risicoverevening voor de zorgverzekeraars inkels in de zorg zal (mede) bepalen in hoeverre de kosten 2012 en de recente wijzigingen in de prestatiebekosti-verder opgedreven zullen worden. Daarbij is het lo- ging voor ziekenhuizen vergen tijd van de spelers in degisch om kwaliteit van zorg leidend te maken, maar dat zorg om zich op aan te passen. Om de sector zekerheidbetekent wel dat bepaalde faciliteiten overbodig zullen en stabiliteit te geven zal politieke continuïteit gebodenblijken. Een grote uitdaging is om kwaliteitscriteria te moeten worden door de lijn van het huidige beleid doorontwikkelen die goede zorguitkomsten vaststellen en te zetten.die breed gedragen en toegepast worden in de praktijk.Ook de regelgeving rondom privacy, nodig om gebruik Dat neemt niet weg dat politieke moed en leiderschapte kunnen maken van de data, zal daarvoor aangepast nodig blijven: er liggen moeilijke beslissingen in demoeten worden. komende jaren die bij het electoraat niet populair zullen zijn, maar wel nodig om de zorguitgaven onder controle te houden. Voorbeelden hiervan zijn het inperken vanWeten we voldoende solidariteit op te brengen? het als verworven recht ervaren basisverzekeringspak- ket (het bekende voorbeeld van het niet meer vergoe-De baten en lasten van de zorg lopen per individu sterk den van de rollator) en veranderingen en beperkingen inuiteen en deze verschillen zullen naar verwachting de langdurige zorg.toenemen. Als gevolg daarvan betaalt gezond voorziek, jong voor oud en de hoge inkomens voor de lage Een ander voorbeeld is het vinden van een betereinkomens. Als deze verschillen te groot worden en de inrichting van het zorglandschap met meer werken inkosten een steeds groter deel van het besteedbaar netwerken en grotere differentiatie van het aanbod.inkomen opslokken, zal de solidariteit van het systeem Zorgaanbieders zullen zichzelf niet graag overbodig ver-verder onder druk komen te staan. Om goede zorg klaren en de macht en invloed van overheid en verze-voor iedereen in stand te houden, is daarom volgens de keraars is op dit gebied tot nu toe beperkt. Wellicht datmeeste geïnterviewden beheersing van de zorguitgaven fusie- en samenwerkingsbewegingen tussen ziekenhui-een voorwaarde. zen een oplossing kunnen bieden, mits de keuzes die daarbij gemaakt worden gestuurd kunnen worden in deTegelijkertijd geldt dat hoe meer diensten en voorzienin- richting die voor het totale aanbod in het land of in eengen uit de collectieve sfeer overgeheveld worden naar regio de beste balans biedt.individuele voorzieningen (bijvoorbeeld uit het basis-pakket naar aanvullende verzekeringen), des te groterde kans is op een maatschappelijke tweedeling tussenmensen die zich meer zorg kunnen veroorloven en zijdie dat niet kunnen.Kunnen nieuwe technologieëntot lagere uitgaven leiden?Op dit moment worden nieuwe technologieën, zoalseerder beschreven, nog vaak bovenop bestaandeprocedures ingezet en verhogen daarmee juist dezorguitgaven. Als we in de toekomst in staat zijn omenerzijds technologische innovaties te ontwikkelen diekostenefficiënter zijn en anderzijds bestaande, duur-dere procedures te laten vervallen, kan dit grote invloedhebben op het beheersen van de kosten. Ook de inzetvan bijvoorbeeld meer ICT kan tot kostenbesparingenleiden, mits de organisatie en prikkels van de zorg eropwordt aangepast en de inzet van technische middelenvoldoende wordt gedifferentieerd naar de behoeften enmogelijkheden van verschillende patiëntengroepen. Naar een duurzaam en kwalitatief hoogwaardig zorgsysteem 19
  • Schema 6 Acties voor een duurzaam zorgsysteem Belangrijkste Concrete stappen initiatiefnemer 1  Pas de opleiding voor artsen en andere  OMS, NFU, VWS, Belonen van zorgverleners aan VSNU gezondheidswinst  Geef mandaat aan het Kwaliteitsinstituut om als  Overheid en in plaats van onafhankelijk en gezaghebbend orgaan duidelijk zorgaanbieders volume standaarden en kaders te zetten 2  Kom met een overzichtelijke set van  Kwaliteitsinstituut Inzichtelijk maken kwaliteitsindicatoren, zoveel mogelijk gebaseerd van prestaties op resultaten  Investeer in het opzetten van een data-  Overheid, infrastructuur, de ‘Bloomberg of Health’, en de zorgaanbieders bijbehorende wetgeving rondom privacy 3  Faciliteer zelfredzaamheid en verantwoordelijkheid  Zorgaanbieders, Stimuleren van door inzicht te geven in eigen EPD, zorgnotas en verzekeraars bewustere en kwaliteitsinformatie zelfredzamere  Introduceer (financiële) prikkels om de zorgvraag in  Verzekeraars, consumenten toom te houden overheid 4  Maak duidelijke pakketkeuzes voor cure en care  CVZ, overheid Afbakenen van het  Onderzoek haalbaarheid van alternatieve  Zorgverzekeraars, collectieve aanbod bekostigingsmodellen voor cure en care financiers en herzien van (bijvoorbeeld zorgsparen) financiering 5  Gebruik de ziekenhuisfusies voor herinrichting van  Ziekenhuizen Herinrichten van het het zorglandschap zorglandschap  Ondersteun gerichte afbouw of omvorming van  Overheid, capaciteit die overbodig is geworden zorgverzekeraars  Zet in op e-Health om kosteneffectieve diensten aan  Zorgaanbieders te kunnen bieden 6  Ontwikkel een bibliotheek van bewezen kosten-  Verzekeraars, Inzetten op effectieve preventiemaatregelen en maak deze zorgaanbieders preventie breed toegankelijk voor burgers en gemeenten  Start een educatieprogramma over gezond gedrag  Overheid op scholen en beperk het aanbod van ongezonde voedingsmiddelen op scholen en sportverenigingen 7  Ontwikkel een lange termijnvisie op de zorg samen  Overheid Tonen van politiek met relevante marktpartijen leiderschap  Wijk niet af van lange termijnvisie onder druk van  Overheid deelbelangengroepen.20 Een visie op de Nederlandse zorg in 2040
  • 5 Conclusie 6 DankwoordDe complexiteit van het zorgdebat, de soms zeer zicht- Het World Economic Forum en McKinsey & Companybare vertolking van deelbelangen en de bijbehorende willen de deelnemers die een bijdrage aan dit rapportverdeeldheid ontnemen ons maar al te gemakkelijk het hebben geleverd hartelijk bedanken voor de tijd die zijzicht op de consensus die tussen zorgbestuurders in hebben geïnvesteerd in het interview en de workshop,Nederland op veel hoofdpunten bestaat. Dit rapport laat alsook voor hun gedegen voorbereiding op de discussiezien dat veel zorgbestuurders het eens zijn in hun ana- en het aanleveren van relevante achtergrondmaterialen.lyse van de kostendrijvers in de huidige zorg. Bovendien Zonder hun bijdrage was het onmogelijk geweest eenwordt een toekomstvisie op de wenselijke toekomst van nauwkeurig beeld te creëren van de Nederlandse zorgde Nederlandse zorg breed gedeeld. Dit is opmerkelijk nu en in de toekomst.te noemen. Onze speciale dank gaat uit naar Mickey Schoch vanGezien de overeenstemming over zowel de oorzaken het Ministerie van Financiën en Patrick Jeurissen vanvan de kostenstijging in de zorg als het beoogde toe- het Ministerie van VWS voor hun hulp bij de voorberei-komstbeeld, is de vraag ‘wat’ we willen minder urgent ding en opzet van het onderzoek.dan de vraag ‘hoe’ daar te komen.Het is duidelijk dat verandering van alle betrokkenenin de zorg stappen vereist op de korte en de langeretermijn. Schema 6 geeft nogmaals een korte samen-vatting van de belangrijkste korte termijn acties. Hetvormen van coalities en het opstellen van gezamenlijkeconvenanten kunnen bruikbare middelen zijn om elkaarte verplichten tot handelen.Daarbij kunnen de in dit rapport expliciet gemaaktevisie, de zeven mogelijk te volgen strategieën en hetscenario van de zorg die dat in 2040 op zou kunnenleveren, gebruikt worden om debatten zo constructiefmogelijk te voeren. Het niet uit het oog verliezen van hetgedeelde doel van een duurzaam en hoogwaardig zorg-systeem in Nederland is een belangrijke voorwaarde omeen dergelijk systeem te kunnen realiseren. Naar een duurzaam en kwalitatief hoogwaardig zorgsysteem 21
  • 7 Appendix 7.2 Deelnemers7.1 Methodologie Pim Assendelft, Hoogleraar Huisartsgeneeskunde, LUMC Bart Berden, Voorzitter Raad van Bestuur,Dit onderzoek is belangeloos uitgevoerd door St Elisabeth ZiekenhuisMcKinsey & Company in opdracht van het Johan van den Berg, Hoofd sectie VWS,World Economic Forum. Hiervoor zijn in de periode Ministerie van Financiënmei tot en met augustus 2012 in de eerste plaats 42 Pauline Bieringa, Directeur, Bank Nederlandseinterviews gehouden met vertegenwoordigers van alle Gemeentenbelangrijke stakeholdergroepen uit de zorg. Daarbij zijn Marcelis Boereboom, DG Langdurige Zorg,ook enkele vertegenwoordigers van sectoren geïnter- Ministerie van VWSviewd die een relatie hebben met gezondheidszorg (o.a. Lans Bovenberg, Plaatsvervangend Kroonlid,de voedsel- en warenindustrie, medische technologie Sociaal Economische Raaden ruimtelijke vormgeving). Tijdens de interviews trad Jeroen van Breda Vriesman, Lid Raad van Bestuur,McKinsey op als neutrale gespreksleider en werd de Achmeadeelnemers onder andere gevraagd naar hun visie op Ferry Breedveld, Voorzitter Raad van Bestuur, LUMCde zorg van de toekomst en de strategieën die ons kun- Jos Brinkmann, Lid Raad van Bestuurd, GGZ Noordnen helpen die visie te realiseren. Holland (tijdens het onderzoek: Bestuurder, Parnassia Bavo Groep/ PsyQ)Ten tweede is op basis van publiek beschikbare Jak Dekker, Voorzitter, ZKNbronnen en aanvullende analyses door McKinsey & Reinoud Doeschot, Hoofd afdeling Onderzoek, CVZCompany een feitenbasis samengesteld van de huidige Marc van Gelder, CEO, Mediqsituatie en toekomstige ontwikkelingen van de Frank de Grave, Voorzitter, Orde van Medischzorguitgaven. Specialisten Wim Groot, Hoogleraar Gezondheidseconomie,De inzichten uit de interviews en de analyse zijn als Universiteit Maastrichtinbreng gebruikt voor een visie- en strategieworkshop René Groot Koerkamp, Beleidsadviseurin Den Haag op 31 augustus 2012. Hiervoor hebben Verzekeringen, ZNalle tijdens de eerste fase geïnterviewden een uitnodi- Louise Gunning-Schepers, Voormalig voorzitter,ging ontvangen en circa 25 van hen namen deel aan Gezondheidsraad/ Voorzitter CvB van UvA en HvAde workshop. De workshop werd gefaciliteerd door het Wim van Harten, Lid Raad van Bestuur, AvL/NKI; LidWorld Economic Forum en McKinsey & Company. Bestuur, NVZ Annet Homan, Beleidsmedewerker, ZKNOp basis van getoonde interesse in een vervolgdiscus- Chiel Huffmeijer, Voorzitter, Haga Ziekenhuis; Lidsie heeft eind november 2012 een aanvullende work- Bestuur, NVZshop plaatsgevonden. Daarin is met een kleine groep Richard Janssen, Bestuurslid, GGZ Altrecht/PsyQdeelnemers verder gesproken over het onderwerp Patrick Jeurissen, Clustercoördinator Strategie enpreventie. Kennis, Ministerie van VWS Marcel Joachimsthal, Managing Director Nederland,Ten slotte is een rapport samengesteld dat de belang- Glaxo SmithKlinerijkste inzichten uit de interviews en workshops samen- Jan Kimpen, Voorzitter Raad van Bestuur, UMCUvat en verwoordt welke overeenkomsten en verschil- Roelof Konterman, Directeur Divisie Zorg enlen in visie gevonden werden. Inbreng van zowel het Gezondheid, AchmeaWorld Economic Forum als enkele deelnemers op het René Kuijten, Partner, Life Science Partnersconceptrapport is verwerkt in de definitieve versie. Bert Kuipers, Corporate Directeur Public Affairs, Mediq Theo Langejan, Voorzitter, NZaEen beknopte samenvatting van de bevindingen diende Wim van der Meeren, Voorzitter Raad van Bestuur, CZals inbreng voor het overkoepelende rapport dat tijdens Emmo Meijer, Corporate Director R&D, Frieslandde World Economic Forum bijeenkomst in januari 2013 Campinain Davos is gepubliceerd. Een digitale versie van dit rap- Misja Mikkers, Director Strategy & Legal Affairs, NZaport genaamd “Sustainable Health Systems - Visions, Tineke Nienoord, Programmamanager InnovatieStrategies, Critical Uncertainties and Scenarios” is te Zorgberoepen & Opleidingen, CVZvinden op de website van het World Economic Forum Arie van Oord, Business Manager Commercie, Bank(www.weforum.org). Nederlandse Gemeenten22 Een visie op de Nederlandse zorg in 2040
  • Derk-Jan Postema, Marktmanager, Health Service’ in The Lancet, 9 June 2012.Bank Nederlandse Gemeenten ƒƒKaplan & Porter (2011), ‘How to Solve the CostThomas Rau, Architect, Rau Architecten Crisis in Healthcare’ in Harvard Business Review,Martin van Rijn, Staatssecretaris, Ministerie van VWS September 2011.(tijdens het onderzoek: Voorzitter Raad van Bestuur, ƒƒKoninklijke Vereniging voor de StaathuishoudkundePGGM) (2012), Een economisch gezonde gezondheidszorg.Maarten Rook, Voorzitter, STZ ƒƒKouwenhoven (2012), ‘Liefdesverdriet? Ga in therapie’Andre Rouvoet, Voorzitter, ZN in NRC, 19 juni 2012.Michel Rudolphie, Directeur, KWF ƒƒMinisterie van VWS (2011), HoofdlijnenakkoordMichel van Schaik, Directeur Gezondheidszorg, 2012-2015.Rabobank ƒƒMinisterie van VWS (2012), De zorg hoeveel extra isMickie Schoch - Plaatsvervangend hoofd Bureau het ons waard?Strategische Analyse, Ministerie van Financiën ƒƒMinisterie van VWS (2012), Bestuurlijk akkoordPaul Smit, Directeur, Agathellon/Voormalig Sr VP, toekomst GGZ 2013-2014.Philips Healthcare ƒƒMinisterie van VWS (2012), Convenant huisartsenzorgOlof Suttorp, Voorzitter Raad van Bestuur, Amphia 2012-2013.Ziekenhuis, Vice voorzitter NVZ ƒƒNVZ (2012), Gezonde zorg - brancherapportArno Timmermans, Voorzitter Raad van Bestuur, algemene ziekenhuizen 2012.Westfries Gasthuis (tijdens het onderzoek: ƒƒOrde van Medisch Specialisten (2012), De MedischVoorzitter, NHG) Specialist 2015.Theo van Uum, Directeur Financieel Economische ƒƒRijksoverheid (2012), Miljoenennota 2013.Zaken, Ministerie van VWS ƒƒSinnema e.a. (2012), Welzijn op recept, TrimbosPaul van der Velpen, Algemeen Directeur, GGD Instituut.Amsterdam ƒƒSociaal Cultureel Planbureau (2011), De opmars vanCynthia Vogeler, Programmamanager, NPCF het PGB.Helmer Vossers, Directeur Begrotingszaken, ƒƒTaskforce Beheersing Zorguitgaven (2012), Naar beterMinisterie van Financiën betaalbare zorg.Jan Walburg, Voorzitter Raad van Bestuur, ƒƒVan Beek e.a. (2009), Voorstudie naar PraktijkvariatieTrimbos Instituut in Nederland, Ministerie van Volksgezondheid, WelzijnLoek Winter, Voorzitter Raad van Bestuur, MC Groep en Sport.en Hoogleraar Healthcare Entrepreneurship, Nijenrode ƒƒVerzamelde zorgpartijen (2012), De agenda voor deEdwin Wulff, Voorzitter Raad van Bestuur, Argos zorg – Aanbod aan politiek en samenleving van hetZorggroep (tijdens het onderzoek: Voorzitter Raad van zorgveld.Bestuur, Saffier de Residentiegroep) ƒƒVisser e.a. (2012), Kwaliteit als medicijn: Aanpak voorRoland Zegger, General Manager, Abbott betere zorg en lagere kosten, Booz & Company. ƒƒVoormolen (2012), ‘Hogeropgeleide krijgt betere zorg bij kanker’ in NRC, 19 juni 2012. ƒƒWang e.a. (2011), ‘Health and Economic Burden of the Projected Obesity Trends in the USA and the UK’ in7.3 Literatuur The Lancet, 27 August 2011. ƒƒWillis e.a. (2012), ‘Midlife Fitness and the Development of Chronic Conditions in Later Life’ in Archives ofƒƒActiz (2012), Werk aan de winkel. Internal Medicine, 2012 Aug 27:1-8.ƒƒCBS (2012), Gezondheid en zorg in cijfers. ƒƒWinter (2011), Zorgondernemerschap als therapie.ƒƒCIZ (2012), Jaardocument 2011.ƒƒCommonwealth Fund (2010), International Health Policy Survey in Eleven Countries.ƒƒCoppa Consultancy (2012), Ligduurmonitor Nederlandse ziekenhuizen.ƒƒCPB (2011), Trends in gezondheid en zorg.ƒƒFaber et al. (2011), 2010 International Health Policy Survey, Commonwealth Fund.ƒƒHealth Consumer Powerhouse (2012), Euro Health Consumer Index.ƒƒJarrett e.a. (2012), ‘Effect of increasing active travel in urban England and Wales on costs to the National Naar een duurzaam en kwalitatief hoogwaardig zorgsysteem 23
  • McKinsey & Company is a global The World Economic Forummanagement consulting firm. is an independent internationalIts Healthcare Systems & Services organization committed toPractice works with healthcare leaders improving the state of the worldto deliver better care, increasing by engaging business, political,quality of life, improving global academic and other leaders ofoutcomes and delivers innovative society to shape global, regionalinsights and services to its clients. and industry agendas.The Healthcare Systems & Services Incorporated as a not-for-profitteam includes more than 1,700 foundation in 1971 andconsultants worldwide and over 150 headquartered in Geneva,MDs with patient care or research Switzerland, the Forum isexperience. McKinsey has engaged in tied to no political, partisanmore than 2,000 healthcare projects or national interests.in over 70 countries since 2006.McKinsey & Company World Economic ForumAmstel 344 91–93 route de la Capite1017 AS Amsterdam CH-1223 Cologny/Genevathe Netherlands SwitzerlandTel.: +31 (0)20 551 3642 Tel.: +41 (0) 22 869 1212Fax: + 31 (0)20 551 3774 Fax: +41 (0) 22 786 2744marc_van_rooijen@mckinsey.com contact@weforum.orgwww.mckinsey.nl www.weforum.org