Trendrapport 2013 MVO Nederland

908 views
822 views

Published on

Trendrapport 2013 MVO Nederland

0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
908
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
2
Actions
Shares
0
Downloads
23
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Trendrapport 2013 MVO Nederland

  1. 1. trends voor 2013 1. MVO wordt serious business 2. Het bedrijf van de toekomst is een glazen huis 3. Ontwikkelings- landen groeimarkt voor Nederlands bedrijfsleven 4. Niet-financiële waarden worden geld waard 5. Klein is het nieuwe groot 6. Bedrijven voeren ‘Mission Zero’ aan 7. de samenleving is klaar voor de circulaire economie 8. Ontwikkeling op de arbeidsmarkt verandert relatie werkgever en werknemer 9. ‘Gezonde’ bedrijven zijn in opkomst 10. Nederlandse duurzame innovatiekracht voedt straks de wereld 10 MVO-trends in het Nederlandse bedrijfsleven Transparantie wordt Powerful partnerships 2 ‘fact of life’ 3 Bedrijfsleven speelt 9 cruciale rol in zorg 7 de samenleving is klaar voor de circulaire‘Think global, act local’in stroomversnelling economieWie niet sterk is, moet slim zijn. En datzijn ze, de talloze kleine lokale initiatievendie als paddenstoelen de grond uitschieten.
  2. 2. TITEL VAN THEMACOLOFON INHOUDSOPGAVETrendrapport 201310 MVO-trends in hetNederlandse bedrijfslevenJanuari 2013Auteurs goed werkgeverschapWillem LagewegLobke VlamingMarije Klomp GRONDSTOFFENJos ReinhoudtAnnemarie Teuns energieCommunicatie en social mediaLara SimonsFeia TolEindredactie PAGINA 12 | TREND 3Edmé Koorstra OntwikkelingslandenMVO Nederland groeimarkt voorwww.mvonederland.nlcontact@mvonederland.nl PAGINA 6 | TREND 1 Nederlands bedrijfsleven Een groeiend aantal NederlandseConcept, design en realisatie MVO wordt serious bedrijven waagt de sprong en gaatMATTMO business ondernemen in ontwikkelingslanden. De toenemende urgentie van Logisch, want dit zijn de opkomendeFotografie duurzaamheidsproblemen dwingt economieën van de toekomst.Joachim Baan tot een versnelling van MVO-Baasin fotografie inspanningen. MVO verliestSophie Eekman daarmee zijn vrijblijvende karakterPatrick Jonkman en wordt ‘serious business’.Luis MendoMartha StewartMilan Vermeulen fotografieIllustratiesJosé Luis GarcíaLuis MendoInfographicsShootmediaLuis Mendo GOOD Inc.DrukwerkDrukkerij PascalOplage: 3500©2013 MVO Nederland PAGINA 14 | TREND 4Teksten uit dit trendrapportmogen worden overgenomen PAGINA 8 | Trend 2 Niet-financiële waarden worden geld waardonder bronvermelding: MVONederland | Trendrapport 2013 Het bedrijf van de Steeds vaker klinkt de roep om onzewww.mvonederland.nl/trends toekomst is een glazen economie anders in te richten: door huis niet-financiële en maatschappelijkeUw feedback is welkom op Went u er maar vast aan: het be- factoren mee te nemen in de bereke-www.mvonederland.nl/trends drijf van de toekomst is een glazen ning van kosten. De eerste bedrijven huis waar iedereen naar binnen kan pakken de handschoen op en starten kijken. Wie in zijn glazen huis goed met impactmeting. voor de dag wil komen, neemt zelf het heft in handen.
  3. 3. GRONINGEN TEXEL ALMELO 0-15 15-65 65+100% AMSTERDAM UTRECHT90% LOCHEM NIJMEGEN80% ROTTERDAM70%60% PAGINA 24 | Trend 750% de samenleving is klaar PAGINA 28 | Trend 940% voor de circulairePAGINA 18 | tREND 530% economie In de samenleving ontwikkelt zich ‘Gezonde’ bedrijven zijn in opkomstKlein is het nieuwe groot een trend gericht op delen en her- De transitie naar een toekomst-20% gebruiken in plaats van bezitten en bestendig zorgsysteem is alleenWie niet sterk is moet slim zijn. Endat zijn ze, de talloze kleine lokale weggooien. De stijgende grondstof- mogelijk als we meer inzetten op10%initiatieven die overal opkomen. prijzen helpen ook een handje mee. preventie en gezondheid in plaats van 0%De oude gedachte ‘think global, act Dit maakt de circulaire economie op ziekte en genezing. Daarom zallocal’ zit in een stroomversnelling. steeds aantrekkelijker voor bedrijven. het thema gezondheid een steeds gro- 19 19 19 19 19 20 20 20 20 20 20 20 tere rol gaan spelen binnen bedrijven. 50 60 70 80 90 00 10 20 30 40 50 60 2011 2060 Nederland China Zuid-Korea Saoedi-Arabië India Vietnam Ghana Nigeria Oost-Afrika Brazilië Indonesië Zimbabwe PAGINA 30 | Trend 10 PAGINA 26 | Trend 8 Nederlandse duurzame Ontwikkeling op de innovatiekracht voedtPAGINA 20 | Trend 6 arbeidsmarkt verandert straks de wereld relatie werkgever en Wereldwijd lijden 870 miljoen men-Bedrijven voeren ‘Mission werknemer sen honger. Nederlandse bedrijvenZero’ aan Ook al is de werkloosheid nu hoog, hebben veel kennis over de groot-De gevolgen van klimaatverandering de beroepsbevolking zal straks fors schalige productie, verwerking, dis-waren dit jaar duidelijker dan ooit. dalen. Een dilemma voor onderne- tributie en verpakking van voedsel.We zullen onze CO2-uitstoot dras- mers. Tegelijkertijd transformeert Zij kunnen daarmee een belangrijketisch terug moeten brengen. Bedrijven werk zich steeds meer tot een ‘way of bijdrage leveren aan het oplossen vannemen hierin het voortouw en gaan life’. Dit heeft allerlei gevolgen voor de voedselproblematiek.over op ‘Mission Zero’. onze manier van werken en leven.
  4. 4. 4 | trendrapport 2013“Samen veranderen” blijft ons motto
  5. 5. VOORWOORDWILLEm LAGEWEGBeste LEZER,Met trots presenteer ik u het tweede trendrapport van MVO ‘transparantie’ niet alleen een manier om verantwoording af teNederland: tien trends op het gebied van maatschappelijk verant- leggen, het helpt ook bij het versterken van je businesscase. Steedswoord ondernemen (MVO) die wat ons betreft speciale aandacht meer ondernemers zien dat in.verdienen. Niet alleen bedoeld voor pioniers in duurzaamheid,maar voor heel ondernemend Nederland, van multinational tot Een andere trend is dat MVO zijn vrijblijvende karakter verliest.kleine ondernemer. Behalve de kansen die MVO biedt, ervaren ondernemers nu ook vaker de risico’s die aan niet-handelen kleven. Wil je concurrerendDie trends bedenken wij natuurlijk niet zelf. We hebben hulp blijven, dan zullen de MVO-inspanningen moeten versnellen.gevraagd en gekregen van tientallen deskundigen, via persoon- De urgentie wordt groter, MVO is ‘serious business’.lijke gesprekken, sociale media en crowdsourcing. Daarom wil ikiedereen die heeft bijgedragen aan dit rapport van harte bedanken. Tegelijk met grote, duurzame transities, zien we dat mensen steedsDeze joint effort laat zien wat er kan gebeuren als je ergens samen de vaker zelf de verantwoordelijkheid pakken. Want al blijft de inzetschouders onder zet. van multinationals en overheden onverminderd belangrijk, ook burgers, werknemers en kleine ondernemers komen erachter dat ze‘Samen veranderen’ blijft ons motto. Ons partnernetwerk telt nu samen meer kunnen dan ze misschien dachten. Goede voorbeeldenal meer dan 2000 leden uit allerlei branches, en groeit nog steeds. zijn het delen van (elektrische) auto’s, hergebruik van producten enOok andere MVO-netwerken en -organisaties breiden gestaag uit. kleinschalige initiatieven in energie-opwekking en de zorg. SamenWat ons verbindt is de wil om verder te kijken dan het hier en nu, veranderen dus.en serieus werk te maken van de kansen die MVO biedt. Ik wens u veel plezier bij het lezen van dit rapport. Ik hoop dat hetDie kansen zijn er in overvloed, en als ik met ondernemers praat u inspireert om verbindingen te blijven zoeken en elkaar te verster-valt me altijd op hoe groot de wil is om ze te grijpen. Ik verwijs ken. Want klein of groot, meer en meer ondernemers ontdekkendan graag naar MVO STEPS, onze online tool die MKB’ers helpt dat MVO waarde toevoegt. Innoveren, samenwerken, transparantom een duurzaam MVO-beleid te maken en uit te voeren. zijn en duurzaam omgaan met mens en milieu wordt steeds normaler. Gelukkig maar.Want het is inmiddels wel duidelijk dat je MVO niet halfslachtigkunt aanpakken. Echte duurzaamheid is ambitieus en een integraal Hartelijke groet,onderdeel van je beleid. Hoe eerder je ermee aan de slag gaat, Willem Lagewegdes te groter zijn de vruchten die je plukt. Zo is bijvoorbeeld directeur MVO Nederland
  6. 6. 1. MVO wordt serious business 6 | trendrapport 2013MVO WORDTserious businessUrgentie van in de woestijn van het grootbedrijf laten we definitief achter ons. De MVO-manager van deduurzaamheidsproblemen toekomst is een coördinator op strategisch niveau die zorgt dat MVO wordt ingebed in allenoodzaakt tot versnelling kernprocessen van het bedrijf.MVO Er zullen in het bedrijfsleven duidelijke ‘verliezers’ ontstaan. Toen MVO nog vooral bestondDe afgelopen jaren hebben we een snelle uit kansen, kon een groep ondernemers het zich nog wel veroorloven om er daar een paar vanstijging gezien van het aantal ondernemers te missen. Maar in de huidige situatie is het een reëel risico dat bedrijven straks geen levensvat-dat actief met MVO aan de slag is gegaan. baar verdienmodel meer hebben. Ze zijn bijvoorbeeld nog te afhankelijk van te dure grond-Duurzame koplopers vonden zichzelf op- stoffen, hun verdienmodel is te zeer gericht op zoveel mogelijk consumptie van hun product,nieuw uit en lieten ons zien waar hun stip ze hebben hun kringlooplogistiek onvoldoende op orde of zijn niet in staat personeel te krijgenop de horizon lag. Een grote vooruitgang of te behouden op kritische posities. Het peloton van het bedrijfsleven zal dit merken doordatten opzichte van een aantal jaar geleden. de eisen die gesteld worden door klanten, overheden en de samenleving steeds hoger worden.Maar het gaat niet snel genoeg. De groei- Bedrijven zullen worden gevraagd aan te tonen hoe zij verduurzaming vormgeven en moetenende problemen op het gebied van klimaat- concrete resultaten gaan boeken. Dit zorgt ervoor dat veel bedrijven zullen overgaan op eenverandering, schaarste van grondstoffen, de versnelde implementatie van hun duurzaamheidsbeleid.economische crisis en de problemen op dearbeidsmarkt en in de zorg dwingen ons tot Voor alle ondernemers wordt het voldoen aan internationale MVO-standaarden binneneen versnelling. Niet alleen vanuit het oog- enkele jaren een hygiënefactor. Daarnaast blijft er voor de koplopers nog genoeg te verdie-punt van duurzaamheid, maar ook omdat nen aan MVO. Dit doen zij door uit te stijgen boven de steeds hoger liggende MVO-lat.niet-handelen steeds meer een risico vormt De businesscase voor deze bedrijven ligt op strategisch gekozen thema’s die dichtbij hunvoor de concurrentiekracht van bedrijven. kern liggen en waarop zij willen en kunnen excelleren.MVO verliest daarmee zijn vrijblijvendekarakter en wordt ‘serious business’, voor MVO: meedoen of onderscheidenelk bedrijf.Dat MVO een serieuze zaak wordt, gaanwe op een aantal manieren merken. Wezullen het behalve over de businesscase van MVO als businesscase goed werkgeverschapMVO in de komende jaren steeds vakerover risico’s en aansprakelijkheid hebben,bijvoorbeeld rondom grondstoffen, water, grondstoffenfossiele hulpbronnen en arbeid. De normkomt steeds hoger te liggen. MVO zal steeds energiemeer worden afgedwongen; niet alleen door etcde markt, maar ook door internationalerichtlijnen en juridische principes als duediligence (zie kader). Vanwege de grote be- mvo als hygIËnefactor mvo-latlangen die ermee gemoeid zijn, zal MVO inhet strategische, juridische en financiële do-mein terechtkomen. Bedrijven als Unilever Internationale mvo-standaardenen Puma zetten al de eerste stappen. De tijdvan een aparte MVO-manager als roepende
  7. 7. ///De overheid keert terug///De overheid toonde de afgelopen jaren Internationale MVO-een groot vertrouwen in het vermogen van standaard wordt de normhet bedrijfsleven om vorm te geven aan Speciaal VN-gezant John Ruggieverduurzaming. Vanuit een faciliterende introduceerde in 2008 een nieuwrol werden bedrijven aangemoedigd om MVO-beleidskader: ‘Protect, Respectverduurzaming ter hand te nemen. Maar and Remedy’. Hierin geeft hij hetgezien de urgentie van de vraagstukken bedrijfsleven een rol in het handhavenzal de overheid de komende jaren een van de mensenrechten. Centrale termgrotere rol gaan nemen in het dwingen daarbij is due diligence. Dat betekent datvan de achterblijvers en het helpen van bedrijven de verantwoordelijkheid heb-de koplopers. ben om mensenrechten te respecteren en mensenrechtenrisico’s in hun ketenEr klinkt nu al een toenemende roep uit het in kaart te brengen en te verminderen.bedrijfsleven zelf om meer betrokkenheid Het zogenoemde Ruggie Framework isvan de overheid op het gebied van duur- in 2011 verwerkt in de herziene OESO-zaamheid. Niet alleen op nationaal niveau, richtlijnen. Ruggies aanpak wordtmaar ook in Europa worden maatregelen steeds meer de norm; overal ter wereldverwacht. erkennen bedrijven hun verantwoorde- lijkheid en passen ze due diligence toe.“Niet alleen op nationaal juridificering van niveau, maar duurzaamheid ook in Europa In het duurzaamheidsdebat komt worden de juridische aansprakelijkheid voor maatregelen (niet-)handelen steeds centraler te staan. Zo stelt advocaat Roger Cox verwacht” in ‘Revolutie met recht’ dat de overheid voor de rechter gedaagd moet worden om haar zo te dwingen maatregelen te nemen tegen de schadelijke gevolgen van klimaatverandering. Actieorga- nisatie Urgenda kondigde vervolgens eind 2012 aan een rechtszaak te starten tegen de Nederlandse staat. Via de rechter wil Urgenda de overheid vragen om maatregelen te nemen om de bevolking te beschermen tegen de gevolgen van klimaatverandering.
  8. 8. 2. Het bedrijf van de toekomst is een glazen huis 8 | trendrapport 2013Het bedrijf van detoekomst is eenglazen huisTransparantie is niet langer een keuze maarwordt een ‘fact of life’Went u er maar vast aan: het bedrijf van de toekomst is eenglazen huis waar iedereen naar binnen kan kijken. Als gevolg vande opkomst van Twitter, Facebook en andere sociale media zaltransparantie een ‘fact of life’ worden voor ondernemers. Maar ookdoordat bedrijven steeds vaker zijn aangewezen op een wisselendwerknemersbestand en samenwerking in netwerken, blijft weinigmeer verborgen. Uw activiteiten zijn voor de buitenwereld zichtbaar,maar ook de effecten ervan op mens en milieu. Het verschil tussenopenbaar en ‘achter de schermen’ was nog nooit zo klein en zal al-leen nog maar kleiner worden. Slimme bedrijven zien de interessantemogelijkheden die dit biedt.Om in hun glazen huis goed voor de dag te komen, nemen steedsmeer bedrijven het heft in handen en communiceren ze open overhun doelen en resultaten. Juist in een transparante wereld zienzij volop ruimte om hun eigen verhaal te vertellen. ‘Corporatestorytelling’ versterkt de identiteit van het bedrijf. Door de opkomstvan sociale media wordt het verhaal echter niet meer alleen door hetbedrijf zelf verteld, maar samen met de buitenwereld. Dit biedtveel voordelen. Door openhartig te zijn over plannen, dilemma’sen ambities en stakeholders uit te nodigen hierover mee te denken,ontstaat er meer draagvlak voor de activiteiten. Sterker nog, ditkan zelfs leiden tot nieuwe ideeën, innovatieve inzichten ensamenwerkingsverbanden. ASN Bank gebruikte bijvoorbeeldeen vorm van ‘crowdsourcen’ voor het opstellen van een nieuwbeleggingsbeleid. Wie écht transparant is, spreekt niet alleen overambities en positieve ontwikkelingen, maar ook over dilemma’sen mislukkingen. Die komen nu nog vaak naar buiten via anderen.DSM nam daarom in haar jaarverslag over 2011 het hoofdstuk‘What still went wrong’ op. Fouten maken mag, ook op het gebiedvan MVO.Het is voor veel bedrijven misschien nog even wennen, maarondernemen in een glazen huis biedt ook kansen. Wie veel teverbergen heeft, vindt het vervelend om op zijn vingers gekeken teworden. Maar voor wie trots is op zijn bedrijf is het prettig klantenen leveranciers door de glazen muren heen recht in de ogen te kun-nen kijken. Iedereen weet dat verleiden begint met ‘oogcontact’ envaak leidt tot nieuwe, spannende ontwikkelingen. Zakelijk is het nietanders. In een glazen huis ziet u de knipoog van uw klanten het eerst.
  9. 9. 5 tips1. Gebruik social media bewustVolg uw medewerkers, klanten enleveranciers op Twitter en Facebook,weet wat ze online over uw bedrijfvertellen en reageer erop.2. Richt u op de belangrijkstethema’s voor uw eigen bedrijfWaar ligt u zakelijk gezien wakkervan? Dat zijn de belangrijkste thema’swaarover u transparant moet zijn,bijvoorbeeld in een jaarverslag. Laat uniet afleiden door bijzaken met weinigimpact.3. Vertel het eerlijke verhaalNiets blijft verborgen, dus u kunt maarbeter zelf duidelijk zijn over zaken dieminder goed verlopen dan gehoopt.Niemand is perfect, bedrijven diealleen maar juichverhalen vertellenzijn ongeloofwaardig.4. Zoek de dialoog opTransparantie veronderstelt twee-richtingsverkeer. Leg uw dilemma’svoor aan uw stakeholders en vraag omeen reactie. Zo krijgt u nieuwe ideeëndie kunnen leiden tot innovaties enverrassende samenwerkingsverbanden.Bovendien vergroot u het draagvlakvoor uw bedrijfsbeslissingen.5. Maak niet-financiëleinformatie toegankelijkStakeholders willen niet alleen wetenhoe groot uw omzet is, maar ook hoedie tot stand is gekomen. Vertel zeover de impact van uw activiteiten opuw medewerkers, energieverbruik engrondstoffenstromen.
  10. 10. 2. Het bedrijf van de toekomst is een glazen huis 10 | trendrapport 2013 Arend Ringenier Directeur Roelofs Wegenbouw
  11. 11. “Iedere businessunit van Roelofs moet transparant zijnover zijn duurzame prestaties”///Roelofs Wegenbouw///Roelofs Wegenbouw communiceert uitgebreid over zijn MVO-activiteiten. Daarmee is het bedrijfeen koploper, want duurzaamheid en publiekscommunicatie zijn in de bouwwereld nog langniet vanzelfsprekend. Bij grote projecten gebruikt ROELOFS hiervoor omgevingsmanagers,publieksloketten, social media, e-mailnieuwsbrieven en websites. En omwonenden wordenregelmatig uitgenodigd voor een kijkje op de bouwplaats.
  12. 12. 3. Ontwikkelingslanden groeimarkt voor Nederlands bedrijfsleven 12 | trendrapport 2013Ontwikkelings-landen groeimarktvoor NederlandsbedrijfslevenPowerful partnerships voor duurzame landen en opkomende economieën. Logisch, want de ontwikkelings-economische ontwikkeling landen van nu, zijn de opkomende economieën van de toekomst (zie kader).Ontwikkelingssamenwerking zat de afgelopen jaren nogal eens inhet verdomhoekje. Het vertrouwen in de effectiviteit van traditionele Nederlandse ondernemers lopen daarbij vanzelfsprekend tegen allerleiontwikkelingshulp nam sterk af. Hiervoor kwam een andere aan- duurzaamheidsvraagstukken aan. De gevolgen van klimaatverande-pak in de plaats: het stimuleren van ontwikkeling met behulp van ring, een tekort aan grondstoffen en voedsel, sociale ongelijkheid endatgene waar Nederland goed in is: handel. Het zijn sindsdien niet de schending van mensenrechten zijn in ontwikkelingslanden vaakmeer alleen maatschappelijke organisaties en overheden die zich wat zichtbaar aanwezig. Bedrijven hebben kennis van de lokale situatieaantrekken van de situatie in ontwikkelingslanden en opkomende en duurzaamheidsvraagstukken nodig om hiermee om te gaan.markten. Bedrijven helpen tegenwoordig mee bij het verbeteren Daarom werken zij samen met lokale maatschappelijke organisatiesvan de lokale economie. Dat doen ze zeker niet alleen uit ethische en overheden. Overheden kunnen barrières wegnemen, door belas-motieven. Ontwikkelingslanden en opkomende markten zijn de tingvoordelen, garanties en/of startsubsidies te verstrekken.groeimarkten van de toekomst. Zo werkt de ontwikkelingssamenwerking 2.0. Vanuit welbegrepenDoor de voortdurende economische crisis richt het Nederlandse eigenbelang, maar met duurzame economische groei en verbeteringbedrijfsleven zich naast de vertrouwde Europese markt steeds actiever van de leefsituatie in ontwikkelingslanden in het vizier.op nieuwe markten buiten Europa. Een groeiend aantal Nederlandsebedrijven waagt de sprong en gaat ondernemen in ontwikkelings- Buitenlandse handel en ontwikkelings- Opkomende economieën samenwerking in één ministerie Ook de Nederlandse overheid ziet ondernemen als een belangrijke manier om de lokale situatie in ontwikkelingslan- den te verbeteren. Met de komst van een ministerpost voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking worden handel, ondernemen en ontwikkelingssamenwerking in samen- hang bezien. Daarbij hebben steeds meer partijen hooggespan- nen verwachtingen van het MKB dat immers de motor vormt van de economie, zowel in Nederland als andere landen. Ook zij kunnen een belangrijke bijdrage leveren. BRICS: huidige opkomende economieën Next11: toekomstige opkomende economieën
  13. 13. Verschillende MKB’ers hebben de sprong al gewaagd en ondernemen in Afrika, Azië of Latijns-Amerika.Onder de noemer ‘Grensverleggers’ delen zij hun ervaringen op het blog verlegtgrenzen.nl.///Nablus soap | Dirk Terwel///Net buiten de stad Nablus op de Westelijke Jordaanoever zetteDirk Terwel samen met een lokale partner Nablus Soap op.In de fabriek produceren lokale werknemers handgemaakteolijfoliezeep, volgens eeuwenoude Palestijnse familietraditiesgecombineerd met Europese zakelijkheid. Hiermee blijft hetproduct traditioneel, maar stijgt de productiecapaciteit, metexport naar Azië, Europa en de VS. Te midden van de onrust inde omgeving van de Westelijke Jordaanoever, zorgt de fabriekvoor productie en werkgelegenheid. ///Trade Development Group (TDG) | Teus Visser/// De Trade Development Group (TDG) koopt cashewnoten in bij meer dan 3.500 kleine Afrikaanse boeren en verwerkt deze vervolgens in eigen fabrieken in Afrika. Zowel de productie als de verwerking vindt plaats in Afrika, en TDG werkt bij voorkeur met lokale werknemers. Zo creëert het bedrijf lokale werkgelegenheid en geeft het leveranciers toegang tot de wereldmarkt. De opbrengsten herinvesteert TDG in lokale initiatieven.///Deltadesh | Ma arten Verbruggen///Deltadesh heeft verschillende bedrijven opgezet in uiteenlopen-de producten: van zonnepanelen tot koffie en van biologischevisfilet tot bamboe uitvaartkisten. Wat die bedrijven gemeen-schappelijk hebben: ze zijn gevestigd in Bangladesh en dragenbij aan de ontwikkeling daar. Met het werk in Bangladesh doetMaarten naar eigen zeggen aan ontwikkelingssamenwerkingnieuwe stijl: werkgelegenheid creëren via ondernemerschap.‘We kunnen door te ondernemen niet de hele wereld veranderen,maar wel de wereld voor een aantal mensen.’ ///Soil More | A art van de Bos/// Soil More is gevestigd in Ethiopië. Het maakt natuurlijke compost en traint lokale boeren om daarmee te werken en het zelf te produceren. De compost van Soil More maakt akkerbouw mogelijk op gronden die anders te arm zouden zijn voor voedselproductie of bloementeelt, zonder toevoeging van kunstmest. Hiermee draagt Soil More bij aan hogere productiviteit per eenheid land en een groter concurrentievermogen van de landbouwers.
  14. 14. 4. Niet-financiËle waarden worden geld waard 14 | trendrapport 2013Niet-financiËlewaarden wordengeld waardkunnen we even afrekenen? terrein koploper. Verschillende bedrijven zijn al begonnen met het berekenen van hun duurzaamheidsimpact. Dit kan bijvoorbeeld door te onderzoeken hoeveel geld het kost omWie in de winkel iets koopt, betaalt daar- bepaalde schade aan het milieu te herstellen. Een groeiend aantal initiatieven en samenwer-voor een prijs gebaseerd op de kosten voor kingsverbanden helpt ze daarbij, zoals True Price (zie kader). Ook verzekeraars en institu-de productie plus een marge voor de ver- tionele beleggers letten meer en meer op maatschappelijke impact en waardecreatie. Maat-koper. In deze prijs is meestal geen rekening schappelijk rendement zal hierdoor in de toekomst meer op gelijke voet komen te staan metgehouden met de kosten voor mens en financieel rendement.milieu. Denk aan de CO2-uitstoot bij hettransport of het verlies aan biodiversiteit bij Naast het berekenen van hun duurzaamheidsimpact, zullen steeds meer bedrijven daadwer-het eten van overbeviste vis. Maar ook po- kelijk consequenties gaan verbinden aan de uitkomsten van hun berekeningen. Ze gaan nietsitieve effecten zien we niet terug. Ooit wel langer alleen sturen op financiële cijfers, maar ook op niet-financiële waarden en zullen zoeens minder betaald voor een product dat uiteindelijk hun negatieve impact verminderen. Daarnaast zullen bedrijven ook hun posi-gemaakt is door iemand met een achter- tieve impact gaan uitrekenen en betaald willen worden voor de positieve effecten die hunstand op de arbeidsmarkt? Waarschijnlijk activiteiten bijvoorbeeld hebben op het gebied van natuur en ecosysteemdiensten. Dit kanniet, terwijl het de samenleving toch een krachtige impuls geven aan de verdere ontwikkeling van een mondiale markt voor hetde kosten van een uitkering bespaart en compenseren van maatschappelijke kosten en baten.nog belangrijker: diegene waarschijnlijkeen stuk gelukkiger is.Door alleen financiële waarden mee tenemen in ons economisch verkeer, bestaan de prestaties op milieu- en sociaaler onvoldoende economische prikkels om gebied, de kwaliteit en integriteit vanduurzame beslissingen te nemen. Het is het bestuur en de financiële prestatiesimmers vaak goedkoper om te kiezen voor van een onderneming. Zo zouden deproducten die schade toebrengen aan duurzaamheidsprestaties door mensenmens en milieu, dan voor producten van met een meer financieel-economischebedrijven die daar respectvol mee omgaan.Daarom klinkt steeds vaker de roep om ons Column Marleen blik serieuzer genomen worden en meer op waarde geschat. Het is nu juisteconomisch systeem anders in te richten: Janssen Groesbeek de aandacht voor het financiële datdoor niet-financiële en maatschappelijke integrated reporting vooral voor defactoren mee te gaan nemen in de bereke- Het in geld uitdrukken van niet-financiële ‘mainstream’ zo aantrekkelijk maakt.ning van kosten en prijzen. prestaties van bedrijven heeft ook een Eindelijk is er weer een excuus om weg te keerzijde, zo betoogde Marleen Janssen blijven van enge woorden als duurzaam-De resultaten van zo’n berekening worden Groesbeek onlangs in magazine P+. heid, sociaal, milieu en maatschappelijk.door steeds meer bedrijven gepubliceerd in “De beste uitvinding sinds gesneden Echter, in plaats van te laten zieneen ‘geïntegreerd jaarverslag´. Hierin wordt brood, zo werd onlangs het geïnte- wat duurzaamheid oplevert in bredeinzichtelijk gemaakt hoe het bedrijfsresultaat greerde jaarverslag omschreven door zin - een betere leefomgeving, tevre-uitpakt als je ook people- en planet-kosten een grote belegger. Geïntegreerde ver- den werknemers en burgers, bredemeerekent. Niet-financiële waarden worden slaggeving lijkt een goed idee. (mondiale) welvaartsverdeling - zijn wedaarbij gekapitaliseerd: er wordt in geld hiermee toch weer op weg naar vooraluitgedrukt hoeveel schade het bedrijf veroor- Het is een manier om een goede relatie een financiële afrekening, geen triplezaakt aan mens en milieu. Puma is op dit te leggen tussen strategie, het beleid en bottom line.”
  15. 15. TRUE PRICETrue Price, opgericht door Worldconnectors, IDH en NCDO,is een startende beweging die wil bijdragen aan een duurzameeconomie, door transparantie over echte prijzen te bevorderen.Voor het gemak worden bij een aankoop vaak de sociale enmilieuschade die productie en consumptie teweegbrengenvergeten. De echte prijs is de winkelprijs van het product plusonbetaalde sociale en ecologische externe kosten. Denk bijvoor-beeld aan onderbetaling van arbeiders en aan de kosten vanmilieuvervuiling. Als producten hun echte prijs gaan dragen,kunnen consumenten als ze voor de schappen in de supermarktstaan precies zien welke producten het duurzaamst zijn, zo is degedachtengang. Transparantie over de echte prijs leidt zo uitein-delijk tot duurzame keuzes door de consument. En bedrijvenzullen innoveren om hun schade te verminderen, omdat zepositief willen afsteken tegen concurrenten.MVO en waardebepaling van bedrijvenOndernemers die maatschappelijk verantwoord ondernemen,zien hun inspanningen graag terug in de waarde van de on-derneming. Bij de waardebepaling van bedrijven speelt MVOechter nog maar mondjesmaat een rol. Dat is opmerkelijk, wantin de markt blijkt dat bedrijven die actief zijn met MVO vaakeen lager risicoprofiel en een betere omzetverwachting hebben.Veel bedrijfsovernamebemiddelaars weten nog niet goed hoe zijMVO kunnen meenemen en in hoeverre MVO een rol speeltbij het bepalen van de waarde van een bedrijf. De handleidingWaarde waarderen die CREM en MVO Nederland onlangs uit-brachten, stelt bedrijfsovernameadviseurs en waardebepalers instaat alle MVO-aspecten van een onderneming via een praktischstappenplan te vertalen naar bedrijfswaarde.PumaIn 2011 kwam Puma in het nieuws door uit te rekenen wat detotale milieuschade was die werd veroorzaakt door de activiteitenvan het merk. Deze zogenaamde ‘Environmental Profit andLoss Account’ (EPL) werd toen nog weergegeven in tien-tallen miljoenen euro’s. In oktober 2012 verbaasde Puma dewereld door in samenwerking met Adviesbureau Trucost voorhet eerst uit te rekenen wat de milieuschade is van hun indi-viduele producten. Zo heeft het merk becijferd dat de milieu-impact van een nieuw type biologisch afbreekbare schoen, de‘InCycle’, bijna een derde minder is dan die van een conventio-nele suède schoen. Dit verschil is gelijk aan € 2,95 of 3 procentvan de verkoopprijs. Puma presenteert in 2013 een coalitie vanzo’n tien bedrijven die samen een EPL tot op productniveaugaan berekenen.
  16. 16. Overzicht van de 10 MVO-trends 8. ntwikkeling op O de arbeidsmarkt Revival van verandert relatie werkgever en reparatie werknemer 7. e samenleving is klaar d voor de circulaire economie Delen van bezit Groente Toenemende verbouwen grondstoffen- op de daktuin schaarste 6. Bedrijven voeren ‘Mission Zero’ aan 10. ederlandse duurzame N innovatiekracht voedt straks de wereld Tipping point is in zicht 1. MVO wordt serious business Ontwikkelingslanden: opkomende economieën Opzetten van systemen van de toekomst voor voedselverwerking 3. Ontwikkelingslanden groeimarkt voor Nederlands bedrijfsleven
  17. 17. Stoelmassage op het werk 9. Gezonde’ bedrijven zijn ‘ in opkomst Mantelzorg als secundaire arbeidsvoorwaarde Iedereen ZZP’er? 5. Klein is het nieuwe groot Lokale energieopwekking 4. Niet-financiële waarden worden geld waard De kracht van sociale media Integrated reportingOok maatschappelijkewaarden meten 2. Het bedrijf van de toekomst is een glazen huis Samenleving verwacht zichtbare acties
  18. 18. 5. Klein is het nieuwe groot 18 | trendrapport 2013Klein is BINNENGEKOMEN REACTIES op www.mvonederland. nl/trendshet nieuwe Saskia Griep “Burgers en consumenten nemen steeds vaker zelf het heft ingroot handen. Dat zie je in de opkomst van broodfondsen, het succes van initiatieven als de Windcentrale en crowdsourcing zoals de 1% club en PIF world. Ook de online marktplaats wehelpen.nl is hiervan een goed voorbeeld.”Sterke opkomst van kleinschalige decentrale initiatieven Lotte EntingWie niet sterk is moet slim zijn. En dat zijn ze, de talloze kleine lokale initiatieven die “Voor mij is de MVO-trend datopkomen. De oude gedachte ‘think global, act local’ zit in een stroomversnelling. Overal burgers lokaal initiatief nemen omduiken initiatieven op die met elkaar gemeen hebben dat zij een oplossing zoeken voor zelf verschil te maken voor eenvraagstukken die grote bedrijven en overheden laten liggen. Het zijn vaak coöperaties die meer duurzame wereld. Veel van hunop kleine schaal mensen verbinden die samen maatschappelijke problemen oplossen. initiatieven verbinden de civil society aan de civil economy.”De opkomst van kleinschalige decentrale initiatieven is vaak een reactie op de grootschalig- Adrieke de Krakerheid van wereldwijde handel. Productieketens van grote bedrijven vertakken zich over de “MVO-trends voor 2013? Ik voorzie:hele wereld, waardoor producten vaak eerst verschillende continenten hebben gezien voor ze lokale en meer kleinschaligein ons winkelmandje terecht komen. Banken beleggen ons spaargeld wereldwijd en ver uit activiteiten en samenwerking.ons zicht. De financiële crisis heeft het wantrouwen van burgers in grote onoverzichtelijke Nog meer gebruik van crowdfundinginstituties versterkt, waardoor ze op zoek gaan naar manieren om zelf actie te nemen. De en crowdsourcing.”opkomst van sociale media versterkt de trend omdat het de mogelijkheid geeft om mensensnel en efficiënt te mobiliseren op basis van een gedeeld doel. Eline van Nimwegen “Met de opkomst van begrippen als“Deze ontwikkeling biedt ook talloze kansen voor zelfredzaamheid en participatie, zijn bedrijven die erin slagen aan te sluiten bij de trend.” burgers steeds vaker bereid het heft in eigen handen te nemen. Steeds meer mensen zien het belang in vanVeel van de nieuwe initiatieven hebben met elkaar gemeen dat ze de menselijke duurzaam en sociaal ondernemenmaat terugbrengen in de samenleving. Zo kun je sinds kort samen met anderen een en dragen hier dan ook graag eenstukje windmolen aanschaffen. De wijkzuster komt weer terug, omdat mensen via steentje aan bij. Duurzame enbuurtzorgconcepten zelf het initiatief nemen. Nieuwe innovatieve bedrijven vinden sociale crowdfunding is opkomendfinanciering door heel veel mensen via sociale platforms een heel klein beetje te laten en zal zich in 2013 tot een steedsbijdragen. Zo kan iedereen zelf belegger, verzekeraar, energieproduct of zorgverlener belangrijkere trend ontwikkelen.”worden. En dat allemaal tegelijk. Wat betekent dit voor bedrijven? Banken die beleggen in lokale projecten en dit zichtbaar maken aan hun klanten doen goede zaken. Supermarkten scoren met Voor sommige bedrijven betekent de opkomst van deze lokale producten in de schappen en ook de lokale middenstand nieuwe initiatieven dat ze er concurrentie bij krijgen. In de kan van deze ontwikkeling de vruchten plukken. energiemarkt bijvoorbeeld gaan steeds meer mensen zelf Er ontstaat een groeiende nichemarkt voor bedrijven die zorgen voor hun energievoorziening, omdat zij niet langer alternatieven bieden voor de diensten van grote bedrijven. afhankelijk willen zijn van grote anonieme energiemaat- Denk aan banken die zich afzijdig houden van het wereldwijde schappijen. Maar deze ontwikkeling biedt ook talloze kansen flitskapitaal, of aan zorgbedrijven die inspelen op de behoefte voor bedrijven die erin slagen aan te sluiten bij de trend. aan zorg in de buurt.
  19. 19. Think global, act localBurgers en consumentenbeginnen voor zichzelf GRONINGEN Hof van Reseda: buurtmoestuin. TEXEL TexelEnergie: kleinschalige duurzame-energiecoöperatie. ALMELO Buurtzorg Nederland: zelfsturende Buurtzorgteams van wijkverpleegkundigen en wijkziekenverzorgenden. UTRECHT AMSTERDAM Broodfonds: arbeidsonge- De BuurtBoer: lunchcatering schiktheidsvoorziening voor met lokale producten. kleine groepen zelfstandige ondernemers. LOCHEM LochemEnergie: lokale duurzame-energiecoöperatie. NIJMEGEN LETS Nijmegen: lokaal ROTTERDAM ruilsysteem voor diensten, Rotterdamse Oogst: markten kennis en goederen, met met lokaal geproduceerd De Bataaf als munteenheid. voedsel.
  20. 20. 6. Bedrijven voeren ‘Mission Zero’ aan 20 | trendrapport 2013Bedrijven voeren‘Mission Zero’ aanDe CO2-uitstoot moet binnen producten, diensten en productiemethoden te ontwikkelen als door in hernieuwbare energie te16 jaar naar nul en bedrijven investeren. De hernieuwbare energiemarkt is een grote groeimarkt. Uit verschillende rappor-nemen hierin het voortouw ten blijkt dat de economische groei in onder meer Duitsland, Denemarken en het Verenigd Koninkrijk voor het merendeel voor rekening komt van deze sector.De gevolgen van klimaatveranderingwaren dit jaar duidelijker dan ooit: overal Of de overstap van deze bedrijven de start is van de toekomstige oplossing van ons klimaat-ter wereld werden weerrecords gebroken probleem is moeilijk te zeggen. Daar is naast inzet van bedrijven namelijk ook politieke wils-en hadden mensen te kampen met extreme kracht en stimulerend beleid voor nodig. Maar in ieder scenario zullen steeds meer bedrijvenregenval, overstromingen of droogte. Vol- mission zero omarmen – al was het maar om de businesskansen te verzilveren.gens wetenschappers stevenen we af op eenpoint of no return: als we doorgaan zoalsnu zal de temperatuur op aarde ergenstussen 2025 en 2030 zodanig zijn geste-gen, dat die opwarming onherroepelijkdoorschiet naar vier tot zes graden. Metnog veel meer en grotere natuurrampentot gevolg.Om dit tipping point voor te zijn, zullenwe onze CO2-uitstoot drastisch moetenterugbrengen. Volgens de meest recente on-derzoeken moet de uitstoot binnen zestientot achttien jaar nul zijn. Tijd voor ‘missionzero’ dus. Echter, ondanks de grote urgentieloopt de ene na de andere klimaattopteleurstellend af. De internationale politiektoont onvoldoende daadkracht om over tegaan op een ‘nul-scenario’. Maar bij bedrij-ven ligt dit anders. Zij kunnen voor zichzelfbesluiten om stappen te zetten en enkelekoplopers doen dit ook. Zij zijn degenendie mission zero aanvoeren. Daar hebben zenamelijk een aantal goede redenen voor.Een belangrijke reden: fossiele energiewordt steeds duurder en in de toekomstwellicht onbetaalbaar. Maar daarnaastbiedt inzetten op energiebesparing ookgrote businesskansen: de vraag naar innova-tieve oplossingen voor ons energievraagstukwordt steeds groter. Bedrijven spelen hierop in. Zowel door nieuwe energiezuinige
  21. 21. ESSAY dat “Maatregelen handenvol geld kosten Bedrijven opJan Paul en weinig opleveren. Een ombouw of transitie van de energiehuishouding is Mission Zerovan Soest daarom niet aan de orde: niet nodig en te duur.” Dat is de bedoeling: twijfel Wie: INTERFACE (tapijtfabrikant)Duurzaamheidsdenker Jan Paul van zaaien om beleidsuitstel te oogsten, Doel: ‘het eerste volledig duurzameSoest gaat in zijn essay ‘Klompen in de tegen alle wetenschappelijke kennis in. bedrijf worden - met nul-komma-nulmachinerie’ in op de rol van sceptici in negatieve invloed op het milieu’het klimaatdebat. Volgens Van Soest is in de VS 50 pro- Wanneer: 2020 cent en in Europa 30 tot 40 procent Hoe: o.a. door tapijttegels vanDe “tandem van krachtige fossiele- van de bevolking er niet van overtuigd gerecycled materiaal te producerenenergiebelangen en conservatief-neoli- dat er klimaatverandering optreedt, en door gebruik te maken van deberale denktanks” heeft volgens Van en dat die verandering wordt veroor- meest energie-efficiënte vervoerswijzeSoest zonder dat we het door hebben zaakt door broeikasgassen ten gevolge voor elke fase (denk aan treinen enook ons land in zijn greep gekregen. van menselijke activiteiten. “VergelijkVeel berichten van “de twijfelindus- dat eens met wetenschappers zelf: binnenschepen)trie”, voornamelijk gevestigd in de VS, zo’n dikke 90 procent is ervan over-Canada en Australië, landen volgens tuigd dat het klimaat verandert doorhem in Nederland op blogs, websites menselijke oorzaken.” We moeten deen reguliere media. alarmerende realiteit, gecombineerd Wie: Ikea (meubelfabrikant)Van Soest: “Een brede maatschappe- met de inspiratie, hoop en brede Doel: evenveel energie producerenlijke en politieke stroming is er inmid- actiebereidheid nog meer tonen. “En als consumerendels van overtuigd dat de klimaatwe- als we de combinatie weten te pakken, Wanneer: 2020tenschap nog hoogst onzeker is, dat nachtmerrie én droom, vrees én hoop, Hoe: o.a. door volledig over te stappenwetenschappers er nog allesbehalve uit dan moet er waarachtig toch wat in op LED-verlichting, wind- en zonne-zijn.” Zo zorgt de lobby voor het beeld beweging te krijgen zijn.” energie Wie: Gispen (kantoorinrichter) Doel: CO2-uitstoot reduceren tot nul, zodat ook geen uitstoot meer gecompenseerd hoeft te worden Wanneer: 2019 Hoe: o.a. door groen gas en groene stroom uit Nederland af te nemen en het aantal reiskilometers te verminderen Wie: NS (spoorwegvervoerder) Doel: een kwart minder CO2 per reizigerskilometer uitstoten ten opzichte van 2008 Wanneer: 2020 Hoe: o.a. door volledig over te stappen op groene stroom
  22. 22. 6. Bedrijven voeren ‘Mission Zero’ aan 22 | trendrapport 2013 22 | Blik op MVO Jan Laan directeur Aad de Wit Verhuizingen
  23. 23. “Het is voor ons niet de vraag óf we volledig overstappen op hernieuwbare energie, maar wanneer”///Aad de Wit Verhuizingen///Aad de Wit Verhuizingen B.V. in Castricum en Amsterdam maakt als eerste verhuisbedrijf terwereld gebruik van een elektrische verhuiswagen. Daarnaast heeft het bedrijf een oplaadpuntvoor elektrische auto’s en de ambitie om op termijn het hele wagenpark elektrisch te laten zijn.
  24. 24. 7. De samenleving is klaar voor de circulaire economie 24 | trendrapport 2013De samenleving isklaar voor decirculaire economieBezit van grondstoffen verplaatst van deconsument naar de producent Leasen is het nieuwe verkopenMarktplaats is booming, deelautogebruik groeit sterk en welke Ieder bedrijf vindt hoge ver-onderneming wil er nu nog eigenlijk een klimaatinstallatie of server- koopcijfers prettig. Het is duspark bezitten? Zowel in het bedrijfsleven als in de samenleving als zaak zoveel mogelijk productengeheel ontwikkelt zich een trend gericht op (her)gebruiken en delen af te zetten, zodat zoveel moge-in plaats van bezitten en weggooien. Geholpen door de mogelijkhe- lijk containers vol apparatuur,den van sociale media, maar ook door een nieuwe waardering voor vloerbedekking of meubilairkwaliteit en hergebruik. Parallel aan deze maatschappelijke ontwik- de magazijnen verlaten. Tapijt-keling, speelt de verwachte bevolkingsgroei en toenemende schaarste tegelfabrikant Interface doetvan grondstoffen. Samen zorgen deze ontwikkelingen voor de het anders: iedereen mag hunnoodzaak om over te gaan naar een circulaire economie. tapijt gebruiken, graag zelfs, maar in plaats van ze te verkopen leasen ze hun producten aanEen economie zonder afval dus - grondstoffen blijven in de techni- de klant. Wie toe is aan iets anders, kan zijn vloerbedekkingsche kringloop of keren veilig terug in de natuur. Een belangrijke weer inleveren en iets uit de nieuwe collectie uitzoeken. Bangstap op weg naar de circulaire economie is het verplaatsen van het voor grondstoffenschaarste is Interface niet: de oude tapijttegelseigenaarschap van producten: van de klant naar de producent. worden volledig gerecycled.Steeds meer bedrijven bieden hun producten aan door middel vangebruiksovereenkomsten in plaats van ze te verkopen, waardoordeze aan het einde van de ‘gebruiksperiode’ weer bij hen terug- Lenen is het nieuwe hebbenkomen en ze de grondstoffen waaruit het product bestaat steeds Waarom zou je een boormachineopnieuw kunnen gebruiken. De klant koopt geen product meer, kopen als de buurman er ookmaar betaalt voor het gebruik ervan. een heeft? Of een grasmaaier? En waarom zou je je aanhanger nietEen andere belangrijke stap op weg naar de circulaire economie: voor een dagje aan iemand uit-(crosssectorale) cascadering van grondstoffen. Betaalde bedrijf A lenen? Dat ding staat toch bijnageld voor het storten van ‘afval’ en kocht bedrijf B nieuwe grond- het hele jaar stil. Spullen lenenstoffen, bij cascadering maken ze wederzijds zinvolle afspraken en uitlenen is veel socialer enwaarbij het ‘afval’ van de één de grondstof van de ander is. Dat is goedkoper dan ze aanschaffen.economische en ecologische winst. En duurzamer natuurlijk, want veel van die gereedschappen,Kortom: de samenleving is klaar voor de omslag naar de circulaire vervoermiddelen, apparatuur, boeken en speelgoed wordeneconomie en de stijgende grondstofprijzen helpen ook een handje vaak vervangen voordat ze versleten zijn. Dat kost onnodigmee. Dit zorgt ervoor dat de circulaire economie steeds aantrek- energie en grondstoffen. Websites als floow2.com, spullendelen.nl,kelijker wordt voor bedrijven. Dit vraagt wel een radicale omslag hurenvanburen.nl en peerby.com spelen hierop in. Alles is er tein denken en het opnieuw uitvinden van het businessmodel. Steeds krijgen, als je het maar eerlijk terugbrengt.meer bedrijven bereiden zich hierop voor. En u?
  25. 25. Circulaire economie in beeldHet concept van de circulaireeconomie aan de hand van eensmartphone en een bijbehorendebeschermhoes. In de circulaireeconomie behouden producten,componenten en grondstoffen zoveel mogelijk hun waarde. Bekijkde complete infographic opwww.mvonederland.nl/trends.
  26. 26. 8. Ontwikkeling op de arbeidsmarkt verandert relatie werkgever en werknemer 26 | trendrapport 2013Ontwikkeling opde arbeidsmarktverandert relatiewerkgeveren werknemer De werkloosheid in Nederland is momenteel hoog en loopt steedshoe overleef ik de arbeidsmarkt? verder op zolang de economische groei blijft dalen. Gedurende 2012 zat 6% van de beroepsbevolking zonder werk, met een piek van 6,7% in oktober. Desondanks laat onderstaande grafiek zien dat deHet bedrijfsleven zit in een lastige spagaat. De economische beroepsbevolking de komende decennia dermate zal afnemen datwerkelijkheid dwingt bedrijven om kosten te verlagen en dus werkgevers te maken krijgen met krapte op de arbeidsmarkt.medewerkers te laten gaan. Aan de andere kant is duidelijk datzij deze mensen hard nodig zullen hebben zodra de economieweer aantrekt, of wanneer een belangrijk deel van hun personeelmet pensioen gaat. Want door de vergrijzing neemt de beroepsbe-volking in rap tempo af en moeten minder schouders steeds meer 0-15 15-65 65+lasten dragen. 100% 90%Tegelijkertijd transformeert werk zich naar een ‘way of life’. Werk 80%en privé raken steeds meer met elkaar verweven, moeten bij elkaar 70%passen en met elkaar in balans zijn. Werkenden vinden het daarbij 60%steeds belangrijker dat werk bijdraagt aan zingeving, autonomie, 50%een sociale omgeving, relaties en maatschappelijke status. Wie geen 40%werk heeft mist dus veel meer dan alleen een maandelijks inkomen. 30%Nieuwe technieken versterken deze ontwikkeling door ervoor te 20% Grafiek gebaseerd op www.thefactclub.nlzorgen dat we overal kunnen werken, wanneer we maar willen. 10%Toegang tot informatie en communicatiemogelijkheden maken 0%veel van de traditionele functies van het kantoor overbodig. 19 19 19 19 19 20 20 20 20 20 20 20 50 60 70 80 90 00 10 20 30 40 50 60Een stijgende energieprijs maakt forensen duur, waardoor hetvoor werknemer en werkgever aantrekkelijk wordt om zo weinigmogelijk te reizen.Deze ontwikkelingen hebben grote effecten op de manier waarop 2011 2060werk wordt vormgegeven. Vijf trends op het gebied van werk:
  27. 27. 1 ///De wortel en stok maken plaats voor vakmanschap en zingeving/// Door de veranderende rol van werk in het leven van 4 ///‘Verzilverde’ werknemers gaan weer meedoen// Momenteel komen 55-plussers na ontslag lastig aan eenmensen, maar zeker ook door de stijgende gemiddelde leeftijd bin- nieuwe baan. Maar er zal een nieuwe waardering ontstaan voor dezenen bedrijven, verandert de relatie tussen werknemer en werkgever. ‘verzilverde’ werknemers. Mensen tussen de 55 en 75 hebben veelDit vraagt om een andere manier van aansturing en beloning. kennis en levenservaring en zijn vaak nog heel goed inzetbaar. DezeDe externe prikkel van de wortel (bonussen, promotie) en de stok groep zal de komende decennia groeien naar zo’n 20 procent van de(angst voor ontslag) maken plaats voor intrinsieke prikkels zoals bevolking. Momenteel wordt daar door werkgevers nog nauwelijksvrijheid, waardering voor vakmanschap en zingeving. Dit vraagt gebruik van gemaakt, maar de krapte op de arbeidsmarkt zal leidenom een andere vorm van leiderschap. In plaats van management tot nieuwe waardering voor deze groep. Hun kennis en expertisegericht op controle zal er behoefte zijn aan coachend leiderschap, wordt ingezet door te investeren in ‘meester-gezel’ taakverdelingen.waarbij talentontwikkeling en welzijn van medewerkers centraal Zo leren jongere medewerkers van de werkervaring van ouderen enstaan. Van medewerkers wordt eigen verantwoordelijkheid verwacht worden beiden beter inzetbaar.voor inzetbaarheid op de arbeidsmarkt, inzicht in het eigen kunnenen ontwikkeling van vakmanschap. 5 ///De sheconomy is in opmars// Al jaren zijn vrouwen bezig aan een opmars in de econo-2 ///Sterke opkomst van zelfstandig ondernemerschap/// Het aantal ZZP’ers is de afgelopen jaren sterk toegenomenen zal alleen nog maar verder stijgen. Dit is deels te wijten aan de mie. Vrouwen beïnvloeden zo’n 85 procent van alle aan- koopbeslissingen. Maar tegelijkertijd spelen zij in het bedrijfsleven en in leidinggevende posities nog vaak een marginale rol. Dit zorgt ervoor dat veel bedrijven volgens mannelijke waarden als efficiëntie‘verborgen werkloosheid’ als gevolg van de economische crisis. Veel en winstmaximalisatie opereren. Vrouwelijke waarden zijn eerdermensen die hun baan kwijt zijn geraakt, zijn voor zichzelf begonnen gericht op toekomstbestendigheid en samenwerking. In de sheco-en staan hierdoor niet als werkloos geregistreerd. Daarnaast voelen nomy wordt er gezocht naar een goede balans tussen mannelijke ensteeds minder professionals zich thuis in een traditionele werkom- vrouwelijke waarden op de werkvloer, want beide zijn nodig voorgeving en beginnen ze voor zichzelf als zelfstandig ondernemer. een goed functionerend bedrijf. Om de balans te herstellen zullenVoor bedrijven betekent dit dat ze zich met het oog op de toekomst bedrijven gaan investeren in het aandeel vrouwen op invloedrijkemoeten transformeren om deze groep aan te spreken. Hierbij hoort posities.naast het mogelijk maken van flexibel werken ook een andere leider-schapsstijl en HR-beleid. Voor de arbeidsmarkt geldt de komendedecennia het credo ‘survival of the most flexible’, en dat geldt zowelvoor werkgever als werknemer. “ erk transformeert naar W een ‘way of life’”3 ///Jongeren willen zinvol werk/// Voor een flink aantal jongeren is er nu even geen plek op de arbeidsmarkt. Maar als de economie aantrekt, zullenzij weer hard nodig zijn. De jonge generatie is meer gericht op hetdoen van zinvol werk en minder gevoelig voor salaris, status en car-rière, blijkt uit verschillende onderzoeken. Een prettige werksfeer,afwisselende werkzaamheden en de mogelijkheid om flexibel tewerken staan centraal. Jongeren staan sceptisch tegenover hiërarchieen werken het prettigst in een platte organisatie. Bedrijven die zichrichten op MVO, een platte organisatiestructuur hebben en die hetmogelijk maken om flexibel te werken, zullen dan ook beter in staatzijn talentvolle jongeren aan zich te binden.
  28. 28. 9. “GEZONDE” BEDRIJVEN ZIJN in OPKOMST 28 | trendrapport 2013“Gezonde” bedrijvenzijn in opkomstBedrijfsleven speelt cruciale rol in de vijf ondernemers zich betrokken voelen bij de gezondheid van huntransitie van ons zorgsysteem werknemers en hieraan actief willen bijdragen.Ons zorgsysteem staat onder druk. De stijgende welvaart, demo- Tot slot kunnen bedrijven in hun rol als werkgever bijdragengrafische veranderingen en hogere zorgkosten maken de zorg in aan de terugkeer van de menselijke maat in de zorg. Mantelzorg,Nederland onbetaalbaar. Tel daar de schaarste van zorgpersoneel en vrijwilligerswerk in de buurt en andere kleinschalige vormen vande toenemende vraag naar zorg bij op en het is duidelijk: dat moet zorgverlening zijn sterk in opkomst. Bedrijven die goed voor hunanders. medewerkers willen zorgen en een aantrekkelijke werkgever willen blijven, zullen hun best moeten doen om hun werknemers in staatDe transitie naar een toekomstbestendig zorgsysteem is alleen mo- te stellen zorgtaken te verenigen met werk.gelijk als we meer nadruk gaan leggen op preventie en gezondheidin plaats van alleen op ziekte en genezing. In een dergelijk systeem isde hele samenleving betrokken bij de zorg, niet alleen degenen diezorg leveren of nodig hebben. De basis voor preventie en gezondheid FIT 4 THE JOBligt op school, thuis, in de supermarkt, de sporthal en op het werk.In alle domeinen van ons dagelijks leven moet preventieve zorg een Ernst Young ontwikkelde samen met de Erasmusgrotere rol gaan spelen om de druk op de ziekenzorg te verminde- Universiteit Rotterdam, de Universiteit van Amsterdam,ren. Alleen dan worden hoge maatschappelijke kosten vermeden en Zilveren Kruis Achmea, LifeGuard en bedrijfsartsen hetblijft er voldoende capaciteit beschikbaar om goed te kunnen zorgen Fit4thejob programma gericht op fysieke, mentale en emoti-voor diegenen die uiteindelijk toch ziekenzorg nodig hebben. In onele gezondheid. In eerste instantie voor klanten. Maar deuiteenlopende sectoren worden in toenemende mate expertise en resultaten waren zo positief - 85 procent van de deelnemersvernieuwingskracht ingezet om samen met zorginstellingen te komen werd fitter - dat het programma uitgebreid is naar alle mede-tot duurzame innovaties en kostenbesparingen. Denk aan energie- en werkers van Ernst Young. Onderdelen van het programmamilieuoplossingen en levensloopbestendige woningen. zijn een intake met een health professional en het bepalen van vitaliteitsdoelstellingen. Met training, workshops en onlineNaast de rol die bedrijven hebben bij het verduurzamen van de zie- coaching wordt geprobeerd die doelstellingen te behalen.kenzorg, spelen bedrijven ook een rol in de preventie. Zowel in hunrol als producent als in hun rol als werkgever. Denk aan voedingspro-ducenten die meehelpen om gezondheidsproblemen als obesitas en MANTELZORGdiabetes tegen te gaan door vet-, zout- en suikergehaltes te vermin- Nederland telt 2,6 miljoen mantelzorgers. Een grote meerder-deren. Steeds vaker sluiten bedrijven daarvoor coalities met andere heid van hen in de leeftijdsgroep tot 65 jaar combineert ditbedrijven, zorgorganisaties, overheden en NGO’s. met een betaalde baan. Steeds meer bedrijven ondersteunen medewerkers die naast hun werk zorgen voor een ander. Zo zetIn hun rol als werkgever, verdient het thema gezondheid ook op de Microsoft het thema intern en extern op de agenda, maakt hetwerkvloer aandacht. De meeste mensen brengen immers een groot onderwerp op die manier bespreekbaar en maakt door flexibeldeel van hun tijd op het werk door. Daarbij snijdt het mes aan twee werken de combinatie van werk en zorg mogelijk. Om ookkanten. Bedrijven die nu al inzetten op gezondheid en het voorkomen andere bedrijven hiertoe aan te zetten, startten Microsoft envan (werkgerelateerde) ziektes hebben straks gezonde medewerkers. WerkMantelzorg onlangs met Coöperatie VGZ, MovaresNaast de intrinsieke waarde van gezondheid levert dat ook een hoop en MVO Nederland een bedrijvenplatform rond dit thema.besparingen op. Dit besef groeit in het bedrijfsleven. Uit een enquêtevan MKB-Nederland onder 2000 ondernemers blijkt dat drie op de
  29. 29. Medewerkers van De Swart Services ///Hoe verbeter ik mijn gezondheid? Vraag het de lifestylecoach/// Gezonde, tevreden en betrokken medewerkers die minder vaak ziek zijn. Dat is een van de doelen van vastgoedonderhoudsbedrijf De Swart Services B.V. Het zet daarvoor een opvallend middel in: de lifestylecoach. Alle medewerkers kunnen bij deze coach terecht voor advies over hun gezondheid, bijvoorbeeld over bewegen en gezonde voeding. De Swart Services pakte de introductie van de lifestylecoach zorgvuldig aan. Projectleider Richard Bonefaas: “In een plenaire bijeenkomst demonstreerden we eerst het verschil tussen gezond en ongezond eten, en waartoe te weinig bewegen kan leiden. We benadrukten het belang van fit zijn bij ons werk: wij werken met machines en installaties en vaak op hoogte. Fysieke arbeid dus, waarbij concentratie essentieel is.” Daarna sprak elke medewerker een half uurtje met de coach over zijn eigen leefstijl: hoe vaak sport je? Wat eet je zoal op een dag? Richard: “Sommige medewerkers beschouwden dit eerst als onnodige bemoeienis. Maar op den duur zagen ze in dat het puur gaat om een helpende hand. En dat fit zijn veel voordelen heeft.” Richards belangrijkste tip aan ondernemers is dan ook: verplicht je medewerkers tot niets. “Hou alles vrijwillig. En geef het goede voorbeeld: ga als managementteam net als medewer- kers naar de sportschool.”
  30. 30. 10. Nederlandse duurzame innovatiekracht voedt straks de wereld 30 | trendrapport 2013Nederlandseduurzameinnovatiekrachtvoedt straksde wereldNederlandse kennis en technologie bieden er veel afval dat niet op een goede manier kan worden verwerkt.kansen voor oplossen voedselproblematiek De hygiëne en kwaliteit van het voedsel zijn slecht, er is een gebrek aan schoon drinkwater en er wordt veel energie verspild.Voedsel staat volop in de belangstelling. En niet voor niets.Wereldwijd lijden 870 miljoen mensen honger, vooral in Afrika Nederland heeft van oudsher veel kennis over grootschaligeen Azië. Daarnaast hebben nog eens twee miljard mensen een productie, verwerking, distributie en verpakking van voedsel.chronisch tekort aan essentiële voedingsstoffen. Tegelijkertijd Zo zijn we bijvoorbeeld wereldleider in plantveredelingstechnieken.lijdt een miljard mensen aan zwaar overgewicht en wordt ook Nederlandse bedrijven kunnen daarom een belangrijke bijdragenog een groot deel van ons voedsel verspild. In Nederland alleen leveren aan het oplossen van de voedselproblematiek. Het onlangsal wordt jaarlijks voor 3 miljard euro aan voedsel weggegooid. opgestarte Metropolitan Food Security (MFS) onderkent dat. DitAl deze ontwikkelingen worden versterkt door een groeiende platform zoekt oplossingen voor voedselzekerheid in opkomendewereldbevolking. Dit heeft grote gevolgen op het gebied van landen en ontwikkelingslanden. Volgens het MFS heeft hetklimaatverandering, milieu en dierenwelzijn. Nederlandse bedrijfsleven veel te bieden op dit terrein, zeker wanneer wordt samengewerkt.Bovengenoemde ontwikkelingen zorgen voor een groeiendeweerstand tegen de huidige manier van voedselproductie en Nederlandse ondernemers gebruiken hun expertise om honger-verdeling. Dit leidt in ons land tot een duidelijke trend richting tegen te gaan, en bedrijven zullen een grote rol vervullen in debiologisch, duurzaam en lokaal geproduceerd voedsel. Kleine ontwikkeling van lokale voedselsystemen. Onze oplossingen voorbedrijven die lokaal duurzame voeding leveren zijn in opkomst, voedselzekerheid hebben de potentie om tot onze belangrijkstehet draagvlak voor intensivering neemt af en dierenwelzijn wordt exportproducten te gaan horen. Het is dan wel van groot belangsteeds belangijker. Stadslandbouw, daktuinen en streekmarkten dat we onze innovatiekracht richten op verduurzaming vanschieten als paddenstoelen uit de grond. grootschalige voedselproductie- en distributie. Samenwerking met de lokale bevolking en het bedrijfsleven, educatie en aandachtIn de rest van de wereld neemt de vraag naar bewerkt voedsel sterk voor milieu, energie, water en dierenwelzijn zijn daar belangrijketoe. Naar verwachting woont in 2050 70 procent van de wereldbevol- voorwaarden bij. De ontwikkelingen die al in eigen land zijn ingezetking in steden. Ook groeit de middenklasse in opkomende economie- vormen een sterke basis.ën. Dit terwijl de lokale productie- en distributiefaciliteiten vaak nogonvoldoende zijn. Er is in dichtbevolkte metropolen vaak sprake vaninefficiënte voedselverwerking en gebruik van grondstoffen. Ook is
  31. 31. Nederlandse voedingsinnovaties in het buitenlandKOPPERT BIOLOGICAL SYSTEMS RIJK ZWAAN TOLSMABiologische gewasbescherming en Wereldwijd actief groenteveredelingsbedrijf Innovatieve bewaartechniek die hetnatuurlijke bestuiving voor dat zich richt op de ontwikkeling van bewaarrendement van aardappelen,professionele telers wereldwijd. hoogwaardige groenterassen voor de uien en wortelen verbetert.o.a. Brazilië/Zimbabwe/Zuid-Korea professionele voedingstuinbouw onder glas, o.a. China in tunnels en in de vollegrond. o.a. Oost-AfrikaKIREMKO FRIESLAND CAMPINA IBK GROEPMachines benodigd voor voedsel- Wereldwijde productie van zuivelproducten, Producten en installaties ten behoeveverwerking. 85% van de machines met als belangrijkste regio’s Europa, Azië van de koeling van voedsel.is bestemd voor de export. en Afrika. o.a. Nigeriao.a. India en China o.a. Ghana, Nigeria, Saoedi-Arabië, Vietnam, Indonesië Nederland China Zuid-Korea Saoedi-Arabië India Vietnam Ghana Nigeria Oost-Afrika Brazilië Indonesië Zimbabwe
  32. 32. 10. Nederlandse duurzame innovatiekracht voedt straks de wereld 32 | trendrapport 2013 Gerard Teuling sectormanager Food- Agribusiness MVO Nederland
  33. 33. “De NederlandseAgri- Foodsector heeft alles in huisom wereldwijd kop-loper te WORDEN EN TE BLIJVEN”///MVO NEDERLAND///in 2012 organiseerde Gerard Teuling de eerste MVO-expeditie Food- Agribusiness. In dittraject WERKTEN twaalf bedrijven uit deze sector aan het implementeren van maatschappelijkverantwoord ondernemen in hun organisatie met behulp van de internationale richtlijnISO 26000.
  34. 34. Dankwoord 34 | trendrapport 2013 DANKWOORD Dit trendrapport is tot stand gekomen met hulp van talloze experts, bedrijven, medewerkers van MVO Nederland en andere geïnteresseerden. Dankzij expertsessies, interne brainstorms, een online forum en een heuse ‘twitterchat’ zijn honderden trends aangedragen en talloze praktijkvoorbeelden genoemd. We zijn erg dankbaar voor deze betrokkenheid en hebben het rapport met veel plezier samengesteld. Het was een grote uitdaging om alle informatie te bundelen en daaruit de tien belangrijkste trends te kiezen. We hebben helaas niet alles kunnen meenemen, maar hopen dat de uiteindelijke keuze behulpzaam is voor alle bedrijven die geïnteresseerd zijn in MVO. We willen alle mensen die hebben geholpen bij de totstandkoming van het rapport hartelijk bedanken. En het gesprek is hiermee wat ons betreft niet geëindigd. Via de website www.mvonederland.nl/trends en Twitter (#mvotrends) praten we graag met u verder. Lobke Vlaming hoofd Kennis en Leren MVO Nederland Deelnemers expertsessies Adrie Heinsbroek | ING Bank, Annette van Waning | Vebego International B.V., Eric Bouwmeester | HECHT!, Ernesto Spruyt | Freekick Strategy, Femke Zwaal | Nieuwe Maan Netwerk, Floor Schneider | FIRA, Franc van den Berg | BECO Groep, Gerard Oonk | MVO Platform, Gerbrand Haverkamp | Ministerie van Economische Zaken, Giuseppe van der Helm | VBDO, Jan Paul van Soest | Advies voor Duurzaamheid Sustainability consulting, Jan Willem van den Braak | VNO-NCW, Jan van Wijngaarden | Ministerie van Economische Zaken, Karen Maas | Erasmus Universiteit Rotterdam, Lars Moratis | Open Universiteit Nederland, Marleen Janssen Groesbeek, Pierre Hupperts | The Terrace, Pieter Molijn | MeursMolijn HR Services B.V., Rob van Tilburg | Royal Haskoning DHV, Roderick Conijn | Interface Nederland B.V. Deelnemers aan het forum via www.mvonederland.nl/trends Thierry de Wijn, Saskia Griep, Johan Bel, Femke Zwaal, Julia Chatelain, Yvonne Keijzers, Adrieke de Kraker, Kees van de Braak, Hille Takken, Lotte Enting, Christine Algera, Rob van der Rijt, Marlinde van der Heijden, Eline van Nimwegen, Sannie Verweij, Margaret Massop Deelnemers via twitter Annette van Waning (@AnnettevWaning), Share2start (@share2start), Carla Verkeste (@natlukduursaam), MVO Vlaanderen (@mvovl), Janneke Janssens (@JannekeJanssens), Yildiz Celie (@abstractisme), David Willemsen (@DavidWillemsen), Anne-Marie Pronk (@Klimaatzuster), Christine Algera (@Crachtig), WSP Groot Amsterdam (@WSPAmsterdam), Irene Vermeulen (@craftscurator), Jan Rotmans (@janrotmans), Rieta Aliredjo (@iamrieta), Marleen Holtkamp (@MarleenHoltkamp), Hille Takken (@Hille_Takken), Julia Chatelain (@JuliaChatelain1), Warenhuisje (@warenhuisje), Melania Foundation (@MelaniaWomen), Femke Zwaal (@Femke_Zwaal), Marieke van der Werf (@marieke_werf), Irma van Zand (@IrmaVanZand), Solidaridad (@Solidaridad_nl), Timmo Terpstra (@timmoterpstra), Yvonne Keijzers (@Pasklaar), Adrieke de Kraker (@AdriekeDeKraker) Geïnterviewden Ate Oostra | Metropolitan Food Security Platform Karen Maas | Erasmus Universiteit Rotterdam Ciska Uilenbroek | Climate Neutral Group Ook bedanken wij Drukkerij Pascal voor het kosteloos drukken van 2500 extra exemplaren van het Trendrapport 2013. En alle collega’s van MVO Nederland die meewerkten aan dit rapport.

×