0
POLITIE, TWITTER                                    EN GEZAGNLPOLITIE NEDERLAND                          Strategisch Leidi...
Ellen Boverman                        Leen van Duijn                        Peter de Graaf                        Jasper R...
VoorwoordHet overkoepelende afstudeerthema van de zevende StrategischeLeidinggevende Leergang (SLL7) is de actuele gezagsp...
2   Politie, Twitter en gezag
Inhoudsopgave   Samenvatting                                       5   1. Inleiding                                       ...
4.3.3 Betrouwbaarheid en geldigheid4.4 Analysekader4.5 Conclusies5. Onderzoek en analyse                                  ...
SamenvattingEén van de meest opvallende ontwikkelingen van deze tijd is deopkomst van social media. Burgers zoeken contact...
sitie betekenis aan het gezag van de politie?” Het ant-   wijkagent doet. Burgers worden door de wijkagentenwoord op deze ...
•	 Formuleer	(bij	voorkeur	op	landelijk	niveau)	wie	of	    wat de politie wil zijn, aansluitend op de waarden /    beelden...
8   Politie, Twitter en gezag
1                                                                                    Inleiding1.1       Aanleiding        ...
en de burger.                                               latie versterkt. De politie heeft de taak om een manierDe over...
1. Wat is beeldvorming en hoe wordt beeld-De meeste korpsen maken inmiddels gebruik van                vorming beïnvloed d...
4. Wat is kenmerkend voor strategisch poli-               1.3     Maatschappelijke en theoretische rele-   tieleiderschap?...
1.4    Theoretische positionering                           of “frames” staan centraal.De beeldvorming over de politie wor...
14   Politie, Twitter en gezag
2                                     Beeldvorming en                                         social media2.1     Inleidin...
2.2.2 Sociale constructie van de werkelijk-                   die we vervolgens produceren. Aan beeldvorming        heid  ...
den die door mensen er op na worden gehouden en            2.3.2 Frameszich “vastzetten” komen dus tot stand door ervaring...
2.3.3 Discursieve macht van de media                       de “frames” die mensen al hadden.                              ...
bleem, daarbij verwijzende naar de oorzaken ervan of       2.4.2 Social medianaar degene die schuldig is aan het ontstaan ...
Dat geldt zeker voor social media. Street (2001) stelt:         Social media als Hyves, Twitter en YouTube zijn de“access ...
een communicatiemiddel dat zowel beeld als tekst snel          informatie en kennis is vervangen door tweerichtings-kan ve...
taal geen neutrale factor is. De woorden krijgen bete-kenis en een lading in de betreffende context. Het ishet proces van ...
3             Gezag en leiderschap3.1    Inleiding                                            3.2      GezagIn dit hoofdst...
Drie typen van formeel gezag                                ongelijkheid te bewerkstelligen en te verduurzamen.De rationee...
bepaalde waarde aan het gezag toegekend. Of zoals          staande voortvloeit, is dat gezag niet meer automatischCastells...
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Scriptie politietwitterengezag
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Scriptie politietwitterengezag

2,266

Published on

0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total Views
2,266
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
2
Actions
Shares
0
Downloads
16
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Transcript of "Scriptie politietwitterengezag"

  1. 1. POLITIE, TWITTER EN GEZAGNLPOLITIE NEDERLAND Strategisch Leidinggevende Leergang 7 Ellen Boverman • Leen van Duijn • Peter de Graaf • Jasper Ritzema
  2. 2. Ellen Boverman Leen van Duijn Peter de Graaf Jasper RitzemaStrategisch Leidinggevende Leergang 7 Begeleider: prof. dr. V.J.J.M. Bekkers Warnsveld, oktober 2011
  3. 3. VoorwoordHet overkoepelende afstudeerthema van de zevende StrategischeLeidinggevende Leergang (SLL7) is de actuele gezagspositie van deNederlandse politie. Onderzoek naar de huidige stand en een ver-kenning van de mogelijkheden om het gezag van de Nederlandsepolitie te versterken is van groot belang, aangezien de legitimiteitvan de organisatie direct geraakt wordt, als het gezag van de politieonder druk staat.Wij hebben er voor gekozen om met ons onderzoek op resultaat niet bereikt zonder de hulp en ondersteuningzoek te gaan naar de positieve beïnvloeding van het van een aantal mensen die we hier graag noemen.politiegezag, door als organisatie bewust gebruik te Om te beginnen wees prof. dr. Victor Bekkers ons opmaken van social media. De explosieve groei, de kansen deskundige wijze de weg in het doen van wetenschap-en “scherpe kantjes” van de verschillende social media pelijk onderzoek. Daarnaast inspireerde hij ons doorgaan niet ongemerkt aan de politie voorbij, integen- zijn positief kritische feedback en zijn volharding indeel de politie doet volop mee, vooral op Twitter. We het doorleven van de robuuste theorieën. Verder zijnhebben het onderzoek naar het gebruik van Twitter we de wijkagenten Bas Slutter en Arnoud Grootenboeronder wijkagenten met veel enthousiasme voor zowel dankbaar voor hun optimale medewerking. We haddende inhoud als het proces uitgevoerd. geen betere hoofdrolspelers kunnen kiezen voor onsLiteratuuronderzoek naar de begrippen beeldvorming, veldonderzoek. Natuurlijk willen we ook de experts engezag en leiderschap heeft ons perspectief ten aanzien leidinggevenden bedanken die hebben meegewerktvan onze positie als strategisch leidinggevende verder aan de focusgroep en de gesprekken, die we hebbenverbreed. Het daarop volgende veldonderzoek was een gehad om het thema scherp te krijgen. We hebben in aluitdaging. Hoe konden we de relatie tussen beeldvor- deze gesprekken gemerkt dat er veel belangstelling isming, gezag en social media concretiseren en meetbaar voor ons onderzoek, dus we verwachten dat de uitkom-maken? We menen daar uitstekend in geslaagd te zijn sten van deze eindscriptie zeker gebruikt gaan wordendoor gebruik te maken van vier verschillende onder- in de politiepraktijk.zoeksmethoden. Oktober 2011,De lessen van twee jaar SLL zijn voor ons van grotewaarde geweest en we hebben getracht een scriptie Ellen Boverman, Leen van Duijn, Peter de Graaf enaf te leveren die daar recht aan doet. We zijn dan ook Jasper Ritzemaenorm trots op het eindresultaat. Maar we hadden dit Politie, Twitter en gezag 1
  4. 4. 2 Politie, Twitter en gezag
  5. 5. Inhoudsopgave Samenvatting 5 1. Inleiding 9 1.1 Aanleiding 1.2 Probleemstelling 1.2.1 Doelstelling 1.2.2 Centrale onderzoeksvraag 1.2.3 Deelvragen 1.3 Maatschappelijke en theoretische relevantie 1.4 Theoretische positionering 1.5 Onderzoeksopzet 2. Beeldvorming en social media 15 2.1 Inleiding 2.2 Beeldvorming 2.2.1 Inleiding 2.2.2 Sociale constructie van de werkelijkheid 2.2.3 Kenmerken beeldvorming 2.3 Invloed media op beeldvorming 2.3.1 Inleiding 2.3.2 Frames 2.3.3 Discursieve macht van de media 2.3.4 Frame alignment 2.4 Social media en Twitter 2.4.1 Inleiding 2.4.2 Social media 2.4.3 Twitter 2.5 Relatie beeldvorming en Twitter 2.6 Conclusie 3. Gezag en leiderschap 23 3.1 Inleiding 3.2 Gezag 3.2.1 Gezagsgronden 3.2.2 Politiegezag 3.3 Leiderschap 3.3.1 Kenmerken van leiderschap 3.3.2 Strategisch politieleiderschap 3.4 Conclusie 4. Theoretisch kader en onderzoeksstrategie 31 4.1 Inleiding 4.2 Theoretisch kader 4.2.1 Inleiding 4.2.2 Theoretisch kader 4.2.3 Onderzoeksmodel 4.3 Onderzoeksstrategie 4.3.1 Inleiding 4.3.2 Methoden en technieken van onderzoek Politie, Twitter en gezag 3
  6. 6. 4.3.3 Betrouwbaarheid en geldigheid4.4 Analysekader4.5 Conclusies5. Onderzoek en analyse 395.1 Inleiding5.2 Deel A: inhoudsanalyse tweets5.2.1 Inleiding5.2.2 Bevindingen inhoudsanalyse tweets5.2.3 Deelconclusie inhoudsanalyse tweets5.3 Deel B: enquête en interviews5.3.1 Inleiding5.3.2 Bevindingen en analyse enquête5.3.3 Deelconclusie enquête5.3.4 Bevindingen en analyse interviews wijkagenten5.3.5 Deelconclusie interviews wijkagenten5.4 Deel C: focusgroep5.4.1 Inleiding5.4.2 Uitkomsten en analyse focusgroep5.4.3 Deelconclusie focusgroep5.5 Conclusies5.5.1 Inleiding5.5.2 Effecten van Twitter5.5.3 Consequenties voor politieleiderschap6. Conclusies en aanbevelingen 656.1 Inleiding6.2 Beantwoording deelvragen6.2.1 Deelvraag 1 en 26.2.2 Deelvraag 3 en 46.2.3 Deelvraag 56.2.4 Deelvraag 66.2.5 Deelvraag 76.3 Beantwoording centrale vraag6.4 AanbevelingenLiteratuurlijst 73Bijlagen 771. Matrix selectie wijkagenten2. Turflijst inhoudsanalyse tweets WijkagentSassem3. Turflijst inhoudsanalyse tweets PRRGrootenboer4. Tweets WijkagentSassem 1 juni t/m 14 juni 20115. Tweets PRRGrootenboer 1 juni t/m 14 juni 20116. Lijst @mentions WijkagentSassem 1 juni t/m 14 juni 20117. Lijst @mentions PRRGrootenboer 1 juni t/m 14 juni 20118. Analyse / topiclijst interviews9. Factsheet focusgroep4 Politie, Twitter en gezag
  7. 7. SamenvattingEén van de meest opvallende ontwikkelingen van deze tijd is deopkomst van social media. Burgers zoeken contact en interacterenintensief in virtuele netwerken. Meedoen aan de hedendaagse sa-menleving vindt voor een belangrijk deel plaats via deze socialenetwerken.Social media kunnen worden gezien als een uitbreiding ming en strategisch leiderschap.van de publieke ruimte en juist daar dient de politie Gezag is niet iets dat iemand of een organisatie vanzich te manifesteren ter bestrijding van de onveilig- zichzelf heeft. Gezag moet worden verkregen vanuit deheid, maar ook om haar gezag te verkrijgen van de gemeenschap, de samenleving. Dit betekent dat de po-burger. Om gezag te verkrijgen is het van evident litie zal moeten aansluiten bij de beelden die er bestaanbelang dat de politie optimaal in verbinding staat met in de samenleving ten aanzien van een gezaghebbendehaar omgeving. De politie kan namelijk niet automa- politie. In dit onderzoek is aansluiting gevonden bij detisch terugvallen op de traditionele gezagsgronden. theorie van Berger en Luckmann (1966), daarmee is ge-Juist in de interactie tussen burgers en politie kan de kozen voor een sociaal-constructivistische positionering.symbolische macht van de politie gestalte kan krijgen Door intensieve interactie die in de samenleving plaatsen het gezag van de politie betekenis. Hiermee is de heeft, worden beelden geconstrueerd die wordenvraag relevant wat het effect van social media is op het gepercipieerd als werkelijkheid. Beelden ontwikkelengezag van de politie. Dit levert de volgende onder- zich op deze manier tot heersende waarden. Dit geldtzoeksvraag op: dus ook voor hoe een gezaghebbende politie eruit zou moeten zien. Politiegezag ontstaat en bestaat dus bijWat is het effect van het gebruik van Twitter de gratie van beeldvorming. Temeer omdat gezag zichdoor wijkagenten op de beeldvorming over laat representeren via symbolen, die per definitie eenhet gezag van de politie, hoe kan dat worden product zijn van beeldvorming.verklaard en welke consequenties heeft hetvoor strategisch politieleiderschap? Om gezag te verkrijgen zal de politie zich bewust moeten zijn van haar potentiële rol in het proces vanOm tot een antwoord te komen op de geformuleerde beeldvorming wat betreft haar gezag. Het verkrijgenonderzoeksvraag is literatuurstudie verricht. Een aantal van gezag via het proces van beeldvorming levert eensleutelbegrippen uit de onderzoeksvraag is nader be- strategisch vraagstuk op voor de politieorganisatie:studeerd. Het gaat om de begrippen: gezag, beeldvor- “Hoe geven strategisch leidinggevenden vanuit hun po- Politie, Twitter en gezag 5
  8. 8. sitie betekenis aan het gezag van de politie?” Het ant- wijkagent doet. Burgers worden door de wijkagentenwoord op deze vraag wordt gevonden door invulling bij het politiewerk betrokken met als achterliggendete geven aan, en het in stand houden van, een opti- gedachte de beïnvloeding van de beeldvorming overmale relatie met de omgeving die in overeenstemming de politie. Twitter is open, laagdrempelig en snel. Daar-is met de daar heersende waarden met betrekking tot naast is de expansieve kracht een belangrijk kenmerkhet gezag van de politie, te weten bereikbaarheid, van Twitter en maakt het op een zeer eenvoudigeaanspreekbaarheid, zichtbaarheid, herkenbaarheid en manier sociale interactie mogelijk. Door deze interac-effectiviteit. tie via Twitter worden individuele beelden aan elkaar gekoppeld (“frame alignment”) en kan een gedeeldOm een antwoord te vinden op de onderzoeksvraag beeld ontstaan ten aanzien van een bepaalde situatie.is naast literatuuronderzoek ook empirisch onderzoek Dus ook ten aanzien van politiegezag.gedaan met als concrete vraag wat het veronderstelde Uit de focusgroep komt naar voren dat verbindingeffect is van het gebruik van Twitter op de beeldvor- met en nabijheid tot de maatschappij een absoluteming over het gezag van de politie. Het onderzoek be- noodzaak en een kernwaarde voor de politie is. Aan-stond uit vier onderdelen: een inhoudsanalyse van de wezigheid van de politie in de publieke ruimte, dichttwitterberichten van twee wijkagenten; een enquête bij de burger is essentieel voor het bestaansrecht vanonder de “volgers” van de wijkagenten; interviews met de politie. Twitter is een middel om die aanwezigheidde twee wijkagenten en een bijeenkomst van een door en nabijheid vorm te geven. Een politie die middeninde onderzoekers samengestelde “focusgroep”. Uit de de maatschappij wil staan moet gebruikmaken van devier onderzoeksmethoden zijn opvallende inzichten media die door velen worden gebruikt. Vooral jongerenaar voren gekomen en door het combineren van de en toekomstige generaties zijn hierin richtinggevend.vier methoden is de betrouwbaarheid van het onder-zoek vergroot. Voor de politietop is het de uitdaging om bij te blijven bij de enorme ontwikkelingssnelheid van social media.Uit de inhoudsanalyse is gebleken dat de twitterende Strategisch leidinggevenden dienen ruimte te gevenwijkagent aan framebuilding doet; hij selecteert welk aan activiteiten die er op gericht zijn aansluiting tenieuws belangrijk is en bepaalt welke aspecten van dat krijgen en te houden bij deze ontwikkelingen. Twit-nieuws benadrukt dienen te worden in een twitterbe- ter is een communicatiemiddel waarmee de politiericht. Opvallend is dat de tweets waarin de wijkagent zich kan positioneren in de samenleving. Dit heeftactief aan framebuilding doet veelal te relateren zijn strategische implicaties: het vraagt om een nationaleaan de gezagsgronden zichtbaarheid, aanspreekbaar- visie ten aanzien van dit onderwerp. Echter, voor hetheid en effectiviteit. De tweets hebben effect op de sturingsvraagstuk dat hieronder ligt is vooral “bottominformatieverwerking, de attitude, en het gedrag up” kracht nodig. Immers, de verbinding tussen politievan de volgers. Regelmatig worden de tweets van de en samenleving krijgt vorm en vindt zijn verankeringwijkagent “geretweet”. Door de actieve interactie via op het lokale niveau. De politietop zal daarom ruimteTwitter kunnen volgers hun beeldvorming over het moeten geven aan die “bottom up” benadering. Dusgezag van de politie bijstellen. geen krampachtige sturing van bovenaf, maar deUit de enquête is gebleken dat meer dan 80 procent ontwikkeling van het gebruik van Twitter overlaten aanvan de volgers behoefte heeft aan meer informatie van de gebruikers. Hetgeen aansluit bij het wezenskenmerkde politie via Twitter. Dit biedt kansen om de beeld- van social media.vorming over het gezag van de politie te beïnvloeden Uit het onderzoek zijn een aantal belangrijke aanbeve-via dit medium. In ieder geval is het zo dat de volgers lingen te destilleren:de politie als meer “zichtbaar” ervaren door het • Om optimaal en adequaat Twitter te kunnen inzet-gebruik van Twitter. De volgers zien het gebruik van ten zal een organisatiecultuur nagestreefd moetenTwitter niet als middel om invloed uit te oefenen op worden waarin ruimte is om het gebruik van socialde politie. Het gaat hen klaarblijkelijk meer om een media, Twitter, verder te ontwikkelen. Laat dezeeigenstandige behoefte aan informatie van de politie. ontwikkeling van het twittergebruik over aan deIn de interviews gaven de wijkagenten aan dat zij in gebruikers zelf omdat dit aansluit bij het wezens-de tweets uitleggen wat de politie en meer specifiek de kenmerk van social media.6 Politie, Twitter en gezag
  9. 9. • Formuleer (bij voorkeur op landelijk niveau) wie of wat de politie wil zijn, aansluitend op de waarden / beelden die er in de samenleving bestaan ten aan- zien van politiegezag. Organiseer dat deze beelden ook via onder meer social media worden uitgedra- gen.• Richt vanuit het besef dat de politie het ver- trouwen en de informatie van de burger nodig heeft, het gebruik van Twitter vooral op de lokale netwerksamenleving. Daar is de interactie met de burger het meest intensief en dus het effect van de beeldvorming op het politiegezag het grootst.• Gebruik Twitter doelgericht voor specifieke doel- groepen en niet als een “one size fits all” commu- nicatiemiddel. Stimuleer het bouwen aan online relaties, maar organiseer dat in samenhang met fysiek contact in de lokale netwerksamenleving (de wijk). De combinatie van twittercontact en fysiek contact geeft de burger het gevoel betrokken te zijn bij het politiewerk. Dit zorgt voor een gecom- mitteerde burger die de politie gezag toekent.• Twitter stelt de politie in staat positie in te nemen dicht bij de burger. Bewaak daarin goed de balans. Gezag bestaat óók bij de gratie van afstand.Uit het onderzoek is gebleken dat Twitter een middelis om de beelden over het gezag van de politie positiefte beïnvloeden. Twitter heeft natuurlijk ook negatievekanten; een onjuist of onbedoeld bericht kan door hetkarakter van het medium snel en grote (imago)schadeaanrichten. Juist van deze effecten lijkt de politielei-ding zich bewust. Het is essentieel om vooral de kansenvan social media te zien zonder de “scherpe kantjes” uithet oog te verliezen. Social media zijn er en zullen naarverwachting een dominante positie blijven innemen inde samenleving.Interactie is een voorwaarde voor het succesvol toepas-sen van Twitter. Het medium leent zich niet voor een-richtingsverkeer, maar vereist een actief contact metde geïnteresseerde en betrokken volgers. Interactie isdaarmee de belangrijkste factor om aan gezag te win-nen. Het is niet uit te sluiten dat een actieve wijkagentdie met zijn tweets en reacties een groot aantal volgersuit verschillende relevante doelgroepen aan zich weette binden, meer effect sorteert in “de buitenwereld”dan een districts- of korpschef. Politie, Twitter en gezag 7
  10. 10. 8 Politie, Twitter en gezag
  11. 11. 1 Inleiding1.1 Aanleiding organisaties gebruiken volgens de DenkTank de moge- lijkheden van social media tot op heden onvoldoende.“De opkomst van social media en de gebrekkige manier Veel websites van publieke organisaties zijn zo ingerichtwaarop publieke organisaties omgaan met nieuwe media dat de communicatie slechts eenzijdig plaatsvindt. Doorspelen een rol bij het afnemen van het vertrouwen in de mogelijkheid tot gesprek en discussie te geven, viade overheid”, aldus een citaat uit het rapport “Zelf bijvoorbeeld social media, heeft de burger meer directeVertrouwen”1 van de Nationale DenkTank 2010, een invloed en voelt zich meer betrokken. De politie moetmultidisciplinair team dat bestaat uit ongeveer 20 sneller en beter inspelen op signalen uit de samenlevingjonge academici. en mensen proactief benaderen. De politie kan nietDe Nationale DenkTank buigt zich jaarlijks over een zonder meer rekenen op het gezag van het blauwemaatschappelijk probleem en heeft in 2010 onderzoek uniform, aldus de Nationale DenkTank (2010).gedaan naar de vraag hoe publieke organisaties deinteractie met burgers zodanig kunnen vormgeven dat Een publieke organisatie als de politie ontleent haarer een omslag gerealiseerd kan worden van een afha- legitimiteit aan het feit dat zij namens en ten behoevekende en wantrouwende burger naar een betrokken van de samenleving haar taken uitoefent. Om deen vertrouwende burger. politietaak goed en met gezag uit te kunnen voeren en om haar legitimiteit te behouden, heeft de politie hetKenmerkend voor de huidige netwerksamenleving is vertrouwen van de burger nodig. En om dat vertrouwendat burgers elkaar niet alleen opzoeken in de fysieke te krijgen en te behouden zal de politie voor de burgerpublieke ruimte, maar elkaar steeds meer “treffen” in zichtbaar moeten zijn.virtuele netwerken. Dit gebeurt vooral via social media, Het rapport “Actieve Wederkerigheid”2 van het Ministeriewaarvan Twitter, Facebook, Hyves en LinkedIn de van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties stelt datmeest sprekende voorbeelden zijn. Het lijkt er op dat de burger behoefte heeft aan contact met de politie.de publieke ruimte is uitgebreid met deze “internet- De burger wil gehoord worden, bij een beroep op hulpbased” sociale netwerken. Burgers hebben hierin of ondersteuning, maar ook wanneer men informatieintensief contact met elkaar; ze organiseren, communi- kwijt wil. Wanneer de politie te vaak niet thuis geeftceren, mobiliseren en wisselen informatie uit via deze dan ondermijnt dit het gezag van de politie.sociale netwerken. Deelname aan de hedendaagsesamenleving vindt voor een belangrijk deel plaats via Dit werpt de vraag op waar en hoe de politie op een ef-deze social media. fectieve manier in contact kan komen met de burger enDe vraag of de politie zichtbaar aanwezig moet zijn wel op een manier dat het gezag van de politie positiefin deze netwerken, de “nieuwe” publieke ruimte lijkt beïnvloed wordt. De aangewezen plaats daarvoor leekzichzelf dan ook te beantwoorden. Het onderzoek van tot voor kort de fysieke publieke ruimte. In de huidigede Nationale DenkTank (2010) wijst uit dat 62 procent samenleving lijkt het accent te verschuiven naar de pu-van de burgers vindt dat publieke organisaties meer blieke ruimte die door social media wordt gecreëerd. Ditgebruik moeten maken van de nieuwe media. Publieke is niet zonder gevolgen voor de relatie tussen de politie1 Stichting de Nationale DenkTank (2010) Zelf Vertrouwen, Amsterdam2 Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (2005) Actieve Wederkerigheid, Den Haag Politie, Twitter en gezag 9
  12. 12. en de burger. latie versterkt. De politie heeft de taak om een manierDe overheid gaat in het contact met de burger tra- te vinden hoe zij op een gezaghebbende manier kanditioneel uit van hiërarchische gezagsverhoudingen: participeren in de netwerksamenleving met gebruik vaneen wereld die verticaal is georiënteerd, waar gezag social media. Hier ligt onze fascinatie voor het onder-bestaat bij de gratie van afstand, zo ook bij de politie. werp van deze scriptie.Ambtelijke loyaliteit wordt nog steeds nadrukkelijkverwacht van de politieambtenaar en hoewel de politie 1.2 Probleemstellingdicht bij de burgers staat is er tot op zekere hoogtenog altijd sprake van professionele distantie. Al was 1.2.1 Doelstellinghet alleen maar omdat de wet de politie haar het ge-zag geeft, denk aan het geweldsmonopolie. In de we- De beelden, in het jargon ook wel “frames” genoemd,reld van social media is echter geen sprake van verticale die traditioneel in de media ontstaan en worden toege-gezagsverhoudingen, de werking is vooral horizontaal: past zijn bepalend voor hoe de burger naar de wereldiedereen in het netwerk is gelijk, zo wordt veronder- en dus ook naar de politie kijkt.steld. Een omgeving waar het meer lijkt te gaan om De afgelopen jaren zijn de zogenaamde social mediaaanwezigheid en populariteit dan om positie, kennis op internet daar bijgekomen. De overheid is initieelof macht. Informatie verspreidt zich op het internet verrast door de kracht van de social media. De snelheid,mede onder invloed van de social media razendsnel. In- de grenzeloosheid, het open karakter, het verbindendcidenten zijn direct en landelijk zichtbaar. Schrijnende vermogen en de krachtige “framing” binnen socialvoorbeelden zijn de rellen bij het publieksevenement media lijken de overheid veelal op achterstand te zettenin 2009 op het strand van Hoek van Holland en de (Bekkers e.a., 2009). Voor de politie is dit niet anders.wijkproblemen in 2010 tussen de Molukse en de Ma- Daar komt bij dat er nog weinig is nagedacht over watrokkaanse gemeenschap in Culemborg. De politie vindt de politieorganisatie wil met social media. Wij vragenhet lastig om goed te reageren op negatieve beeldvor- ons af in hoeverre de politie social media kan gebruikenming via de media. Het werken in de “spotlights van om haar gezag positief te beïnvloeden. Het gezag van(social) media” lijkt voor de politie een ingewikkelde de politie is niet alleen toe te schrijven aan formeleopgave. gezagsgronden, gebaseerd op door de wet toebedeelde taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden. EenUiteraard zijn de actuele incidenten rondom het ge- ander perspectief gaat er vanuit dat gezag moet wor-bruik van social media door de politie ons niet ontgaan; den verdiend en stelt dat de werkelijkheid een socialeze dienen als inspiratiebron voor ons onderzoek. De constructie is (Berger & Luckmann, 1966). Op basis vanworsteling die de strategische top van de politie door- dit leerstuk kan verondersteld worden dat het “gezag”maakt in de zoektocht naar een meer actieve houding van de politie niet een gegeven is, maar iets wat doorbinnen de netwerksamenleving heeft zich misschien de maatschappij aan de politie kan of moet wordenwel het meest duidelijk geuit in het uitblijven van toegeschreven.reacties en sturing rondom “uitglijders” op Twitter Het gezag van de politie is op grond van dit leerstukvan leidinggevenden. Uiteraard tekent zich hier de gebaseerd op het gedeelde beeld dat in de maatschap-schijnbare tegenstelling af tussen enerzijds de brede pij ontstaat over de wijze waarop de politie haar takendiscretionaire bevoegdheid van de politiefunctionaris uitvoert, haar verantwoordelijkheden opneemt enzoals we die gewend zijn en het meer dwingend opleg- bevoegdheden uitoefent. Dit gedeelde beeld komtgen van richtlijnen en sturen op gedrag door de top tot stand door interactie in de samenleving, tussenvan de politieorganisatie. Naast de negatief geladen individuen onderling, maar ook door interactie metvoorbeelden werden wij ook getroffen door prachtige de politie. Op basis van dit uitgangspunt kan de vraaginitiatieven en pilots van twitterende wijkagenten. gesteld worden of dit proces, de sociale constructie vanHieruit blijkt volgens ons ook de potentie van het ge- het politiegezag, te beïnvloeden is. Als dat het gevalbruik van social media. Een kant van de social media die is, kan de politie social media dan als sturingsinstrumentwij nadrukkelijk willen verkennen. gebruiken? En als de politie de beeldvorming over deDe uitdaging is om de interactie tussen politie en bur- eigen organisatie zelf kan “framen”, kan zij dan daar-gers zodanig vorm te geven dat het de vertrouwensre- mee haar gezag versterken?10 Politie, Twitter en gezag
  13. 13. 1. Wat is beeldvorming en hoe wordt beeld-De meeste korpsen maken inmiddels gebruik van vorming beïnvloed door de media?social media voor het verspreiden van persberichten,het doen van getuigenoproep en het adviseren over Beeldvorming is een proces waarin een subjectief beeldpreventie. Vooral de microblogging-dienst Twitter wint van “de werkelijkheid” wordt gecreëerd, de media heb-snel aan populariteit; een groeiend aantal politie- ben een voorname rol in dit proces. De eigen waarne-ambtenaren twittert. Met name onder wijkagenten mingen en persoonlijke ervaringen van mensen leggenneemt het gebruik een grote vlucht. Wij willen met het af tegen de stroom van meningen en opinies in dedeze thesis onderzoeken of de politie middels het media (Bovens, ‘t Hart & Van Twist, 2007). De aangebo-gebruik van Twitter door wijkagenten de beeldvor- den beelden of “frames” lijken daarbij vaak belang-ming over de politie kan beïnvloeden teneinde haar rijker dan feiten. Social media spelen bij het creëren engezag te versterken. Aangezien dit onderwerp de verspreiden van beelden een voorname rol, vandaar depositionering van de politie direct raakt zal daarnaast volgende deelvraag.onderzocht worden wat het gebruik van social mediabetekent voor strategisch politieleiderschap. 2. Wat is kenmerkend voor social media in het algemeen, en voor Twitter in het bij-1.2.2 Centrale onderzoeksvraag zonder?Uit de doelstelling is de centrale onderzoeksvraag De opkomst van de “internet-based” sociale netwerken,waarop deze thesis een antwoord probeert te geven de zogenaamde web 2.0 toepassingen, maakt dat deen aanbevelingen tracht te doen, te herleiden. De fysieke publieke ruimte is uitgebreid met een virtueleonderzoeksvraag luidt als volgt: publieke ruimte. Deelname aan de moderne samen- leving vindt voor een belangrijk deel plaats via de zo-Wat is het effect van het gebruik van Twitter genaamde social media. Een belangrijke exponent is dedoor wijkagenten op de beeldvorming over microblogging-dienst Twitter. Het beeld dat met behulphet gezag van de politie, hoe kan dit worden van Twitter over de politie wordt gecreëerd of ontstaat,verklaard en welke consequenties heeft dit is mogelijk van invloed op het gezag van de politie. Ditvoor strategisch politieleiderschap? leidt tot de volgende deelvraag.1.2.3 Deelvragen 3. Wat is gezag en wat is bepalend voor de mate waarin de politie als gezaghebbendOm tot beantwoording van de onderzoeksvraag te ko- wordt ervaren?men en om recht te doen aan de doelstelling zijn eenaantal deelvragen geformuleerd. Met behulp van lite- De theorie van Weber over gezag kent verschillenderatuurstudie, waarin een verkenning van de relevante objectieve bronnen van gezag, te weten: gezag optheorieën centraal staat, wordt getracht een antwoord grond van traditie, charisma of op grond van kenbarete vinden op de volgende vier deelvragen. en rationeel ontworpen regels (De Jong, 1997: 128-133). Naast deze klassieke benadering van gezag bestaat er ook een ander perspectief dat uitgaat van de gedachte dat de werkelijkheid een sociaal construct is (Berger & Luckmann, 1966). Dit maakt dat het gezag van de politie afhankelijk is van het gedeelde beeld dat in de samenleving over de politie bestaat als gevolg van soci- ale interactie en communicatie. Leiderschap speelt een belangrijke rol in deze interacties. Politie, Twitter en gezag 11
  14. 14. 4. Wat is kenmerkend voor strategisch poli- 1.3 Maatschappelijke en theoretische rele- tieleiderschap? vantieDe beeldvorming over de politie en politiegezag raakt De samenleving lijkt steeds afhankelijker te wordende externe positionering van de politie en daarmee van internet en social media (Castells, 2009). Social mediaook haar legitimiteit. Dit maakt dat het strategische beïnvloeden de beeldvorming over de politie en voedenonderwerpen zijn, die een nadere uitwerking van de de maatschappelijke discussie over het afnemendekenmerken van strategisch politieleiderschap recht- gezag van de politie. De politie is tot op heden onvol-vaardigen. doende in staat geweest om zich afdoende te verhou- den tot deze maatschappelijke ontwikkeling. Er is eenNa de beantwoording van bovenstaande deelvragen dringende behoefte om het nieuwe fenomeen socialvolgt een uitwerking van de volgende drie deelvragen media beter te begrijpen en te benutten. Dit onder-die de basis vormen van ons empirisch onderzoek. zoek kan een bijdrage leveren aan die zoektocht. In dit licht is het van belang om onderzoek te doen naar het5. Wat is het veronderstelde effect van het gebruik van Twitter in relatie tot de beeldvorming over gebruik van Twitter op de beeldvorming de politie en de effecten op het gezag van de politie. over het gezag de politie en hoe kan dit Het gebruik van Twitter is relatief nieuw bij de overheid worden onderzocht? en dus ook bij de politie, maar groeit exponentieel. Het twittergedrag van Nederlandse politieambtena-Op basis van de verkregen theoretische inzichten ren is inmiddels als gevolg van een aantal incidentenwordt een onderzoeksmodel gepresenteerd dat de sa- onderwerp van discussie in eigen kring en in de media.menhang tussen de verschillende theoretische deelvra- Een discussie die niet los te zien is van de brede maat-gen in beeld brengt. Aan de hand van dit theoretisch schappelijke discussie over het gezag en de legitimiteitkader zal de onderzoeksstrategie worden bepaald. van de politie. Dit geeft het onderwerp tevens een strategische lading. Politieleiders op strategisch niveau6. Wat is het feitelijke effect van het gebruik kunnen met behulp van de uitkomst van dit onderzoek van Twitter op de beeldvorming over het hun strategie en beleid voor het gebruik van Twitter en gezag van de politie in de politiepraktijk andere social media mede bepalen. en hoe kan dit worden verklaard? Het gebruik van social media door de politie en deDit onderzoek beoogt vast te stellen wat er feitelijk invloed van social media op de beeldvorming over hetgebeurt in de politiepraktijk op het gebied van de gezag van de politie is nog nauwelijks wetenschap-inzet van social media. Onderzocht wordt of er in de pelijk onderzocht. Ook is er nog weinig onderzoekpraktijk een relatie is tussen het gebruik van Twitter verricht naar het gebruik Twitter. Social media bieden dedoor wijkagenten en de beeldvorming over het gezag mogelijkheid voor een nieuwe stijl van communicerenvan de politie. die past bij deze tijd. Het is transparant, simpel, snel, participatief, direct, altijd bereikbaar, niet hiërarchisch7. Als er een relatie bestaat tussen het en overal. De theoretische relevantie van deze scriptie gebruik van Twitter en de beeldvorming komt tot uitdrukking in het onderzoek naar de relatie over het gezag van de politie, welke con- tussen deze moderne vorm van communicatie en de sequenties heeft dit dan voor strategisch beeldvorming over het gezag van de politie. politieleiderschap?Als uit het onderzoek blijkt dat het gebruik van socialmedia effect heeft op de beeldvorming over het gezagvan de politie is het gezien de directe relatie met deexterne positionering van de politie van belang om deconsequenties voor het strategisch leiderschap van depolitie in beeld te brengen.12 Politie, Twitter en gezag
  15. 15. 1.4 Theoretische positionering of “frames” staan centraal.De beeldvorming over de politie wordt voor een be- In hoofdstuk 3 worden de begrippen gezag en politie-langrijk deel bepaald door de manier waarop de media leiderschap gedefinieerd. Hierbij wordt met behulp vanover de politie berichten. De media geven betekenis de theorie over het sociaal-constructivisme de invloedaan belangrijke ontwikkelingen in de samenleving van beeldvorming op gezag uitgewerkt. De heersendedoor de manier waarop beelden worden gepresen- ideeën over politieleiderschap worden beschouwd inteerd en gepositioneerd. De media hebben daarmee de context van de netwerksamenleving en de opkomstinvloed op de manier waarop er door de samenleving van social media. De begrippen en theorieën hebben eennaar de werkelijkheid wordt gekeken. Wij vinden in robuust karakter en zullen ook als zodanig beschrevendeze thesis aansluiting bij de theorie van Berger en worden, waarnodig verduidelijkt met prikkelende, ver-Luckmann (1966), daarmee kiezen we voor een sociaal- helderende voorbeelden uit de actualiteit.constructivistische benadering. Berger en Luckmannstellen dat ieder mens kennis op een eigen wijzeconstrueert, waarbij men sterk wordt beïnvloed door Onderzoekde reacties en opvattingen in de sociale omgeving. Het In hoofdstuk 4 wordt het theoretisch kader vertaaldsociaal geconstrueerde beeld van de werkelijkheid dat naar een conceptueel model waarin de relatie tussenzo ontstaat, is de resultante van de interactie tussen de de centrale begrippen social media, beeldvorming enverschillende actoren in de maatschappij. gezag tot uitdrukking wordt gebracht. Daarnaast zal deSocial media worden gekenmerkt door deze interactie onderzoeksstrategie worden geformuleerd.en collectieve oordeelsvorming en dragen als zodanig In hoofdstuk 5 wordt het onderzoeksmodel getoetstbij aan het gepercipieerde beeld over de politie en met behulp van empirisch onderzoek. Hiertoe wordtdus ook het gezag van de politie. Gezag is daarmee in hoofdstuk 4 eerst een analysekader gepresenteerd.niet een gegeven, maar iets wat aan de politie wordt Hoofdstuk 6 tenslotte, completeert het onderzoek entoegekend of toegeschreven. Strategische leiding- behelst een weergave van de conclusies en aanbevelin-gevenden van de politie moeten zich bewust zijn van gen.dit effect van (social) media op het beeld over hetpolitiegezag. De politietop is immers verantwoordelijk De onderzoeksopzet wordt schematisch weergegevenvoor het positioneren van de politieorganisatie in de in onderstaand figuur:samenleving om zo haar betekenisvolle rol blijvend inte kunnen nemen. figuur 1.1 onderzoeksopzet1.5 OnderzoeksopzetNa dit inleidende hoofdstuk worden onze centraleonderzoeksvraag en de deelvragen uitgewerkt langsde navolgende opzet.Theoretisch kaderDe beantwoording van de deelvragen over beeldvor-ming, social media, gezag en politieleiderschap krijgtgestalte met behulp van literatuuronderzoek.In hoofdstuk 2 staan beeldvorming en social mediacentraal. Het begrip beeldvorming wordt uitgewerkt.Vervolgens wordt stilgestaan bij wat kenmerkend isvoor de hedendaagse beeldvorming en de rol van demedia. Het begrip social media en het fenomeen Twit-ter worden toegelicht. De macht van de media in hetproces van beeldvorming en het gebruik van beelden Politie, Twitter en gezag 13
  16. 16. 14 Politie, Twitter en gezag
  17. 17. 2 Beeldvorming en social media2.1 Inleiding these questions we adopt some “world picture”. Hawking (1988) beschrijft in deze quote het belang van het heb-Om tot beantwoording van de centrale onderzoeks- ben van een “beeld” voor mensen om orde te schep-vraag te komen zijn in hoofdstuk 1 de volgende deel- pen in de chaos. Er wordt een gezamenlijk beeld vanvragen benoemd: de werkelijkheid afgesproken om de rust enigszins te herstellen.Wat is beeldvorming en hoe wordt beeldvor- Pirsig (1974) stelt dat de werkelijkheid is opgebouwdming beïnvloed door de media? uit ideeën die groeien naarmate we zelf groeien. Onze perceptie van de werkelijkheid wordt beïnvloed doorWat is kenmerkend voor social media in het bijvoorbeeld onze ervaring, achtergrond, leeftijd enalgemeen en voor Twitter in het bijzonder? sexe. Daarom is onze waarneming van de feiten (mits we feiten gelijkschakelen met de werkelijkheid) nooitGelet op het belang van beelden en de zeggings- waardevrij. Je neemt jezelf als het ware altijd mee inkracht die er veelal vanuit gaat is het essentieel voor de waarneming van datgene wat je ziet, voelt, denkt.ons onderzoek dat we dieper ingaan op het begrip Daarom komt Pirsig ook niet tot de conclusie dat debeeldvorming en de rol van de media in het proces van werkelijkheid niet bestaat. Hij denkt dat die wel dege-beeldvorming. Hierbij komen met name de factoren lijk bestaat als een op zichzelf staand iets. Het is echterdie bijdragen aan het construeren van een beeld de niet waardevrije waarneming van de werkelijkheidof “frame” aan de orde. Een van meest bepalende die maakt dat we allemaal een andere werkelijkheidbegrippen rondom beeldvorming is “framing”, een zien. Hij zegt dat dit ook sterk te maken heeft met deproces van betekenisgeving dat veelal in de media waarde die je toekent aan iets dat je gewaarwordt.plaatsvindt. De kenmerken van “frames” en de rol van Zo redeneert hij verder dat een gestructureerde“framing” in en door de media worden beschreven in werkelijkheid wordt voorgeselecteerd op basis van deparagraaf 2.3. waardebron waaruit deze wordt verkregen. Vind je ietsWat social media zijn wordt behandeld in paragraaf 2.4. bijvoorbeeld mooi of lelijk, belangrijk of onbelangrijk,Ook wordt ingegaan op Twitter als populaire represen- veilig of bedreigend.tant van social media. In de afsluitende paragraaf 2.5 In onderzoek naar beeldvorming is dit spanningsveldkomen beide deelvragen samen. In paragraaf 2.2 volgt niet te vermijden: een analyse van “de werkelijkheid”echter eerst een uitwerking van het centrale begrip en hoe er over de werkelijkheid gesproken, geschrevenbeeldvorming. en gedacht wordt, maakt duidelijk dat er niet één wer- kelijkheid bestaat. Dat maakt het noodzakelijk om te2.2 Beeldvorming bestuderen welke werkelijkheid gepresenteerd wordt als belangwekkend, met andere woorden welke beeld-2.2.1 Inleiding vorming dominant is. In de navolgende subparagrafen wordt nader ingegaan op het proces van betekenisge-“We find ourselves in a bewildering world. We want to ving, oftewel beeldvorming.make sense of what we see around us and ask; what is thenature of the universe? What is our place in it and wheredid we come from? Why is it the way it is? To try to answer Politie, Twitter en gezag 15
  18. 18. 2.2.2 Sociale constructie van de werkelijk- die we vervolgens produceren. Aan beeldvorming heid liggen immers keuzes ten grondslag: wat wel en niet afgebeeld wordt, wie in- of uitgesloten wordt in be-De sociologen Berger en Luckmann stellen in “The paalde beelden en teksten en hoe iets wordt afgebeeld.Social Construction of Reality” (1966) evenals Pirsig Taal is hierin geen neutrale factor. Berger en Luckmanndat we constant indrukken opdoen die we veralgeme- (1966) zeggen zelfs dat “language the most important signniseren tot kennis over de werkelijkheid. De werkelijk- system of human society” is. Dat blijkt al uit het feit datheid die mensen ervaren of waarnemen wordt sterk de betekenis van woorden in de loop van de tijd kanbeïnvloed door de reacties en opvattingen in de sociale veranderen en per context kan verschillen. Een woordomgeving. Berger en Luckmann (1966) geven aan dat krijgt dus betekenis en een lading in een bepaaldewe op basis van de sociale interactie die plaatsvindt in context, in relatie tot andere woorden en betekenissen.het dagelijkse leven “afspraken” maken over hoe de Deze (ver)beeldende werking van taal wordt beeldvor-werkelijkheid in elkaar steekt. ming genoemd.Het sociaal geconstrueerde beeld van de werkelijkheid Servaes en Tonnaer (1992) definiëren beeldvorming alsdat zo ontstaat is de resultante van de interactie tussen een proces waarbij op basis van contacten en relatiesde verschillende actoren in de maatschappij. Een proces met de omgeving de werkelijkheid wordt geïnterpre-van betekenisgeving dat leidt tot een gemeenschappe- teerd. Het “beeld” dat wordt aangereikt wordt aanlijk en gedeeld beeld van de sociale werkelijkheid. De het eigen referentiekader en de eigen reeds bestaandebeelden die ons bereiken krijgen dus vooral op basis “werkelijkheid” getoetst. Volgens Berger en Luckmannvan sociale interactie betekenis. De sociale werkelijk- (1966) is dit een automatisch proces. We zijn ons er nietheid die als gevolg van dit proces van betekenisgeving van bewust dat we voortdurend leren hoe de werke-ontstaat, kan gezien worden als een geïnterpreteerde, lijkheid eruitziet. Daarom twijfelen we vaak ook nietgedefinieerde en dus geconstrueerde realiteit. aan onze opvattingen. Ons beeld van de werkelijkheidHet gedeelde beeld van de werkelijkheid stolt niet wordt daarnaast sterk beïnvloed door onze rol, afkomstalleen in gezamenlijke waarden, normen en opvattin- en status in de maatschappij (Maeseele, 2003). We ken-gen, maar ook in symbolen op grond waarvan allerlei nen de wereld dus zoals we die waarnemen en onzeregelgeleide praktijken ontstaan die we instituties noe- waarnemingen zijn gebaseerd op aangeleerde interpre-men. Instituties als het gezin, de school, de kerk, maar taties. Het proces van betekenisgeving is daarmee voorook de politie. Deze instituties beïnvloeden ons denken een belangrijk deel verankerd in patronen en gewoon-en handelen en dragen als zodanig bij aan de totstand- tes, gevormd door ons verleden en vastgelegd in taal enkoming van het gedeelde beeld van de werkelijkheid. gedrag (Sprenger, 2005). We interpreteren gebeurtenis-Deze invloed vindt dus vooral plaats via een proces van sen dus op onze eigen manier en vormen op die maniersocialisatie. Via deze socialisatie leert elk individu zijn een beeld van de werkelijkheid.plaats in de maatschappij kennen. Het individu leertdat de wereld is, hoe het zelf de wereld ziet (Berger & Onze individuele perceptie wordt echter sterk beïnvloedLuckmann, 1966). In de volgende subparagraaf wordt door ons sociaal functioneren; in de interactie tussenhet individuele proces van betekenisgeving nader verschillende mensen worden betekenissen uitgewis-verkend door een verdere uitwerking van het centrale seld. Beeldvorming is daarmee, zo bleek al, vooral eenbegrip beeldvorming. proces van sociale interactie (Adoni & Mane, 1984). De sociaal geconstrueerde werkelijkheid die via dit proces2.2.3 Kenmerken beeldvorming ontstaat, kan onderhevig zijn aan veranderingen. Het proces verplicht immers niet om alles zomaar aan teBeeldvorming verwijst zowel naar de tekstuele en nemen (Berger & Luckmann, 1966). Er is niet één waar-visuele beelden die ons dagelijks omringen als naar heid, maar er zijn er zoals Pirsig (1974) al stelde velegedachten, overtuigingen, associaties, gevoelens en naast elkaar. De subjectiviteit van menselijke waarne-ervaringen. Bovendien beïnvloeden deze beide vor- ming en oordelen verwordt daarmee tot uitgangspunt.men van beeldvorming elkaar wederzijds: plaatjes en Er is weliswaar een gemeenschappelijke betekeniscon-teksten hebben invloed op denkbeelden, en andersom structie mogelijk, maar deze is niet vanzelfsprekend enbeïnvloeden deze denkbeelden de plaatjes en teksten slechts onder bepaalde condities realiseerbaar. De beel-16 Politie, Twitter en gezag
  19. 19. den die door mensen er op na worden gehouden en 2.3.2 Frameszich “vastzetten” komen dus tot stand door ervaringendie ze zelf meemaken of doordat ze bestaande opvat- Journalisten laten ons door kaders of “frames” naartingen en houdingen geheel of gedeeltelijk overne- de werkelijkheid kijken. Een dergelijk “frame” geeftmen. Dit maakt beeldvorming een proces waarin een betekenis aan de (verbeelde) gebeurtenis (Van Twistsubjectief beeld van “de werkelijkheid” wordt ge- e.a., 2010: 24). “Frames” bemiddelen en verbindencreëerd. De media hebben invloed op dit proces, het- feiten, waarden, acties en interpretaties waardoor eengeen beschreven wordt in de volgende paragraaf. bepaalde (vaak losse) ordening ontstaat waarmee een ambigue werkelijkheid beheersbaar en dus interpre-2.3 Invloed media op beeldvorming teerbaar wordt gemaakt (Bekkers e.a., 2009: 51). Schön en Rein (In Hajer & Lawes, 2006: 257) definiëren een2.3.1 Inleiding “frame” in deze context als: “a schemata of interpretation that enables individuals to locate, perceive, identify, and labelDe media, in onze hoogtechnologische samenleving, occurences within their life space and their world at largemaken een substantieel deel uit van het in de vorige rendering events meaningful and thereby guiding action”.paragraaf beschreven socialisatieproces door hun ver- Met schemata worden persoonlijke rangschikkingenmogen om beelden van gebeurtenissen en ervaringen van subjectieve betekenissen van objecten, situaties ofte tonen, die de meesten onder ons wellicht nooit zelf gebeurtenissen bedoeld (De Boer & Brennecke, 2009:zullen ervaren (Maeseele, 2003). We leven in een “me- 228).diated reality”: “de schaarse rechtstreekse waarnemingenen persoonlijke ervaringen leggen het af tegen de stroom Entman (1993) omschrijft “framing” als een selectiepro-van beelden en opinies die dagelijks via de media worden ces dat leidt tot een bepaalde interpretatie van de wer-gepresenteerd” (Bovens, ‘t Hart & Van Twist, 2007). kelijkheid: “framing is selecting some aspects of a perceived reality and make them more salient in a communicating text,De media beïnvloeden sterk wat “nieuws” is. De media in such a way as to promote a particular problem definition,bieden een gemeenschappelijke ervaring en gedeeld causal interpretation, moral evaluation, and/or treatmentbeeld over onze samenleving en binden deze door recommendation for the item described”.“de bevestiging van de werkelijkheid”. Ze verzorgen In het uitdragen van een probleem of vraagstuk alsde framing, scripting en casting waartegen gebeurtenis- een relevant onderwerp, definiëren en herdefiniërensen zichtbaar worden en betekenis krijgen (Van Twist, mensen dus de vorm en inhoud. Dit proces van defini-2010). “Feiten” worden omgevormd tot betekenisvolle eren en herdefiniëren wordt “framing” genoemd: hetverhalen (framing). Via een script wordt het verhaal creëren en reproduceren van bepaalde referentiekadersop het publiek overgebracht (scripting) met behulp waarmee individuen bepaalde onderwerpen interpre-van personen die het verhaal vertellen (casting) (Van teren als zijnde relevant of niet relevant (Bekkers e.a.,Twist e.a., 2010: 27-28). De media hebben derhalve 2009: 51).een belangrijke rol in het proces van betekenisgeving, Op maatschappelijk niveau kan een “frame” gezienin casu beeldvorming. Zij leveren de beelden op basis worden als een “account of ordering that makes sensewaarvan het socialisatieproces plaatsvindt en maken in the domain of policy and that describes the move fromzelf onderdeel uit van dat proces. De media beïnvloe- diffuse worries to actionable beliefs” (Hajer & Lawes, 2006:den wat we lezen, zien en horen; naast bijvoorbeeld 256-257). Een categorisering en/of tegenstelling tussende onderwerpkeuze en gekozen invalshoek kunnen de allochtonen en autochtonen is hier een voorbeeld van.media ook bijdragen aan de beeldvorming van mensen “Frames” maken het dus mogelijk dat mensen eendoor het aantal malen dat aandacht wordt besteed gemeenschappelijke taal ontwikkelen die helpt eenaan een bepaald onderwerp. Kenmerkend voor de gedeelde interpretatie van de beleefde werkelijkheid tehedendaagse beeldvorming in de media is het gebruik creëren. De media hebben een voorname rol in dit pro-van “frames”. In de volgende subparagraaf worden de ces (Snow & Benford, 1988; zie ook Weick, 1969). In hetbegrippen “frames” en “framing” uitgewerkt. gebruik van “frames” komt de zogenaamde discursieve macht van de media tot uitdrukking. Deze discursieve macht van de media wordt in de volgende subparagraaf toegelicht. Politie, Twitter en gezag 17
  20. 20. 2.3.3 Discursieve macht van de media de “frames” die mensen al hadden. Vandaar dat sommigen stellen dat de macht van deDe media “framen” het nieuws en beïnvloeden daar- media vooral een discursieve macht is (Bekkers e.a., 2009:mee de definiëring van maatschappelijke vraagstukken 60). De media duiden en koppelen “frames” die dooren problemen. De Boer en Brennecke (2009) stellen dat bepaalde mensen als betekenisvol worden ervaren endit een tweeledig proces is, waarbij onderscheid ge- door anderen juist niet. Of zoals Street (2001) stelt:maakt kan worden tussen framebuilding en framesetting. “media help individuals to pick up particular versions of rea-Framebuilding duidt op de wijze waarop een onderwerp lity. They help to construct people’s identities and interests,wordt gepresenteerd in de media. De media selecteren and hence their relationship with ‘reality’. Hence, the powervoor het publiek welk nieuws belangrijk is en welk of the media is primarily perceived as discursive power, in thenieuws niet en bepalen het kader en de aspecten die power to create specific frames and to create the alignmentbij de behandeling van het onderwerp benadrukt wor- between frames. However, the way in which these framesden. Dit proces wordt beïnvloed door in- en externe (identities and images) are adopted, is also dependent on thefactoren. Het gepresenteerde beeld krijgt vorm door resources and skills of people, their own culture, the practicesde (individuele) waarden en normen van de journalist, in which they are involved”.diens routine en opvattingen, maar bijvoorbeeld ook “Framing” heeft dus volgens Street (2001) niet al-door de gekozen bronnen en geraadpleegde voorlich- leen betrekking op de productie en reproductie vanters en woordvoerders (De Boer & Brennecke, 2009). bepaalde referentiekaders (“frames” die iets zeggenFramesetting heeft betrekking op de effecten die kun- over de aard en omvang van een bepaald probleem ennen uitgaan van de “frames” afkomstig van de media. mogelijke oplossingsrichtingen) maar ook op de wijzeDe ontvangers van het mediabericht of de mediabood- waarop “frames” worden aangepast omdat verschillen-schap kunnen de “frames” overnemen, inkaderen en de actoren hun referentiekaders aan elkaar koppelen.het onderwerp op basis van het aangeboden “frame”interpreteren. De interpretatie van een onderwerp 2.3.4 Frame alignmentdoor de media helpt het publiek om het probleem ofonderwerp te definiëren. Het “frame” kan het perspec- Door het koppelen van “frames”, oftewel “frame align-tief bepalen voor de manier waarom het publiek het ment”, worden individuele referentiekaders dus aanonderwerp bekijkt. Op individueel niveau kan frameset- elkaar gekoppeld zodat een gedeeld begrip ontstaatting effect hebben op het proces van informatiever- van een bepaalde situatie; een gedeeld begrip over dewerking en de attitude en het gedrag ten opzichte aard en oorzaken van een probleem, mogelijke aanpak-van een onderwerp veranderen. Op maatschappelijk ken of over de wijze waarop mogelijke medestandersvlak kunnen “frames” sociale processen beïnvloeden. kunnen worden gewonnen. Alleen door dit gedeeldeHierbij moet gedacht worden aan politieke socialisatie, begrip kan iemand zich als individu identificeren metbeleidsbeslissingen en collectief gedrag (De Boer & een groep en delen de leden van deze groep een beeldBrennecke, 2009). met elkaar over nut en noodzaak van bijvoorbeeld (politieke) actie (Snow e.a.,1986). Het oppikken en kop-Veel onderzoek naar de invloed van de media bouwt pelen van deze frames zorgt ervoor dat de aandachtvoort op het eerder geintroduceerde idee dat we leven voor een vraagstuk steeds groter kan worden (Bekkersin een geconstrueerde werkelijkheid (Bekkers e.a., e.a., 2009: 74 en 207).2009: 60). Veel (sociale) problemen of (maatschappe- “Frame alignment” is dus een noodzakelijke voor-lijke) crises zijn immers niet een objectief gegeven, ze waarde voor de expansie van een onderwerp naar eenmoeten eerst als zodanig worden gepercipieerd. breder publiek. De media vervullen hierin een belang-De opvattingen van mensen over bijvoorbeeld politiek rijke rol (Bekkers e.a., 2009: 51-52). De discursieve machten samenleving worden hierbij overigens sterk bepaald van de media komt tot uitdrukking in dit proces.door de “frames” die ze zelf hanteren, door hun eigen Snow en Benford (1988) maken in dit licht onderscheidmens- en wereldbeelden, hun eigen interpretaties en tussen drie soorten “framing”. In de eerste plaats spre-opvattingen. De media helpen mensen om bepaalde ken Snow en Benford (1988) van “diagnostic framing”.opvattingen over hoe de wereld in elkaar steekt, te Deze vorm heeft betrekking op het identificeren enselecteren; een selectieproces dat gestuurd wordt door afbakenen van een bepaald feit of gebeurtenis als pro-18 Politie, Twitter en gezag
  21. 21. bleem, daarbij verwijzende naar de oorzaken ervan of 2.4.2 Social medianaar degene die schuldig is aan het ontstaan van hetprobleem. Een tweede vorm is “prognostic framing”, Zoals we ook in de voorgaande paragrafen hebbenwaarin voorstellen naar voren worden geschoven die beschreven, gaat de werking van media veel verdermogelijkerwijs een oplossing kunnen bieden voor het dan het simpelweg doorgeven van informatie. John B.probleem, alsmede welke strategieën en tactieken Thompson betoogt in “The Media and Modernity” (1995)vereist zijn om deze oplossing te laten werken (Snow & dat de media nieuwe vormen van actie en interactieBenford, 1988; zie ook Bekkers e.a., 2009: 51). in de sociale werkelijkheid mogelijk maken. De mediaTenslotte is er “motivational framing”, hetgeen creëren nieuwe soorten sociale verbanden en nieuwebetrekking heeft op de activiteiten die nodig zijn om manieren om ons met de ander en onszelf te verstaanmogelijke medestanders te verleiden om zich achter (Beunders & Muller, 2005: 37). Massamedia kunneneen bepaald doel te scharen (Snow & Benford, 1988; worden omschreven als een mediavorm die gericht is opzie ook Bekkers e.a., 2009: 51). en ontworpen is om een zeer groot publiek te bereiken. Massamedia kenmerken zich door het feit dat ze vaakHet dominante beeld dat als gevolg van “frame min of meer identieke boodschappen verzenden. Voor-alignment” ontstaat, is over het algemeen een cruciale beelden van massamedia zijn de klassieke media zoalsfactor bij het bepalen van de handelingsopties en de kranten, tijdschriften, radio en televisie (Bekkers e.a.,strategische ruimte bij de aanpak van een vraagstuk 2009: 59).(Van Twist e.a., 2010: 22). Cobb en Elder (1972) wijzenop het belang van krachtige beelden en symbolen, Naast de klassieke media kennen we door de opkomstaansprekende metaforen, van retoriek om een aan- van internet inmiddels de verschillende social media.sprekend en inspirerend verhaal te kunnen vertellen De overgang naar het digitale tijdperk is ingrijpend:dat voldoende beeldend is c.q. tot de verbeelding internet begon als een communicatienetwerk voor eenspreekt. Burgers en politici laten zich hierdoor sneller aantal universiteiten en heeft zich ontwikkeld tot eenen gemakkelijker inspireren. Het vergemakkelijkt het wereld op zichzelf. In december 2010 waren volgensproces van identificatie en “frame alignment” (Bekkers de website Internet World Stats meer dan 1,9 miljarde.a., 2009: 55). Het creëren, oppikken en koppelen van mensen online3. Een groot deel van hen is met elkaar“frames” lijkt bij uitstek een functie of mogelijkheid verbonden in sociale netwerken, waar ze onderlingvan social media. In de navolgende paragraaf worden communiceren, spelen, handel drijven, etc. Er is een on-social media nader geintroduceerd, in het bijzonder de eindig web van onderlinge contacten en verbindingen,microblogging-dienst Twitter. dat opereert zonder tussenkomst van organisaties. Dit laatste punt is het kenmerkende verschil tussen de2.4 Social media en Twitter klassieke media en social media. Bij klassieke media is sprake van een “top-down aanpak”; het creëren en2.4.1 Inleiding distribueren van kennis, informatie of een boodschap vindt plaats via professionals en organisaties (“deOm het effect te kunnen onderzoeken van het gebruik media”) die de kennis, productievoorzieningen en infra-van Twitter door wijkagenten is het noodzakelijk om structuur bezitten om dit te doen. Dit in tegenstellingde begrippen social media en Twitter te definiëren en tot de “bottom-up aanpak” van social media; waarbij debeschrijven. In subparagraaf 2.4.2 wordt de opkomst gebruiker, en dus veelal niet een professionele organisa-van social media toegelicht en aansluitend in subpara- tie, informatie kan verspreiden. We zien dat de toeganggraaf 2.4.3 het fenomeen Twitter. tot de media verandert; daarom is het ook van belang om aandacht te schenken aan de toegangsmacht die media kunnen bieden aan personen of organisaties.3 Bron www.internetworldstats.com Politie, Twitter en gezag 19
  22. 22. Dat geldt zeker voor social media. Street (2001) stelt: Social media als Hyves, Twitter en YouTube zijn de“access power refers to the way in which the operation of afgelopen jaren explosief gegroeid tot communicatie-mass media controls the range of voices or interests, thereby platformen die niet meer weg te denken zijn. De politieusing various formats and media. The kind of media that is kan, door social media te benutten, aansluiten op hetbeing used, creates specific barriers to actors who want to nieuwsconsumptiegedrag van burgers. Social media, enpush forward their ideas and frames, thereby influencing the met name Twitter, stellen partijen in staat om snel enaccess of the ideas to a larger public” (Street, 2001: 234- gericht mensen te informeren en te mobiliseren. In de235). De keuze voor een bepaald medium en de wijze volgende paragraaf werken we de kenmerken van Twit-van communiceren heeft invloed op het bereik en ter nader uit.bepaalt de wijze en inhoud van bepaalde boodschap-pen en daarmee de “frames” die naar voren worden 2.4.3 Twittergebracht (Bekkers e.a., 2009: 61). Door de mogelijkhe-den van social media hebben naast de klassieke media Twitter is opgericht in 2006 en werd in het begin vooralook individuen “mediamacht” gekregen. gebruikt door fans die “hun ster” of idool wilden volgen. Inmiddels twitteren naast individuen, ook be-Social media is een verzamelterm voor online com- drijven en organisaties, journalisten en actiegroepen. Inmunicatievormen en -technieken / sociale netwerken maart en april 2011 werd in de klassieke media gesteldwaarbij samenwerking tussen gebruikers en het delen dat de opstanden in de Arabische wereld “twitterrevo-van informatie door gebruikers centraal staan (Fris- luties” waren. Dissidenten en rebellen maakten volopsen e.a., 2008). Onder social media wordt specifieker gebruik van social media als Twitter, door “real time”verstaan: platforms op internet waar gebruikers zich beelden en teksten rond te sturen, mensen te mobili-kunnen organiseren, samenwerken, vriendschappen seren, hulp te organiseren en bewijzen te leveren overonderhouden, delen, ruilen, handelen en/of creëren; het regeringsgeweld 4.die open toegankelijk zijn en decentraal georgani-seerd, waardoor een actieve inbreng van gebruikers Kenmerkend voor Twitter is het gebruik van zogenaam-mogelijk is en waar alles wat op die platforms gebeurt de microblogs, een variant op weblogs. Een weblog is eenmaximaal geëxploiteerd wordt. De drie belangrijkste verslag of beschrijving van iets wat de gebruiker bezigkenmerken die in deze definitie besloten zitten zijn: houdt en wil delen met anderen die daar vervolgens opopen, sociaal en een centrale positie van de gebruiker kunnen reageren (Van Berlo, 2009). Een blog is dus fei-(Van Berlo, 2008). telijk een digitale column, waarbij reacties voor ieder-Social media laten zich verder kenmerken door: een zichtbaar zijn. Op die manier wordt er een netwerk- “user generated content”; het draait vooral om de rol of een community gecreëerd rond specifieke onder- van de website-bezoeker; die zorgt namelijk zelf werpen. Microbloggen is hetzelfde als bloggen, maar de voor de inhoud door artikelen te maken, te bewer- lengte van de berichten is kort en veelal beperkt. ken, beeldmateriaal toe te voegen, enz.; Weblogs worden voornamelijk gebruikt voor het- “real time”; er zijn veel actieve gebruikers en daar- schrijven van korte essays en gedachtegangen, terwijl mee is een social media-website altijd actueel; microblogs met name gebruikt worden voor het delen- “persoonlijk”; social media brengen mensen in con- van updates, ideeën en korte berichten (Ebner & Schief- tact met elkaar; ner, 2008). Er wordt veel gebruikgemaakt van draadloze- “interactief”; de interactie komt van twee kanten, communicatieapparatuur, zoals een mobiele telefoon. men is bezoeker, maar bepaalt ook mede de in- Twitter kan omschreven worden als een vorm van houd van de website; microblogging; een gratis internetdienst waarbij- “subjectief”; aangezien de invulling door gebruikers gebruikers korte berichtjes (zogenoemde tweets) van gebeurt en bronnen daardoor veelal diffuus zijn maximaal 140 karakters publiceren. Als gebruiker geef (Frissen e.a., 2008). je via je computer of mobiele telefoon publiekelijk antwoord op de vraag: “What’s happening?”. Twitter is4 In Brabants Dagblad, 7 april 201120 Politie, Twitter en gezag
  23. 23. een communicatiemiddel dat zowel beeld als tekst snel informatie en kennis is vervangen door tweerichtings-kan verspreiden naar één of meer personen, of naar verkeer. Gebruikers zijn daardoor niet alleen consument(groepen) personen wereldwijd. De berichten worden maar vooral ook coproducent (Boulos & Wheelert, 2007;getoond op de gebruikerspagina en eveneens bij an- Bekkers e.a., 2009: 55).dere gebruikers die hebben opgegeven deze te willenontvangen. Men kan dus tweets volgen van wie men Beeldvorming is eerder gedefinieerd als een procesmaar wil, waardoor een groot netwerk ontstaat. van sociale interactie (Adoni & Mane, 1984). Het lerenIn vergelijking tot “standaardweblogs” heeft de van en te midden van anderen is een sociaal procesmicroblog-dienst Twitter het kenmerk dat er simpele resulterend in een gedeeld beeld van de werkelijkheid.en snelle notificaties worden gedeeld, waardoor er la- De individuele perceptie van de twitteraar heeft invloedgere eisen zijn aan de kant van de gebruiker in termen op de totstandkoming van de geconstrueerde werke-van investering in tijd en denken voor het creëren van lijkheid in het netwerk; op basis van de contacten ennieuwe inhoud. De update-frequentie is mede hier- relaties in het digitale netwerk wordt de werkelijkheiddoor hoog vergeleken met een gewoon weblog. Verder door de gebruikers geïnterpreteerd. Het beeld dat daar-is bij mircobloggen de onderlinge verbondenheid bij door ontstaat wordt door de gebruikers aan het eigengebruikers veel groter dan bij gebruikers van gewone referentiekader en de eigen reeds bestaande “werke-weblogs (Java e.a., 2007). lijkheid” getoetst (Servaes & Tonnaer, 1992). SurowieckiTwitter biedt dus een nieuwe wijze van communiceren: beschrijft in zijn boek “The wisdom of crowds” (2004)transparant, simpel, snel, participatief, direct, altijd be- dat informatie, welke is verzameld door passievollereikbaar zijn, niet hiërarchisch en overal. Het heeft een groepen, vaak van betere kwaliteit is dan informatieopen karakter en er is een lage drempel om iemand die is verzameld door een individu of zelfs door experts.een tweet te sturen. Nu zijn lang niet alle groepen vanzelf “wijs”. Volgens Surowiecki geldt een aantal basisvoorwaarden voor2.5 Relatie beeldvorming en Twitter het benutten van collectieve wijsheid. De belangrijkste voorwaarde is dat leden betrokken moeten zijn bij hetEen mediaboodschap heeft pas effect als mensen met onderwerp. Verder moeten zij in staat zijn zich zo goeddie boodschap zijn geconfronteerd. Hoe meer mensen mogelijk een onafhankelijke mening te vormen zonderover een gebeurtenis horen, hoe groter het potenti- teveel beïnvloed te worden door anderen. Daarbijele effect kan zijn (Deutschmann & Danielson, 1960). moeten de opinies binnen de groep voldoende diversMedia-inhoud waaraan een individu zich heeft bloot- zijn en worden ze idealiter decentraal gevormd. Boven-gesteld heeft een belangrijke invloed op de interper- dien moeten mensen zich kunnen specialiseren en zelfsoonlijke communicatie (De Boer & Brennecke, 2009: informatie kunnen toevoegen. En als laatste moet er140). Massamedia bereiken een groot deel van het een mechanisme zijn dat er voor zorgt dat individuelepubliek, en de bereikte mensen verspreiden het nieuws meningen samengebundeld worden in collectieve be-verder via interpersoonlijke communicatie. Social media slissingen. Dit mechanisme zorgt voor een selectie en fil-maken het mogelijk om op een andere manier om te tering. Wanneer aan deze voorwaarden voldaan wordt,gaan met kennis, informatie of “nieuws”. Social media dan is de optelling en middeling van individuele kennisin het algemeen en Twitter in het bijzonder bieden heel accuraat. Twitter lijkt te voldoen aan de genoemdegeen centrale bron van informatie; de gebruikers delen voorwaarden van Surowiecki. De “frames” die op Twit-hun kennis rechtstreeks en onderling in hun netwerk ter gedeeld worden verbinden feiten, waarden, acties(Koeleman, 2009: 29-30). Er is hierdoor een verschui- en interpretaties waardoor een bepaalde (vaak losse)ving van macht in communicatie ontstaan; gebruikers ordening ontstaat waarmee een ambigue werkelijkheidkunnen kiezen wat ze wanneer willen zien én gebrui- beheersbaar en dus interpreteerbaar wordt gemaaktkers zijn daarmee deelnemers geworden. Social media (Bekkers e.a., 2009: 51). De “frames” die gedeeld wor-hebben het individu toegangsmacht en discursieve den in de twitterstroom maken het mogelijk dat volgersmacht gebracht. Internetgebruikers zijn dus niet langer een gemeenschappelijke taal ontwikkelen die helpt eenpassieve consumenten die gewillig de inhoud die aan gedeelde interpretatie van de beleefde werkelijkheid tehen wordt aangeboden verteren: het vroegere eenrich- creëren (Snow & Benford, 1988; Weick, 1969). De tweetstingsverkeer in het toegankelijk maken van specifieke zijn korte, snelle en vaak impulsieve berichten waarin Politie, Twitter en gezag 21
  24. 24. taal geen neutrale factor is. De woorden krijgen bete-kenis en een lading in de betreffende context. Het ishet proces van de (ver)beeldende werking van (twitter)taal. De volger leert, conform de theorie van Berger enLuckmann (1966), hoe hij de wereld ziet. De werkelijk-heid van de volger kan gezien worden als een geïn-terpreteerde, gedefinieerde en dus geconstrueerderealiteit. Via Twitter wordt een gedeeld beeld van desociale werkelijkheid geconstrueerd.2.6 ConclusieConcluderend kunnen we stellen dat de media eenvoorname rol hebben in het proces van betekenisge-ving en daarmee invloed hebben op de beeldvorming.De media selecteren wat “nieuws”, oftewel relevant, isen definiëren, “framen”, de nieuwsfeiten. De Boer enBrennecke (2009) maken onderscheid tussen framebuil-ding en framesetting. Framebuilding duidt op de wijzewaarop een onderwerp wordt gepresenteerd in demedia (De Boer & Brennecke, 2009). Framesetting heeftbetrekking op de effecten die kunnen uitgaan van de“frames” afkomstig van de media. De ontvangers vanhet mediabericht of de mediaboodschap kunnen de“frames” overnemen, inkaderen en het onderwerp opbasis van het aangeboden “frame” interpreteren. Deinterpretatie van een onderwerp door de media helpthet publiek om het probleem of onderwerp te definië-ren (De Boer & Brennecke, 2009).De interactie en de dialoog tussen de gebruikers on-derling, het samen produceren en delen, zijn typerendvoor social media in het algemeen en Twitter in hetbijzonder. Dit specifieke karakter van social media ende vrije toegang hebben het individu “mediamacht”gegeven. De relatie tussen het gebruik van Twitter enhet proces van beeldvorming komt tot uitdrukking in“frame alignment”. In dit proces worden individuelereferentiekaders aan elkaar gekoppeld zodat eengedeeld begrip ontstaat van een bepaalde situatie(Street, 2001). Dit is precies wat er in de “twitter-stroom“ gebeurt; de totstandkoming van een gedeeldbegrip over het onderwerp waarover getwitterdwordt. Het beeld dat zo ontstaat is volgens Van Twist(2010) een cruciale factor om tot handelen te kunnenkomen. Het beeld bepaalt de handelingsopties en deverdere strategische ruimte.22 Politie, Twitter en gezag
  25. 25. 3 Gezag en leiderschap3.1 Inleiding 3.2 GezagIn dit hoofdstuk worden de derde en vierde onder- 3.2.1 Gezagsgrondenzoeksvraag dieper behandeld.De in hoofdstuk 1 genoemde en nog openstaande Weber (1947) maakt onderscheid tussen macht en ge-deelvragen zijn: zag. Macht is het opleggen van een “wil” aan iemand anders. Het maakt daarbij niet uit wat de wensen/be-Wat is gezag en wat is bepalend voor de hoeften van de ander zijn. En of die ander weerstandmate waarin de politie als gezaghebbend biedt. De wil wordt hoe dan ook opgelegd. Dit maaktwordt ervaren? macht relationeel. Het vereist namelijk iemand die domineert en een ander die zich onderwerpt en luistertWat is kenmerkend voor strategisch politie- naar degene die de macht uitoefent. Macht uitoefenenleiderschap? betekent niet per definitie dat er wordt gehoorzaamd. Weber betoogt dat er drie manieren zijn om macht uitVoor de beantwoording van de eerste vraag kiezen te oefenen. Door directe fysieke macht, door te belonenwe voor een perspectief dat aansluit op het eerder of te straffen en door het beïnvloeden van de opinie.door ons gekozen theoretische perspectief van het Vaker wordt macht meer via indirecte dwang uitgeoe-sociaal-constructivisme. Het gezag van de politie is fend; een combinatie van belonen en straffen door hetniet alleen gebaseerd op een aantal formele gronden, gebruik van argumentatie, debat en retoriek (De Jong,maar is vooral gebaseerd op de interactie tussen politie 1997).en samenleving. Hieruit ontstaat een gedeeld beeld Gezag daarentegen geeft macht een positieve lading.over wat politiegezag is. De effecten van de interactie Het verbetert als het ware de kwaliteit van macht.maken de relatie tussen politie en samenleving tot Dat is iets anders dan dat gezag een vorm van machteen vraagstuk van strategisch (politie)leiderschap. Het zou zijn. Dus de macht die iemand heeft als autoriteitraakt namelijk direct aan de legitimiteit van de politie is in deze context geautoriseerd door de groep dieals organisatie. De vraag die hieruit voortvloeit, is wat onderworpen is aan die macht. Autoriteit komt van hetde kenmerken van strategisch (politie)leiderschap zijn. werkwoord autoriseren. De termen autoriteit en gezagIn paragraaf 3.2 definiëren we de begrippen gezag gebruiken we als synoniemen voor elkaar. Het Neder-en politiegezag en werken we de relatie uit tussen de landse “gezag” staat namelijk voor “auctoritas” en daarpolitie en samenleving vanuit het perspectief van het is weer het woord “autoriteit” van afgeleid. Volgensgezag van de politie. Aansluitend wordt in paragraaf Weber is legitimiteit de lijm die een gemeenschap en de3.3 de relatie gelegd met leiderschap en politieleider- afzonderlijke lagen/systemen die de gemeenschap vor-schap. Strategisch politieleiderschap heeft onder meer men aan elkaar bindt. Er moet dus sprake zijn van eenbetrekking op de wijze waarop de interactie tussen zeker geloof in de autoriteit van degenen die het voorpolitie en samenleving vorm moet krijgen, met het oog het zeggen hebben anders werkt het niet binnen de ge-op een gezaghebbende politie. Daarmee vervult leider- meenschap of het systeem. Weber onderkent hierin drieschap een belangrijke rol in de mate waarin de politie ideaal typen van autoriteit: rationeel-legale autoriteit,als gezaghebbend wordt ervaren. traditionele autoriteit en charismatische autoriteit (De Jong, 1997). Politie, Twitter en gezag 23
  26. 26. Drie typen van formeel gezag ongelijkheid te bewerkstelligen en te verduurzamen.De rationeel-legale autoriteit behelst het geloof in een Echter, als niemand deze traditionele autoriteit uitdaagtformalistisch normenstelsel, in de kracht van de wet is de kans groot dat het een dominante autoriteit blijft.en de heersende bindende normen en waarden. Het Volgens Weber betekent dit dat de ontwikkeling naargaat hier dus niet om onderwerping aan een specifieke een rationeel-legale vorm van autoriteit geblokkeerdindividuele leider, maar aan een verzameling uniforme wordt, omdat het systeem vanuit zichzelf niet verandertprincipes. Leiders hebben het recht te handelen, hun of evolueert. Het bestendigt dus eerder een status quomacht uit te oefenen, wanneer ze hun positie hebben (De Jong, 1997).verkregen op een procedureel juiste wijze. Autori-teit ligt hier voornamelijk dus bij diegenen die door De charismatische autoriteit is gebaseerd op vermeenderegelgeving legaal verkregen maatregelen kunnen buitengewone karakteristieken van iemand. Mensenuitvaardigen/effectueren (De Jong, 1997). Een goed worden geraakt door - en reageren op deze vormvoorbeeld, volgens Weber (1947), van een legale-ratio- van autoriteit omdat ze daarnaast geloven dat dezenele autoriteit is de bureaucratie. Een politiek systeem persoon een speciale roeping heeft. Mensen voelen eenvan: wet en regelgeving, veel geschreven documenten, sterke emotionele band met een charismatisch leider. Ofeen grote verscheidenheid aan diensten en afdelingen, die buitengewone gaven en krachten daadwerkelijk be-gereguleerde vormen van vertegenwoordiging, re- staan is irrelevant. Het gaat erom dat de gemeenschapgelmatige verkiezingen en politieke procedures. Deze erin gelooft. Charismatische autoriteit wordt gevondenvorm van autoriteit ziet men vaak bij moderne staten, in de leider wiens missie en visie het is anderen te inspi-stadsbesturen en bij publieke en private corporaties reren. Enkele voorbeelden: Martin Luther King, John F.waarbij het vaak draait om vakkennis. De bureaucratie Kennedy en Nelson Mandela.verkrijgt haar machtspositie door de enorme vakken- Volgens Weber is de basis voor charismatische autoriteitnis. Omdat eigenlijk alles via die bureaucratie verloopt, de erkenning en acceptatie door de gemeenschap vanverwerft de bureaucratie steeds meer kennis en inzicht. datgene waar de leider aanspraak op maakt (De Jong,Daarmee bestendigt ze in toenemende mate haar posi- 1997). Charismatische autoriteit kan revolutionair vantie als rationeel-legale autoriteit. aard zijn, het kan traditionele autoriteit uitdagen en soms zelfs rationeel-legale autoriteit. Tegelijkertijd kanVoor de traditionele autoriteit is de legitimiteit geba- deze vorm van autoriteit verworden tot traditioneleseerd op gewoonte. Legitimiteit en de mogelijkheid autoriteit wanneer de macht wordt uitgeoefend doormacht uit te oefenen is verkregen vanuit het verleden. de “incrowd” van de charismatisch leider. Bovendien isVaak door overerfelijkheid (Weber, 1947). De traditio- het lastig voor charismatische leiders om de autoriteit tenele rechten die hieruit voortvloeien ten behoeve van behouden. De gemeenschap moet namelijk continu dede autoriteit worden door de gemeenschap geac- autoriteit legitimeren. Daarom is het voor de charisma-cepteerd, of in ieder geval niet kritisch beoordeeld. tisch leider noodzakelijk constant te presteren. Het gaatHet gaat hier om het geloof in “de goede oude tijd”, hierbij om de garantie voor het telkens weer opnieuwin traditie, in wat men gewoon is te doen. Mensen verkrijgen van de legitimiteit van zijn autoriteit (Deeerbiedigen het verleden en hebben een stellig geloof Jong, 1997).dat werkwijzen die in het verleden hun waarde heb-ben aangetoond ook voor nu het beste zijn (De Jong, Gezag als sociale constructie1997). Naast deze vormen van formeel gezag bestaat echterTraditionele autoriteiten zijn bijvoorbeeld vorsten, ook het gezag als een sociaal construct. Berger en Luck-stamhoofden, familiehoofden, dominante elites of een mann (1966) stellen dat ieder mens kennis op een eigenbepaalde dominante cultuur. Traditionele autoriteiten wijze construeert en hierbij sterk beïnvloed wordt doorworden ondersteund door symbolen zoals: vlaggen, reacties vanuit de sociale omgeving. Anders gezegd, hetkruizen, vaste gewoontes en/of informele regels of geconstrueerde beeld van de werkelijkheid is het resul-mythes. Of er is een vermeende connectie met “het taat van de interactie tussen de verschillende actoren inHogere”. Structuren en instituties ondersteunen het de maatschappij. Hierop doorredenerend betekent ditvoortbestaan van de traditionele autoriteit. Volgens dat het toekennen van en betekenis geven aan gezagWeber (1947) is traditionele autoriteit een middel om op dezelfde manier tot stand komt. Er wordt dus een24 Politie, Twitter en gezag
  27. 27. bepaalde waarde aan het gezag toegekend. Of zoals staande voortvloeit, is dat gezag niet meer automatischCastells (2009) het heeft verwoord: gezag in de net- en voor altijd wordt toegeschreven (“ascribed”). Gezagwerksamenleving komt vooral tot uitdrukking doordat wordt onder invloed van beeldvorming door inspan-mensen ergens waarde aan toedichten. ning verworven (“achieved”) en in stand gehouden. InVanuit het beeld dat gezag een sociaal construct is de volgende subparagraaf wordt beschreven wat ditheeft Zijderveld zijn visie op gezag, als aanvulling op betekent voor het gezag van de politie.Weber, beschreven. Weber bekijkt gezag meer vanuithet perspectief van een organisatie of institutie. Hij 3.2.2 Politiegezagspreekt in dit verband bijvoorbeeld van de bureaucra-tie, dominante elites en charismatische autoriteiten, In de voorgaande subparagraaf hebben we de gezags-die op zichzelf welhaast ook als instituties zijn te gronden in algemene zin beschreven. Vervolgens is hetbestempelen. relevant te beschrijven wat de gronden zijn voor hetZijdervelds perspectief op gezag heeft meer het gezag van de politie in het bijzonder. Kenmerkend voorindividu als vertrekpunt. Iemand met gezag wekt de politie is dat zij de belichaming is van het gewelds-bewondering op, dwingt respect af en heeft moreel monopolie van de staat. De politie als institutie staat inoverwicht. Dit gebeurt dan op een manier dat het het teken van het geweldsmonopolie. De basis hiervoorinvloed heeft op het handelen van mensen (Zijderveld, werd gelegd door Thomas Hobbes (1588-1679). Deze1985). De waarden die Zijderveld in verband brengt Engelse filosoof had, door de wetteloosheid en hetmet gezag zijn expliciet afhankelijk van de vorming geweld van zijn tijd, een somber perspectief op eenvan een gedeeld beeld. Dit gedeelde beeld komt tot staat zonder gezag. De mens zou dan zijn overgeleverdstand als gevolg van sociale interactie in de samenle- aan een “strijd van allen tegen allen”. Om dit niet teving. Eenvoudiger gezegd, er is pas sprake van respect laten gebeuren moeten burgers in overeenstemmingafdwingend gezag als mensen een gedeeld beeld of met elkaar macht en gezag overdragen aan een derdeopvatting hebben over welke vorm dat dan aan zou partij. Dit zou een vorst of soeverein kunnen zijn diemoeten nemen. Pas dan is gezag ook legitiem. verregaande bevoegdheden heeft om de woelendeVanwege deze redenering voegt Zijderveld twee krachten in toom te houden. Een “sociaal contract”gezagsgronden toe aan de gezagsgronden van Weber. waarbij burgers gezamenlijk de macht overdragen.Namelijk gezag dat voortkomt uit de publieke opinie In de zienswijze van Rousseau (1712-1778) over het “so-en gezag dat is gebaseerd op professionele competen- ciaal contract” doet elk individu een stap terug ten be-tie. Deze twee gezagsgronden zijn volgens Zijderveld hoeve van datgene dat bijdraagt aan het voortbestaandynamisch van aard, omdat ook de publieke opinie van de gemeenschap. Omdat Rousseau van mening wasdynamisch van aard is. Het is juist die dynamiek in onze dat burgers vooral naar zichzelf toerekenden, moestenmoderne samenleving die de trigger vormt voor een zij daar in opgevoed worden.steeds vaker veranderende beeldvorming. Dit betekent Uit deze denkbeelden kan wettelijk gezag opgevatdat de sociaal geconstrueerde werkelijkheid met worden als:betrekking tot gezag aan verandering onderhevig is. 1. het resultaat van een afspraak van burgers onder-Legitiem gezag is onder de invloed van beeldvorming ling, het “sociaal contract”;dus tijdelijk van aard. Tegelijkertijd is hiermee gezegd 2. een onafhankelijke scheidsrechter die conflictendat gezag voorwaardelijk is, het moet aan bepaalde beslecht;voorwaarden voldoen. Gezag moet zich voortdurend 3. een geweldsmonopolie.waarmaken en tastbare effecten sorteren in de samen-leving. Daarmee lijkt gezag een meer contractuele Deze denkbeelden gaan vooral over staatsvorming enrelatie te zijn geworden. Dit betekent dat er voort- -inrichting. Het derde punt, het geweldsmonopolie,durend moet worden geschoold om de competenties positioneert de staat als maatschappelijke institutie.op peil te houden om het gezag niet te verliezen. Het De staat beschikt over het alleengebruik van geweldgevolg hiervan is dat gezag zich steeds verder speciali- namens en voor de samenleving (Weber, 1947). Ver-seert. Uitgesproken vakkennis wordt steeds belangrij- bijzonderd naar de situatie binnen de grenzen vanker. Hierdoor versmalt het gezag. Men weet meer over Nederland heeft de politie het monopolie van legitiememinder. De notie van Zijderveld (1985) die uit boven- geweldsuitoefening in handen. Het geweldsmonopolie Politie, Twitter en gezag 25
  1. A particular slide catching your eye?

    Clipping is a handy way to collect important slides you want to go back to later.

×