Your SlideShare is downloading. ×
Scenariomapping en igp
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×
Saving this for later? Get the SlideShare app to save on your phone or tablet. Read anywhere, anytime – even offline.
Text the download link to your phone
Standard text messaging rates apply

Scenariomapping en igp

962
views

Published on


0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
962
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
12
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. Omgeving 15-10-2007 : 15-10-2007 3 hour(s) R: KO Slachtoffer 15-10-2007 : 16-10-2007 2 hour(s) R: MK In notes velden van master mindmap Volgens PD-management protocol Verzamelen gegevens Incident Uitvoeren PD management 15-10-2007 : 19-10-2007 12 hour(s) R: ER, YU, XK buiten 150 mtr Observaties vastleggen wegen ; A12 15-10-2007 : 19-10-2007 2 hour(s) R: HV, MK Scenariomapping en Regelen van de sectie te Rijswijk 15-10-2007 : 19-10-2007 3 hour(s) R: HV Informatiegestuurd Politiewerk Gevonden oplossing Onderzoek naar verdere identiteit slachtoffer 16-10-2007 : 2-11-2007 6 hour(s) R: OP, KO, ER, YU Financiële gegevens van het slachtoffer veiligstellen documenteren, archiveren 15-10-2007 : 22-10-2007 en overdragen aan justitie 4 hour(s) R: KO, MK 14-12-2007 : 14-12-2007 1 hour(s) sport R: HK Theo Derksen Maken van een mindmap van de diverse bridgeclub Slachtoffer (sociale) netwerken uitgaan actie 1 16-11-2007 : 19-11-2007 Meest waarschijnlijke Falsificeren 4 hour(s) leraren actie 2 scenario/oplossing R: HV actie 3 overlap? Analyse communicatie (www, post, actie 1 advertenties in bladen, brieven, ) 2e meest waarschijnlijke Team brainstorm 16-11-2007 : 23-11-2007 actie 2 falsificeren scenario/oplossing 4-12-2007 : 4-12-2007 12 hour(s) 6 hour(s) R: KO, ER actie 3 R: HK Check in andere lopende onderzoeken 16-11-2007 : 21-11-2007 Bevindingen en Conclusie mindmaps netwerken 4 hour(s) R: XK 19-10-2007 : 30-10-2007 3 hour(s) R: HV Bevindingen en Conclusie Trajectbewaking Uitwerken en falsificeren 19-10-2007 : 30-10-2007 3 hour(s) Priority 1 R: RJ beschikbaar stellen Priority 2 Bevindingen en Conclusie Snelheidcamera’s in omgeving Task Priorities Priority 3 16-11-2007 : 21-11-2007 2 hour(s) Priority 4 R: RJ Bevindingen en Conclusie Videobewaking van Texaco en BP Priority 5 16-11-2007 : 20-11-2007 2 hour(s) Task start R: KP, RJ Invoeren conclusies in Quarter done Analyse/Synthes en voorlopige conclusie Getuigenverhoren Task Complete (%) master mindmap Half done 20-11-2007 : 26-11-2007 1 hour(s) 2 meest aannemelijke Three quarters done R: KP scenario's Task done Analyse/Synthes en voorlopige conclusie PD 27-11-2007 : 3-12-2007 Waarschijnlijk 4 hour(s) R: HV Nog neutraal Bevindingen en Conclusie onderzoek Auto Smileys Onwaarschijnlijk 26-11-2007 : 4-12-2007 1 hour(s) Zeer onwaarschijnlijk R: HV Uitgesloten Bevindingen en Conclusie Communicatie onderzoek 27-10-2007 : 2-11-2007 Yes! 2 hour(s) R: JD TGO Bizar master Important mindmap Arrows Both ways Horen directe getuigen 15-10-2007 : 7-12-2007 17-11-2007 : 25-11-2007 Reference 7 hour(s) Scenario 1: Afrekening Legend Postponed R: KP, WH 22-10-2007 : 26-11-2007 Horen andere getuigen 6 hour(s) Verder 17-11-2007 : 29-11-2007 R: HV 5 hour(s) Ter discussie R: KP, WH In de wacht Buurtonderzoek Flags Geen voortgang andere netwerken? link naar 16-11-2007 : 21-11-2007 6 hour(s) Vergt veel resources R: RJ, BP 1ste opzet mogelijke Scenario’s Zeer voorzichtig verder Passantenonderzoek Getuigen Gestopt 16-11-2007 : ___ 3 hour(s) R: RJ, BP Goed idee Meldingen meldkamer regio Besluit genomen 16-11-2007 : 17-11-2007 Single Icons Inplannen 3 hour(s) R: GH, DF Budget Meldingen meldkamer KLPD Emergency 16-11-2007 : 17-11-2007 3 hour(s) Oplossing R: GH, DF Controles In kennis stellen van de Analyse / Synthese korpsleiding Verzamelen Fill Colors 15-10-2007 : 15-10-2007 1 hour(s) Vastleggen R: KG Scenario's In kennis stellen van de OvJ Produceren 15-10-2007 : 15-10-2007 1 hour(s) Regelen / coordineren R: LD Alarmeren van personeel Scenario 2. Afpersing werkzaam voor het TGO 22-10-2007 : 26-11-2007 16-10-2007 : 16-10-2007 6 hour(s) 1 hour(s) R: CV R: KG Scenario 3. Potenrammers Persvoorlichting 22-10-2007 : 26-11-2007 6 hour(s) 16-10-2007 : 16-10-2007 R: KO 1 hour(s) R: LD Organisatie Scenario 4. Getuige criminele deal 22-10-2007 : 26-11-2007 Inlichten CIE 6 hour(s) 16-10-2007 : 16-10-2007 R: KG 1 hour(s) R: KG Scenario 5. Zelfdoding 22-10-2007 : 26-11-2007 Briefing 6 hour(s) 16-10-2007 : 16-10-2007 R: ER 1 hour(s) R: JD, KG De-briefing In kennis stellen familie 1 hour(s) 15-10-2007 : 16-10-2007 R: KG, LD 1 hour(s) R: CV, XK Inrichten Team Horen familie 16-10-2007 : 18-11-2007 12 hour(s) R: OP, KO, ER, YU protocollen Doorzoeking in het huis van het slachtoffer 16-10-2007 : 19-10-2007 logboeken PD-management Onderzoek plaats delict 4 hour(s) 16-10-2007 : 17-11-2007 R: WS, EH, KG cpdu 18 hour(s) R: HV Veiligstellen van PC van het slachtoffer 16-10-2007 : 16-10-2007 2 hour(s) Familie R: WS Maken van een mindmap van Nader onderzoek auto van het slachtoffer Familiestructuur 17-11-2007 : 18-11-2007 16-11-2007 : 21-11-2007 Aanstellen familierechercheur 6 hour(s) Plaats delict uitwerking 3 hour(s) R: HV 16-10-2007 : 16-10-2007 R: OP 1 hour(s) R: OP Opvragen en vastleggen van de Check email communicatie telefoongegevens Check bestellingen via www Onderzoeken van PC Dwarsligger tactiek Check chatrooms, forums 16-10-2007 : 25-10-2007 16-11-2007 : 23-11-2007 1 hour(s) 3 hour(s) R: YU, JD Check Favorites R: JD
  • 2. Scenariomapping en Informatiegestuurd Politiewerk © Januari 2009 Politieacademie Lectoraat Criminaliteitsbeheersing en Recherchekunde Theo Derksen Project ‘IGP in het onderwijs’ Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook zonder voorafgaande toestemming van de uitgever. Scenariomapping en Informatiegestuurd Politiewerk 1
  • 3. Voorwoord Het oplossen van moordzaken komt doorgaans neer op zorgvuldige reconstructie van noodlottige gebeurtenissen in het verleden. Niet zelden hebben betrokkenen er baat bij om de waarheid te maskeren. Zelfs wanneer het onderzoeksteam er in slaagt om op basis van empirisch bewijs de meest waarschijnlijke gang van zaken te reconstrueren kan de verdediging ter zitting nog altijd met een onwaarschijnlijke, maar niet onmogelijke alternatieve verklaring komen. Wanneer het openbaar ministerie er niet op is voorbereid zo een alternatieve verklaring te weerleggen, kan de zaak alsnog uitlopen op vrijspraak. Daarom is het van belang tijdens het strafrechtelijk onderzoek een onomstreden systematiek te volgen. De rond hypothesen en scenario’s opgebouwde benadering die in dit boekje is uiteengezet, biedt een dergelijke systematiek. Het gebruik vergt enige voorbereidingstijd, waarbij het handig is als de gebruiker bekend is met de Mindmap techniek. Bij het prioriteren van onderzoekslijnen blijft het gezond verstand van de recherchemanager natuurlijk een belangrijke rol spelen. Maar de geconstrueerde Mindmap van hypothesen en scenario’s biedt het onderzoeksteam en beleidsmatige beslissers een overzichtelijke kaart, waarop marsroute en doelen altijd in beeld blijven. Ik hoop en verwacht daarom dat generaties studenten aan de Politieacademie deze lesstof tot zich zullen nemen om die vervolgens ook toe te passen bij waarheidsvinding in de opsporingspraktijk. Peter Klerks Lector Recherchekunde Dit boek gaat over Scenariomapping en informatie gestuurd politiewerk (IGP). Hierbij is sprake van hypothesevorming en scenariodenken met behulp van de techniek Mindmapping en geplaatst in de context van een TGO onderzoek. Dit boek werd geschreven als naslagwerk voor studenten van de Politie- academie en het is onderdeel van het project “IGP in het politieonderwijs”. Tijdens politieopleidingen wordt veel aandacht besteed aan het informatie gestuurd politiewerk (IGP). Het werken met hypothese- vorming en scenariodenken met behulp van de techniek van Mindmapping is een vorm van informatie- sturing. 2 Scenariomapping en Informatiegestuurd Politiewerk Scenariomapping en Informatiegestuurd Politiewerk 3
  • 4. Inhoudsopgave 1. Inleiding 7 1.1. De essenties . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .7 1.2. Meerdere benaderingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8 1.3. Combinatie van invalshoeken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8 1.4. Het begrip ‘Hypothese’ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8 1.4.1. Ongeval Amercentrale Geertruidenberg op 28 september 2003 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .9 1.4.2. Twee mannen dood na val van stuw met motorjacht . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .10 1.4.3. Verkeersdoden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .11 1.5. Het begrip ‘Scenario’ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .11 1.6. Mindmapping . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .13 2. TGO zaken als kader 17 2.1. Daily Build Up . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .18 2.2. Hypothesen en scenario’s in de opsporing: reconstructie in plaats van voorspellen. . . .18 2.3. Twee praktijkvoorbeelden. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .19 2.3.1. Moord Louis Sévèke (Nijmegen) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .19 2.3.2. Gert Nijkamp (Apeldoorn) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .20 3. Toelichting op de diverse invalshoeken 21 3.1. Juridisch . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .21 3.1.1. Vrijspraak voor witwassen Air Holland . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .21 3.1.2. Vrijspraak brandstichting . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .22 3.1.3. XTC-handel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .22 3.1.4. Vrijspraak van dubbele moord/doodslag . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .23 3.2. Psychologisch . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .23 3.2.1. Bewuste en onbewuste informatie: 1 : 200.000 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .24 3.2.2. Short cuts en specialisten. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .25 3.2.3. Niets aan de hand; je lijdt niet aan ‘confirmatiebias’ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .25 3.2.4. Reduceren van tunnelvisie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .25 3.2.5. Falsifiëren en verifiëren . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .26 3.3. Tactische benadering met behulp van informatiesturing . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .27 3.3.1. Prioriteiten stellen tussen scenario’s en keuzes onderzoekslijnen . . . . . . . . . . . . . . . . . .28 3.3.2. Strategievorming . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .29 3.4. Communicatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .29 3.5. Vastlegging . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .30 3.6. Bedrijfsvoering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .30 4. Schiedammer Parkmoord en verhoogde aandacht informatiesturing 33 5. Voorspellende scenario’s: een toekomstscenario 35 5.1. Metafoor van de bergbeklimmer . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .37 4 Scenariomapping en Informatiegestuurd Politiewerk Scenariomapping en Informatiegestuurd Politiewerk 5
  • 5. 1. Inleiding Informatie Gestuurd Politiewerk (IGP) door hypothesevorming en scenariodenken bij lijkvinding met behulp van Mindmapping “In de bossen bij de grensovergang Hazeldonk stuiten wandelaars op een onbeheerde auto. Verderop vinden zij het lijk van een man. Het forensisch team constateert dat het gaat om de bekende profvoetballer Johnny Meerkamp. Zijn schedel is ingeslagen, zijn knieën verbrijzeld, de rechterarm is gebroken en overal op het lichaam heeft hij verwondingen”. Dit is het begin van een instructiefilm1 van de Politieacademie over het gevaar van tunnelvisie en over het werken met hypothesen en scenario’s in de opsporing. Hypothesevorming en scenariodenken met behulp van Mindmapping in het kader van het aantreffen van een stoffelijk overschot wordt in dit boek toegelicht en in de context van Informatie Gestuurd Politiewerk (IGP) geplaatst. 1.1. De essenties In essentie gaat het om de volgende benadering in vijf stappen: 1. De hypothesen gaan over WAT er gebeurd kan zijn; 2. De scenario’s gaan over HOE het voorval uit de verschillende hypothesen gebeurd zou kunnen zijn; 3. Vervolgens is de vraag welke informatie het scenario bevestigt of versterkt; de verificatie van het scenario (plus-info) 4. Daarop de vraag welke informatie het scenario ontkracht, de falsificatie van het scenario (min-info) 5. Als laatste blijft de vraag over wat je nog zou willen weten, dus wat nog onderzocht moet worden. verifiërende informatie (informatie plus) falsifiërende informatie (informatie min) scenario 1 welke informatie nog nodig (vraag) verifiërende informatie (informatie plus) falsifiërende informatie (informatie min) Hypothese scenario 2 welke informatie nog nodig (vraag) verifiërende informatie (informatie plus) falsifiërende informatie (informatie min) scenario 3 welke informatie nog nodig (vraag) Illustratie 1.1a Er zijn slechts vier hypothesen denkbaar in geval van lijkvinding: 1. Natuurlijk overlijden 2. Zelfdoding 3. Overlijden ten gevolge van een ongeval 4. Overlijden ten gevolge van een misdrijf 1 Instructiefilm “Breed “ van de houden van de Politieacademie 6 Scenariomapping en Informatiegestuurd Politiewerk Scenariomapping en Informatiegestuurd Politiewerk 7
  • 6. Hypothesevorming en scenariodenken wordt gekoppeld aan de techniek van Een voor de opsporing eveneens duidelijke en goed te gebruiken uitleg van het Mindmapping en is sinds het najaar van 2004 onderdeel van de lesstof2 van de begrip ‘hypothese’ is die van McDowell in zijn boek ‘Strategic Intelligence’, namelijk: Leergang Algemene Recherchekunde van de Politieacademie. “A hypothesis may be thought of as a conclusion or assumption you may reach about Mindmapping wordt in paragraaf 1.5 nader uitgelegd. Illustratie 1.1a is een voorbeeld anything at all. It doesn’t have to be right; it only has to be realistic and reasonable in van een Mindmap. terms of being able to be right! In other words, a hypothesis is a plausible explanation. The hypothesis doesn’t represent the end of your problem solving activity; it is just a Als je het bovenstaande, in combinatie met paragraaf 1.5, gelezen hebt, is dat in point en route to formulating your final interpretation”. principe voldoende om de systematiek toe te kunnen passen. Dus je hoeft wat dat betreft niet verder te lezen. In dit verband gaat het meer om een benaderingswijze, een mindset, dan om een definitiediscussie over wat het begrip hypothese vanuit de toepassing van methoden en technieken inhoudt. 1.2. Meerdere benaderingen Er zijn bij hypothesevorming en scenariodenken andere benaderingen mogelijk zoals Hierboven zijn 4 hypothesemogelijkheden beschreven op het moment dat een in de context van forensisch technisch onderzoek (Broeders 2003) bij bijvoorbeeld het stoffelijk overschot wordt aangetroffen. Aan de hand van een paar voorbeelden wordt Nederlands Forensisch Instituut (NFI) in Rijswijk. dit toegelicht. Deze benadering heeft niet de pretentie allesomvattend te zijn, maar richt zich op het tactische rechercheproces bij onderzoeken naar de toedracht van het overlijden van een menselijk slachtoffer. 1.4.1. Ongeval Amercentrale Geertruidenberg op 28 september 2003 In de nacht van zaterdag 27 september op zondag 28 september 2003 verrichten negen arbeiders groot onderhoud in Eenheid 9 van de Amercentrale in Geertruidenberg. 1.3. Combinatie van invalshoeken Die werkzaamheden vinden plaats vanaf een zestig meter hoge steiger langs de De combinatie van het werken met hypothesen en scenario’s en Mindmapping levert ketelwanden. Er zijn vijf gritstralers en vier lassers aan het werk. Rond 01.00 uur verlaat een vorm van synergie op waarbij meerdere invalshoeken gelijktijdig gevolgd kunnen één van de mannen de ketel en kort nadat hij de ketel heeft verlaten stort de steiger worden. waarop de andere mannen aan het werk zijn volledig in. Er volgt een uitgebreid en minutieus onderzoek naar de toedracht van dit instorten. Deze invalshoeken worden afzonderlijk toegelicht; het gaat om: • Juridische invalshoek Dit instorten van de steiger met acht doden als gevolg kan worden geprojecteerd op • Psychologische elementen de vier hypothesen. Ze zijn alle vier mogelijk, al zijn er meer en minder waarschijnlijke • Tactische benadering m.b.v. informatiesturing mogelijkheden. • Communicatievorm • Wijze van vastlegging Instorten en overlijden is het gevolg van natuurlijk overlijden • Aspecten m.b.t. bedrijfsvoering Het kan zijn dat één van de arbeiders getroffen is door een hersenbloeding of hartaanval, vervolgens van zijn steiger valt en daarbij een cruciaal onderdeel van de steigerconstructie raakt waardoor de hele steiger instort. 1.4. Het begrip ‘Hypothese’ Er bestaat in de opsporingspraktijk onduidelijkheid over wat nu een ‘hypothese’ is, Instorten en overlijden is het gevolg van zelfdoding wat een ‘scenario’ en hoe je daar op een effectieve wijze mee om kunt gaan, inclusief De arbeider die het meest hoog stond is al tijden depressief en het leven moe. een goede vastlegging. Hij besluit van de steiger te springen en tijdens de val raakt hij een belangrijk deel van Opstellen van een hypothese is onderdeel van wetenschappelijk onderzoek. de constructie. Hierdoor stort de steiger in en overlijden er nog zeven collegae. Een omschrijving is: ‘een hypothese is een propositie of bewering die als het ware het sluitstuk van een theorie vormt en die hypothese moet via onderzoek getoetst worden’ Instorten en overlijden is het gevolg van een misdrijf3 (Baarda & De Goede 2005). ‘Het gaat dan om de toetsing van een gefundeerd idee’ De vorige hypothese, maar nu in combinatie met een wraakneming op een collega of (Baarda, De Goede en Teunissen 2006). meerdere collegae. Iemand springt met die intentie van de steiger, treft daarbij zijn In de context van de toepassing van deze term ‘hypothese’ bij Teams Grootschalige doelwit, een collega, en neemt en passant ook de steigerconstructie mee met zeven Opsporing (TGO), wordt aangesloten bij het ‘spraakgebruik’ binnen de opsporing en is aanvullende doden als gevolg. Eveneens is het mogelijk dat de arbeider die net op tijd voor een pragmatische invulling gekozen. vertrok de instorting met opzet heeft veroorzaakt. Het gaat om: ‘een op basis van het voorlopige feitenmateriaal beredeneerde veronderstelling over de feitelijke en nog nader te onderzoeken toedracht of situatie.’ (Blonk 2004). 2 Onderdeel in de kernopgave ‘Beoordelen van recherchestrategieën’ nr 53.3.01 3 Het gaat hier om spraakgebruik. ‘Dood door schuld’ is als misdrijf in het wetboek van strafrecht gekwalificeerd. 8 Scenariomapping en Informatiegestuurd Politiewerk Scenariomapping en Informatiegestuurd Politiewerk 9
  • 7. Instorten en overlijden is het gevolg van een ongeval 1.4.3. Verkeersdoden De meest voor de hand liggende en eveneens de uitkomst van het onderzoek. Bij onderzoeken naar verkeersdoden is het werken met hypothesen en scenario’s De constructie van de steiger vertoonde gebreken en was niet berekend op deze eveneens mogelijk. De volgende hypothesen zijn te onderzoeken. werkzaamheden; een fataal ontwerp4 . Uiteraard is de propositie dat het instorten en het daardoor overlijden van acht arbeiders te wijten is aan een ongeval. Desondanks zal het onderzoek zich ook moeten ongeval door menselijk falen richten op de andere hypothesen. ongeval door voertuig 1.4.2. Twee mannen dood na val van stuw met motorjacht Zondagmiddag 9 januari 2005 stort in Borgharen van zeven meter hoogte een motorjacht van een stuw omlaag. De boot brak daarbij in stukken. Twee mannen ongeval door omgevingsfactoren werden vermist, zes andere opvarenden, twee vrouwen en vier kinderen, wisten zichzelf met hulp van toegesnelde omstanders in veiligheid te brengen. Het zoeken richtte zich onder meer op een plek direct achter de stuw waar een betonnen plateau iets lager in de bodem zit. De zoekers hoopten daar het wrak van het schip te vinden. Maandag werd op die plek een oliespoor ontdekt. Er werd echter Verkeer opzettelijk, namelijk vooralsnog geen scheepswrak aangetroffen. zelfdoding/verwonding De publicaties in de pers berichtten bij deze zaak over een ongeval. Dat zal ook wel de meest voor de hand liggende verklaring zijn, maar ook hier zijn meerdere hypothesen opzettelijk, namelijk moord cq mogelijk. Natuurlijk kan het overlijden een gevolg zijn van een ongeval. Wat zijn nog mishandeling meer denkbare hypothesen? Het kan gaan om een zelfdoding van één van de mannen, waarbij het zijn intentie was om zijn familie, maar wellicht ook zijn vrienden of relaties mee te nemen in de dood (hypothese moord in combinatie met zelfmoord). Of is het van de stuw afvallen een gevolg van een natuurlijk overlijden van de schipper, 1.5. Het begrip ‘Scenario’ waardoor het schip onbestuurbaar raakte en van de stuw af viel (hypothese natuurlijke De term ‘scenario’ is feitelijk onjuist, maar sluit mooi aan bij dit inmiddels binnen de dood in combinatie met ongeval)? opsporing ingeburgerde begrip. Synopsis is hier de juiste term, maar om verwarring Eveneens een aanname kan zijn het feit dat beide echtgenotes hun heren zat waren, te reduceren stellen we het begrip ‘scenario’ gelijk aan de aaneenschakeling van ze in het vooronder stuurden om zich te bezatten en vervolgens het schip richting de handelingen die zich voor, tijdens en na het misdrijf mogelijk hebben afgespeeld. stuw koersten, van boord gingen met de dood van de heren als gevolg (hypothese Het is als het ware de film die afgedraaid wordt. Scenariodenken is in zijn algemeen- overlijden t.g.v. misdrijf). Ook hier zijn er meerdere mogelijkheden, met ongeval5 als heid bedoeld om vooruit te kijken. Scenariostudies zijn vaak toekomststudies. meest waarschijnlijke hypothese. In het kader van moord en doodslag gaat het echter om een terugblik. Een reconstructie van wat zich in het verleden heeft afgespeeld. Belangrijk is wat er fysiek gebeurde, maar ook wat er zich in het hoofd van de dader afspeelde. Welk motief had hij/zij, welke stoornis, waarom bijvoorbeeld zoveel overkill? Binnen deze reconstructieomgeving is er ook plaats voor mogelijke, toekomstgerichte ontwikkelingen. Een vorm van eventualiteitplanning. Het gaat er dan om antwoorden te hebben op vragen of situaties die zich mogelijk voor zouden kunnen doen. Dat gaat dan om bijvoorbeeld wat te doen als de dader ineens een politiebureau binnenloopt en zich meldt. Hoe omvangrijk moeten de doorzoekingen zijn als een verdachte in beeld komt? Het opstellen van een verhoorplan, zeker als dat vanaf de start van het onderzoek gedaan is, is een vorm van toekomstplanning. 4 Blauw-reconstructie van spraakmakende zaken, Amsterdam 2007 5 Ongeval door menselijk falen of grove nalatigheid, als gevolg van technisch defect, etc. 10 Scenariomapping en Informatiegestuurd Politiewerk Scenariomapping en Informatiegestuurd Politiewerk 11
  • 8. Het is handig om, wanneer een scenario volledig uitgeschreven wordt, daar de 1.6. Mindmapping6 bestanddelen en elementen van de betreffende mogelijke strafbare feiten in op te Voor het verkennen van de verschillende onderzoeksgebieden die voor de analyse nemen. Dit volledig uitschrijven van een scenario is uiteraard niet aan de orde in de van belang zijn, is de Mindmap-techniek zoals die in de jaren 1970 door Tony Buzan hectische fase aan het begin van een onderzoek. Wanneer het echter langer gaat is geïntroduceerd bij uitstek geschikt7. De Mindmap-techniek kent drie toepassingen, duren, dan komt er een moment dat het goed is om het scenario van steekwoorden om die alle voor criminaliteitsanalisten van belang zijn. In de eerste plaats is deze techniek te vormen naar een lopend verhaal, een ‘script’. zeer geschikt om ideeën (en indicatoren) te genereren en te noteren. Dat komt goed van pas bij het bedenken van onderzoeksvragen. Hoe dat gaat wordt in deze Het opstellen van de scenario’s is een creatief proces waarbij het verzamelen van de paragraaf uitgelegd. In de tweede plaats is het een techniek waarmee samenhang in scenario’s (op hoofdlijnen) voorop staat. Alle deelnemers aan die scenariovorming afzonderlijke onderwerpen kan worden gebracht, wat bij het verwerken van (veel) moeten dan over de volledige informatie beschikken. Dat kan gaan om details, informatie bijzonder handig is. Ten slotte zijn Mindmaps, vanwege de eigenschap waaronder daderwetenschap. dat zij samenhang laten zien, een goed hulpmiddel bij het presenteren van In deze fase is het niet handig om al te discussiëren over de mate van waarschijnlijkheid analyseresultaten. van bepaalde scenario’s. Eerst inventariseren, dan discussiëren over de haalbaarheid en prioritering van bepaalde scenario’s. Mindmapping is een manier van noteren die door de wijze waarop dat gebeurt, stimuleert dat bij elke notitie nog even wordt nagedacht over wat er misschien bij Een scenario kan in subscenario’s nader uitgewerkt worden wanneer een scenario op hoort, wat dan ook wordt genoteerd enzovoort. Zodoende kom je sneller en op meer individueel, persoonsniveau beschreven moet worden. onderwerpen dan bij een traditionele manier van noteren kan worden verwacht. Stel dat het scenario is dat de moord gepleegd is door een (ex)werknemer. Op een papier dat bij voorkeur in de breedte (landscape) wordt beschreven, wordt Het slachtoffer had een bedrijf met 10 werknemers. Dat kan betekenen dat er na het in het midden een kadertje getekend waarin het onderwerp van de Mindmap wordt scenario dat de moord gepleegd zou kunnen zijn door een (ex)werknemer er dan tien aangegeven. Bijvoorbeeld ‘cocaïnetransporten vanuit Spanje naar Nederland’, omwille individuele scenario’s volgen. van ruimtebesparing af te korten tot ‘cocaïnetransporten’. Vanuit dat kadertje worden lijnen getrokken waarop de onderwerpen zijn genoteerd die op het eerste In dit verband zijn er nog twee aspecten van belang. gezicht van belang lijken. Dat zijn in ons voorbeeld onder andere de onderwerpen: Ten eerste: er zijn binnen de verschillende hypothesen standaardscenario’s mogelijk. ‘betrokkenen’, ‘werkwijze’, eigenschappen van het product ‘cocaïne’, ‘financiering’ en Als er sprake is van de hypothese moord (of het is overduidelijk moord) dan zijn ‘distributie’. Deze onderwerpen kunnen op elk gewenst moment worden aangevuld scenario’s als het ware in een format te zetten. Dat is het scenario dat de moord door met andere. Het begin van de Mindmap kan er zodoende uitzien zoals in figuur 1.6a is iemand uit de inner circle is gepleegd. Dit wordt ook ondersteund door statistieken weergegeven. waaruit naar voren komt dat circa 35% van de levensdelicten in de relatiesfeer van het slachtoffer gepleegd worden (Nieuwbeerta & Leistra 2007). Eveneens zijn er formats te maken van de scenario’s ‘persoonsverwisseling’ en ‘actieve levensbeëindiging door een ander als vorm van zelfmoord. werkwijze betrokkenen Ten tweede: bij het beoordelen van de verschillende scenario’s en het uitzetten van de diverse onderzoekslijnen is het belangrijk uit te gaan van vragen over motief, gelegenheid en middel (in het Engels: motive, means and opportunity). In hoeverre heeft iemand een reden om het delict te plegen, in welke mate was die persoon in de gelegenheid en welke middelen stonden ter beschikking en wie er voordeel kan Cocaïne transporten financiering hebben bij de gang van zaken (qui bono)? distributie cocaïne Figuur 1.6a - De opbouw van een Mindmap: het begin 6 Deze tekst over mindmapping in 1.5 is ontleend aan het boek ‘Criminaliteitsanalyse verklaard’ van mr. drs. Paul Minnebo en wordt met zijn toestemming gebruikt. 7 Tony Buzan werd geboren in 1942 in Londen. Hij studeerde psychologie aan de University of British Columbia in Vancouver, Canada. Hij introduceerde in 1974 de Mind Map en werd daar wereldberoemd mee. Hij heeft veel verschillende boeken geschreven, waaronder: Use Your Head, Make the Most of Your Mind en The Mind Map Book. Recent (2002) verscheen How to Mind Map. 12 Scenariomapping en Informatiegestuurd Politiewerk Scenariomapping en Informatiegestuurd Politiewerk 13
  • 9. Vervolgens wordt elk onderwerp verder uitgewerkt, door ieder afzonderlijk onderwerp De functies van Mindmapping zijn in figuur 1.6c nogmaals samengevat. op zich weer als uitgangspunt te laten gelden voor verdere vertakkingen. hiërarchie Bij ‘werkwijze’ kunnen bijvoorbeeld deelonderwerpen als ‘verpakking’, ‘transport’ en ordening herkenning ‘communicatie’ worden genoteerd (figuur 1.6b). gemak kleuren associatie overzicht 1 A4'tje/A3'tje productiviteit veelheid noteren verbanden bedenken tijdsbepaling briefing-debriefing verwerving open stimulerend creatief betaling onthouden visualiseren aanvoer inspirerend verpakking doorvoer presentaties transport visualiseren organisatie Mindmap-toepassingen managementrapportages opslag werkwijze betrokkenen transparant toegankelijk boeken logistiek hoofdzaken gericht studie samenvattingen beleidsnota's communicatie faciliterend organisatie uiteenrafelen nieuwe wetsartikelen protectie integratie overzicht brainstormsessie samenhang communiceren voorbeelden vergaderingen voorbereiden afzet cocaïne uitnodigend notuleren of actiepunten voorbereiding tijdsbesparing bouwen sauna transport Cocaïne transporten uitvoering boodschappenlijstje vakantieplanning financiering logistiek trefwoorden flexibiliteit feestje etc. voorzieningen organisatie distributie herkomst Figuur 1.6c - De functies van Mindmapping inkomsten kwaliteit cocaïne hoeveelheid Buzan heeft voor het (handmatig) maken van Mindmaps zeven hoofdregels bedacht8. 1. Begin in het midden van het vel papier. Bij voorkeur met een gekleurde afbeelding. Figuur 1.6b - De opbouw van een Mindmap: het uitwerken van de verschillende vertakkingen Een afbeelding vertelt meer dan duizend woorden en brengt het creatief associëren op gang. Daarbij worden beelden ook gemakkelijker onthouden. Elk van de onderwerpen in dit volgende niveau binnen de vertakkingen kan zelf weer 2. Gebruik door de hele Mindmap heen zoveel mogelijk beelden om oog en geheugen worden onderverdeeld, enzovoort. Bij transport kan aan een onderverdeling in de te helpen. vertakkingen ‘weg’, ‘rail’, ‘water’ en ‘lucht’ worden gedacht, waarbij ‘weg’ weer kan 3. Schrijf in hoofdletters om het teruglezen te vergemakkelijken. worden onderverdeeld in ‘vrachtwagens’, ‘bussen’ en ‘auto’s’, om maar wat te noemen. 4. Plaats de gehanteerde trefwoorden op in de Mindmap getekende lijnen die in De verschillende vertakkingen leiden naar allerlei deelvragen, waarvan de antwoorden vertakkingen onderling zijn verbonden. Dat geeft structuur aan de Mindmap. uiteindelijk aan de informatie bijdragen die wordt verzameld naar aanleiding van de 5. Ieder takje bevat bij voorkeur slechts één woord, omdat dat meer ruimte geeft en analysevraag, in ons voorbeeld ‘de aanvoer van cocaïne vanuit Spanje naar Nederland’. flexibiliteit in verdere onderverdelingen. (‘Deur’ in plaats van ‘garagedeur’, opdat Waarom is deze manier van noteren zo effectief? ‘deur’ vervolgens nog kan worden vertakt in ‘huis-’, ‘schuur-’, ‘keuken-’, ‘tuin-’ en Allereerst omdat met Mindmapping een overzichtelijk beeld ontstaat van alle relevant ‘garage-’). geachte onderwerpen. Bij criminaliteitsanalyse zijn dat de onderwerpen waarvan op 6. Gebruik zoveel mogelijk kleuren, om ook hiermee oog en geheugen te helpen. zijn minst moet worden nagegaan of zij een betekenisvolle of aan de andere kant 7. Maak je bij een Mindmap in het begin niet al te druk om de structuur, maar neem er vermeldenswaardige relatie hebben met het onderwerp van analyse. direct in op wat je te binnen valt. De gewenste structuur kan er dan later in worden Anders dan wanneer deze traditioneel onder elkaar zouden worden opgeschreven, aangebracht door onderwerpen eventueel te verplaatsen naar andere vertakkingen, of biedt de Mindmap de mogelijkheid altijd nog zaken toe te voegen zonder dat daarmee bij nader inzien weer uit de Mindmap te verwijderen. Teveel aandacht voor structuur het overzicht geweld wordt aangedaan. Een Mindmap is ook nooit ‘af’ in de zin van gaat ten koste van aandacht voor de inhoud en vertraagt daarmee het creatieve proces. gesloten voor verdere toevoegingen, terwijl traditionele lineaire opsommingen, rijtjes, al snel – terecht of onterecht – iets van volledigheid uitstralen, waardoor je niet wordt Het is natuurlijk geheel aan de gebruiker om te bepalen in hoeverre hij zich wil houden uitgenodigd om daaraan te sleutelen. Omdat vanuit een overzicht wordt gewerkt, aan deze regels, maar naarmate er meer van wordt afgeweken, kan de effectiviteit is het ook niet moeilijk om een nieuw gegeven direct onder de juiste vertakking te verminderen. Huidige computertoepassingen maken het wel heel gemakkelijk om plaatsen of daarvoor speciaal een eigen vertakking aan te maken. Door hun vorm de structuur pas achteraf in Mindmaps aan te brengen, omdat het met de muis helpen Mindmaps gedachten te verduidelijken, te ordenen, samen te vatten en ook te verplaatsen van afzonderlijke trefwoorden of hele vertakkingen een fluitje van een communiceren. cent is. Ook het aanbrengen of veranderen van kleuren en het gebruik van symbolen en illustraties wordt door moderne MindMapping-programmatuur ondersteund. Mindmaps helpen visueel ingestelde mensen om de informatie te onthouden die erin is Andere voordelen van het maken van Mindmaps met behulp van de computer zijn dat weergegeven. Het onthouden van informatie wordt bevorderd als in de Mindmaps met ze moeiteloos in een document kunnen worden geplakt, per e-mail zo nodig de hele verschillende kleuren wordt gewerkt en er bijvoorbeeld ook tekeningen of figuren in wereld kunnen worden rondgestuurd en eindeloos kunnen worden gereproduceerd. worden verwerkt. 8 Tony Buzan (1974), Use Your Head. bbc Books. Tony & Barry Buzan (1973), The Mind Map Book. bbc Books. 14 Scenariomapping en Informatiegestuurd Politiewerk Scenariomapping en Informatiegestuurd Politiewerk 15
  • 10. 2. TGO zaken als kader De gemaakte Mindmap(s) kunnen worden bewaard in het dossier dat betreffende de Als een levensdelict of een ander ernstig delict gemeld of ontdekt wordt, bijvoorbeeld analyse wordt aangelegd en dat ook al het goedgekeurde analysevoorstel bevat. een ontvoering of verkrachting, dan treedt de TGO-regeling in werking. Een Team Niet alleen kunnen zij gedurende de hele analyse dienen als referentiemateriaal Grootschalige Opsporing (TGO) wordt gestart en kort na de melding staat er een team voor de analist zelf. Ook kunnen zij anderen inzicht geven in de wijze waarop het van rechercheurs klaar om het delict te onderzoeken. Deze rechercheurs hebben ieder onderwerp wordt benaderd. een eigen specialiteit, staan onder leiding van een tactisch leidinggevende en diverse projectleiders. De factor tijd blijkt in dit soort zaken cruciaal te zijn. Hoe sneller de Het is eveneens mogelijk om digitaal bestanden, afbeeldingen, filmpjes en hyperlinks opsporing start, des te eerder en des te groter de kans op het oplossen van de zaak. aan een mindmap te koppelen. Dit betekent dat de Mindmap mede gebruikt kan worden als opslag van informatie en koppeling naar bestanden of websites. Snelheid heeft drie belangrijke redenen. De belangrijkste reden om snel ter plaatse te gaan is hulpverlening. Er kan dan tevens een inschatting gemaakt worden van de benodigde hulpdiensten. Deze taak gaat vóór de opsporing. De tweede reden om te reageren is dat op de plaats delict meestal veel informatie gevonden kan worden, in de vorm van sporen en getuigen. Hoe eerder getuigen, waaronder ook een slachtoffer, gehoord kunnen worden des te beter de informatie. En hoe sneller technische sporen beoordeeld en veiliggesteld kunnen worden, hoe beter de resultaten. De derde reden om vlot te reageren is de mogelijkheid om onmiddellijk op de verkregen informatie te reageren, waarbij de verdachte spoedig kan worden aangehouden. Onderzoek wijst uit dat daders doorgaans óf snel óf niet worden opgespoord (De Poot et al. 2004: 33)9 . De Poot et al. onderzochten een aantal misdrijven en kwamen tot de volgende opsomming (De Poot et al. 2004: 34, tabel 2.2): Invloed van snelheid ter plaatse gaan door de politie op identificatie van dader (in procenten). Korter dan een half uur Langer dan een half uur Verdachte aangehouden in 41 4 omgeving plaats delict Verdachte geïdentificeerd met 20 24 opsporingsonderzoek Geen verdachte gevonden 39 72 Totaal 100% 100% Aantallen 376 908 De Poot et al (2004: 50) maken in Rechercheportret een onderverdeling in soorten zaken. Zij benoemen vier categorieën te weten: 1. Klip-en-klaarzaken 2. Verificatiezaken 3. Opsporingszaken 4. Zoekzaken TGO zaken vallen over het algemeen onder de noemer ‘Zoekzaken’. Dit zijn zaken die niet ter kennis van de politie komen in de vorm van een getuigenverklaring over wat er is voorgevallen. Dit zijn zaken waarin het verhaal over wat er gebeurd kan zijn in het opsporingsonderzoek achterhaald moet worden. Dit scenario speelt vooral als er óf geen contact geweest is tussen het slachtoffer en de verdachte, óf dat het slachtoffer geen verklaring af kan leggen. Bijvoorbeeld in geval van moord, doodslag of vermissing. 9 Rechercheportret – De Poot, Bokhorst, Van Koppen & Muller, Kluwer 2004. 16 Scenariomapping en Informatiegestuurd Politiewerk Scenariomapping en Informatiegestuurd Politiewerk 17
  • 11. De start van een TGO is een hectische aangelegenheid, ook al wordt de TGO regeling Eveneens kan het bijdragen leveren ten behoeve van het anticiperen op het mogelijke gevolgd. De situatie op en rond een plaats delict (PD) is in de meeste gevallen ook type mens waarmee we van doen hebben. Dit laatste kan weer behulpzaam zijn bij het een roerig en stressvol proces. Vanaf het moment van ontdekking staan de eerst nadenken over een wijze van bejegening. Je krijgt, ook als opsporingsinstantie, maar aanwezigen op de PD onder druk, wordt het ‘circus’ opgestart via het waarschuwen één keer de mogelijkheid om een eerste indruk te maken. van de Forensisch technische afdeling, het informeren van de districtsleiding, divisieleiding die een TGO opstart en een proces waarbij de korpsleiding en het In dit verband is het eerste optreden op een PD van groot belang. Dit optreden kan Openbaar Ministerie ook betrokken worden. In het huidige ‘post-Posthumus’-tijdperk uitsluitsel geven over welke hypothese het meest aannemelijk is en welke hypothese(n) wordt ook meteen een systematiek van ‘Tegenspraak’10 in het leven geroepen. uitgesloten kan worden. Bij overduidelijke zaken is er niet eens meer een hypothese, Tevens vormen de media een belangrijke factor die voor de opsporing, maar ook voor maar is het evident wat er gebeurd is. Als iemand een persoon achterna loopt en hoort het imago van het desbetreffende regiokorps, druk oplevert en de tijdsdruk op het dat die persoon telkens roept ‘ik maak er een eind aan!’ en ziet dat deze persoon TGO doet toenemen. Journalisten gaan getuigen proberen te vinden en het is van op eigen kracht en alleen naar het dak van een flat klimt, op de rand gaat staan belang dat het opsporingsteam de getuigen eerder spreekt dan het journaille. en nogmaals roept ‘ik maak er een eind aan!’ en vervolgens springt, dan is het een Op enig moment, meestal tussen de 48 en 72 uur na de ontdekking, zal de hectiek overduidelijke zelfdoding en vallen de overige hypothesen af. Er is dan geen hypothese omgevormd zijn tot een projectmatige aanpak, inclusief projectplan en plannen meer. Het is een vaststelling geworden. van aanpak. Het proces van strategievorming is dan weer vergelijkbaar met een projectmatig opgestart opsporingsonderzoek. Aan de andere kant van het spectrum kan het echter ook zo zijn dat de meldkamer aan de noodhulp de melding doet ‘Er is een springer bij spoorwegovergang Stationstraat- Om tijdwinst te behouden en deze uit te buiten is het van belang om kort na de Spoorlaan’ dat de noodhulp al met een bepaalde mindset richting het incident kan ontdekking onderzoekslijnen te benoemen en vervolgens te onderzoeken. Om te gaan, waardoor andere mogelijkheden (hypothesen) naar de mentale achtergrond komen tot onderzoekslijnen is het belangrijk om te werken met hypothesen en gedrongen worden. Dit is een psychologisch proces dat priming genoemd wordt. Je scenario’s. Meteen starten met hypothesevorming en scenariodenken levert de zou het kunnen omschrijven als een proces waarbij men een bepaalde gedachte in de eerste gefundeerde onderzoekslijnen op. Met die eerste benoemde en vastgelegde geest van iemand plant zonder dat die persoon zich ervan bewust is (Van der Vurst onderzoeksrichtingen start het rechercheren. 2007). In dit geval zal de centralist zich ook niet bewust zijn van de omstandigheid dat hij/zij priming toepast op de surveillance-eenheid. De melder kan de moordenaar zijn. Priming wordt onder andere gebruikt in de politiek en in de reclame en het zal 2.1. Daily Build Up duidelijk zijn dat de woordkeuze daarbij niet aan het toeval overgelaten wordt. Tijdens het opsporingsonderzoek kan gebruik gemaakt worden van de Daily Build Up methode (Weggeman 2007). Dit is een praktijk waarbij dagelijks, doorgaans aan het eind van de dag, alle informatie vanuit de diverse invalshoeken en bronnen 2.3. Twee praktijkvoorbeelden wordt samengevoegd en kan worden geprojecteerd (letterlijk en figuurlijk) op de verschillende hypothesen en daarbij behorende scenario’s. Er ontstaat dan een dagelijks voortschrijdend inzicht. Deze systematiek werd in het onderzoek naar 2.3.1. Moord Louis Sévèke (Nijmegen) de moord op Louis Sévèke (zie 2.3.1) door het Bamboe-team van de regiopolitie Op 15 november 2005 werd in het centrum van Nijmegen Louis Sévèke doodgeschoten. Gelderland-Zuid toegepast. Sévèke was politiek actief en was onderdeel van de krakersbeweging in Nijmegen. Bij het verlaten van een bijeenkomst werd Sévèke neergeschoten. Dit onderzoek heeft veel menskracht gekost en werd ongeveer anderhalf jaar later opgelost. 2.2. Hypothesen en scenario’s in de opsporing: In dit onderzoek werden de scenario’s met behulp van Mindmapping opgezet. reconstructie in plaats van voorspellen De hypothese moord was feitelijk een vaststaand gegeven, dus geen echte hypothese meer. Omdat Sévèke erg actief was in diverse netwerken, werden er aanvankelijk 19 Het werken met hypothesen en scenario’s binnen de opsporing en zeker de opsporing scenario’s opgezet. Dit werd door het team verder uitgebouwd naar 24 scenario’s. naar inmiddels voltooide feiten, zoals moord, doodslag, verkrachting, ontvoering, etc. Gedurende het hele onderzoek zijn deze 24 scenario’s doorlopend bekeken en staat haaks ten opzichte van de voorspellende waarde (zie paragraaf 5). Hier gaat onderzocht. Uiteraard het ene scenario met meer en het andere met minder prioriteit. het om reconstrueren. Reconstrueren op basis van in eerste instantie hypothesen en vervolgens de daarbij volgende scenario’s. Uiteraard is het mogelijk om naar aanleiding Enkele scenario’s waren: van seriemisdrijven ook toekomstige scenario’s op te stellen, maar dan is de start vanuit • Moord gepleegd door een ontmaskerde (of met ontmaskering bedreigde) een voltooid delict. informant van politie of AIVD; • Moord gepleegd door iemand uit de krakersbeweging n.a.v. ruzie; Offender profiling is te beschouwen als een vorm van terugblikken naar de dader, • Persoonsverwisseling. De dader had iemand anders op het oog. maar kan ook indicaties geven dat een dader in de toekomst waarschijnlijk een • Door Sévèke zelf georganiseerde moord, dus feitelijk een vorm van zelfmoord. volgend, soortgelijk, delict zal plegen. Bovendien kan profiling helpen in het focussen bij het opstellen van zoekvragen. 10 Via het Protocol Tegenspraak – Programma Versterking Opsporing en Vervolging 18 Scenariomapping en Informatiegestuurd Politiewerk Scenariomapping en Informatiegestuurd Politiewerk 19
  • 12. 3. Toelichting op de diverse invalshoeken Dit laatste scenario was de (onwaarschijnlijke) mogelijkheid dat het toch niet een In de inleiding zijn de onderstaande invalshoeken genoemd als belangrijke aspecten gewone moord was. Uiteindelijk kwam de oplossing. Daar hebben de scenario’s en effecten van het werken met hypothesevorming en scenariodenken met behulp van geen bijdrage aan geleverd, maar de motieven van de dader pasten wel in de twee Mindmapping. beschreven scenario’s van een ontmaskerde informant (dader was ooit beschuldigd informant te zijn) en een conflict in de krakersbeweging. Dat conflict speelde zich in de • Juridische invalshoek vorige eeuw af en de dader heeft zich daar niet van los kunnen maken. • Psychologische elementen • Tactische benadering m.b.v. informatiesturing • Communicatievorm 2.3.2. Gert Nijkamp (Apeldoorn) • Wijze van vastlegging Op 21 juni 2007 werd in Apeldoorn Gert Nijkamp bij een basisschool neergeschoten. • Aspecten m.b.t. bedrijfsvoering Nijkamp had net zijn zoontje naar diens lokaal gebracht, wilde in de auto stappen en werd doodgeschoten. Het intensieve onderzoek leverde veel informatie op. In oktober 2007 werd een expertsessie georganiseerd door het team. Daar werden de 3.1. Juridisch veertien scenario’s m.b.v. Mindmapping door de vaste kern van leidinggevenden en de De strafrechter moet zijn uitspraken motiveren. Dat is opgenomen in artikel 359 lid 2 externe deelnemers geherformuleerd en aan een sterkte-zwakte-analyse onderworpen. van het Wetboek van Strafvordering. Dat motiveringsbeginsel is vooral van belang als er Dit leverde nieuwe inzichten op ten aanzien van de nog nader te onderzoeken een verweer is van de verdediging en de rechter dat verweer niet overneemt, maar juist scenario’s, evenals een actiepuntenlijst voor diverse tactische onderzoeken. Deze zaak het requisitoir van het OM volgt. In een aantal recente strafzaken heeft de rechter het wordt momenteel nog onderzocht en daarom worden hier geen scenario’s beschreven. niet volgen van het verweer van de raadsman onvoldoende gemotiveerd, waardoor bij hoger beroep de verdachte werd vrijgesproken omdat de rechter (in eerste aanleg) het vonnis onvoldoende onderbouwd had ten opzichte van het verweer van de verdediging. Die uitspraken zijn er, maar wat heeft dat voor implicaties voor het werk van opsporingsambtenaren? In veel gevallen kan de rechter niet gemotiveerd afwijken van de lezing van de verdediging omdat de bouwstenen, de argumenten daarvoor, niet onderzocht zijn of niet opgenomen zijn in het dossier. De raadsman ziet dat er rafeltjes aan het verhaal zitten, begint te trekken en zet de zaak op losse schroeven. Dit betekent dat tijdens de opsporingsfase geanticipeerd dient te worden op deze rafeltjes, de uitvluchten of andere zienswijzen11 waarmee de verdediging op zitting zal kunnen komen. Dat kan onder andere door te werken met hypothesen en vooral scenario’s en dat ook in het dossier op te nemen. Op basis van die onderzochte scenario’s en de vastlegging van die bevindingen zal een verweer op basis van losse eindjes minder kans van slagen hebben omdat die gegevens onderzocht zijn. Vier voorbeelden 3.1.1. Vrijspraak voor witwassen Air Holland Op 12 maart 2008 oordeelde het gerechtshof in Den Haag vrijspraak ten opzichte van een eerdere veroordeling in het vonnis van 7 december 2006 van de rechtbank in Rotterdam op basis van het motiveringsbeginsel. Ten laste gelegd waren heling en witwassen van zeer grote contante geldbedragen in de periode van maart 2001 tot en met 2002. Het Hof onderzocht allereerst de vraag of wettig en overtuigend bewezen kon worden geacht dat de tenlastegelegde geldbedragen door misdrijf verkregen respectievelijk van misdrijf afkomstig waren. De rechtbank heeft overwogen dat de door de verdachten aangegeven legale herkomst van de geldbedragen onvoldoende is onderbouwd. Vervolgens is de rechtbank tot het oordeel gekomen dat het - gelet op een aantal in het vonnis opgesomde feiten en omstandigheden - niet anders kan zijn dan dat de geldbedragen een criminele herkomst hebben. 11 ‘Meer- en Vaart-verweren’ HR 1-2-1972 DD 72.074, o.a. Mr. F. Panholzer 1999, nr 242, pagina 157 20 Scenariomapping en Informatiegestuurd Politiewerk Scenariomapping en Informatiegestuurd Politiewerk 21
  • 13. Uit www.jure.nl: Uiteindelijk zal de zaak opnieuw door een Gerechtshof behandeld moeten worden. “Het Hof is van oordeel dat gelet op het vermoeden van witwassen en de daarbij in In deze casus was doorvragen bij de getuigenverklaringen het ‘losse eindje’ in het aanmerking genomen omstandigheden, van de verdachte mag worden verlangd dat hij onderzoek van de politie. een verklaring geeft voor de herkomst van het geld. De verdachte heeft dit van meet af aan ook gedaan. Hij heeft verklaard dat hij bij herhaalde navraag bij de investeerder [investeerder] steeds heeft vernomen, en aannemelijk heeft geacht, dat het geld 3.1.4. Vrijspraak van dubbele moord/doodslag14 (voornamelijk) afkomstig was uit (de verkoop van) diens belang in zogenaamde In deze zaak werd een vrouw verdacht van het vermoorden van haar twee jonge cambio’s, zijnde wisselkantoren in Nederland en Suriname. Ter zitting is gebleken dat kinderen. Dat zou gebeurd zijn in Purmerend op 14 juni 2006. De raadslieden voeren via deze zogenaamde Hawala-banken grote hoeveelheden contant geld circuleren. aan dat het opsporingsonderzoek onvolledig is geweest omdat er sprake is geweest Aldus heeft de verdachte een concrete, min of meer verifieerbare en, naar het oordeel van tunnelvisie bij het rechercheren. Ook zou de vrouw tijdens de verhoren onder van het Hof, niet op voorhand als volslagen onwaarschijnlijk aan te merken herkomst druk gezet zijn en werd zij langdurig verhoord. De vrouw is achtmaal verhoord en benoemd”. de strekking van haar verklaring is dat niet zij maar een ander de kinderen gedood heeft. In deze uitspraak staat vervolgens: “de rechtbank kan zich niet aan de indruk Het Hof in Den Haag meent dat het niet is uit te sluiten dat het omstreden geld legaal onttrekken dat de veelvuldige en sturende verhoren voor verdachte, vanwege haar verkregen was. “Het OM had dat moeten onderzoeken maar heeft dit nagelaten”, zwakke identiteit, zo indringend zijn geweest, dat zij het scenario, dat de verbalisanten concluderen de rechters en daarom worden de twee verdachten niet veroordeeld. haar op de 22ste juni 2006 hebben aangereikt, is gaan inkleuren en aldus heeft Er zaten dus nog losse eindjes in deze zaak, waarbij het oorzakelijk verband tussen geleid tot de bekennende verklaring van de 29ste juni 2006. De rechtbank acht voorts het niet bancaire circuit en de tenlastelegging niet aangetoond kon worden omdat er de weinige details die verdachte in haar verklaring van 29 juni 2006 beschrijft niet onvoldoende onderzoek naar verricht was. dermate specifiek, dat uit die details daderkennis mag worden afgeleid”. De verdachte noemt vervolgens de naam van de man die haar kinderen vermoord 3.1.2. Vrijspraak brandstichting12 heeft. Hij zou het gedaan hebben vanwege een conflict in de drugssfeer. Deze man In dit voorbeeld gaat het om culpoze brandstichting. Rond de jaarwisseling gooit werd verhoord door de politie, maar dat leverde geen aanvullende informatie of een jongen een brandende flashlight op een balkon van een bovenverdieping. De bewijs tegen hem op. Uiteindelijk oordeelde de rechtbank dat de verklaring van de balkondeur stond op dat moment open. Er ontstaat tussen de dertig en zeventig verdachte, namelijk dat een ander dan verdachte verantwoordelijk is voor de dood minuten later brand op deze bovenverdieping. Vaststaat dat de jongen de flashlight van de kinderen, enerzijds onvoldoende is uitgerechercheerd, en, anderzijds niet kan op het balkon gegooid heeft. De vraag in dit geval is of deze flashlight ook de worden uitgesloten door bewijsmiddelen. Verdachte werd vrijgesproken. brand veroorzaakt heeft. Het causale verband ontbreekt, zo stelt de Hoge Raad en de bewezenverklaring van het Gerechtshof is onvoldoende gemotiveerd. Er is ongemotiveerd voorbij gegaan aan het verweer van de raadsman dat er in de 3.2. Psychologisch tussenliggende periode tussen het gooien van het vuurwerk en de ontdekking van de Tunnelvisie wordt beschreven als een psychologisch proces dat individueel, maar ook brand ook nog ander vuurwerk op het balkon en in die woning terecht zou kunnen als groepsproces kan optreden15 . zijn gekomen. Een logisch verweer gezien de datum, 30 december, en het feit dat er in die omgeving veel meer vuurwerk werd afgestoken. Het technische onderzoek van ‘Zodra we iets wensen te geloven, zien we plots alle argumenten die dit ondersteunen politie en TNO sluit een alternatieve brandoorzaak niet uit, maar geeft evenmin het en worden we blind voor de tegenargumenten’ (George Bernard Shaw). oorzakelijk verband aan. Vooringenomenheid ligt snel op de loer en vervolgens is er de menselijke neiging om vooral te zoeken en te kijken naar informatie die deze vooringenomenheid bevestigt 3.1.3. XTC-handel13 en eveneens de neiging om minder bruikbare of ontlastende informatie te negeren Een handel in XTC levert bij de rechtbank een veroordeling op. Het Gerechtshof of te bagatelliseren (Dror 2008). Er ontstaat confirmatiebias. Dit geldt des te meer spreekt de verdachte vrij en het Openbaar Ministerie gaat in beroep bij de Hoge wanneer iemand onder druk staat. Dan is het denkproces minder gedifferentieerd en als Raad. De Hoge Raad oordeelt dat het OM terecht in beroep is gegaan tegen de er dan één plausibele verklaring gevonden wordt, wordt er vaak gestopt met analyseren. uitspraak van het Hof. Op zichzelf is dit niet zo interessant. Waar het om gaat is de Daarbij komt: des te meer ervaring en kennis van zaken, des te sneller ontstaat de omstandigheid dat het Hof haar vrijspraak grotendeels baseert op onvoldoende neiging om overtuigd te zijn van de juistheid van die analyse (Van der Vurst 2007). doorvragen bij het getuigenverhoor, dus het werk van de politie. Afnemers van de pillen verklaren als getuigen dat die pillen ‘goed’ waren. Het Hof stelt vervolgens dat deze waardering ‘goed’ onvoldoende onderbouwing vindt in de verklaringen. Waaruit blijkt dat ze goed zijn, welke effecten hadden die pillen? Temeer speelt dit omdat de laboratoriumuitslagen van de testen van de pillen aangaven dat er een geringe hoeveelheid MDMA in de pillen zat. 12 Hoge Raad 3 juni 2008, gepubliceerd in Nederlandse Jurisprudentie NJ 2008, nummer 343 14 LJN: BB7483, Rechtbank Haarlem, 9 november 2007, 15/630471-06 13 Hoge Raad 13 juni 2006, NJB 1240, augustus 2006 15 Tunnelvisie als bedrijfsrisico- M. Bollen 2006 en Ik heb altijd gelijk – E. Rassin 2007 22 Scenariomapping en Informatiegestuurd Politiewerk Scenariomapping en Informatiegestuurd Politiewerk 23
  • 14. Het blijkt vrijwel onmogelijk te zijn om tegelijkertijd meer dan zeven brokken 3.2.2. Short cuts en specialisten informatie te verwerken. Door de psycholoog George Miller is in de zestiger jaren Maar die informatieselectie kan ook weer problemen opleveren. Onze hersenen van de vorige eeuw onderzoek gedaan naar de hoeveelheid informatie die je in je kunnen, zoals hierboven vermeld, niet alle informatie die ontvangen wordt verwerken. bewustzijn kunt vasthouden. De uitkomst is wat onder psychologen ‘het magische Het effect is dat die informatie dan vervormd wordt via short cuts. Die short cuts getal 7 plus of min 2’ genoemd wordt. Zeven brokken, plus of min twee, informatie. betekenen dan dat de informatie snel geprioriteerd wordt en dus selectief onderzocht Daarnaast speelt de omstandigheid dat wanneer de hoeveelheid informatie toeneemt, wordt. Vervolgens wordt die informatie gekoppeld aan bestaande kennis. Dit is een de kwaliteit van bewust nadenken snel afneemt omdat de capaciteit overbelast wordt actief en dynamisch proces. Het blijkt dat als mensen meer ervaren en competenter (Dijksterhuis 2007 en Khalsa 2004). zijn, ze als het ware specialist worden, ze meer met short cuts gaan werken en er op gaan vertrouwen. Met andere woorden; specialisten werken meer met short cuts. Die specialisten, de experts, onderscheiden zich van de beginnelingen omdat ze weten waar ze naar moeten kijken, de juiste vragen stellen en weten waar de informatie te vinden is (Dror 2008). Het risico van confirmatiebias ligt dan op de loer omdat die experts onvermijdelijk en onbewust hun objectiviteit kunnen verliezen en informatie kunnen selecteren op basis van vooringenomenheid. Door Dror is er op het forensisch technische terrein onderzoek gedaan. In verschillende zaken werden identieke vingerafdrukken onderzocht. De zaken verschilden van elkaar door de meegeleverde informatie en context. Het bleek dat de oordelen van de vingerafdrukkenexperts verschilden bij dezelfde vingerafdrukken. Naar aanleiding van de terroristische aanslag in Madrid, maart 2004, werd in de VS Brandon Mayfield gearresteerd op basis van een in Madrid gevonden dactyloscopisch spoor. Dat spoor was afkomstig van Mayfield volgens de FBI-experts. Toen in mei 2004 één van de daders, Daoud, als veroorzaker van het spoor werd geïdentificeerd, moest de FBI toegeven dat er een verkeerde conclusie getrokken was. Mayfield kreeg excuses en $ 2 miljoen als compensatie. 3.2.3. Niets aan de hand; je lijdt niet aan ‘confirmatiebias’ Wil je gevrijwaard blijven van confirmatiebias? Dan zijn de volgende eigenschappen belangrijk (Rassin 2007): • Vermogen om alle relevante informatie waar te nemen; Er moet dus informatie geselecteerd worden. Kijk maar naar de illustratie hierboven. Je • De omgeving waarnemen zonder gebruik te maken van eerder opgedane kennis; moet de informatie selecteren, want je kunt niet EN de jonge vrouw EN de oude vrouw • Volledige demotivatie en desinteresse bij elke te nemen beslissing; tegelijkertijd bewust waarnemen. • Ogenschijnlijk irrelevante informatie meenemen bij beslissingen; • Meer waarde hechten aan de mening van anderen dan aan je eigen mening; • Alle relevante informatie gelijktijdig verwerken; 3.2.1. Bewuste en onbewuste informatie: 1 : 200.000 • Een aan wispelturigheid grenzende neiging om beslissingen terug te draaien op het Bovendien is er onderscheid tussen dat wat we bewust waarnemen en hetgeen moment dat er aanvullende informatie beschikbaar komt. we onbewust waarnemen. Onderzoek toonde aan dat we onbewust 200.000 keer zoveel informatie verwerken als bewust. Het absolute maximum voor bewuste verwerking ligt rond de 60 bits per seconde. Meer kan ons bewustzijn niet aan. 3.2.4. Reduceren van tunnelvisie De verwerkingscapaciteit van ons bewustzijn is maar een fractie van onze totale Een geforceerde gang langs verschillende visueel gemaakte scenario’s kan deze capaciteit om informatie op te nemen. In totaal kunnen we ongeveer 11,2 miljoen confirmatiebias verkleinen. Dit kan worden gerealiseerd door een groep van bits per seconde verwerken, waarvan alleen al 10 miljoen bits per seconde door ons opsporingsambtenaren (bijvoorbeeld recherchekundigen), eventueel aangevuld met gezichtsvermogen. Als het om verwerkingscapaciteit gaat is ons onbewuste een externe deskundigen, elk scenario te laten beoordelen op de bestaande en nieuwe moderne computer, maar ons bewustzijn niet meer dan een ouderwets telraam informatie uit het onderzoek. Zij kunnen daar een waardering aan geven. (Dijksterhuis 2007). Vervolgens kunnen die onderdelen van informatie aan de plus- en de minkant van de scenario’s geplaatst worden. Dan blijkt welke informatie er nog nodig is om dat Terug naar de opsporing. Als er naast veel informatie bovendien veel externe druk scenario te veredelen (wat overigens ook falsifiëring van dit scenario kan zijn!). op een opsporingsteam gelegd wordt om de zaak op te lossen of snel met resultaten Deze werkwijze reduceert te grote aandacht voor maar één of enkele scenario’s en te komen, dan wordt het nog moeilijker om die confirmatiebias te voorkomen of te voorkomt het negeren van minder voor de hand liggende scenario’s. reduceren. 24 Scenariomapping en Informatiegestuurd Politiewerk Scenariomapping en Informatiegestuurd Politiewerk 25
  • 15. 3.2.5. Falsifiëren en verifiëren 3.3. Tactische benadering met behulp van informatiesturing Een belangrijke fase is dan om de verifiërende informatie op haar beurt proberen te Tactisch onderzoek kan alleen uitgevoerd worden op basis van informatie. falsifiëren en parallel de falsifiërende informatie te falsifiëren (of te verifiëren). De ordening, analyse en waardering van informatie met behulp van deze methode In de zaak van de moord op Johnny Meerkamp kan het zijn dat één van de levert de basis voor de besluitvorming in het tactische opsporingsonderzoek. In die werknemers van het bedrijf van Meerkamp, de kleding- en cosmeticalijn Spitz, die met zin wordt het tactische proces op basis van informatie gestuurd en kan er invulling ruzie ontslagen is, de moord gepleegd heeft. Deze persoon kan dan een motief hebben gegeven worden aan de strategie. Die informatie kan vanuit diverse kanten komen, en op hem is een geïndividualiseerd scenario geschreven. Het blijkt dat deze persoon al dan niet gericht ingewonnen. Verzamelen en analyseren van de informatie is tijdens het voorval op Kreta op vakantie was. Dat verklaart althans een getuige. vervolgens weer de invoer voor het tactische onderzoek, maar ook voor bijvoorbeeld Dit is dus ‘min-informatie’ met betrekking tot dit scenario. Dit scenario wordt met ‘weeg- en stuurploegen’. deze verklaring gefalsifieerd. Deze getuigenverklaring moet echter nader onderzocht worden en onderzocht moet worden of die persoon daadwerkelijk op Kreta aanwezig was. Dit geldt ook andersom. Er is belastende informatie tegen deze persoon; klopt die informatie? Dat dient onderzocht te worden. Blijft nog over dat als deze persoon informatiehuishouding daadwerkelijk op Kreta was ten tijde van de moord; hij altijd nog de opdracht gegeven kan hebben en er dus bij betrokken is. noodhulp buurtregie zoek d er on info knooppunt controle infrastuctuur ANALYSE Wegen en sturen FTO tactiek CIE - RID nodale oriëntatie Figuur 3.3a Op meerdere niveaus kan er gekeken worden naar die informatie. Gaat het alleen om een vertaalslag te maken naar het specifieke onderzoek, of zijn er patronen uit die informatie te halen? Het kan duiden op verschillende fysieke of virtuele stromen, zoals een goederenstroom, financiële transacties (fysiek en giraal), ontmoetingsplaatsen van mensen, telecommunicatie, vaar-,vlieg- en wegvervoerroutes, etc. Deze benadering wordt vooral interessant als daar knooppunten in te ontdekken zijn. Dat zijn de ‘nodes’ uit de nodale oriëntatie16. Daar waar sleutelspelers in de criminaliteit elkaar fysiek of virtueel ontmoeten, waar zij hun financiën regelen en zij hun criminele bedrijfsproces hebben. Het informatieproces verloopt in de regel niet lineair (Blonk17 2004) maar grillig en meestal cyclisch, waarbij de start van het proces een vraag is. Die vraag wordt gevoed met data op basis van een informatieplan. Data vormen zich tot informatie. 16 Politie in Ontwikkeling (PiO) 2005 RHC 17 Link in veiligheidszorg – Blonk 2004 26 Scenariomapping en Informatiegestuurd Politiewerk Scenariomapping en Informatiegestuurd Politiewerk 27
  • 16. Analyse van die informatie levert intelligence op en uiteindelijk is het ultieme doel dat De waardering van de informatie, en dus de scenario’s, is niet het plaatsen van plussen we het weten. Dat wil dan overigens nog niet zeggen dat het ook juridisch bewijsbaar en minnen bij die brokken informatie, alles aan het einde optellen en je bent klaar. is. Doorlopend de informatie herschikken, opnieuw wegen en projecteren binnen de Deze waardering is geen wiskundige formule, maar past beter in de ‘gezond-boeren- veranderende context. Dit vraagt tevens om de toepassing van het cyclische model verstand-benadering’ en gebeurt vaak op onderbuikgevoel (Dijksterhuis 2007). van Deming, de Deming-circle, van de vier fasen Plan-Do-Check-Act/Adept (PDCA). Permanent deze fasen doornemen via de Daily Build Up methode (zie 2.1) tijdens de De Poot et al. vermelden hierover: “er is geen model denkbaar dat in alle situaties en beschouwing van alle scenario’s dwingt tot zorgvuldige weging van de beschikbare bij de opsporing van misdrijven de juiste keuze vormt. Er bestaat geen altijd toepasbaar informatie, zowel de plus- als de min-informatie (zie 3.4 communicatie). model voor het rechercheproces. Het recherchemanagement en de rechercheurs doen er goed aan zo optimaal mogelijk aan te sluiten bij de bijzondere en plaatselijke omstandigheden.”19 ta da Ook handig bij de waardering van de informatie en het feitencomplex is een oude filosofische grondregel: “de eenvoudigste verklaring die bij de feiten past, these is gewoonlijk de juiste.”20 Dit geldt ook voor de onder 1.4.1 en 1.4.2 gegeven po oces hy voorbeelden over de Amercentrale en de stuw bij Borgharen. denkpr ce en lig intel test 3.3.2. Strategievorming De strategie moet antwoord geven op de vraag: hoe gaan we het geformuleerde doel realiseren? Hier gaat het om een beschrijving van de weg die het opsporingsteam wil we volgen om het gestelde doel te bereiken en van de manier waarop die weg in de tijd an te afgelegd wordt: een gefaseerd actieplan (Weggeman 2007). Als we dat meer toespitsen n al ys op recherchestrategieën, dan gaan die over de vraag: ‘wat moeten we doen om het vraag/idee e onderzoek tot een goed einde te brengen?’ Recherchestrategie wordt omschreven als ‘het inzetten van opsporingsmethoden op zeker moment ten behoeve van een bepaald Figuur 3.3b doel’ (Snijders 2005). Dit informatieproces, waarbij doorgaans meerdere scenario’s parallel lopen, zal De strategie en de keuzes die daarvoor gemaakt moeten worden zijn gebaseerd op zich moeten ontwikkelen tot daadwerkelijke onderzoekslijnen, waarbij tevens een informatie. Informatie wordt veredeld tot intelligence en intelligence is bedoeld om volgordelijkheid moet worden aangegeven. Je kunt niet alle scenario’s tegelijkertijd besluiten te nemen (McDowell 1998). Dit permanente cyclische besluitvormingsproces onderzoeken. Met andere woorden: de informatie-inwinning wordt ook op basis van kan ondersteund worden door het visueel maken via Mindmapping van de in prioriteiten gestuurd. De informatie, bijvoorbeeld getuigenverklaringen, kan weliswaar onderzoek zijnde hypothesen en scenario’s. meerdere scenario’s tegelijkertijd bedienen, maar niet alle scenario’s hebben gelijke onderzoeksprioriteit. 3.4. Communicatie Mindmapping is een visuele methodiek en leent zich voor presentatie door projectie 3.3.1. Prioriteiten stellen tussen scenario’s en keuzes via een beamer. In een vaste kern van een TGO kan op bepaalde momenten het onderzoekslijnen onderzoek, in de vorm van hypothesen, maar vooral scenario’s, met behulp van de projectie van de Mindmaps besproken worden. Dat kan bij aanvang van het onderzoek Bovendien valt over de prioritering van scenario’s iets te zeggen op basis van statistiek, tijdens brainstormsessies of Group Decision Room (GDR)-sessies. Dit kan gaandeweg dus ‘harde’ cijfers. Circa 35%18 van de opgeloste levensdelicten wordt gepleegd door het onderzoek op gezette tijden (één of twee maal per dag) structureel en in een vast daders binnen de familiesfeer. Dat cijfer bestaat uit partnerdoding, kinderdoding, stramien gebeuren met behulp van de Daily Build Up methode en door toepassing van ouderdoding en overige moorden in de familie (Nieuwbeerta & Leistra). Daarnaast de Deming-circle. Tevens leent deze vorm zich voor presentaties voor doelgroepen, worden moorden gepleegd binnen de inner circle van het slachtoffer. Dat kan tussen zoals Openbaar Ministerie, korpsleiding en bestuur. Werken met Mindmap software21 vrienden en bekenden en binnen zakelijke contacten (al dan niet crimineel) zijn. levert onder andere presentatiemogelijkheden op zonder de gebruikelijke Powerpoint- Het totaal van moorden in de familiesfeer, vriendenkring en zakelijke contacten zal software, maar bovendien laat het zich makkelijk exporteren naar Pdf-formaat of naar ongeveer 60% van alle moorden bedragen. Het is dus algemeen gebruik en op basis teksten in Word of Excel. van statistiek te beargumenteren om eerst een relatieonderzoek uit te voeren na een levensdelict. Vervolgens moeten keuzes tussen scenario’s gemaakt worden door de onderzoekslijnen van een prioriteit te voorzien. In die zin wordt deze methode als het ware een wegingsinstrument. 19 Bron: Pagina 337 Rechercheportret- De Poot e.a. 20 Bass & Jefferson 20**: 72. Dit principe staat in de filosofie bekend als het ‘scheermes van Ockham’. 18 Dodelijk geweld, Moord en Doodslag in Nederland – Nieuwbeerta en Leistra (2007) 21 Zie www.mindmap.pagina.nl 28 Scenariomapping en Informatiegestuurd Politiewerk Scenariomapping en Informatiegestuurd Politiewerk 29
  • 17. 3.5. Vastlegging Gebruik van deze Mindmap software22 levert ook voordelen op als het gaat om prioriteit verslaglegging en reconstructie van besluitvormingsprocessen. icoontjes start De gedachtevorming tijdens een brainstormsessie ligt vast. Evenals alle wijzigingen. 25% klaar Tevens kunnen brondocumenten (verklaringen, foto’s, video’s, rapporten, etc.) als selectie/filtering op symbool mogelijk stand van zaken rond taak klaar Symbolen t.b.v. bijlagen aan de Mindmap toegevoegd worden of kunnen afzonderlijke Mindmaps bedrijfsvoering selectie/filtering op symbool mogelijk achter een basismap gevoegd worden. alarmering signaleringen 3.6. Bedrijfsvoering selectie/filtering op symbool mogelijk Door gebruik te maken van deze software is het mogelijk om via coderingen later op codes te selecteren. Dat kan selectie zijn op grond van prioriteiten, maar ook door diverse (bijvoorbeeld financiële) onderzoekslijnen aan te vullen met symbolen. Een voorbeeld van een map met drie (van de veertien) uitgewerkte scenario’s in een Daarnaast kan er taakinformatie worden toegevoegd. Vragen die beantwoord worden moordonderzoek staat hieronder. Aan de rechterkant staan acties gelabeld met een zijn: wie verricht een onderzoek? Wanneer begint dat? Wanneer moet het klaar zijn en groen dollarteken. Dat zijn actiepunten, lees onderzoekslijnen, voor de financieel hoeveel tijd heeft die persoon daarvoor? rechercheurs in dit onderzoek. rivierenwijk 11-7 : 13-7 10 hour(s) bedreigingen moeten onderzocht worden RELATIONELE ASPECTEN FAM. K. ACCENTEN R: EW, HH, PP, RD nog weten FINANCIËLE ASPECTEN buurtonderzoek vogelbuurt soort wapen i.r.t. mileu vergunning bij VF's money transfers financiële transacties A --> China 11-7 : 13-7 aard en omvang wapen onderzoeken vanuit gebruik, aankoop etc.. underground banking illegale handel 4 hour(s) mogelijkheden om aan wapen te komen financiële trajecten zijn niet 100% integer initiatief ligt bij A en G. cs R: MD, HB, AK munitie leidt tot zekerheid t.a.v. wapen geboren in Turkije ook bij deze Turken onderzoeken van locaties, m.n. de past manier van aanslag in bepaald milieu geprioriteerde locaties in openbaarheid plegen, ic bij school wat nog weten? hoe worden onderdelen van accordons vanuit China vervoerd? veiligstellen MEP deskundigheid raadplegen wat nog weten? wat zegt de bedrijfsadm. over de zakelijke telecom LDM actie contacten richting Italië cq China ___ : 12-7 reisgedrag op detailniveau dossieronderzoek zaak P. van I. 2 hour(s) Wat nog doen op internet R: pl basis van 3 (van de Texaco tankstation daadwerkelijke verblijfplaatsen van de VE's op moment moord 14) scenario's hoe heftig die ruzie tussen G&A jas verder uitrechercheren wat nog uitkijken scooter matches onderzoeken weten testament hypotheekacties ivm Moord Meerkamp; ___ : 16-7 families begunstigingsbepalingen 8 hour(s) onderzoek naar speelautomaten BV's (meervouden) G&A 17 automaten deelprojecten onderzoek camerabeelden rol RJ en LM verhoudingen Fam. K. goed in beeld brengen wat nog weten? hoe loopt die exploitatie financiële stromen richting K.I? veiligstellen oorzaak van de ontwrichting van die familie K. wat weten? verzekeringen nalopen onderzoek naar teksten dreigingen ___ : 12-7 geldstromen, uitgavenpatroon, boekhouding Casino 2 hour(s) Callout was dat bedrijf van N. destijds uitkijken Let op onderscheid VERLEDEN - HEDEN - levensvatbaar? of meer hobby? 6 hour(s) TOEKOMST wat nog meer relaties in beeld brengen diverse verhoudingen (broers, zussen etc..) weten? past het in het plaatje past deze handeling in het profiel van K; daderprofiel? ajax-shawl ___ : 18-7 10 hour(s) R: KL, JL, LG sporttas Filtering op die dollartekens levert de volgende lijst op: 6 hour(s) herkomstonderzoeken R: LG, RT jachtmes ___ : 15-7 9 hour(s) R: TD, LD Deze vorm van briefing-debriefing (onderdeel van het IGP-concept) kan vergezeld worden van een alarmering om de opdrachtgever te attenderen op de voortgang van een dergelijk project. Eveneens is het mogelijk om de voltooiing van dat project te volgen en te markeren. In onderstaande Mindmap zijn een paar voorbeelden van symbolen gebruikt, waarbij het tevens mogelijk is om op afzonderlijke of combinaties van symbolen te filteren via de software. 22 Mindmanager Pro6 30 Scenariomapping en Informatiegestuurd Politiewerk Scenariomapping en Informatiegestuurd Politiewerk 31
  • 18. 4. Schiedammer Parkmoord en verhoogde aandacht informatiesturing money transfers financiële transacties A --> China underground banking Het werken met en denken in hypothesen en scenario’s is inmiddels redelijk financiële trajecten zijn niet 100% integer initiatief ligt bij A en G. cs ingeburgerd binnen de opsporing van ernstige delicten, dus binnen Teams wat nog weten Grootschalige Opsporing (TGO), al is er nog steeds de nodige verwarring over wat wat zegt de bedrijfadm. over de zakelijke telecom contacten richting Italië cq China reisgedrag een ‘hypothese’ en wat een ‘scenario’ is. Het feit dat deze mindset er is, is positief internet en mede te danken aan incidenten zoals de ‘Schiedammer Parkmoord’ en de daaruit voortgekomen evaluatie van de Commissie Posthumus, het Programma Versterking Opsporing en Vervolging (PVOV) en publicaties van o.a. Bollen (2006) en Rassin (2007) Wat nog doen op over het fenomeen van tunnelvisie in de opsporing. Er is inmiddels veel informatie basis van 3 (van de 14) scenario's over wat tunnelvisie is, maar over hoe dat is te voorkomen of te reduceren is nog niet veel bekend. Ook Bollen en Rassin gaan niet diepgaand in op deze ‘hoe-vraag’. testament In de voorgaande paragrafen is wel ingegaan op de ‘hoe-vraag’ in de vorm van de hypotheekacties ivm begunstigingsbepalingen synergie die het werken met Mindmapping in combinatie met hypothesevorming en G&A 17 automaten onderzoek naar speelautomaten BV's (meervouden) financiële stromen richting K.I? scenariodenken oplevert. wat nog weten hoe loopt die exploitatie verzekeringen nalopen Uit het PVOV is het fenomeen van Tegenspraak23 bij ernstige delicten voortgekomen; geldstromen, uitgavenpatroon, boekhouding een middel om via één of meerdere (buiten het opsporingsteam geplaatste) tegensprekers het opsporingsproces kritisch te volgen. Dit levert een hogere mate van bewustwording op bij de leiding van een opsporingsteam omdat zij weten en voelen Dit financiële plaatje kan vervolgens naar een Word-bestand geëxporteerd worden dat ze kritisch gevolgd worden bij al hun handelingen en beslissingen. door middel van de functie powerfilter in de software en dat levert een topiclijst op. Ook voor het uitvoeren van tegenspraak is de systematiek van het werken met hypothesen en scenario’s in combinatie met Mindmapping een bruikbaar instrument voor de tegenspreker(s). 23 Term voor het eerst gebruikt in evaluatieonderzoek 1996-1999 ‘Post Fort’ door H. v/d Bunt, C. Fijnaut & H. Nelen (2001) 32 Scenariomapping en Informatiegestuurd Politiewerk Scenariomapping en Informatiegestuurd Politiewerk 33
  • 19. 5. Voorspellende scenario’s: een toekomstscenario Buiten de context van hypothesevorming en scenariodenken in TGO’s vallen de voorspellende scenario’s. Bij dergelijke scenariostudies gaat het niet zozeer om het voorspellen van één toekomst, doch om het schetsen van mogelijke toekomsten. Interessant als het gaat om wat er in de toekomst zou kunnen plaatsvinden. Onderstaande passage is ontleend aan Wikipedia en beschrijft het scenariodenken vanuit de voorspellende invalshoek. Scenariodenken is het ontwikkelen, vergelijken en anticiperen op mogelijke toekomstscenario’s. De vader van het scenariodenken is Herman Kahn. In de jaren vijftig van de vorige eeuw was Kahn werkzaam bij de RAND Corporation, een militair-strategische denktank voor de strijdkrachten van de Verenigde Staten. Kahn ontwikkelde daar ‘future-now thinking’ als techniek om de actie-reactie-patronen bloot te leggen die tot een kernoorlog tussen de (toenmalige) Sovjet-Unie en de Verenigde Staten zouden kunnen leiden. In 1960 verscheen “On Thermonuclear War”. Kahn schetste daarin hoe een klein conflict tussen de supermachten een kernoorlog en mondiale vernietiging zou kunnen escaleren. Kahn’s toekomstbeelden van honderden miljoenen doden werden als voorspellingen opgevat en wekten afschuw en ongeloof op. Daarom benadrukte Kahn dat zijn beschrijvingen geen voorspellingen maar scenario’s waren. ‘They are only scenario’s, intended to be used as thinking tools, nothing more.’ In 1967 publiceerde Kahn het toekomstonderzoek The Year 2000 waarin hij een in vele opzichten bijzonder nauwkeurig beeld schetst van de wereld die wij nu kennen. Hij voorspelt bijvoorbeeld het gebruik van computers voor alle zakelijke en financiële informatievoorziening, gelduitgifte, weersvoorspellingen, misdaadbestrijding. Kahn voorziet al in 1967 dat het gebruik van de personal computer wijdverbreider en makkelijker zal zijn dan ‘bridgen of autorijden’. In dit toekomstonderzoek maakt Kahn gebruik van scenario’s. Een scenario is een hypothetische reeks gebeurtenissen die de aandacht vestigen op causale relaties en beslissingsmomenten. Ze geven antwoord op de vraag hoe een hypothetische situatie stap voor stap kan ontstaan en op de vraag welke interventiemogelijkheden er zijn om de ontwikkelingen te verhinderen, om te buigen of juist te vergemakkelijken. Op deze wijze konden toekomstscenario’s ingezet worden voor overheidsplanning of besluitvorming in het bedrijfsleven op de lange termijn. In Frankrijk ontwikkelden het Centre d’Etudes Prospectives en de Groupe Futuribles in de jaren vijftig en zestig scenario’s van een heel ander type. Deze scenario’s waren bedoeld als ‘wetenschappelijke utopia’s’ die als blauwdruk voor de maatschappelijke ontwikkeling van Frankrijk moesten dienen. Toekomstonderzoekers gaven zo de normatieve richting aan voor politici en beleidsmakers. Scenariodenken werd beroemd bij het grote publiek door het rapport ´Grenzen aan de Groei´ uit 1972 van de Club van Rome. Met modelberekeningen en computersimulaties werden scenario’s ontwikkeld die de lange termijn effecten van bevolkingsgroei, industrialisatie en milieuschade in kaart brachten. De conclusie van de Club van Rome was dat de mensheid snel moest ingrijpen om een catastrofe te voorkomen. Het grote publiek vatte de scenario’s echter op als onontkoombare voorspellingen. Er ontstond een heftig debat waarin vooral de computers en het rekenmodel het moesten ontgelden. De schok die de scenario’s teweeg brachten zorgde voor milieubewustzijn en inzicht in de consequenties van milieuverontreiniging op de lange termijn. In de jaren zeventig veroorzaakte Shell een radicale breuk met het scenariodenken van de jaren vijftig en zestig. Directeur van de Planning Group, Fransman Pierre Wack, stelde dat de oude planningsystemen van Shell waren ontwikkeld voor een stabiele, vertrouwde wereld waar alles ‘meer van hetzelfde was’. Als de toekomst niet langer stabiel of zeker is, is iedere poging om die ene juiste voorspelling te doen, gedoemd te mislukken. Scenario’s moesten niet de zekerheden opzoeken, maar zich richten op de onzekerheden en deze structuren. 34 Scenariomapping en Informatiegestuurd Politiewerk Scenariomapping en Informatiegestuurd Politiewerk 35
  • 20. Bij het ontwikkelen van scenario’s over de toekomst van de olie-industrie tot 2000 De nieuwste generatie toekomstonderzoekers richt zich niet alleen op zekere maakte Wack een onderscheid tussen voorspelbare en onzekere factoren. Het team onzekerheden, maar ook op onverwachte ontwikkelingen, verrassingen, risico’s, wild van Pierre Wack ontdekte tijdens de scenario-ontwikkeling dat scenario’s geen simpele cards of early warning: zwakke signalen in de maatschappij die pas herkend worden optelsommen mogen zijn van overduidelijke onzekerheden. Ook de fundamentele als ze al in werking zijn getreden. De aanslagen op 11 september 2001 en de SARS- belangen van de belangrijkste spelers en hun handelingsmogelijkheden moesten uitbraak zijn twee gebeurtenissen die in deze nieuwe eeuw symbool staan voor een worden opgenomen in de scenario’s. Zo konden de scenario’s een basis vormen voor nieuw gevoel van kwetsbaarheid en discontinuïteit. Sommige auteurs stellen dat deze strategische actie. discontinuïteit kenmerkend is voor deze tijd, anderen bepleiten dat onverwachte ontwikkelingen altijd al hebben plaatsgevonden. Hoewel analyses van complexe Een andere belangrijke les voor het team van Wack was dat de scenario’s alleen invloed ontwikkelingen in de maatschappij het publieke debat inmiddels hebben bereikt, hadden op het management van Shell, als ze aansloten bij het referentiekader van zijn toepassingen in de strategische beleidsvorming nog relatief nieuw. de managers. Voor managers is het vaak moeilijk om hun beeld van de werkelijkheid Terwijl managers meer en meer bekend raken met het scenariodenken, is het tegen te veranderen. Peter Drucker stelt in dit verband: ‘the greatest danger in times of de natuur van beleidsmakers en politici in om na te denken over gebeurtenissen turbulence is not the turbulence; it is to act with yesterday’s logic.’ De scenario’s die misschien helemaal nooit zullen plaatsvinden. Discontinuïteit bestaat uit moesten er toe leiden dat de managers bereid waren hun eigen beeld bij te stellen gebeurtenissen die abrupt (rampen) of geleidelijk (processen) plaatsvinden, en hun blik te veranderen. Zo kunnen managers van hun eenzijdige kijk op de wereld met voorziene of onduidelijke en onvoorziene gevolgen. Het benadrukken van afkomen en zich een scherper beeld van de werkelijkheid en de toekomst vormen. discontinuïteit heeft tot gevolg dat mensen het gevoel hebben dat ze in drijfzand Door in de scenario’s aan te sluiten bij het referentiekader van de managers, werd het vastzitten en dat sommige deskundigen weer de zekerheid opzoeken. Er zijn management betrokken bij de ontwikkeling. vooraanstaande experts die pleiten voor het kritisch toepassen van wetenschappelijke In 1973 werd een scenario van Wack werkelijkheid door de oliecrisis. Terwijl andere methoden. Het geloof in de voorspelbaarheid van de samenleving is onder deze oliemaatschappijen werden verrast door de ontwikkelingen, was Shell voorbereid toekomstonderzoekers weer nadrukkelijk aanwezig. op wat komen kon. De economische winst van een goede voorbereiding liep zelfs Een andere reactie van deskundigen is om te benadrukken dat veel ‘onverwachte’ in de miljarden. Een nieuwe manier van planning die niet was gericht op planning ontwikkelingen terug te plaatsen zijn in patronen. Peter Schwartz richt zich in zijn and control, maar was gebaseerd op een grondige analyse van onzekerheden, leek boek Inevitable Surprises (2003) op gebeurtenissen die voor veel mensen als verrassing doorgebroken. Door het succes van de Shell-scenario’s kreeg de scenariomethode veel worden ervaren, maar vanuit maatschappelijke patronen wel degelijk te voorspellen en navolging. Maar men dacht dat Shell met zijn scenario’s de oliecrisis had ‘voorspeld’. zelfs logisch zijn. 24 Door een gebrekkige toepassing van de scenariomethode vanuit een control and predict uitgangspunt, nam het gebruik van scenario’s weer even snel af als het was opgekomen. 5.1. Metafoor van de bergbeklimmer De werking van het scenariodenken is het best uit te leggen aan de hand van de In de jaren negentig kent het scenariodenken een nieuwe bloeiperiode. Scenario’s manier waarop een bergbeklimmingsexpeditie georganiseerd word. Bij de start van worden voor velen het ultieme postmoderne instrument om over de toekomst te de expeditie wordt een aantal mogelijke routes naar de top globaal uitgestippeld praten. Niet de waarheid en de juistheid van de feiten staan centraal, maar het (scenario’s) en op welke wijze dat moet gebeuren (de strategie). Op de route wordt communicatieproces en de dialoog tussen mensen. Doel van toekomstverhalen is het een aantal basiskampen ingericht (plateaus) waar iedereen kan hergroeperen en tot stand brengen van goede onderlinge communicatie en het expliciet maken van de uitrusten voordat de tocht naar een volgend kamp wordt voortgezet. Als alle klimmers onderliggende denkbeelden over de toekomst. Vanaf de jaren negentig ontstaan twee op het basiskamp gearriveerd zijn wordt de balans opgemaakt. Wie gaat er verder en nieuwe, verschillende visies op denken over de toekomst. welk volgend deel van de route volgen we? Het voordeel van dit voorspellende- of In de ene visie zijn scenario’s uiteindelijk bedoeld om de toekomst beter te kunnen toekomstscenario is dat je weer terug kunt. voorspellen. De grote onzekerheden die door nader onderzoek niet gereduceerd kunnen worden, kunnen volgens deze visie met kansberekeningen worden becijferd. Nu gaat het om een TGO. Dan bevind je je in de situatie dat je met je complete Deze methodiek gaat uit van een maakbare samenleving. Scenario’s bieden managers uitrusting op de bergtop wordt afgezet en zie maar dat je weer heelhuids en met je en besluitvormers optimale antwoorden op strategische problemen. hele team beneden komt, weer terug in het ‘basiskamp’. De weg naar boven moet In de andere visie gaat het bij scenario’s niet om het vinden van het juiste antwoord. als het ware gereconstrueerd worden. Ook hier kun je terug, maar dat is weer die Er worden verschillende mogelijke toekomstbeelden geschetst om percepties te bergtop en met de ijle lucht is het geen pretje om dan ‘lange adem’ te moeten hebben. veranderen en de geest te scherpen. Rationele analyse kan leiden tot business-as- Als er dan tevens sprake is van externe druk vanuit de politiek, de gemeenschap of usual beslissingen. In situaties van grote complexiteit vereisen de juiste strategische korpsleiding, dan wordt het een lastige afdaling. keuzes ook intuïtie en creativiteit. In deze scenariovisie wordt gebruik gemaakt van een combinatie van twee methodes: analytische technieken zoals modellen en risk assessments en participatieve technieken zoals strategiediscussies en focus groups. Steeds meer mensen beseffen dat de toekomst van maatschappelijke problemen zeer complex is. De interactie van verschillende dimensies en processen lijkt vaak tot discontinuïteit te leiden. Tegenwoordig worden scenario’s daarom voor allerlei doeleinden en in verschillende contexten gebruikt, van kleine bedrijven en non-profit organisaties tot gemeentes, provincies en ministeries, multinationals als Shell, KPN en 24 Scenariodenken. (2007, februari 20). Wikipedia, de vrije encyclopedie. Opgehaald 14:38, februari 21, 2007 van http:// internationale organisaties als de Wereldbank. nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Scenariodenken&oldid=7036291. 36 Scenariomapping en Informatiegestuurd Politiewerk Scenariomapping en Informatiegestuurd Politiewerk 37
  • 21. Geraadpleegde literatuur: • Baarda, D.B.,De Goede,M.P.M., & Teunissen, J. (2005). Basisboek kwalitatief onderzoek 2e druk. Groningen: Noordhoff uitgevers. • Baarda, D.B. & De Goede, M.P.M. (2006). Basisboek Methoden en Technieken. Groningen: Noordhoff uitgevers • Blonk, Gerard (2004). De link in veiligheidszorg (2e druk). ’s Gravenhage: Elsevier Overheid • Bollen, Maarten (2006). Tunnelvisie als bedrijfsrisico. Alphen aan den Rijn: Kluwer • Broeders, A.P.A. (Ton) (2003). Op zoek naar de bron. Deventer: Kluwer • Buzan, Tony (1974). Gebruik je verstand (9e druk 2007). Baarn: De Fontein BV • Buzan, Tony (1995), Gebruik je geheugen (9e druk 2007). ’s Gravenhage: SDU • Buzan, Tony & Buzan, Barry (2007). Mindmappen, voor een beter geheugen en creatiever denken. Amsterdam: Pearson Education Benelux • Dijksterhuis, Ap (2007). Het slimme onbewuste, denken met gevoel. Amsterdam: Bert Bakker • Dror, Itiel (2008). Biased Brains. Police Review, p 21-23, juni 2008 • Khalsa, Sundri (2004). Forecasting Terrorism, indicators and proven analytic techniques. Lanham Maryland: The Scarecrow Press Inc. • Lommel, Pim (2007). Eindeloos Bewustzijn. Kampen: Uitgeverij Ten have • McDowell, Don (2006). Strategic Intelligence, a handbook for practitioners, managers and users. Australia: Istana Enterprises Pty • Minnebo, Paul (2004). Criminaliteitsanalyse verklaard. ’s Gravenhage: Elsevier Overheid • Nieuwbeerta, Paul & Leistra, Gerlof (2007). Dodelijk geweld, moord en doodslag in Nederland. Amsterdam: Uitgeverij Balans • Poot, de C.J e.a. (2004). Rechercheportret, over dilemma’s in de opsporing. Alphen aan den Rijn: Kluwer • Raad van Hoofdcommissarissen (2005). Politie in ontwikkeling, visie op de politiefunctie. ’s Gravenhage: NPI • Rassin, Eric (2007). Waarom ik altijd gelijk heb, over tunnelvisie. Schiedam: Scriptum Psychologie • Snijders, Kirsten (2005). Hoe temmen we het zevenkoppige monster? Afstudeer-scriptie LTM-NPA (eigen beheer) • Timmerman, Harrie (2007). Tegendraads. Amsterdam: Rozenberg Publishers. • Van der Vurst, Jan (2007). Respectvol beïnvloeden. Antwerpen: Standaard Uitgeverij. • Visscher, Willem (2007). Moord en doodslag in West-Overijssel, 1946-2006 zestig na-oorlogse jaren in kaart. Deventer: Thieme • Weggeman, Mathieu (2007). Leidinggeven aan professionals? Niet doen!. Schiedam: Scriptum • Wikipedia, de vrije encyclopedie (2007) De Mindmaps in dit boekje werden gemaakt met Mindmanager versie Pro 6. 38 Scenariomapping en Informatiegestuurd Politiewerk Scenariomapping en Informatiegestuurd Politiewerk 39
  • 22. 40 Scenariomapping en Informatiegestuurd Politiewerk
  • 23. Oude Apeldoornseweg 41-45 T (055) 539 20 00 7333 NR Apeldoorn F (055) 539 26 25 Postbus 834 E info@politieacademie.nl 7301 BB Apeldoorn www.politieacademie.nl 09-008