Emanuele swedenborg-deliciae-sapientiae-de-amore-conjugiali-amstelodami-mdcclxviii-s-h-worcester-bridgewater-1889-new-york-1909
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Emanuele swedenborg-deliciae-sapientiae-de-amore-conjugiali-amstelodami-mdcclxviii-s-h-worcester-bridgewater-1889-new-york-1909

on

  • 3,426 views

C'est par ce livre, en sa traduction française, que j'ai découvert Swedenborg, en 1967 (traduction de J.P Moët, 1824)... Aujourd'hui, le scan du texte originel latin a pour moi valeur de ...

C'est par ce livre, en sa traduction française, que j'ai découvert Swedenborg, en 1967 (traduction de J.P Moët, 1824)... Aujourd'hui, le scan du texte originel latin a pour moi valeur de commémoration... // OCR... par exemple... recherche pour l'expression : Domini et Ecclesiae ... 20 réponses

Statistics

Views

Total Views
3,426
Views on SlideShare
3,421
Embed Views
5

Actions

Likes
1
Downloads
6
Comments
0

2 Embeds 5

http://www.techgig.com 4
http://www.slideshare.net 1

Accessibility

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

Emanuele swedenborg-deliciae-sapientiae-de-amore-conjugiali-amstelodami-mdcclxviii-s-h-worcester-bridgewater-1889-new-york-1909 Emanuele swedenborg-deliciae-sapientiae-de-amore-conjugiali-amstelodami-mdcclxviii-s-h-worcester-bridgewater-1889-new-york-1909 Document Transcript

  • Deliciae Sapientiae de Amore Conjugiali POST {JUAS Sé{JUUNTURVoluptates Insaniae de Amore Scortatorio AB EMANUELE SWEDENBORG Sueco aDlno HUJUS OPHRIS PRINCEPS IlXIIT AMSTBLODA~1 MDCCLXVIII NEW YORKAMERICAN SWEDENBORG PRINTING AND PUBLISHING SOCIETY NO. 3 WEST TWENTY-NINTH STREET 19°9
  • .) i(; PRAEFATIUNCUl.A EDITORIS. Vitia typothetae, et lapsus calami, qui poterant nulla temeritatis nota emen·dari, in nostra editione silentio correximus; ubi gravius quid latebat, rem dili­genter significavimus. Modum scribendi, ad verba complura, usui horum temporum optimo accom·modavimus: eum Doétore Beyer, Deliciae, Delicium, Deliciari, scripsimus, ubieditio princeps habet" Delitiae,"" Delitium," "Delitiari ;" tum quoque Alioqui,Caelibes, Cena, Cetera, Cottidie, Crystallus, Exsulare, Femina, Femininum,Frenum, Hereditare, Hereditarium, Immo, Littera, Locutus, Oestrum, Prola­nare, Profanum, Sepulcrum, Silva, Sumpsi, etc., etc. Grandes Iitteras, oeulis et consuetudini nostrae aetatis obsequentes, parciususurpavimus. Verborum quidem interpunétiones ad eertam normam redigereeonati, non mutavimus ubi perieulum ne sententiae mutarentur. Commutationes, quas enumeravimus, faétae sunt ut auxilio sint studioso. Revelationes pro Nova Ecclesia, a Domino per servum Ipsius datae, Pro- .videntia Divina custoditae sunt. Operum Swedenborgii exemplaria non pauca,principis editionis, adhuc conservantur: et nunc, arte nova, ope radiorum solis,singulae litterae singulaque interpunétionis signa, describi et delineari per sae­cula possunt. Ad talia exemplaria, non ad nostrum etiamsi diligentissime ex­eusum, in dubiis decurrendum est. S. H. WORCESTER. BRlDGEWATRR, MASS., November, 18~.
  • DELICIAE SAPIENTIAE DE AMORE CONJUGIALI. [1.] PRAELIMINARIA. DE GAUDIIS CAELI, ET DE NUPTIIS IBI. I. *Praevideo quod muiti qui legunt sequentia haec, etMemorabilia post capita, credituri sint quod sint imagi­nationis inventa; sed assevero in veritate quod non sintinventa, sed vere faéta et visa; nec visa in quo dam statumentis sopitae, sed in statu pienae vigiliae: placuit enimDomino Se Ipsum mihi manifestare, et me mittere ad do­cendum illa,quae erunt Novae Ecclesiae, quae per .. No­vam Hierosolymam" in Apocalypsi intelligitur; propterquem finem interiora mentis et spiritus mei aperuit; exquo mihi datum est in mundo spirituali cum ange lis esse,et simui in mundo naturaii cum hominibus; et hoc nuncper viginti quinque an nos. 2. Quondam mJhi visus est angelus sub caclo orientali volans,cui tuba erat in manu et ad os, qui canxit versus septentrionem,versus occidentem, et versus meridiem. Indutus erat chlamyde,quae ex volatil fluebat retrorsum; et cinélus erat fascia ex pyropisct sapphiris sieut flammante et lueente: pronus volabat, et demisitse lente in terram, quae mihi continens erat: ut tetigit terram,ereélus super pede vadit hde iIlue, et tune me viso direxit gressumad me. Eram in spiritu, et in hoc stabam super colle in plaga me ri­dionali. Ac eum prope erat, allocutus ilium quaesivi, "Quid rei nunc?audivi cangorem tubae tuae, et vidi descensum tuum per aerem." Angelus respondit, "Missus sum ad convocandum celebratissimos • :-IOTA EDITORIS.-Ab Auétore hic paragraphus signis citationis inclusus CS.
  • 6 DELICIAE SAPIENTIAE eruditione, perspicacissimos ingenio, ac eminentissimos nomine sa­ pientiae, qui e regnis Christiani orbis super continente hac terrasunt, ut in hunc col1em, ubi tu comrnoraris, conveniant, et ex pec­tore expromant mentes, quid in mundo cogitaverant, intel1exerant,et sapuerant de Gaudio Caelesti, et de Felicitate Aeterna. Causa legationis meal;: fuit haec, quod aliqui novi advenae e mundo, in cae­lestem nostram societatem, quae in oriente est, admissi retulerint,quod ne quidem unus in uni verso Christiano orbe sciat quid Gau­dium Caeleste, et Felicitas Aeterna, ita quid Caelum. Hoc fratreset consocii mei valde mirati sunt, et mihi dixerunt, • Descende, con­clama et convoca sapientissimos in mundo spirituum, in quem pri­mum colliguntur omnes mortales post excessum e mundo naturali,ob finem, ut ex plurium ore certi reddamur, num veritas sit, quodtalis caligo seu tenebrosa ignorantia sit Christianis de futura vita. Et dixit, .. Exspeéla paulum, et videbis cohortes sapientum hucalluentes; Dominus praeparabit pro iIlis aedem conventus." Exspectavi, et ecce post semihoram vidi duas turmas a septentri­one, duas ab occidente, et duas a meridie; et sicut venerunt, ab an­gela tubae introduéli sunt in aedem praeparatam, et ibi occupabantloca illis designata secundum plagas. Erant sex turmae seu cohor­tes; septima erat ab oriente, quae prae luce reliquis non visa est.Post congregationem aperuit angelus causam convocationis, et roga­vit ut cohortes in ordine expromerent suam sapientiam de GaudioCaelesti, et de Felicitate Aeterna: et tunc unaquaevis cohors seglomeravit in orbem,faciebus ad facies conversis, ut illam rem exideis in priori mundo captis revoearent, et nunc lustrarent, ac lustra­tam post consultationem expromerent. 3. Post consultationem Prima Cohors, quae e septentrione erat,dixit, quod gaudium caeleste et felicitas aeterna sint unum cum ipsavita caeli;" quare unusquisque, qui intrat caelum, quoad vitam intratin festivitates ejus, non aliter quam qui intrat in nuptias, intrat inharum festivitates; estne caelum coram visu nostro supra nos, ita inloco? ac ibi et non alibi sunt faustitates supra faustitates, ae volup­tates supra voluptates; in has infertur homo quoad omnem percep­tionem mentis, et quoad omnem sensationem corporis, ex plenitudinegaudiorum loci istius, cum in caelum: quare felicitas caelestis, quaeetiam est aeterna, non aliud est quam intromissio in caelum, ae in­tromissio ex Divina gratia." His diélis, Altera Cohors ex septentrione ex sua sapientia ex­prompsit hoc augurium: .. Gaudium caeleste et felicitas aeterna nonaliud sunt, quam laetissirna consortia eum ar.gelis, et suavissimaeconfabulationes curn illis, ex quibus facies continue expansae te·lIentur in laetitiis, et ora totius consortii in risibus amoenitatis exblandiloquiis et facetiis. Quid gaudia eaelestia quam talium varia·tiones in aeternum ?" Tertia Cohors, quae erat prima ex sapientibus e plaga occiden­tali, ex suarum affeélionum eogitationibus edidit hoc: .. Quid gauodium caeleste et felicitas aeterna aliud, quam epulationes cum Abra­hamo, lsaco, et Jacobo, super quorum mensis erunt edulia delicata
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 3. ., 1et opipara, ae vina g-enerosa et nobilia et post epulas ludi ae eho-reae virginum et juvenum saltantium ad modos symphoniarum ettibiarum, interjeélis eantibus odarum suavissimis.? et demum ad ves-.peram erunt speélaeula ex personatis; et post haec iterum epulae;et sic quovis die in aeternum." His ediélis. Quarta Cohors, quae erat secunda e plaga occiden-tali, enuntiavit suam sententiam, dicens: "Nos fovimus plures ideasde gaudio caelesti, et de felicitate aeterria, et exploravimus variagaudia et contuliIIius illa inter se, et conclusimus quod gaudia cae-lestia sint gaudia paradisiaca: quid aliud caelum quam paradisus,cujus extensio est ab oriente in occidentem, et a meridie in septen-trionem, et in illo arbores fruéluum et flores deliciarum, in quarummedio est magnifica arbor vitae, circum quam sedebunt beati, ves-centes fruélibus saporis delicati, ae ornati sertis f10rum odoris sua-vissimi? et quod haee aspirante perpetuo vere indies cum infinitavarietate enaseantur et remlscantur; et quod ex horum ortu et floreperpetuo, et simul ex temperie jugiter verna, animi continue reno-vati non possint aliter quam gaudia indies nova attrahere et respi-rare, et inde in f10rentem aetatem, et per hanc in primitivum statumin quem Adamus et ejus uxor creati sunt, reduci, et sic in paradisumillorum, e terra translatum in caelum, remitti." Quinta Cohors, quae erat prima ex ingeniosis e plaga meridio-nali, effata est hoc: "Gaudia caelestia et felicitas aeterna non aliudsunt. quam supereminentia dominia, et opulentissimae gazae, et indesuperregia magniticentla ac supertllustris splendor. Quod gaudiacaeli, et horum fruitio continua, quae est aeterna felicitas, illa sint,perspeximus ex Hiis in mundo priori, qui potiti su nt illis; et insuperex eo, quod felices in caelo regnaturi sint eum Domino, ae futurireges et principes, quia sunt filii Ipsius, qui est Rex regum et Domi-nus dominorum, et quod sessuri sint super thronis, et quod angeliillis ministraturi sint. Magnificentiam caeli perspeximus ex hoc,quod Nova Hierosolyma, per quam describitur gloria caeli, habiturasit portas, quarum unaquaevis erit una margarita. et plateas ex puroaura, et murum fundatum super lapidibus pretiosis; consequenterquod cuivis in caelum recepio sit sua aula ex auro et pretiositatibussplendens, ac dominium ordine ab uno in alterum successurum. Etquia novimus, quod talibus innata~sint gaudia, ac insita felicitas, etquod sint sponsiones Dei irrefragabiles, non potuimus aliunde sta-tum felicissimum vitae caelestis deducere." Post hanc, Sexta Cahors, quae erat secunda e plag-a meridionali,extulit vocem, et dixit: "Gaudium caeli et ejus aeterna felicitas, nonaliud est quam perpetua glorificatio Dei, festum perennans in aeter-num, ae beatissimus cultus eum eantibus et jubilis; et sic constanselevatio eordis ad Deum, eum plena fiducia acceptationis precum etlaudum propter Divinam munificentiam beatitudinis ilIorum." AIi-qui ex hac cohorte adjece ru nt, quod glorificatio ilIa futura sit oummagnificis luminaribus, cumque suffitibus. fragrantissimis, et CUlllprocessionibus pompae, pontifiee maximo praeeunte cum buccinsmagna, sequentibus ilium primatibus et clavigeris, magnis et parv;s.
  • 8 DELICIAE SAPIENTI AEet post hos viris CUM palmis, et mulieribus cum aureis simulacris inmanibus. 4- Septima Cohors, prae luce non reliquis visa, erat ex orientecaeli; erant angeli ex eadem societate, e qua fuit angelus tubae. micum in suo caelo audiverunt, quod· ne quidem unus in Christianoorbe sciat quid gaudium caeli, et felicitas aeterna, inter se dixerunt,.. Neqtiaquam hoc veritas est; non potest tanta caligo, et talis stupormentium, Christianis esse: descendamus etiam nos, et audiamusnum veritas sit; et si veritas est, sane est prodiglum." Tune angeli illi dixérunt ad angelum tubae, .. Nosti quod unU5­quisque homo, qui desideraverat caelum, et aliquid certi cogitaveratde gaudiis ibi, post mortem introducatur in imaginationis suae gau­dia; et quod postquam experti sunt, qualia illa gaudia sunt, quodsint secundum vanas ideas mentis, et secundum deliria phantasiaeillorum, educantur ab illis et instruantur. Hoc fit plerisque inmundo spirituum, qui in priore vita meditati sunt de caelo, et con­cluserunt aliquid de gaudiis ibi usque ad horum desiderium." His auditis, angelus tubae dixit ad sex cohortes ex sapientibusorbis Christiani convocatas, .. Sequimini me, et introducam vos ingaudia vestra, ita in caelum." 5- His diélis, angelus praeivit, et primum comitata est illumcohors ex illis, qui sibi persuaserant quod gaudia caelestia essentsolum laetissima consortia, et suavissimae confabulationes: hos an­gelus introduxit ad coetus in plaga septentrionali, quibus gaudia caeliin mundo priori non alia fuerant. Erat ibi spatiosa domus in quamtales congregati su nt ; in domo erant plus quam quinquaginta came­rae, distinélae secundum varia genera confabulationum. In his ca­meris loquebantur de talibus quae viderant et audiverant in foro et in plateis: in illis loquebantur varia amabilia de sexu pulchro, in­terspersis facetiis, adauélis usque ad expansionem facierum omniumin consortio in risus hilaritatis: in aliis cameris loquebantur novel­las de aulis, de ministeriis, de statu politico, de variis quae e secretisconsiliis emanaverunt, una cum ratiociniis et conjeélu ris de eventi­bus; in aliis de negotiatione; in aliis de rebus litteratis; in aliis detalibus quae su nt prudentiae civilis, et vitae moralis; in aliis de ec­clesiasticis et de seéHs, et sic porro. Datum mi hi est inspicere in illam domum, et vidi discurrentes acameris in cameras, inquirentes consortia suae affeélionis et indegaudii; et in consortiis vidi tria genera, quosdam sicut anhelos ad loquendum, quosdam cupidos ad sciscitandum, et quosdam avidosad audiendum. Erant quatuor portae domus, una ad quamlibetplagam, et observavi quod plures solverent COllsortia, et properarentad exeundum. Secutus sum quosdam ad portam orientalem, et vidialiquos juxta illam sedentes facie tristi; et accessi et quaesivi, cur ita tristes sederent; et responderunt," PClftae hujus domus tenentur clausae pro exituris; et nunc tertius dies est, a quo intravimus, et exegimus vitam desiderii nostri in conso.rtiis et colloquiis, et a conti~ nuis sermocinationibus defatigati sumus in tantum ut vix sustinea­ mus audire sonorum murmur ex illis; quare (Jex taedio contulimus
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 6. 9nos ad hanc portam, et pul!;avimus ;. sed responsum nobis est, quodportae hujus domus non aperiantur exituris, sed intraturis; Maneteet fruimini gaudiis caeli : ex quibus responsis conclusimus, quod hicin aeternum permansuri simus; inde tristitia invasit mentes nostras,et nunè incipit peétus contrahi, et oboriri anxietas," Tunc allocutus est illos angelus, et dixit," Hic status est [)lethusgaudiorum vestrarum, quae credidistis unice caelestia esse, cum ta­men non sunt nisi quam accessoria caelestium." Et quaesiverunt angelum, "Quid ergo est gaudium caeleste?" Et angelus respondit haec pauca: "Est jucundum faciendi aliquidquod est sibi et aliis usui; et jucundum usus trahit suam essentiamex amore, et existentiam ex sapientia; jucundum usus oriundum examore per sapientiam est anima et vita omnium gaudiorum caeles­tium. Sunt in caelis laetissima consortia, quae angelorum mentesexhilarant, animos obleétant, peétora jucundant, et corpora recrc­ant; sed haec illis sunt, postquam usus in funétionibus suis et inoperibus suis [Jfecerunt; ex his est anima et vita in omnibus laetitiiset obleétamentis illorum; at si illam animam seu vitam aufers, ac­cessoria gaudia successive non fiunt gaudia, sed primum fiunt adia­phora, deinde sicut nauci, et demum tristia et anxia," His diétis aperiebatur porta, et assidentes exsiluerunt, et aufu­gerunt domum, quisque ad suam funétionem, et ad suum opus, etrefocillati sunt. 6. Post haec angelus allocutus est illos, qui induxerant sibi ideamde gaudiis cac li, et de felicitate aeterna, quod forent epulationes cumAbramo, Isaco et J acobo; et pos! epulas ludi et speétacula, ac ite­rum epulae, et sic in aeternum: et dixit Hiis," Sequimini me, et intro­ducam vos in gaudiorum vestrorum felicitates." Et introduxit illosper nemus in planitiem stratam asseribus, super qua positae erantmensae, quindecim ab uno latere, et quindecim ab altera. Et quaesiverunt, " eur tot mensae?" Et respondit angelus, quodprima mensa sit Abrami, secunda Isaci. tertia Jacobi, et juxta has inserie mensae duodecim apostolorum; "ab altero latere totidem men­sae uxorum illorum; et tres primae mensae su nt Sarae uxoris Abra­mi, Rebeccae uxoris Isaci, ac Leae et Rachelis uxorum Jacobi; aeduodecim reliquae sunt uxorum duodecim apostolorum." Post aliquam moram, apparebant omnes mensae plenae ferculis,et spatiola inter haec ornata parvis pyramidibus cum condituris.Epulaturi stabant circum illas in exspeétatione videndi praesulesmensarum; qui pauculum exspeétati visi sunt in ordine processionisab Abramo ad ultimum apostolorum intrantes; et mox quisque adsuam mensam aeeedens se reposuit super toro ad caput ejus; et indedixerunt ad cireumstantes, " Diseumbite etiam vos nobiscum;" etdiscubuerunt viri cum patribus illis. et ieminae cum uxoribus illo­rum. et eomederunt et biberunt in laetitia, et cum veneratione. Post prandium exiverunt illi patres; et tune instituti sunt ludi,choreae virginum et juvenum, et post has speétaeula. Quibus finitis invitabantur iterum ad epulas, sed cum statuto.quod primo die comederent cum Abramo, altero eum Isaeo, tertio
  • IO DELICIAE SAPIENTIAEcum Jacobo, quarto cum Petro, quinto cum Jacobo, sexto cum Jo­han ne, septImo cum Paulo, et cum reliquis in ordine usque ad quin­decimum diem, a quo iterum in simili ordine comissationes reno­varent variando sedes, et sic in aeternum. . Post haec angelus convocavit viros cohortis, et dixit Hiis, "Hiomnes, quos vidistis ad mensas, in simili cogitatione imaginaria degaudiis caeli, et inde felicitate aeterna cum vol>is fuerant; et proptertinem, ut ipsi videant vanitates idearum suarum, et ab illis abducan­tur, institutae sunt, et a Domino permissae, tales epulares scenae.Primores illi, quos vidistis ad capita mensarum, erant personati se­nes, plerique ex rustica gente, qui barbati, et ex quadam opulentiaprae ceteris fastuosi, quibus induéta est phantasia, quod vetusti ilIipatres essent. Sed sequimini me in vias exitus e palaestra hac," Et secuti sunt, et videbant quinquaginta hic et quinquaginta ibi,qui farciverant ventres cibariis usque ad nauseas, et concupiveruntredire ad familiaria domuum suarum, quidam ad sua munia, quidamad sua negotia, et quidam ad suas operas; at multi a custodibusnemoris retenti et interrogati de diebus epulationis illorum, et numadhuc ad mensas cum Petro et cum Paulo comederint, et si priusexirent, hoc, quia indecens est, futurum Hiis pudori: sed pleriquerespondebant, "Explevimus gaudia nostra, cibi faéti sunt nobis insi­pidi, ac gustus torridus, fastidit illos stomachus, non sustinemuslibare illos; protraximus aHquot dies et noétes in luxurie illa, impensefogamus u~ emittamur:" ac dimissi, anhelo spiritu et festino cursuaufugerunt domum. Post haec angelus vocavit viros cohortis, et in via docuit il10shaec de caelo: "In caelo aeque sicut in mundo sunt cibi et potus,sunt comissationes et convivia; et apud primores ibi sunt mensaesuper quibus sunt opimae dapes, cupediae et lautitiae, qui bus exhila­rantur et recreantur animi; et sunt quoque ludi et speétacula; etsunt musicalia et cantica; et omnia illa in summa perfeétione: taliasunt HIis etiam in gaudia, sed non in fclicitatem; haec erit in gau­diis. et inde ex gaudiis; felicitas in gaudiis facit ut gaudia sint gaudia,opimat illa, et sustentat ne vHescant et fastidiantur ; et haec felicitasest cuivis ex usu in sua funétione. Est aliqua vena in affeétionevoluntatis cujusvis angeli latens, quae attrahit mentem ad aliquidfaciendum; mens per hoc tranquil1at se, et satisfacit sibi; haec satis­faétio et illa tranquillitas faciunt statum mentis receptibilem amorisus us a Domino; ex receptione hujus est felicitas caelestis, quae estvita illorum gaudiorum, quae prius memorata sunt. Ci bus caelestisin sua essentia nec aliud est quam amor, sapientia et usus simul,hoc est, usus per sapientiam ex amore; quamobrem unicuivis incacia datur cibus pro carpore secundum 4sum quem praestat, mag­nificus illis qui in eminente usu sunt, modicus sed exquisiti saporisil1is qui in medii gradus usu sunt, et vilis il1is qui in viii U&ll sunt,at nullus socordibus." 7. Post haec ad se vocavit cohortem sapientum ita diétorum,qui gaudià caelestia, et ex his felicitatem aeternam, in supereminen.­tibus dominiis, ac opulentissimis gazis, inque superregia magnifi­
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 7. 11 centia,et superillustri splendore, posuerant, ex causa, quia in Verbu dicitur o.uod futuri sint reges et principes, et quod regnaturi siilt eum Christo in aeternum, et quod ministrandi sint ab angelis, prae- ter pIura. Angelus ad hos dixit. "Sequiminini, et introducam vos in vestra gaudia." Et introduxit in porticum construél:um ex columnis et pyramidibus; antrorsum erat humile palatium, per quod patuit ingressus in porticum; per hoc introduxit illos; et ecce visi sunt viginti hic, et viginti ibi, et exspeél:abant. Et subito tunc aderat qui- dam personatus angeIus, et dixit illis, .. Per hunc porticum est via ad caelum; manete aliquantisper, et praeparate vos, quia majorennes ex vobis futuri sunt reges, ac minorennes futuri principes." His diél:is, juxta quamlibet columnam apparuit thronus, et super throno chia. mys ex serico, et super chlamyde sceptrum et corona; et juxta quam· libet pyramidem apparuit solium tres cubitos a terra elevatum, etsuper solio catena ex unculis auri, et equestris ordinis fasciae col1iga. tae ad fines adamanatinis orbiculis. Et tunc clamatum est," !te nunc,amicite vos, sedete et exspeél:ate." Et aél:utum majorennes accurre- bant ad thronos, et minorennes ad solia, et amiciverunt se et reposue- runt se: at tune apparuit sicut nimbus ex inferis ascendens, ex quoattraél:o sedentes super thronis et soliis eoeperunt tumeseere facie, etelevari peél:ore, et impleri fiducia, quod nunc reges et principes sint;nimbus ille erat aura phantasiae, qua inspirati su nt : et subito advo-larunt juvenes sieut ex caelo, et eonstiterunt duo post quemlibet thro-num, et unus post quodlibet solium, ministraturi ; et tune per vices aquodam praecone aeclamatum est, "Vos reges et principes, exspec-tate adhue parum, apparantur nunc in caelo aulae vestrae, jamjamventuri sunt aulici cum satelEtiis, et vos introduél:uri." Exspeél:a-bant et exspeél:abant, usque ut spiritus il10rum anhelarent, et defati-~arentur desiderio. . Post trihorium aperiebatur caelum supra caput illorum, et de·spexerunt angeIi, et miserti illorum, dixerunt, .. Quare sedetis ita fatui,et agitis histrion es ? Luserunt Iudibria vobiscum, et ab hominibusmutaverunt vos in idoIa, ex causa quia induxistis in corda vestra,quod regnaturi sitis cum Christo sieut reges et principes, et quodvobis tune angeli ministraturi sint. Num obliti estis verborum Do-mini, quod in caelo qui vult magnus esse, fiat servus? Discite ergo,quid per reges èt principes, et quid per regnare eum Christo in-tel1igitur, quod sit sapere et facere usus; regnum enim Christi, quodest caelum, est regnum usuum; nam Dominus amat omnes, aeinde vult omnibus bonum, ae bonum est usus, et quia Dominus bonaseu usus facit mediate per angeIos, et in mundo per homines, ideeillis, qui fideliter usus faciunt, dat amorem usus, et ejus mereedem,quae est beatitudo interna, et haec est felicitas aeterna. Sunt in cae-lis, sic ut in terris, supereminentia dominia, et opulentissimae gazae;sunt enim regimina et regiminum formae, et idee sunt majores etminores potestates et dignitates; et illis qui in supremis sunt, su ntpalatia et euriae, quae magnificentia et splendore excedunt palatia cteu rias imperatorum et regum in terris, et ex numero aulicorurn.
  • T2 DELICIAE SAPIENTIAEmlnlstrorum, et satellitum, et ex horum magnificis investi mentis,cii"cumfluit illos honor et gloria. Sed supremi illi sunt eleéli ex illisquorum cor est in salute publica, et solum sensus corporis in ampli­tudine magnificentiae propter obedientiam: et quia salutis publicaeest, ut quisque sit aliquis usus in societate, ut in communi corpore,et quia omnis us us est a Domino, et fit per angelos et per homineslicut ab ilIis, patet quod hoc sit regnare cum Domino." His auditis e caelo, personati illi reges et principes descenderunte thronis et soliis, et abjecerunt sceptra, coronas, et chlamydes;et recessit ab illis nimbus, in quo fuit aura phantasiae, et obvelavitillos nubes candida, in qua erat aura sapientiae, ex qua rediit sanitasmenti bus illorum. 8. Post haec angelus rediit ad domum conventus sapientum exChristiano orbe, et ad se vocavit iIIos, qui sibi induxerant fidem,quod gaudia caeli et felicitas aeterna essent deliciae paradisiacae. His dixit, "Sequimini me, et introducam vos in paradisum,caelum vestrum, ut exordiamini beatitudines felicitatis aeternae ves­trae." Et introduxit illos per excelsam portam, ex ramis et propagi­nibus nobilium arborum compaginatis exstruélam: post introitumcircumduxit illos per ambages a plaga in plagam. Erat aélualiterparadisus in primo ingressu ad caelum, in quem immittunturilli quiin mundo crediderant quod universum caelum sit unus paradisus,quià vocatur paradisus; ac qui impresserant sibi ideam, quod postmortem sit plenaria requies a laboribus, et quod requies haec nonaliud esset, quam animas deliciarum trahere, super rosis ambulare,ex mustis delicatissimis uvarum laetificari, ac festiva repotia cele-·brare; et quod haec vita non detur nisi in caelesti paradiso. Duéli ab angelo videbant ingentem multitudinem tam senumquam juvenum, et puerorum, et quoque mulierum et puellarum; tria­des et triades, ac decades et decades, sedentes. super rosetis fleélen­tes serta, quibus ornarent capita senum, brachia juvenum, ac fascia­tim peélora puerorum,; alias legentes ex arboribus fruélus, et incalathis portantes ad sodalitia; alias exprimentes mustum ex uvis,cerasis et acinis in cyathos, et genialiter bibentes; alias attrahentesnaribus fragrantias ex floribus, fruélibus ac odoriferis foliis exhala­tas et circumsparsas; alias canentes duces odas quibus muciebantpraesentium auditus; alias sedentes ad fontes, et aquas salientisvenae derivantes in varias formas; alias ambulantes, confabulantes,et spargentes facetias; alias currentes, ludentes, saltantes hic in nu­meros, et ibi in orbes; alias ingredientes domunculas hortulanas, utsuper spondis cubarent; praeter plures alias laetitias paradisiacas. Postquam haec visa sunt, duxit angelus comites suos per circui­tus huc illuc, ac ultimo ad sedentes in pulcherrimo roseto circum­cinélo arboribus olivae, aurantii, et ci tri, qui nutantes tenebant manussub genis, lugentes, et lacrymantes. Hos al10cllti sunt comites angeli,et dixerunt, "Cur ita sedetis?" Et responderunt, " Est nunc septimusdies a quo in hunc paradisum venimus: cum intravimus, visa estmens nostra sicut elevata in caelum, ac immissa in intimas ejus gau­diorum faustitates; sed post triduum coeperunt faustitates illae he­
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 9· 3 béscere, et in menti bus nostris aboleri, ac fieri insensibiles, et sic nullae; et cum ita exspirata sunt imaginaria nostra gaudia, timeba- mus jaéluram omnis jucunditatis vitae nostrae, et faéli (llsumus am- bigui de felicitate aeterna, num sit aliqua: et postea vagati sumus per vias et areas, quaesituri portam per quam intravimus; sed vagati. sumus per gyros et gyros, ac interrogavimus obvios; ex quibus aliqui dixerunt, quod porta non inveniatur, quia paradisiacus hic hortus est spatiosus labyrinthus, qui talis est, ut qui vult exire, penitius in- tret; •quare non potestis aliter quam hic manere in aeternum; vos estis in media ejus, ubi omnes deliciae sunt in suo centro. Et porro dixerunt ad comites angeli, .. Hic nunc per unum diem et dimi- dium sedimus; et quia absque spe inveniendi exitum sumus, repo- suimus nos super roseto hoc, et speélamus circum nos in copia olivas, uvas, aurantia et citros; sed quo plus i!la speélamus, eo plus delas- satur visus videndo, odoratus odorando, et gustus gustando: haec causa est maestitiae, luélus, et lacrymationis, in quibus vos videtis nos." His auditis, angelus cohortis dixit illis, .. Est hic labyrinthus paradisiacus vere introitus in caelum; novi exitum, et educam vos." His diélis, sedentes surrexerunt, et amplexi angelum. et una cum cohorte ejus comitati sunt illum. Et angelus in via docuit iBos, quid gaudium caeleste et inde felicitas aeterna. quod non sint deliciae pa- radisiacae externae nisi simul cum illis sint deliciae paradisiacae in- ternae; .. deliciae paradisiacae externae sunt modo deliciae sensuum corporis. at deliciae paradisiacae internae sunt deliciae affeélionum animae; hae nisi in iBis sint, non est vita caelestis, quia non est anima in illis: et omne delicium absque sua correspondente anima, ex con- tinuo elanguescit et torpescit, et plus delassat animum quam labor. Sunt ubivis in cae1is horti paradisiaci, et ex his etiam sunt gaudia angelis, et quantum in illis est delicium animae, tantum sunt illa gaudia iBis gaudia." His auditis, quaesiverunt ûmnes, .. Quid est delicium animae, et unde hoc?" Res!Jondit angelus, .. Deiicium animae est ex amore et sapientia a Domino; et quia amor est efficiens, et est efficiens per sapientiam, ineo est utriusque sedes in effeélu, et effeélus est usus. Hoc delicium a Domino influit in animam, et descendit per superiora et inferiora mentis in omnes sensus corporis, et implet se in illis; inde gaudium fit gaudium, et fit aeternum ab Aeterno a Quo. Vidistis paradi- siaca; et assevero vobis, quod non aliquid ibi sit, ne quidem folio- lum. quod non est ex conjugio amoris et sapientiae in usu; quare si homo in hoc est, est in paradiso caeiesti, ita in caclo." 9. Post haec angelus duélor rediit in aedem, ad illos, qui firmi· ter sibi persuaserant, quod gaudium caeleste et felicitas aeterna sit perpetua glorificatio Dei, ac in aeternum perennans festum; cx causa, quia in mundo crediderant quod tunc visu ri sint Deum, et quia vita caeli ex cultu Dei vocatur pt:rpetuum Sabbathum. His angelus dixit, .. Sequimini me, et introducam vos in gaudium vestrum." Et introduxit illos in parvam urbem, in cujus mcdio erat
  • 14 DELIeIAI<: SAPIENTIAEtemplum, et omnes dom us vocabantur aedes sacrae. In ilIa urbeviderunt affiuentiam ex omni angulo terrae circumjacentis, et interillos numerum sacerdotum, qui venientes suscipiebant, salutabant, etprehensos manibus ducebant ad portas templi, et inde in aliquasaedes circum templum, et initiabant illos in perennem cultilm Dei;àicentes quod haee urbs sit atrium ad eaelum, et quod hujus urbistemplum sit introitllS ad magnificum et amplissimum templum quodin caelo est, Ilbi Deus precibus et laudiblls ab angelis glorificatllr inaeternum: .. statllta hic et ibi sunt, qllod primum intraturi sint tem­plllm, et commoraturi ibi tres dies et tres nQéles, et quod post hocinitiamentum ingressuri sint in hujus urbis domos, quae sunt totidema nobis sanélificatae aedes, et ab aede in aedem, et in communioneeum congregatis ibi, oraturi, c1amaturi, et recitaturi concionata:omnino cavete vobis, ne aliud in vobis cogitetis, et eum consociisloquamini, quam sanéla, pia et religiosa." Post haec introduxit angelus comitatum suum in templum, quoderat plenum et constipatum multis, qui in magna dignitate in mundofuerant, et quoque multis ex plebe, et praesidia ad portas collocataerant, ne cuiquam ante commorationem trium dierum liceret exire.Et dixit angelus, .. Est hodie secundus dies, a quo hi ingressi sunt;lustrate illos, et glorifieationem Dei illorum videbitis." Et lustrabant,et viderunt plerosque dormientes, et qui evigilati sunt, oscitantes etoscitantes; et quosdam ex continua elevatione eogitationum adDeum, et ex nullo relapsu illarum in corpus, sicut facies reclusas acorpore, ita enim sibi apparebant, et inde etiam aliis; quosdam de·liras oculis ex perpetua subtraélione -il1orum; verbo, omnes com­pressos peélore, et lassos spiritu ex taedio, et aversos a "pulpito, etc1amantes, .. Stupescunt aures nostrae, finite conciones, non audituramplius vox, et incipit fastidiri sonus." Et tunc surrexerunt, et inglobo concurrerunt ad portas, effregerunt illas, et urgebant in prae­sidia, et abigebant illa. His visis, sacerdotes secuti sunt illos, etad junxerunt se lateribus illorum, doeentes et docentes, orantes, suspi­rantes, dicentes, .. Celebrate festum, glorificate Deum, sanélificatevos; in atrio hoc caeli inaugurabimus vos in aeternam glorificatio­nem Dei in magnifico et amplissimo templo quod in eaelo est,et sic ad fruitlonem aeternae felicitatis." Sed haec ab illis nonintelleéla, et vix audita sunt, propter hebetudinem ex duorum die­rum suspensione mentis, et retentione a domesticis et forensibus.Sed eum se a saeerdotibus avellere conati sunt, sacerdotes appre­hendebant brachia illorum, et quoque vestes, urgentes ad aedes, ubiconcionata recitarentur; sed frustra: et c1amabant, .. Relinquite nos,sentimus in corpore sieut deliquium." His diélis, ecce visi sunt quatuor vi ri in eandidis vestibus, et intiaris; unus ex ilIis fuerat in mundo archiepiscopus, et tres reliquifuerant episeopi, nunc faéli angeli. Hi convocabant sacerdotes, etallocuti illos dixerunt, .. Vidimus vos e eaelo cum ovibus his, quo­modo vos pascitis illos; pascitis iIIos usque ad insanias: nescitisquid per glorifieationem Dei intelligitur; intelligitur fruélus amorisferre, hoc est, fideliter, sincere, et sedule suae funélionis opus facere,
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 10. 15hoc enim est amoris Dei, et amoris proximi, et hoc est vinculumsocietatis, et bonum ejus; per hoc glorificatur Deus, et tunc percultum statis temporibus. Annon legistis haec Domini verba, , ln hoc glorificatur Pater meus, ut fruél:um feratis, et reddamini discipuli mei1 (Jon. KV. 8.)Vos sacerdotes potestis in cultus glorificatione esse, quia hoc est·vestrum munus, et inde est vobis honor, gloria et remuneratio; sedusque vos non potestis plus quam illi in ea glorificatione esse, nisihonor, gloria, et remuneratio una cum vestro munere sint." His diélis episcopi mandabant custodibus portae, ut intromitte­rent omnes, et emitterent omnes; "est enim multitudo, qui non aliudgaudium caeleste, quam perpetuum cultum Dei, potuerunt cogitare,quia non sciverunt aliquid de statu caeli." IO. Post haec angelus cum suis comitibus rediit ad locum con­ventus, a quo cohortes sapientum nondum recesserunt, et ibi ad sevocavit illos, qui crediderunt, quod gaudium caeleste et felicitas ae­terna, sît modo intromissio in caelum, ac intromissio ex Divina gra­tia; et quod tunc gaudium sit illis. similiter ut in mundo est illis qui inaulas regum diebus festivitatis, aut in nuptias invitati, ingrediuntur. His dixit angelus, .. Manete hic aliquantisper, et sonabo tuba, ethuc venient incluti fama sapientiae in spiritualibus ecclesiae." Postaliquot horas aderant novem viri, quisque insignitus lauru, adoreafamae suae; hos angelus introduxit in aedem conventus, in quaomnes prius convocati aderant; in horum praesentia angelus alo­cutus novem laureatos, dixit, .. Scio quod vobis ex voto vestro secun­dum ideam vestram,. datum sit ascendere in caelum, et q uod redie­ritis in inferiorem hanc seu subcaelestem terram, cum plena scientiade statu caeli ; commemorate itaque, quale vobis visum est caelum." Et responderunt in ordine, et dixit primus, .. Idea mea de caeloa prima pueritia usque ad finem vitae in mundo, fuerat, quod essetlocus omnium beatudinum, faustitatum, juncunditatum, amoenita­tum, et voluptatum; et quod si intromitterer, talium felicitatumaura circumfunderer, et pleno peélore haurirem illa, sicut sponsuscum celebrat nuptias, ac cum intrat thalamum cum sponsa: in hacidea ascendi in caelum, et transivi primas custodias. et quoque se­cundas, at cum ad tertias veni, alloquebatur me custodiarum prae.feélus, et dixit, •Quis es, ·amice? Et respondi, Estne hic caelum?Huc ex vota desiderii mei ascendi; intromitte quaeso; ac intromisit.Et vidi angelos in vestibus albis, et hi me circumibant, et lustrabant,et murmurabant hoc, . En novum hospitcm non indutum veste caeli;et ego haec audivi, et cogitavi, Hoc apparet mihi simile cum ilo, dequo Dominus dicit, quod absque veste nuptiali intraverit in nuptias;et dixi, Date mihi tales vestes; et riserunt: et tunc accurrit unusex curia cum mandato, • Exuite ilium nudum, ejicite ilium, et pro­jicite vestes ejus post ilium: et sic ejeélus sum." Secundus in ordine dixit, .. Ego credidi sicut ille, quod si modointromitterer in caelum, quod supra caput meum est, circumfluerentme gaudia, et animarem illa in aeternum; optato etiam potitus sum;
  • 16 DELICIAE SAPIENTIAEat angeli, me viso, aufugerunt, et inter se dixerunt, Quid hoc par·tentum? quomodo hue venit avis noél:is? Et aél:ualiter sensi muta·tionem ab homine, tametsi non mutatus sum; hoc mihi erat exattraél:ione caelestis atmosphaerae. At mox accurrit unus ex curiaeum mandato, ut duo famuli educerent me, et redueerent per viamaseensus, usque ad domum meam; et eum domi eram, apparui aliiset mihÎ sicut homo." Tertius dixit, " Idea eae1i constans mihi fuit ex l0eo, et non examore; quare eum in hune mundum veni, cupivi eupiditate magnacaelum; et vidi ascendentes, et secutus sum illos, et admissus, sednon ultra aliquot passus: at cum volui laetificare animum meum exidea gaudiorum et beatitudinum ibi, ex luce caeli, quae erat candidasicut nix, cujus essentia dicitur esse sapientia, invasit mentem meamstupor, et inde oculos meos caligo, et coepi insanire; et mox excalore cae1i, qui correspondebat candori lucis istius, cujus essentiadicitur esse amor, palpavit mihi cor, occupavit me anxietas, et cru­ciabar dolore interiori, et projeci me supinum super humum ibi; etcum jacui, venit satelles e curia cum mandato, ut me cum lentoredeportarent in meam lucem et in meum ealorem; in quae eum veni,rediit mihi spiritus meus et cor meum." Quartus dixit, quod etiam ipse in idea loci, et non in idea amorisde cae10 fuerit; et quod "ut primum in mundum spiritualem veni,quaesiverim sapientes, num in caelum liceat ascendere; qui mihidixerunt, quod euivis liceat, sed ut sibi caveant, ne dejiciantur. Adhaec risi, et ascendi, credens ego sicut alii, quod omnes in universomundo receptibiles esse nt gaudiorum ibi in sua plenitudine: sedsane curn intus eram, paene exanimatus sum, et ex dolore et indecruciatu in capite et in corpore, prostravi me humi, et convolvi mesicut serpens ad motus igni, et repsi usque ad praecipitium, et per idme dejeci ; et postea sublatus sum ab adstantibus infra, et delatus indiversorium, ubi rediit sanitas mihi." Reliqui quinque etiam narraverunt rnirabilia de suis ascensibusin eaelum ; .et comparabant mutationes statuum suae vitae, eum statupiscium dum elevantur ab aquis in aerem, et cum statu avium inaethere; et dixerunt, quod post duras illas sortes, non concupiverintamplius caelum, sed modo eonsortem vitam eum sui similibus ubi­eunque sunt; et quod sciant, quod in mundo spirituum, ubi nossumus, omnes prius praeparentur, boni ad eaelum, et mali ad infer­num; et quod cum praeparati sunt, videant vias sibi apertas ad soci­etates sui sim ilium, cum quibus in aeternum mansuri sunt; et quodhas vias tune intrent cum jucundo, quia sunt viae amoris illorum. Omnes ex prima convocatione audientes haec, etiam fassi sunt,quod nec illis alia idea de eael0 fuerit quam sieut de loco, ubi plenoore circumfiua gaudia in aeternum soroerent. Post haec angelus tubae dixit illis, .. Videtis nunc quod gaudiacaeli et felicitas aeterna non sint loci, sed quod sint status vitaehominis; ac status vitae caelestis est ex amore et sapientia; et quiausus est duorum illorum continens, est status vitae caelestis ex con­junEtione i.1lorum in usu: idem est, si dicatur charitas, fides et
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 12. 17 bonum opus, quoniam chari tas est amor, fides est veritas ex quasapientia, et bonum opus est usus; praeterea in mundo nostro spiri­tuali sunt loca sicut in mundo naturali; alioqui non forent habita­ tiones et distintlae mansiones; at usque locus ibi non est locus, sedest apparentia loci secundum statum amoris et sapientiae, seu chari­ tatis et fidei. Omnis, qui fit angelus, intus in se portat suum cae­ lum. quia sui caeli amorem; nam homo a creatione est minimaeffigies, imago et typus caeli magni; forma humana non aliud est;!.j .... are quisque venit in societatem caeli, cujus forma in sirigularieffigie est; idcirco cum intrat in illam societatem, intrat in corre­spondentem sibi formam, ita sicut a se in se illam, et sicut ab illa in iIlam in se, ac trahit vitam ejus ut suam, ac suam ut ejus; est una­quaevis societas sicut commune, ac angeli ibi su nt sicut partes simi­lares ex quibus commune coexistit. Ex his nunc sequitur, quodqui in malis et inde falsis sunt, in se formaverint effigiem inferni,et haec cruciatur in caelo ex influxu et vioientia aél:ivitatis oppositi in oppositum; amor enim infernalis est oppositus amori caelesti, et inde jucunda duorum amorum illorum collidunt inter se sieut hos­ tes, et necant se cum congrediuntur." II. His peratlis audita est vox e caelo ad angelum tubae, .. Eligedecem ex omnibus convocatis, et introduc illos ad nos; audivimusa Domino, quod pra,eparaturus sit illos, ne calor et lux, seu amor etsapientia, nostri caeli, per tres dies inferant iIlis aliquam noxam." Et eleél:i sunt decem, et secuti angelum; et ascenderunt per tra­mitem clivosum in quendam collem, et ab hoc in montem, super quoerat illorum angelorum caelum, quod prius ad distantiam apparue­rat illis sicut expansum in nubibus: et aperiebantur pro illis portae,et postquam transiverunt tertiam, angelus introduél:or cucurrit adprinci pern societatis seu cael i illi us. et an nuntiavit ad ven tum. illorum ;et princeps respondit, .. Assume aliquos ex satellitio meo, et renuntiaHiis, quod adventus illorum mihi sit acceptus, et introduc illos inanticuriam meam, et distribue cuivis suurn conclave curn suo cu bi­culo: et ex aulicis meis desume aliquos, et ex farnulis qui ministrentil!is, et qui serviant Hiis ad nutus:" et faél:um est ita. At cum introdutli su nt ab angelo, quaesiverunt num liceat adireet videre principern ; et respondit angelus, .. Est nunc mane, et nonlicet ante tempus meridiei; sunt omnes eousque in suis []officiis etin suis operis; sed invitati estis ad prandium; et tunc ad mensamcum principe nostro sedebitis: interea introducarn vos in illius pala­tium, ubi videbitis magnifica et splendida." I21. eum addutli sunl ad palatium, primum viderunt illud abextra. Erat amplum, struél:um ex porphyrite, et substruél:um ex jas- .pide, et ante portam sex columnae altae ex lapide lazuli, teél:urn exlaminis auri, fenestrae altae ex pellucidissirno crystallo, harum pos­tes etiarn ex auro. Post hoc, introduél:i sunt intus in palatium, etcîrcumdutli a conclavi in conclave, et viderunt ornamenta inefIabilis::1ecoris, sub teél:is decoramenta caelaturae inirnitabilis: juxta pari­etes positas mensas ex argento conflato cum auro, super quibus erantvaria utensilia ex lapidibus pretiosis, et ex integris gemrnis in forrnis
  • 18 DELICIAE SAPIENTIAE caelestibus; et pIura. quae non aliquis oculus in terris viderat. et inde nec aliquis sibi fidem inducere potuerat quod talia in caelo sint. Cum in stupore ex visis magnificis illis erant. dixit angelus. "Ne miremini; haec quae videtis. non sunt aliqua manu angelica faCta et fabricata. sed sunt condita ab Opifice Universi, et muneri data principi nostro; quare hic est ars architeCtonica in ipsa sua arte, et ex hac sunt omnes hujus artis regulae in mundo." Porro dixit angel us, .. Vos potestis autumare quod talia fascinent oculos nostros, ac infa­ tuent illos, usque ut credamus illa nostri caeli gaudia esse; sed quia corda nostra non in illis sunt, sunt modo accessoria gaudiis cordium nostrorum; idee quantum contemplamur illa ut accessoria, ac ut opificia Dei, tantum contemplamur Divinam omnipotentiam et cle­ mentiam in illis." I3. Post haec angelus dixit illis. "Nondum est meridies diei ; venite mecum in principis nostri hortum. palatio huic contiguum." Et iverunt, ac in introitu dixit. "En hortus magnificus prae hortis, in caelesti hac societate." At responderunt, .. Quid dicis? non hic est hortus; videmus modo unam arborem. ac in ramis et in vertice ejus sicut fruélus ex auro, et sicut folia ex argento. et horum oras exornatas smaragdis ; et sub illa arbore infantes cum alumnis illorum." Ad haec angelus voce inspirata dixit, "Haec arbor est in media horti, et a nobis vocatur arbor nostri caeli, et a quibusdam arborvitae. Sed pergite. et appropinquate. ct aperientur oculi vestri, et videbi­ tis hortum." Ac fecerunt ita, et aperti sunt oculi, et videbant arbores uberri­ mas fruélibus saporis, circumligatas vitibus pampineis, quarum vertices· cum fruélibus nutabant versus arborem vitae in medio. Arbores hae in continua serie consitae erant, quae exibat et perge­ bat in perennes orbes seu gyros sicut perpetuae helicis; erat perfeéla helix arborea. in qua species post species continue secundum no­ bilitates fruéluum sequebantur: principium circumgyrationis dista­ bat ab arbore in media insigni intervallo, ac intervallum corus­ cabat jubare lucis, ex quo arbores gyri splendebant splendore suc­ cessivo et contin uato a primis ad ultimas: primae arbores erant omnium praestantissimae, fruélibus opimis luxuriantes, vocatae paradisiacae. nusquam visae quia non datae nec dabiles in terris mundi naturalis; post has excipiebant arbores olei; post has arbores vini: pos~ has arbores fragrantiae, ac ultimo arbores ligni utiles ad fabricas. Hic et ibi in hac helice arborea seu in hoc gyro erant sedilia formata ex adduCtis et complicatis propaginibus arborum a tergo, ac opimata et exornata fruélibus illarum. In perpetuo illo orbe arboreo erant ostia. quae patebant in f1oreta, et ab his in vireta, distinéla in areas et toros. Comites angeli his visis exclamabant." En caelum in forma: q:..o­ cunque vertimus acies oculorum nostrorum. influit aliquid caeleste paradisiacum. quod est ineffabile." His auditis angelus gavisus est, et dixit. "Omnes horti nostri
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 15. 19caeli sunt formae repraesentativae seu typi beatitudinum caelestiumin suis originibus; et quia influxus harum beatitudinum elevavitmentes vestras, clamavistis, • En caelum in forma; at iIIi, qui nonrecipiunt illum influxum, speéîant paradisiaca -haec non aliter quamsilvestria; et omnes illi recipiunt influxum, qui in amore usus sunt;at illum non recipiunt. qui in amore gloriae sunt, et non ex usu,"Postea exposuit et docuit, quid singula horti istius repraesentabantet sigrtificabant, I4. Cum in his erant, venit nuntius a principe, qui invitavit illosad comedendum panem secum; et simul tunc duo satellites aulaeapportabant vestes byssi, et dixerunt, .. Induite has, quia nemo admensam principis admittitur nisi indutus vestibus caeli." Et acclnxerunt se, et comitati sunt angelum suum, et introduce­bantur in hypethrum, ambulatorium palatii, et exspeéîabant princi­pem; et ibi angelus insertabat iIIos cOllsortiis cum magnatibus etmoderatoribus, qui etiam praestolabantur principem. Et ecce posthorulam apertae sunt fores, et per unam latiorem ab occidente vide~runt ejus introitum in ordine et pompa processionis: praeibantillumconsiliarii a latere, post hos consiliarii a cameris, et post hos primariiex aula; in horum media fuit princeps, et post ilium aulici variaedistinéîionis, et ultimo satellites; omnes connumerati ad centum etviginti. Angelus stans ante decem novos advenas, ex vestitu tunc appa­rentes ut inquilini, accessit cum illis ad principem, et reverenteradduxit iIIos; et princeps in procedendo non moratus, dixit iIIis,.. Venite mecum ad panem." Et secuti sunt in triclinium, et viderunt mensam magnifice appa­ratam, in medio ejus excelsam .pyramidem ex auro cum centumscutellis in triplici ordine super formis suis, super quibus erantpanes saccharini, et musta vinorum concreta, cum aliis lautitiis expane et vina confeéîis: ac per mediam pyramidem scaturivit sicutfons saliens cum vina neéîareo, cujus vena ex summitate pyramidisdispersit se, et cyathos implevit. Ad latera hujus excelsae pyrami­dis erant variae formae caelestes ex auro, super quibus erant patinaeet patellae cibis omnis generis refertae: formae caelestes, superquibus patinae et patellae, erant formae artis ex sapientia, quae inmundo non aliqua arte exarari, nec voce describi. possunt: patinaeet patellae erant ex argento, circumcaelatae similibus formis in pIanocum sustentaculis suis; cyathi erant ex gemmis pellucentibus. Taliserat apparatus mensae. IS. Amiéîus autem principis et ejus ministrorum erat hic. Prin­ceps indutus erat talari colOris purpurei, insignito stellis acupiéîiscoloris argentei; sub talari cinéîus erat tunica ex serico lucentecoloris hyacinthini; haec erat circa peéîus aperta, ubi anterior parscujusdam zonae cum -insigni suae societatis visa est; insigne erataquila super pullis in vertice arboris cu bans : hoc erat ex fulgenteauro circumcinéîo adamantibus. Consiliarii a latere erant non dis­similiter amiéîi, sed absque iIIo insigni; loco e,ius erant sculptisapphiri e collo ex aureo torque pendentes. Aulici erant in togis
  • 20 DELICIAE SAPIENTIAE coloris badii, quibus intertexti erant flores circum aquilinos pullos; tunicae sub illis ex serico coloris opalini; similiter femoralia et tibi­ alia. Talis erat vestitus illorum. I6. Circumstabant mensam consiliarii a latere, et consiliarii a cameris, et moderatores, et ex jussu principis complicabant manus, et simul susurrabant laudem votivam ad Dominum, et post hanc ex nutu principis se super toris ad mensam reposuerunt. Et dixit prin­ ceps ad decem advenas, .. Discumbite et:am vos mecum, ecce ibi sedes vestrae;" et discubuerunt; et aulici prius a principe missi ad ministrandum illis, adstabant illis a tergo. Et tunc dixit illis prin­ ceps, "Sumite quisque patellam ex orbibus suis, et postea quisque scutellam ex pyramide;" et desumpserunt, et ecce illico novae patel­ lae et scutellae Jaco illarum superimpositae apparebant; ac cyathi illorum ex fonte saliente e magna pyramide vi no implebantur; et comedebant et bibebant. Post mediam satietatem alloquebatur princeps decem invitatos, et dixit, .. Audivi quod in terra, quae sub hoc caelo est, convocati fueritis ad aperiendum cogitationes vestras de gaudiis caeli et inde felicitate aeterna, et quod protuleritis illas diversimode, quisque secundum jucunda sensuum corporis sui; sed quid jucunda sensuum corporis absque jucundis animae? Est anima quae jucundat illa; jucunda animae in se sunt beatitudines imperceptibiles. sed fiunt plus et plus perceptibiles. sicut descendunt in cogitationes mentis, et ab his in sensationes corporis: in cogitationibus mentis percipi­ untur sicut faustitates. in sensationibus corporis sicut jucunditates. et in ipso corporc sicut voluptates; ex his et illis simul est felicitas aeterna; at ex solis posterioribus illà felicitas non est aeterna, sed temporaria, quae finitur et transit, et quandoque fit infelicitas. Vi­ distis nunc quod omnia gaudia vestra etiam sint gaudia caeli, et ex­ cellentiora quam usquam cogitare potuistis, sed usque haec non interius afficiunt animos nostros. Sunt tria, quae ut unum influunt a Domino in animas nostras; haec tria ut unum, seu hoc trinum, sunt amor, sapientia, et usus: at amor et sapientia non existunt nisi idealiter, quia solum in affeétione et cogitatione mentis; sed in usu realiter, quia simul in aélu et opere corporis; et ubi realiter exis­ tunt, ibi etiam subsistunt; et quia amor et sapientia existunt et subsistunt in usu, est usus qui nos afficit, ac usus est fideliter, sincere et sedule obire suae funétionis opera: amor usus, et inde studium in usu, continet mentem ne diffiuat, et ne circumvagetur, et hauriat omnes cupiditates, quae e corpore et e mundo per sensus cum ille­cebris influunt, ex qui bus vera religionis et vera moralitatis cum suis bonis dissipantur in omnes ventos; at studium mentis in usu conti­ net et colligat iila, et disponit mentem in formam receptibilem sapientiae ex veris illis; et tunc a lateribus exterminat et falsitatum et vanitatum ludibria et ludicra. Seà pIura de his audietis ex sa;,ientibus nostrae societatis, quos post rneridiem hanc mittam ad vos." His diétis surrexit princeps, et una cum illo convivae. ac pacem dixit, et mandavit angelo illorum duélori, ut reduceret illos in sua
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. IJ. 21conc1avia, et illis omnes honores civilitatis exhiberet; et quoque utvocaret viros urbanitatis et affabilitatis, qui illos sermone de variisgandiis hujus societatis obleélarent. I7. eum redierunt, faélum est ita; et vocati ex urbe, qui sermonede variis gaudiis societatis obleélarent illos, venerunt; et hi postsalutation es ambulando loquebantur elegantias eum illis. Sed ange-lus duélor illorum dixit, quod decem hi viri invitati sint in hoc cae-lu m, ut videant gaudia ejus, et inde novam ideam de felicitateaeterna recipiant; "commemorate ergo aliqua de gaudiis ejus, quaeafficiunt sensus corporis; postea venturi su nt sapientes, qui memo-rabunt aliqua, quae illa gaudia reddunt fausta et felicia." His auditis vocati ex urbe commemorabant haec. "[(!.)] Sunthic dies festivitatis indiéli a principe, ut animi relaxentur a defati-gatione, quam cupiditas aemulationis aliquibus induxerat. His die-bus sunt harmoniae musicae et cantus in foris, et extra urbem ludiet speélacula; in foris tunc sunt elevatae orchestrae circumduélaecancellis consertis ex viti bus, e quibus pendent botri, intra quos intribus elevationibus sedent musici eum instrumentis chordae, etcum instrumentis soni, vocis altae et vocis humilis, ac vocis stre-nuae et .vocis blandae, et ad latera sunt cantores et cantrices, etcum amoenissimis jubilis et cantibus, mixtis et solis, per intervallaquoad species variatis, cives obleélant; haec ibi diebus illis festi-vitatis a mane ad meridiem, et post hanc ad vesperam, persistunt.(2.) Praeterea unoquovis mane e domibus circum fora audiuntursuavissimi cantus virginum et puellarum, ex quibus tota urbs perso-nat; est una affeélio amoris spiritualis, quae quovis mane cantatur,hoc est, per modificationes vocis canorae seu modulationes sonatur,et affeélio il1a in cantu percipitur sicut ipsa foret; influit in audi-entium animas, et excitat il1as ad correspondentiam; talis estcantus eaelestis. Dicunt cantrices, quod sonus cantus il1arum sesicut inspiret et animet ex interiori, et jucunde exaltet, secundumreceptionem ab audientibus. Hoc finito, clauduntur fenestrae do-muum fori, et simul domuum platearum, et quoque januae, et tunesilet tota urbs, nec ullibi auditur clamor, nec apparent vagabundi;omnes tune aecinéli obeunt munia suorum officiorum. (3.) At tem-pore meridiei aperiuntur januae, et post meridiem etiam alicubifenestrae, et speélantur ludi puerorum et puel1arum in plateis,moderantibus illos alumnis et magistris illorum, sedentibus in por-ticibus domuum. (4.) Ad latera urbis in ejus extremis, sunt variiludi puerorum et adolescentum: su nt ludi cursorii, sunt ludi cumpilis; su nt ludi eum pilaminibus repercussis, rachets vocatis; suntcertamina palaestrica inter pueros, quis impigrior et quis pigriorloquendo. agendo et percipiendo; et pro impigrioribus aliqua foliotlaurus in praemium; praeter piura alia, quae sunt excitatoria habili-tatum in pueris latentium. (5.) Insuper extra urbem sunt speélaculaeomoedorum super theatris, repraesentantium varias vitae moralishonestates et virtutes, inter quos etiam su nt histriones propter re-lationes." Et quaesivit unus ex decem, "Quid propter relationes?"
  • 22 DELICIAE SAPIENTIAE Et responderunt, "Non potest aliqua vi ltus cum ejus honestis etdecoris sisti ad vivum, nisi pel relativa ab illorum maximis adminima; histriones repraesenta,nt minima illorum usque dum fiuntnulla; sed lege sancitum est, ne aliquid oppositi, quod vocatur in­honestum et indecorum, nisi figurate et sicut e longinquo exhibeant:quod ita sancitum sit, est causa, quia non aliquod honestum etbonum alicujus virtutis pel successivas progression es transit ad in ho­nestum et malum, sed ad minima ejus usque dum perit, et cum peritmchoat oppositum; quare caelum, ubi omnia honesta et bona sunt,nihil commune habet cum inferno, ubi omnia inhonesta et mala sunt." IS. Inter loquendum famulus accu lrit et nuntiavit, quod oé1:osapientes ex jussu principis adsint, et velint intrare; quo auditoangelus exivit, et excepit Hios, et introduxit: et mox sapientes postconsociationis solennia et decora, primum loquebantur cum Hiis desapientiae initiis et incrementis, quibus immiscllerunt varia de ejussuccessu, et quod sapientia apud angelos nusquam finem habeat etdesinat, sed quod crescat et augeatur in aeternum. His auditis angelus cohortis dixit HIis, .. Princeps noster ad men­sam locutus est cum illis de sapientiae sede, quod sit in usu; loqua­mini, si placet, cum illis etiam de eo." . Et dixerunt, .. Homo primum creatus, imbutus est sapientia ctejus amore, non propter se, sed propter communicationem ejus cumaliis a se; inde sapientiae sapientum inscriptum est, ut non quis­quam sibi soli sapiat et vivat nisi simul aliis; inde societas, quaealioqui non foret; vivere aliis est usus facere; usus sunt vinculaejus, quae totidem sunt quot usus boni, ac usus sunt numero infin iti.Sunt usus spirituales qui sunt amoris in Deum, et amoris erga proxi­mum; sunt usus morales et civiles, qui sunt amoris societatis etcivitatis in quo homo est, ac sociorum et civium cum quibus est;sunt usus naturales, qui sunt amoris mundi et ejus ,necessitatum ; etSU nt usus corporei, qui su nt amoris conservationis sui propter supe­riores usus. Omnes hi usus inscripti sunt homini, et sequuntur inordine, unus post alterum, et cum simul sunt, unus est in altero.llli qui in primis usibus sunt, qui sunt spirituales, etiam in sequenti­bus sunt, et hi sunt sapientes; illi autem qui non in primis, et usquei.n secundis et inde sequentibus sunt, non ita sapientes sunt, sedsolum ex moralitate et civilitate externa apparent sicut sint: illi quinon in primis et secundis sunt, sed in tertiis et quartis, nihil minusquam sapientes sunt, nam sunt satanae, amant enim solum mundum,et se ex mundo; at illi qui modo in quartis sunt, omnium minimesapientes sunt, sunt enim .diaboli, quia sibi solis vivunt, et si aliis,est unice propter se. Praeterea cuivis amori est sllum jucùndum,vivit enim amor pel hoc, ac jucundum amoris usuum est jucundumcaeleste, quod sequentia jucunda ordine intrat, et secundum ordinemsuccessionis exaltat illa, ac aeternat illa." Post haec enumeraverunt delicias caelestes procedentes ex amore usus, et dixerunt quod sint myriades myriadum, et qllod in illas intrent qui in caelum: et porro de amore usus pel sermones sô.pientiae protraxerunt diem cum illis usque ad vesperam.
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 20. 23 Ig. Sed circa vesperam venit cursor amiétus linteo ad decemadvenas comites angeli, ac invitavit iIIos ad nuptias sequente diecelebrandas; et advenae valde laetati sunt, quod etiam visu ri sintnuptias in caelo. Post hoc, duéti sunt ad quendam consiliarium alatere, et cenaverunt cum iIIo; et post cenam redierunt, et secesse­ru nt ab invicem, quisque in suum cubiculum, et dormiverunt usquead mane. Et tunc evigilati audiebant cantum virginum et puellarum edomibus circum forum, de quo supra: canebatur tunc affeétio amorisconjugialis; ex cujus suavitate penitus affeéti et perciti, percipiebantbeatam amoenitatem insitam gaudiis suis, quae elevabat iIIa, et in­novabat iIIa. Cum tempus erat, dixit angelus," Accingite vos, et induite vestescaeli. quas princeps noster ad vos miserat." Ac induerunt, et eccevestes splendebant sicut ex luce flammea; et quaesiverunt angelum,.. Unde hoc?" Respondit," Quia ad nuptias ituri estis; apud nostunc splendent vestes, et fiunt nuptiales." ZOo Post haec duxit angelus illos ad domum nuptiarum. et jani­tor aperuit fores; et mox intra Iimen recepti et salutati ab angelomisso a· sponso, ac introduéti sunt, et adduéti ad sedes pro iIIisdesignatas; et mox invitati in antithalamum, ubi viderunt in mediamensam, super qua positum erat magnificum candelabrum instruc­tum septem calamis et scyphis ex auro; et ad parietes pendebantIychnaria ex argento ; ex quibus accensis apparuit atmosphaera sicutaurea: et viderunt ad latera candelabri binas mensas, super quibusin triplici ordine repositi erant panes; et in quatuor angulis mensassuper quibus erant cyathi crystallini. Oum illa lustrabant, ecce aperiebatur janua e concIavi juxta tha­lamum, et viderunt sex virgines exeuntes, et post iIIas sponsum etsponsam, tenentes se manibus, et ducentes se ad solium, quod e re­gione candelabri positum erat, super quo se reposuerunt, sponsusad sinistram, et sponsa ad dextram ejus; et sex virgines constiteruntad latus solii juxta sponsam. Sponsus indutus erat pallio ex pur­pura lucente, et tunica ex bysso splendente, cum ephodo, super quoerat braétea aurea adamantibus circumobsita; et braéteae insculptuserat pull us aquilae, insigne nuptiale hujus societatis caeli; et sponsicaput tegebat cidaris. Sponsa autem amiéta erat chlamyde coccinea,et sub iIIa toga acupiéta, continua a colla ad pedes, et sub peétorezona aurea, et super capite c0rona ex auro cum insitis rubinis. Cum ita consederunt, convertit se sponsus ad sponsam, ac impo­suit digito ejus annulum aureum, et deprompsit armillas et collariumex unionibus, et alligabat armillas super poplites manuum ejus, etcollarium circum collum ejus, et dixit, "Accipe haec pignora;" etdum illa accepit, osculatus est iIIam, et dixit, "Nunc mea es," etvocavit ilIam suam uxorem. Hoc faéto cIamaverunt invitati, "Sit benediétio;" hoc cIamavitquisque per se, et dein omnes simul; unus a principe missus viceejus etiam acclamavit; et eo momento implebatur antithalamus illefumo aromatico, quod erat signum benediétionis e caelo.
  • /24 DELICIAE SAPIENTIAE Et tune ministri ex duabus mensis juxta candelabrum sumpse­ru nt panes, et ex mensis in angulis cyathos nunc vino impletos, etdederunt cuivis invitato suum panem et suum cyathum; ac ederuntet biberunt. Post haec surrexerunt mari tus et ejus uxor, sequentibus sex vir­ginibus cum argenteis nunc accensis lampadibus in manibus usquead limen; ac conjuges intraverunt thalamum, et clausa est janua. ~I. Postea locutus est angelus duélor cum invitatis de decemcomitibus suis, quod ex mandato introduxerit illos, et monstraveritillis magnifica palatii principis, et mirifica ibi, et quod epulati sintad mensam cum illo; et quod postea locuti sint" cum sapientibusnostris;" ac petiit, "ut liceat illis etiam vobiscum sociare aliquemsermonem." Et accesserunt, et collocuti sunt. Et unus sapiens ex viris nuptiarum dixit, " Intelligitis quid signi­ficant illa quae vidistis?" Dixerunt quod parum: et tune quaesiverunt illum, CUl sponsusnunc maritus in tali vestitu fuit. Respondit, quod sponsus nunc maritus repraesentaverit Domi­num, ac sponsa nunc uxor repraesentaverit Ecclesiam, quia nuptiaein caelo repraescntant conjugium Domini cum ecclesia; "inde estquod super illius capite esset cidaris, et ille indutus pallio, tunica, etephodo sicut Aharon; et quod super sponsae nunc uxoris capiteesset corona, et illa induta chlamyde sicut rcgina; sed cras eruntaliter amiéli, quia repraesentatio haec modo perstat hodie." Quaesiverunt iterum, "Quia ille repraesentavit Dominum, et illaecdesiam, CUI illa ad dextram ejus sedit?" Respondit sapiens, "Quia duo sunt quae faciunt conjugium Do­mini et Ecclesiae, amor et saoientia, ac Dominus est amor, et Ecde­sia est sapientia, et sapientia àd dextram am oris est, sapit enim homoecclesiae sicut a se, et sicut sapit, recipit amorem a Domino; dex­tra etiam significat potentiam, et potentia amori est pel sapienti,am :sed ut diélum est, post nuptias mutatur repraesentatio, nam tunemaritus repraesentat sapientiam, et uxor sapientiae ejus amorem;verum hic amor non est amor prior, sed est amor secundarius, quiest a Domino uxori pel sapientiam mariti: amor Domini, qui estamor prior, est amor sapiendi apud maritum; quare post nuptias.ambo simul, maritus et ejus uxor, repraesentant ecclesiam." Quaesiverunt denuo, "CUI non vos viri stetistis ad latus sponsinunc mariti, sicut sex virgines steterunt ad latus sponsae nunc.uxoris ?" Respondit sapiens, "Causa est, quia nos hodie numeramur intervirgines, ac numerus sex significat omnes et completum." At dixerunt, "Quid hoc?" Respondit, "Virgines significant ecclesiam, et ecdesia est ex utroque sexu; quare etiam nos quoad ecclesiam sumus virgines ~quod ita sit, constat ex his in AjJocalyjJii, , Hi sunl, qui cum mulieribus non inguinali mnl, virgines enim sunl, el seguun­ lur Agnum quocunque vadit (cap. xiv. 4):e! <i:lia virgines significant ecclesiam, ideo Dominus assimilavit illam.
  • DE AMORE CON]UGIALI.-N. 23. 25 Decem virginibus invitatis ad nuptias (Mat/h. llxxv. l seq.) ;et quia per Israelem. Zionem et Hierosolymam. significatur ecclesia,ideo toties in Verbo dicitur Virgo et Filia Israelis. Zionis et Hiero­solymae. Dominus etiam describit conjugium suum cum Ecélesiahis verbis apud Davzdem : • Regina ad dextram tuam in auro (loptimo Ophiris..... de implexis auri vestis ejus, in acupiétis adducetur Regi. virgines post illam amicae ejus .... ve­ nient in palatium Regis" (Psalm. xlv. 10-16 [B.A. 9-15]). Postea dixerunt... Numne conveniens ést. ut aliquis sacerd os adsit et ministret in his?" Respondit sapiens... Hoc in terris est conveniens. non autem in caelis. propter repraesentationem Ipsius Domini et Ecclesiae; hoc in terris non seiunt; at usque apud nos administrat sacerdos despon­ sationes. et consensum audit. reeipit. confirmat et consecrat: con ­ sensus est essentiale conjugii. et reliqua. quae sequuntur, sunt ejus formalia." 33. Post haec angelus duétor accessit ad sex virgines. et quoque narravit iIIis de comitibus suis. et petiit, ut dignarentur illos suo consortio; et accesserunt. sed cum prope erant. subito recesserunt. et ingressae sunt gynaeceum. ubi etiam virgines amicae il1arum erant. Hoc viso. angelus duétor secutus est illas. et quaesivit. cur absque loquendo cum iIIis tam subito recesserint; et responderunt... Non potuimus appropinquare." Et dixit... eur hoc?" Et responderunt•.. Non scimus, sed percepimus aliquid quod repulit et retroduxit nos; ignoscant." Et angelus rediit ad suos comites. et dixit responsum, et addidit, "Auguror quod vobis non sit amor sexus castus; in caelo amamusvirgines ex iIIarum pulchritudine et elegantia morum, et impenseamamus illas, sed caste," Ad hoc riserunt ejus comites. et dixerunt." Reéte auguraris; quis potis est videre tales pulchritudines prope,et non aliquid cupere?" 23. Po.st hoc festivum 13Jsodalieium omnes invitati ad nuptiasabiverunt. et quoque decem illi viri cum suo angelo; erat sera ves ­pera, et cubitum ibant. # In diluculo audiverunt proclamationern, Hodte Sabbathum .. etsurrexerunt, et interrogaverunt angelurn ... Quid illud?" Respondit.quod sit ad cultum Dei. qui statis ternporibus redit. et a sacerdotibusproclamatur; .. peragitur ille in templis nostris, et perstat eireiterbinas horas; quare. si lubet, ite mecurn, et introducarn," Et aceinxerunt se. et cornitati sunt angelurn. et intraverunt: etecce ternplum erat amplum. capax eirciter triurn rnilliurn, sernirotun­dum, scamna seu sedilia continua secundurn figuram ternpliin rotun ­dum circumduéta. ac posteriora elevatiora prioribus.. Pulpitum anteilla paulo retraétum a centro; janua post pulpiturn a sinistro. Intraverunt decern viri advenae cum angelo duétore suo. et ange­lus addixit iIIis loca ubi sederent, dicens illi$, .. Quisque qui intrat intemplum. seit suum locum; hoc seit ex insito. nec potest sedere
  • 26 DELICIAE SAPIENTIAEalibi; si alibi, nihil audit et nihil percipit, et quoque turbat ordinem ;a quo turbato sacerdos non inspiratur." 24. Postquam congregati sunt, ascendit sacerdos pulpitum, etconcionabatur sermonem plenum spiritu sapientiae. Concio eratde sanélitate Scripturae Sacrae, et de conjunélione Domini cum utro ­que mundo, spirituali et naturali, per illam. In illustratione, in quaerat, plene convicit, quod sanélus ille Liber diélatus sit a JehovahDomino, et quod inde Ipse sit in ill0, adeo ut Ipse sit Sapientia ibi ;sed quod Sapientia, quae est Ipse inibi, sub sensu litterae jaceat re ­condita, et non aperiatur nisi illis qui in veris doélrinae et simuiin bonis vitae sunt, et sic in Domino et Dominus in illis. Concionisubjunxit votivam orationem, et descendit. Exeuntibus auditoribus angelus rogavit sacerdotem ut aliquaverba pacis cum decem suis comitibus Ioqueretur; et accessit ad ilIos.et eolloquebantur per semissem horae, et Ioquebatur de Divina Trini ­tate, quod illa in JesuChristo sit, in Quo pienitudo omnis Divinita­tis corporaliter habitat, secundum ediélum Apostoli" Pauli; et posteade unione charitatis et fidei, sed dixit. de unione charitatis et veri­tatis. quia fides est veritas. 25. Post gratiarum diélionem, abiverunt domu m; et ibi dixitillis angelus, .. Est hodie tertius dies ab ascensu vestro in hujus caelisocietatem, et in tres dies praeparati estis a Domino ad manendumhic; quare tempus est ut separemur: exuite itaque vestes missas aprincipe, ac induite vestras." Et eum in his erant, inspirabantur:!esiderio secedendi, et secesserunt, et descenderunt, angelo comi·tante illos usque ad locum conventus; et ibi Domino gratias egeruntquod dignatus sit iIlos beare scientia et inde intelligentia de GaudilsCaelestibus et de Felicitate Aeterna. . 26. *Iterum in veritate assevero, quod haee, sicut memo ­rata sunt, faaa et diaa sint, priora in mundo spirituum,qui medius est inter caelum et infernum, et sequentia haecin societate eaeli, e qua fuit angelus tubae et duaor. Quisin Christiano orbe aliquid scivisset de caelo, ac de gaudiiset de fe1.icitate ibi, quorum scientia est quoque seientiasalutis, nisi placuerit Domino aperire alicui visum spiritusejus, ac monstrare et docere? Quod similia existant inmundo spirituali, patet manifeste ex visis et auditis Apos­tolo Johanni, quae descripta sunt in Apocalypsz": ut Quod viderit Filium hominis in medio septem candelabrorum [(cap. i. 12, 13») : Tabernaculum, templum, arcam, altare in caelo [(cap. xv. S, 8; xi. 19, vi. 9: viii. 3: ix. 13)) ; Librum obsignatum septem sigillis, ilium apertum, et inde exeuntes equos [(cap. v. 1 ; vi. l, 2, 4, S, 8)] ; * NOTA EDITORIS.-Ab Aué1:ore hic paragraphus signis citationis inclusus est.
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 26. 27 Quatuor animalia circa Thronum [(cap. iv. 6)] ; Duodecim millia eleélos ex unaquavis tribu [(cap. vii. 4-8)] ; Locustas ascendentes ex abysso [(cap. ix. 3, 7)] ; Draconem et ejus pugnam cum Michaele [(cap. xii. 7)] ; Mulierem parientem !ilium masculum, ac fugientem in desertum propter draconem [(cap. xii. l, 2, 5, 6)] ; Duas bestias, unam ascendentem ex mari, alteram e terra [(cap. xiii. l, II)) ; Mulierem sedentem super bestia coccinea [(cap. xvii. 3)] ; Draconem ejeélum in stagnum ignis et sulphuris [(cap. xx. 3, 10)] ; Equum album, et cenam magnam [(cap. xix. II, 17)] ; Caelum novum et terram novam, ac sanélam Hierosolymam descen­ dentem, []descriptam quoad portas, murum et hujus fundamenta [(cap. xxi. l, 2, 12, 14, 17-20)] ; Tum fiuvium aquae vitae,. et arbores vitae facientes fruélus quovis mense [(cap. xxii. 1,2)] ;praeter piura, quae omnia visa sunt Johanni, ac visa dumquoad spiritum fuit in mundo spirituali et in caelo. Prae ­ter quae visa sunt apostolis post resurrectionem Domini; etquae deinde Petro, Afl. Apost. xi.; tum quae visa et auditaPaulo. Praeterea quae prophetis ; ut Ezechieli, quod viderit, Quatuor animalia quae cherubi ([Ezek.] cap. i. et cap. x.); Quod novum templum, et novam terram, et angelum metientem illa (cap. xl. ad xlviii.) ; Quod abduélus Hierosolymam, et viderit ibi abominationes ; et quoque in Chaldaeam, in captivitatem (cap. viii. et cap. xi.).Simile factum est cum Sacharia, Quod viderit virum equitantem inter myrtos ([ Sach.] cap. i. 8, seq.) ; Quod viderit quatuor cornua, et dein virum, in cujus manu funiculus mensurae (cap. iii. l, seq.) ; Quod viderit candelabrum, et duas oleas (cap. Iv. 1, seq.); Quod viderit volumen volans, et epham (cap. v. l, 6) ; Quod viderit quatuor currus exeuntes inter duos montes, et equos (cap. vi. l, seq.).Pariter cum Danze/e, Quod viderit quatuor bestias ascendentes e mari ([Dan.] cap. vii. l, seq.) ; Tum pugnas arietis et hirci (cap. viii. l, seq.); Quod viderit angelum Gabrielem, et quod multa locutus sit cum illo (cap. ix.).[Tum quoque,] Quod puer Elisaei viderit currus et equos igneos circum Elisaeum: et quod illos vide rit cum aperti sunt ejus oculi ([2 Reg. vi. 15]).Ex his et pluribus aliis in Verbo, constat, quod illa quaein mundo spirituali existunt, apparuerint mûltis ante etpost Domini adventum; quid mirum, quod etiam nunc,inchoante ecdesia, seu descendente Nova Hierosolyma aDomino e caelo?
  • 28 DELICIAE SAPIENTIAE [IL] DE CONJUGIIS IN CAELO. 27. Quod conjugia in caelis sint, non potest intrarefidem illorum qui credunt quod homo sit anima seu spiri ­tus post mortem, et de anima et spiritu fovent ideam sicutde tenui aethere seu pneumate: tum qui credunt quodhomo non viéturus sit homo, nisi post diem ultimi judicii ;in genere, qui nihil sciunt de spirituali mundo, in quo suntangeli et spiritus, ita ubi sunt caeli et inferni: et quia illemundus haétenus ignotus fuit, et prorsus non scitum estquod angeli caeli sint in perfeéta forma homines, pari terspiritus inferni sed· in imperfeéta. ideo non revelari potuitaliquid de conjugiis ibi: diéturi enim essent, Quomodopotest anima cum anima, seu pneuma cum pneu mate con­jungi, sicut conjux cum conjuge in terris? praeter piura;quae momento ut diéta sunt, tollerent et dissiparent fidemde conjugiis ibi. At nunc, quia revelata sunt piura de illomundo, et quoque descriptus qualis est, quod faétum estin opere De Caelo et bzferno, et quoque in ApocalypsiRevelata, possunt conjugia ibi sisti confirmata, etiam coram ratione, per haec: (i.) Quod homo vivat Homo jost i],fortem. (iL) Quod tune Maseulus szt Maseu!us, et quod Femùza sit .Femùza. (iii.) Quod suus Amor apud umtmquemvis post Mortem maneat. (iv.) Quod principaliter Amor Sexus,o et apud illos qui in Cae/um veniunt, qui sunt qui sjJZrztuales in terris fizmt, Amor eonjugialis. (v.) Haee jleneeonfirmata per Autopsiam. (vi.) Consequenter quod Conjugia sint in Caelis. (vii.) Quod spirztuales Nujtiae intellzga1ttur per Domini verba, quod post Resurreélùmem non dentur mtp­ tui.Sequitur nunc horum explicatio in suo ordine. 28. Ci.) Quod Homo vivat Homo post Mortem.-Quodhomo vivat homo post mortem, haétenus in mundo nesci­tum est, ex causis de quibus mox supra; et quod mirabileest, etiam in Christiano orbe, ubi est Verbum, et inde illus­tratio de vita aeterna, et ubi Ipse Dominus docet, quod Omnes mortui resurgant, et quod Deus non sic mortuorum sed viven. tium Deus (Mattlz. xxii. 30, 31 ; Luc. xx. 37. 38).
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 29. 29Ac insuper homo quoad mentis suae affeétiones et cogita­tiones est in medio angelorum et spirituum, ac illis itaconsociatus, ut non possit divelli ab illis nisi moriatur.Et adhuc mirabilius est, quod hoc nesciatur, cum tamenomnis homo, qui a prima creatione obierat, post obitumad suos venerat ac venit, seu ut in Verbo dieitur, colIeétusest et colligitur: et praeterea homini est communis per­ceptio, quae eadem est cum influxu caeli in interioramentis ejus, ex quo intus in se percipit vera, et sic ut videtilla, et imprimis hoc verum, quod vivat homo post mor­tem, felix si bene vixit, et infelix si male: quis enim hocnon cogitat, dum parum elevat mentem a corpore, et acogitatione proxima ejus sensibus, quod fit dum interiusin cultu Divino est, et dum jacet in leéto moribundus etexspeél:at extremum? similiter dum audit de defunétis, etde illorum sorte? N arravi millia de illis, ut in quali sorteesse nt quorundam fratres, conjuges, et amiei; et quoquescripsi de sorte Anglorum, Hollandorum, Pontifieiorum,Judaeorum, Gentium, et quoque de sorte Lutheri, Calviniet Melanéthonis; et adhuc nusquam audivi aliquem dicen­tem, Quomodo potest talis sors illis esse, eum tamennondum e sepulcris suis resurrexerunt, nondum enim estUltimum Judieium peraétum? suntne illi interea animaequae sunt pneumata, et in quodam pu seu ubi? Taliaadhuc a nemine audivi diéta; ex quo potui conc1udere,quod unusquisque in se pereipiat, quod vivat homo postmortem. Quis vir qui amavit conjugem, ac suos infanteset liberos, dum moriuntur aut mortui sunt, non secumdieat, si in eogitatione elevata supra sensualia corporisest, quod sint in manu Dei, quodque illos post suam mor­tem iterum visurus sit, ac vitam amoris et gaudii eum illisiterum conjunéturus? :Z9. Quis non ex ratione videre potest, si vult videre,quod homo post mortem non sit pneuma, de quo non aliaidea est, quam sicut de halitu venti, aut de aere et aethere,et quod illud aut in illo sit anima hominis, quae desiderat etexspeétat eonjunétionem eum suo eorpore, ut possit fruisensibus, et horum obleétamentis, sic ut prius in mundo?Quis non potest videre, quod si ita foret eum homine postmortem, status ejus vilior foret, quam status piseium.avium et animalium terrae, quorum animae non vivunt. et
  • 3° DELICIAE SAPIENTIAE inde non in tali anxietate ex desiderio et exspeétatione sunt? Si homo post mortem foret tale pneuma, et sie halitus venti, tunc vel volitaret in universo, vel secundum quorundam tradition es reservaretur in quodam pu, aut eum Patribus in limbo, usque ad ultimum judicium; quis inde non ex ratione concludere potest, quod illi qui vixerunt a prima creatione, e qua censentur sex millia annorum, adhuc in simili statu anxio essent, et progressive in an xi­ ori, quia omnis exspeétatio ex desiderio anxietatem facit. et a tempore ad tempus adauget il1am? proinde quod il1i adhue vel volitarent in universo, vel inclusi tenerentur in pu, et sic in extrema mise ria ? similiter Adamus et ejus "xor; simili ter Abraham, Isac et Jacob; et similiter om­ nes reliqui ab illo tempore? [rJEx his sequitur, quod nihil lamentabilius foret, quam nasci homo. Sed contrarium provisum est a Domino, qui est Jehovah ab aeterno, et Creator universi, quod status hominis, qui se conjungit cum Ipso per vitam secundum praeeepta Ipsius, beatior et felicior sit post mortem quam ante illam in mundo, et quod beatior et felicior sit ex eo, quod homo tunc spiri~ tualis sit, ac spiritualis homo sentit et percipit jucundum spirituale, quod supereminens est prae jueundo naturali, quia mil1ies excedit illud. . .Jo. Quod angeli et spiritus sint homines, constare potest ex illis visis Abrahamo, Guideoni, Danieli, et Pro­ phetis, imprimis Johannicum scripsit Apocalypsin, et quoque mulieribus insepulcro Domini; immo Ipse Domi­ nus post resurreétionem [visus est] discipuli? Quod visi sint, fuit causa, quia tunc aperti sunt oçuli spiritus illo­ rum ; et eum hi aperiuntur, apparent angeli in sua fGrma, quae est humana; at cum illi oculi clausi sunt, hoc est, obvelati visu oculorum qui omnia sua trahunt ex mate­ riali mundo, tune non apparent . .JI. At sciendum est, quod homo post mortem non. sit homo naturalis, sed homo spiritualis, et usque quod sibi prorsus similis appareat, ac ita similis, ut non aliter sciat, quam quod adhuc in mundo naturali sit; simili enim corpore est, simili facie, simili loquela,et similibus sensi­ bus, quia simili affeétione et cogitatione, seu simili "olun­ tate ét intelleétu. Est quidem aétualiter non similis, quia est spi~itualis, et inde homo interior; sed discrimen non
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 32. 31iIli apparet, quia non potest eonferre statum suum europriori suo naturali, hune enim exuit, et in illo est; quaresaepius audivi illos dieentes, quod non sciant aliter quamquod in priori mundo sint, .eum solo discrimine, quod nonvideant amplius illos quos in illQ mtindo reliquerant, sedquod videant illos qui ex illo mundo abiverant seu obive­rant: verum causa quod hos nunc videant, et non illos, estquia non homines naturales sunt, sed spirituales seu sub­stantiales, ac homo spiritualis sel1 substantialis videthominem spiritualem seu substantialem sicut homo natu­ralis seu materialis videt hominem naturalem seu materi­alem; sed non vicissim, propter discrimen inter substan­tiale et materiale, quod est sieut diserimen inter prius etposterius, ae prius quia est in se purius, non apparerepotest posteriori quod in se est erassius, nec potest poste­rius quia est erassius apparere priori quod in se est purius,proinçie non angelus homini hujus mundi, nec homo hujusmundi angelo, Quod homo post mortem sit homo spiri­tualis seu substantialis, est quia hic intus latuit in hominenaturali seu materiali; hic fuit illi sic ut indumentum, autsic ut exuviae, quibus depositis exit ille spiritualis seusubstantialis, ita purior, interior et perfeétior" Quod homospiritualis usque sit perfeétus homo, tametsi non apparethomini naturali, manifeste patuit a Domino viso apostolispost resurreétionem, quod apparuerit et mox non apparu­erit, et tamen fuit Homo Sibi similis eum visus et nonvisus; dixerunt etiam, quod, eum viderunt Ipsum, apertisint oeuli illorum. 3z. (ii,) Quod tune Maseulus szt Maseulus, et quodFemzna st! Femz·na.-Quoniam homo vivit homo post mor­tem, et homo est masculus et femina, et aliud est maseu­linum et aliud femininum, et tale aliud ut unum nonmutari possit in alterum, sequitur quod post mortemmasculus vivat masculus, et femina vivat femina, uterquehomo spiritualis. Dicitur quod masculinum non mutaripossit in femininum, nec femininum in masculinum, etquod ideo post mortem masculus sit masculus, et quodfemina sit femina; sed quia ignoratur in quo essentialiterconsistit maseulinum, et in quo essentialiter femininum,quare paucis hic dicetur. Diserimen essentialiter eonsistitin eo, quod intimum in masculo sit amor, et velamen hujus
  • 32 DELICIAE SAPIENTIAEsapientia, seu quod idem, quod sit amor obvelatus sapien­tia; ac quod intimum in femina sit illa sapientia masculi,ac velamen hujus amor inde; sed hic amor est am or femi­ninus, ac datur a Domino uxori per sapientiam mariti, acprior amor est amor masculin us et est amor sapiendi, acdatur a Domino marito secundum reception.em sapientiae:ex eo est quod masculus sit sapientia amoris, et quodfemina sit amor sapientiae istius ; quare a creatione insitusest utrique amor conjunétionis in unum; sed de his dicen­tur pIura in sequentibus. Quod femininum sit ex mascu­lino, seu quod Mulier desumpta sit ex Viro, constat exhis in Gmesi: .. Jehovah Deus .... desumpsit unam de costis viri, et inclusit carnem pro ea; et aedificavit. .. costam, quam sumpserat de homine, in muli­ erem : et adduxit eam ad hominem; et dixit homo, Haec est os de ossibus meis, et caro de carne mea; hi ne vocabitur Ischab [ISHSHAHl, quia de viro sumpta est" (cap. iL 21-23);quid significat "costa" et quid "caro," alibi dicetur. 33. Ex primitiva hac formatione fiuit, quod masculusnascatur intelleétualis, et quod femina nascatur voluntaria,seu quod idem, quod masculus nascatur in affeaionemsdendi, intelligendi, et sapiendi, et quod femina nascaturin amorem conjungendi se cum illa affeaione in masculo.Et quia interiora ad similitudinem suam formant exteriora,et forma masculina est forma intelleaus, ac forma femi­nina est forma amoris ejus, inde est quod masculus sit aliafade, alio sono, et alio corpore, quam femina; nempefade duriore, sono asperiore, et corpore fortiori, ac insupermento barbato, in genere forma impulchriore, quam femina;differunt etiam gestibus et moribus: verbo, non est quic­quam simile, sed usque est conjunaivum in singulis; immoest masculinum in masculo, in omni parte, etiam in minimacorporis ejus, masculinum, et quoque in omni idea cogita­tionis, et in omni mica affeétionis ejus ; similiter femininumin femina : et quia sic unum non mutari potest in alterum,sequitur quod post mortem masculus sit masculus, et quodfemina sit femina. 34. (iii.) Quod suus Amor apud unumquem.vis postmortem maneat.-Homo novit. quod amor sit, sed nonnovit quid amor est; novit quod amor sit ex communiloquela, ut quod dicatur quod ille me amet, quod. rex
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 36. 33amet subditos, et quod subditi ament regem, quod maritusamet uxorem, et quod mater liberos, et vieissim; tumquod hic et ilIe amet patriam, eoneives, proximum: simi­liter de rebus abstraél:is a persona, ut quod amet hoc autillud. Sed tametsi amor tam universale est in loque lis,usque vix aliquis novit quid amor; dum meditatur de eo,quia tune non potest aliquam ideam cogitationis de eo sibiformare, ita non sistere ilIum in lucem intelleél:us, ex causaquia non est lucis, sed est caloris, dicit illum vel non essealiquid, vel solum esse aliquod influens ex visu, auditu, etconversatione, et sic movens; neseit prorsus, quod sit ipsaejus vita, non modo vita communis totius ejus corporis,et vita corn munis omnium ejus cogitationum, sed etiamvita omnium singularium eorum. Hoc potest sapiens per­cipere ex hoc, cum dieitur, Si rem oves affeél:ionem amoris,an potes cogitare aliquid? et an potes agere aliquid?annon quantum frigescit affeél:io quae est amoris, tantumfrigescat cogitatio, loquela et aél:io, et quantum incalescit,tantum incalescant ilIae? Est itaque amor calor vitaehominis, seu calor vitalis ejus; calor sanguinis, et quoquerubor ejus, non aliunde sunt; ignis salis angelici, qui estpurus am or, hoc facit. 35- Quod suus amor cuivis sit, seu distinél:us ab amorealterius, hoc est, quod non similis amor sit uni homini,qui est alteri, constare potest ex infinita varietate facie­rum; facies sunt typi amorum; nam quod mutentur acvarientur facies secundum affeél:iones amoris, notum est;desideria etiam, quae sunt amoris, tum gaudia et dol oresejus, elucent inde: ex hoc patet, quod homo sit suusam or, immo sui amoris forma. At sciendum est quodinterior homo; qui idem est cum spiritu ejus qui vivit postmortem, sit forma sui amoris; non similiter exterior homoin mundo, quia hic ab infantia didieit occultare sui amorisdesideria, immo simulare ac praeferre alia quam sua. 36. Quod su us amor apud unumquemvis post mortemmaneat, est quia amor est vita hominis (ut mox supra, n.34, diél:um est), et inde est ipse homo. Est homo etiamsua cogitatio, ita sua intelligentia et sapientia, sed haeunum faciunt cum ejus amore; nam homo ex amore suoet secundum illum cogitat, immo si in libero est, loquituret agit; ex quo videri potest, quod amor sit Esse seu
  • 34 DELICIAE SAPIENTIAEessentia vitae hominis, et quod cogitatio sit Existere seuexistentia vitae ejus inde; quare loquela et aétio, quaeprofluunt ex cogitatione, non profluunt ex cogitatione, sedex amore per cogitationem. Ex multa experientia,. sciredatum est, quod homo post mortem non sit sua cogita­tio, sed quod sit sua affeétio et inde cogitatio, seu quodsit suus amor et inde intelligentia; tum quod homo postmortem exuat 0ll1ne quod non concordat cum ejus amore,immo quod successive induat faciem, sonum, 10queIam,gestus, et mores amoris suae vitae. Inde est, quod uni­versum caelum secundum omnes varietates affeétionumamoris boni sit ordinatum, ac universum infernum sec un­dum offines affeétiones amoris mali. a7. (iv.) Quod prinâpaliter Amor sexus, et apud t"llosquz in caelum veniunt, qui sunt qui spirituales in terris jiunt,Amor conjugiaHs.-Quod amor sexus apud hominem ma­neat post mortem, est quia tunc masculus est masculus etfemina est femina, ac masculinum in masculo est mascu­linum in toto et in omni parte ejus, similiter femininumin (lmina, ac conjunétivum est in singulis immo in singu­lan.,,,imis illorum :tlunc quia conjunétivum illud a creationeinditum est, et inde perpetuo inest, sequitur quod unumdesideret et spiret conjunétionem cum altero. Amor inse speétatus non est aliud quam desiderium et inde nisusad conjunétionem,etamor conjugialis ad conjunétionemin unum; sunt enim homo masculus et homo femina itacreati, ut ex duobus possint fieri sicut unus homo, seu unacaro; et cum fiunt unum, tunc simul sumpti sunt homoin sua plenitudine; at absque ea conjunétione sunt duo, acuterque tanquam homo divisus seu dimidiatus. Nunc quiaconjunétivum illud latet intime in singulis masculi et insingulis feminae, ac facultas et desiderium ad conjunétio­nem in unum inest singulis, sequitur quod amor sexusmutuus et reciprocus apud homines maneat post mor­tem. a8. Dicitllr amor sexus et amor conjugialis, quia amarsexus est aliud quam am or conjugialis; amor sexus estapud naturalem hominem, at amor conjugialis apud spiri­tualem: homo naturalis amat et desiderat modo conjunc­tiones externas, et ex illis corporis voluptates; at homospiritualis amat et desiderat conjunétionem internam, et
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 40. 35ex illa spiritus faustitates, et has percipit dari cum unauxore, cum qua perpetuo plus et plus conjungi potest inunum; et quo plus ita conjungitur, percipit faustitatessuas in simili gradu ascendentes, et has constantes inaeternum; at naturalis homo hoc non cogitat. Inde nuncest quod dicatur, quod amor conjugialis post mortemmaneat apud illos qui in caelum veniunt, qui sunt quispirituales in terris fiunt. 39. (v.) Haec plelle cOlzjirmata per Autopszam.-Quodhomo vivat homo post modem, et quod tunc masculus sitmasculus, ac femina femina, quodque amor suus apudunumquemque maneat, ac quod principaliter am or sexuset amor conjugialis, haétenus per talia quae sunt intellec­tus, et vocantur rationalia, confirmare sategi; sed quiahomo ab infantia ex parentibus et magistris, et deinex eruditis et clericis captavit fidem quod non viéturushomo post mortem, quam post diem ultimi judicii, in cujusexspeétatione nunc per sex millia annorum fuerunt, etquia pl ures retulerunt hoc inter illa quae captanàa suntfide et non intelleétu, necessum fuit, ut etiam eadem perdocumenta autopsica confirmarentur; alioqui homo, quimodo credit sensibus, ex fide impressa diéturus est, Sihomines post mortem viverent homines, viderem et audi­rem illos; tum, Quis descendit e caelo, et ascendit exinferno, et narravit ? Sed quia non fieri potuit, nec potest,ut aliquis angelus caeli descendat, aut aliquis spiritusinferni ascendat, ac loquatur cum aliquo homine, ni si cumillis quorum interiora mentis, quae sunt spiritus, a Dominoaperta sunt; et hoc non fieri potest ad plenum, nisi quamapud illos qui a Domino ad recipiendum illa, quae spiri­tualis sapientiae sunt, praeparati sunt; quare boc placui~Domino mecum, ob finem, ne status caeli et inferni, acstatus vitae hominum post mortem, nesciretur, et sopire­tur in ignorantia, ac tandem sepeliretur in negatione. Atdocumenta autopsica de supradiétis propter copiam hicnon possunt adduci; sed adduéta su nt in opere De Caelùet Infenzo; ac deinde in Continuatiolle de Jl1undo Spiritu­ali; ac postea in Apocalypsi Revelata; at in specie hic deConjugiis, in Memorabilibus, quae post paragraphos seucapita hujus operis sequuntur. 40. (vi.) Consequenter quod Conjugia sint zn Caelo.--:
  • 36 DELICIAE SAPIENTIAEHaec quia nunc pel rationem, et simul pel experientiam,confirmata sunt. ulteriore demonstratione non egent. 4I. (vii.) Quod spirituales Nuptiae intelltgantur perDomzni verba, quod post resurreélionem non dentur ltuP­tui.-Apud Evangelzstas leguntur haec : Quidam Sadducaei negantes resurreétionem interrogarunt J esum; "di. centes, Magister, Moses scripsit. ., Si cujus frater mortuus fuerit. habens uxorem. isque improlis, ut ducat frater ejus uxorem, et exsuscitet semen fratri suo: fuerullt .. septem fratres, quorum unus post alterum. acceperunt uxorem ; sed improles mortui sunt; .... demum .. etiam mulier ... : in resurreéHone ergo, cujus illorum fiet uxor? .... Sed respondens Jesus dixit illis, Filii saeculi hujus nuptias faciunt et nuptui dantur; qui vero digni habebuntur, ut saeculum alterum consequantur, et resurreétionem a mortuis, neque nuptias facient, neque nuptui dabuntur; non enim mori amplius possunt, similes enim angelis sun t, et filii Dei sunt, cum sunt re· surreétionis fitii. Quod autem resurgant mortui, etiam Moses indicavit ad rubum, cum dicit Dominum Deum Abrahami, et Deum Isaci, et Deum Jacobi; jam vero Deus non est mortuorum sed viventium; omnes enim lUi vivunt" (Luc. xx. 27-38 ; ]lEalll,. xxii. 22-31; Marc. xii. 18-27).Sunt duo quae Dominus pel haec docuit; primum, quodhomo post mortem resurgat; et alterum, quod non dent urnuptui in caelo. Quod homo post mbrtem resurgat, pelhaec, Quod Deus non sit mortuorum sed viventium Deus,et quod Abraham, Isac, et Jacob vivant; ac porro in Para­bola de Divite in Inferno, et de Lazaro in Caelo (Luc. xvi.22-31). Alterum, quod non dentur nuptui in caelo, pelhaec, Quod qui digni habentur, ut consequantur saeculumalterum, non nuptias faciant, neque nuptuidentur: quodnon aliae nuptiae hic intelligantur quam nuptiae spirituales,patet manifeste ex verbis quae continenter sequuntur, quodnon amplius possint mori, quia similes angelis sunt, ac filiiDei, cum filii resurreétionis: per nuptias spirituales intel­ligitur conjunétio cum Domino, et. haec fit in terris; etcum faéta est in terris, etiam faéta est in caelis; quare incaelis non fiunt iterum nuptiae, et dantur nuptui; hocetiam intelligitur pel haec, "Filii saeculi hujus nuptiasfaciunt et nuptui dantur; qui vero digni habentur ut sae­culum alterum consequantur, neque nuptias faciunt, nequenuptui dantur." Hi quoque a Domino vocantur "Filiinuptiarum" (Mattlt. ix. IS; Marc. ii. 19); et nunc" an­geli," "filii Dei," et "filii resurreétionis." Quod" facerenuptias" sit conjungi Domino, et quod "intrare in nup­tias" sit recipi in caelum a Domino, patet ex his:
  • DE A?lWRE CONJUGIALI.-N. 42. 37 "Simile est regnum caelorum homini regi, qui Cecit nuptias lilio suc, ac emisit. .servos et invitavit ad nuptias" (klatth. xxii. 1-14); "Simile est regnum caelorum decem virginibus, quae .... exiverunt in occursum Sponsi ;" ex qui bus quinque paratae ingressae sunt in nuptias (Matth. xxv. 1 seq.);quod Dominus his Se intel1exerit, patet a vers. 13 ibi, ubidicitur, ," Vigilate .. , quia non novistis diem et horam, qua Filius hominis ven. turus est."Tum ex Apocalypsi .~ "Venit tempus nuptiarum Agni, et Uxor Il1ius paravit se: .... beati qui ad cenam nuptiarum Agni vocati sunt" (cap. xix. 7, 9).Quod spirituaiis intel1eaus sit in omnibus et singuIis, quaeDorninus Iocutus est, piene ostensurn est ln Do{lrùza No­vae Hierosolymae de Scriptura Sacra, ArnsteIodami, anno1763, edita. 4:2. His subjiciarn duo MemarabiIia e Munda Spirituali.Prirnurn hoc: Quodam mane suspexi in caelum, et vidi supra me expansumsupra expansum; et vidi, quod aperiretur primum expansum, quodprope erat, et mox alterum quod superius, et tandem tertium quoderat supremum; et ex illustratione inde percepi quod super primoexpanso essent angeli ex qui bus primum seu ultimum caelum, etsuper secundo expanso essent angeli ex quibus secundum seu me­dium caelum, et super tertio expanso essent angeli ex qui bus tertiumseu supremum caelum. Miratus sum primum quid et cur hoc; et mox audita est e caelovox sicut tubae, dieens, .. Percepimus, et nunc videmus, quod medi­teris de amore conjugiali; et seimus, quod adhuc non aliquis interris sciat quid amor vere eonjugialis in sua origine, et in suaessentia est, et tamen interest ut sciatur; quare plaeuit Dominoaperire tibi eaelos, ut in mentis tuae interiora influat lux illustrans,et inde perceptio: apud nos in caelis, imprimis in tertio, sunt eae­lestes nostrae deliciae principaliter ex amore eonjugiali; quare exdata nobis venia demittemus ad te par conjugum ut videas," Et ecce tune apparuit eurrus e supremo seu tertio eaelo descen­dens, in quo visus est unus angelus; sed sieut appropinquavit, visisunt in illo duo: eurrus e longinquo fulsit coram oeulis meis sieutadamas, et ei alligati erant pulli equorum eandidi sieut nix; et se­dentes in eurru tenebant manibus duos turtures, et clamabant adme, .. Vis ut propius adveniamus; sed cave tune, ne eoruseum, quode caelo nostro, e quo descendimus, et est flammeum, penetret inte­rius, e cujus influxu quidem illustrantur ideae intelleélus tui supe­Tiores, quae in se sunt caelestes; at hae in mundo, in quo es
  • 38 DELICIAE SAPIENTIAEsunt ineffabiles: quare recipe, quae auditurus es, rationaliter, et sicad inteIleélum expone iIIa." Et respondi, .. Cavebo, venite propius." Et venerunt, et ecce erat maritus et ejus uxor: et dixerunt, .. Su­mus conjuges; viximus beati in caela a primo aevo, quod a vobisvocatur saeculum aureum, et perpetuo in simili flore aetatis, in quotu nos vides hodie." Lustravi utrumque, quia percepi quod repraesentarent amoremconjugialem in sua vita et in suo ornatu; in sua vita in faciebus, ctin suo ornatu in vestibus; omnes enim angeli sunt affeéliones amarisin forma humana; ipsa affeélio regnans ellicet ex iIlorum faciebus,et ex affeélione et secundum iIIam sortiuntur vestes; quare diciturin caelo, quod sua affeélio quemlibet investiat. Maritus apparu[tin aetate media inter adolescentiam et juventutem; ab oculis ejusemicabat lux scintiIlans ex sapientia amoris, ex qua luce facies ejusintime sicut radiabat, et ex eradiatione inde cutis in extremis quasifulgebat; inde tota ejus facies fuitunus splendens decor: indutuserat talari, et sub talari veste coloris hyacinthini, et hanc circumli­gabat zona aurea, super qua erant tres lapides pretiosi, bini sapphiria lateribus, ac pyropus in medio; tibialia ex splendente lino, cuiintexta erant fila ex argento; et calcei ex holoserico: haec fuit formarepraesentativa amoris conjugialis apud maritum. Apud uxoremautem fuit haec: facies ejus mihi visa est, et non visa; visa est utipsa pulchritudo, et non visa quia haec inexpressibilis; in facie enimerat splendor lucis f1ammeae, qualis lux est angelis in tertio caelo,et haec visum meum hebetavit; quare modo obstupui. Hoc iIIa animadvertens loquebatur ad me dicens, "Quid vi­des ?" Respondi, "Non video nisi amorem conjugialem, et ejus formam;sed video et non video." Ad haec avertit illa se oblique a marito, et tunc potui lustrareintentius. Oculi ejus micabant ex luce caeli sui, quae, ut diè1umest, est f1ammea, et inde trahit ex amore sapientiae; amant enimuxores in iIIo caelo maritos ex sapientia et in sapientia iIIorum, etmariti uxores ex illo amore et in iIIo erga se, et sic uniuntur; indeerat pulchritudo ejus, quae talis, ut iIlam aemulari et sistere in suaforma non possit ullus piélor, non enim datur tale coruscum in ejuscolore, nec tale formosum expressibile in ejus arte: crines erant inordine decore positi secundum correspondentiam cum pulchritudine,et eisinserti flores ex diadematibus: collarium ei erat ex pyropis,ac inde pendebat rosarium ex chrysolithis; et ei armillae erant exunionibus: amiéla erat toga coccinea, et sub illa veste peéloralipurpurea, quam anterius colligabant rubini; sed quod miratus sum,variegabantur colores secundum aspeélum ad maritum, et quoquesecundum ilIum nunc magis nunc minus coruscabant; in aspeélumutuo magis, et in aspeélu obliquo minus. His visis loquebantur iterum m&um; et cum maritus loquebaturiIle simul sicut ex uxore, et cum uxor simul iIla sicut ex marito, eratenim talis unio mentium, ex quibus f1uunt loquelae; et tune etiam
  • nE AMORE CONJUGIALI.-N. 44. 39audivi sonum amoris conjugialis, quod intus esset simultaneus, etquoque procedens ex deliciis status pacis et innocentiae. Tandem dicebant, " Revocamur, abibimus." Et tunc iterum ap­paruerunt veéli in curru, sicut prius; et veéli sunt per viam strataminter floreta, e quorum areis exsurgebant oleae, et arbores plenaepomis aurantiis: et cum prope suum caelum erant, obviam vene­runt virgines, et recipiebant il1os, et introducebant. 43. Post haec visus est mihi angelus ex caelo iIIo, tenens inmanu membranam, quam evolvebat, dicens." Vidi quod mediteris deamore conjugiali: in hac membrana sunt de iIIo arcana sapientiae,non adhuc deteéla in mundo; detegentur nunc, quia interest. Suntin nostr9 caelo iIIa. arcana plus.quam. in reliquis, quia nos in conjugioamoris et sapientiae sumus: sed praedico, quod non alii amoremilium sibi appropriaturi sint, quam qui in Novam Ecc1esiam, quaeest Nova Hierosolyma, a Domino recipiuntur." His diélis, demisitangelus membranam evolutam, quam quidam spiritus angelicus ex­cepit, et reposuit super mensa in quodam conc1avi, quod iHico con­cusit, et porrexit mihi c1avem, et dixit, "Scribe,"44- Alterum Memorabile:­ . Quondam vidi tres spiritus novitios e mundo, qui circumvaga­bantur, lustrabant, et sciscitabant. Erant in admiratione quod vive­rent homines prorsus sicut prius, et quodviderent similia quae prius;noverunt enim quod e mundo priori seu naturali obiverint, et quodibi crediderint quod non viéluri sint homines prius quam post diemultimi judicii, quando circumdabuntur carne et ossibus reconditis insepulcris; quare ut deprivarentur omni dubio, q~in vere hominesessent, per vices inspexerunt ac tetigerunt se et alios, et palpaveruntobjeéla, et per mil1ia confirmabant se quod nunc essent homines,sicut in priori mundo; praeter quod se mutuo in candidiore luce, etobjeéla in superiore splendore, et sic perfeélius viderent. Tunc forte duo spiritus angelici illis occurrebant, et retinebant,dicendo, " U nde estis?" Et responderunt, "Obivimus e mundo, ac iterum vivi mus inmundo; ita migravimus e mundo in mundum; hoc nunc miramur." Et tunc tres novitii interrogabant duos spiritus angelicos decaelo; et quia duo ex tribus novitiis erant adolescentes, et ex iIIo­rum oculis emicabat sicut igniculus libidinis ad sexum, aiebantspiritus angelici, " Forte vidistis feminas;" et responderunt,." Vidi­mus," Et quia interrogaverunt de caelo,. dixerunt haec: "In caelosunt omnia magnifica et splendida, et talia quae oculus nusquamviderat; et sunt ibi virgines et juvenes, virgines tali pulchritudine,ut vocari possint pulchritudines in sua forma; ac juvenes talimoralitate, ut vocari possint moralitates in sua forma; et correspon­dent sibi pulchritudines virginum et moralitates juvenum, sicutformae mutuae et coaptabiles." Et quaesiverunt duo novitii, num in caelo sint formae humanaeprorsus similares iBis quae in mundo naturali su nt. Et respondebatur, quod prorsus similares, nihilablatum est e
  • 4° DELICIAE SAPIENTIAEviro, et nihil e femina; .. verbo, vir est vir, et femina est femina, inomni perfeélione formae,in qua creati sunt; secede si vis, et exploraapud te, num quidquam desit, quin sis vir sicut prius." Iterum dixerunt novitii, "Audivimus in mundo, e quo decessi­mus, quod in caelo non dentur nuptui, quia sunt angeli; num sicdatur amor sexus?" Et responderunt spiritus angelici, "Vester amor sexus ibi nondatur, sed amor sexus angelicus,qui est castus, expers omnis illece­brae ex Iibidine." Ad haec dixerunt novitii, .. Si datur amor sexus nullius illecebrae,quid tunc amor sexus?" Et cum cogitabant de hoc amore, ingemu­erunt, et dixerunt, "0 quam siccum gaudium caeli; quis juvenistunc potest optare caelum? Estne talis amor sterilis et expersvitae ?" Ad haec spiritus angelici ridentes retulerunt, .. Amor sexus ange­lieus, seu qualis est in caelo, est usque pIenus deliciis intimis; estexpansio amoenissima omnium mentis, et inde omnium. peéloris, acest intus in peélore sicut cor ludat cum pulmone, ex quo ludo exitrespiratio, son us et loquela, quae faciunt ut consortia inter sexus,seu inter juvenes et virgines, sint ipsae suavitates caelestes, quae suntpurae. Omnes novitii, ascendentes in caelum, explorantur qualicastitate sunt ; immittuntur enim in consortia virginum, pulchritu­dinum caeli, quae percipiunt ex sono, ex loquela, ex facie, ex oculis,ex gestu, et ex sphaera exundante, quales sunt quoad amorem sexus;qui si incastus est, aufugiunt et nuntiant suis, quod viderint satyrosaut priapos;. et quoque advenae illi mutantur, et apparent coramoculis angelorum hirsuti, et quoad pedes sicut vituli aut pardi, etilli mox dejiciuntur, ne libidine sua inquinent auram ibi. His auditis duo novitii iterum dixerunt, .. Sic est nullus amorsexus in caelo: quid amor sexus castus nisi amor exinanitus suaevitae essentia? suntne sic eonsortia juvenum et virginum ibi gaudiasicca? Non sumus saxa et stipites, sed perceptiones et affeélionesvitae." His auditis, duo spiritus angelici indignati responderunt, "Vosprorsus nescitis quid amor sexus castus, quia non adhuc casti estis;est ille amor ipsum delicium mentis et inde cordis, et non simulcarnis sub cordé: castitas angelica, quae est utrique sexui commu­nis, inhibet transitum amoris illius ultra clausuram cordis, sed intraillam et supra illam deliciatur moralitas juvenis cum pulchritudinevirginis deliciis amoris sexus casti, quae interiores et uberioresamoenitate sunt, quam ut possint describi per voces. Sed hic amorsexus est angelis, quia est illis modo amor conjugialis, et hic amorilOn dabilis est simul cum amore sexus incasto; amor vere conju­gialis est amor castus, et nihil commune cum amore incasto habet;est solum modo cum una ex sexu, remotis omnibus aliis, est cnimamor spiritus et inde corporis, et non amor corporis et inde spiritus, hoc est, non amor infestans spiritum." His auditis, gavisi sunt bini adolescentes novitii, et dixerunt, " Estusque ibi amor sexus; quid amor conjugialis aliud?"
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 44. 41 Sed spiritus angelici ad illa respondebant, .. Cogitate penitius,expendite, et percipietis quod vester amor séxus sit amor extracon-jugialis, et quod amor conjugialis sit prprsus alius, et quod hic dis-tinélus sit ab illo, sicut triticum a palea, aut potius sicut humanuma ferino: si quaesiveritis feminas in caeIo, quid amor extraconjugi-alis, et assevero quod responsurae sint, Quid hoc? quid Ioqueris?quomodo potest tale exire ore tua quod ita laedit aures? quomodopotest amor non creatus ingenerari homini. Si tunc quaesiverisillas, quid amor vere conjugialis, et scio quod responsurae sint, quodnon sit amor sexus, sed amor unius e sexu, qui non aliter existit,quam dum juvenis videt virginem a Domino provisam, et virgo juvenem, utrinque sentiant conjugiale incendi in cordibus suis, acpercipiant, ille quod sua sit, et illa quod suus sit, obviat enim seamor amori, et facit se cognoscere, et conjungit illico animas, etpostea mentes, et inde intrat peélora, ac post nuptias ultra, et sicfit plenus amor, qui indies in conjunélionem crescit, usque ut nonamplius sint duo, sed sicut unus: scio etiam, quod juraturae sint,quod non sciant alium amorem sexus; dicunt enim, Quomodo pot-est dari amor sexus, nisi sit ita obvius et reciprocus, ut spiret aeter- "nam unionem, quae est ut duo sint una caro?" His addideruntspiritus angelici, "In caelo prorsus non sciunt quid scortatio, necquod sit, nec quod dabilis; angeli frigent toto corpore ad amoremincastum seu extraconjugiaIem, ac vicissim calent toto corpore examore casto seu conjugiali; apud viros ibi omnes nervi cadunt adaspeélum scorti, et se tendunt ad aspeélum uxoris." Tres novitii, his auditis, quaesiverunt, num similis amor interconjuges est in caelis, sicut in terris. Et duo spiritus angelici responderunt, quod prorsus similis. Etquia perceperunt, quod vellent scire, num similes deliciae ultimae ibiessent, et dixerunt quod prorsus simiIes, sed multo beatiores, "quiaperceptio et sensatio angelica est. multo exquisitior perceptione etsensatione humana; et quid vita amoris illius nisi ex vena poten-tiae? numne hac deficiente amor ille deficit et frigescit? estne virtusilla ipsa mensura, ipse gradus, et ipsa basis illius amoris? estne ini-tium, firmamentum et complementum ejus? Universalis Iex est,quod prima existant, subsistant, et persistant ab ultimis; ita etiamille amor; quare nisi forent ultimae deliciae, non forent ullae amorisconj ugialis." Tunc quaesiverunt novitii, num ex ultimis deliciis illius amorisibi nascantur proIes; et si non nascerentur proIes, cui usui sunt iIIae.Responderunt spiritus angelici, quod non aliquae proIes naturaIes,sed proies spirituales. Et quaesiverunt, "Quid proIes spirituales ?" Et responderunt, "Duo conjuges per delicias ultimas plus uniun-tur conjugio boni et veri, et conjugium boni et veri est conjugiumamoris et sapientiae, ac amor et sapientia sunt proIes, quae ex con-jugio illo ,nascuntur: et quia maritus ibi est sapientia, et uxor estamor ejus, et quoque ambo sunt spirituales, idee non aliae proIes,quam spirituaIes, possunt ihi concipi et gigni. Inde est, quod angeli
  • 42 DELICIAE SAPIENTIAE post delicias non fiant maesti, ut aliqui in terris, sed hilares, et hoc illis est ex jugi influxu recentium virium post priores, quae reno­ vant et simul illustrant; omnes enim qui in caelum veniunt, redeunt in vernam suam juventut<:m, inque vires ejus aetatis, et sic perma­ nent in aeternum." Tres novitii his auditis, dixerunt, "Legiturne in Verbo, quod in caelo non dentur nuptiae, quia sunt angeli?" Ad haec spiritus angelici responderunt, " Suspicite in caelum, et vobis respondebitur." Et quaesiverunt, cur suspicerent in caelum. Dixerunt, "Quia inde sunt nobis omnes interpretationes Verbi: Verbum est penitus spirituale ; et angeli, quia sunt spirituales, doce­bunt spiritualem intelleélum ejus." Et post aliquam moram aperiebatur caelum supra caput iIIorum,et in conspeélum iIIorum venerunt duo angeli, et dixerunt, "Dantur nuptiae in caelis, sicut in terris; sed non aliis ibi, quam qui in con­jûgio boni et veri sunt, neque alii sunt angeli; quare nuptiae spiri­ tuales, quae sunt conjugii boni et veri, ibi intelliguntur. Haedantur in terris, et non post obitum, ita non in caelis; sicut diciturde quinque virginibus stultis, in nuptias etiam invitatis, quod nonpotuerint intrare, quia illis non fuit conjugium boni et veri, nonenim fuit illis oleum, sed modo lampades; per oleum . inteUigiturbonum, et per Iampades verum; ac nuptui dari, est intrare incaelum, ubi est iIIud conjugium." Tres novitii, his auditis laetificati sunt, ac pleni desiderio caeH,et spe nuptiarum ibi, et dixerunt, "Studebimus moralitati et decorivitae, ut votis potiamur." [IlL] DE STATU CONJUGUM POST MORTEM. 45. Quod conjugia in caelis sint, mox supra ostensumest; hic nunc, num foedus conjugiale paétum in mundo,mansurum et stabile futurum sit post mortem, vel non.Hoc quia non est res judicii, sed experientiae. et haecmihi data est per consociationem cum angeIis et spiritibus.a me tradendum est; at usque ita, ut quoque ratio adsti­puletur. Inter vota et desideria conjugum etiam est scireillud; viri enim qui amaverunt uxores suas, si mortuae sunt,volunt scire num bene HIis sit, similiter uxores quae ama­
  • DE AM ORE CONJUGIALI.-N. 46. 43verunt viros suos, et num iterum conveniant; multi etiamconjuges optant praescire, num post mortem separentur,vel num una vivant; illi qui inter se animisdiscordant,numne separentur; ac illi qui animis concordant, numneuna vivant. Haec quia ex optatis sunt, tradentur; quodfiet in hoc ordine:­ (i.) Quod amor sexus maneat apud omnem hominem post mortem, qualis ille interius, hoc est, in interiore ejus voluntate et cogitatione fuerat in mundo. (ii.) Quod amor conjugialis similiter. (iii.) Quod duo conjJtges ut plurimum post mortml conveni­ ant, se cognoscant, iterum consocient, et per aliquod tempus vivant simul,. quod jit in primo statu, ita dum in externis sun! sicut in mundo. (iv.) Sed quod successive, sicut exuunt externa, ac intrant Ùl interna sua, percipialtt quali amore et ùtclinatione inter se ad se mutuo fuerant, et inde num POSSÙtt una vivere, vel non. (v.) Quod si possunt una vivere, maneant conjuges ,. at si non possunt, se separent, quandoque se vir ab uxore, quandoque se uxor a viro, et quandoque se uterque ab ùzvicem. (vi.) Et quod tunc detur viro uxor com/eniens, ac feminae maritus similiter. (vii.) Quod conjuges inter se fruantur consortiis similibus quibus in mundO, sedjucundioribus et beatioribus ,. verum absque prolijicatione, pro qua, seu loco ejus, est illis prolijicatio spiritualis, quae est amons et sapientiae. (viii.) Quod ita jiat illis qui veniunt in caelum,. aliter vero illis qui in infernum.Sequitur nunc explicatio, per quam articuli illi illustran­tur et confirmantur. 46. Ci.) Quod amor sexus ma1Zeat apud om1Zem Izol1zz1Zempost mortem, qualis ille interius, lzoc est, in ùzteriore eiusvo/untate et cogztatione fiœrat in mundo.-Omnis amorsequitur hominem post mortem, quia est esse vitae ejus;et am or regnans, qui est caput reliquorum, permanet apudhominem in aeternum, et cum illo simul amores subor­dinati; quod permaneant, est quia amor est proprie spiri­tus hominis, et est corporis a spiritu, ac homo postmortem fit spiritus, et sic amorem suum fert secum; etquia amor est esse vitae hominis, patet, quod qualis homi­nis vita fuit in mundo, talis fiat sors ejus post mortem.Quod amorem sexus co~cernit. est il1e univers"lis omnium,nam est a creatione inditus ipsi "nimat hnmi1is, ex qua
  • 44 DELICIAE SAPIENTIAEtotius hominis essentia est, et hoc propter generis humanipropagationem; quod hic am or principaliter maneat, estquia post mortem vir est vir, ac femina est femina, et quianihil est in anima, in mente, et in .corpore, quod non estmasculinum in masculo, et femininum in femina; et haecduo ita creata sunt, ut connitantur in conjunétionem, immoin conjunétionem ut unum fiant; hic nisus est am or sexus,qui praecedit amorem conjugialem. Nunc quia inclinatioconjunétiva inscripta est omnibus et singulis masculi etfeminae, sequitur quod illa inclinatio non possit oblitterariac obire cum corpore. 47[primo). Quod amor sexus maneat qualis ille fuit inte­rius in mundo, est quia apud omnem hominem est internumet externum, quae duo etiam vocantur internus et externushomo, ac inde est interna et externa voluntas et cogita­tio: homo relinquit externum, ac retinet internum suum,cum moritur; externa enim proprie sunt ejus corporis, acinterna sunt proprie ejus spiritus. Nunc quia homo estsu us amor, et amor insidet spiritui ejus, sequitur quodamor sexus apud illum post mortem maneat, qualis illefuit interius apud illum; ut pro exemplo, si amor ille in­terius fuerat conjugialis seu castus, manet ille post mor­tem conjugialis et castus; at si interius fuerat scortatorius,manet post mortem etiam talis. At sciendum est, quodam or sexus non similis sit apud unum qualis apud alterum ;sunt differentiae ejus infinitae; sed usque, qualis est in spi­ritu cujusvis, talis etiam manet. 48[prùllo). (iL) Quod amor conJitgzalzs sùnzlzter maneat,qualzs zlle znterzus, hoc est, in znterzore voluntate et cogztatz­one apud homznem fuerat zn mundo.-Quoniam alius estamor sexus, et alius amor conjugialis, ideo nominatur uter­que, ac dicitur quod etiam hic maneat post mortem, qualisfuerat apud hominem, dum vixit in mundo, in interno ejushomine: sed quia pauci sciunt discrimen inter amorem sexuset amorem conjugialem, ideo in limine hujus transaétionisaliquid de illo praefabor. Amor sexus est am or ad pl ureset cum pluribus e sexu, at amor conjugialis est solum adunam et cum una e sexu; ac amor ad pl ures et cum plu­ribus est amor naturalis, e~t enim communis cum bestiiset avibus, et hae sunt naturales, at amor conjugialis estamor spiritualis, ac particularis et proprius ho minibus, quia
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 48 [secundo). 45homines creati sunt, et ide a nascuntur, ut fiant spirituales ;quare quantum homo fit spiritualis, tantum exuit amoremsexus, ac induit amorem conjugialem. In principio con­jugii apparet amor sexus sicut conjunétus cum amore conju­giali; sed in progressione conjugii separantur, et tuncapud illos qui spirituales sunt, exterminatur amor sexus,ac insinuatur amor conjugialis; at apud illos qui naturalessunt, fit contrarium. Ex nunc diétis patet, quod amorsexus, quia est cum pluribus, ac in se naturalis, immo ani­malis, sit impurus et incastus, et quia est vagus et illimi­tatus, scortatorius; at prorsus aliter amor conjugialis.Quod amor conjugialis sit spiritualis, ac pro prie humanus,ex sequentibus manifeste constabit. 47[secundo). (iii.) Quod duo con.fuges ut plurzmum postmortem convenzant, se agnoscant, consocùnt, et pel alzquodtempus vzvant sùnul, quod fit in primo statu, tta dum znexternis sunt szcut zn mUlzdo.-Sunt duo status quos homopost mortem subit, externus et internus; in externumsuum venit primum, et postea in internum; et dum inexterno est, conjux conjugem, si uterque mortuus est,convenit, agnoscit, et si una vixerunt in mundo, conso­ciant se, et per aliquod tempus vivunt simul; et cum inhoc statl,l sunt, non scit unus inc1inationem alterius ad se,quia haec se in internis recondit: postea vero cum in sta­tum suum internum veniunt, manifestat se inc1inatio, quaesi est concors et sympathica, vitam conjugialem continu­ant, at si est discors et antipathica, illam solvunt. Si virapl ures uxores fuerint, conjungit se cum Hlis ordine, dumin statu externo est; at cum intrat statum internum, inquo percipit amoris inc1inationes, quales sunt, tunc veladoptat unam, ve1 relinquit omnes; nam in spiritualimundo, aeque ut in mundo naturali, non licet alicui Christi­ano pl ures uxores ducere, quia hoc infestat et profanatreligionem: si mile fit cum muliere, cui pl ures mariti fue­rant; at usque hae non adjungunt se maritis; modo sepraesentant, at mariti illas sibi. Sciatur, quod mariti rarocognoscant uxores suas, sed quod uxores probe maritos;causa est, quia mulieribus est perceptio amoris interior, etviris modo exterior. 48[secundo]. (iv.) Sed quod successzve simt exuunt extelna,ac zntrant in interna sua, perâpiant qualz amore et ùzclzna­
  • 46 DELICIAE SAPIENTIAE ttone znter se ad se mutuo /ue1ant, et znde num possùzt una vz"vere, vel non.-Haec ulterius explicare non opus est, quia sequuntur ex illis quae in praecedente articulo explicatà sunt: hic solum illustrabitur, quomodo homo post mortem exuit externa et induit interna. Unusquisque post mortem primum introducitur in mundum, qui vocatur mundus spiri­ tuum, et est medius inter caelum et infernum, ac ibi praepa­ ratur, bonus ad caelum et malus ad infernum. Praeparatio ibi pro fine habet, ut infernum et externum concordent et faciant unum, et non discordent et faciant duo; in mundo naturali faciunt illa duo, ac solum apud ilIos, qui corde sinceri sunt, faciunt unum: quod faciant duo, con­.stat ex dolosis et astutis, imprimis ex hypocritis, assenta­ toribus, simulatoribus, et mendacibus: in mundo autem spirituali non. licet ita divisam habere mentem, sed qui malus fuerat in internis, etiam malus erit in externis; simi­ liter bonus in utrisque: omnis enim homo post mortem fit qua lis fuerat interius, et non qualis exterius: propter hune finem immittitur iIle tune pel vices in suum externum et in suum internum; et quisque homo dum in externo est, sapit, hoc est, vult videri quod sapiat, etiam malus; sed hic in interno suo insanit; hic potest pel vicissitudines ilIas videre insanias suas, et ab ilIis resipiscere,.;· sed si non resipuerat in mundo, non potest postea, nam amàt insanias suas, et vult manere in ilIis; quare adigit exter­ num suum etiam ad insaniendum similiter; sic fit internum et externum ejus unum; et cum hoc faétum est, praepa­ rat us est ad infernum. Vicissim autem bonus; hic quia in mundo speétaverat ad Deum. ac resipuerat, in interno sapuit plus quam in externo; in externo etiam ex illecebris mundi et vanitatibus aliquoties deliravit; quare etiam hujus externum reducitur ad concordantiam eum ejus interno, quod, ut diétum est, sapit; quo faéto, praeparatus est ad caelum. Ex his illustratum est. quomodo sit exuitio ex terni ac induitio interni post mortem. 49. Cv.) Quod St possunt una vzzlere, maneant conjuges, at sz non posszmt, se separent, quandoque vzr ab uxore, quandoque uxor a vzro, et quandoque se uterque ab znvz­ cem.-Quod separationes fiant post mortem, est quia con­ junétiones, quae fiunt in terris, raro fiunt ex aliqua interna perceptione amoris, sed ab externa, quae internam abscon­
  • DE AMORE CONJUGIALI.--N. 50. 47dit; perceptio amoris externa causam et originem ducitex talibus. quae sunt amoris mundi et corporis; amorismundi sunt imprimis opes et possessiones, ac amoris cor­poris sunt dignitates et honores; et praeter illas, suntetiam variae illecebrae quae pelliciunt, ut pulchritudo etsimulatus decor morum; quandoque etiam incastitas; acpraeterea contrahuntur matrimonia intra regionem, civita­tem, aut villam nativitatis aut habitationis, ubi nec datureleétio nisi striéta et limitata ad domus quae cognoscun­tur, et ibi cum correspondentibus sorti suae; inde est,quoo conjugia in mundo inita ut plurimum sint externa,et non simul interna; cum tamen conjunétio interna, quaeest animarum, facit ipsum conjugium; et illaconjunétionon est perceptibilis prius quam dum homo exuit exter­num ac induit internum, quod fit post mortem: inde nuncest, quod tunc fiant separationes, et postea novae conjunc­tiones cum similaribus et homogeneis, nisi hae provisaefuerint in terris, quod fit illis qui a juventute amaverant,optaverant, et a Domino petierant legitimum et amabileconsortium cum una, ac spernunt et contrahunt nares adlibidines vagas. 50. (vi.) Quod tune detur 1Jtro uzor e01Zvmùns, ae femt­nae marztus sùm·lzter.-Causa est, quia non alii conjugespossunt recipi in caelum, ut ibi maneant, nisi qui interiusuniti sunt, aut uniri possunt sicut in unum; nam ibi duoconjuges non vocantur duo, sed unus angelus; quod intel­ligitur per Domini verba, quod non sint duo amplius, seduna caro. Quod non alii conjuges recipiantur in caelum,est quia non alii possunt ibi cohabitare, hoc est, simul essein una domo, inque cubiculo et toro; omnes enim qui incaelis sunt, consociati sunt secundum affinitates et pro­pinquitates amoris, et secundum has sunt habitation esillis; nam in mundo spirituali non sunt spatia, sed suntapparentiae spatiorum, et hae sunt secundum status vitaeillorum. et status vitae sunt secundum status am oris ; quarcnon potest aliquis ibi morari nisi in sua domo, quae illiprovidetur et designatur secundum quale ejus amoris:si alibi, laborat peétore et anhelitu; et non possunt duocohabitare in eadem domo, nisi sint similitudines; etprorsus non conjuges, nisi sint inclination es mutuae; sisunt inclinationes externae et non simul internae, ipsa
  • 48 DELICIAE SAPIENTIAEdomus seu ipse locus separat, rejicit, et jlbigit illoso Haecest causa, quod illis, qui post praeparationem introducun­tur in caelum, provideatur conjugium cum consorte, cujusanima inc1inat ad unionem cum alterius, adeo ut nonve1int ut duae vitae esse sed una: haec causa est, quodpost separationem detur viro uxor conveniens, et feminaemaritus similiter. SI. (vii.) Quod conjuges zOnter se fruantu1 consortz"issimzïibus, quzObus zOn mundo, sedjucundionobus et beatz"oribus;verum absque prolificatione, pro qua, seu loco ejus, est t"llt"sproltficatio spzorùualt"s, quae est amorz"s et sapientz"aeo-Quodconjuges fruantur consortiis similibus, quibus in mundo, estquia post mortem masculus est masculus, ac femina estfemina, et utrique inc1inatio ad conjunétionem a creationeest insita; et haec inc1inatio apud hominem est ejus spi­ritus et inde corporis, quare post mortem, cum homo fitspiritus, manet eadem inc1inatio mutua; et haec nondabilis est absque similibus consortiis; homo enim esthomo, ut prius, nec abest quicquam a masculo, nec quic­quam a femina, quoad formam sunt sibi similes, pariterquoad affeétiones et cogitation es ; quid tunc aliud indesequitur, nisi quam quod similia consortia sint? et quiaamor conjugialis est cast us, purus et sanétus, quod etiamconsortia plena sint? sed videantur de his piura in Memo­rabili (no 44). Quod consortia tunc jucundiora et beatiorasint, est quia amor ille, dum fit spiritus, fit interior etpurior, et inde perceptibilior, et omnis jucunditas crescitsecundum perceptionem, et crescit usque ut beatitudo ejusin jucunditate ejus animadvertatur. S:2. Quod conjugia in caelis sint absque prolificatione,sed quod proilla sit prolificatio spiritualis, quae est amoriset sapientiae, est quia apud illos qui in mundo spiritualisunt, tertium deest, quod est naturale, et hoc est conti­nens spiritualium, ac spiritualia absque suo continente nonconsistunt, quemadmodum illa quae procreantur in mundonaturali; ac spiritualia in se speétata se referunt ad amo­rem et sapientiam, quare haec sunt, quae ex conjugiisillorum nascuntur. Dicitur quod haec nascantur, quiaam or conjugialis perficit angelum, unit enim ilium cumsua consorte, un de fit plus et plus homo, nam, ut supradiétum est, duo conjuges in caelo non sunt duo sed unus
  • DE AMORE CONJUGIALI.~N. 54. 49an gel us ; quare per conjugialem unitionem se implenthumano, quod est velle sapere, ac amare id quod sapien­tiae est. 53. (viii.) Quod ùa fiat mis quz venzunt in caelum, aHtervero ilHs qui in z·nfernum.-Quod post mortem detur virouxor conveniens, et uxori maritus similiter, et quod hifruantur cE:>nsortiis jucundis et beatis, verum absque pro­lificatione alia quam spirituali, intelligendum est de illisqui recipiuntur in caelum et fiunt angeli; causa est, quiahi spirituales sun t, et conjugia in se su nt spiritualia, etinde sanél:a: at vero illi qui in infernum veniunt, suntomnes naturales, et conjugia mere naturalia non sunt con­jugia, sed conjunél:iones quae trahunt ex libidine incasta:quales hae conjunél:iones sunt, in sequentibus, ubi agit urde casto et incasto, et porro ubi de amore scortatorio,dicetur. 54. His, quae haél:enus de statu conjugum post mor­tem memorata sunt, addenda su nt haec :-1. Quod omnesilli conjuges, qui mere naturales sunt, separentur postmortem; causa est, quia amor conjugii apud illos friget,et amor adulterii calet: at usque post separationem quan­doque se cum aliis sicut conjuges consociant, sed postbreve tempus a se invicem recedunt;" quod saepius fitvicibus iteratis; et tandem emancipatur vir alicui scorlo,et femina alicui adultero, quod fit in careere infernali, (dequo in Apocalypsz Revelata, n. 153(10),) ubi utrique subpoena interdicitur scortatio promise ua. 2. Conjuges, quo­rum unus est spiritualis et alter naturalis, post mortemetiam separantur, et datur spirituali conjux conveniens,at naturalis relegatur in loca lasciviae ad similes. 3. Illiautem, qui in mundo caelibes vixerunt, ac prorsus abali­enaverunt mentem a conjugio, si spirituales sunt, manent"caelibes; si autem naturales, fiunt scortatores. Alitervero illi qui in suo caelibatu desideraverunt conjugium, etplus qui absque successu sollicitaverunt illud: his, si spi­rituales sunt, conjugia beata providentur; sed non prius,quam dum in caelo sunt. 4. Illi qui in mundo monasteriisinclusi sunt, tam virgines quam viri, post exaél:am vitammonasterialem, quae perstat aliquo spatio temporis postmortem, exsolvuntur et emittuntur, ac potiuntur libertatevotiva desideriorum suorum, sive velint conjugiales vivere,
  • Sa DELICIAE SAJ>lE:-.TIAE sive non: si conjugiales, fiunt; si non, feruntur ad caelibes a latere caeli; at qui aestuaverunt inconcessa libidine, dejiciuntur. 5. Quod caelibes sint a latere caeli, est quia sphaera perpetui caelibatus infestat sphaeram amoris con ­ jugialis, quae est ipsa sphaera caeli. Quod sphaera amoris conjugialis sit ipsa sphaera caeli, est quia descendit ex caelesti conjugio Domini et Ecclesiae. 55. His adjiciam duo Memorabilia; primum hoc:- Quondam e eaelo auditum est suavissimum melos; erant ibi uxores eum virginibus, quae eoncinebant eantilenam ; suavitas ean ­ tionis erat sieut affeéHo eujusdam amoris harmoniee profiuens. Cantus eaelestes nec aliud sunt quam affeétiones sonorae, seu quam affeéUones sonis expressae et modifieatae, nam sieut eogitationes exprimuntur per loquelas, ita affeétiones per eantus; angeli ex modu­ lationissymmetria et profiuentia pereipiunt rem affeétionis. Erant tunc multi spiritus circum me, et audivi ex quibusdam, quod audirent suavissimum iIIud melos, et quod id esset melos eujusdam amabilis affeétionis, cujus rem nescirent: quare divinabant varia, sed ineassum; divinabant quod eantio iIIa exprimeret affeétio ­ nem sponsi et sponsae eum pangunt; quidam quod affeétionem sponsi et sponsae cum intrant ad nuptias; et quidam quod primi ­ tivum amorem mariti et uxoris. At tunc in media illorum apparuit angelus e eaelo, et iIIe dixit, quod eanerent amorem sexus castum. At circumstante!l quaerebant, quid amor sexus eastus. Et dixit angelus; quod sit amor viri ad virginem aut ad uxorem pulchram forma et decoram moribus, immunis ab omni idealasci­ viae, et vieissim; his diétis angelus evanuit. Perseverabat cantus; et tune quia sciebant rem affeétionis quam exprimebat, audiebant ilium eum multa varietate, quisque secundum statum sui amoris; iIIi qui caste speétabant feminas, audiebant can­ tum ilium ut symphonicum et suavem; illi autem qui incaste speéta­ bant feminas, audiebant ilium sieut disharmonieum et maestum; et• iIIi qui fastidiose speétabant feminas, audiebant ilium sieut discor ­ dem et raucum. At subito tune planum, super quo stabant, mutabatur in thea ­ trum: et audiebatur vox, "Ventilate hunc amorem." Ac subito aderant spiritus ex variis societatibus, et in media iIIorum aliqui angeli in albo; et hi tune loeuti dicebant: "Nos in mundo hoc spirituali inquisivimus in omnes species amoris, non modo in amorem viri erga virum, ac feminae erga feminam; ae in amorem reciprocum mariti et uxoris; sed etiam in amorem viri erga feminas, et feminae erga viros; et datum est nobis pertransire soci ­ etates, et explorare. et nondum invenimus eommunem amorem sexus castum nisi quam apud illos qui ex amore vere eonjugiali in
  • DE AMORE SPIRITUALI.-N. 55. 51 potentia jugi sunt, et hi sunt in supremis caelis: et quoque datum est percipere influxum hujus amoris in affeéliones cordium nostro­ rum, et persensimus ilium suavitate excedentem omnem alium amorem, proeter amorem duorum conjugum, quorum corda unum sunt: sed petimus ut ventiletis hune .amorem, quia coram vobis novus est et ignotus; et quia est ipsa amoenitas, a nobis in caela voeatur caelestis suavitas." Cum itaque ventilarent, primum locuti sunt illi qui non potuerunt cogitare castitatem de conjugiis, et aiebant, " Quis dum videt virgi­ nem aut uxorem pulchram et amabilem, ita potest eastigare et purificare ideas eogitationis suae a concupiscentia, ut amet pulchri­ tudinem, et tamen prorsus non velit, si licet, illam libare? Quis potest vertere coneupiscentiam cuivis viro innatam in tale castum, ita in non se, et usque amare? Num amor sexus. dum ab oculisintrat in cogitationes, potest subsistere in facie feminae? Numne descendit momento in peélus, et ultra? Angeli locuti sunt vana, quod iIle amor detur castus, et tamen quod omniufll suavissimus sit,et quod unice dabilis sit apud maritos qui in amore vere conjugialiet inde in praepollcnte potentia cum uxoribus suis sunt: num hi prae aliis, dum vident pulchras. possunt ideas eogitationis suaetenere in alto, et sieut suspendere, ne descendant et pergant ad idquod facit amorem ilium?" Post hos locuti sunt qui et in frigore et in calorc erant, in frrgorcad suas uxores, ct in caJore ad sexum; et dicebant, "Quid âmorsexus castus? Estne amor sexus contradiélio eum ad iicitur casti­tas? quid contradiélio in adjeélo, nisi res cui aufertur sua praedi­catio, quae non est aliquid? Quomodo am or sexus castus potestesse omnium amorum suavissimus, cum castitas deprivat ilium sua­vitate sua? Nostis omnes ubi residet suavitas il1ius amoris; cumitaque idea conjunéliva cum hoc exsulat, uoi et unde tune suavitas? Tune exceperunt aliqui, et dixerunt, "Nos fuimus cum pulcherri­mis, et non cupivimus; quare nos scimus quid amor sexus castus." At consocii, qui noverunt lascivias illorum, respondebant, "Vostunc in statu fastidii sexus ex non potentia fuistis, et hoc non estamor sexus castus, sed est ultimum amoris incasti." His auditi~ angeli indignati rogaverunt, ut illi qui ad dextram seuad meridiem stabant, Joquerentur; et hi dixerunt: "Est amor viri etviri, tum feminae et feminae, et est amor viri ad feminam, et amorfeminae ad virum; et haec tria paria amorum inter se prorsus diffe­runt; amor viri et viri est sicut amor intel1eélus et intel1eélus, ViTenim creatus est et inde nascitur ut fiat intel1eélus; amor feminae etfeminae est sicut amor affeélionis et affeélionis intel1eélus virorum,femina enim creata est et nascitur ut fiat amor intel1eé1us viri: hiamores, nempe viri et viri, ac feminae et feminae, non intrant peni­tus in peélora, sed foris stan t, et se modo tangunt, ita non interiusconjungunt dU0S; quare etiam duo viri ratiociniis et ratiociniis interse pugil1ant sicut duo athJetae; ac duae feminae quandoque concu­piscentiis et concupiscentiis inter se sicut duo ludiones dimicantespugnis. At amor vi ri et feminae est amor intel1eélus et ejus affec­
  • 52 DELICIAE SAPIENTIAEtionis, et hic intrat penitus et conjungit; et conjunélio illa est iIIeamor; at conjunélio mentium et non simul corporum, seu nisus adillam conj unélionem solam, est amor spiritualis, et inde amor castus ;et hic amor solum datur apud illos qui in amore vere conjugiali sunt,et inde in eminente potentia, quia hi propter castitatem non admit.tunt influxum amoris e corpore alius feminae quam ex suae uxoris,et quia in supereminente potentia sunt, non possunt aliter quamamare sexum, et simul aversari incastum: inde est Hiis amor sexuscastus, qui in se speél:atus est amicitia interior spiritualis, quae sua·vitatem suam ducit ex eminente potentia, sed casta ;potentia Hiiseminens est ex totali abdicatione scortationis; et quia sola uxoramatur, est casta, Nunc, quia ille amor apud illos non participatex carne sed modo ex spiritu, est castus; et quia pulchritudo femi­nae ex insita inclinatione simul intrat in mentem, est suavis," His auditis multi ex adstantibus ponebant manus ad suas aures,dicentes, "IlIa diél:a laedunt aures nostras, et illa quae locuti estissunt in nobis nauci," Erant incasti. Et tunc iterum auditus est cantus ille e caelo, et nunc priori sua·vior; sed hic coram incastis illis crepuit ita discors, ut propter stri·dorem discordiae ejicerent se ex theatro et aufugerent, remanenti·bus paucis, qui ex sapientia castitatem conjugialem amabant. .56~ Alterum Memorabile:- Quondam in mundo spirituali cum angelis loquens inspiratus sumamoena voluptate videndi TemjJlum SajJientiae, quod semel priusvideram; et interrogavi illos de via ad illud. Dixerunt," Sequerelucem, et invenies." Et dixi, "Quid hoc, sequere lucem?" Dixerunt, "Lux nostra candescit plus et plus, sicut appropinqua­tur ad illud templum; quare sequere lucem secundum candoris ejusinerementum; nam lux nostra procedit a Domino ut sole, .et inde inse speél:ata est sapientia," Tune in eomitatu eum binis angelis vadi seeundum incrementumeandoris lucis, et ascendi per tramitem clivosum usque ad summita­tem unius eollis, qui erat in plaga meridionali, et ibi erat porta mag­nifica: et eustos, visis mecum angelis, aperiebat illam; et ecce visusest porticus ex palmis et lauribus, seeundum quem vadimus; circui­bat porticus, et terminabatur in hortum, in cujus media erat Tem­jJlum SajJientiae. eum ibi cireumspexi, vidi aediculas simHitudines templi, in quibuserant sapientes. Aceessimus ad unam, et in ostio loeuti sumus cum·hospite ibi, et narravimus causam adventus, et modum aeeessus; etdixit hospes, "Beneventote, intrate, sedete, et consociemur sermo­nibus sapientiae." Vidi aediculam intus, quod esset divisa in <luas, et usque eratuna; divisa erat in duas per parietem trarislucidum, at apparuit utuna ex translueentia, quae erat sicut purissimi crystalli. Quaesivicur ita.
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 56. 53 Dixit, .. Non sum sol us, uxor mecum est, et nos sumus duo, sedusque non duo, sed una caro." At dixi, .. Scio quod sapiens sis i et quid sapiens seu sapientiacum femina?" Ad haec hospes ex quadam indignatione mutabatur facie, et ex­porrigebat manum, et ecce tunc ex aediculis propinquis alii sapientesaderant, quibus jocando dixit, " Noster advena hic sciscitando in­quiit, •Quid sapiens seu sapientia cum femina? " Ad haec riserunt omnes, et dixerunt, .. Quid sapiens seu sapientiaabsque femina, seu absque amore? Uxor est amor sapientiae sapi­entis." Sed hospes dixit," Consociemur nunc aliquo sermone sapientiae isit sermo de causis, et nunc de causa pulchritudinis sexus feminini." Et tunc in ordine locuti sunt: et dixit primus hanc causam, quodfeminae a Domino creatae sint affeéliones sapientiae virorum, etaffec1io sapientiae est ipsa pulchritudo. Alter dixit hanc causam, quod femina a Domino creata sit persapientiam viri, quia a viro, et quod inde sit forma sapientiae inspi­rata affeélione amoris; et quia affeélio amoris est ipsa vita, est feminavita sapientiae. masculus autem sapientia, ac vita sapientiae est ipsapulchritudo. Tertius dixit hanc causam, quod feminis sit data perceptio delici­arum amoris conjugialis i et quia totum illarum corpus est organumiIIius perceptionis. non potest aliter quam ut habitatio deliciarumamoris conjugialis eum sua perceptione sit pulchritudo. Quartus dixit hanc causam, quod Dominus desumpserit pulchri­tudinem et elegantiam vitae a viro, et transcripserit in feminam, etquod inde vir absque reunitione cum sua pulchritudine et elegantiain femina, sit torvus, austerus, siccus et inamabilis, et ille non sapi­ens est nisi sibi soli, et hic est stolidus i at cum vir unitur cum suapulchritudine et elegantia vitae in uxore. fit jucundus, amoemis.vivus et amabilis, et sic sapiens. Quintus dixit hanc causam, quod feminae creatae sint pulchri­tudines non propter se sed propter viros, ut viri ex se duri mollescant.animi illorum ex se graves mitescant, et corda illorum ex se frigidacalescant i et tales fiunt, cum fiunt una caro cum suis uxoribus. Sextus dixit hanc causam, quod universum a Domino creatum sitperfeélissimum opus; at in illo nihil perfeélius creatum est, quamfemina formosa facie et decora moribus, propter causam ut vir gra­tias agat Domino propter illam munificentiam, et retribuat per recep­tionem sapientiae ab Ipso. Postquam haec et piura similia diéla sunt, apparuit uxor transparietem crystallinum, et dixit ad maritum, .. Loquere, si placet i" etcum locutus est, in sermone percipiebatur vita sapientiae ab uxore,sono enim loquelae inerat amor ejus i ita experientia testificata estillam veritatem. Post haec lustravimus templum sapientiae. et quoque paradisiacacircum illud, ex quibus impleti gaudiis abivimus, et transivimus por­tieum ad portam, et per viam ascensus descendimus,
  • 54 DELICIAE SAPIENTIAE [IV.] DE AMORE VERE CONJUGIALI. 57- Est amor conjugialis infinitae varietatis; non datursimilis apud unum qualis est apud alterum. Apparet qui­dem sicut similis apud multos, sed ita apparet coramjudicio corporis, et homo ex hoc judicio parum discernittalia, quia est crassum et hebes; per judicium corporisintelligitur judicium mentis ex sensibus ex ternis. At co­ram illis, qui ex judicio spiritus vident, apparent discrimina,et distinétius coram illis, qui visum hujus judicii possuntalti us elevare, quod fit per abduétionem ejus a sènsibus,et exaltationem ejus in lucem superiorem; hi tandem pos­sunt confirmare se intelleétu, et sic videre, qllod am orconjugialis non detur similis apud unum, qualis est apudalterum. At usque nemo potest infinitas varietates hujllsamoris in aliqua luce intelleétus etiam elevati videre, nisiprimllm sciat qualis ille amor est in ipsa sua essentia etintegritate. ita qualis fuit, quando una cum vit a a Deoinditlls est homini: nisi hic ejus status, qui fuit perfeétis­sim us, noscatur, frustra aliqua inquisitione discrimina ejuspossunt detegi; non enim est aliquod stabile punétum,ex quo ut exordio discrimina deducantur, et ad quod, sicutcollimando, illa se referant, et sic vere et non fallaciterappareant. Haec causa est, quod hic ingrediamur descri­bere amorem illum in sua genuina essentia; et quia inhac fuit ille, quando una cum vita a Deo infusùs est ho­mini, describere illum qualis fuit in primaevo suo statu;et quia in hoc statu fuit ille vere conjugialis, insrribiturhic paragraphus, De A more vere COll.fugz·alt. At haec illiusdescriptio fiet in hoc ordine:­ (i.) Quod de/ur alllor vere conjugialis, qui hodÛ! lam raniS est, ut non sciatur qUlllis esl, et vix quod sil. (ii.) Quod tlltus amorzs origo szt ex C(l1tjugzo boni el veri. (iii.) Quod il/ius amons cOr1espondmtta sit CUIn c01z.Jzegio Domini et Ecclesiae. (iv.) Quod ille allZ01, ex sua origine et ex sua correspondentza speüatus. sit caelestzs, spiritualts, sanüus, purus et mzmdus prae omni amore, qui a Domùzo est apud angelos cadi, et apud homùzes ecclesiac.
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 59. 55 (v.) Quod etiam sit amor fundamentalis omnium amorum cadestium et sjJiritualium, et inde 1taturaliunt. (vi.) Quodque in ilium amorem collata sint omnia gaudia et omnes deliciae a jJrimis ad ultima. (vii.) Sed quod non alii in ilium amorem 1Jeniant, et in illo esse jJossittt, quam qui adeunt Dominum, ac vera ecclesiae amant, et bona dus faciunt. (viii.) Quod hic amor fuerit amor amorum ajJud antiquos, qui in saeculo aureo, ar,fenteo et cujJreo vixerant, sed quod postea successive facesserit.Explicatio horum nunc sequitur. 58. [Ci.)] Quod detu1 amor vere c01ljugialzs, quz Izodùtam rarzzs est, ut non sciatur quaHs est, et vix quod sù.­Quod detur talis amor conjugialis, qualis describitur inhis sequentibus, quidem potest agnosci ex primo statuillius am oris, quando se in cor juvenis et virginis insinuatac intrat; ita apud illos, qui unam solam e sexu incipiuntamare, ac desiderare in sponsam; et adhuc plus temporedesponsationis, dum hoc protrahitur, et progreditur adnuptias; et tandem in nuptiis, et primis diebus post illas.Quis tunc non agnoscit, et consentit ad sequentia haec,quod ille amor sit fundamentalis omnium amorum? tumquod in ilium collata sint omnia gaudia et omnes deliciaea primis ad ultima? Et quis non scit, quod post amoe­num hoc tempus successive transeant et facessant laetitiaeillae, usque tandem ut vix sentiant ilIas? Si tune illisdicitur idem quod prius, quod am or ille sit fundamentalisomnium amorum, et quod in ilIum collata sint omniagaudia et laetitiae, non consentiunt nec agnoscunt; etforte dicent, quod sint nugae, aut quod sint mystica quaetranscendunt. Ex his patet, quod amor primitivus con­jugii aemuletur amorem vere conjugialem, et sistat ilIumvidendum in quadam imagine; quod fit, quia tunc projec­tus est am or sexus, qui est incastus, ac loco ejus amorunius e sexu, qui est amor vere conjugialis, et cast us,insidet implantatus. Quis tunc non speétat alias mulieresnutu inamato, ac suam unicam amato? 59. Quod tamen amor vere conjugialis tam rarus sit,ut non sciatur qualis est, et vix quod sit, est quia statusamoenitatum ante nuptias, post illas mutatur in statumindifferentiae ex insensibilitate illarum. Causae mutationisillius status sunt pl ures quam hic possunt afferri; sedafferentur in sequentibus, ubi causae frigorum, separatio­
  • 56 DELICIAE SAPIENTIAEnum, et divortiorum in sua ordine detegentur; ex quibusvidebitur, quod apud plerosque hodie ita aboleatur imagoilla amoris eonjugialis, et eum illa eognitio, usque ut n(;>osciatur qualis est, et vix quod sit. Notum est quod omnishomo, dum naseitur, sit mere eorporeus, et quod a eor­poreo fiat naturalis interior et interior, et sic rationalis, etdemum spiritualis: quod ita progressive, est quia eorpo­reum est sicut humus, cui naturalia, rationalia, et spiritu­alia in sua ordine inseruntur; ita fit homo plus et plushomo. Paene si mile fit eum init eonjugium: tune fit homoplenior homo, quia eonjungitur cum eonsorte, eum quaunum hominem agat; sed hoc fit in primo statu in quadamimagine, de quo prius; siiniliter tunc inchoat a eorporeo,et proeedit in naturale, sed quoad conjugialem vitam, etinde conjunéî:ionem in unum; illi qui tune amant corporeanaturalia, et solum rationalia ex illis, non possunt con­jungi consorti sic ut in unum, nisi quoad externa illa; etcum externa deficiunt, invadit interna frigus, quod amorisillius jueunda sicut a mente ita a corpore, ae postea sicuta carpore ita a mente, discutit; et hoc eo usque dum nonsuperest aliquid ex reminiscentia de statu primaevo suieonjugii, eonsequenter nec eognitio de iBo. Nunc quiaita fit hodie apud plerosque, patet quod amor vere conju­gialis non sciatur qualis est, et vix quod sit. Aliter fitillis qui spirituales sunt; his est primus status initiamen­tum ad faustitates perpetuas, quae gradum promovent,sicut spirituale rationale mentis, et ex hoc naturale sen­suale eorporis, unius eum alterius se eonjungunt et uniunt ;sed hi rari sunt. 60. (ii.) Quod zllius amorz"s origo st"! ex con.fugio boniet verz·.-Quod omnia in universo se referant ad bonum etverum, ab omni homine intelligente agnoscitur, quia estuniversale verum; quod etiam in omnibus et singulis uni­versi bonum sit eonjunéî:um vero, ae verum bono, nonpotest non agnosci, quia hoc etiam est univers ale verum,quod eohaeret cum altero. Causa, quod omnia in universose referant ad bonum et verum, et quod bonum sit con­junéî:um vero, et reeiproee, est quia utrumque procedit aDomino, ae proeedunt ab ipso ut unum: duo quae proee­dunt a Domino, sunt amor et sapientia, quia haec su ntIpse, ita ab Ipso; et omnia quae sunt amoris voeantur
  • DE AM ORE CONJUGIALI.-N. 62. 57 bona, et omnia quae sunt sapientiae vocantur vera; etquia ab Ipso ut Creatore procedunt illa duo, sequiturquod in creatis sint illa duo. Hoc illustrari potest percalorem et lucem, quae procedunt a sole: ex his suntomnia telluris, germinant enim secundum praesentiamillorum, et secundum conjunétionem illorum; ac calornaturalis correspondet calori spirituali, qui est amor; etlux naturalis correspondet luci spirituali, quae est sapien­tia. 6I. Quod amor conjugialis procedat ex conjugio boniet veri, in sequente transaétione seu paragrapho.demon­strabitur; hic solum adducitur illud propter causam, utvideatur quod ille amor sit caelestis, spiritualis et sanétus,quia ex caelesti, spirituali et sanéta origine. Ut videaturquod origo amoris conjugialis sit ex conjugio boni et veri,interest ut aliquid in brevi compendio de eo hic dicatur.Mox supra diétum est, quod in omnibus et singulis creatissit conjunétio [I]boni et veri, et conjunétio non datur nisisit reciproca, nam conjunétio ab una parte, et non vicissimab altera, ex se solvitur; nunc quia est conjunétio boni etveri, et haec reciproca, sequitur quod sit verum boni seuverum ex bono, et quod sit bonum veri seu bonum exvero; quod verum boni seu verum ex bono sit in masculo,et quod sit ipsum masculinum, ac quod bonum veri seubonum ex vero sit in femina, et quod sit ipsum femininum,tum quod unio conjugialis sit inter illa duo, in transaétioneproxime sequente videbitur; id hic memoratur, ut aliquapraeliminaris idea sit de eo. 6:z. (iii.) Quod ülius amoris correspondentza sit mmconjugio Domini et Ecclesiae / hoc est, quod sic ut Dominusamat ecclesiam, ac vult ut ecclesia amet Ipsum, ita mari·tus et uxor se mutuo ament; quod [2]correspondentia sitinter illa, in orbe Christiano notum est, sed qualis illa est,nondum notum est, quare illa correspondentia in singulariparagrapho, qui etiam sequitur, explanabitur: hic memo­ratur illa, propter finem, ut videatur quod amor conjugialissit caelestis, spiritualis, et sanétus, quia correspondetcaelesti, spirituali et sanéto conjugio Domini et ecclesiae.Haec correspondentia etiam sequitur ex origine amorisconjugialis ex conjugio boni et veri, de qua in articulopraecedente, quia conjugium boni et veri est ecclesia apud
  • 58 DELICIAE SAIIENTIAEhominem; conjugium enim boni et veri est idem curoconjugio charitatis et fidei, quoniam bonum est charitatiset verum est fidei: quod hoc conjugium faciat ecc1esiam,non potest non agnosci, quia est universale verum, etamne universale verum agnoscitur, ut primum auditur,quod est ex influxu Domini et simul confirmatione caeli.Nunc quoniam ecc1esia est Domini quia a Domino, et quo­niam amor conjugialis correspondet conjugio Domini etEcc1esiae, sequitur quod ille am or sit a Domino. 63. Quomodo autem ecc1esia a Domino apud duosconjuges formatur, et per illam amor conjugialis, in para­grapho, de quo supra, illustrabitur: hic solum quod eccle­sia a Domino formetur apud virum, et per virum apuduxorem; et quod postquam apud utrumque formata est,ecc1esia plena sit; fit enim tunc plena conjunétio boni etveri, et conjunétio boni et veri est ecclesia. Quod inc1i­natio conjunétiva, quae est amor conjugialis, sit in similigradu cum conjunétione boni et veri, quae est ecc1esia,argumentis demonstrativis in sequentibus in serie confir­mabitur. 64. (iv.) Quod z"lle amor ex sua ortgùze, et ex sua cor­respondentia, stt cae/estzs, spiritualis, Salz{lus, purus, etmundus prae omm amore, qui a Domùzo est apud ange/oscae!i et apud homùzes ecc!esiae.-Quod amor conjugialis exsua origine, quae est conjugium boni et veri, sit talis,mox supra paucis confirmatum est, sed ibi solum praeli­batum; similiter quod amor ille talis sit ex correspon­dentia ejus eum conjugio Domini et Ecc1esiae: haec duoconjugia, ex quibus ut surculus descendit am or conjugialis,sunt ipsae sanctitates; quare si reeipitur ex suo Auétore,qui est Dominus, sequitur sanétitas ex Ipso, quae continuedecantat et purifieat ilium; si tune in hominis voluntateest desiderium et nisus ad illum, fit ille am or mundus etpurus indies in perpetuum. Amor conjugialis vocaturcaelestis et spiritualis, quia est apud angelos caelorum;·apud angelos supremi eaeli caelestis, quia illi angeli vocan­tur caelestes; et apud an gel os infra illud caelum est illespiritualis, quia hi angeli vocantur spirituales: ita vaean­tur illi angeli, quia eaelestes sunt am ores et inde sapientiae,ac spirituales sunt sapientiae et inde amores; simile estconjugiale illorum. Nunc quia am or eonjugialis est apud
  • DE AMORE CONJUGIALl.-N. 66. 59angelos caelorum tam superiorum quam inferiorum. utquoque in primo paragrapho De Conjugiis in Caelo. osten­sum est. constat quod ille sanEtus et purus sit. Quod illeamor, in sua essentia ex sua derivatione speEtatus, sitsanEtus et purus prae omni amore apud angelos et apudhomines. est quia ille est sicut caput reliquor!Jm amorum ;de qua ejus eminentia, in nunc sequente articulo aliquadicentur. 65. (v.) Quod etzam sit amor fundammtalis omniumatltorum caelestium. spzritualium, et inde llaturalium.-Quodamor conjugiaIis, in sua essentia speEtatus. sit amor funda­mentalis omnium amorum caeli et eeclesiae. est quiaorigo ejus est ex conjugio boni et veri, et ex hoe conjugioproeedunt omnes amores qui faeiunt caelum et ecclesiamapud hominem: bonum illius eonjugii faeit amorem. aeverum ejus faeit sapientiat:l; et quando am or ad sapientiamaccedit, seu cum hae se conjungit, tune amor fit am or ; etcum sapientia vicissim ad amorem accedit, et cum hac seconjungit, tunc sapientia fit sapientia. Amor vere conju­gialis non aliud est quam conjunEtio amoris et sapientiae.Duo eonjuges, inter quos seu in qui bus simul est ille amor,sunt effigies et forma illius; omnes etiam in caelis, ubifacies sunt genuini typi affeEtionum sui amoris, sunt simi­Iitudines ejus, inest enim illis in communi et in omni parte.ut prius ostensum est. Nunc quia duo conjuges in effigieet forma sunt ille amor, sequitur quod omnis amor quiprocedit ex ipsius amoris forma, sit instar ejus; quare siam or conjugialis est caelestis et spirituaIis, etiam am oresprocedentes ex illo sunt caelestes et spirituaIes; est itaqueamor conjugialis sieut parens, et reliqui am ores sunt sicutproIes. Inde est, quod ex conjugiis angelorum in caelis ge­nerentur proIes spiritual es, quae sunt amoris et sapientiae,seu boni et veri, de qua generatibne videatur supra (n.S[). 66. Simile evidenter constat ex creatione hominumin ilium amorem, et ex formatione illorum ex illo postea.Maseulus ereatus est ut fiat sapientia ex amore sapiendi.et femina creata est ut fiat am or masculi ex sapientiaejus. ita secundum illam; ex quo patet quod duo conjugessint ipsae formae et effigies conjugii amoris et sapientiae,seu boni et veri. Probe sciendum est, quod non detur
  • 60 DELICIAE SAPIENTIAEbonum nec verum, quod non sit in substantia ut in suosubjeéto: bona et vera abstraéta non dantur, su nt enimnullibi quia non habent sedem, immo nec possunt appa"rere sic ut volantia; quare sunt modo entia, de quibusratio videtur sibi abstraéte cogitare, sed usque non potestnisi in subjeétis, nam omnis idea hominis, etiam sublimata,est substantialis, hoc est, affixa substantiis. Insuper scien­dum est, quod non detur substantia nisi sit forma; sub­stantia non formata nec est aliquid, quia de illa nonaliquid potest praedicari, ac subjeétum absque praedicatisest quoque ens nullius rationis. Haec philosophica ad­jeéta sunt, ut sic etiam videri possit, quod duo conjuges.qui in amore vere conjugiali sunt, aétualiter sint formaeconjugii boni et veri, seu amoris et sapientiae. 67. Quoniam amores naturales profluunt ex am oribusspiritualibus, et spirituales ex caelestibus, ideo diciturquod amor conjugialis sit fundamentalis omnium amorumcaelestium et spiritualium, et ùzde naturalium. Amoresnaturales se referunt ad amores sui et mundi; am oresautem spirituales se referunt ad an.lOrem erga proximum ;et am ores caelestes se referunt ad amorem in Dominum ;et quia tales amorum relationes sunt, patet in quo ordinesequuntur, et in quo insunt apud hominem; quando eoordine insunt, tunc am ores naturales vivunt ex spirituali­bus, et hi ex caelestibus, et omnes in hoc ordine a Domino,a quo sunt. 68. (vi.) Quodque in ilium amorem collata sznt omniagaudz"a et omnes delz"âae a primzs ad ultima.-Omniajucunda, quaecunque sentiuntur ab homine, su nt ejus amo­ris; amor per illa se manifestat, immo existit et vivit;quod jucunda se exaltent gradu quo se exaltat amor, utet sicut incidentes affeétiones propius tangunt amoremregnantem, notum est. Nunc quia amor conjugialis estfundamentalis omnium bonorum amorum, et quia inscriptusest singularissimis hominis, ut prius ostensum est, conse­quit ur quod illius jucunda excedant jucunda omnium amo­rum, et quoque jucundet hos secundum praesentiam suam, et simul conjunétionem cum illis; expandit enim intima mentis et simul intima corporis, sicut deliciosa vena fontis ejus transfluit et aperit. Quod in hune amorem collata sint omnia jucunda a primis ad ultima, est propter usus
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 70. 61 ejus excellentiam prae reliquis; usus est propagatio gene- ris humani, et inde cae1i angelici: et quia hic usus fuitfinis finium ereationis, eonsequitur quod omnes beatitudi- nes, faustitates, jucunditates, amoenitates et voluptates,quae a Domino Creatore usquam conferri potuerant inhominem, in hune ejus amorem collatae sint. Quod ju-cunda sequantur usum, et secundum hujus amorem insinthomini, patet ex jucundis quinque sensuum, visus, auditus,olfaétus, gustus, et taétus; unicuique hprum sunt jucundaeum variationibus secundum specificos ilIorum us us : quidnon sensui am oris eonjugialis, cujus usus est complexusomnium reliquorum usuum? 69. Scio quod pauci agnituri sint, quod in amoremconjugialem collata sint omnia gaudia et omnes deliciae aprimis ad ultima, ex causa quia am or vere conjugialis, inquem collata sunt, hodie tam rarus est, ut non sciatur qua-lis est, et vix quod sit, secundum illa quae supra (n. 58,59,) explicata et confirmata sunt, nam in alio amore con-jugiali quam genuino non sunt: et quia hic in terris tamrarus est, impossibile est supereminentes ejus felicitates ali-unde describere, quam ex ore angelorum, quia hi in ilIosunt. Hi dixerunt quod deliciae ejus intimae, quae suntanimae, in quam primum influit conjugiale amoris et sapi-entiae seu boni et veri a Domino, sint imperceptibiles etinde ineffabiles, quia sunt simul pacis et innocentiae; sedquod eaedem in descensu fiant plus et plus perceptibiles,in superioribus mentis sicut beatitudines, in inferioribusmentis sicut faustitates, in peétore sicut jucunditates exillis, et quod ex peétore se diffundant in omnia et singulaeorporis, ac demum uniant se in ultimis in delicium delici-arum; porro ange1i de illis mirabilia narraverunt, dicentesetiam quod varietates illarum deliciarum in conjugum ani-mabus, et ab his in ilIorum mentibus, et ab his in illorumpeétoribus, sint infinitae, et quoque aeternae;· quodquesecundum sapientiam apud maritos exaltentur; et hocquia in flore suae aetatis vivunt in aeternum, et quia illisnihil beatius est quam plus et plus sapere. Sed piura dedeliciis illis ex ore angelorum enarrata, videantur in Memo-rabilibus, imprimis in illis quae post aliqua capita porrosequuntur. 70. (vii.) Sed quod non alii tn tllum amorem veniant,
  • 62 DELICIAE SAPIENTIAEet in z"llo esse possz1zt, quam qui adeunt Domùzum, ac veraecclesiae amant, et bona ejus faciunt.-Quod non alii inillum amorem veniant, quam qui adeunt Dominum, estquia conjugia monogamica, quae sunt unius vi ri cum unauxore, correspondent conjugio Domini et ecclesiae, et quiaortus illorum est ex conjugio boni et veri de qui bus supra(n. 60 et 62). Quod ex hoc ortu, et illa correspondentiasequatur quod amor vere conjugialis sit a Domino, ac illisqui direéte Ipsum adeunt, non potest confirmari ad plenum,nisi in specie de duobus illis arcanis transigatur, quod fietin transaétionibus, quae hanc proxime excipiunt, quarumuna erit de origine amoris conjugialis ex conjugio boni etveri, ac altera de conjugio Domini et Ecclesiae, et de ejuscorrespondentia. Quod ex his sequatur, quod am or con-jugialis sit apud hominem secundum statum ecclesiae apudillum, etiam ibi videbitur. lx. Quod non alii in amore vere conjugiali esse pos-sint, quam qui recipiunt ilium a Domino, qui sunt quiIpsum direéte adeunt, et vivunt vitam ecclesiae ab Ipso,est quia ille am or, ex suo ortu et ex sua correspondentiaspeétatus, est caelestis, spiritualis, sanétus, purus, et mun-dus prae omni amore qui apud angelos caeli et apudhomines ecclesiae est (ut supra, n. 64); et haec ejus attri-buta non possunt dari quam apud illos qui conjunél:iDomino sunt, et ab Ipso consociati ange lis caeli; hi enimfugiunt amores extraconjugiales, qui su nt conjunél:ionescum aliis quam cum propria seu proprio conjuge, sicutdamna animae et sicut stagna inferni; et quantum conjuxillas conjunétiones, etiam quoad libidines voluntatis et indeintentiones fugit, tantum purificatur ille am or apud illos, etfit successive spiritualis, primum dum vivunt in terris,et postea in caelo. Apud homines nusquam potest aliquisamor fieri purus, nec apud angelos, ita neque hic amor;sed quia intentio ,quae est voluntatis primario speél:atur a Domino, ideo quantum homo in hac est, et in hac perse-verat, tantum initiatur in puritatem et sanétitatem ejus,et successive progreditur. Quod non alii possint in amoreconjugiali spirituali esse, quam qui a Domino tales sunt, estquia est caelum in illo; et homo naturalis, apud quem illeam or solum a carne trahit suum volupe, non potest appro- pinquare ad caelum, nec ad aliquem angelum, immo nec ad
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 73. 63aliquem hominem, in quo ille amor est, est enim hic amorfundamentalis omnium amorum caelestium et spiritualium(videatur supra, n. 65-67). Quod ita sit, ab experientiamihi confirmatum est. Vidi genios in mundo spirituali,qui praeparabantur ad infernum, appropinquantes ad ange­lum, qui deliciabatur cum sua consorte: illi ad distan­tiam, sicut propinquabant, faél:i sunt sicut furiae, et quaesi­verunt cavernas et serobes, ut asyla, in quas se conjece ru nt.Quod spiritus mali ament homogeneum suae affeél:ionis,utcunque immundum est, ac avcrsentur spiritus caeli, quiapurum est. ut suum heterogene"um. concludi potest ex illisquae in Praeliminaribus (n. 10) memorata sunt. 72. Quod illi in illum amorem veniant, et in illo essepossint, qui vera ecclesiae amant. et bona ejus faciunt, estquia non alii recipiuntur a Domino; hi cnim sunt in con­junél:ione cum Ipso, et inde possunt teneri in illo amore abIpso. Sunt duo quae faciunt ecclesiam et inde caelumapud hominem, verum fidei et bonum vitae; verum fideifacit praesentiam Domini, et bonum vitae secundum verafidei facit conjunél:ionem cum Ipso, et sic ecclesiaÏn et cae­lum. Quod verum fidei faciat praesentiam, est quia estlucis; lux spiritualis non aliud est: quod bonum vitaefaciat conjunél:ionem, est quia est caloris; calor spiritualisnec aliud est, est enim amor, et bonum vitae est amoris:et notum est, quod omnis lux etiam hiemalis faciat prae­sentiam, et quod calor unitus luci faciat conjunél:ionem;horti enim et floreta apparent in omni luce, sed non flo­rent et fruél:ificant, nisi dum calor conjungit se luci. Exhis patet conclusio, quod a Domino non donentur amorevere conjugiali, qui modo sciunt ecclesiae vera, sed quiilla sciunt et ejus bona faciunt. 73. (viii.) Quod hic amor fuerzt amor amorum apudantiquos, quz ùz saeculo aureo, argentco ct cupreo vù:erunt.Quod am or conjugialis apud antiquissimos et apud anti­quos, qui in primis illis saeculis ita nominatis vixerant. fueritamor amorum, non potest ex historiis sciri, quia illorumscripta non exstant, et illa quae exstant, sunt ex scriptori­bus post illa saecula; nam ab his nominantur, et quoquedescribitur illorum vitae puri tas et integritas, pari ter ejussuceessiva decrescentia sieut est auri us que ad ferrum: atultima seu ferrea aetas" quae inchoavit a scriptoribus illis,
  • 64 DELICIAE SAPIENTIAE quoad aliquam partem colligi potest ex historicis vitae quo­ rundam regum, judicum, et sapientum, qui vocati suntsophi, in Graecia et alibi: quod autem hoc saeculum nonconsisteret, sicut ferrum in se consistit, sed quod fieretsicut ferrum commixtum cum argilla, quae non cohaerent,praedicitur a Daniele (cap. ii. [)43). Nunc quia saecula,quae nominata sunt ab auro, argento. et cupro, ante scrip­turarum tempora fuerunt transaéta, et sic cognitio de con­jugiis illorum non dabilis est in terris, placuit Dominoper spiritualem viam mihi aperire il1a, perducendo ad cae­los ubi domicilia illorum sunt, ut ex il1is oretenus ibi hau­rirem, qua lia fuerant apud illos conjugia, cum vixerunt insuis aevis: omnes enim, quicunque a creatione obiverante mundo naturali, in mundo spirituali sunt, et omnes quoadamores sui si miles sunt, et permanent in aeternum. Haecquia scitu et relatu digna sunt, et sanétitatem conjugiorumconfirmant, velim illa, qualia in vigili spiritu mihi ostensasunt, et postea in memoriam per angelum revocata, et sicdescripta, edere in publicum: et quia sunt e mundo spiri­tuali. sic ut reliqua post transaétionum capita, volui dispes­cere illa in sex Memorabilia secundum progressionesaetatum. 74- *Haec sex Memorabilia, quae sunt e mundo spiri­tuali de amore conjugiali, revelant qualis ille am or fueratin primis aevis, et qualis post il1a, et qualis hodie est; exquibus constat quod ille amor a sanétitate et puritate suasuccessive recesserit, usque dum faétus est scortatorius;sed quod tamen sit spes reduétionis ejus in primaevam seuantiquam suam sanétitatem. 75- Primum Memorabile:- Quondam cum meditatus sum de amore conjugiali. captavitmentem desiderium sciendi qualis ille amor fuerat apud illos qui insaeculo aureo vixerunt. et postea qualis apud illos qui in saeculissequentibus. qua,e ex argento. cupra, et ferro. vocantur; et quia novi,quod omnes, qui in illis saeculis bene vixerunt, in caelis sint, oraviad Dominum ut liceret mihi cum illis loqui et instrui. Et ecce adstitit mihi angelus. et dixit," Missus sum a Domino utsim duélor et comes; ac primum te ducam et comitabor ad illas quivixerunt primo aevo seu saeculo, quod vocatur aureum." Et dixit, ... NOTA EDITO&IS.-=-Ab Auêtore hic paragraphus signis citationis inclusu. est.
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 75. 65.. Est ad illos via ardua; est per silvam opacam, quam nemo potesttransire, nisi duce dato a Domino." Eram in spiritu, et aecinxi me viae, et converti mus facies ad ori­entem; et in pergendo vidi montem, cujus altitudo pertigit ultra regionem nubium. Transivimus desertum magnum, et pervenimusin silvam ex variis arborum generibus confertam, et ex densitate illarum opacam, de qua angelus praedixit: sed erat silva illa seélain plures tramites angustos; et dixit angelus, quod totidem ambageserrorum sint, et quod nisi aperiantur oculi a Domino, ac videanturoleae pampineis vitibus circumcinélae, ac ferantur gressus ab oleaad oleam, abiturus sit viator in Tartara, quae circum circa ad laterasunt: haee silva talis est, propter finem, ut custodiatur aditus; non·enim alia gens quam primaeva super monte illo habitat. Postquamintravimus silvam, aperti sunt oculi, ac vidimus hic et ibi oleas cir­-cumligatas vitibus, e quibus pendebant botri coloris cyanei, et oleaeerant in perpetuos orbes dispositae; quare secundum conspeélumiIlarum circuivimus et circuivimus. Et tandem vidimus lucum exaltis cedris. et super illarum ramis aliquas aquilas; quibus visis dixitangelus, "Nunc in monte sumus non procul a vertice ejus." Et perreximus, et ecce post lucum campus rotundus, ubi pascebantagni et agnae, quae erant formae repraesentativae status innocentiaeet paeis montanorum. Hunc campum pertransivimus, et ecce visa sunt tabernacula et.tabernacula, ad pIura millia antrorsum et ad latera in omnem exten­sionem visus: et dixit angelus, "Nunc sumus irl castris, ibi exercitusDomini Jehovih; ita se et habitationes suas vocant. Antiquissimihi, dum in mundo fuerunt, habitaverunt in tabernaculis, quare etiamnunc in illis habitant: sed f1eélamus viam ad meridiem, ubi sunt1iapientiores iIlorum, ut conveniamus aliquem, cum quo sociemussermonem." ­ In eundo vidi e longinquo tres pueros et tres puellas sedentes adjanuam cujusdam tentorii; sed illi et ilae, cum appropinquavimus,visi sunt sicut viri et mulieres mediae staturae. Et dixit angelus,.. Omnes incolae hujus montis apparent e longinquo sicut infantes,quia in statu innocentiae sunt, ac infantia est apparentia innocen­tiae." Hi viri nobis visis accurrerunt, et dixerunt, "Unde estis, et quo­modo hue venistis? Facies vestrae non sunt e faciebus nostrimontis." At angelus retulit, ae narravit copiam accessus pei silvam, et cau­sam adventus. Quibus auditis, unus ex tribus viris invitavit et introduxit nos intabernaculum suum. Vir erat amiélus pallio hyacinthini coloris, actunica ex lana candida; et ejus uxor amiéla erat toga purpurea, etsubter tunica peélorali ex bysso acupiélo. Et quia in cogitationemeaerat desiderium cognoseendi eonjugia antiquissimorum, intuebarper vices maritum et uxorem, et animadverti quasi unitatem anima­rum iIIorum in faciebus; et dixi, .. Vos duo estis unum." Et respondit vir, " Sumus unum; est illius vita in me, et mea in
  • 66 DELICIAE SAPIENTIAEiIla: sumus duo corpora, sed una anima; est unio inter nos sicut estduorum tentoriorum in peélore, quae vocantur cor et pulmo; illaest meum èor et ego sum iIIius pulmo; sed quia per cor hic intelli ­gimus amorem, et per pulmonem sapientiam, est iIIa amor meaesapientiae, et ego sum sapientia illius amoris; quare amor ejus abextra obvelat meam sapientiam, et sapientia mea ab intra inest ejusamori: inde, sicut dixisti, est apparentia unitatis animarum in facie ­bus nostris." Et tune quaesivi, "Si talis unio est, num potis es speélare ad .aliam mulierem quam ad tuam?" Et respondit," Possum, sed quia uxor unita est meae animae, nosduo speélamus simul, et tune non potest hilum libidinis intrare;nam dum aspicio aliorum uxores, aspicio illas per meam uxorem,quam unice amo; et quia haec mea perceptibilis est omnium incli­nationum mearum, ut intermedia dirigit cogitationes meas, et abstra­hit omne discors, et una indit frigus et horrorem pro omni incasto;quare no bis hic tam impossibile est ex libidine speélare aliquam uxo ­rem consocii, sicut est speélare ex u mbra tartarea 1ucem nostricaeli; ideo nec datur apud nos aliqua idea cogitationis, et minus ali ­qua vox loquelae, pro illecebris amoris libidinosi." Non potuit enun­tiare scortationem, quia castitas caeli illorum obnitebatur. Et dixit mihi angelus duélor, "Audis nunc loquelam angelorumhujus caeli, quod sit loquela sapientiae, quia loquuntur ex causis." Post hoc, circumspexi, et vidi tabernaculum illorum sicut obduc­tum auro, et quaesivi, .. Vnde hoc?" Respondit, quod sit" ex fiammea luce, quae sicutaurum coruscat,irradiat, et stringit aulaea tabernaculi nostrÎ, dum in sermone de amoreconjugiali sumus; calor enim enostro sole, qui in sua essentia estamor, se nudat tune. ac tingit lucem, quae in sua essentia est sapien­tia, colore suo, qui est aureus; et hoc fit, quia amor conjugialis i.nsua origine est ludus sapientiae et amoris. vir enim natus est ut s;:sapientia. ac femina ut sit amor sapientiae viri; inde sunt deliciaeistius ludi in amore conjugiali et ex iIIo inter nos et uxores nostras.Nos hic per millia annorum perspeximus. quod deliciae illae quoadcopiam, gradum, et virtutem, praestantes et eminentes sint secun­dum cultum Domini Jehovih apud nos, e quo caelestis illa unio, seucaeleste illud conjugium, quod est amoris et sapientiae, infiuit." His diélis, vidi lucem magnam super colle in medio inter taberna­cula; et quaesivi, .. Vnde iIIa lux?" Dixit, .. Est ex sanéluario tabernaculi nostri cultus." Et interrogavi, num liceat accedere; et dixit, quod liceat: etaccessi, et vidi tabernaculum extra et intra secundum descriptionemprorsus simile tabemaculo, quod pro filiis Israelis in deserto aedifi ­catum est, cujus forma Mosi super Monte Sinai monstrata est (Exod.xxv. 40; cap. xxvi. 30). Et quaesivi, "Quid intus in sanéluario iIIo,unde tanta lux ?" Et respondit, "Est tabula, cui inscriptio est, Foedus inter J eho ­vam et Caelos." Piura non dixit. Et quia tunc in accinélu abeundi eramus, quaesivi," Num aliqui,
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 76. 07dum fuistis in mundo naturali. ex vobis vixerint eum pluribus quarneum una uxore?" Respondit. quod non seiat unum; "nam non potuimus eogitare depluribus. Dixerant no bis illi qui eogitaverant. quod illico eaeleste~beatitudines animarum illorum recesserint ab intimis ad extrema eor­paris illorum usque ad ungues. et simul eum illis eneomia virilitatis ;hi. dum hoc pereeptum est, ejeéli sunt e terris nostris." His diélis, eucurrit vir ad tabernaculum suum. et rediit cum malo­granato. in quo fuit copia seminum ex auro; et donavit, et deportavi.quod mihi erat signum. quod fuerimus eum illis qui in saeculo aureovixerunt. Et tune post salutationem pacis abivimus. et rediimusdomum.76. Secundum Memorabile:- Postridie venit ad me angelus prior. et dixit. " Vis ut dueam eteomiter te ad populos qui in aevo seu saeculo argenteo vixerant. utex illis audiamus de illorum temporis eonjugiis?" Ac inquiit. quodnec hi adeantur nisi ex auspicio Domini. Eram sicut prius in spiritu, ac comitatus sum duélorem meum ;et primum ad collem in confinio inter orientem et meridiem; et dumsuper illius clivo eramus, ostendit mihi magnam extensionem traélusterrae; ae vidimus procul eminentiam sieut montanam, inter quamet eollem. super quo stetimus, erat vallis, et post hanc planities, etab hae acclivitas lente surgens. Descendimus e colle transituri vallem, et vidimus a lateribus hicillic ligna et saxa in figuras hominum, et variarumbestiarum, aviumet piscium. sculpta; et quaesivi angelum, "Quid illa? suntne idola ?". Et respondit, "Prorsus non; sunt configurationes repraesentati­vae variarum virtutum moraliurn. et veritatum spiritualium ; fuera!apud populos illius aetatis scientia correspondentiarum; et quia orn·nis homo, bestia. avis et piscis correspondet alicui qualitati, ideounumquodvis sculptile repraesentat aliquod partiale virtutis. autveritatis, et pIura simul ipsarn virtutem aut veritatern in cornmuniextensa forma; sunt illa quae in Aegypto vocata sunt hieroglyphica," Perrexirnus per vallern, et dum intravimus planitiern, ecce vidi­mus equos et currus, equos varie phaleratos et capistratos. ac currusdiversiformes, quosdarn exsculptos sicut aquilas. quosdarn sicut balae­nas. et quosdam sicut cervos curo cornibus. et sicut rnonocerotes, etquoque in fine aliqua plaustra, et circum ad latera stabula; at cumappropinquavimus, tam equi quam currus disparati sunt, et pro illisvidimus hornines. paria et paria, ambulantes, colloquentes, et ratio­cinantes. Et dixit mihi angelus. "Species equorum. curruum. et sta­bulorum e longinquo visae. sunt apparentiae rationalis intelligentiaehominum illius aevi; equus enim ex eorrespondentia significat intel­leélum veri. currus doélrinam ejus. ac stabula instruéliones. Nostiquod in hoc mundo omnia secundum correspondentias appareant." Sed praeterivimus haec. et per longum acclivum ascendimus. ettandem vidimus urbem. quam imravimus; et in pervadendo, e pla­
  • 68 DELICIAE SAPIENTIAEteis et foris lustravimus ejus domos: erant totidem palatia, struétaex marmore; ante illa erant gradus ex alabastro, et ad latera graduumcolumnae ex jaspide: vidimus etiam templa ex pretioso lapide colo­ris sapphirini et lazurei. Et dixit mihi angelus, .. Domus illis exlapidibus sunt, quia lapides significant veritates naturales, et lapidespretiosi veritates spirituales; et omnibus illis, qui in argenteo aevovixerunt, fuit intelligentia ex veritatibus spiritualibus et inde natura­libus; simile etiam signifieat argentum." In perlustrando urbem, vidimus hic et ibi consortes, paria etparia; et quia erant mariti et uxores, exspeétavimus, ut alicubi in­vitaremur; et cum hoc in animo erat. in transeundo revocabamur aduobus in domum, ac ascendimus, et intravimus: et angelus pro melocutus cum illis aperuit causam adventus in hoc caelum, quod esset.. propter instruétionem de conjugiis apud antiquos, e qui bus vos estishic." Et responderunt, Nos fuimus ex populis in Asia, ac studium Unostrae aetatis fuit studium veritatum, per quas nobis fuit intelligen­tia; hoc studium fuerat animae et mentis nostrae studium; sed stu­dium sensuum corporum nostrorum fuerant repraesentationes veri­tatum in formis, ac scientia correspondentiarum conjunxit sensualiacorporum nostrorum cum perceptionibus mentium nostrarum, eteonciliavit nobis inteliigentiam." His auditis, rogavit angelus, ut aliquid de eonjugiis apud illosreferrent. Et dixit maritus, .. Est eorrespondentia inter eonjugium spirituale,quod est veri eum bono, et inter conjugium naturale, quod est virieum una uxore; et quia studuimus correspondentiis, vidimus quodecclesia cum suis veris et bonis nequaquam dari possit apud alios,quam qui in amore vere conjugiali cum una uxore vivunt; est enimeonjugium boni et veri eeclesia apud hominem; quare omnes nosqui hic sumus, dicimus, quod maritus sit verum, et uxor ejus bonum,et quod bonum non possit amare aliud verum quam suum, nec verum redamare aliud bonum quam suum; si aliud, periret conjugium in­ternum, quod fadt ecclesiam, et fieret conjugium modo externum,cui idololatria et non ecclesia correspondet; idcirco conjugium cumuna uxore, vocamus sacrimonium; at si fieret cum pluribus apudnos, vocaremus illud saerilegium." His diétis, introduéti sumus in antithalamum, ubi pIura techniea super parietibus, et imagines parvae sicut fusae ex argento erant; et quaesivi, u Quid ilIa?" Dixerunt, u Sunt piétllrae et formae repraesentativae plurium qualitatum, praedicationum, et jueunditatum, quae amoris conjugia­ lis sunt: hae repraesentant unitatem animarum, hae conjunétionem mentium, hae eoncordiam peétorum, illae delicias inde oriundas." In lustrando vidimus sicut iridem super pariete, ex tribus colori­ bus constantem, purpureo, hyacinthino, et candido; et vidimus quo­ modo color purpureus transiret hyacinthinum. et tingeret candidum colore cyaneo. et quod hic color reftueret per hyacinthinum in pur­ pureum. et hune elevaret sicut in jubar ftammeum.
  • DE AMORE CONJUGIALl.-N. 77. 69 Et dixit maritus ad me, " Intelligis ilIa," Et respondi, " Instrue," Et inquiit, "Color purpureus ex sua correspondentia significatamorem conjugialem uxoris, color candidus intelligentiam mariti,color hyacinthinus inchoamentum amoris conjugialis in perceptionemariti ab uxore, et color cyaneus, quo tinélus erat candor, amoremconjugialem tunc in marito; quod hic color per hyacinthinum reflu­eret in purpureum, et hunc elevaret sicut in jubar flammeum, sig­nificat amorem conjugialem mariti refluentem" ad uxorem; taliarepraesentantur in parietibus illis, dum ex meditatione de amoreconjugiali, ejus mutua, successiva et simultanea unione, pictas ibiirides intensis oculis intuemur." Ad haec dixi, "Haec plus quam mystica hodie sunt, sunt enimspecies repraesentativae arcanorum amoris conjugia!is unius viricum una uxore." Et respondit, "Sunt ita, at iIIa nobis hic non arcana sunt, ~t indenec mystica." His diélis, apparuit e longinquo currus traélus a mannis albis;quo viso, dixit angelus, " I1Ie çurrus est nobis signum ut abeamus,"Tune cum descendimus per gradus, dedit hospes nobis botrum exuvis candidis adhaerentem foliis ex vite, et ecce folia faéla sunt ar­gentea: et deportavimus ilIa in signum, quod cum populis saeculiargentei locuti sim us,"77. Tertium Memorabile:- Post diem adhuc venit angelus duélor et cornes, et dixit, "Ac­cinge te, et abeamus ad caelicolas in occidente, qui sunt ex homini­bus qui in aetate tertia seu in saeculo cupreo vixerant; habitationesiIIorum sunt a meridie super occidentem ad septentrionem, sed nonin hanc." Et accinélus ilIum comitatus sum, ac intravimus caelum ilIoruma latere meridionali; et ibi erat magnificum nemus ex palmis et lau­ribus. I1Iud pertransivimus, et tune in ipso confinio occidentis vidi­mus gigantes proceritatis duplae supra humanam communem. Hi nos interrogaverunt, "Quis vos per nemus intr0misit?" Dixit angelus, " Deus caeli." Et responderunt, "Nos sumus custodiae ad caelum antiquum"occidentale, sed vos transite," Et transivimus, et e specula vidimus montem elevatum usque adnubes, ac inter nos in specula et ilium montem villas et villas, cumintermediis hortis, lucis et campis. Et pertransivimus villas usquead montem, et ascendimus; et ecce cul men ejus non erat culmen.sed planities, et super hac civitas extensa et spatiosa; et omnes do­mus ejus erant ex lignis arborum resinae, et harum teéla ex asseri­bus. Et quaesivi, "Cur dom us hic ligneae sunt?" Respondit angelus, "Quia lignum significat bonum naturale, etin hoc bono fuerant homines aetatis tertiae telluris; et quia cuprum
  • 7° DELICIAE SAPIENTT AEetiam significat bonum naturale, ideo saec.ulum. in quo vixerant, apriseis vocatum est a cupro: sunt quoque hic aedes sacrae ex lignisolei exstruélae, et in media illarum est sanéluarium, ubi in arca jacetVerbum datum incolis Asiae ante Verbum Israeliticum, cujus librihistorici vocantur Bella 7ehovae, et prophetici Emmtzata, utraque no­minata a Mose (Num. xxi. vers. 14, 15, et vers. 27-30); hoc hodie inregnis Asiae deperditum est, et modo in Tartaria Magna reservatum." ,Et tunc angelus duxit me ad unam aedem, ac introspeximus, etvidimus in media ejus sanéluarium illud, totum in candidissima luce ;et dixit angelus, " Lux illa est ex vetusto illo Asiatico Verbo, omneenim Divinum Verum in caelis lucet." Exeuntes ex aede audivimus, quod nuntiatum sit in urbe, quodduo peregrini ibi sint, et quod examinandi, unde illi, et quid negotiihic; et accurrit e curia satelles, et mandavit nos ad judicium: etad interrogationem unde su mus, et quid negotii hic, respondimus,"Transivimus nemus palmarum, et quoque domicilia gigantum, quisunt custodes vestri caeli, et postea regionem villarum; ex qui buspotestis concludere, quod non a nobis, sed quod a Deo caeli, hucpervenerimus; et negotium, propter quod, est ut instruamur de ves­tris conjugiis, num sint monogamica, vel num polygamica." Et responderunt, "Quid polygamica? suntne haec scortatoria?" Et tunc judicialis hic coetus ablegavit unum intelligentem, quinos in domo sua de hoc negotio instrueret; et hic in domo sua ad­junxit sibi uxorem, et locutus est haec: "Ex primaevis seu antiquis­si mis, qui in amore vere conjugiali. et inde prae ceteris in illius amorisvirtute et potentia in mundo fuerant, et nunc in caelo suo quod inoriente est, in beatissimo statu sunt, praecepta de conjugiis apud nosreservata habemus. Nos sumus posteritas illorum, et illi sicut patresnobis ut filiis dederunt canones vitae, inter quos de conjugiis sunthaec: Ft/z:, si vultis amare Deum et proxz1fZZnlt, et St vultis sapere,et fe/iees esse in aetenzztm. eOlZsulimus vobis 1d vivatis mOlOgami;si ab hoe praeeepto reeessenïis, fugiet vos omnis eaelestis amor, et am:hoe interna sapientia, et exterminabimini. Huic praecepto patrumnostrorum obedivimus ut filii, et percepimus veritatem ejus, quaeest, quod quantum quis amat conjugem solam, tantum fiat caelestiset internus: et quod quantum quis non amat conjugem solam, tan­tum fiat naturalis et externus; et hic. non amat nisi se et imaginesmentis suae, et hic est vecors et stultus. Ex his est, quod omnes inhoc caelo monogami simus: et quia tales sumus, ideo omnes termininostri caeli a polygamis, adulteris, et scortatoribus, custoditi sunt:si polygami invadunt, ejiciuntur in tenebras septentrionis; si adulteri,ejiciuntur in focos occidentis; et si scortatores, ejiciuntur in lucesfatuas meridiei." His auditis quaesivi, quid per tenebras septentrionis, focos occi­dentis, et luces fatuas meridiei intelligit. Respondit, quod tenebrae septentrionis sint [)hebetudines mentis.ac ignorantiae veritatum; quod foci occidentis sint amores mali; etquod luces fatuae meridiei sint falsificationes veri; hae sunt scorta· tiones spirituales.
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 78. 71 Post haec dixit, .. Sequimini me ad cimeliarchium nostrum." Etsecuti sumus. et monstravit nobis scripturas antiquissimorum, quodessent super tabulis ligneis et lapideis, et postea super caudicibuslevigatis; et quod secunda aetas exaraverit suas scripturas supermembranis; et adduxit membranam, super qua erant primaevorumcanones exscripti ex tabulis lapideis, inter quos etiam erat praecep­ Otum de conjugiis. . His et aliis ex ipsa antiquitate memorabilibus visis, dixit angelus,"Nunc est nobis tempus abeundi:" et tune hospes exivit in hortum,et desumpsit ex arbore aliquot termites, et ligavit in fasciculum, etdonavit, dicens, "Hi termites sunt ex arbore nativa seu praprianostri caeli, cujus succus fragrat ex balsamo." Hunc fasciculumdeportavimus, et per viam juxta orientem, quae non fuit custodita.descendimus: et ecce termites versi sunt in aes nitidum, et summiapices illorum in aurum; in signum quod apud tertiae aetatis gen­tem, quae nominatur a cupra seu aere, fuerimus,78. Quartum Memorabile:- Post biduum iterum mecum locutus est angelus, dicens, .. Ab­ solvamus periodum aetatum; superest aetas ultima, quae a ferro nuncupatur: populus hujus aevi degit in septentrione a latere occi­ dentis introrsum seu in latum; sunt omnes illi ex priscis Asiae incolis, apud quos fuerat Verbum Vetustum, et ex illo cultus; pro­ mde ante adventum Domini nostri in mundum. Hoc constat ex antiquorum scriptis, in quibus tempora illa ita nominantur. Eademhaec aeva intelliguntur per statuam Nebuchadnezari visam, cujus caput ex aura, peétus et brachia ex argenta, venter et femora exaere, crura ex ferro, ac pedes ex ferro et quoque argilla (Dan. iL 32,33)," Haec dixit mihi angelus in via, quae contraéta et anticipata eratper induétas mutationes status menti bus nostris secundum genioshabitatorum quos transivimus; nam spatia et inde distantiae inmundo spirituali sunt apparentiae secundum status mentium. eumelevavimus oculos, ecce eramus in silva ex fagis, aesculis et quercu­bus constante; et cum circumspeximus, visi sunt ibi ursi ad sinistrum,et leopardi ad dextrum. Quod cum miratus sum, dixit angelus,,. Non sunt ursi nec leopardi, sed sunt homines, qui custodiunt hosincolas septentrionis: captant naribus sphaeras vitae transeuntium,ac irruunt in omnes qui spirituales sunt, quia incolae snnt naturales:illi qui Verbum modo legunt, et nihil doétrinae inde hauriunt, appa­rent e longinquo sicut ursi; et qui falsa inde confirmant, apparentsicut leopardi," Sed illi, nobis visis, averterunt se, et transivimus. Post silvam apparuerunt dumeta, et postea campi graminei inareas divisi, circumcinéti buxo: post hos terra declinabat oblique invallem, super qua erant urbes et urbes; nos praeterivimus aliquas, etin unam magnam ingressi sumus. Erant ejus plateae irregulares:dom us similiter; hae cO:J.struél:ae ex lateribus. interjeél:is tignis, etincrustatac.
  • 72 DELICIAE SAPIENTIAE In foris emnt fana ex lapde calcario caeso, quorum substruétio erat sub terra, et superinstruétio supra; in unum ex illis per tres gradus descendimus, et vidimus circumcirca ad parietes idola in variis formis, ac turbam super genubus adorantem illa; in medio erat chorus, e quo deus tutelaris illius urbis quoad caput eminuit. In egrediendo dixit mihi angelus, quod idola illa apud antiquos,, ,qui in saeculo argenteo, de quibus supra, vixerant, fuerint imagines repraesentativae veritatum spiritualium, et virtutum moralium; et quod dum scientia correspondentiarum e memoria elapsa est et ex­ stinéta, imagines illae primum faétae sint objeéta cultus, et postea adoratae sicut numina; inde idololatriae. Cum extra fanum eramus, lustravimus homines et amiétus iIIo­ rum; erant facie sicut chalybeia, coloris caesii; et amiéti sicut co­ moedi, cum manteliis circum circa lumbos ex tunica 5triéta ad thoracem pendentibus; et super capitibus erant pilei navicu1ares crispati. Sed dixit angelus, .. Satis hoc; instruamur de populorum hujus aevi conjugiis." Et intravimus in domum unius magnatis, cujus super capite erat piIeus turritus. Hic nos benigne excepit, et dixit, "Intrate, et ,con­ fabulemur," Intravimus in vestibulum, et ibi consedimus; et quaesivi illum de conjugiis hujus urbis et regioni&. Et dixit, .. Nos non vivimus cum una uxore, sed quidam cum duabus et tribus, et quidam cum pluribus; ex causa, quia varietas, obedientia et honor sicut majesta­ tis, nos obleétant: haec nobis sunt ab uxoribus, dum plures sunt; cum una non foret jucundum ex varietate, sed taedium ex identi­ tate; non blandum ex oùedientia, sed molestum ex paritate; nec faustum ex dominatione et inde honore, sed infestum ex velitatione de superioritate. Et quid femina? nasciturne illa subdita vo.untati viri, ac ut serviat, et non dominetur? Quare hic cuivis marito in domo sua est sicut regia majestas. Hoc quia am oris nostri est, est quoque beatum vitae nostrae." Sed quaesivi, "Ubi tunc amor conjugialis, qui ex duabus anima­ bus facit unam, ac conjungit mentes, et beatificat hominem? IIIe amor non potest dividi; si dividitur, fit ardor qui defervescit et transit," Ad haec respondit, .. Non intelligo quae dicis. Quid aliud beati­ ficat hominem, quam aemulatio uxorum pro honore supereminentiae sui mariti?" His diétis, vir intravit in gynaeceum, et aperuit binas januas; at inde effluxit libidinosum, quod oluit sicut caenum: hoc erat ex amore polygamico, qui est connubialis et simul scortatorius; quare surrexi, et occlusi januas, Postea dixi, .. Quomodo potestis super hac terra subsistere, cum vobis non aliquis amor vere conjugialis est, et quoque cum adoratis idola?" Respondit, "Quoad amorem connubialem, zelamus pro uxoribusnostris tam vehementer, ut non sinamus alicui intrare domos nos­
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 79. 73 tras interius quam in vestibula; et quia est zelus, etiam est amor: quoad idola, non adoramus illa, sed non quimus cogitare de Deo universi, nisi per species oblatas oculis nostris; non enim possumus elevare cogitationes supra sensualia corporis, et de Deo supra visu­ alia ejus." Tunc iterum quaesivi, "Suntne idola ~estra diversiformia? Quo­ modo possunt HIa inferre visionem unius Dei?" Ad haec respondit, " Hoc mysticum nobis est; latet aliquid cul­tus Dei in quavis forma." Et dixi, "Vos estis mere sensuales corporei; non vobis est amor Dei, nec amor conjugis trahens aliquid ex spirituali; et hi amoressimul formant hominem, et· ilium a sensuali faciunt caelestem." Cum hoc dixi, trans portam apparuit sicut fulgur; et quaesivi,.. Quid hoc?" Dixit, .. Tale fulgur est nobis signum quod venturus sit Anti­quus ex Oriente, qui nos docet de Deo, quod sit unus, solus omni­potens, qui est Primus et. Ultimus; ille etiam monet, ne colamusidola, sed modo intueamur illa, ut imagines repraesentativas vir­tutum procedentium ex une Deo, quae simul conformant cultumIpsius; hic Antiquus est Angelus noster, quem reveremur, et cuiauscultamus; venit ad nos, ac erigit nos, dum labimur in obscurumcultum Dei ex phantasia de simulacris." His auditis, exivimus domo et urbe, et in via ex visis in caelisconclusimus de circulo et de progressione amoris conjugialis: decirculo, quod transiverit ab oriente in meridiem, ab hac in occiden­tem, et abhinc in septentrionem; de progressione, quod decreveritsecundum circulationem, scilicet quod in oriente fuerit caelestis, inmeridie spiritualis, in occidente naturalis, et in septentrione sensu­alis; et quoque quod decreverit in simili gradu cum amore et cultuDei. Ex quibus fit hoc conclusum, quod iIIe amor in primo aevofuerit sicut aurum, in secundo sicut argentum, in tertio sicut aes,et in quarto sicut ferrum, et quod tandem desierit. Et tunc dixit angelus duélor et cornes meus, .. Attamen laélorspe, quod iIIe amor a Deo caeli, qui est Dominus, resuscitetur, quiaresuscitabilis est."19. Quintum Memorabile :- Prior angelus, qui meus duélor et cornes fuerat ad antiquos, quiin quatuor saeculis, aureo, argenteo, cupreo, et ferreo, vixerant, rur­sus aderat et mihi dixit, .. Vis videre saeculum post illa antiqua, qualefuit. et adhuc est; et sequere me, et videbis: su nt iIIi, de quibusDaniel prophetavit haec, Surget regnum post illa quatuor, in quo ferrum erit mixtum eum argi11a luti : eommiseebunt se per semen hominis. sed non eohaerebunt unum eum allero. quemadmodum ferrum non eommiseetur eum argilla" (Dan. iL 4 1 -43).Et dixit, .. Per •semen hominis, per quod commiscebitur ferrumcum argilla, et usque non cohaerebunt, intelligitur verum Verbi falsi­ficatum."
  • 74 DELTCIAE SAPIENTIAE His diélis secutus sum ilium, ct in via retulit mihi haec: "Habi­tant ilIi in confinio inter meridiem et occidentem, sed ad magnamdistantiam post illos qui in quatuor prioribus saeculis vixerant, etquoque profundius." Et perreximus per meridiem ad regionem conterminam occidenti;et transivimus formidabiletp. siIvam; erant enim ibi stagna, e quibuscrocodiIi attollebant capita, et suis Iatis et dentatis riélibus in noshiabant; e~ inter stagna erant terribiles canes, quorum aIiqui eranttricipites sicut Cerberi, aliqui bicipites, omnes horribili ingluvie. ettrucibus oculis nos praetereuntes aspeélabant. Intravimus occiden­talem hujus regionis traélum, et vidimus dracones et pardos, quaIesdescribuntur Apoc. cap. xii. 3, cap. xiii. 2. Et dixit mi hi angelus. "Omnes ilIae ferae, quas vidisti, non suntferae, sed correspondentiae et sic formae repraesentativae cupidita­tum, in quibus sunt incolae, quos visitabimus; ipsae cupiditatesrepraesentantur per horribiles illos canes. ilIorum doli et astutiaeper crocodiIos, iHorum falsitates, et pravae inc1inationes ad ilIa quaecultlls sunt, per dracones et pardos; verum incoIae repraesentatinon habitant proxime post silvam, sed post magnum desertum. qllodintermedium est, ut pIene distineantur et separentur ab incolis sae­culorum antecedentium; sunt etiam prorsus alienigenae seu diversiab illis: habent quidem capita supra peélora, ac peélora supra lumbos.et lumbos supra pedes, sicut primaevi homines; sed in capitibus nonest aliquid au ri, non in peéloribus aliquid argenti, nec in lumbis aIi­quid aeris, immo nec in pedibus aliquid puri ferri; sed in illorum capi­tibus est ferrum mixtum argiI!a, in peéloribus est utrumque mixtumaere. in Iumbis est quoque utrumque mixtum argento, et in pedibussunt illa mixta auro: per ilIam inversionem mutati sunt ab homi­nibus in scuIpturas hominum. in quibus intus nihii cohaeret; namquod supremum fuit, faélum est infimum, ita quod fuit caput faélumest calcaneum, ~t vice versa; illi nobis e caelo apparent similes his­trionibus, qui inverso corpore jacent super cubitis. et progrediun­tur; aut sicut bestiae quae resupinae incumbunt dorsis, ac pedesextoHunt sursum, et ex capite, quod infodiunt terrae, speélant cae­lum." Transivimus silvam, et ingressi sumus desertum. quod non minusterribile fuit; constabat ex struibus lapidum, et inter illas scrobi­bus. e quibus subrepserunt hydrae et echidnae, et evolabant preste­res. Totum hoc desertum continue dec1inabat, et nos per longumdec1ive descendimus, et tandem venimus in vaHem ab incolis regio­nis ac aetatis illius habitatam. Erant hic et ibi mapalia, quae visa sunt tandem coire et conjungiin formam urbis. Hanc intravimus. et ecce domus erant struélae exramis arborum circumustis. et luto congIutinatis; teélae laminisni gris : plateae erant irregulares, omnes in principiis angustae, sedin progressu dilatatae. et in fine spatiosae, ubi fora; unde quot pla­teae tot fora. Dum intravimus urbem, faélae sunt tenebrae. quia non apparuitcaelum; quare suspeximus, et data nobis est lux, et vidimus; et
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 79. 7Stunc quaesivi obvios, quos offendi, "Num potestis videre, quia cae·lum super vobis non apparet?" Et responderunt, "Quid hoc quod quaeris? Vidimus clare,ambulamus in plena luce." His auditis dixit mihi angelus, "Tenebrae sunt illis lux, et luxillis sunt tenebrae, sicut est avibus noélis, speélant enim deorsum etnon sursum." Intravimus in casas hic et ibi, et vidimus in qualibet virum cumsua muliere, et quaesivimus num vivant hic omnes in sua domocum una sola uxore. Et responderunt ad haec cum sibilo," Quid cum una sola uxore?Cur non quaeritis, num cum una sola meretrice? Quid uxor nisimeretrix? Ex nostris legibus non licet cum pluribus, quam cum unasola femina, moechari; at usque nobis non est· inhonestum et inde­corum cum pluribus, sed extra domum; gloriamur de hoc inter nos;sic gaudemus licentia, et ejus voluptate, plus quam polygami. Curpluralitas uxorum nobis negatur, et tamen concessa fuit, et hodieconceditur in universo terrarum orbe circum circa nos? Quid vitacum una sola femina, nisi captivitas et incarceratio? Sed nos hicobicem hujus carceris effringimus, et nos eripimus e servitute, etmanumittimus; quis succenset captivo, qui se vindicat cum potest?" Ad haec respondimus, " Loqueris, amice, sicut expers religionis;quis aliqua ratione imbutus non scit quod adulteria sint profana etinfernalia. et quod conjugia sint sanéla et caelestia? Suntne adul­teria apud diabolos in inferno. et conjugia apud angelos in caelo?Legistine sextum praeceptum decalogi? et apud Paulum, quodadulteri nequaquam possint ven ire in caelum?" Ad haec hospes risit toto peélore, et aspexit me sicut simplicem,et paene sicut insanum. At illico tunc accurrit nuntius ex primore urbis. et dixit, " Adducbinos ad venas in forum, et si non volunt, illos trahe illuc; vidimusillos in umbra lucis, intraverunt in occulto, su nt exploratores." Et dixit mihi angelus. "Quod visi simus in umbra, est quia luxcae!i. in qua fuimus, est illis umbra, ac umbra inferni est illis lux; ethoc fit, quia nihil reputant peccatum, ne quidem adulterium. et indevident falsum plane sicut verum, ac falsum lucet in inferno coramsatanis, ac verum atrat oculos illorum sicut umbra noélis." Et diximus ad nuntium. "Non urgebimur, minus trahemur, inforum. sed sponte ibimus tecum." Ac ivimus: et ecce ibi multa turba, e qua exiverunt aliqui legis­periti, et nabis in aurem dixerunt, " Cavete vobis ne aliquid loqua­mini contra religionem, regiminis formam, et bonos mores." Et respondebamus. " Non loquemur, sed pro illis et ex illis." Et quaesivimus, "Quae vestra religio est de conjugiis?" Ad haec murmurabat turba. et dixit, "Quid vobis hic cum con­jugiis? conjugia sunt conjugia." Et iterum quaesivimus, "Quae vestra religio est de scortationi­bus?" . Ad haec etiam turba murmurabat dicens. "Quid vt)bis hic CUlll
  • 76 DELICIAE SAPIENTIAE scortationibus? scortationes sunt scortationes; qui insons est, mit­ tat primum lapidem." Et tertio quaesivimùs, "Num vestra religio docet de conjugiis quod sint sanéla et caelestia, et de adulteriis quod sint profana et infernalia ?" Ad haec plures in turba cachinnati sunt, irriserunt, et cavillati, dicentes, "Inquirite illa quae religionis sunt a sacerdotibus nostris, et non a nobis; nos prorsus acquiescimus in effatis illorum, quia non aliquid religionis cadit in judicia intelleélus; audivistisne quod in­ telleélus insaniat in mysteriis, ex qui bus est tota religio? Et quid faéla cum religione? suntne murmura ex corde devota de expiatione, satisfaélione, et imputatione, quae animas beatificant, et non opera?" Sed tunc accesserunt aliqui ex sapientibus urbis ita vocatis, et dixerunt, " Recedite abhinc, excandescit turba, fit brevi tumultus ; colloquamur de hac re soli; est ambulacrum post curiam, secedamus illuc, venite nobiscum." . Et secutisumus: et tunc quaesiverunt nos, unde sumus, et quid negotii hic. Et diximus," Ut instruamur de conjugiis, num illa apud vos, quem­ admodum apud antiquos. qui in saeculis, aureo, argenteo, et cupreo, vixerant, sint sanélimonia, vel non." Et responderunt, "Quid sanélimonia? Suntne opera carnis et noélis ?" Et respondebamus, "Suntne etiam opera spiritus? et quod caro ex spiritu agit, estne id spirituale? et spiritus omne quod agit, ex conjugio boni et veri agit; estne hoc conjugium spirituale, quod intrat conjugium naturale, quod est mariti et uxoris." Ad haec sapientes ita vocati responderunt, " Acuitis et sublimatis nimis hanc rem; transcenditis supra rationalia ad spiritualia : quis potest ibi inchoare, inde descendere, et sic judicare aliquid?" His subsannando addiderunt, "Forte habetis alas aquilae, et potestis volare in. suprema regione caeli, et perspicere talia; nos non possu­ mus." Et tune rogavimus illos, ut dicerent ex altitudine seu regione, in qua volueres ideae mentium illorum volant, num sciant aut num possint scire, quod detur amor conjugialis unius viri cum una uxore, in quem collatae sunt omnes beatitudines, faustitates, jueunditates, amoenitates et voluptates caeli; et quod hic amor sit a Domino secundum receptionem boni et veri ab Ipso, ita secundum statum ecclesiae. His auditis averterunt se, et dixerunt, " Insaniunt hi viri; intrant aetherem eum suo judicio, et augurando vana spargunt nuces." Post haec eonverterunt se ad nos, et dixerunt, " Respondebimus direéle ad ventosa vestra auguria et somnia." Et dixerunt, "Quid commune habet amor eonjugialis eum religione, et cum inspiratione a Deo? Annon amor ille apud unumqucmvis est secundum statum ejus potentiae? Estne aeque apud illos qui extra ecclesiam sunt sicut apud illos qui intra; aeque apud gentes sieut apud Christianos? immo, aeque apud impios sicut apud pios? Estne euivis illius amoris .1I~
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 80. 77robur vel ex hereditario, vel ex valetudine, vel ex temperantia vitae,vel ex calore Cimatis? et quoque per pharmaca potest corroborariet exstimulari. Estne simile apud bestias, imprimis apud aves quaese amant paria et paria? Estne amor ille carnalis? Quid carnalecommune habet cum statu spirituali eccesiae? Num amor ille quoadeffeélum ultimum cum uxore differt hilum ab amore quoad il1umeffeélum cum meretrice? Estne similis libido, et simile delicium ?Quare injuriosum est deducere originem amoris conjugialis a sanéliseccesiae." His auditis diximus ad illos, .. Ratiocinamini ex oestro lasciviae,et non ex amore conjugiali; prorsus non scitis quid amor conjugia-lis, quia friget ille apud vos: ex diélis vestris confirmati sumus, quodvos sitis ex saeculo quod vocatur et consistit ex ferro et argilla,quae non cohaerent, secundum praediélionem a Daniele (cap. ii. 43) ;facitis enim amorem conjugialem et amorem scortatorium unum.Num hi duo plus cohaerent quam ferrum et argil1a? Vos crediminiet vocamini sapientes, attamen nihil minus quam sapientes estis." His auditis, accensi ira camabant, et convocabant turbam, ut nosejicerent; sed tunc ex potentia nobis a Domino data. extensimusmanus, et ecce presteres, echidnae et hydrae, et quoque dracones edeserto aderant, et invadebant, et implebant urbem, ex quo habita-tores territi faéli aufugerunt. Et dixit mihi angelus, .. In regionem hanc cottidie accedunt novie tellure, ac priores per vices relegantur et dejiciuntur in voraginesoccidentis, quae e longinquo apparent sicut stagna ignis et sul phu-ris; omnes ibi sunt et spirituales et naturales adulteri."80. Sextum Memorabile:- Cum haec diéla sunt, speélavi ad finem occidentis, et ecce appa-ruerunt sicut stagna ignis et sulphuris; et quaesivi angelum, .. Curapparent inferna ibi talia?" Respondit, .. Apparent sicut stagna ex falsificationibus veri, quiaaq4a in sensu spirituali est verum; et apparet sicut iKnis oircum illaet in Hiis ex amore mali, et sicut sulphur ex amore falsi. Tria illa,stagnum, ignis et sulphur, sunt apparentiae, quia sunt corresponden-tiae malorum amorum, in quibus sunt; sunt omnes ibi incusi aeter-nis ergastulis, et laborant pro viélu, amiélu et leélo; et dum malefa-ciunt, graviter et misere puniuntur. Iterum quaesivi angelum, .. Cur dixisti, quod ibi sint spirituales etnaturales adulteri? cur non, malefaélores et impii?" Respondit, .. Quia omnes illi qui pro nihilo reputant adulteria,hoc est, qui credunt et faciunt illa ex confirmato et sic ex propositoquod peccata non sint, sunt corde suo malefaélores et impii; conju-giale enim humanum et religio una vadunt in omni passu; omnevestigium et omnis gressus ex religione et in religionem, est quoquevestigium et gressus a conjugiali et in conjugiale quod peculiare etproprium est homini Christiano." Ad interrogationem, .. Quid conjugiale illud?" dixit, .. Est desi-
  • 78 DELICIAE SAPIENTIAEderium vivendi cum una sola uxore, et hoc desiderium est hominiChristiano secundum ejus religionem." Postea indolui spiritu, quod conjugia, quae in antiquis aevissanélissima fuerant, tam perdite conversa sint in adulteria. Et dixit angelus, .. Simile est cum religione hodie; nam dicitDominus, Quod in consummatione saeeuli futura sit abominatio desolationis praediéta a Daniele. Et quod fulura sit affliélio magna, qualis non fuit ab initio mundi (Mai/h. xxiv. 15, 21):•abominatio desolationis significat falsificationem et deprivatio­nem omnis veri; afflié1io significat statum ecclesiae infestatum amalis et falsis; et consummatio saeculi, de quo illa dié1a sunt, sig­nificat ultimum tempus seu finem ecclesiae. Est nunc finis, quia nonsuperest verum, quod non falsificatum est, ac falsificlltio veri estscortatio spiritualis, quae unum agit cum scortatione naturali, quiaeohaerent." SI. Cum de his nobis sermo et dolor fuit, subito apparuit jubarlucis fortiter stringens oculos meos; quare suspexi ; et ecce totumcaelum super nobis apparuit luminosum, et ab oriente in occidentemibi in lonea serie audita est G/orificatio. Et dixit mihi angelus, .. Glorificatio iIla est glorificatio Dominipropter adventum Ipsius, quae fit ab angelis caeli orientalis et occi­dentalis." E caelo meridionali et septentrionali non audiebatur nisi quamfacetum murmur, Et quia angelus intellexit omnia, dixit mihi primum, quod glori­ficationes et eelebrationes Domini fiant ex Verbo, quia tune fiunt exDomino. Dominus enim est Verbum, hoc est, ipsum Divinum Verumibi. Et dixit, "Nunc in specie glorificant et celebrant Dominum perhaec, quae per Danielem prophetam dié1a sunt : , Vidisti ferrum mixtum cum argilla luti, commiscebunt se per semen hominis, sed non cohaerebunt, . . .. Verum in diebus illis ... surgere faciet Deus cae· lorum regnum, quod in saecula non peribit; .... conteret et consumet omnia iIla, regna ipsum, autem stabit in saecula .. (Dan. ii. 43. 44). Post haec audivi sicut vocem cantus, et penitius in oriente vidicoruscum lucis priori splendentius, et quaesivi angelum quid ibiglorificant. Dixit quod .. Per haec apud Danielem, • Videns fui in visionibus noélis, el ecce cum nubibus caeli sicut Filius komini; fuit; , ... et H uic datum est donlÏnium .. et regnum, et omnes populi et gen· tes. , Ipsum colent; dominium Ipsius dominium saeculi, quod non transibil, et regnum Ipsius quod non peribit (Dan. vii. 13, 14).Praeter iIla, celebrant Dominum ex his in ApocalyjJsi, Jesu Christo sit gloria et robur, .. ; ecce venit cum nubibus; Ipse est· AI. pha et Omega, Principium et Finis, Primus et U1timus.... qui est. qui fUll, et qui venturus est, omnipotens. Ego Johannes " , , audivi hoc ex Filio hominis e medio septem candelabrorum" (Apoc. i. 5-7, [8.9],10-13 ; cap. xxii. 13: tum ex Mattk. xxiv. 30,31). Speé1avi iterum in caelum orientale, et i!!uxit a latere dextro, a<:
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 82. 79luminosum intravit expansum meridioI;lale, et audivi sonum suavem .et quaesivi angeIum, "Quid Domini ibi glorificant?" Dixit quod haec in AjJocalyjJsi, .. Vidi caelum novum et terram nov"m"", et ..• vidi urbem san&am Hiero ­ solymam novam descendentem a beo e caelo,paratam sicut Sponsam Marito suo:..... et locutus est mecum angelus, et dixit,Veni, ostendam tibi Sponsam Agm Uxorem: et abSlulit me in spiritu super montem magnum et altum et oSlendit mihi urbem .. sallétam Hierosolymam" (Apoc. xxi. 1,2,9. 10).Etiam haec verba, .. Ego Jesus .... sum Stella splendida et matutina; ac Spiritus et Sponsa dicent. V~ni; "., dixit, Etiam venio cito; amen, etiam veni, Domini Jesu" (Apoc, XII. 16. 17, 20). Post haec et piura. audita est communis glorificatio ab oriente inoccidentem caeli, et quoque a meridie in septentrionem. et quaesiviangelum. "Quid nunc?" Dixit " Sunt ex ProjJhetis haec, SciaI omnis caro quoct Ego Jehovah Salvator tuus et Redemptor tuus (Esai. xlix. 26): Sic dixit ]ehovah Rex Israelis, et Redemptor ejus Jehovah Zebaoth, Ego Pri ­ mus et .. Ultimus, et praeter Me non Deus (Esai. xliv. 6): Dicetur in die illo. Ecce Deus noster Hic, quem exspe&avimus ut liberet nos; Hic Jehovah quem exspe&avimus (Esai. xxv. 9): • Vox clamantis in deserlo, Parate viam Jehovae; .," ecce Dominus ]ehovih in forti venit" , .. sicut pastor gregem suum pascet (Esai. xl. 3, 5. 10. II) : • Puer nalus est nobis, Filius datus est nobis, .... cujus nomen, Mirabilis, Consilia­ rius, Deus, Heros, Pater aeternitatis, Princeps pacis (Esai. ix. 5 [B.A. 6]) : • Ecce dies venient, ",. et suscitabo Davidi Germen justum, qui regnabit Rex; .... et hoc nomen Ipsius•.. Jehovah Justitia nostra (:1er. xxiii. S, 6; cap. xxxiii. 15. 16): •]ehovah Zebaoth nomen Ipsius, et Redemptor tUtlS, San&us Israelis, Deus totius terrae vocabitur (Esai. li v, 5) : •In die illo , , , erit J ehovah in Regem super totam terram; in die illo erit J eho- . vah unus. et nomen Ipsius ullum .. (Sac/., xiv. 9). Ex his auditis ac intelie.élis exultavit cor meum; et in gaudio ividomum, et ibi e statu spiritus redii in statum corporis, in quo haec,quaevisa et audita sunt. conscripsi, Quibus nunc adjungo hoc, quoda Domino post adventum Ipsius resuscitetur amor conjugialis, qualisfuerat apud antiquos, quia amor ille a solo Domino est, et apud illosqui ab Ipso per Verbum spirituales fiunt, 8z. Post haec vir e plaga septentrionali in vehementia accurrit,et me vultu minaci aspexit, ac tono inflammato allocutus, dixit, .. Estu qui vis seducere orbem. instaurando novam ecclesiam, quam intel ­ligis per . Novam Hierosolymam descensuram e caelo a Deo; acdocendo. quod Dominus illos. qui doélrinalia ejus ecclesiae amplec­tuntur, donaturus sit amore vere conjugiali, cujus delicias et felicita ­tem exaltas usque ad caèlum? Estne hoc inventum, et affersne hocut aucupium et alleélamentum ad accedendum ad tua nova? Seddic mihi in summario, quae sunt illa doélrinalia novae ecclesiae, etvidebo num concordent aut discordent." Et respondi, "Doélrinalia Ecclesiae, quae intelligitur per • No ­vam Hierosolymam: su nt haec: (i.) Quod sit unus Deus, in quo estDivina Trinitas, et quod Ille sit Dominus Jesus Christus: (iL) Quod
  • 80 DELICIAE SAPIENTIAEfides salvifiea sit eredere in Ipsum: (iii.) Quod fugienda sint mala,quia sunt diaboli et a diabolo: (iv.) Quod facienda sint bona, quiasunt Dei et a Deo: (v.) Quod haee facienda sint ab homine ut abipso, sed quod eredendum sit, quod sint a Domino apud ilium et perilium." His auditis per aliquot momenta reeessit ejus furor; at post ali­quam deliberationem iterum me torvo vultu aspexit, dicens, "Sunthaee quinque praeeepta, doélrinalia fidei et eharitatis Novae Eede­siae?" Et respondi, " Sunt." Et tune aspere interrogavit, .. Quomodo potes demonstrare pri­mum, Quod sit unus Deus, in quo est Divina Trinitas, et quod Illesit Dominus Jesus Christus?" Dixi, "Demonstro ita: Estne unus et individuus Deus? estneTrinitas? Si unus et individuus Deus, estne una Persona? Si unaPersona, estne Trinitas in illa? Quod sit Dominus Jesus Christus,ex his, . Quod conceptus sit a Deo Patre (Luc. i. 34, 35);et sic quod quoad animam sit Deus; et inde, sieut Ipse dicit, Quod Pater et Ipse unum sint (701•. x. 30) ; Quod Ipse in Patre et Pater in Ipso (701•. xiv. 10. II) ; Quod qui videt Ipsum et cognoscit lpsum videat et cognoscat Patrem (70k. xiv. 7,9); Quod nemo videat et cognoscat Patrem, nisi Ipse qui in sinu Patris est (70k. i. 18) : Quod omnia Patris sint Ipsius (70k. Hi. 35; cap. xvi. 15) ; Quodsit Via, Veritas et Vita, et quod nemo veniatad Patrem nisi per Ipsum (70k. xiv. 6);ita ab Ipso, quia est in Ipso; et seeundum Paulum, Quod omnis plenitudo Divinitatis in Ipso corporaliter habitet (C%ss. ii. 9):ae praeterea, Quod Ipsi sit potestas omnis carnis (70k. xvii. 2) ; Et quod Ipsi sit omnis potestas in caelo et in terra (Mattk. xxviii. 18);ex quibus sequitur, quod sit Deus eaeli et terrae." Postea interrogavit, quomodo demonstro alterum, "Quod fidessalvifiea sit eredere in Ipsum." Dixi, "Demonstro per haee Ipsius Domini verba . • Haec·est voluntas Patris, ut omnis, .,. qui credit in Filium, habeat vitam aeter­ nam (70k. vi. 40): , Adeo ditexit Deus mundum, ut Filium suum Unigenitum dederit, ut Olnnis, q111 credit in Ipsum, non pereat sed habeat vitam aeternam (70k. Hi. 15, 16): , Qui credit in Fitium, habet vitam aeternam; qui vero non credit Filio. non vide­ bit vitam, sed ira Dei manet super iUo .. (701•. iii. 36). Postea.dixit, .. Demonstra etiam tertium, et sequentia." Et respondi, "Quid opus est demonstrare, quod fugienda sintmala, quia sunt diaboli et a diabolo? quodque faeienda sint bona,quia sunt Dei et a Deo? tum quod haec facienda sint ab homine utab ipso, sed quod credendum sit, quod sint a Domino apud ilium etpel" illum? Quod haec tria vera sint, confirmat universa Seriptura
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 83. StSacra a principio ad finem; quid ibi aliud in summa, nisi quam fugelcmala et facere bona, ac credere in Dominum Deum? Et praetereaabsque his tribus non est aliqua religio: estne religio vitae? et quidvita nisi quam fugere mala et facere bona? Quomodo potest homohaec facere ~ illa credere nisi ut ab ipso? Quare si :ë1110VeS haecab ecclesia, removes ab illa Scripturam Sacram. et quoC]ile removesreligionem; qui bus remotis ecclesia non est ecclesia." Vil ille his auditis recessit. et pensitavit; at usque abivit in indig­natione. [V.]DE ORIGINE AM ORIS CONJUGIALIS EX CONJUGIO BONI ET VERI. 83. Sunt origines amoris conjugialis internae et ex­ternae, ac internae sunt plures, similiter externae; atorigo intima seu universalis omnium est una; quod haecsit conjugium boni et veri, in nunc sequentibus dcmonstra­bitur. Quod adhuc non aliquis originem illius amoris indededuxerit, est quia latuit quod aliqua unio sit inter bonumet verum; et latuit quia bonum non apparet in luce intel·1eaus, sicut verum, et inde cognitio illius se absc.ondidit,ac subterfugit indagationes: et quia bonum inde est interignota, non potuit aliquis augurari aliquod conjugium interhoc et verum. Immo coram visu rationali naturali apparetbonum ita distans a vero, ut non sit aliqua conjunaio: quodita sit, videri potest a loquelis, dum nominantur; ut cumdicitur, Hoc bonum est, non cogitatur aliquid de vero; etcum dicitur, Hoc verum est, nec cogitatur aliquid de bono ;quare a multis hodie creditur, quod verum sit prorsus aliud,pariter bonum; et a multis etiam, quod homo sit intelli­gens et sapiens, et sic homo, secundum vera, quae cogitat,loquitur, scribit, et credit, et non simul secundum bona:quod tamen non detur bonum absque vero, nec verumabsque bono, consequenter quod detur aeternum conjugiuminter illa, tum quod hoc conjugium sit origo amoris conju­gialis, nunc explanabitur; quod fiet in hoc ordine:­
  • 82 DELICIAE SAPIENTIAE (i.) Quod bonum el verûm sint universalia creationù, et inde in omnibus creatis .. sed quod in subjetlis crea­ tis sint secundum cujusvis formam. (Ii.) Quod non detur bOn/nn solitarium, nec verum solila­ rium, sed quod ubivis conjuntla sint. (iii.) Quod detur verum boni et ex hoc bonum veri, seu verum ex bono ac bonum ex tllo vero, et quod illis duobus a creatione insita sit i11c!i1latio ad conjungendum sein unum. (iv.) Quod in sul!fetlis regni animalis verum boni seu verzun ex bono sit masculinum, et quod ex illo bonum veri seu bonum ex illo vero stt femininum. (v.) Quod ex influxu conjugii boni et veri a Domino, sit amor sexus, et quod sit amor conjugia/is. (vi.) Quod amor sexus slï externi scu naturalis hominis, et quod inde ille stt communis omni·animali. (vii.) Sed quod amor conjugialts sit interni seu spiritualts hominis, et quod inde hic stt proprius homini. (viii.) Quod apud hominem amor conjugialis sit in amore sexus sicut /femma ùz sua matrice. (ix.) Quod amor sexus apud hominem non sit origo amoris conjugia/is, sed quod sit primum ejus, ita sicut est externum naturale cui implantatur internum spi­ ritua/i. (x.) Quod dum amor conjugialts implantatus est, amor sexus invertat se, et fiat amor sexus castus. (xi.) Quod mas et femina creati sint, ut sint ijJsa forma con­ jugti boni et veri. (xii.) Quod sint i/la forma in intimis suis, et inde in sequen­ ti/JUS ex il/is, sicut interiora mentis il/orum aperta sunt. 84.~ (i.) Quod bomtm et verum sint universalta creatzo­nz"s, et inde in omnibus creatzs,. sed quod in subje{lzs creatissint secundum cujusvzs formam.-Quod bonum et verumsint universalia creationis, est quia illa duo sunt in DominoDeo Creatore, immo sunt Ipse, est enim ipsum DivinumBonum et ipsum Divinum Verum; sed lucidius in percep­tionem intelleaus et sic in ideam cogitationis cadit, si probono dicatur amor, et pro vero dicatur sapientia; proinde,quod in Domino Deo Creatore sit Divinus Amor et DivinaSapientia, et quod haec sint Ipse, hoc est, quod sit ipseAmor et ipsa Sapientia; haec duo enim sunt idem cumBono et Vero; causa est, quia bonum est amoris, et verumest sapientiae, amor enim consistit ex bonis, et sapientiaex veris. Quoniam haeç duo et illa duo unum idem sunt,in sequentibus nunc haec nunc illa dicentur, ac per utra­que simile intelligitur. Hoc praeliminariter hic dicitur, neintel1ettus in sequentibus, ubi dicuntur, diversum percipiat.
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 87. 83 85. Cum itaque Dominus Deus Creator est ipse Amoret ipsa Sapientia, et ab Ipso creatum est universum, quodinde est sicut opus procedens ab Ipso, non potest aliter,quam quod in omnibus et singulis creatis sit aliquid boniet veri ab Ipso; nam quod fit et procedit ab aliquo, trahitsimile ab illo. Quod ita sit, etiam potest ratione videriex ordine in quo omnia et singula universi creati sunt ; quiest, quod unum sit propter alterum, et quod inde unumpendeat ab altero. sicut catena ex uncis; sunt enim omniapropter humanum genus. ut ex illo sit caelum angelicum,per quod r~dit creatio ad Ipsum Creatorem, a Quo: indeest conjunél:io universi creaticum suo Creatore, et perconjunétionem sempiterna conservatio. Ex hoc est, quodbonum et verum dicantur universalia creationis: quod itasit, patet cuivis contemplatori ex ratione; hic videt inomni creato id quod se refert ad bOllum, et id quod serefert ad verum. 86. Quod bonum et verum in subjeél:is creatis sintsecundum cujusvis formalll, est quia omne subjeCl:um reci­pit influxum secundum illam; conservatio totius non estaliud quam perpetuus influx us Divini Boni et Divini Veriin formas a se creatas, sic enim subsistentia seu conser­vatio est perpetua existentia seu creatio. Quod omnesubjeCl:um recipiat influxum secundum suam formam, illus­trari potest per varia; ut per influxum caloris et lucis esole in omnis generis vegetabilia; quodlibet ex his recipitilium secundum suam formam. ita omnis arbor secundumsuam, omne virgultum secundum suam, omnis herba etomne gramen secundum suam ; influxus est similis in .omnia,sed receptio, quia est secundum formam, facit ut quaelibetspecies maneat sua species. Idem hQc etiam illustraripotest per influxum in omnis generis animalia secundumcujusvis formam. Quod influxus sit secundum cujusvisformam, etiam a rustico potest videri, si attendit ad variainstrumenta soni, ad fistulas. tibias, tubas, buccinas, etorgana, quod haec sonent ex simili afflatu seu influxu aerissecundum suas formas. 87. (ii.) Quod non detur bOlZlt11z solitarizl11z, sed quodubivis con.!zm{la sint.-Qui ex aliquo sensu vult sibi com­parare ideam de bono, non potest invenire illam absquealiquo adjeél:o, quod sistit et manifestat illud ; absque hoc
  • 84 DELICIAE SAPIENTIAEest bonum ens nullius nominis; id per quod sistitur etmanifestatur, se refert ad verum: dic modo bonum, et lionsimul hoc et illud cum quo est, seu define id abstraéte seuabsque aliquo adjeéto cohaerente, et videbis quod non sitaliquid, sed quod sit aliquid cum adjeéto; et si intendisaciem rationis, percipies quod bonum absque aliquo adjeétosit nullius praedicationis, et inde nullius relationis, nulliusaffeétionis, et nullius status, verbo nullius qualitatis: simileest cum vero, si id absque injunéto auditur; quod ejusinjunétum se referat ad bonum, ratio elimata potest videre.Sed quia bona sunt innumerabilia, et quodlibet ascenditad suum maximum et descendit ad suum minimum sic utper gradus scalae, et quoque secundum progressionemsuam, et secundum quale suum, variat nomen, difficile estaliis quam sapientibus videre relationem boni et veri adobjeél:a, et conjunétionem illorum in illis. Quod tamenbonum non detur absque vero, nec verum absque bono,a cOlllmuni perceptione patet, dum primum agnoscitur quodomnia et singula universi se referant ad bonum et verum,ut in superiori articulo (n. 84, 85) ostensum est. Quodnon detur bonum solitarium nec verum solitarium, jllus­trari et simul confirmari potest per varia; ut per haec:quod non detur essentia absque forma, nec forma absqueessentia; ac bonum est essentia seu esse, et verum estper quod essentia [ormatur ac esse existit. Adhuc, inhomine est voluntas et intelleétus; bonum est voluntatis,ac verum est intelleétus, ac sola voluntas nihil facit nisiper intelleétum, nec solus intelleétus aliquid nisi ex vol un­tate. .Adhuc, sunt duo fontes vitae corporis in homine,cor et pulmo; cor non potest producere aliquam vitamsensitivam et motivam absque pulmone respirante, necpotest pulmo absque corde; cor se refert ad bonum, etpulmonis respiratio ad verum; est etiam correspondentia.Simile est in omnibus et singulis mentis, ac in omnibus etsingulis corporis apud hominem; sed producere confirma­tiones ulterius hic non vacat; at videantur haec pleniusconfirmata in Sapientia Angelica de Divina Provt"dentia(n. 3-26), ubi illa in hoc ordine explanata sunt: (i.) Quoduniversum cum singulis ejus creatis sit ex Divino Amoreper Divinam Sapientiam, seu quod idem, ex Divino Bonoper Divinum Verum: (ii.) Quod Divinum Bonum et Divi­
  • DE AMORE SPIRITUALI.-N. 89. 85num Verum ut unum procedant a Domino: (iii.) Quod hocunum in quadam imagine sit in omni creato: (iv.) QuodBonum non slt bonum nisi quantum unitum est vero, etquod Verum non sit verum nisi quantum unitum est bono :(v.) Quod Dominus non patiatur, ut aliquid sit divisum;quare homo vel erit in bono et simul vero, vel erit inmalo et simul falso. Praeter pIura. 88. (iii.) Quod detur verum bont, et ex hoc bonum vert,.seu verum ex bono, ac bonmn ex zllo vero; et quod duobusz1lzs a creattone ùzst!a st! ùzclùzatzo ad se conjzmgendu!lz inzmum.-Necessum est ut de his aliqua distinéta idea com­paretur, quia inde dependet cognitio de essentiali origineamoris conjugialis; est enim, ut sequitur, verum boni seuverum ex bono masculinum, et bonum veri seu bonum exillo vero femininum; sed comprehendi potest hoc distinc­tius, si pro bono dicitur amor, et pro vero sapientia, quaequod unum idem sint, videatur supra (n. 84). Sapientianon potest apud hominem existere, quam per amoremsapiendi; si hic amor aufertur, homo prorsus non potestsapere; sapientia ex hoc amore intelligitur per verum boniseu verum ex bono ; at dum homo sibi ex illo amore compa­ravit sapientiam, ac illam amat in se, seu se propter illam,tunc format amorem, qui est amor sapientiae, et intelli­gitur per bonum veri seu bonum ex illo vero: sunt itaqueduo amores apud virum, quorum unus, qui est prior, estamor sapiendi, et alter, qui est posterior, est amor sapi­entiae; at hic amor, si manet apud virum, est amor malus,et vocatur fastus seu amor propriae intelligentiae; quodhic amor desumptus sit a viro, ne perdat eum, et tran­scriptus sit in mulierem, ut fiat am or conjugialis, qui redin­tegrat illum, a creatione provisum sit, in sequentibusconfirmabitur. Aliquid de binis illis amoribus, et de tran­scriptione posterioris in mulierem, videatur supra (n. 32,33, et in Praeliminaribus, n. 20). Si ergo pro amore in­telligitur bonum, et pro sapientia verum, tunc ex nuncdiétis constat, quod detur verum boni seu verum ex bono,et ex hoc bonum veri seu bonum ex illo vero. 89. Quod Hlis duobus a creatione insita sit inclinatioad se conjungendum in unum, est quia unum formatum estex altero; sapientia ex am ore sapiendi, seu verum exbono; ac amor sapientiae ex illa sapientia, seu bonum
  • 86 DELICIAE SAPIENTIAEveri ex illo vero: ex qua formatione videri potest, quodsit mutua inclinatio ad reuniendum se, et ad conjungendumse in unum. Seù hoc fit apud viros qui in genuina sapi­entia sunt, et apud mulieres quae in <lmore illius sapientiaein marito sunt, ita qui in amore wre conjugiali sunt. Sedde sapientia quae apud virum erit, et quae amanda est abuxore, in sequentibus etiam c1ieetur. 90. (iv.) Quod in subjeflis 1f?l;ni animalis 1!erUm boniseu 1erum ex bono si! masculimml, et quod ex illo bonum 1eriseu 9bo1Z1un ex illo lf?1O si! femininum.-Quod a DominoCreatore et Statore universi influat perpetua unio amoriset sapientiae SeU conjugium boni et veri, et quod subjeétaèreata reeipiant ilium quodlibet seeundum suam formam,supra (n. 84-86) ostensum est; quod autem maseulus exhoc eonjugio seu ex illa unione reeipiat verum sapienti<le,et ei conjungatur a Domino bonum am oris seeundum reeep­tionem; et quod reeeptio haee fiat in intelleétu, et quodinde masculus nascatur ut fiat intelleétualis, ratio ex suolumine potest ex variis apud ilium videre, imprimis ex ejusaffeétione, ejus applieatione, ejus moribus, et ex ejus forma.Ex maseuli a.!feDione, quod sit affeétio sciendi. intelligendi,et sapiendi ; affeétio seiendi in pueritia. <lffeétio intelligendiin adolescentia et prima juventute, et affeétio sapiendi abh<le juventute usque in seneétutem ; ex quibus patet, quodejus natura seu indoles inclinet ad formandum intelleétum,consequenter quod nascatur ut fiat intelleétualis; sed quiahocfieri non potest nisi ex amore, quare Dominus huneadjungit illi secundum receptionem, hoc est, secundumanimum quod velit sapere. Ex ejus applicatione, quae estad talia quae intelleétus sunt, seu in quibus intelleétuspraedominatur, quorum pleraque forensia sunt, et speétantusus in publico. Ex ejus moribus, qui omnes trahunt expraedominio intelleCtus; unde est, quod aétus vitae ejus,quiintelliguntur per mores, sint rationales, et si non sunt,ve1it ut appareant: rationalitas masculina perspicitur etiamin omni virtute ejus. Ex ejus forma, quod sit diversa etprorsus distinéta a forma feminae; de qua videatur etiamaliquid supra (n. 33). His aceedit, quod prolifieum sitin illo; hoc non aliunde est quam ex intelleétu, est enima vero ex bono ibi; quod inde sît prolifieum, in sequenti.·bus videbitur.
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 93. 87 9I. Quod autem femina nascatur ut sit voluntaria exintel1eétuali viri, seu quod idem, ut sit amor sapientiaeviri, quia per sapientiam ejus formata est (de quo videa­tur supra, n. 88, 89), constare etiam potest ex feminaeaffeétione, ejus applicatione, ejus moribus, et ex ejus forma.Ex feminae affèc7ione, quod sit affeétio amandi scientiam,intel1igentiam et sapientiam, attamen non in se sed inviro, et sic virum; non enim potest amari vir ex solaforma, quod appareat sicut homo, sed ex dote quae in illoest, quae facit ut sit homo. Ex ejus applicattone, quodsit ad talia quae sunt opera manuum, et vocantur neta,acupiéta, et alio nomine, inservientia ad ornatus, et addecorandum se, et ad exaltandum pulchritudinem suam:et insuper ad varia officia quae Vocantur domestica, quaeadjungunt se officiis virorum, quae, ut diétum est, vocan­tur forensia: haec sunt il1is ex inclinatione ad conjugium,ut fiant uxores, et sic unum cum maritis. Quod id etiamappareat ex m01-ibus, et forma, absque explicatione patet. 9:Z. (v.) Quod ex ùzfluxu coujugii boni et veri a DOIllz,lJsit amor sexus, et quod si! amor c071jugialis.-Quod bonumet verum sint universalia creationis, et inde in omnibussubjeétis creatis; et quod in his sint secundum cujusvisformam; et quod bonum et verum non ut duo, sed utunum procedant a Domino, supra (n. 84-87) ostensllmest; ex his sequitur, quod universalis splzaera c01ljugialisprocedat a Domino, ac pervadat universum a primis adultima ejus, ita ab angelis usque ad vermes. Quod talissphaera conjugii boni et veri procedat a Domino, est quiailla etiam est sphaerapropagationis, hoc est, prolificatio­nis et fruétificationis; et haec eadem est cum Divina provi­dentia conservationis universi per successivas generationes.Nunc quia sphaera il1a universalis, quae est conjugii boniet veri, influit in sl:lbjeéta secundllm cujusvis formam (n.86), sequitur quod masculus recipiat illam secundum suam,ita in intel1eétu, quia il1e est forma intelleétualis; et quodfemina recipiat il1am secundum suam, ita in voluntate,quia il1a est forma voluntaria ex intelleétuali viri; et quiaeadem illa sphaera etiam est sphaera prolificationis, sequi­tur qllod inde sit amor sexùs. 93. Quod etiam inde sit amor conjugialis, est quia illasphaera influit in formam sapientiae apud homines, et
  • 88 DELICIAE SAPlENTlAE quoque apud angelos: homo enim crescere potest sapien­ tia ad finem vitae suae in mundo, et postea in aeternum in caelo: et quantum crescit sapientia, tantum perficitur ejus forma; et haec forma non recipit amorem sexus, sed amorem unius e sexu; cum hac enim potest uniri ad intima, in qui bus est caelum cum suis felicibus, et haec unio est am oris conjugialis. 94. (vi.) Quod amor sexus szt externz seu naturalzs /zomznù, et qltod znde /zzc szt communù omnz anùnalz.-Omnis homo nascitur corporeus, et fit interius et interius natura­ lis, et sicut amat intelligentiam fit rationalis, et postea siamat sapientiam fit spiritualis; quid sapientia per quam homo fit spiritualis, in sequentibus (n. 130) dicetur. Nuncsicut homo progreditur ascientia in intelligentiam, et ab hac in sapientiam, ita etiam mens ejus mutat suam formam,aperitur enim plus et plus, ac propius se conjungit cum caelo, et per caelum cum Domino; inde fit amantior veriet studiosior boni vitae. Si itaque subsistit in primo liminein progressione ad sapientiam, manet forma mentis ejusnaturalis, et haec recipit influxum sphaerae universalis,quae est conjugii boni et veri, non aliter quam recipiuntillum subjeéta inferiora regni animalis, quae vocantur bes­tiae et aves; quae quia mere naturales sunt, fit ille homoillis similis, et sic consimiliter amat sexum sicut illae. Itaintelligitur hoc, quod am or sexus sit externi seu naturalishominis et quod inde ille sit communis omni animali. 95. (vii.) Sed quod amor conjugzalzs szt ùztemz seu spz­rùualis homznù; et quod Mc sÙ proprùts Izomùzz.-Quodamor conjugialis sit interni seu spiritualis hominis, est quiaquo plus homo fit intelligens et sapiens, eo plus (lfit in­ternus seu spiritualis; et eo plus perficitur ejus mentisforma, et haec forma recipit amorem conjugialem, percipitenim et sentit in hoc jucundum spirituale, quod intus bea­tificatum est, et ex hoc jucundum naturale, quod animam,vitam et essentiam trahit ex illo. 96. Quod amor conjugialis sit proprius homini, est quiasolus homo potest spiritualis fieri, potest enim intelleétumsuum elevare supra am ores su os naturales, et ex alti tu­dine illa videre illos infra se, .et judicare de illis, quai essunt, et quoque emendare, castigare et removere illos:hoc non potest ullum animal, nam amores huj::s prorsus
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 98. 89uniti sunt eum ejus scientia connata, quare haee non pot­est elevari in intelligentiam, et minus in sapientiam; un deanimal ab am ore scientiae suae insito fertur sicut caecusper plateas a cane; haec causa est, quod am or conjugialissit proprius homini: potest etiam vocari nativus et ger­manus homini, quia homini inest facultas sapiendi, cumqua hic am or unum facit. 97. (viii.) Quod apud hominem amor conjugialis sit znamore sexus sù;ut gemma ùz sua matrzce.-Sed hoc quiamodo comparatio est, explicabitur in articulo nunc se­quente; per illam etiam illustratur, quod amor sexus sitexterni seu naturalis hominis, et amor conjugialis in terniseu spiritualis hominis (llut mox supra, n. 95, ostensum est). 98. (ix.) Quod amor StXUS apud lzomùzem non sit origoamoris confugialis, sed quod sit primum t:fus, ita sicut estexternum 1zaturale, cui implmztatur ùztenzum spirituale.­Agitur hie de amore vere conjugiali, et non de amore vul­gari qui etiam [2 Jconjugalis vocatur, et apud quosdam nonaliud est quam amor sexus limitatus; amor autem vereconjugialis solum est apud iIlos, qui avent sapientiam, etinde plus et plus progrediuntur in iIlam; hos Dominus prae­videt, et illis amor conjugialem providet; qui amor quideminchoat apud ilIos ab amore sexus, seu potius per huneamorem, sed usque non oritur ex illo; oritur enim sieutsapientia promovet gradum et prodit in lueem apud ilIum;nam sapientia et ille am or sunt individui comites. Quodamor eonjugialis inehoet per amorem sexus, est quia ante­quam consors invenitur, amatur sexus eommuniter, acspeél:atur visu amabili; et agitur eivili moralitate cum ilIo ;est enim adolescens in eleél:ione, et tunc ex insita ineli­natione ad conjugium cum una, quae latet in adyto mentisejus, blande caleseit ejus externum; et quia determinatio­nes ad eonjugium protrahuntur ex variis causis usque admediam juventutem, ac interea initium illius amoris estsicut libido, quae apud aliquos abit in amorem sexus aél:u­aliter, at usque apud illos non remittitur frenum ~jus ulte­rius quam quantum eondueit sanitati. Sed haee diél:a suntde sexu rnasculino, quia huic illecebra est, quae aél:uali­ter aeeendit; non autern de sexu ferninino. Ex his patet,quod arnor sexus non sit origo amoris vere eonjugialis,sed quod sit prirnurn ejus tempore, non autern fine; quod
  • 90 DELICIAE SAPIENTIAE enim primum fine est, hoc in mente et ejus intentione est primum, quia primarium; sed ad hoc primum non accedi­ tur nisi quam succcssive per media; haee non sunt prima in se, sed modo promoventia ad primum in se. 99- (x.) Quod dum amol cOlz./ugialis ùnplantatus est, amol sexus inveltat se, et fiat amor sexus castus.-Dicitur quod tunc amor sexus invertat se, quia dum amor con­ jugialis venit ad suam originem, quae est in interioribus mentis, videt amorem sexus non ante se sed post se, seu non supra se sed infra se, et sic sicut id quod in .transeundo reliquit. Similiter ut fit, dum quis scandit ab officio per officia ad quoddam supereminens dignitate, et deinde respi­ cit post se seu infra se officia quae pertransierat: aut dum quis intendit peregrinationem ad auldm cujusdam regis, post adventum invertit aspeaum ad illa quae viderat in via. Quod tunc am or sexus permaneat, et fiat castus, et, tamen priori suavior illis qui in amore vere conjugiali sunt, ex descriptione ejus ab illis qui in spirituali mundo sunt, in binis Memorabilibus inde (n. 44 et 55), videri potest. IOO. (xi.) Quod mas et femina creati sùzt, ut sznt ipsa f011na con./ugii boni et veli, est quia mas creatus est ut sit intelleaus veri, ita verum in forma, et femina creata est ut sit voluntas boni, ita bonum in forma, ac utrique ab intimis indita est inclinatio ad conjunaionem in unum (videatur supra, n. 88); ita faciunt duo unam formam, quae aemulatur formam conjugialem boni et veri. Dicitur quod hanc aemuletur, quia non eadem est, sed ei similis; bonum enim quod se conjungit cum vero apud virum, est a Domino immediate, at bonum uxoris quod conjungit se eum vero apud virum, est a Domino mediate per uxorem ; quare sunt duo bona, unum internum, alterum externum, quae conjungunt se cum vero apud maritum; ae faciunt, ut maritus constanter sit in intelleau veri, et inde sapi ­ entia per amorem vere conjugialem: sed de his in sequenti­ bus piura. . IOI. [(xii.)] Quod dito con./uges sint illaforma in intimis suis, et ùzde in sequentibus ex illis, sicut interiora mentis z"llolum aperta sunt.-Sunt tria ex quibus omnis homo eonsistit, et quae in ordine sequuntur apud ilium, anima, mens, et corpus; intimum ejus est anima, medium ejus est mens, et ultimum ejus est corpus. Omne quod influit
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 103. 91a Domino in hominem, influit inintimum ejus, quod estanima, et descendit inde in medium ejus. quod est mens.et per hanc in ultimum ejus, quod est corpus. It< influitconjugillm boni et veri a Domino aplld hominem; imme­diate in animam ejlls, et inde pergit ad sequentia, et perhaec ad extrema; et sic conjllnétim faciunt amorem con­jugialem. Ex idea hujus influxus patet, quod duo conju­ges sint illa forma in intimis suis, et inde in seqllentibllSex illis. I02. Quod autem conjuges fiant illa forma, sicutinteriora mentis illorum aperta sunt, est quia mens suc­cessive ab infantia usque ad seram seneétam aperitur;homo enim nascitur corporeus, et sicut mens aperiturproxime supra corpus. fit rationalis; et sicut rationalehoc purificatur et quasi decantatur a fallaciis, quae influ­unt a sensibus corporis, et a concupiscentiis, quae influuntex illecebris carnis; ita rationale aperitur, et hoc fit uniceper sapientiam; et cum interiora mentis rationalis apertasllnt, tunc fit homo forma sapientiae. et haec est recepta­culum am oris lIl vere conjugialis. *Sapientia quae facit hanc formam. et recipit huncamorem, est sapientia rationalis et simul moralis; sapi­entia rationalis speétat vera et bona, quae interius· inhomine apparent, non ut sua, sed influentia a Domino; etsapientia moralis fugit mala et falsa, ut lepras; imprimislasciva, quae amorem suum conjugialem contaminant.IO.J. His adjiciam duo Memorabilia. Primum hoc : - Quodam mane ante ortum solis. prospexi versus orientem inmundo spirituali. et vidi quatuor equites sicut evolantes ex nubefulgente ex flamma aurorae; super equitum capitibus visae su ntcassides crispatae, super brachiis sieut alae, et circum corpora levcstunicae coloris aurantii: sic vestiti ut veloces. insurgebant et inten­debant lora super jubis equorum, qui sic excurrebant sicut alipedes.Sequebar visu cursum seu volatum illorum mente cognoscendi quopergerent; et ecce tres equites effunderunt se in tres plagas, meri­diem, occidentem, et septentrionem, et quartus in spatio brevi inoriente substitit. Haec admiratus suspexi in caelum, et quaesivi, quo pergerentequites illi: et responsum tuli, "Ad sapientes in regnis Europae, qui * NOTA EDITORIS.-Ab Auétore hic paragraphus signis citationis inclusus est.
  • 92 DELICIAE SAPIENTIAEin dispiciendis rebus limata ratione et aeuta acie sunt, ac ingeniilaude apud suos effioruerunt, ut adveniant et solvant secretum Deamorzs conjugialzs origine, et de ejus virlule seu potentia." Et dixerunt e caelo, "Attende paulum, et visu rus es viginti sep­tem currus, tres in quibus Hispani, tres in quibus Franci seu Galli,tres in quibus Itali, tres in quibus Germani, tres in quibus Bataviseu Hollandi, tres in quibus Angli, tres in quibus Sueci, tres in qui­bus Dani, et tres in quibus Poloni;" et tune post bihorium visi suntiIli eurrus traéli a mannis coloris helvi insigniter phaleratis, ae per­niciter ferebantur ad spatiosam domum visam in confinio orientis etmeridiei, cirea quam omnes veéli eurribus exibant, et forti spirituintrabant. Et tune diélum est mihi, "Vade ac intra etiam tu, et audies! Ego vadi et intravi. Et lustrans domum intus, vidi quod essetquadrata, prospeélus laterum ad plagas, in quovis latere tres altaefenestrae ex vitris erystallillis, harum postes ex Iigno olei; utrinquea latere postium eduéliones e parietibus sieut camerae supra forni­eatae, ubi mensae; parietes harum erant ex cedris, teélum ex lignonobili thyino, solum ex asseribus populi. Ad parietem orientalem,ubi non visae su nt fenestrae, posita erat mensa obduéla auro, superqua locata erat cidaris lapidibus pretiosis circumobsita, quae cederetin palmam seu praemium illi qui evestigaret secretum mox propo­nendum. Cum visum distribui ad cameratas eduéliones, quae erantsicut conclavia juxta fenestras, vidi quinque viros in quavis ex quo­vis regno Europae, qui parati exspeélabant objeélum judiciorumsuorum. Et illico tune constitit angelus in media palatii, et dixit, "üb­jeélum judiciorum vestrorum erit, De amorzs conjugialzs ongine, etde ejus virtute seu potenlia,. ventilate hoc, et decernite; ae decretamsententiam inscribite chartae, et immittite hane in argenteam urnam,quam juxta mensam auream videtis positam, et subscribite initialemlitteram regni e quo estis, ut a Francis seu Gallis F, a Batavis seuHollandis • B, ab Italis • 1, ab Anglis A, a Polonis P, a GermanisG, ab Hispanis • H, a Danis • D, et a Suecis S. His diélis an­gelus abivit. et dixit, " Redibo." Et tune quinque populares in quovis eonclavio ad fenestras, edie­tum illud versabant, dispiciebant, et secundum praestantiam dotumsuorum judiciorum decernebant, chartis inscribebant, subscripta lit­tera initiali sui regni, et in argenteum cavum immittebant. His posttrihorium peraélis, redibat angelus, et ex urna eduxit chartas ordine,et legit coram eongregatis. I04. Tune ex prima charta, quam forte manus ejus apprehen­ dit, legit haec: "Nos quinque populares in nostro conclavio deere­vimus, quod origo amoris conjugialis sit ex antiquissimis in saeeulo aureo, et apud hos ex creatione Adami et ejus uxoris; inde est origo conjugiorum, et eum eonjugiis origo am oris conjugialis. Quod amo­ ris conjugialis virtutem seu potentiam eoneernit, hanc non aliunde derivamus quam ex c1imate seu regione solis, et inde calore super terris: hoc non ex inanibus rationis inventis, sed ex evidentibus ex­
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 107. 93 perientiae indiciis contemplati sumus; ut ex populis sub linea seu circulo aequinoéliali, ubi calor diurnus sicut ardet; et ex populis proprius ad ilium circulum, et ex populis remotius ab illo habitanti­ bus; et quoque ex cooperatione caloris solaris cum calore vitali apud animalia terrae et aves caeli tempore veris cum prolificant: praeterea quid amor conjugialis nisi calor, cui si accedit calor succenturiatus a sole, fit virtus seu potentia?" His subscripta est liuera "H," quae erat initialis regni, e quo erant. I05. Post hoc, secundo immisit manum in urnam, et desumpsit inde chartam, ex qua legit haec: "Nos populares in nostro contu­ bernio convenimus, quod origo amoris conjugialis sit eadem cumorigine conjugiorum, quae per leges sancita sunt ad refrenandasconcupiscentias hominibus connatas ad adulteria, quae pessumdantanimas, inquinant ration es mentis, conspurcant mores, ac tabe con­ ficiunt corpora; sunt enim adulteria non humana sed ferina, non rationalia sed bruta, et sic prorsus non Christiana sed barbara: prop­ ter damnationcm talium, est ortus conjugiorum, et simul amorisconjugialis. Si mile est cum hujus amoris virtute seu potentia, quod haec pendeat a castitate, quae est abstinentia a vagis scortationibus :causa est, quia virtus seu potentia apud ilium, qui sol am conjugemamat, est reservata uni, et sic colleéla et sicut concentrata, et tuncfit illa nobilis sicut quinta essentia abstraélis inquinamentis, quaealioqui dispergeretur et quaquaversum projiceretur. U nus internos quinque, qui sacerdos, adjecit etiam praedestinationem ut cau­sam illius virtutis seu potentiae, dicens, •Suntne conjugia praedes­tinata? et cum haec, etiam sunt inde prolificationes, et ad hasefficaciae, praedestinatae : institit in causam, quia juraverat in illam."His subscripta est liuera .. Bo" His auditis quidam voce subridente dixit, .. Praedestinatio, heuquam pulchra apologia defeélus seu impotentiae." I06. Mox tertio exprompsit thartam ex urna, ex qua legit haec:"Nos populares in nostra cella versavitnus causas originis amorisconjugialis, et vidimus illarum hanc dominam, quod sit eadem cumorigine conjugii, quia amor ille non prius exstitit; et exstitit, quiacum aliquis [Jpetit seu perdite amat virginem, anima et corde vultpossidere illam ut proprietatem supra omnia amabilem; ac ut pri­mum illa spondet se, speélat illam sicut proprium speélat proprium :quod hoc sit origo amoris conjugialis, patet clare ex cujusvis furorecontra rivales, et ex zelotypia contra violatoreso Versavimus posteaoriginem virtutis seu potentiae illius amoris, et tres contra duospraevaluerunt, quod virtus seu potentia cum conjuge sit ex aliqualicentia cum sexu; dixerunt, quod ab cxperientia sciant, quod po­tentia amoris sexus praevaleat potentiae amoris conjugialiso" Hissubscripta èst littera .. r." His auditis clamaverunt e mensis, " Remove hanc chartam, etextrahe aliam ex urna." I07. Et momento extraxit quartam, e qua legit haec: "Nospopulares sub nostra fenestra decrevimus, quod origo am oris conju­gialis et amoris sexus sit eadem, quia ex hoc ille est; modo quod
  • 94 DELICIAE SAPIENTIAE amar sexus sit [lillimitatus, interminatus, solutus, promiscuus, et vagus, at amor conjugialis limitatus, determinatus, constriélus, cer­ tus et constans; et quod hic amor ideo a prudentia sapientiae hu­ manae sancitus et constabilitus sit, quia alioqui non foret imperium,non regnum, non respublica, immo non societas, sed homines utcatervae et catervae vagarentur in cam pis et silvis cum scortis etfeminis raptis, ac fugerent a sede in sedem ad evitandum cruentascaedes, violationes et rapinas, per quas universum genus humanumexstirpatum iret: hoc nostrum judicium est de origine amoris con­jugialis. At virtutem seu potentiam amoris conjugialis educimusex sanitate corporis continue perstante a partu ad seneélam; homoenim continue sospes et stabili potitus valetudine non deficiturvigore; ejus fibrae, nervi, musculi, cremasteres, non torpescunt. re­laxantur, et flaccescunt, sed permanent in robore virium suarum :valete," His subscripta est littera .. A." IOS. Quinto eduxit chartam, ex uma, ex qua legit haec. .. Nospopulares ad nostram mensam ex mentium nostrarum rationalitateinspeximus in originem amoris conjugialis, ac in originem virtutisseu potentiae ejus; et originem amoris conjugialis non aliam ex cir­cumspeélis rationibus vidimus et confirmavimus, quam quod omnishomo ex fomitibus et inde incitamentis in adyto mentis et corporisejus occultatis post varias oculorum ej~s libidines tandem ad uname sexu feminam intendat mentem et acclinet, usque dum ad illampenitus incalescat: ab hoc tempore calor ejus a flamma in flammamabit, usque dum fit incendium; in hoc statu exsulat libido sexus, etpro libidine fit amor conjugialis; adolescens sponsus in hoc incen­dio non scit aliter quam quod virtus seu potentia illius am oris nus­quam desitura sit, caret enim experientia et inde scientia de statudefeélus virium, et tunc frigescentiae amoris post delicias ; est itaqueorigo am oris conjugialis ex primo illo ante nuptias ardore, et ex hocvirtus seu potentia ejus: at haec post nuptias faces suas mutat, acdecrescit et increscit, sed usque perstat cum stabili mutatione, seudecrescentia et increscentia usque ad senium, per moderationes exprudentia, et per refrenationes libidinum erumpentium ex specubusmentis nondum defaecatis; libido enim anteit sapientiam: hoc nos­trum judicium est de origine et perseverantia virtutis seu potentiaeconjugialis." His subscrif)ta est littera .. P." . I09. Sexto eduxit chartam, ex qua legit haec: .. Nos popularesex nostro sodalitio circumspeximus causas originis amoris conjugi­alis, et consensimus in duas, quarum una est justa educatio libero­rum, et altera distinéla possessio hereditatum; assumpsimus hasduas, quia collimant et speélant ad unum scopum, qui est bonumpublicum; et hoc obtinetur, quia infantes ex amore conjugiali con­cepti et nati fiunt proprii et germani, et hi ex amore storge exaltatoper quod sint ex legitimo stemmate, educantur in heredes omniumpossessionum t3.m spiritualium quam naturalium suorum parentum :quod super justa educatione liberorum, et super distinéla p0ssses­sione hereditatum, fundetur bonum publicum, videt ratio. Est amorsexus, et est amor conjugialis: hic am or apparet sicut unus cl1m
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. III. 95 illo, sed est distinéte alius; nec unus est juxta alterum, sed unus est intra alterum; et quod intra est, hoc nobile est prae eo quod extra est; et nos vidimus quod amor conjugialis a creatione sit intus, et reconditus in amore sexus, prorsus sicut amygdalum intus in crusta; quare cum amor conjugialis ex sua crusta, quae est amor sexus, re­ cluditur, fulget ille coram angelis, sicut gemma beryllus et astroites ; hoc fit, quia amori conjugiali inscripta est salus universi generis humani, quae a nobis intelligitur per bonum publicum: hoc nos­ Üum judicium est de origine hujus amoris. Originem autem virtutis seu potentiae ejus ex versatis causis conclusimus esse reclusionem et separationem amoris conjugialis ab amore sexus, quae fit per sapientiam a vira, et per amorem sapientiae viri ab uxore: amor sexus enim est communis cum bestiis, at amor conjugialis est pro­ prius hominibus; quare quantum recluditur et separatur am or con­ jugialis ab amore sexus, tantum homo est homo, et non bestia; et homo ex suo amore adipiscitur virtutem seu potentiam, et bestia ex suo." His subscripta est littera "G." IIO. Septimo eduxit chartam, e qua legit haec: "Nos popula­ ,es in camera sub nostrae fenestrae luce exhilaravimus cogitationes et inde judicia nostra ex meditatione de amore conjugiali. Quis non exhilaratur ex illo? est enim ille am or dum in mente simul in toto corpore. Nos judicamus originem amoris illius ex jucundis ejus; quis usquam scit aut scivit vestigium ullius am oris, nisi ex jucundo et volupi ejus? Jucunditates amoris conjugialis in origini­ bus suis sentiuntur ut beatitudines, faustitates et felicitates, ac in derivationibus ut amoenitates et voluptates, et in ultimis ut deliciae deliciarum. Est itaque origo amoris sexus, dum interiora mentis, et inde interiora corporis, aperiuntur pro illarum jucunditatum in­ f1uxu; at origo amoris conjugialis erat tunc, cum sphaera illius amoris primitiva, per coeptas desponsationes, idealiter promovit illas. Quod virtutem seu potentiam illius amoris concernit, est illa ex permeabilitate illius amoris cum sua vena, a mente in corpus; mens enim est e capite in corpore dum sentit et agit, imprimis cum deliciatur ex hoc amore; nos inde judicamus gradus potentiae et constantias alternorum ejus. Insuper etiam virtutem potentiae deducimus ex stirpe; si illa nobilis est apud patrem, fit etiam per traducem nobilis apud progeniem; quod nobilitas illa per traducemgeneretur, hereditetur et descendat, adstipulatur ratio cum experi­ entia." His subscripta est littera " F." III. Vice oélava exivit charta, ex qua legit haec: "Nos popu­ lares in nostro conventu non invenimus ipsam originem amoris con­ jugialis, quia illa in sacrariis mentis latet intime reposta; consum­ matissima sapientia ne quidem aliquo radio intelleétus potest ilium amorem in origine sua attingere; divinavimus multa, sed post sub·,tilitates inaniter agitatas, non scivimus an nugas vel an judicia augurati simus; quare qui originem il1ius amoris vult e sacrariis mentis educere. et dare sibi in conspeétum, adeat Delphos. Nos contemplati sumus amorem ilium infra originem suam. quod sit spiritualis in mentibus, et ibi sicut fons venae dulcis, ex quo defluit
  • 96 DELICIAE SAPIENTIAEin peéllls. ubi fit jucundus, et vocatur amor peéloralis, qui In sespeélatus est plenus amicitia. et plenus confidentia ex plena inclina­tione ad mutuum; et quod ille dum pertransiit peélus fiat amorgenialis: haec et similia cum ephebus cogitationibus suis volvit,quod facit cum ex sexu sibi praeoptat unam. accendunt in cordeignem amoris conjugialis, qui ignis, quia est primitivus illius amoris,est origo ejus. Originem virtutis seu potentiae non aliam agnosci­mus, quam ipsum illum amorem, sunt enim individui comites, sedusque tales, ut quandoque unus praecedat, et quandoque alter; dumamor praecedit, aC virtus seu potentia illum sequitur, est uterquenobilis, quia potentia tunc est virtus amoris conjugialis; at si po­tentia praecedit et amor sequitur•. tunc est uterque ignobilis. quiaamor tunc est potentiae carnalis; nos itaque ex ordine, in quo amordescendit aut ascendit, et sic a sua origine ad metam progreditur,qualitatem utriusque judicamus." His subscripta est littera " D." II2. Ultimo seu nono sustulit chartam, ex qua legit haec: "Nospopulares ex nostro comitio, judicium ad duas illas ex propositis resadhibuimus, ad originem amoris conjugialis, et ad originem virtutisseu potentiae ejus. Cum agitavimus subtilitates de origine amorisconjugialis, ad evitandum umbras in rationibus, distinximus interamorem sexus spiritualem, naturalem, et carnalem; et per amoremsexus spiritualem intelligimus amorem vere conjugialem. quia hicest spiritualis; et per amorem sexus naturalem intelligimus amorempolygamicum, quia hic est naturalis; et per amorem sexus merecarnalem intelligimus amorem scortatorium, quia hic est mere car­nalis. Cum introspeximus nostris judiciis in amorem vere conju­gialem, perspeximus quod hic amor solum inter unum marem etunam feminam detur, et quod sit ex creatione caelestis, intimus, acanima et pater omnium bonorum amorum, inspiratus primis paren­tibus, et inspirabilis Christianis; est etiam ita conjunélivus, ut perillum duae mentes possint fieri una mens, ac duo homines sicut unushomo, quod intelligitur per fieri una caro. Quod ille amor inspira­tus sit a creatione. patet in Libro Creationis ex his: , Et vir derelinquet patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae, et erunt in unam carnem (Cm. iL 24).Quod sit inspirabilis Christianis, patet ex. his : Jesus dixit, Annon legistis, quod Ipse qui fecit ab initio, masculum et feminam fecit eos? Et dixit, Propterea deseret homo patrem et matrem, et adhae­ rebit uxori suae. et erunt duo in carnem unam; quare non amplius sunt duo sed una caro (Matth. xix. 4-6):haec de origine amoris conjugialis. Originem autem virt.utis seupotentiae amorin vere conjugialis auguramur exire ex similitudinementium, et unanimitate; cum enim duae mentes conjugialiter suntconjunélae, cogitationes illorum tune spiritualiter se mutuo oscu­lantur, et hae inspirant corpori suam virtutem seu potentiam." Hissubscripta est littera "S." II3. Steterunt post tabulatum oblongum in. palatio ante fore~ereélum alienigenae ex Africa, qui ad indigenas Europae clamave
  • DE AM ORE CONJUGIALI.-N. 115. 97·runt, "Permittite ut quoque aliquis ex nobis proferat sententiam de origine amoris conjugialis, ac de virtute seu potentia ejus." Et omnes mensae annuerunt manibus. quod Iiceret. Et tune unus ex illis intravit. et constitit ad mensam, super qua cidaris locata fuit. Hic dixit. "Vos Christiani deducitis originem amoris conjugialis ex ipso amore; nos autem Africani deducimus ilIam ex Deo caeli et terrae. Estne amor conjugialis amor castus. purus et san élus ? Suntne angeli caeli in ilIo? Estne universum genus humanum, ct inde universum caelum angelicum, semen ilIius amoris? Num tale supereminens aliunde quam ab Ipso Deo Crea­ tore et Statore universi potest existere? Vos Christiani virtutem seu potentiam conjugialem deducitis ex variis causis rationalibus et naturalibus; nos autem Africani deducimus ilIam ex statu conjunc­ tionis hominis cum Deo universi; hune statum nos vocamus sta­ tum religionis, vos autem statum ecclesiae; nam cum amor inde est, et hic stabilis et perpetuu.s, non potest ille aliter quam operari suam virtutem, quae ejus similis est, ita quoque stabi1em et per­ petuam. Amor vere conjugialis non est notus nisi paucis illis, qui propinqui Deo sunt: inde nec potentia illius amoris nota est aliis : haec cum illo ab ange lis in caelis describitur ut delicium veris per­ petui." II4. His dic1is surrexerunt omnes, et ecce post auream men­ sam, super qua fuit cidaris, faéla est fenestra non prius visa, et trans illam audita est vox, "Cidaris erit Africo." Et ab angelo data est illi in manum, non autem supra capu t, et ilIe cum illa abivit domum. Et incolae regnorum Europae egressi intraverunt currus. in qui­ bus redierunt ad suas.II;. Alterum Memorabile :­ In media nocte experreélus e somno, vidi in aliqua altitudineversus orientem angelum tenentem in manu dextra chartam, quaeex luce e sole influente apparuit in ilIustri candore, in cujus mediacrat scriptura ex litteris aureis; et vidi scriptum, Conjugium boniet veri: ex scriptura emicuit splendor, qui abiit in latum circulumcircum chartam ; circulus ille seu ambitus apparuit inde sicut appa­ret aurora verno tempore. Post haec vidi angelum cum charta in .manu descendentem ; etsicut descendit, apparuit charta minus et minus lucida, et scripturailIa, quae erat Conjugium boni et veri, conversa a colore aureo inargenteum, dein in cupreum. postea in ferreum, et demum in fer­ruginosum et aeruginosum; ac ultimo visus est angelus intrare innimbum obscurum, et per nimbum super terram; et ibi charta ilIa,tametsi in manu angeli adhuc tenebatur, non visa est. Fuit hoc inmundo spirituum, in quem omnes homines post obitum primurnconveniunt. Et tune angelus locutus est ad me dicens, "Quaere illos qui hueveniunt, num videant me, vel aliquid in manu mea." Venit multitudo, caetus ab oriente, caetus a meridie, coetus ab
  • 98 DELICIAE SAPIENTIAEaccidente, et caetus a septentrione; et quaesivi advenientes ex ori­ente et meridie, qui erant qui in mundo studuerant eruditioni, numvideant hic apud me aliquem et aliquid in manu ejus. Dixt"runtomnes, quod prorsus nihil. Quaesivi dein iIIos qui adv~nerunt ex occidente et septentrione,qui erant qui in verba eruditoiUm in mundo crediderant: hi dixe­runt quod nec aliquid; attamell ultimi ex his, qui in mundo fuerantin simplici fide ex charitate, seu in aliquo vero ex bono, postquamabiverunt priores, dixerunt, quod videant virum eum eharta, virumin habitu deeoro, et chartam super qua litterae exaratae; et eumadmoverunt oculos, dicebant quod legerent, Conjugium boni et veri;et hi alloquebantur angelum, rogantes ut diceret quid hoc. Et dixit, quod omnia quae in universo caelo sùnt, et omnia quaein universo mundo, non sint nisi quam conjugium boni et veri, quo­niam omnia et singula, tam quae vivunt et animant quam quae nonvivunt et non animant, ex eonjugio boni et veri et in illud ereatasu nt : "non datur quiequam ereatum in solum verum, nec quicquamin solum bonum; hoc et illud solitarium non est aliquid, sed exis­tunt et fiunt per eonjugium tale aliquid, quale est conjugium. InDomino Creatore est Divinum Bonum et Divinum Verum in ipsasua substantia; substantiae Ipsius Esse est Divinum Bonum, et sub­stantiae Ipsius Existere est Divinum Verum, et quoque est in ipsasua Unione, nam in Ipso infinite unum faciunt; quoniam illa duo inIpso Creatore unum sunt, ideo etiam in omnibus et singulis creatisab Ipso unum sunt; per id quoque Creator cum omnibus a Se crea­tis aeterno foedere sicut conjugii conjunLlus est." Porro dixit an­gelus, quod Scriptura Sacra, quae immediate a Domino processit,sit in communi et in parte conjugium boni et veri: et quia eeclesia,quae formatur per verum doél:rinae, et religio, quae formatur perbonum vitae secundum verum doél:rinae, apud Christianos est uniceex Scriptura Sacra, constare potest, quod ecclesia in communi et inparte sit eonjugium boni et veri. (Quod ita sit, videatur in AjJ(lcalyjJsiRevelata, n. 373,483.) Idem hoc quod supra diélum est de conjugioboni et veri, diLlum etiam est de c01yugio charitatis et jider", quoniambonum est charitatis, et verum est fidei. Quidam ex priori bus, qui non viderunt angelum et scripturam,ad hue adstantes, et audientes iIIa, dicebant ore semipleno, .. Immcetiam, capimus illa." Sed tune angelus dixit illis, .. Avertite vos paulum a me, et dicitesimiliter." Et averterunt se, et dixerunt ore pleno, " Non ita." Post haec angelus loeutus est de conjugio boni et veri apud eon­juges; dicens, quod si mentes iIIorum in illo conjugio forent, mari­tus verum et uxor hujus bonum,forent ambo in deliciis beatitudinisinnocentiae, et inde in felicitate, in qua sunt angeli eaeli; in quostatu prolificum mariti foret in continuo vere, et inde in nisu et vir­tute propagandi suum verum, et uxor in continua reeeptione ejus examore; .. sapientia, quae apud viros a Domino est, nihil jueundiussentit quam propagare sua vera; et amor sapientiae qui apud uxores
  • DE AM ORE CONJUGIALI.-N. 116. 99ibi est, ninil amoenius sentit quam ilIa recipere quasi utero, et sicconcipere, gestare et parere; prolificationes spirituales apud ange­los cae1i tales sunt; et si credere velitis, ex illa origine sunt etiamprolificationes naturales." Angelus post salutationem pacis extulit se e terra, et veélus transnimbum ascendit in caelum, et tunc charta secundum gradus ascen­sus fulgebat sicut prius; et ecce tunc circulus, qui prius apparuitsicut aurora, se demisit, et dispulit nimbum, qui tenebras induxitterrae, et faélum est apricum. [VI.]DE CONJUGIO Do MINI ET ECCLESIAE, ET DE EJUS COR­ RESPONDENTIA. II6. Quod de eonjugio Domini et Eec1esiae et deejus eorrespondentia hic quoque agatur, est quia absquescientia ac intelligentia de illo, vix aliquis potest nossequod am or conjugialis sit in origine sua sanél:us, spiritualiset caelestis, et quod sit a Domino. Dicitur quidem a qui­busdam in ecc1esia quod conjugia relationem habeant adeonjugium Domini eum ecc1esia, sed qualis illa relatio est,nescitur; ut itaque haee in aliquam lucem intelleél:us sis­tatur videnda, neeessum est, ut de sanél:o illo eonjugio,quod est apud illos et in illis, qui eec1esia Domini sunt,singulariter agatur; his etiam et non aliis est amor vereconjugialis. Sed propter eluddationem hujus arcani, dis­pescenda est haec transaél:io in sequentes articulos : ­ (i.) Quod Dominus in Verbo dicatur Sponsus et Maritus, et Ecclesia Sponsa et Uxor,. et qztod conjuntlio Domùzi cum Ecclesza, et reciproca Ecclesiae cum DOllzzno dicatur Conjugium,. (iL) Tum quod Dominus dicatur Pater, et Ecclesia Mater. (HL) Quod proies ex Domino zel Pater, et ex Ecclesia u/ Uxore et Matre, sint omnes spirztuales, et in Ver­ bi sensu spirztuali intelligantur per filios et filias; jratres et sorores, generos et miniS, et per alia nomÙta , quae sunt generationzs. (iv.) Quod proies spirztuales, quae 7taSCuntur ex conjugio Domùzz cum Ecclesia, sint vera, ex quibus intel­ letlus, perceptio et omnzs cogitatùJ, et quod sint bona, ex quibus amor,.charztas, et omnzs aifetlio.
  • 100 DELICIAE SAPIENTIAE (v.) Quod ex conjugio boni et vert: quod jJrocedit a Domzilv et znflttit, homo recijJiat verum, et Dominus huic conjungat bonttm .. et quod sic ecclesia formetur a Domino apud hominem. (vi.) Quod maritus non repraest!ntd Dominum et uxor Eccle­ siam, quia ambo simul, maritus et uxor, faciunt ecclesiam. (vii.) Quod ideo non sit correspondentia mariti cum Domino et uxoris cum Ecclesia in cOltjugiis angelorum in caelis et homùtum ùz terris .. (viii.) Sed quod sit correspondentza cum amore conjugiaH, semùzatùme, jJrolzjicatione, amore ùifantum, et cum similibus quae in conjugiis et ex zllis sunt. (ix.) Quod Verbum sit medium conjunélzo7ZZs, quia il/ud est a Domùzo, et sic Domùltts, (x.) Quod ecclesia sit a Domino, et apud il/os qui adeunt IjJsum, et vivunt secundum jJraecepta Ipsius. (xi.) Quod amor c01zjugialis çit secundum statum ecclesiae, quia est secundum statum sajJientiae, ajJud homi­ nem. (xii.) Et quia eeclesia est a Domino, quod etiam amor conju­ gialis sit ab Ipso. Sequitur nunc horum explicatio. II7. (i,) Quod Domùzus ùz Verbo dicatur Sponsus et Mat-itus, et quod Ecclesia Sponsa et Uxor, et quod con­iunflio Domini CUln Ecclesia, et 1-eczproca Ecclesiae cum Domino dicatur conjugizmz.-Quod Domil1us in Verbo dica­ tur Sponsus et Maritus, et Ecclesia Sponsa et Uxor, COI1­stare potest ex his locis;­ "Qui habet Sponsam Sponsus est; amieus autem Sponsi est, qui stat et audit Ipsum, gaudio gaudet ob voeem Sponsi" (.Jok. Hi. 29);haec Johannes Baptista dixit de Domino. Jesus dixit, "Quamdiu eum Ulis ~st Sponsus, non possunt filii nuptia­ rum jejunare; venient dies quando ab Ulis auferetur Sponsus, tune jejunabunt" (llfatt/l. ix. I5; Mmc. iL I9, 20; Luc. v. 34, 35), .. Vidi urbem sanCtam H ierosolymam N pvam .... paratam sieut Spon. sam ornatam Marita sua " (Apoc. xxi. 2) ;quod per "Novam Hierosolymam" intelligatur NovaEcclesia Domini, videatur in Apocalypsi Revelata (n. 880,881). Angelus dixit ad Johannem, "Veni, et ostendam tibi Sponsam Agni Uxorem;" et ostendit illi Urbem Sanélam Hierosolymam (Apoc. xxi. 9, ra). 0< Venit tempus nuptiarum Agni, et Uxor Ipsius paravit se :, , .. beati qui ad eenam nuptiarum Agni voeati sunt" (Ajoc, xix, 7, 9).Per "Sponsum," in cujus occursum venerunt quinque vir­
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 119. 101gines paratae, et cum Ipso intraverunt in nuptias (Matth.xxv. 1-10), intelligitur Dominus, quod patet a versu 13,ubi dicitur, .. Vigilate ergo, quia non novistis diern, neque horarn, in qua Filius ho- minis venturus."?raeter multis in lacis apud Prophetas. IIS. (iL) Tum quod D011lùzUS dicatur Pater, et EcclesiaMater.-Quod Dominus dicatur Pater, constat ~x hislocis ;- .. Puer natus est nobis, Filius datus est nobis, et vocabitur nornen 1psius Mirabilis, Consiliarius, Deus, .. Pater aeternitatis, Princeps pacis" (Esai. ix. 5 [B.A. 6]); "Tu Jehovah Pater noster, Redemptor a saeculo nornen tuurn" (Esai. lxiii. 16); Jesus dixit, .. Qui videt Me, videt" Patrern, "qui rnisit Me" (Joli. xii. 45); .. Si cognovistis Me, etiarn Patrern rneurn cognovistis; et abhinc cogno- vistis I1lurn et vidistis IlIum" (Joli. xiv. 7); "Philippus .. dixit, Monstra nobis Patrern; ... dixit illi Jesus, .... Qui vidit Me•. vidit Patrern; quornodo ergo tu dicis, Monstra nobis Patrern ?" (Joil. xiv. 8, 9 ;) Jesus dixit, .. Pater et Ego unurn surnus" (Joli. x. 30); .. Ornnia quaecunque Pater habet, rnea sunt" (Joli. xvi. 15 ; cap. xvii. la) ; .. Pater in Me est, e~ Ego in Patre" (Joli. x. 38; cap. xix. 10, II, 20).Quod Dominus et Ipsius Pater unum sint, sic ut anima etcorpus unum sunt, et quod Deus Pater descenderit e caelo,et assumpserit Humanum ad redimendum et salvandumhomines, et quod Humanum Ipsius sit quod vocatur Filius,missus in mundum, in Apocalypsi Revelata plene ostensumest. IIg. Quod Ecclesia dicatur Mater, constat ex hislocis ;- Jehovah dixit, .. Contendite curn Matre vestra, non illa Uxor rnea, et Ego non Maritus ejus " (Hoscll. ii. 2, 5); .. Filia Matris tuae, tu, fastidientis Mariturn suurn " (EUell. xvi. 45) ; " Ubi est Iibellus repudii Matris vestrae, quarn [r1dirnisistis?" (Esai. 1. 1;) "Mater tua sicut vitis .... juxta aquas plantata, frugitera" (Ezech. xix. 10) :haec de Ecclesia Judaica. Jesus extendens rnanurn suarn ad discipulos, dixit, .. Mater rnea et ira- tres rnei .. sunt qui audiunt verburn Dei, et faciunt illud" (Luc. viii. 21; Matlh. xii. 48, 49; Marc. iii. 33-35) :per "discipulos Domini" intelligitur ecclesia. "Stabat apud crucern Jesu, Mater Ipsius, .... et Jesus videns Matrem et discipulurn adstantem quern am abat, et dicit Matri $uae, Mulier ecce filius tuus; et dicit discipulo, Ecce Mater tua; quare ab illa hora accepit illam discipulus in propria" (Jo/,. xix. 25-27):
  • 102 DELICIAE SAPIENTIAEper haec intelligitur, quod Dominus non agnoverit l1.a.r.liun pro Matre, sed Ecclesiam; quare- illam vocàtffiul~.ettnatrem disci§!i; quod hujùS discipuli seu Johannis matrem, ërit quia ille repraesentabat ecclesiam quoad bona charitatis; haec sunt ecclesia in ipso effeau: ideodicitur quod ille acceperit iUaID in propria. Quod Petrusrepraesentaverit veritatem êtfidem, Jacobus charitatem.et Johannes opera charitatis, videatur in ApocalypsiRevelata (n. 5, 6, 790, 798, 879); et quod duodecim disci­puE una repraesentaverint ecclesiam quoad omnia ejus(n. 233, 790, 903, 9 1 5). IZO. (iii.) Quod proIes ex Domino ut Marz"to et Patre,et ex Ecclesia ut Uxore et Matre, sint o11tnes spirz"tuales.et in Verbi sensu spirituali zntelligantur pel filz"os et filz"as.fratres et SOIores, ge1teros et 1Zurus, et pel alz"a nomina,quae sunt generatz·onz"s.-Quod non aliae proIes nascanturper Ecclesiam a Domino, non demonstratione eget, quiaratio absque iIIa hoc videt; est enim Dominus ex quoomne bonum et verum procedit. et Ecclesia quae illa re­cipit et in effeaum mittit; et omnia spiritualia cae1i etecclesiae se referunt ad bonum et verum: inde est quodper "filios et fi lias " in Verbo in sensu ejus spirituali intel­ligantur vera et bona, per "filios" vera inspirituali homineconcepta et in naturali nata, ac per "filias" similiter bon a ;quare iIIi qui a Domino regenerati sunt, in Verbo vocan­tur "filii Dei," "filii regni," "nati ab Ipso," et Dominusdiscipulos vocavit "filios:" per "fetum masculum," quemmulier peperit, et qui raptus est ad Deum (Apoc. xii. 5),nec aliud significatur (videatur ApocalypsZ"S Revelata, n.543). Quoniam per "filias" significan tur bona ecclesiae,ideo toties in Verbo nominatur "filia Zionis," "Hieroso­lymae."" Israelis," et "Jehudae," per quam non aliqua filia,sed affeaio boni, quae est ecclesiae, significatur (videatul~ApocalypsZ"S Revelata, n. 612). Dominus etiam nominat"fratres et sorores," illos qui ab ecclesia Ipsius sunt (Mat/h. xii. 49; cap. xxv. 40; cap. xxviii. ro; Ma/·r,. iii. 35; LlIc. viii. 21). IZI. (iv.) Quod proIes spzrztuales, quae ?zascuntur exconjugio Domùu cum Ecclesza, sùzt vera ex quzbus intelleélus,terceptio, et omnz"s cogitatio, et quod sint bona. ex quzbus
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 123, 1°3 amor, eharÙas. et omnis affeélio.-Quod vera et bona sint proies spirituales, quae nascuntur a Domino per ecciesiam, est quia Dominus est ipsum Bonum et ipsum Verum, et haec in Ipso non sunt duo sed unum, tum quia non aliud a Domino potest procedere, quam id quod in Ipso est et Ipse est. Quod conjugium boni et veri procedat a Domino, et influat apud homines, ac recipiatur secundum statum mentis et vitae illorum qui ab ecclesia sunt, in praece­ dente transaél:ione de Conjugio boni et veri, ostensum est. Quod per vera homini sit intelleaus, perceptio, et omnis cogitatio, et per bona amor, chari tas et omnis affeaio, est quia omnia· hominis se referunt ad verum et bonum; et duo su nt in homine, quae faciunt ilium, voluntas et intel­ leaus, ac voluntas est receptaculum boni, et intelleaus est receptaculum veri: quod voluntatis propria sint amor,charitas et affeaiQ, et intelleaus propria sint perceptioet cogitatio, non opus habet luce ex demonstratione, quialux huic effato inest ab ipso intelleau. . X22. Cv.) Quod ex eonjugzo boni et ven, quod proeedzta Domino, et influzt, homo reezpiat verum, et Domùzus Imieeonjungat bomtm __ et quod sie ecc/esia formetur a Dominoapud ltomùzem.-Quod homo ex bono et vero, quae utunum procedunt a Domino, recipiat verum, est quia hocrecipit ut suum, ac appropriat sibi ut suum, nam cogitatillud sic ut a se, et similiter loquitur ex illo; et hoc fit quiaverum est in luce intelleaus, et inde videt illud; et quod­cunque videt in se, seu in sua mente, non scit llnde est.non enim videt influxum, sic ut illa quae in visllm oculiincidunt, inde opinatur quod sit in se. Quod ita appareat.datum est hominia Domino, ut sit homo, utque sit eireciprocum conjunaionis. Accedit, quod homo natus sitfacultas sciendi, intelligendi, et sapiendi, et haec facultasrecipit vera, per quae ei scientia, intelligentia, et sapien­tia: et quia femina creata est per verum masculi, et for­matur in amorem ejus plus et plus post conjllgium, sequi·tur quod haec etiam recipiat verum mariti in se, et con·jllngat illud cum sua bono.. x23. Quod Dominus veris, quae homo recipit, adjun·gat et conjungat bonum, est quia homo non potest sumerebonum sicut a se, est enim coram illo inconspicuum ;causa est, quia non est lucis, sed caloris, ~t calor sentit ur...
  • 1°4 DELlCIAE SAPIENTIAE et non videtur: quare cum homo videt verum in cogita­ tione,. raro refleét:it super bono, quod in illud ex amore voluntatis influit, et dat ei vitam. Uxor nec refleét:it super bonum apud se, sed super inc1inationem mariti erga se, quae est secundum ascensum intelleét:us ejus ad sapien­ tiam; bonum, quod estapud illam a Domino, applicat. praeter quod maritus de applicatione illa aliquid sciat Ex his nunc constat veritas, quod homo ex Domino reci­ piat verum, et quod Dominus adjungat vero isti bonum, secundum applicationem veri ad usum, ita sicut homo vult sapienter cogitare, et inde sapienter vivere. I24. Quod sic ecc1esia apud hominem a Domino for­ metur, est quia tunc est in conjunét:ione cum Domino, in bono ab Ipso, et in vero sicut a se, ita homo est in Domino et Dominus in illo, secundum Ipsius verba apud .Johamzem (cap. xv. 4, 5). Simile est si pro bono dicatur charitas, et pro vero fides, quia bonum est charitatis, et verum est fidei. I2S. (vi.) Quod maritus non repraesentet Domùzu11Z, et uxor ecclesiam, quia ambo simul, maritus et ejus uxor, faci­ unt ecclesiam.-Communis sermo est intra ecc1esiam, quod sicut Dominus est caput ecc1esiae, ita maritus est uxoris ; ex quo sequeretur, quod maritus repraesentet Dominum, et uxor ecc1esiam; sed Dominus est caput ecc1esiae, et homo, vir et femina, sunt ecc1esia, et plus adhuc maritus et uxor simul ; apud hos ecc1esia primum implantatur viro, et per virum uxori, quia vir intelleét:u recipit verum ejus, et uxor a viro; sed si vicissim, non est secundum ordi­ nem: quandoque tamen hoc fit, sed apud viros, qui vel non amantes sapientiae, et inde nec ecc1esiae sunt, ut et apud illos qui ut mancipia pendent a nutibus suarum uxo­ rum. De hac re videatur aliquid in Praeliminaribus (n. 2 r). I26. (vii.) Quod ideo non sit corresp01zdentia nzariti cum Domino et uxoris mm ecclesia in conjugiis angdoru11Z in cadis et homùzum in terris.-Haec sequuntur ex minc dic­ tis: his tamen addendum est, quod appareat sicut verum sit primarium ecc1esiae, quia est ejus primum tempore; ex hac apparentia est quod antistites ecc1esiae dederint palmam fidei quae est veri, prae charitate quae est boni; similiter eruditi cogitationi quae est intelleét:us, prae affec­" tione quae est voluntatig; quapropter sicut in tumulo jacet
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 128. 10 5absconditum, quid bonum charitatis, et quid affeétio volun­tatis sunt, et quoque his a quibusdélm injeéta est humussicut mortuis, ne resurgant ; quod tamen bonum charitatissit primarium ecclesiae, apertis oculis videri potest ab illisqui non occluserunt viam e caelo in intelleétum suumper confirmatiohes pro fide quod sola faciat ecclesiam, etpro cogitatione quod sola faciat hominem. Nunc quiabonum charitatis est a Domino, et verum fidei est apudhominem sicut ab illo, et haec duo faciunt talem conjunc­tionem Domini cum homine, et hominis cum Domino.qualis intelligitur per Domini verba, quod Ipse sit in illis, et illi in Ipso (Joh. xv. 4, 5), patet. quod haec conjunétio sit ecclesia. I27. (viii.) Sed quod sÙ c01respondentia cum amore con­ jugialt, se1mnattone, prolijicatz"one, amore infantum, et cum sùmlibus quae zn con./ugzzs, et ex zllù szmt.-Sed haec arca­ niora sunt, quam ut possint intelleétum cum aliqua luce intrare, nisi praecesserit cognitio de correspondentia; quae nisi deteéta inest intelleaui, frustra illa, quae hujus articuli sunt, utcunque explicata, comprehenduntur: quid autem est correspondentia, et quod sit naturalium cum spiritualibus, multis ostensum est in Apocalysz Revelata,. et quoque in Arcanzs Caelestz"bus,. et in specie in Dotirilla Novae Hùrosolymae de Scriptura Sacra,. et singulariter in Memorabili de illa in sequentibus. Antequam cognitio de iIla hausta est. solum coram intelleau in umbra, haec.pauca dicentur: quod amor cOiljugialis correspondeat affeétioni genuini veri, ejus castitati, puritati et sanétitati ; quod seminatio correspondeat potentiae veri: quod pro­ lificatio correspondeat propagationi veri; et quod amor infantum correspondeat tutationi veri et boni. Nunc quia verum apud hominem apparet sicut ejus, ac bonum il1i adjungitur a Domino, patet quod correspondentiae il1ae sint naturalis seu externi hominis cum spirituali seu interno homine: sed haec in Memorabilibus, quae sequuntur, ali- quam lucem faenerabuntur. Iz8. (ix.) Quod Verbum sÙ medium con./lmtiionzs, quia illud est a Domino, et sic Dominus.-Quod Verbum sit medium conjunétionis Domini cum homine, et hominis cum Domino, est quia illud in sua essentia est Divinum
  • 106 DELICIAE SAPIENTIAE Verum unitum Divino Bono, ac Divinum Bonum unitum Divino Vero; quod haec unitio sit in omnibus et singulis Verbi in sensu cae1esti et spirituali ejus, videatur Apoca­ lypsù Reve/ata (n. 373. 483. 689. 881); ex quo sequitur. quod Verbum sit perfeétum conjugium boni et veri: et quia illud .est a Domino, et quod est ab Ipso etiam est Ipse, consequitur quod dum homo legit Verbum, et desu­ mit ex ill0 vera, Dominus adjungat bonum; homo enim non videt bona afficientia, quia ex intelleétu legit illud,ac intelleétus non haurit inde nisi sua, quae sunt vera;quod his adjungatur bonum a Domino, sentit intelleétusex jucundo, quod influit, dum illustratur; sed hoc non fitaliis interius, quam qui legunt illud fine sapiendi, et finissapiendi est il1is qui addiscere volunt genuina vera ibi,et per haec formare ecc1esiam apud se: illi autem qui idlegunt solum propter gloriam eruditionis, tum qui ex opini­one quod solum leétio, vel auditus ejus, Inspirent fidem,et conducant saluti, non recipiunt aliquod bonum a Domino,quia his est finis, se salvandi ex solis vocibus ibi, qui busnon aliquid ex vero inest; et illis est finis eminendi exeruditione, cum quo non conjungitur aliquod bonum spiri­tuale, sed jucundum naturale, quod est ex gloria mundi.Quoniam Verbum est medium conjunétionis, ideo vocaturillud foedus, vetus et novum, et foedus significat conjunc­tionem. :1:29. (x.) Quod ecclesza st! a Domùzo, et apud illos quzadelmt IpsZtttl, d viv1l1zt seczmdu11Z praecepta lpsius.-Hodienon negatur quin ecc1esia sit Domini, et quia est Domini,quod sit a Domino: quod sit apud illos qui adeunt Ipsum,est quia ecc1esia Ipsius in Christiano orbe est ex Verbo,ac Verbum est ab Ipso, ac ita ab Ipso ut sit Ipse; estibi Divinum Verum unitum Divino Bono, et hoc etiam estDominus: non aliud intelligitur per Verbum, Quod fuit apud Deum, et quod fuit Deus. ex quo est vita et lux homini­ bus, et quod Caro faélum est (70/. i. 1-14):et porro. quod sit apud illos. qui adeunt Ipsum, est quiaest apud illos qui credunt in Ipsum; et credere quod sitDeus Salvator et Redemptor. Jehovah Justitia. Ostiumper quod ingrediendum est in ovile, hoc est, in ecclesiam,Via. Veritas et Vita, quod nemo veniat ad Patrcm nisi
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 130. 1°1per Ipsum, quod Pater et Ipse unum sint, praeter pllra,quae Ipse docet.-haec, inquam, credere nemo potest nisiab Ipso; quod non possit nisi adeatur, est quia est Deuscaeli et terrae, ut quoque docet; quis alius adeundus est?et quis alius potest adiri? Quod sit apud il10s qui vivuntsecundum praecepta Ipsius, est quia cum aliis non est con­junétio; dicit enim, "Qui habet praecepta mea, et facit illa. ille est qui amat Me, et Ego amabo ilium, .... et mansionem apud ilium" faciam ; " qui vero non amat Me, praecepta mea non ·servat" (Yoh. xiv. 21-24) ;amor est conjunétio, et conjunétio cum Domino est Eccle­sia. I;J0. (xi.) Quod amor conjugzalts sÜ secund1t1n statllmecclesiae, qzua est secundum statum sapùntiae, apud fto11li­nem.-Quod am or conjugialis sit secundum statum sapi­entiae apud hominem, saepius antea diétum est, et saepiuspostea dicetur; hic itaque il1ustrabitur, quid sapientia, etquod unum faciat cum ecclesia. * Apud hominem sunt scientia. intel1igentia, et sapi­entia; scientia est cognitionum. in"tel1igentia est rationis,et sapientia est vitae: sapientia in suo pleno speétata,est simul cognitionum, rationis, et vitae; cognitionespraecedunt, ratio per il1as formatur, et sapientia per utras­que, et tune quando rationaliter vivitur secundum veritatesquae sunt cognitiones. Est itaque sapientia et rationis etvitae simul, et fit sapientia dum est rationis et inde vitae,at est sapientia dum faéta est vitae et inde rationis. Anti­quissimi in hoc mundo non agnoverunt aliam sapientiamquam sapientiam vitae; haec fuit sapientia il10rum quiolim vocati sunt sopltz: at antiqui post antiquissimos il10sagnoverunt sapientiam rationis pro sapientia, et hi vocatisunt pllllosopltz. Hodie autem multi etiam scientiamvacant sapientiam; doéti enim, eruditi, et modo scii,vocantur sapientes; ita sapientia a suo culmine ad vaUemsuam delapsa est. Sed quid sapientia in sua ortu, pro­gressu, et inde in sua statu pleno, etiam aliquid dicetur.Ilia quae ecclesiae sunt, et vocantur spiritualia. in intimisresident apud hominem; illa quae reipllblicae sunt, etvocantur civilia, infra il1a tenent locum; et illa quae sci­ * NOTA EDITORIS.-Ab Au&ore hic paragraphus signis citationis inclusus est.
  • 108 DELICIAE SAPIENTIAEentiae, experientiae, et artis sunt, et vocantur naturalia,faciunt subsellium illorum. Quod illa quae ecclesiae sunt,et voeantur spiritualia, in intimis resideant apud hominem,est causa quia conjungunt se eum caelo, et per caelumcum Domino, non enim alia a Domino per caelum intrantapud hominem. Quod illa quae reipublicae sunt, et vocan­tur civilia, infra spiritualia teneant locum, est causa quiaconjungunt se cum mundo, sunt enim mundi; nam suntstatuta, leges et normae, quae vinciunt homines, ut exillis fiat stata et sarta societas et civitas; quod illa, quaesunt scientiae, experientiae et artis, et vocantur naturalia,faciant subsellium, causa est quia aréte se conjunguntcum quinque sensibus corporis, et hi sunt ultima, superquibus interiora quae sunt mentis, ac intima quae su ntanimae, quasi sedent. Nunc quia illa quae ecclesiae sunt,et vocantur spiritualia, in intimis resident, et quae in inti­mis resident, faciunt caput, et sequentia sub illis, quaevocantur civilia, faciunt corpus, ac ultima, quae vocanturnaturalia, faciunt pedes, constat, quod dum tria illa in suaordine consequuntur, homo sit perfeétus homo; nam in­fluunt tunc similiter, sic ut illa quae capitis sunt, influuntin corpus, et pel" corpus in pedes; ita spiritualia in civilia,et per civilia in naturalia. Nunc quia spiritualia in lucecaeli sunt, patet quod luce sua illustrent sequentia in or­dine, et calore suo, qui est am or, animent illa, et quodeum hoc fit, homini sit sapientia. Quoniam sapientiaest vitae et inde rationis, ut supra diétum est, quaeriturquid sapientia vitae est: est haec in summaria compre­hensione; fugere mala, quia sunt damna animae, et damnareipublicae, et damna corporis; et facere bona, quia haecsu nt emolumenta animae, reipublicae, et corporis. Haecsapientia est, quae intelligitur per sapientiam cum quaamor conjugialis se ligat; ligat enim se per id, quod fugiatmalum adulterii ut pestem animae, reipublicae, eorporis;et quia illa sapientia scaturit ex spiritualibus, quae eccle­siae sunt, sequitur quod amor conjugialis sit seeundumstatum eeelesiae, quia est secundum statum sapientiae,apud hominem. Per haee etiam intelligittir id quod inanteeedentibus crebro diétum est, quod quantum homo fitspiritualis, tantum in amore vere eonjugiali sit ; homo enimfit spiritualis per spiritualia eeclesiae. Piura de sapientia,
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 132. 109cum qua se conjungit am or conjugialis, videantur infra(n. 163-165). I3I. (xii.) Et quia ecclesZ"a est a Domino, quod etiamamor cOllfugialzs st"t ab Ipso.-Hoc quia est consequens exsupradiétis, supersedeo confirmare pluribus. Praeterea,quod amor vere conjugialis sit a Domino, testant ur omnesangeli caeli; et quoque quod ille amor sit secundum sta­tum sapientiae, et status sapientiae secundum statumecclesiae apud illos. Quod angeli caeli testentur illa,patet ex Memorabilibus post capita, quae sunt visa etaudita in mundo spirituali.I32. His adjiciam duo Memorabilia. Primum hoc:- Quondam cum duobus angelis locutus sum; unus erat e caeloorientali, alter e caelo meridionali; qui cum perceperunt quod arcanasapientiae de am ore conjugiali meditarer, dicebant," Nostine aliquidde ludis sapientiae in nostro mundo?" Respondi, quod nondum. Et dixerunt, "Sunt plures;" et quod iIIi qui amant vera ex affec­tione spirituali, seu vera quia vera sunt, et quia per iIIa est sapientia,ad datum signum conveniant, ac ventilent et concludant illa quaeprofundioris intelleélus su nt. IIIi tune prehenderunt me manu, inquientes, "Sequere nos etvidebis et audies; datum est hodie signum conventus." Ducebar per planitiem ad collem; et ecce ad pedem collis porti­eus ex palmis, continuatus usque ad ejus caput: intravimus ilium,et ascendimus; et in capite seu vertice collis visus est lucus, cujusarbores super elevatione humi formabant sicut theatrum, intra quoderat planum lapillis varie coloratis stratum; circurn iIIud in formaquadrata posita erant solia, super quibus sedebant amatores sapi­entiae; et in media theatri erat mensa, super qua reposita fuit chanasigillo obsignata. Sedentes super soliis invitabant nos ad solia adhuc vacua. Etrespondi, "Hic duélus sum a duobus angelis, ut videam et auscul­tem, et non ut sedeam." Et tune bini iIIi angeli in medium pIani ad mensam ibant, et sigil­lum chartae solvebant, et coram sedentibus legebant arcana sapien­tiae chartae inscripta, quae nunc ventilarent et evolverent; scriptafuerunt ab angelis tertii caeli, et super mensam demissa. Erant triaarcana; Prùnum, Quid imago Dei, et quid similitudo Dei, in quashomo creatus est: Secundu11Z, Cur homo non nascitur in scientiamullius amoris, cum tamen bestiae et aves, tam nobiles quam ignobi­les, nascuntur in scientias omnium suorum amorum: Tertium, Quidsignificat "arbor vitae," et quid "arbor scientiae boni et mali," etquid "esus ex iIIis." His subscriptum erat, "Conjungite illa tria in unalIl sententiam.
  • 1 IO DEL.ICIAE SAPIENTIAEet seri bite hane super eharta nova, et illam reponite super hae mensa,et videbimus; si sententia super lance aequilibris et justa apparet.,dabitur euique vestrum praemium sapientiae," His leélis reeesse­runt bini angeE, ae sublati sunt in suos eaelos. Et tune sedentes super soliis incipiebant ventilare et evolvereareana illis proposita, et loeuti su nt in ordine, primum qui sedebantad septentrionem, dein illi qui ad oecidentem, postea qui ad meri­diem, et ultimo qui ad orientem ; et assumpserunt primum subjeélumventilationis, quod erat, Quid imago Dei, et quid similitudo Dei, inquas homo creatus est. Tune primum ex Libro Creationis coramomnibus praeleéla sunt haec: " Dixit Deus. Faciamus hominem in imaginem nostram secundum similitudinem nostram; .... et creavit Deus hominem in imaginem suam, in imaginem Dei creavit ilium" (Cm. i. 26, 27) : " Quo die Deus creavil hominem, in similitudinero Dei fecit eum" (Cm. v. il. Illi qui sedebant ad septentrionem primum locuti SUl1t, dicentesquod imago Dei et similitudo Dei sint binae vitae homini a Deoinspiratae, quae sunt vita voluntatis et vita intelleélus; "nam legi­tur, Jehovah Deus ... inspiravit in nares Arlami animam vitarum; et fadus est homo in animam viventem (Cen. ii. 7);in nares est in pereeptionem, quod voluntas boni ae intelleélusveri, et sic anima vitarum ilIi inesset; et quia vita a Deo illi inspi­rata est, imago et similitudo Dei signifieant integritatem ex sapientiaet amore, exque justitia et judicio in ilIo," His ilIi qui sedebant ad occidentem faverunt: adjiciendo tamenhoç. quod status ille integritatis inspiratus a Deo, cuivis homini postilium continue inspiretur; sed quod in homine sit sicut in recepta­culo; ae homo, sieut est reeeptaeulum, est imago et similitudo Dei. Postea tertii in ordine, qui erant qui sedebant ad meridiem, dixe­runt, " Imago Dei et similitudo Dei su nt duo distinéla, sed in hominea ereatione unita: et videmus sicut ex luce interiore, quod imagoDei possit disperdi ab homine, non autem similitudo Dei; hoc appa­ret sicut per transennam ex eo, quod Adamus retinuerit similitudi­nem Dei, postquam amiserat imaginem Dei, nam legitur post male­diélionem, , Ecce homo est sicut unus ex nobis, sCiendo bonum et malum . (Cm. iii 22) ;et postea voeatur similitudo Dei, et non imago Dei (Gen. v. 1). Sed..relinquamus consociis nostris, qui ad orientem sedent, et inde insuperiore luee sunt, dicere, quid proprie imago Dei est, et quid pro-prie similitudo Dei." . Et tune post silentium faélum, sedentes ad orientem e soliis sur­rexerunt, et suspexerunt ad Dominum, et post remiserunt se supersolia, et dixerunt, quod imago Dei sit receptaçulum Dei, et quiaDeus est ipse amor et ipsa sapientia, quod imago Dei sit receptaeu­lum amoris et sapientiae a Deo in ilIo; at quod similitudo Dei sit per­feéla similitudo et plena apparentia sieut amor et sapientia sint inhomine; et inde prorsus sieut ejus; .. homo enim non sentit aliter.
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 133. TTIquam quod amet a se, et sapiat a se, seu quod bonum velit et verumintelligat a se, eum tamen ne hilum a se, sed a Deo; solus Deus amat aSe, et sapit a Se, quia Deus est ipse Amor et ipsa Sapientia; simili­tudo seu apparentia, quod am or et sapientia, seu bonum et verum,sint in homine sieut eJus, faeit ut homo sit homo, utque possit eon­jungi Deo, et sic vivere in aeternum; ex quo f1uit, quod homo sit homo ex eo, qtiod possit velle bonum ae intelligere verum prorsussieut a se, et usque seire et credere quod a Deo; nam sieut hoc seitet erec;lit, ponit Deus imaginem suam in homine; aliter si erederetquod a se et non a Deo." His diélis, supervenit illos zelus ex amore veritatis, ex quo locutisunt haee: .. Quomodo potest homo reeipere aliquid amoris et sapi­entiae, ae retinere illuct, ae reproducere illud, nisi sentiat illud sieutsuum? et quomodo potest eonjunétio dari eum Dco per amorem etsapientiam, nisi datum sit homini aliquod reciproeum eonjunétionis?nam absque reciproco nulla eonjunétio dabilis est; et reeiproeum con­junélionis est, quod homo amet Deum, et sapiat illa quae Dei sunt,sieut a se, ettamen eredat quod a Deo: tum quomodo potest homovivere in aeternum, nisi eonjunélus sit Deo aeterno? eonsequenterquomodo homo potest esse homo absque illa similitudine Dei in illo?" His auditis faverunt omnes, et dixerunt, fiat eonclusum ex his,hoc: .. Homo est receptaeulum Dei, et receptaeulum Dei est imagoDei; et quia Deus est ipse Amor et ipsa Sapientia, est homo reeep­taeulum illorum; ae receptaeulum fit imago De,i sieut recipit: etquod homo sit similitudo Dei ex eo, quod sentiat in se, quod illa quaea Deo sunt. sint in illo sieut ejus, at usque quod tantum ex similitu­dine illa sit imago Dei, quantum agnoscit quod amor et sapientia,!>eu bonum et verum, non sint in illo ejus, et inde nec ab illo, sedsolum in Deo, et inde a Dco." I33. Post haee alterum objeélum ventilationis assumpserunt,Cur homo 11011 1/asa/ur ill seùJlliam ttllius amoris, e1t1Jl tamen besliaeet aves, tam 1/0biles qU<lm igllobiles, IUlse/m/ur in seùmtias omnium suo­rUIII mnorulII. Primum veritatem propositionis confirinabant pervaria; ut de homine, quod nascatur in nullam seientiam, ne quidemin seientiam amoris eonjugialis; et inquisiverunt. et a rimatoribusaudiverunt, quod infans ne quidem ex eannata scientia queat aduber matris semet admovere, sect quod a matre seu nutriee admo­vendus sit; et quod modo sciat {]sugere, et quod hoc hauserit excontinua suélione in utero; et quod postea non sciat gradiri; necartieulare sonum in aliquam voeem humanam; immo nec sonareaffeétionem sui amoris, sieut bestiae: et porro, quod non sciat ali­quam alimoniam sibi eondueibilem, sicut omnes bestiae, sed quodarripiat ol);ium, sive sit mundum sive immundum, et inferat inbuccam. Rimatores dixerunt, quod homo absque instruélione, nequidem seiat discernere sexum. et prorsus nihil de modis amandiilium; et quod hos ne quidem virgines et juvenes absque eruditioneab aliis, tametsi in varias scientias educati su nt. Verbo homo nas­eitur corporeus sieut vermis; et manet eorporeus, nisi diseat scire,lfitelligere et sapere ex aliis. Post haee eonfirmabant, quod bes­
  • II2 DELICIAE SAPIENTIAEtiae tam nobiles quam ignobiles, ut animalia terrae, volucres caeli.reptilia, pisces, vermiculi qui vocantur inseéta, nascantur in omnesscientias amorum vitae suae, ut in omnia quae nutritionis sunt, inomnia quae habitationis sunt, in omnia quae amoris sexus et pro­lificationis sunt, inque omnia quae educationis fetuum suorum sunt:haec confirmabant per mirabilia, quae revocabant in memoriam exvisis, auditis, et leétis in mundo naturali, (ita vocabant mundumnostrum, in quo prius vixerant,) in quo non repraesentativae sedreales bestiae dantur. Postquam veritas propositionis ita corn pro­bata est, intendebant mentem ad indagandum et inveniendum fineset causas, per quas hoc arcanum evolverent et detegerent; et dixe­runt omnes, quod iIla non possint non ex Divina Sapientia existere.ut homo sit homo, et bestia sit bestia; et sic quod imperfeétio nati­vitatis hominis fiat ejus perfeétio. et perfeétio nativitatis bestiae sitejus imperfeétio. I34. Coeperunt tunc septentrionales primum aperire suammentem; et dixerunt quod homo nascatur absque scientiis, ut reci­pere possit omnes; at si nasceretur in scientias, non posset recipereullas praeter illas in quas natus est, et tunc nec posset sibi appropri­are ullam; quod illustrabant per hanc comparationem: homo pri­mum natus est sicut humus cui nulla semina implantata sunt, sedquae usque potest recipere omnia, ac proferre et fruétificare illa; atbestia est sicut humus jamdum sata, ac impleta graminibus et her­bis, quae non recipit alia semina quam insita; si alia, suffocaret illa:inde est, quod homo adolescat per plures annos, intra quos potestsicut humus excoli, et proferre sicut omnis generis segetes, flores etarbores; bestia autem per paucos, per quos non potest in alia quamin connata excoli. Postea occidentales locini sunt, et dixerunt, quod homo non nas­catur scientia, sicut bestia, sed quod nascatur facultas et inclinatio;facultas ad sciendum, et inclinatio ad amandum; et quod nascaturfacultas non modo ad sciendum, sed etiam ad intelligendum et sapi­endum; et quoque quod nascatur inclinatio perfeétissima, non modoad amandum illa quae sui et mundi sunt, sed etiam iIla quae Dei etcaeli su nt ; consequenter quod homo a parentibus nascatur organum,quod modo vivit sensibus externis, et primxm nullis internis, proptercausam ut successive fiat homo, primum naturalis, postea rationalis.et demum spiritualis; quod non fieret, si nasceretur in scientias etamores sicut bestiae; scientiae enim et affeétiones connatae finiuntilIam progressionem, at facultas et inclinatio connatae nihil finiunt;quare homo potest perfici scientia, intelligentia, et sapientia in aeter­num. Meridionales exceperunt. et ediderunt suum effatum; dicentes,quod impossibile sit homini sumere aliquam scientiam a se, "sedsumet.ilIam ab aliis, quoniam nu-lia scientia ei connata est; et quianon potest ullam scientiam sumere a se, nec potest ullum amorem,quoniam ubi non scientia, ibi non amor: sunt scientia et amor indi­vidui comites, nec possunt separari plus quam voluntas et intelleétus,aut affeétio et cogitatio, immo non plus quam essentia et forma;
  • DE AMORE CONJUGIALl.-N. 135. 1I3quare sicut homo sumit scientiam ab aliis, ita se ei adjungit amor utejus cornes. Universalis amor, qui se adjungit, est amor sciendi,intelligendi et sapiendi; hic amor est soli homini et nulli bestiae, acinfiuit a Deo. Nos convenimus cum sodalibus nostris ab occidente,quod homo non nascatur in ullum amorem, et inde nec in ullam sei­entiam. sed quod solum nascatur in inclinationem ad amandum, etinde in facultatem ad recipiendum scientias, non a se sed ab aliis,hoc est, per alios; per alios dicitur, quia nec hi receperunt aliquidscientiae a se, sed a Deo. Convenimus etiam cum sodalibus nostrisad septentrionem. quod homo primum natus sit sicut humus cui nonaliqua semina implantata sunt, sed cui omnia tam nobilia quam igno­bilia implantari possunt. His adjicimus, quod bestiae nascantur innaturales amores, et inde in scientias illis correspondentes, et quodusque non aliquid ex scientiis sciant, cogitent, intelligant, et sapiant,sed quod per illas ab amoribus suis ferantur, paene sicut caeci per pla­teas a canibus, quoad intelleétum enim caecae sunt; aut potius sicutnoélambulones. qui ex caeca scientia, sopito intelleélu, faciunt quaefaciunt. Ultimo locuti sunt orientales, et dixerunt, "Consentimus ad illa,quae fratres nostri locuti sunt, quod homo nihil sciat ex se, s~d exaliis et per alios, ut cognoscat et agnoscat quod omnia quae seit,intelligit, et sapit, sint a Deo; et quod homo non aliter possit con­dpi, nasei et generari a Domino, ac fieri Ipsius imago et similitudo;nam imago Domini fit, per quod agnoscat et credat, quod omnebonum amoris et charitatis, et omne verum sapientiae et fidei, acce­perit et aceipiat ex Domino, et ne hilum ex se; et similitudo Do­m ini fit, per quod sentiat illa in se, sicut a se; hoc sentit, quia nonnascitur in scientias, sed accipit illas, et quod accipiat, apparet iUisicut a se; ita sentire etiam datur homini a Domino; ut sit homo etnon bestia, quoniam per id quod veiit, cogitet, amet, sciat, intelli­gat, et sapiat sicut ex se, recipit scientias, et exaltat illas in intelli­gentiam, et per illarum usus in sapientiam; ita Dominus conjungithominem Sibi, et homo se Domino. Haec non fieri potuissent, nisia Domino provisum fuerit, ut homo in- totali ignorantia nasceretur." Post hoc effatum, voluerunt omnes, ut ex ventilatis fieret conclu­sum, et faélum est hoc: "Quod homo nascatur in nullam scientiam,ut possit venire in omnem, et progredi in intelligentiam, et per hancin sapientiam; et quod nascatur in nullum amorem, ut possit venirein omnem, per applicationes scientiarum ex intelligentia, et in amo­rem in Dominum per amorem erga proximum, et sic conjungi Do­mino, et per illud fieri homo, et vivere in aeternum." I35. Post haec sumpserunt chartam, et tertium objeélum ven­tilationis legerunt, quod erat, Quid signijicat "arbor vitae," quid"arbor scientiae boni et mali," et quid" esus ex illis;" et rogaveruntomnes, ut illi qui ex oriente erant, evolverent hoc arcanum, quiaprofundioris intelleélus est, et quia illi qui ex oriente sunt, in Ham­mea luce, hoc est, in amoris sapientia sunt; et haec sapientia intelli­gitur per "hortul11 in Edene," in quo illae duae arbores positaefueront.
  • 114 DELICIAE SAPIENTIAE Et responderunt, .. Dicemus: sed quia homo non sumit quiequamex se, sed ex Domino, dieemus ex Ipso, at usque a nobis sieut anobis." Et tunc dixerunt, .. Arbor sighificat h~minem, et· fruétusejus bonum vitae: inde per arborem vitae signifieatur homovivens ex Deo, seu Deus vivens in homine: et quia amor et sapientia,ac charitas et fides, seu bonum et verum, faciunt vitam Dei in homine,per arborem vitae significantur haec, et inde homini vita aeternasimile significatur per arborem vitae, e qua dabitur edere CApoc. ii. 7cap. xxii. 2, 14). Per arborem scientiae boni et mali signifieatlllhomo eredens quod vivat ex se, et non ex Deo; ita quod amor etsapientia, eharitas et fides, hoc est, bonum et verum, sint in homineejus et non Dei: hoc credens quia cogitat et vult, ac loquitur et facit,in omni similitudine et apparentia sieut ex se: et quia homo ex haefide sibi persuadet quod Deus indiderit Se, seu infuderit suumDivinum in ilium, idee dixit serpens , Novit Deus, quo die comederitis de fruétu illius arboris, aperientur oculi ves­ tri, et eritis sicut Deus, scientes bonum et malum (Gen. iii. 5).Per esum ex illis arboribus significatur receptio et appropriatio, per esum ex arbore vitae receptio vitae aeternae, et per esum exarbore scientiae boni et mali receptio damnationis; idee etiamuterque, Adamus et ejus uxor, una eum serpente, malediéli sunt:per serpentem intelligitur diabolus quoad amorem sui et fastum propriae intelligentiae; et hic amor est possessor illius arboris; ethomines qui in fastu ex illo amore sunt, iIlae arbores sunt. Su ntitaque llli in enormi errore, qui credunt Adamum sapuisse et bonumfecisse ex se, et hoc fuisse statum ejus integritatis; cum tamen ipseAdamus propter illam fidem malediélus est; hoc enim significaturper •edere ex arbore scientiae boni et mali; quare tUI}C excidit exstatu integritatis, qui illi fuit ex eo, quod crederet se sapere et bonumfacere ex Deo, et nihil ex se, hoc enim intelligitur per . edere exarbore vitae. Solus Dominus, cum fuit in mundo, sapuit ex Se, etbonum fecit ex Se, quia ipsum Divinum a nativitate fuit in Ipso etIpsius, quare etiam ex pro pria potentia faélus est Redemptor et Sal­vator." Ex his et illis conclusum fecerunt hoc" Quod per arborem vitae,et per arborem scientiae boni et mali, et per • esum ex illis, signi­ficetur quod vita homini sit Deus in illo, et quod tunc ei caelum (tvita aeterna; at quod mors homini sit persuasio et fides quod vitahomini non sit Deus sed ipse, unde ei infernum et mors aeterna,quae est damnatio." . I36. Post haec inspexerunt chartam ab angelis super mensareliétam, et viderunè subscriptum, Conjungite zlla tria in unam sen­tentiam; et tunc collegerunt illa, et viderunt, quod tria illa in unaserie cohaererent, et quod series seu sententia illa sit haec," QlIodhomo creatus sit, ut recipiat amorem et sapientiam a Deo, et tamenin omni similitudine sicut a se, et hoc propter receptionem et con­junétionem; et quod idee homo non nascatur in aliquem amorem,nec in aliquam scientiam, et quoque non in aliquam potentiam
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 137. 115amandi et sapiendi ex se; quare si addicit omne bonum amoris etverum sapientiae Deo, fit homo vivus; at si addicit illa sibi, fit homomortuus." lIaec inscripserunt novae chartae, et hanc posuerunt super mensa:et ecce subito angeli in candida luce aderant, et chartam in caelumdeportabant. Et postquam ibi leéla est, sedentes super soliis audiverunt indevoces, .. Bene, Bene, Bene." Et actutum apparuit unus inde sicutvolans, cui duae alae erant circa pedes et duae circa tempora, habensin manu praemia; quae erant. togae, pilei, et laureae: ac demisitse, et illis qui sederunt ad septentrionem declit togas coloris opa­lini; illis qui ad occidentem togas coloris coccinei; illis qui ad meri­diem pileos, quorum limbos ornabant fasciae ex auro et margaritis,et sinistri lateris elevationes adamantes seéli f1oriformes: illis autemqui ad orientem dedit laureas. in quibus rubini et sapphiri. Omneshis praemiis decorati e Judo sapientiae abiverunt domum, et cumostentarent se uxoribus suis, venerunt illae in oceursum illorum,etiam decoribus e caelo donatis insignitae, quod mirati sunt.I37. Alterum Memorabile:­ eum eram in meditatione de amore conjugiali, ecce e longinquoapparuerunt duo infantes nudi, cum canistris in manibus, et circumillos volantes turtures; et dum propius visi sunt, sicut erant nudi,sertis decenter ornati; cor.ollae ex f10ribus decorabant capita illo­rum, et fasciae ex liliis et rosis hyacinthini coloris a scapulis adlumbos oblique pendentes ornabant peélora illorum; et circum circabinos ilIos erat sicut vinculum commune ex foliolis cum interjeélis01 ivis contextum. At cum propius accedebant, non apparebantsieut infantes, nec nudi, sed sic ut bini homines in primo flore aeta­tis, amiéli togis et tunicis ex fulgente serico, quibus intexti erantflores aspeélu pulcherrimi; et cum juxta me erant, ex caelo per illosaffiabat calor vernalis cum suaveolente odore, sicut ex primitivis inhortis et agris. Erant duo conjuges e caelo; et tunc alloquebanturme: et quia in cogitatione erant recentia quae videram, quaerebant." Quid vidisti ?" Et cum narrabam, quod illi mihi primum visi sint sicut infantesnudi, postea sicut infantes deeorati sertis, et dernum procerioresamiéli f10rificatis vestibus; et quod tune illico me affiaverit vernumcum ejus deliciis; ad quae ridebant amoene, et dixerunt, quod ipsiin via non visi sint sibi ut infantes, nec nudi, nec eum sertis, sedjugiter in simili apparentia ut nunc; et quod ita e longinquo reprae­sentatus sit amor eonjugialis eorum, ejus status innocentiae per quodvisi sint sicut infantes nudi, ejus deliciae per serta, et eaedem nuncper flores togis et tunicis illorum intextos. .. Et quia dixisti, quodsieut appropinquavimus, te affiaverit calor vernalis cum ejus amoenisspiraculis sicut ex horto, dicemus eur hoc." Et dixerunt, .. Fuimusconjuges nunc per saecula, et jugiier in flore aetatis, in quo tu nosvides; et primus noster status fuit sicut est status primus virginis
  • 116 DELICIAE SAPIENTIAEet juvenis cum consociant se conjugio; et credidimus tunc quodilIe status esset ipsa beatitudo vitae nostrae; sed audivimus ab aliisin caelo nostro, et postea nos ipsi percepimus, quod ille status essetcaloris cum luce non temperati, et quod successive temperetur, sicutmaritus perficitur sapientia, et uxor amat illam in marito, et quodhoc fiat per usus et secundum illos, quos uterque mutuo auxiliopraestat in societate; tum quod deliciae secundum temperiem calo­ris et lucis, seu sapientiae et ejus amoris, succedant. Quod cumappropinquavimus, affiaverit te sicut calor vernalis, est quia amorco.njugialis et iIle calor in caelo nostro unum agunt, est enim calorapud nos amor, et lux cum qua unitur calor, est sapientia, ac ususest sicut atmosphaera, quae in sinu SUO continet utrumque. Quiqcalor et lux absque suo continente? ita quid amor et sapientiaabsque suo usu? non est conjugiale in illis, quia subjeélum, in quosint, non est. In caelo, ubi calor vernalis est, ibi est amor vere con­jugialis; quod ibi sit, est causa, quia non alibi est vernale, quam ubicalor ex aequo unitus est luci, seu ubi tantum caloris est, quantumlucis, ac vicissim; et autumamus, quod sicut calor deliciatur cumluce, et lux vicissim cum calore, ita amor cum sapientia, et vicissimsapientia cum amore." Porro dixit, quod "apud nos in caelo per­petua lux sit, et nusquam umbra vesperae, minus tenebrae, quia solnoster non occidit et oritur sicut vester sol, sed stat jugiter in mediainter zenith et horizontem, quod est secundum vestrum sermonemin gradu caeli 45; inde est quod calor et lux procedentes ex solenostro faciant perpetuum ver, et quod perpetuum vernale inspiretillis apud quos amor ex aequo unitur cum sapientia; et Dominusnoster per caloris et lucis unionem aeternam non aliud spirat quamusus; inde etiam sunt germinationes telluris vestrae, et connubiavolatilium et animalium vestrorum, temporibus veris; calor enimvernalis aperit interiora illorum usque ad intima, quae vocanturanimae illorum, et has afficit, et eis indit conjugiale suum, et facitut prolificum illorum in suas delicias veniat ex continuo conatu adfaciendum usus fruélus, qui est propagatio sui generis. At apudhomines est perpetuus influxus caloris vernalis a Domino; quare illiomni tempore, etiam in media hieme, deliciari conjugi6 possunt:viri enim creati sunt receptiones lucis, hoc est, sapientiae a Domino,et feminae creatae sunt receptiones caloris, hoc est amoris sapien­tiae viri a Domino. Inde nunc est, quod sicut appropinquavimus,affiaverit te calor vernalis cum suaveolente oCore, sicut ex primitivisin hortis et agris." His diélis dedit mihi vir dextram, et deduxit me ad domos, ubierant con juges in simili flore aetatis in quo ilIi; et dixit quoduxores ilIae, nunc visae sicut virgines, fuerint in mundo vetuiaeanus; et mariti, nunc visi sicut adolescentes, fuerint ibi senes de­crepiû; et quod omnes ilIi a Domino in aetatem hanc flores­centem reduéli sint, quia amaverunt se .mutuo, et ex religionefugerunt adulteria ut peccata enormia: et dixit quod nemo sciatbeata jucunda amoris conjugialis. nisi qui rejicit horrenda jucundaadulterii; et quod nemo haec rejicere possit nisi qui sapit ex Do­
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 138. ,117mino. et quod nemo sapiat ex Domino. nisi ex amore usuum faciatusus. Vidi etiam tune utensilia domuum illorum. quae omnia erant informis eaelestibus. et fulgebant ex auro sicut flammante ex rubinisintertextis. [VII.] DE CASTO ET NON CASTO. I38. Quoniam adhuc in ingressu ad transigendum deamore conjugiali in specie sum, et amor conjugialis inspecie non potest nisi indistinéte et sic obscure cognosci,nisi etiam quodammodo appareat ejus oppositum, quodest incastum, et hoc quodammodo seu in umbra apparet,cum castum describitur una cum non casto, (l]nam castitasest modo remotio incasti a castor, hic ideo aliquid diceturde casto et de non casto]. De incasto autem, quod pror­sus est oppositum casto, agitur in parte posteriore hujusoperis, ubi hoc sub intitulatione, Voluptates lnsaniae deA more Scortatorio, in sua amplitudine, et cum suis varie­tatibus, describetur. Quid autem est castum et non cas~tum, et apud quos, illustrabitur in hoc ordine : (i.) Quod castum et non castum solum praedicmtur de con­ jugiis, et de talzous quae conjugù sunt. (ii.) .Quod castum solum praedicetur de conjugiis monoga­ micis, .leu unius viri cum una uxore. .(iii.) Quod conjugiale Christianum solummodo detur castum. (iv.) Quod amor vere conjugialzs szt ipsa castztas. (v.) Quod omnes deliciae amons vere conjugialzs. etiam ul­ timae. sint castae. (vi.) Quod amor conjugialis ajmd illos. qu~ a Domino fiunt spirituales, plus et plus purificetur. et fiat castus. (vii.) Quod castztas conjugii existat per totalem abdicatio­ nem scortationum ex relzgione. . (viii.) Quod castitas non praedicari possit de injantibus, nec de puens et puellis, neque de adolescentibus et vir­ ginibus, antequam apud se se1ztzlmt amorem sexus. (ix.) Quod castitas non praedicari jJosszt de eunuchis nat~s. nec de eunuchis jaélts. (x.) Quod castitas non praedicari jJossit de ~71~s, qui non credunt adulteria esse mala religioms, et adhuc minus de z7lù, qui n01t credunt adulteria esse damna societatis.
  • Il8 DELICIAE SAPIENTIAE (xi.) Quod castitas 1zon jJraedicari jJossii de illis, qui solullt jJrojJter varias causas exterllas ab adulteriis abs­ tinent. (xii.) Quod casülas non jJraedican jJossit de illis, qui c1edzml conjz~E;ia esse ùzcas/a. (xiii.) Quod casü/as non jJraedicari jJossit de illis, qui abdz­ caverun/ conjugia vovendo jJerjJe/uum caelibatzmz, nisi in illis sil et jJermaneai amor vitae v.ere con­ jugialis. (xiv.) Quod slalus conjugii jJraejermdus sit stalui caeliba­ lus.Sequitur nunc horum explicatio. I.19 (i.) Quod castum et 1t01l castum praedt"ct1ztzw deC01ZjUgZÙ, et de talzbus quae conj21gù szmt, est quia am orvere conjugialis est ipsa castitas, ut sequitur; et amor eioppositus, qui vocatur scortatorius, est ipsa incastitas;quantum itaque ab hoc ille purificatur, tantum ille estcast us, tantum enim oppositllm destruétivum ejus aufertur;ex quo patet, quod puritas amoris conjugialis sit, quaevocatur castitas. Datur usque am or conjugialis non cast us"qui tamen non est incastitas, ut inter conjuges qui prop­ter varias causas externas abstinent ab effeétibus lasciviaeus que ut non cogitent de illis; attamen si ille am or inspiritibus illorum non purificatus est, non tamen est cas­tus; forma ejlls est casta, sed essentia casta non ei inest. I40. Quod castum et non castum praedicentur detalibus quae conjugii sunt, est quia conjugiale inscriptumest utrique sexui ab intimis ad ultima, et secundum id esthomo quoad cogitationes et affeél:iones, et inde interiusquoad faéta et gestus corporis: quod ita sit, evjdentiusapparet ab incastis; incastum insidens mentibus illorum,auditur ex sono illorum loquelae, et ex applicatione om­nium sermonis, etiam casti, ad libidinosa; sonus loquelaeest ex affeétione voluntatis, et loque la ex cogitationeintelleétus; quod signum est, quod vol un tas cum omnibusejus, et intelleél:us cum omnibus ejus, ita tota mens" etinde omnia corporis, ab intimis ad ultima, incastis scate­ant. Audivi ab angelis, quod incastum apud summehypocritas ex auditu, utcunque caste loquuntur, percipia­tur, et quoque ex sphaera ab illis exundante sentiatur;quod etiam signum est quod incastitas resideat in intimismentis illorum, et inde in intimis corporis illorum, et quodhaec obvelentur exterius sic ut crusta piéta speciebus ex
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 143. 119variis coloribus. Quod sphaera lasciviae exundet ex in­castis, patet ex statutis apud lilios Israelis, quod immundaessent omnia et singula, quae inquinati a talibus manumodo tangerent. Ex his conc1udi potest, quod simile sitcum castis, vide1icet, quod apud hos casta sint omnia etsingula ab inti mis ad ultima ; et quod castitas amoris conju­gialis hoc faciat: inde est, quod in mundo dicatur, quod mun­dis omnia munda sint, et quod immundis omnia immun da. I4I. (ii.) Quod castum modo praedzcetur de con.fugtÏsmonogamicù, seu U1ZZUS vzri cum una uxore.-Quod castumpraedicetur de il1is solis, est quia am or conjugialis apudil10s non residet in naturali homine, sed intrat in spiritu­alem, et successive aperit sibi viam ad ipsum conjugiumspirituale, quod est boni et veri, quod est origo ejus, etse cum il10 conjungit; intrat enim il1e amor secundumincrementa sapientiae, et haec secundum implantationemecc1esiae a Domino; ut prius multis ostensum est. Hocnon potest lieri apud polygamos, quoniam hi dividuntamorem conjugialem, et hic amor divisus non absimilis estamori sexus, qui in se est naturalis; sed de hoc aliquadigna videbuntur in transaétione de Polygamia. I4:Z. (iii.) Quod con.fugiale Clzrùtzanmn solummodo de­tur castum, est quia amor vere conjugialis simili passuvadit apud hominem, in quo status ecc1esiae apud illum,et quia iHe est a Domino (ut in transaétione praecedente.n. 130, 131, et alibi, ostensum est) ; tum quia ecc1esia ingenuinis suis veris est in Verbo, et Dominus ibi in illispraesens est: ex his sequitur, quod non detur conjugialecastum, quam in Christiano orbe, et quod si non datur,usque sit dabile: per conjugiale Christianum intel1igiturconjugium unius viri cum una uxore. Quod hoc conjugi­ale possit lieri insitum Christianis, et hereditario sequi inproies a parentibus qui in amore vere conjugiali sunt, etquod ex illo connascatur et facultas et inc1inatio ad sapi­endum illa quae ecclesiae et cae1i sunt, in suo loco vide­bitur. Quod Christiani, si pl ures uxores ducunt, non modoadulterium naturale, sed etiam adulterium spirituale, com­mittant, in transaétione de Polygamia demonstrabitur. I43. (iv.) Quod amor vere con.fugz·a!z"s stt tpsa castttas,sunt hae causae :-(1.) Quia il1a est a Domino, et corre­spondet conj~gio Domini et ecclesiae. (2.) Quia ex con­
  • 120 DELICIAE SAPIENTIAEjugio boni et veri descendit. (3.) Quia est spiritualis lsicut est ecclesia apud hominem. (4.) Quia est amorfundamentalis, et caput omnium amorum caelestium etspiritualium. (5.) Quia est justum seminarium generishumani, et ex hoc caeli angelici. (6.) Quia ideo etiamest apud angelos caeli, et ex eo apud illos nascuntur pro­Ies spirituales, quae su nt am or et sapientia. (7.) Et quiasic .usus ejus est praestantior reliquis usibus creationis.Ex his sequitur, quod amor vere conjugialis ex sua ori­gine, et in sua essentia speétatus, sit purus et sanétus,adeo ut vocari possit puritas et sanétitas, proinde ipsacastitas; at quod usque non sit apud homines nec apudangelos omnimode purus, in articulo vi., nunc sequente(n. 146), videatur. I44. (v.) Quod omnes delzdae amorzs vere conjugialis,etiam ultùnae, sint castae.-Hoc sequitur a supra explica­tis, quod am or vere conjugialis sit ipsa castitas, ac deli­ciae vitam illius faciunt: quod deliciae illius amoris ascen­dant ac intrent caelum, et in via pertranseant jucundaamorum caelestium in quibus sunt angeli caeli, tum quodse cum deliciis amoris conjugialis illorum conjungant,supra memoratum est. Insuper ab angelis auditum est,quod percipiant delicias illas apud se exaltari et impleri,dum ascendunt ex conjugibus castis in terris; et propteradstantes, qui incasti erant, ad quaestionem num etiamdeliciae ultimae, annuebant, et dicebant tacite, Quid ali­ter? suntne hae illae in sua plenitudine? Vnde illiusamoris deliciae sunt, et quales, videantur supra (n. 69), etin Memorabilibus, imprimis in sequentibus. I4S. (vi.) Quod amor conjugialis apud zl!os, quz a Do­mino fiunt spirituales, plus et plus purificetur, et fiat castus,causae sunt,-I. Quia primus amor, per quem intelligituramor ante nuptias, et recens post nuptias, trahit aliquidex amore sexus, ita ex ardore proprio corporis nondumper amorem spiritus mitigato. 2. Quia homo successivea naturali fit spiritualis; fit enim spiritualis, sic ut rationale,quod est medium inter caelum et mundum, incipit trahereanimam ex influxu e caelo, qUod fit sicut afficitur et lae­tificatur ex sapientia (de qua supra, n. 130); et quantumhoc fit, tantum elevatur mens ejus in auram superiorem,quae est continens, lucis et caloris caelestis, s,eu quod idem
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 146. 12[,est, sapientiae et amoris, in quibus sunt angeli; lux enimcaelestis unum agit eum sapientia, et calor caelestis cumamore; et sic ut sapientia et ejus amor crescunt apud con-juges, ita purificatur amor conjugialis apud illos; quodquia fit successive, sequitur quod ille plus et plus fiat cas-tus. Purificatio illa spiritualis comparari potest cum puri-ficatione naturalium spirituum, quae fiunt a chymicis, etvocantur defaecatio, reétificatio, castigatio, cohobatio,acutio, decantatio, sublimatio; et sapientia purificata cumalcohole, quod est spiritus summe reétificatus. 3. Nuncquia sapientia spiritualis in se ta lis est, ut calescat plus etplus amore sapiendi, et ex hoc crescat in aeternum, quodfit ut perficitur sicut per defaecationes, castigationes, rec-tificationes, acutiones, decantationes, et sublimationes, ethae per .elimationes et abstraétiones intelleétus a fallaciissensuum, et voluntatis ab illecebris corporis, patet quodsimiliter amor conjugialis, cujus parens est sapientia, suc-cessive plus et plus fiat purus, ita castus. Quod primusstatus am oris inter conjuges sit status caloris per lucemnondum temperati, sed quod successive temperetur, sicutmaritus perficitur sapientia, et uxor amat illam in marito,videatur in Memorabili (n. 137). I46. At sciendum est, quod amor conjugialis prorsuscastus seu purus non detur apud homines, nec apud ange-los; est usque aliquid non castum seu non purum, quodilli se adjungit et subjungit: sed hoc ex alia natura est,quam ex qua est ineastum; est enim apud illos eastumsupra, et non eastum infra, et a Domino interposita est.tanquam janua eum eardine, quae aperitur per determina-tionem, et prospieitur ne illa stet aperta, ut transeatunum in alterum, et se eommisceant: naturale enim ho-minis a nativitate est eontaminatum et refertum malis;at spirituale ejus non ita, quia hujus nativitas est a Do-mino, est enim regeneratio; et haee est successiva sepa-ratio a malis, quae inclinationibus adnata sunt. Quodnullus amor apud homines et apud angelos sit prorsuspurus, nec quod fieri possit, sed quod finis, propositum seuintentio voluntatis primario speétetur a Domino, et quodideo quantum homo in illis est, et in illis perseverat, tan-tum initietur in puritatem, et tantum ad il1am progredi-endo aeeedat, videatur supra (n. 71).
  • 122 DELICIAE SAPIENTIAE I47. (vii.) Quod castztas conJugti exzstat per tota!em abdzcatzonem scortatzonum ex relz"gione, causa est quia cas­ titas est remotio incastitatis; norma universalis est, quod quantum quis removet malum, tantum detur copia bono ut succedat; et porro, quantum odio habetur malum, tan­ tum ametur bonum; et quoque vice versa; consequenter quod quantum abdicatur scortatio, tantum castitas con­ jugii intret. Quod am or conjugialis secundum abdicatio­ nem scortationum purificetur et reéHficetur, quisque ex communi perceptione, dummodo dicitur et auditur, videt, ita ante confirmationes; sed quia non omnibus est per­ ceptio communis, interest ut id etiam per confirmationes il1ustretur: confirmationes sunt, quod amor conjugialis frigeat, ut primum dividitur, ac frigescentia haec facit ut pereat, calor enim amoris incasti exstinguit illum; non enim dari possunt duo calores oppositi simul, quin unus rejiciat alterum, et illum sua potentia orbet. Quando itaque calor amoris conjugialis removet et rejicit calorem am oris scortatorii, incipit amor conjugialis amoene cales­ cere, et ex sensu deliciarum suarum germinare et effio­ rescere, sicut pomarium et rosetum tempore veris; haec ex vernali temperie lucis et caloris e sole mundi naturalis, illa autem ex vernali temperie lucis et caloris ex sole mundi spiritualis. I48. Cuivis homini ex creatione et inde a nativitate est insitum conjugiale internum et conjugiale externum ; internum est spirituale, et externum est naturale; homo in hoc venit primum, et sic ut fit spiritualis venit in illud. Si itaque in conjugiali externo seu naturali manet, tunc obvelatur conjugiale internum seu spirituale, usque dum non scit aliquid de eo, immo usque dum vocat id inani­ tatem ideae; at vero si homo fit spiritualis, tunc incipit aliquid scire de eo, postea aliquid percipere de quali ejus, et successive sentire amoena, jucunda, et deliciosa ejus; et sicut haec fiunt, ita obvelatio inter externum et inter­ num, de qua supra, incipit attenuari, dein quasi liquescere,. ac ultimo resolvi et dissipari. Quum hoc faétum est. manet quidem conjugiale externum, sed jugi castigatur et purificatur e suis faecibus ab interno; et hoc eo usque, dUIn externum fit sicut facies interni, ac trahit suum jucundum ex beato quod est in interno, et simul ejus
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. ISO. I23vitam, et hujus potentiae delicias. Talis est abdicatioscortationum, per quam castitas conjugii existit. Credipotest, quod conjugiale externum remanens, postquaminternum se ab illo, sel! illud a se, separavit, simile sitcum externo non separato; sed audivi ab angelis, quodplane dissimilia sint; ut quod externum ab interno, quodvocaverunt externum interni, esset expers omnis lasciviae,quia internum non potest lascivire, sed solum caste deli­ciari, et quod si mile inferat externo sua, in quo deliciassuas sentit: prorsus aliter externum separatum ab interno ;hoc dicebant esse lasciviosum in communi et in omniparte. Comparaverunt conjugiale externum ab internofruétui nobili, cujus amoenus sapor et odor insinuant se insuperficiem illius, et hanc formant in correspondentiamsecum. Comparaverunt etiam conjugiale externum abinterno cum horreo, cujus penu nusquam diminuitur, sedconstanter id quod exsumitur, e nova reficitur; at ex ter­num separatum ab interno comparaverunt cum tritico inventilabro, quod si projicitur circum circa, remanet solumpalea, quae a venta aeris dissipatur: ita fit cum amoreconjugiali, nisi scortatorium abdicetur. I4-9. Quod castitas conjugii non existat per abdica­tionem scortationum, nisi haec fiat ex religione, est quiahomo absque religione non fit spiritualis, sed manet natu­ralis, et si naturalis homo abdicat scortationes, usquespiritus ejus non abdicat illas; et sic tametsi videtur sibi,quod per abdicationem sit castus, usque tamen incastitaslatet intus sic ut sanies in vulnere solum extrinsecus sa­nato. Quod amor conjugialis sit secundum statum eccle­siae apud hominem, videatur ~upra (n. I30). Piura de hacre videantur in expositione articuli xi. sequentis. I50. (viii.) Quod eàstitas non praediearz posstt de in­fantz"bus, ttee de puerzs et pue/lis, neque de adoleseentzbus etvirgùzibus, antequam apud se sentizmt amorem sexus.-Causaest, quia castum et incastum unice praedicantur de con­jugiis et de talibus quae conjugii sunt (videatur supra, n.139); et apud illos qui non sciunt aliquid de conjugialibus,non est aliqua praedicatio castitatis, est enim sicut nihilapud illas, et nihili non datur affeétio, nec de illa cogita­tio: at post nihilum illud exsurgit aliquid, cum sentiturprimum conjugii, quod est amoris sexus. Quod virgines
  • 12 4 DELICIAE SAPIENTIAEet adolescentes, antequam sentiunt amorem sexus apudse, a vulgo dicantur casti, est ex ignorantia quid castitas. I5I[pri1lZo). (ix.) Quod castitas non praedicari possit deeUlluchis natis, nec de eumtchis faélis.-Per eunuchas natosinte1liguntur imprimis i1li, apud quas a nativitate ultimumam oris deficit; et quia tunc primum et medium carentfundo, super quo subsistant, nec existunt ; et si existunt,non illorum curae est discernere inter castum et incastum,est enim utrumque illis indifferens: sed sunt horum piuradiscrimina. eum eunuchis faétis paene simile est, ut cumquibusdam eunuchis natis; at eunuchi faéti, quia sunt etviri et feminae, ideo non possunt aliter quam amoremconjugialem speétare sicut phantasiam, et delicias ejussicut logos: si aliquid ex inclinatione i1lis inest, fit hoc[l)neutrum, quod non est castum nec incastum; et quodest neutrum, non est alicujus denominationis ab uno autab altero. I52[primo). (x.) Quod castitas non praedicari possit dez"lHs, que non credunt adulterta esse mala relt"gionis,o et adhucminus de z"llis, qui non credunt adulteria esse damna soct"eta­tis.-Quod castitas non praedicari passit de illis, est quianon sciunt quid castitas, nec quod sit; castitas enim estconjugii, ut in primo articulo hic ostensum est; et illi, quinon credunt adulteria esse mala religionis, faciunt etiamconjugia incasta, cum tamen religio apud conjuges facitcastitatem i1lorum; sic illis nihil castum est, quare coramHiis frustra nominatur castitas; hi sunt ex confirmatoadulteri: qui autem non credunt adulteria esse damnasocietatis, illi adhuc minus quam priores sciunt quid cas­titas, nec quod sit; sunt enim ex proposito adulteri. Sidicunt quod conjugia minus incasta sint quam adulteria,dicunt hoc ore, sed non corde, quia conjugia apud illasfrigent; et illi qui ex hoc frigore loquuntur de calorecasto, non possunt ideam caloris casti habere de amoreconjugiali. Quales i1li sunt, et quales ideae cogitationisi1lorum, et inde qua lia interiara loquelae i1lorum, in ParteSecunda de Insaniis adulterorum videbitur. I53[primo). (xi.) Quod castztas non praedicart possit dezllis, quz solum propter varias causas e.:rternas ab adulteriisabstinent.-Multi credunt, quod modo abstinentia ab adul­teriis corpore sit castitas, cum tamen i1la non est castitas,
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 1 54Lprimo]. 125nisi illa etiam simul sit spi ri tu ; spiritushominis, per quemhic inteBigitur mens ejus quoad affeCl:iones et cogitationes,facit castum et incastum, inde enim est in corpore; hocenim prorsus tale est, qualis est mens seu spiritus: indesequitur, quod qui abstinent ab adulteriis corpore et nonex spiritu, nec qui abstinent ab îllis spiritu ex corpore,non sint casti. Dantur multae causae, quae faciunt uthomo desistat ab iBis corpore, et quoque spiritu ex cor­pore; at usque qui non desistit ab illis corpore ex spiritu,incas tus est; nam dicit Dominus, Quod si quis aspexerit mulierem alienam, ita ut concupiscat eam, jam adulterium cum illa commiserit in corde suo (Matth. v. 28).Omnes causae abstinentiae ab adulteriis solum corpore nonrecenseri possunt, nam sunt variae secundum status con­jugii, et quoque secundum status corporis: sunt enimqui ab iBis abstinent, ex timore legis civilis et ejuspoenarum; ex timore jaCl:urae famae et inde honoris;ex timore morborum ex illis; ex timore jurgiorum domiab uxore, et inde intranquiBitatis vitae; ex timore vin­diCl:ae a marito aut affine; exque timore verberum afamulis; tum qui abstinent ex egestate, aut ex avaritia,aut ex imbecillitate oriunda vel ex morbo, vel ex abusu,vel ex aetate, vel ex impotentia. Inter hos etiam sunt,qui quia non possunt aut non audent corpore, ideo etiamdamnant adulteria spiritu; et sic moraliter contra illa etpro conjugiis loquuntur: at hi si non spiritu, et spiritusex religione, devovet ",dulteria, usque adulteri sunt, namtametsi non corpore, usque spiritu committunt illa; quarepost mortem, cum fiunt spiritus, aperte loquuntur proillis. Ex his patet, quod etiam impius possit fugere adul­teria ut damna, sed quod fugere illa ut peccata, non pos­sit nisi Christian us. Ex his nunc constat veritas propo­sitionis, quod castitas non praedicari possit de iBis, quisolum propter varias causas externas abstinent ab adul­teriis. I54[primo]. (xii.) Quod castztas non possit praedicaride illzs, qui credunt conjugia esse z·ncasta.-Hi nec sciuntquid castitas, nec quod si t, sicut illi, de quibus supra (n.1 5Z[primo]); et sicut iBi, qui castitatem modo ponunt incaelibatu, de quibus sequitur.
  • 126 DELICIAE SAPIENTIAE I55[primo]. (xiii.) Quod castz"tas non praedicayz" possitde tiNs qui abdicaverunt c01Zjitgia,. vovendo perpetuum caelt"­batum, 1zisi tn illis si! et penna1teat amor vitae vere C01tiugi­alis.-Quod de his non sit praedicatio castitatis, est quiaam or conjugialis post votum perpetui caelibatus, projecrusest, de quo tamen unice est praedicatio castitatis; et quiausque inclinatio ad sexum a creatione et inde a nativitateinest, et cum haec coercetur et domatur, non potest aliter,quam ut inclinatio illa abeat in calorem, et apud quosdamin aestum, qui dum e corpore ex surgit in spiritum, infes­tat illum, et apud quosdam inquinat ilium; et dari potest,quod spiritus inde inquinatus etiam inquinet religiosa, ethaec ab interna sua sede, ubi sunt in sancritate, dejiciatin externa, ubi fiunt solum oris et gestus; quare provisumest a Domino, quod caelibatus ille sit modo apud illos quiin externo cultu sunt, in quo sunt, quia non adeunt Do­minum, nec legunt Verbum; apud hos per indicros caeli­batus simul cum sponsione castitatis, non periclitatur vitaaeterna, sicut apud illos qui in interno cultu sunt: acce­dit, quod multi ilium statum vitae non ineant ex liberovoluntatis, sed quidam antequam in libero sunt ex ratione,et quidam propter causas allecrrices e mùndo. Ex illis,qui propter abalienationem mentis e mundo, ut vacent Divino cultui, adoptant ilium statum, sunt duntaxat castiilli, apud quos amor vitae vere conjugialis vel ante iliumstatum fuerat, vel post ilium fit, et permanet, quia hujus vitae amor, est de quo praedicatur castitas. Quapropteretiam omnes monasteriales post mortem tandem exsol­vuntur votis suis, et emittuntur in libertatem, ut secun­dum interiora vota et desideria am oris sui ferantur ad eli­ gendum vitam vel conjugialem vel extraconjugialem; si tunc vitam conjugialem ineunt, illi qui spiritualia cultus etiam amaverunt, dantur nuptui in caelo; at qui vitam extraconjugialem, mittuntur ad similes, qui in lateribus caeli habitant. Quaesivi angelos, numne (llillae quae stu­ duerunt pietati, emancipaverunt se cultui Divino, et sic subtraxerunt se a praestigiis mundi, et a concupiscentiis carnis, et propterea perpetuam virginitatem voverant, re­ cipiantur in caelum, et ibi inter felices secundum illarum fidem primariae fiant: at angeli responderunt, quod qui­ dem recipiantur, sed cum sentiunt sphaeram amoris con­
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. ISI[ucundo]. 127 jugialis ibi, fiant tristes et anxiae, et quod tune quaedam sponte sua, quaedam ex venia petita, et quaedam ex jussu, abeant et emittantur; et quod cum extra illud caelum sunt, aperiatur illis via ad consocias, quae in simili statu vitae in mundo fuerant; et quod tune ab anxiis fiant hi· lares, ac laetificentur inter se. I56[primo). (xiv.) Quod status con;itgiz praefe1endus sit statui caelibatus, constat ex illis quae de conjugio et de caelibatu haétenus diéta sunt. Quod status conjugii prae­ ferendus sit, est quia ille a creatione est; quia origo ejus est conjugium boni et veri; quia ejus correspondentia est cum conjugio Domini et Ecclesiae; quia ecclesia et amor conjugialis sunt assidui comites; quia usus ejus est prae­ stantior usibus omnium creationis, est enim inde secundum ordinem propagatio generis humani, et quoque caeli an­ gelici, hoc enim ex genere humano est; accedit his, quod conjugium sit plenitudo hominis, per illud enim homo fit plenus homo, quod in sequente capite demonstrandum venit: Olnnia illa in caelibatu non sunt. At si datur pro­ positio quod status caelibatus praestet statu conjugii, et haee relinquitur inquisitioni ut assentiatur et stabiliatur per eonfirmationes, tune per has prodeunt haec: quod conjugia non sint sanéta, nec dentur casta; immo quod castitas in sexu feminino non sit aliis, quam quae absti­ nent a conjugiis, et vovent perpetuam virginitatem; et insuper quod illi qlli perpetuum eaelibatum voverant, in­ telligantur per "eunuchos, qui se propter regnum Dei faciunt eunuchos" (Mattlz. xix. 12); praeter piura, quae ex propositione non vera, etiam non vera sunt: per "eu­ nuchos, qui se propter regnum Dei faciunt eunuchos," intelligantur spirituales eunuchi, qui su nt qui in conjugiis abstinent a malis scortationum; quod Itali eunuchi non intelligantur, patet. I5I[seculldo). His adjiciam duo Memorabilia. Primum:­ Dum ex hoc Judo sapientiae (de quo supra, n. 132), abirem do·. mum, in via vidi angelum in veste hyacinthina: hic adjunxit se lateri meo, et dixit, .. Video quod e Judo sapientiae exiveris, et quod ex auditis ibi laetificatus sis; et quia percipio, quod non plenus sis in hoc mundo, quia simul in mundo naturali es, et ideo nescis nos­ tra gymnasia Olympiaca, ubi veteres sophi conveniunt, et ex advenis
  • 128 DELICIAE SAPIENTIAEe tua mundo hauriunt, quas status mutationes et successiones subi­ verat et adhuc subit sapientia, si vis deducam te ad locum, ubi plures ex vetustis sophis, et il10rum filiis, hoc est, discipulis habitant." Et deduxit me in confinium inter septentrionem et orientem; et dum e Jaco edito illuc prospexi, ecce visa est urbs, et ad unUm ejus latus duo clivi, et propior urbi humilior altero; et dixit mihi, "U rbs illa vocatur Athenaeum, clivus humilior Parnassium, et altior Heli­ coneum; ita vocantur, quia: in urbe et circum illam commorantur veteres sapientes in Graecia, ut Pythagoras, Socrates, Aristippus, Xenophon, cum discipulis et tyronibus." Et quaesivi de Platone et Aristotele. Dixit, quod illi et illorum asseclae in alia regione habitent, quia hi docuerunt rationalia quae intelleétus sunt, illi autem moralia quae vitae sunt. Dixit, quod ex urbe Athenaeo frequenter ablegentur studiosi ad litteratos ex Christianis, ut narrent quid hodie cogitant de Deo, de creatione universi, de immortalitate animae, de statu hominis re1a­ tivo ad statum bestiarum, ac de rebus aliis quae interioris sapientiae sunt ; et dixit quod praeco hodie annuntiaverit conventum, indicium quod emissarii novos advenas e terris offenderint, a quibus audive­ runt curiosa. Et vidimus multos exeurites ex urbe et a viciniis, quosdam habentes laureas super capitibus, quosdam tenentes palmas in mani­ bus, quosdam cum libris sub ulnis, et quosdam cum calamis sub sinistri temporis crinibus. Nos inseruimus nos illis, et una ascendi­ mus, et ecce super clivo palatium oétogonum, quod vocaverunt Pal­ ladium, ac intravimus; et ecce ibi oéto insinuationes sexangulares, in quarum unaquavis erat librarium, et quoque mensa, ad quas con­ sederunt laureati: et in ipso Palladio visa sunt sedilia ex saxo exsculpta, super quae reliqui se demiserunt. Et tune aperta est janua ad sinistrum, per quam duo advenae e terra introduéti sunt; et postquam salutati, un us ex laureatis quae­ sivit illos, "Quid novi e terra ?" Et dixerunt, "Novum est, quod in silvis invenerint homines sicut bestias, aut bestias sicut homines, at quod ex facie et corporecog­ noverint natos esse homines, ac secundo aut tertio aetatis an no amissos aut omissos in silvis: dixerunt quod non possint sonare aliquid cogitationis, nec discere articulare sonum in aliquam vocem; quod nec scirent cibum sibi convenientem sicut bestiae, sedquod silvestria tam munda quam immunda injicerentin buccam; praeter similiaplura; ex quibus aliqui eruditi apud nos divinarunt, et aliqui concluserunt pIura de statu hominum relativo ad statum bestiarum." His auditis, quaesiverunt aliqui ex vetustis sophis, "Quid ex jl1is divinant et concludunt?" Et duo advenae responderunt, quod pIura, quae tameil ad haec possunt referri :-1, Quod homo ex sua natura, et quoque ex nativi- . tate, omni bestia stupidior et inde vilior sit; et quod similiter fiat si non instruitur. 2. Quod instrui possit quia didicit articulate sonare, et inde loqui, et quod per id inceperit expromere cogitationes, et hoc successive plus et plus, usque ut posset exprimere leges societatis;
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 1 53[secundo]. 129<fùarum plures tàmen bestiis a nativitate impressae sunt. 3. Quodrationalitas sit bestiis aeque ac hominibus. 4. Quare si bestiaepotuissent loqui, tam solerter ratiocinarentur de omni re sicut ho­ mines; cujus rei indicium est, quod cogitent ex ratione et pruden­tia aeque ac homines. 5. Quod intelleélus sit solum modificatio lucis e sole, cooperante calore, media aethere, ita ut modo sit aélivi­tas interioris naturae, et quod haec possit exaltari, usque ut appareatsicut sapientia. 6. Quod idee vanum sit credere quod homo postmortem plus vivat quam bestia, nisi quod forte possit per aliquotdies post obitum ex exhalatione vitae corporis apparere sicut nim­ bus sub specie larvae, antequam dissipatur in naturam; vix aliter,quam sicut virgultum ex cinere exsuscitatum apparet in similitudinesuae formae. 7. Conseq uenter quod religio, quae docet vitam post mortem, sit inventum, ut simplices teneantur intrinsecus in vinculo per ejus leges, sicut tenentur extrinsecus per civitatis leges.. His addiderunt, quod mere ingeniosi ita ratiocinentur, non autem intelligentes. Et quaesiverunt, "Quid intelligentes?" Dixerunt quod non audiverint, sed quod sic opinentur. I52[smmdo). His auditis dixerunt omnes qui ad mensas sede,­ ba.nt, .. Oh qualia nunc in terris tempora; heu sapientia quas vicessubiit; versane est in ingeniositatem fatuam? Sol occidit, et sub terra est e diametro oppositus suae meridiei. Quis non ex docu­ mento ex reliélis et inventis in si1vis scire potest, quod homo non instruélus talis sit? Estne sicut instruitur? Nasciturne in igno­ rantia prae bestiis? Discetne rJgradi et loqui? Si non disceret(Jgradi, num se super pedes erigeret? Et si non disceret loqui, num mutiret aliquid cogitationis? Estne omnis homo sicut instruitur, insaniens ex falsis, ac sapiens ex veris? et insaniens ex falsis in omni phantasia quod sit sapientior sapiente ex veris? Danturne homines fatui et vesqni, qui non plus homines sunt, quam inventi in silvis? Nonne cassi memoria his similes sunt? Nos ex his et illis conc1usimus, quod homo absque instruélione non sit homo, nec bestia, sed quod sit forma, quae recipere potest in se id quod facit hominem, et sic quod non nascatur homo. sed quod fiat homo; et quod homo talis forma naseatur, ut sit organum reeipiens vitae a Deo, propter finem ut sit subjeélum, in quod Deus omne bonum posset inferre, et per unionem Secum beatificare in aeternum. Per­ cipimus ex sermone vestro, quod sapientia hodie in tantllm exstinéla aut infatuata sit, ut de statu vitae hominum relativo ad statum vitae bestiarum, prorsus nihil sciant; inde est, quod nec sciant sta­ tum vitae hominis post mortem: at illi qui hunc scire possunt, sed non volunt scire, et inde ilium negant, ut faciunt multi ex vestds Chtistianis, assimilare possumus inventis in silvis; non quod ex privatione. instruélionis ita stupidi faéli. sint, sed quod per fallacias sensuum, quae sunt tenebrae veritatum, semetipsos ita stupidos fecerint." I5~[secundo). Sed tune quidam in media Palladii stans, in manu tenens palmam, dixit, .. Evolvite quaeso hoc arcanum, quomodo homo, forma Dei ereatus, mutari potuit in formam diaboli: scia
  • 13° DELICIAE SAPIENTIAEquod angeli cae1i sint formae Dei, et quod angeli inferni sint formaediaboli, et duac formae sunt sibi oppositae, hae insaniae, illae sapi­entiae; dicite itaque, quomodo homo forma Dei creatus a die intalem noélem potuit transire, ut potuerit negare Deum, et vitamaeternam." Ad haec responderunt didascali in ordine, primum Pythagorei,dein Socratici, et postea reliqui. Sed inter illos erat quidam Platonicus, hic ultimo locutus est, ethujus sententia praevaluit, quae erat, Quod homines aevi Saturniniseu saeculi aurei, sciverint et agnoverint quod essent formae recipi­entes vitae a Deo, et quod ideo sapientia animabus et cordibusillorum inscripta fuerit; et inde, quod ex luce veri viderint verum,et per vera perceperint bonum ex jucundo amoris ejus: .. at sicuthumanum genus in sequentibus saeculis recesserat ab agnitione quodomne verum sapientiae, et inde bonum amoris apud illos, continueinflueret a Deo, cessaverunt esse habitacula Dei, et quoque tunccessavit loquela cum Deo, et consociatio cum angelis; interioraenim mentis illorum a direélione sua, quae fuerat sursum elevataad Deum a Deo, inflexa frlsunt in direélionem obliquam plus et plus,extrorsum in mundum, et sic ad Deum a Deo per mundum, et tan­dem inversa in direéUonem oppositam, quae est deorsum ad semet ;et quia Deus non potest speélari ab homine interius inverso et sicaverso, homines separaverunt se a Deo, et faéli sunt formae inferniseu diaboli. Ex his sequitur, quod primis aevis agnoverint corde etanima, quod omne bonum amoris et inde verum sapientiae i11isessent a Deo, et quoque quod illa essent Dei in illis, et sic quod illiessent mera receptacula vitae a Deo, et inde vocati imagines Dei,filii Dei, et nati a Deo: sed quod in succedentibus aevis illud noncorde et anima, sed quadam fide persuasiva, et dein fide historica,et demum solum ore, agnoverint; et agnoscere tale solum ore, estnon agnoscere, immo id negare corde. Ex his videri potest qualishodie est sapientia in terra apud Christian os, tametsi illi ex revela­tione scripta inspirari possunt a Deo, dum non sciunt discrimeninter hominem et bestiam; et inde multi credunt, quod si homovivit post mortem, etiam bestia viélura sit; aut quia bestia non vivit post mortem, nec homo viélurus sit; annon lux nostra spiritualis,quae iIluminat visum mentis, apud i110s faéla est caligo? et lux illo­rum naturalis, quae solum illuminat visum corporis, faéla est illissplendor ?" I5.f.[secundo). Post haec converterunt se omnes ad duos advenas,et illis gratias propter adventum et narrationem agebant, et orabantut haec, quae audiverant, suis fratribus renuntiarent. Et responde­runt advenae, quod cOJfirmaturi sint suos in hac veritate, quodquantum attribuunt omne bonum charitatis ct verum fidei Domino,et non sibi, tantum sint homines, ac tantum fiant angeli cae1i.I55[mundo). Alterum Memorabile:- Quodam mane suavissimus cantus e quadam altitudine supra me
  • DE AMORE CONJUGIALI.---":N. I55[secunaoJ. 131:mditus me expergefecit; et inde in prima vigilia, quae interna, paci­fica et dulcis est prae sequentibus diei, potui aliquamdiu tenerf inspiritu sicut extra corpus, et exquisite attendere ad affeélionem quaecanebatur. Cantus caeli non aliud est quam affeélio mentis, quaeut modulamen per os emittitur; est enim son us separatus a sermoneloquentis ex affeélione amoris, quae dat loquelae vitam. In statuillo percepi, quod esset affeélio deliciarum amoris conjugialis, quaeab uxoribus in caelo canora faéla est; quod ita esset, animadvertiex sono cantus, in quoillae deliciae mirabilibus modis variebantur. Post haec surrexi, et prospexi in mundum spiritualem; et eccein oriente sub sole ibi apparuit sicut plzevia aurea. Erat ros matuti­nus, in tali copia descendens, qui striélus a radiis salis speciem plu­viae aureae coram visu mec exhibebat: ex hac adhuc plenius evigi­latus exivi in spiritu, et angelum mihi forte tunc obvium interrogavi,num viderit pluviam auream descendentem e sole. Et respondit, quod videat illam quoties in meditatione est deamore conjugiali, et tunc iIluc vertit oculos. Et dixit, .. Cadit iIlapluvia super aulam, in qua sunt tres mariti cum suis uxoribus, quihabitant in media paradisi orientalis. Quod videatur talis pluviasuper aulam iIlam a sole cadentis, est quia residet apud illos sapien­tia de amore conjugiali et ejus deliciis, apud maritos de amore con­jugiali, et apud uxores de deliciis ejus: sed percipio, quod sis in.meditatione de deliciis amoris conjugialis, quare ducam te ad aulamillam, et introducam." Et duxit me per paradisiaca ad domos quae struélae erant a lignisoleae, et duae columnae ex cedris ante portam, et introduxit me admaritos, et petiit ut liceret mihi in praesentia illorum loqui cumuxoribus. , Et annuerunt, et vocaverunt iIlas. Hae argute inspeélabant oculos meos; et quaesivi, .. Cur ita?" Dixerunt, .. Possumus exquislte videre,quae tibi inclinatio et indeaffeélio, et ex hac cogitatio est de amore sexus, et videmus quod deillo intense, sed usque caste mediteris:" et dixerunt, .. Quid vis ut·de illo tibi dicamus?" Et respondi, .. Dicite, quaeso, aliquid de deliciis amoris conjugi­alis." Et mariti annuerunt, dicentes, .. Aperite si placet aliquid de illis;sunt iIlorum aures castae." Et quaesiverunt, .. Quis te docuit de deliciis illius amoris inter­rogare nos.? cur non maritos?" Et respondi, .. Hic angelus qui mecum est, dixit mihi in aurem,quod uxores sint illarum receptacula et sensoria, quia sunt nataeamores, et omnes deliciae sunt amoris." Ad haec subridente ore respondebant, " Esto prudens, et non dictale quid nisi in sensu ambiguo, quia est sapientia alte reservata incordibus nostri sexus, et non alicui marito aperitur, nisi qui in amore.vere conjugiali est; causae sunt plures, quas apud nos penitus recon­dimus." Et tune dixerunt mariti, "Sciunt uxores omnes status nostrae
  • 13 2 DELICIAE SAPIENTIAEmentis, -nec absconditurn illis est quicquam; vident, percipiunt, etsentiunt quicquid ex voluntate nostra procedit; et nos vicissim nihilapud uxores; hoc datum est uxoribus, quia sunt amores tenerrimi,et tanquam zeli ardentes pro conservatione amicitiae et confidentiaeconjugialis, et sic utriusque felicitatis vitae, quam prospiciunt mari­tis et sibi ex insita amori illarum sapientia, quae tam pie na est pru­dentia ut non velint, et inde non possint dicere, quod ament, sedquod amentur." Et quaesivi, "Cur non volunt, et inde non possunt?" Responderunt, quod si minimum tale e1aberetur ex ore iIIarum,frigus invaderet maritos, et separaret a toro, cubiculo, et aspeétu ;"sed hoc fit illis qui non sanéta habent conjugia, et ideo non ex spi­rituali amore amant suas uxores; aliter fit illis qui amant; in horummenti bus amor ille est spiritualis, et ex hoc in corpore est naturalis :nos in hac aula sumus in hoc amore ex illo, quare concredimusmaritis arcana de deliciis amoris conjugialis nostris." Tunc officiose rogavi, ut etiam mi hi aliquid de arcanis illis ape­rirent. Et illico speétabant ad fenestram plagae meridiei, et ecce visaest columba candida, cujus alae nitebant sicut ex argento, et caputinsignitum erat corona sicut ei auro, stans super ramo, e quo exibatoliva; quae cum in conatu expandendi alas erat, dicebant uxores,.. Aperiemus aliquid; columba illa dum apparet, est nobis signumquod liceat." Et dixerunt, .. Su nt unicuique viro quinque sensus,visus, auditus, olfaétus, gustus et taétus; at nobis est quoque sextus,qui est sensus deliciarum omnium amoris conjugialis mariti; et hicsensus est nobis in palmis, dum tangimus maritorum nostrorumpeétora, ulnas, manus aut genas, imprimis dum pec1ora, et quoquedum ab iIIis tangimur; omnes laetitiae et amoenitates cogitationummentiS iIIorum, et omnia gaudia et jucunda animi illorum, ac festivaet hilaria peétoris illorum, ab iBis transeunt in nos, et formant se,et fiunt perceptibilia, sensibilia, taétilia; et discernimus illa tam ex­quisite et distinéte, sicut auris discernit modulos cantus, et sicutlingua sapores lautitiarum: verbo, spirituales maritorum jucundi­tates induunt naturalem quasi corporaturam apud nos; quare amaritis nostris vocamur organa sensoria amoris casti conjugialis, etinde delidae suae. At hic sensus nostri sexus existit, sùbsistit, per­sistit. et exaltatur in eo gradu, in quo mariti nos ex sapientia etjudicio amant, et nosvicissim illos ex iisdem in illis amamus. I1lesensus nostri sexus vocatur in eaelis ludus sapientiae eum suo amore,et amoris eum sua sapientia." Ex his excitatus sum desiderio sciscitandi piura, ut de varietatedeliciarum. Et dixerunt... Est illa infini ta: sed piura dicere non volumus, et ideo nee possumus, quia columba fenestrae nostrae cum ramo olivae 5ub pedibus avolavit." Et exspeétavi reditum, sed incassum. Interea quaesivi maritos, .. Estne vobis similis amoris conjugialis sensus?" Et responderunt, .. Est ille nobis in communi, et non in parti cu­
  • DE AM ORE CONJUGIALI.-N. 1 56[secttndo]: 1.33lari: est nobis commune beatum, commune jucundum, et communeamoenum, ex particularibus uxorum nostrarum; et hoc commune,quod nobis est ex illis, est sicut serenum pacis." His diélis, ecce trans fenestram apparebat olor stans super ramoficus, et expansit alas, et evolavit. Hoc viso, dicebant mariti, " Hocnobis est signum silentii de amore conjugiali; redi per vices, et fortepiura detegentur." Ac recesserunt: et abivimus. [VII!.] .DE CONJUNCTIONE ANIMARUM ET MENTIUM PER CON­ JUGIUM; QUAE INTELLIGITUR PER DOMINI VERBA, QUOD NON AMPLIUS SINT DUO, SED UNA CARO. I56[sectnldo]. Quod vira et feminae a creatione inditasit inclinatio et quoque facultas conjuné1:ionis sicut in unum,et quod utraque illa viro et feminae insit adhuc, constatex Lzbro Creatzonù, et simui ex Domini verbis. In LzbroCreatzonù, qui vocatur Gmesù, Iegitur, .. Jehovah Deus aedificavit costam, quam sumpserat de homine, in muli­ erem: et adduxit eam ad hominem: et dixit homo, Haec vice hac, os de ossibus meis et caro de carne mea: huic vocabitur nomen Ischah ["SHSHAH), quia de Isch (viro ["SH)), sumpta est haec: prop­ terea derelinquet vir patrem suum et matrem suam, et adhaerebit uxori suae, et erunt in carnem unam" (cap. ii. 22-24).Similia etiam dixit Dominus apud MattllaeUm: .. Annon legistis, quod Ille qui fecit ab initio masculum et feminam, ..• dixit, Propterea deseret homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carnem unam; quare non amplius duo sun t, sed una caro?" (cap. xix. 4, 5.)Ex his patet, quod femina creata sit ex vira, et quod situtrique et inclinatio et facultas reuniendi se in unum ;quod in unum hominem, patet etiam ex Lzbro Creatzords,ubi uterque simui dicitur "Homo;" Iegitur enim, .. Quo die creavit Deus hominem, .... masculum et feminam creavit illos, ... et vocavit nomen illorum Homo" ([ Cm.] cap. v. [1,] 2) ;legitur ibi, "Vocavit nomen illorum Adam," sed Adam[ADHU] et Homo sunt una vox in Iingua Hebraea: insuper
  • 134 DELICIAE SAPIENTIAEuterque simul vocatur Homo (ibi. cap. 1. 27 ; cap. Iii. 22-24) :per unam carnem etiam significatur un us Homo, quodpatet ex locis in Verbo, ubi dicitur "omnis caro," per quodintelligitur omnis homo (Ut Cm. vi. 12, 13, 17. 19; Esai. xl. s, 6; cap. xlix. 26; cap. lxvi. 16. 23, 24; Jerem. xxv. 3I; cap. xxxii. 27 ; cap. xlv. 5 ; Ezech. xx. 48; cap. xxi. 4. 5; et alibi).Quid autem intelligitur per "costam viri," quae in muli­erem aedificata est, quid per "carnem" quae loco ejusinclusa est, et sic quid per "os ex ossibus meis et caro excarne mea," et quid per "patrem et matrem," quos virpost conjugium relinquet, et quid per "adhaerere uxori,"ostensum est in Arcanis Caelestzbus, ubi duo libri, Genesùet Exodus, quoad sensum spiritualem explicati sunt. Quodnon costa per "costam," nec caro per "carnem," nec osper "os," neque adhaerere per "adhaerere," intelleéta sint,sed spiritualia, quae illis cotrespondent. et inde per illasignificantur, ibi demonstratum est: quod intelleéta sintspiritualia. quae a duobus faciunt unum hominem. patetex eo, quod amor conjugialis conjungat illos. et amor Illeest spiritualis. Quod amor sapientiae viri transcriptus sîtin uxorem, supra ~liquoties diétum est, et in transaétioni­bus, quae hanc sequuntur, plenius confirmabitur; nunc nonlicet a materia hic proposita abire, et sic digredi, quae estde conjunétione duorum conjugum in. un am carnem perunionem animarum et mentium. ~ed haec unio elucida­bitur in hoc ordine:­ (i.) Quod a creaüone z1zsita st! utril/ut:" sexui jacultas et ùzclùzatio, ut jJossint et /Jelint conjzmgi sicut ilz U1zum. (ii.) Quodamor conjugialis conjzmgat duas animas et inde mentes in U1lU1l1. . (iii.) Quod volzmtas uxoris se conjungat cum intelleélu viri, et inde .intelleélus vin CU1l1 volzmtate uxoris. (iv.) . Quod z1zclznatùJ ad unÙ!ndum sibi virum sit constans et . jJerpetua apud uxorem, sed ùZoo1lstans et alterna ajJUd virtoll. (v.) Quod c01ljzmélio ùzsjJireturviro ab uxore secundum cjus am(lrem, et recijJiatur a viro secundum ejus sajJi­ entiam. (vi.) Quod o"Ol~jzlllélio illa fiat successive a jJrimis diebus con­ jU,i;ii. et ajJud illos, qui ÙZ amore vere conjugialz sunt. pemiius et penitius ùz aeternum. . (vii.) Quod cOlljullflio uxoris <lt/II sapùmtia ratiMzali marztz fiat ab illtra, set! C[(1Il sajJientia mora/iejus ab extra.
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 157. 135 (viii.) Quod propter conjunflionem illam ut fini!1n, uzori st! data perceptio ajfdlionum mariti, et quoque summa prudentia moderandi illas. . (ix.) Quod uzores hanc perceptionem apud se recondant, et a maritis abscondant, propter causas quae sunt necessztates, ut conjugiaNs amor, amicitia, et con­ fidentia, et sic beatitudo cohabitationzs et jeNdtas vitae, constabiliantur. (x.) Quod perceptio hacc szt sapientia uzorù,. quod haec non dabilis sit apud vinon, nec quod sapientia ra­ tionalù viri dabilù sit apud uxorem. (xi.) Quod uxor jugiter ex amore cogitet de incNnatione viri ad se, animo·conjul1gendi sibi ilium,. aliter vil. (xii.) Quod uzor conjungat se viro pel applicaHones ad ejus voluntalts desùieria. (xiii.) Quod uzor conjungatur vira suo pel sp/laeram vitae suae exeunte11l ex amore ejus. (xiv.) Quod uzor conjungatur mari/o. pel appropriationem viriu11l virtutù ejus,. sed quod hoc fiat secundum amorem mutuzmî spiritualem illorum. (xv.) Quod sic uxor imagincm sui mariti reapiat in se, et inde perczpiat, vzaeat et sentiat ejus ajfefliones. (xvi.) Quod sint ojJicia propria viri, et officia propria uxo­ rù,. et quod uxor non possit intrare in officia pro­ pria viri, nec vil in officia propria uxons, et illù rztejungi. (xvii.) Quod officia illa secundum mutuum auxilium etiam conju/l/Jant duos in zmum,. et simulja ciant unam domum. (xviii.) Quod conjuges StCU7ldum cOl1junfliones supra diflas fiant lmus IlOmo plus et plus. (xix.) Quod illi, qui in amore vere cOlljugiali sunt, sentzant se unztum IlOmùlem, et sicut unam carne7ll. (xx.) Quod a11lor vere cOlljugialzs in se speflatus, sit unio ani771aru771, conjunflio mentium. nisus ad conjunc­ tùmem in Pt!flO1ibus. et inde ùz corpore. (xxi.) Quod status hujus amoris sint ùmocentia. pax. tran­ . quillitas. amù:itia intima, cOllfidmtia plena, ac desiderium animi et cordù lmtluUlll jaciendi alteri O17lne bonum,. et ex omnibus illzs beatztudo,jausti­ tas, juczmditas. volzeptas, et ex lzanem jruitione aeterna, caelestis jelicztas. (xxii.) Quod haec nullatmus possint dari, msi in conjugio unius viri cztm zuza uxore.Sequitur nunc horum explicatio. I57. Ci.) Quod a creatzone, insita sit utrique sexui fa­cuitas et illclinatio, ut possint et velint cOll:fungi sicut inunum.-Quod femina a viro desumpta sit, mox supra exLibro Creationis ostensum est: quod inde sit ut ri que sexuifacultas et inclinatio ad conjungendum se in unum, indese quit ur ; id enim quod ab aliquo desumptum est, trahit
  • 13 6 DELICIAE SAPIENTIAE et retinet ex proprio ejus, quod faeit suum; quod quia homogeneum est, spirat reunitionem, et eum reunitum est, est sicut in se cum in illo, et vicissim. Quod facultas conjunétionis unius sexus cum altero sit, seu quod possint uniri, hoc nullum movet scrupulum; nec quin sit inclina­ tio ad conjungendum se; utrumque enim autopsica expe­ rientia docet. IS8. (ii.) Quod amor COfzjugialis conjungat duas am­ mas et znde mentes in unum.-Unusquisque homo consistitex anima, mente et corpore; anima est intimum ejus, mens est medium ejus, et corpus est ultimum. Animaquia est intimum hominis, est illa ex origine caelestis ; etmens quia est medium ejus, est ea ex origine spiritualis;et corpus quia est ultimum, est id ex origine naturale:illa quae ex origine caelestia sunt, et illa quae ex originesptritualia sunt, non sunt in spatio, sed sunt in apparen­tiis spatii; hoc quoque notum est in mundo, quare dicitur,quod de spiritualibus non praedicari possit extensum neclocus. eum itaque spatia sunt apparentiae, etiam distan­tiae et praesentiae sunt apparentiae. Quod apparentiaedistantiarum et praesentiarum in mundo spirituali sihtsecundum proximitates, propinquitates et affinitates amo­ris, in opusculis de illo mundo saepius indigitatum et con­firmatum est. Haec diéta sunt, ut sciatur, quod animaeet mentes hominum non sint in spatio, sicut corpora illo­rum, quia illae, ut supra diétum est, ex origine caelesteset spirituales sunt; et quia non in spatio sunt, possintconjungi sicut in unum, tametsi non simul corpora. Hocfit imprimis inter conjuges, qui se mutuo intime amant: sedquia femina est ex viro, et conjunétio illa est species re­unitionis, ex ratione videri potest, quod non sit conjunétioin unum, sed adjunétio, vicina et propinqua secundumamorem, et ad contaétum ap.ud illos qui in amore vereconjugiali sunt: adjunétio haec vocari potest cohabitatiospiritualis, quae datur apud conjuges qui se tenere amant,utcunque distant corpore; dantur piura documenta expe­rientiae etiam in mundo naturali, quae haec confirmant.Ex his patet, quod amor conjugialis conjungat duas ani­mas et mentes in unam. I59. (iii.) Quod volzmtas uxorzs se conjungat cum ùztel­leau viri, et inde intelleausviri cum voluntate uxorù.­
  • DE AM ORE CONJUGIALI.-N. 16I. 137Causa est,quia masculus nascitur ut fiat intelleétus, acfemina ut fiat voluntas amans intelleétum masculi; exquo sequitur, quod conjunétio conjugialis sit voluntatisuxoris cum intelleétu viri, et reciproca intelleétus viri cumvolunfate uxoris. Quisque videt quod propinquissimaconjunétio sit intelleétus et voluntatis; et quod sit talis,ut una facultas possit intrare in alteram, ac deleétari exconjunétione, et in illa. x60. (iv.) Quod inclinatio ad Ultiendum sibi virum si!constans et perpetua apud uzorem, sed inconstans et alternaapud virum " causa est, quia am or non potest aliter quamamare, et se unire, ut redametur; essentia et vita ejus nonaliud est; ac feminae natae sunt amores, at viri, cumqui bus se uniant ut redamentur, sunt receptiones. Prae­terea, est amor continue efficiens; est sicut calor, flammaet ignis, quae si coercentur ne efficiant, pereunt; inde est,quod inclinatio ad uniendum sibi virum, sit constans etperpetua apud uxorem : quod autem non similis inclinatioad uxorem sit apud virum, est quia vir non est am or, sedmodo recipiens amoris; et quia status receptionis abest etadest secundum curas quae interpolant, secundum caloriset non caloris mutationes in mente ex variis causis, etsecundum incrementa et decrementa virium in corpore,quae quia non constanter et statis momentis redeunt, se­quitur quod inclinatio ad conjunétionem illam sit apudviros inconstans et alterna. x6x. Cv.) Quod conjunélz"o znspiretur viro ab uzore se­cundum e:jus amorem, et recipiatur a viro sectmdum Jussapientiam.-Quod amor et inde conjunétio inspiretur viroab uxore, hodie absconditum est viris, immo universaliternegatur abillis; causa est, quod uxores persuadeant quodsolum viri ament, et ipsae recipiant, seu quod viri sintamores, et ipsae obedientiae; gaudent etiam corde, dum!viri ita credunt: quod hoc illis persuadeant, sunt pl urescausae, quae omnes sunt prudentiae et circumspeétionisuxorum, de quibus aliquid in sequentibus dicetur, et inspecie in capite De Causis Frigorum, Separationum et Di..vortiorum inter Conjuges. Quod inspiratio seu insinuatioamoris sit viris ab uxoribus, est quia nihil amoris conju­gialis, et ne quidem amoris sexus est apud viros, sed solum
  • 13 8 DELICIAE SAPIENTIAEapud uxores et feminas; quod ita sit, ad vivum mihi inmundo spirituali ostensum est. * Quondam erat sermo de hac re ibi, ac vi ri ex persuasiûne abùxoribus instabant, quod ilIi ament, et non uxores, sed quod uxoresamorem recipiant ab Hiis. Ut lis hujus arcani dirimeretur, ablataesunt a viris amnes feminae una cum uxoribus, et simul cum Hlis ipsasphaera amoris sexus remota est; qua remota viri in statum prorsusperegrinum, et prius nusquam perceptum, venerunt, ex quo multumconquesti sunt. Tune cum in il10 erant, adduétae su nt ad il10sfeminae, et ad maritos uxores, ac hae et il1ae blande al10quebanturilIos; sed ad blanditias il1arum frigidi faéti sunt, et averterunt se,et dixerunt inter se, .. Quid hoc? Quid femina?" Et cum quaedamdicerent, quod uxores illorum essent, respondebant, .. Quid uxor?non cognoscimus vos." At cum uxores de hac prorsus frigidaindifferentia virorum inciperent indolere, et quaedam lacrymare,sphaera amoris sexus feminini, et conjugialis, quae haétenus virisablata fuit, restituta est; et tune viri il1ico in statum priorem suurnredierunt; amatores conjugii in suum, et amatores sexus in suum.Sic conviéti sunt vi ri, quod nihH amoris conjugialis. ne quidemamoris sexus, apud illûs resideat, sed solum apud uxores et feminas.Sed usque postea uxores ex prudentia sua adduxerunt viros ad cre­dendum, quod amor resideat apud viros, et quod aliqua scintilla ejuspossit ab Hiis transire in se.Experientia haec hic adduél:a est, ut seiatur quod uxoressint amores, et viri receptiones. Quod virisint reeep-_tiones secundum sapientiam apud se, imprimis secundumhanc exreligione, quod sola uxor amanda sit. patetex eo, quod dum sola uxor amatur, amor concentre­tur; et quia etiam nobilitatur, maneat in suo robore,eonsistat et persistat; et quod alioqui foret, sie ut dumtriticum ex horreo projicitur ad canes, unde fit domiegestas. I6:z. (vi.) Quod con/unlNo illa fiat a prz1nzs dtebus con­/ugii successive,. et quod apud tltos, qui in amore Ve1e conju­giati sunt, penitius et pmitius ùz aeternum.-Primus ealorconjugii non conjungit, trahit enim ex am ore sexus. quiest eorporis et inde spiritus; et quod ex corpore in spirituest, hoc non moratur diu; sed amor qui est ex spiritu incorpore, moratur. Amor spiritus, et e spiritu corporis,insinuatur animabus et mentibus conjugum una eum ami­citia et confidentia; eum hae duae cum amore primo * NOTA EDITORIS.-Ab Auétore hic paragraphus signis citationis incusus est.
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 164. 139 conjugii se conjungun t, fit amor conjugialis, qui aperit peaora, et inspirat illis am oris dulcedines; et hoc penitius et penitius, sicut illae duae primitivo amori se adjungunt, et ille intrat in has; et vicissim. I630 (vii.) Quod conjunélio uxorù mm sapientia ratio­ nali mariti flat ab tntra, sed mm sapientz"a moralt ejus ab extra.-Quod sapientia apud viros sit duplex, rationalis et moralis, et quod sapientia rationalis illorum sit solius intelleaus, et quod sapientia moralis illorum sit intelleaus et simul vitae, conc1udi et videri potest ex sola intuitione. et exploratione. Sed ut sciatur quid intelligitur per sapi­ entiam rationalem virorum, et quid per sapientiam mora­ lem illorum, enumerabuntur aliqua in specie. Ilia quae sapientiae rationalis illorum sunt, insigniunttir variis no­ minibus: in genere vocantur scientia, intelligentia, et sapientia; in specie autem, rationalitas, judicium, ingenium, eruditio, sagacitâs; sed quia scientiae sunt cuivis peculi­ ares in suo officio, ideo sunt multifariae; sunt enim pecu­ liares c1ericis, peculiares personis magistratus, peculiares variis illorum officiariis, peculiares judicibus, peeuliares medicis et chymicis, peculiares militibus et nautis, pecu­ liares artificibus et operariis, peculiares agricolis, et sic porro. Ad rationalem sapientiam pertinent etiam omnes scientiae, in quas adolescentes initiantur in scholis, et per illas postea in intelligentiam, et vocantur etiam vario nomine, ut philosophica, physica, geometrica, mechanica, chymica, astronomica, juridica, politica, ethica, historica, et plures, per quas, sicut per ostia, intratur in rationalia, ex qui bus fit sapientia rationalis. I640 Sapientiae autem moralis apud viros sunt omnes virtutes morales, quae speaant vitam, ac intrant illam: et quoque sunt virtutes spirituales, quae ex am ore in Deum et ex amore erga proximum effiuunt, et in illos confluunt. Virtutes, quae ad sapientiam moralem viro­ rum pertinent, sunt etiam varii nominis, et vocantur temperantia, sobrietas, probitas, benevolentia, amicitia, modestia, sinceritas, officiositas, civilitas, tum sedulitas, industria, solertia, alacritas, munificentia, liberalitas, gene­ rositas, strenuitas, intrepiditas, prudentia; praeter plures. Virtutes spirituales apud viros, sunt amor religionis, cha­ ritas, veritas, fides, conscientia, innocentia, praeter plures.
  • 140 DELICIAE SAPIENTIAE Hae virtutes et il1ae in genere referri possunt ad amorem et zelum pro religione, pro bono publico, pro patria, pro civibus, pro parentibus, pro conjuge, et pro liberis. In his omnibus dominantur justitia et judicium; justitia est sapientiae moralis, et judicium est sapientiae ratio­ nalis. I6S. Quod conjunétio uxoris cum sapientia rationali viri sit ab intra, est quia haec sapientia est propria intel­ leétus virorum, et scandit in lucem, in qua feminae non su nt ; quae causa est quod feminae non loquantur ex il1a, sed in consortiis virorum, in quibus similia ventilantur, taceant, et modo auscultent: quod tamen usque sint apud uxores ab intra, patet ex ~uscultatione, quod intus recog­ noscant illa, et faveant illis, quae audiunt et audiverant ex maritis. Quod autemconjunétio uxoris cum sapientia virorum morali sit ab extra, est quia virtutes illius sapien­ tiae quoad plurimam partem sunt affines similibus apud feminas, et trahunt ex voluntate intel1eétuali viri, cum qua voluntas uxoris se unit, et facit conjugium; et quia uxor cognoscit illas apud virum, plus quam vir illas apud se, dicitur quod conjunétio uxoris cum il1is sit ab extra. I66. (viii.) Quod propter con./unélionem illam ut flnem, uzori sit data perceptio affeélionum mariti, et quoque summa prudentza moderandi ülas.-Quod uxores cognoscant affec­ tiones maritorum suorum, et quod prudenter moderentur il1as, est quoque inter arcana amoris conjugialis apud uxores recondita: cognoscunt il1as tribus sensibus, visu, auditu, et taétu, et moderantur il1as in omni ignorantia maritorum suorum. Nunc quia il1a inter arcana uxorum sunt, non decet me aperire illa quoad circumstantias; sed quia decet ipsas uxores, ideo sequuntur post capita qua­ tuor Memorabilia, in quibus ab ipsis aperiuntur; duo extribus uxoribus habitantibus in aula super qua visa est sicut pluvia aurea cadens; et duo a septem uxoribus se­ dentibus in roseto; quae si leguntur, apparet hoc arcanum deteétum. I67. (ix.) Quod uzores hanc perceptionem apud se re­ condant, et a maritzs abscondant, propter causas, quae sunt 1zecessitates, ut con./ugialis amor, amicitia et conjidentia, et sic beatitudo cohabitationis, et fe/icitas vitae constabzlian­ tur.--Reconditio et absconditio perceptionis affeétionum
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 169. J4 1mariti ab uxoribus vocantur necessitates, quia si. revela-rentur, abalienarent maritos a toro, a cubiculo, et a domo;ratio est, quia plerisque viris alte insidet frigus conjugialeex pluribus causis, quae in capite De Causis Frigorum,Separationum, et Divortiorum inter Conjuges, aperientur ;hoc frigus, si uxores detegerent affeétiones et inclinationesmaritorum, e latibulis suis erumperet ac infrigeraret pri-mum interiora mentis, dein peétus, et inde ultima amoris,quae generationi dicata sunt; quibus infrigeratis am orconjugialis ·exsularet in tantum, ut non aliqua spes amici-tiae, confidentiae, et beatitudinis cohabitationis, et indefelicitatis vitae, superesset; uxores tamen illa spe continuelaétantur. Aperire quod sciant affeétiones et inclinationesamoris apud maritos, secum fert declarationem et evulga-tionem amoris ill~rum; et notum est, quod quantumuxores aperiunt os de illo, tantum viri frigescant, et cupi-ant separationem. Ex his patet veritas hujus articuli,quod causaej propter quas uxores perceptionem suam apudse recondunt, et a maritis abscondunt, sint necessitates. x68• . (x.) Quod perceptio haec sit sapùntza uxoris " etquod Izaec n01Z dabilis sit apud virum, nec quod sapùntiarationulis viri dabilis sit apud uxorem.-Hoc sequitur exdiscrimine quod est inter masculinum et femininum : mas-culinum est ex intelleétu percipere, et femininum est examore; ac intelleétus etiam percipit illa quae supra cor-pus, et extra mundum sunt, visus enim rationalis et spiri-tualis illuc vadit; at amor non ultra id quod sentit; dumultra, hoc trahit ex conjunétione cum intelleétu viri con-stabilita a creatione; intelleétus enim est lucis, et amorest caloris, et illa quae lucis sunt, perspiciuntur, et illa quaecaloris sunt, sentiuntur. Ex his patet, quod propteruniversale discrimen quod est inter masculinum et femi-ninum, sapientia uxoris non dabilis sit apud virum, necsapientia viri apud uxorem: sapientia moralis viri necdabilis est apud feminas, quantum illa trahit ex sapientiarationali ejus. x69. (xi.) Quod uxor jug·üer cogitet de inclinatione iJiriad se, animo conjungendi sibi illum.-Haec cohaerent cumsupra explicatis, his, quod inclinatio ad uniendum sibivirurn sit constans et perpetua apud uxorem, sed incon-stans et alterna apud virum, quae videantur; ex illis
  • 142 DELICIAESAPIENTIAE sequitur, quod cogitatio uxoris continua sit de inclinationemariti ad se, animo conjungen di sibi ilium: discontinuaturquidem uxoris cogitatio de marito per domestica quaecurae ejus sunt, sed usque manet in affeétione am oris ejus,et haec se a cogitationibus apud feminas non separat, sicutapud viros: sed haec ut relata refero; videantur duoMemorabilia a septem uxoribus in roseto sedentibus, quaepost aliqua capita sequuntur. I70. (xii.) Quod uzor conjzmgat se viro per applica­liones ad ejus voluntatis desiden·a.-Haec inter nota fami­liaria sunt, quare explicatio horum supersedetur. I7I. (xiii.) Quod uzor cOl~jungatur viro suo per sphae­lam vitae suae ezeu1Ztem ez amore c:ius.-Ex unoquovishomine exit, immo exundat, sphaera spiritualis ex affec­tionibus amoris ejus, et circumdat illum, et haec se inditsphacrae naturali, quae est e corpore, et se conjungunt;quod sphaera naturalis e corpore continue effluat, nonmodo ex homine, sed etiam ex bestiis, immo ex arboribus.frutbbus, floribus, et quoque ex metallis, in vulgo notumest: in mundo spirituali similiter; sed. sphaerae ex sub­jeétis effluentes ibi sunt spirituales; et illae quae exspiritibus et angelis emanant, sunf penitus spirituales, quiaillis sunt affeétiones amoris, et inde perceptiones et cogi­tationes interiores: omne sympathicum et antipathicuminde trahit suum ortum, et quoque omnis conjunétio etdisjunétio, et secundum illas praesentia et absentia ibi,homogeneum enim seu concors facit conjunétionem etpraesentiam, ac heterogeneum et discors disjunétionem etabsentiam; quare illae sphaerae faciunt distantias ibi.Quid sphaerae illae spirituales operant ur in mundo natu­rali, quibusdam etiam notum est. Inclinationes conjuguminter se nec ex alia origine sunt; hos sphaerae unanimeset concordes uniunt, ac adversae et discordes disuniunt;sunt enim sphaerae concordes jucundae et gratae, ac dis­cordes injucundae et ingratae. Audivi ab angelis, qui inperceptione illarlim clara sunt, quod non sit ulla pars intusin homine, nec ulla extus, quae se non renovat, quod fitper solutiones et reparationes, et quod inde sit sphaera,quae jugi exundat: et dixerunt, quod sphaera illa circum­stipet hominem a tergo et a peétore, sed tenuiter a tergo,dense autem a peétore; et quod haec, quae a peétore est,
  • DE AMORE CONJUGIALT.-N; 173. 143se conjungat cum respiratione ; et quod exinde sit, quodduo conjuges, qui discrepant animis et discordant affec­tionibus, in toro jaceant obversi. tergo ad tergum; et.vicissim qui animis et affettionibus concordant, conversi.ad se mutuo. Dixerunt etiam, quod sphaerae. quia exeunt.ab omni parte hominis, et continuantur ample circûmillum, non modo conjungant et disjungant duos conjugesab extra, sed etiam ab intra; et quod inde sint omnesdifferentiae et varietates amoris conjugialis. Ultimo dixe­runt, quod sphaera am oris exiens ab uxore, quae tenereamatur, in caelo percipiatur sicut du1citer fragrans, insig­niter amoenius quam percipitur illa in mundo a recentimarito primis diebus post nuptias. Ex his patet veritasasserta, quod uxor conjungatur viro per sphaeram vitaesuae exeuntem ex amore ejus. I72. (xiv.) Quod uzor conJungatur marzto pel appro­priationem virium virtutis ejus,. sed quod lzoc fiat seczmdumamorem mutuum spiritualem zllorum.-Quod ita sit, etiamex .ore angelorum captavi. Dixerunt quod prolifica im­pensa a maritis recipiantur universim ab uxoribus, acaddant se vitae illarum; et quod sic uxores vitam un ani­mam, et successive unanimiorem, cum maritis ducant; etquod inde fiat effettive unio animarum et conjunttio men­tium. Causam dixerunt hanc, quia in prolifico mariti estanima ejus, et quoque mens quoad interiora ejus quaeconjuntta sunt animae: adjecerunt, quod hoc a creationeprovisum sit, ut sapientia viri, quae facit animam ejus,approprietur uxori, ac ut sic fiant, secundum Domini verba,una caro: tum etiam, quod hoc provisum sit, ne homo vir, post conceptionem, ex quadam phantasia relinquat uxorem.Sed addiderunt, quod applicationes et appropriation es vitae maritorum apud uxores, fiant secundum amorem conjugiaIem, quia amor, qui est unio spiritualis, conjungit ; et quod hoc etiam provisum sit propter pl ures causas. I73. (xv.) Quod sic uzor imagi1zem sui 11larzti recipiat in se, et inde percipiat, videat, et smtiat ejus affeéliones.­ Ex causis supra a1latis sequitur ut testatum, quod uxores recipiant in se i1la, quae sunt sapientiae maritorum, ita quae sunt pro pria animarum et mentium i1lorum, et sic faciant se ex virginibus uxores. Causae ex quibus hoc st:quitur, sunt.-1. Quod femina creata sit ex viro. 2.
  • 144 DELICIAE SAPIENTIAEQuod inde inc1inatio se uniendi et sicut reuniendi cum viroinsit. 3. Quod ex illa unione, et propter illam cum suocompari, femina nascatur amor viri, et fiat plus et plusamor ejus per conjugium, quia tune amor impendit jugitercogitationes suas ad conjungendum sibi virum. 4. Quodconjungatur unico suo per application es ad vitae ejusdesideria. 5. Quod conjungantur per sphaeras circumsti­pantes, ac unientes se universaliter et singulariter secun­dum qua le amoris ,conjugialis apud uxores, et simul se­cundum quale sapientiae recipientis ilium apud maritos.6. Quod etiam conjungantur per appropriationes viriummaritorum ab uxoribus. 7. Ex quibus patet, quod jugiteraliquid mariti transcribatur in uxorem, et ei inscribatursicut ejus. Ex his et illis consequitur, quod imago maritiformetur in uxore, ex qua imagine uxor percipit, videt et~entit illa quae in marito sun t,in se, et inde sicut se inillo; percipit ex communicatione, videt ex aspeEtu, etsentit ex taEtu: quod sentiat receptionem sui amoris amarito ex taEtu in pal mis super genis, ulnis, manibus, etpeEtoribus, aperuerunt mihi tres uxores in aula, et septemin roseto, de quibus in Memorabilibus. %74. (xvi.) Quod sint officia propria vzri, et officia pro­pria uzorzs; et quod uzor non po;sù zntrare zn officia p1opnaviri, nec vir in officia propria uxoris, et zlHs rite fungi.-Quodsint officia propria viri, et propria uxoris, non opus estillustrare per recensionem illorum, sunt enim piura etvaria; et quisque scit dispescere illa in numeros secundumgenera et species, modo intendat animum ad dispiciendamil1a. Officia per quae uxores praeprimis se cum maritisconjungunt, sunt educationes infantum utriusque sexus, acpuellarum usque ad aetatem qua dantur nuptui. %75- Quod uxor non possit intrare in officia propriaviri, et vicissim nec vir in officia propria uxoris, est quiadifferunt sicut sapientia et ejus am or, seu sicut cogitatioet ejus affeEtio, seu sicut intel1eétus et ejus voluntas: inofficiis propriis virorum primas agit intel1eétus, cogitatioet sapientia; in officiis autem propriis uxorum primasagit voluntas, affeEtio et amor; et uxor ex his facit suaofficia, et vir ex illis facit sua; q uare officia illorum exsua natura sunt diversa; sed us que conjunétiva in seriesuccessiva. Creditur a multis, quod mulieres possint
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 176. 145fungi officiis virorum, modo a prima aetate initientur inilla, quemadmodum pueri; sed possunt in exercitium illo­rum, non autem in judicium, a quo officiorum reétitudointerius dependet; quapropter illae mulieres, quae in viro­rum officia initiatae sunt, tenentur in rebus judicii consu­lere viros, et tunc ex illorum consiliis, si sui arbitrii sunt,eligunt quod favet amori suo. Autumatur etiam a quibus­dam, quod mulieres aeque possint elevare aciem intelleétussui in sphaeram lucis, in quam viri, ac perspicere res ineadem altitudine; quae opinio induéta est illis per scriptaa quibusdam eruditis camenis; sed haec in mundo spiri­tuali in praesentia illarum explorata, inventa sunt nonjudicii et sapientiae, sed ingenii et facundiae; et illa. quaeex his duobusprocedunt, ex elegantia et concinnitatecompositionis vocum apparent tanquam sublimia et eru­dita; sed modo coram illis qui omnem ingeniositatemvocant sapientiam. Quod nec viri possint intrare in offi­cia propria mulierum, et illis rite fungi, est causa, quia nonin affeétiones illarum, quae prorsus distinétae sunt abaffeétionibus virorum. Quoniam masculini sexus affeétioneset perceptiones a creatione et inde a natura ita discrimi­natae sunt, ideo inter statuta apud filios Israelis etiamfuit hoc: "Non erit vestis vi ri super muliere, nec vestis mulieris super viro; quia hoc abominatio " (Deutr. xxii. 5):causa erat, quia omnes in spirituali mundo vestiuntursecundum suas affeétiones, et binae affeétiones mulieris etviri non possunt uniri nisi inter duos, et nusquam in uno. I76. (xvii.) Quod officia illa secundum mutuum auxi­Hum etiam c011jungant duos ùz unum>, et simul.faciant unamdomum.-Quod mariti officia aliqua ratione se conjungantcum officiis uxoris, et quod officia uxoris se adjungantofficiis mariti, et quod conjunétiones et adjunétiones illaesint mutuum auxilium, et secundum illud, inter nota inmundo sunt: at primaria quae confoederant, consociant,et in unum congregant animas et vitas duorum conjugum,est communis cura educandi liberos; circa quam officiamariti et officia uxoris se distinguunt et simul conjungunt ;se distinguunt, quia cura laétationis et educationis infan­tum utriusque sexus, et quoque instruétionis puellarumusque ad aetatem illarum dum add:cantur et associantur
  • 146 DELICIAE SAPIENTIAEviris, est proprii officii uxoris; at cura instruétionis puero­rum, post pueritiam ad ephebatum, et post illum usquedum suae potestatis fiunt, est proprii officii mariti; con­jungunt autem se per consilia, et sustentationes, et perpIura alia auxilia mutua. Quod officia illa tam conjunétaquam distinéta:, seu tam communia quam propria, colligentanimos conjugum in unum; et quod amor storge vocatusid effiiciat, notum est: quod officia illa in sua distinétioneet conjunétione speétata, faciant unam domum, etiamnotum est. I77. (xviii.) Quod conjuges seezmdum eonjunc?iones su­pradic?as fiant unus homo plus et plus.-Haec coinciduntcum contentis articuli vi., ubi explicatum est, quod con­junétio fiat a primis die bus conjugii successive; et quodapud illos, qui in am ore vere conjugiali sunt, penitius etpenitius in aeternum; quae videantur. Fiunt unus homosecundum incrementum amoris conjugialis; et quia illeamor in caelis est genuinus ex c.aelesti et spirituali ange­lorum vita, ideo duo conjuges ibi vocantur duo cumnominantur maritus et uxor, sed unus cum nominanturangeli. I78. (xix.) Quod illi, qui in amore vere conjugzali sunt,sentiant se zmitum hominem, et sieut unam carnem.-Quodita sit, non ex ore alicujus terricolae, sed ex oribus caeli­colarum, confirmandum est, quoniam apud homines interris hodie non datur am or vere conjugialis; et insupercircumvelati su nt crasso corpore, quod hebetat et absorbetsensationem, quod duo conjuges sint unitus homo, et sic utuna caro; et praeterea illi in mundo, qui modo exteriuset non interius amant conjuges, non volunt hoc audire;cogitant etiam de hoc ex carne lascive: aliter apud an­gel os caeli, hi quia in spirituali et caelesti amore conju­giali sunt, et non circumvelati tam crasso carpore sicuthomines telluris. Ex illis, qui per saecula cum conjugibussuis in caelo vixerant, testatum audivi, quod sentiant seita unitos, maritus se cum uxore et uxor se cum marito,et se in altero seu in altera mutuo et vicissim, sicut etiamin carne, tametsi separati. Causam hujus rari phaenomeniin terris dixerunt hanc, qu~d unitio animarum et mentiumillorum sentiatur in carne illorum, quia anima non solumfacit intima capitis, sed etiam intima corporis; similiter
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 180. 147 mens; qi.lae est media inter animam et corpus; quae tametsi apparet in capite, usque est etiam aél:ualiter in toto corpore; et dixerunt, quod inde sit, quod aél:us fluarit in instanti e corpore, quos anima et mens intendunt; tum quod inde sit, quod ipsi post rejeél:ionem corporis in priori mundo, sint perfeEti homines: nunc quia anima et mens se arél:e adjungunt carni corporis, ut operentur et efficiant effeél:us suos, sequitur quod unitio animae et mentis cum conjuge sentiatur etiam in corpore sicut una caro. Cum haec diél:a sunt ab angelis, audivi ex spiritibus qui adsta­ bant, quod illa sint sapientiae angeIicae, quae transcen· dunt; sed spiritus illi rationaIes naturaIes, et non ratio­ naIes spirituaIes, erant. I79. (xx.) Quod amor vere c01lfugt"alt"s ùz se speélatus, sz"t unt"o anùnarmn, c011jzt1lélt"o mentt"um, 1Zt"sUS ad confzt1lc7io­ 1lem t"n peéloribus, et inde ùz corpore.-Quod sit unio ani­ marum, et conjunél:io mentium, videatur supra (n. 158). Quod sit ni sus ad conjunél:ionem in peél:oribus, est quia peél:us est forum conventus, et sicut curia regia, et corpus sicut urbs popuIosa circum illud. Quod peél:us sit sicut forum conventus, est quia omnia quae ab anima et mente determinantur in corpus, primum in peétus influunt; quodsit sicut curia regia, est quia ibi est dominium super omnia corporis, sunt enim ibi cor et puImo, et cor regnat per sanguinem, et puImo per respirationem ubivis: quod cor­ pus sit sic ut urbs populosa circum iIla, patet. Cum itaqueanimae et mentes conjugum unitae s~nt, et amor vereconjugiaIis unit illas, sequitur quod amabilis illa unio in­fluat in illorum peétora, et per haec in illorum corpora, etcausetur nisum ad conjunétionem; et eo plus quia amorconjugialis determinat nisum ad uItima sua, ad compIen­dum faustas amoenitates suas; et quia peél:us est in bivio,patet unde est quod am or conjugiaIis sedem sensus deli­cati sui ibi naél:us sit. ISO. (xxi.) Quod status hufus amort"s sint t"mzocmtt"a,pax, tranqztz"llz"tas, amz"âtzà ùzfùna, confidmtia plma, dest"de­rùtm animt" et cordt"s mutuu11t faciendt" altert" 011l1Ze bonum,.et ex omnt"bus z"llz"s beatz"tudo, faustz"tas,fucundùas, voluptas,et ex. l,arum fruz"tt"one aeterna caelestt"s felzâtas.-Causa,quod haec et illa sint in amore conjugiaIi, et inde ex illo,.:-st quia origo ejus est ex conjugio boni et veri, et hoc
  • <148 DELICIAESAPIENTIAE<conjugium est a Domino: et qUIa amor talis est ut velit!cum altero, quem ex corde amat. communicare, immo inillum conferre gaudia. et exinde ipse captare sua, infinite itaque plus Divinus Amor, qui in Domino est, in hominem,quem creavit receptaculum et am oris et sapientiae a Se procedentium: et quia creavit in illorum receptionem, virum in receptionem sapientiae, feminam in receptionemam oris sapientiae Viri, ideo ab intimis infudit hominibusamorem conjugialem, in quem conferre posset omnia beata, fausta, jucunda, et volupia, quae unice ex Divino amore per Divinam sapientiam Ipsius una cum vita procedunt, etinfluunt; consequenter in il10s qui in amore vere conju­giali sunt, quia hi soli sunt recipientes. Nominanturinnocentia, pax, tranquillitas, amicitia intima, confidentia.plena, et desiderium animi et cordis mutuum faciendi alteriomne bonum; quoniam innocentia et pax sunt animae, tranquillitas est mentis, amicitia intima est peétoris, con­fidentia pIe na est cordis, et desiderium animi et cordis mutuum faciendi alteri omne bonum est corporis ex illis. I8I. (xxii.) Quod haec nutlatenus possint dari, nùi tnconjugio unùts viri cum una uxore.-Est conclusum ex om­ nibus il1is quae haétenus diéta sunt j et quoque fit conclu­sum ex omnibus illis quae posthac dicenda sunt; quaread illud confirmandum peculiari commentatione non opusest.I82. His adjicentur duo Memorabilia. Primum hoc:­ Post aliquot septimanas audivi vocem e caelo dicentem, " En ite­rum conventus in Parnassio; accede, monstrabimus viam." Accessi, et cum prope eram, vidi quendam super Heliconeo cumtuba, qua annuntiavit et indixit conventum. Et vidi ex urbe Athe­naeo et confiniis ejus ascendentes ut prius, et in media illorum tresnovitios e mundo. Erant illi tres ex Christianis, unus sacerdos, alterpoliticus, et tertius philosophus. Hos in via vario sermone obleéla­bant, imprimis de sapientibus antiquis, quos nominabant. Quaesive­runt num illos visuri sint; dixerunt quod visu ri, et si vellent, saluta­turf, quoniam sunt affabiles. Quaesiverunt de Demosthene, Diogene et Epicuro. Dixerunt•.. Demosthenes non hic est, sed apud Platonem, Diogenes cum suisscholaribus sub Heliconeo commoratur, ex causa quia mundana sicutnihili reputat, et modo caelestia animo volvit; Epicurus ad occiden.tem in termino habitat, nec intrat ad nos, quia nos distinguimusinter affeéliones bonas et <affeéliones malas, et dicimus affeéliones
  • DE AMüRE CONJUGIALI.-N. 182. 149bonas una esse eum sapientia, et affeéliones malas esse contra sapi.entiam." , Quando ascenderunt collem Parnassium, aliqui custodes ibiapportabant aquam ex fonte ibi in scyphis crystallinis. et dicebant."Est aqua ex fonte, de quo vetusti confabulati sunt. quod perruptu~sit ab ungula equi Pegasi, et postea consecratus novem Virginibus;at per equum alatum Pegasum, intellexerunt intelleélum veri perquem sapientia; per ungulas pedis ejus, intellexerunt experientiasper quas intelligentia naturalis: et per novem Virgines. intellexerunt,cognitiones et scientias omnis generis; haec vocantur hodie fabulae.sed fuerunt correspondentiae, ex qui bus primaevi locuti sunt. " Comites dixerunt ad tres advenas. "Ne miremini. custodes italoqui instruéli sunt. et nos per bibere aquam ex fonte intelligimusinstrui de veris. et per vera de bonis, et sic sapere." Post haec intraverunt Palladium, ct cum illis tres novitii emundo, sacerdos. ,politieus. et philosophus; et tunc laureati. quisedebant ad mensas. quaesiverunt. "Quid novi e terra?" Et responderunt. "Hoc novum est. quod quidam perhibeat seloqui cum angelis, ac visum habere apertum in mundum spiritualem.aeque sieut apertum.habet in mundum naturalem, et ille nova indeaffert piura. inter quae sunt haec: quod homo vivat homo post mor­tem, sicut vixit prius in mundo; quod videat, audiat, loquatur sicutprius in mundo; quod vestiatur et ornetur sicut prius in mundo; quodesuriat et sitiat. edat et bibat. sicut prius in mundo; quod delicioconjugiali fruatur sicut prius in mundo; quod dormiat et evigile~sicut prius in mundo; quod ibi sint terrae et lacus, montes et colles,planities et valles, fontes et fluvii, paradisi et luci ; tum quod ibi sintpalatia et domus, ac urbes et villae. sicut in mundo naturali; ut etquod sint scripturae et libri, et quod sint funéliones et negotiationes,tum lapides pretiosi, aurum et argentum ; verbo, quod ibi sint omniaet singula quae in terris, et illa in caelis infinite perfeéliora; cum sol..differentia, quod omnia quae in mundo spirituali sunt, ex originespirituali sint, et inde spiritualia, quia sunt ex sole ibi qui est purusamor; et quod omnia quae in mundo naturali sunt. ex origine natu­rali sint, et inde naturalia et materialia, quia sunt ex sole ibi qui éstpurus ignis: verbo. quod homo post mortem sit perfeéle homo. immoperfeélius homo quam prius in mundo; prius enim in mundo fuit incorpore materiali, in hoc autem est in corpore spirituali." His diélis, quaesiverunt sapientes antiqui, quid de illis cogitantin terra. Dixerunt illi tres, "Nos scimus quod vera sint. quia hic sumus,ac lustravimus et exploravimus omnia; quare dicemus quid de illislocuti et ratiocinati sunt in terra." Et tunc sacerdos dixit, quod illi qui ex nostro ordine sunt, primumdum audiverunt illa, vocaverint visiones. dein commenta, posteaquod viderit larvas; et demum haeserint. et dixerint, "Crede si vis:nos haélenus docuimus, quod homo non futurus sit in corpore postmortem, prius quam die ultimi judicii." Et quaesiverunt, "Annon aliqui intelligentes inter illos sint, qui
  • 15° DELICIAE SAPIENTIAE possunt demonstrare et convincere illos de veritate, quod homo vivat homo post mortem ?" Dixit sacerdos. quod sint qui demonstrant. sed non convincunt; "ili qui demonstrant, dicunt. quod contra sanam rationem sit credere, quod homo non vivat homo nisi quam die ultimi judicii. et quod interea sit anima absque corpore. •Quid anima. et ubi illa interea? Num halitus, aut aliquid venti volitans in aere. vel ens reconditum in medio terrae, ubi est pu ejus? Num animae Adami·et Evae. et omnium post ilos. nunc pel sex millia annorum seu sexaginta saecula adhuc volitent in universo. aut teneantur inclusae in meditullio ter ­ rae, et exspeétent ultimum judicium? Quid anxius et miserabilius tali exspeétatione? nonne sors illorum potest comparari sorti vinc:10­ mm catenis et pedicis in carceribus? Annon si talis sors homini post mortem foret, satius foret nasci asinus quam homo? Numne etiam contra rationem est credere. quod anima possit reindui suo corpore? estne corpus exesum a vermibus, muribus. et piscibus? ac isti nova corpori induci sceleton osseum exustum sole, vel dilapsum in pulverem? Quomodo cadaverosa et putida illa colligentur, et animabus unientur? Sed ad talia, cum audiunt, non quicquam ex ratione respondent. sed inhaerent fidei suae. inquientes.• Captamus rationem sub obedientia fidei: ad colleétionem omnium ex sepulcris die ultimi judicii, dicunt.• Hoc omnipotentiae opus est; et cum nominant omnipotentiam et fidem. exsulat ratio, et possum dicere quod tunc sana ratio sit sicut nihilo et quibusdam sicut speé1rum ; immo possunt dicere ad sanam rationem •• Insanis. " His auditis dixerunt sapientes Graeciae. "Nonne iIla paradoxa sicut contradié1oria dissipantur a seipsis? et tamen hodie in mundo non dissipari possunt a sana ratione; quid paradoxius credi potest quam id quod narratur de ultimo judicio. quod tunc universum peri ­ turum sit. et quod tunc stellae caei delapsurae sint super terram. quae minor stellis est; et quod corpora hominum tunc vel cadavera. vel [llmumia ab hominibus exesa. vel flocci. coalitura sint cum suis animabus? Nos dum fuimus in mundo, credidimus immortalitatem animarum hominum. ex induétionibus quas ratio nobis subministra­ vit. et quoque designavimus pro beatis loca. quae vocavimus Cam ­ pos Elysios, et credidimus illas esse effigies seu species humanas, sed tenues quia spirituales." Postquaro haec diéla sunt, converterunt se ad alterum advenam, qui in mundo fuerat politicus. Hic confessus est, quod non credide ­ rit vitam post mortem; et quod cogitaverit de novis quae audiverat de ila. quod essent figmenta et inventa. "Meditans de iIla dixi. Quomodo possunt animae corpora esse? an non omne hominis jacet mortuum in sepu1cro? estne oculus ibi? quomodo potest videre ? estoe au ris ibi? quomodo potest audire? unde iIli os quo loquatur? si aliquid hominis viveret post mortem, num foret id aliud quam. simile larvae? quomodo potest larva edere et bibere? et quomodo potest delicio conjugiali frui? unde ei vestes, domus, cibi, et sic porro? et larvae. quae sunt effigies aereae apparent sicut sint, et tamen non sunt. Haec et similia de vita hominum post mortem
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 183. 15 1eogitavi in mundo; at nunc eum vidi omnia, ac tetigi manibus meisomnia. eonviélus sum per ipsos sensus. quod sim homo sicut inmundo; adeo ut non seiam aliud. quam quod vivam sicut vixi. eumdifferentia. quod ratio nunc mihi sanior sit; aliquoties puduit mecogitationum priorum." Similia de se narravit philosophus; attamen cum hac differentia.quod retulerit nova iIIa. quae audiverat de vita post mortem. interopiniones et hypotheses. quas ex antiquis et hodiernis collegerat. His auditis obstupuerunt sophi; et illi qui e schola Socraticaerant. dixerunt. quod ex novis his e terris percipiant. quod interioramentium humanarum successive occlusa sint, et quod nunc in mundofides falsi luceat sicut veritas. ac ingeniositas fatua sicut sapientia. etquod lux sapientiae a nostris temporibus se demiserit ab interioribuscerebri in os sub nasum, ubi iIIa coram oculis apparet sicut splendorlabri, ac loquela oris inde sicut sapientia. His auditis quidam ex tironibus ibi dixit. ,, Et quam stupidaementes terricolarum hodie; utinam adessent discipuli Heracliti etDemocriti. qui rident ad omnia. et qui fient ad omnia, et audiremusmagnum risum et magnum fietum." Postquam peraélus est hic conventus. dederunt tribus novitiis eterra suae ditionis insignia, quae erant lamellae eupreae. super qui-bus aliqua hieroglyphica exarata sunt; cum quibus abiverunt.I8.J. Alterum Memorabile : - Apparuit mihi in plaga orientali lucus ex palmis et lauribus inhelicum gyros positis. Accessi et intravi. et ambulavi vias circum-duélas in aliquos gyros. et ·in fine viarum vidi hortum. qui faciebatmeditullium luci; erat ponticulus qui distinxit. et ibi porta a parteluci, et porta a parte horti : accessi. et portae aperiebantur a custode;quaesivi ilium. quid nomen horti; et dixit, " Adramandoni, quod est,Delicium amoris conjugialis." Intravi. et ecce oleae. ac inter oleam et oleam currentes et pensi-les vites. et sub illis et inter iIlas arbusta in fioribus; in media ejuserat circus gramineus, super quo sedebant mariti et uxores. ac juve-nes et virgines. paria et paria; et in media circi humus e1evata, ubifonticulus ex fortitudine venae saliens in altum. Cum prope circumeram, vidi duos angelos in purpura et coccino, qui cum sedentibussuper gramine loquebantur. et loquebantur de origine amoris conju-gialis, et de ejus deIiciis; et quia loquela de amore illo fuit, eratattentio avida, et receptio plena, et indp. exaltatio sicut ex igne amo-ris in sermone angelorum. Collegi in summam haec e loquela illorum : praefati sunt de diffi-eili investigatione. et de difficili perceptione originis amoris conju-gialis, quia origo ejus est Divina caelestis, est enim Divinlls amor.Divina sapientia. et Divinus usus, quae tria ut unum a Domino pro-cedunt. et inde ut unum infiuunt in animas hominum. et per animasin mentes illorum, et ibi in interiores affeéliones et cogitationes, perhas in desideria propinqua corpori, et ex his per peélus in regionem
  • 15 2 DELICIAE SAPIENTIAEgenitalem, ubi omnia derivata a prima origine simul sunt, et una cumsuecessivis faciunt amorem eonjugialem. Post haec angeli dixerunt, "Sit eommercium sermonis per inter­rogationes et responsa, quoniam perceptio rei hausta ex sola audi­tione quidem influit, sed non manet, nisi audiens etiam eogitet deiIla ex se, ac interroget." Tune quidam ex conjugiali illo coetu dixerunt ad angelos, " Audi­vimus quod origo amoris conjugialis sit Divina eaelestis, quia estex influxu in animas hominum a Domino; et quia a Domino, quodsint amor, sapientia, et usus, quae sunt tria essentialia, quae simul(aciunt unam essentiam Divinam, et quod non aliud possit quam idquod est essentiae Divinae ab Ipso procedere, ae in intimum homi­nis, quod vocatur eJus anima, influere; et quod illa tria vertantur inanaloga et correspondentia in deseensu in corpus: interrogamusitaque nunc prim~m, Quid intelligitur per tertium essentiale pro­cedens Divinum, quod diélum est usus?" Responderunt angeli, quod amor et sapientia absque usu sintmodo ideae cogitationis abstraélae, quae etiam post aliquam moramin mente transeunt sieut venti; "at iIIa duo colliguntur in usu, et ibifiunt unum, quod vocatur reale; non potest amor quieseere nisi faciat,est enim amor ipsum vitae aélivum, nec potest sapientia existere etsubsistere, nisi ex amore et cum iIIo quando facit, ac faeere est usus;quare definimus usum, quod sit facere bonum ex amore per sapien­tiam; usus est ipsum bonum. Quoniam illa tria, amor, sapientia,et usus, influunt in animas hominum, constare potest, unde est quoddicatur, quod omne bonum sit a Deo; omne enim faélum ex amoreper sapientiam voeatur bonum, et usus est quoque faélum. Quidamor absque sapientia, nisi quoddam fatuum? et quid amor cumsapientia absque usu, nisi f1atus mentis? At vero amor et sapientiacum usu non modo faciunt hominem, sed etiam sunt homo: immo,quod forte mirabimini, propagant hominem; nam in semine viri estejus anima in perfeéla forma humana, obvelata substantiis ex puris­simis naturae, ex quibus formatur corpus in utero matris; hic ususest usus supremus ae ultimus Divini amoris per Divinam sapientiam." Tandem dixerunt angeli, "Hoc erit conclusum, quod omnis fruélifi­ catio, omnis propagatio et omnis prolificatio sit originitus ex influxu amoris, sapientiae et usus a Domino, ex influxu immediato a Domino in animas hominum, ex influxu mediato in animas anima­ lium, et ex infiuxu adhuc mediato in intima vegetabilium; et omnia haec fiunt in ultimis a primis. Quod fruélificationes, propagatio­ nes, et prolificationes sint continuationes creationis, patet; creatio enim non potest aliunde esse, quam ex Divino amore per Divinam sapientiam in Divino usu; quare omnia in universo ex usu, in usu, et ad usum, procreantur et formantur," Postea sedentes super toris gramineis interrogaverunt angelos, "Unde sunt deliciae amoris conjugialis, quae sunt innumerabiles etineffabiles?" Responderunt angeli, quod sint ex usibus amoris et sapientiae; et quod hoc videri possit ex eo, quod quantum quis amat sapere
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 183. 153.propter genuinum usum, tantum in amoris conjugialis vena et poten­tia sit; et quantum in his duabus est, tantum in deliciis sit; "usushoc facit, quia amor per sapientiam inter se deliciantur. et quasiludunt sicut infantes; et prout adolescunt, genialiter conjungunt se;quod fit quasi per desponsationes, nuptias, conjugia, et propagatio­nes; et haec continue cum varietate in aeternum: haec fiunt interamorem et sapientiam intus in usu; at deliciae iIIae in principiis suissunt imperceptibiles. sed fiunt perceptibiles plus et plus, sicut indeper gradus descendunt et intrant corpus; intrant per gradus ab animain interiora mentis hominis, et ab his in exteriora ejtis, et ex his insinum peéloralem, et ex hoc in regionem genitalem : ac caelestes illiludi nuptiales in anima ne hilum ab homine percipiuntur. at inde ininteriora mentis sub specie pacis et innocentiae se insinuant, et inexteriora mentis sub specie beatitudinis, faustitatis et jucunditatis,in sinu autem peélorali sub specie deliciarum amicitiae intimae, etin regione genitali ex influxu continuo usque ab anima cum ipsosensu amoris conjugialis, ut delicium deliciarum; ilIi ludi nuptialesamoris et sapientiae in usu in anima in procedendo versus sinumpeéloralem permanent, h1et in sinu ilIo sub infinita varietate delicia­rum se sensibiles sistunt, et propter sinus peéloralis mirabilem com­municationem cum regione genitali, fiunt deliciae ibi deliciae amorisconjugialis, quae super omnes delicias, quae in caelo et in mundodantur, exaltatae sunt, ex causa, quia usus amoris conjugialis estomnium usuum praestantissimus, est enim inde procreatio generishumani, et ex genere humano caelum angelicum." His addideruntangeli, quod illi qui non in amore sapiendi propter usum a Dominosunt, non sciant aliquid de varietate deliciarum innumerabilium, quaesunt amoris vere conjugialis; "apud ilIos enim, qui non amant sapereex genuinis veris, sed amant insanire ex falsis, et per hanc insaniamex aliquo amore faciunt usus malos, via ad animam c1ausa est; indeest, quod caelestes nuptiales ludi amoris et sapientiae in anima pluset plus intercepti cessent; et una cum iIIis amor conjugialis cumejus vena, potentia, et deliciis." Ad haec dixerunt audientes, quod percipiant quod amor conju­gialis sit secundum amorem sapiendi propter usus a Domino. Responderunt angeli quod ita. Et tunc super quorundam capi­tibus apparebant corollae ex floribus; et quaesiverunt, "eur hoc?"Dixerunt angeli, "Quia profundius intellexerunt." Et tunc ex hortoabiverunt, et hi in medio iIIorum.
  • 154 DELICIAE SAPIENTIAE [IX.]DE MUTATIONE STAT US VITAE APUD VIROS ET APUD FEMIN AS PER CONJUGIUM. :1:84- Quid per status vitae, et per mutationes illorumintel1igitur, notissimum est eruditis et sapientibus, at ig­notum ineruditis et simplicibus; quare aliquid de eo prae­fandum est. Status vitae hominls est qualitas ejus; etquia duae facultates, quae faciunt vitam, cuivis hominiinsunt, quae vocantur intel1eétus et voluntas, est statusvitae hominis qualitas ejus quoad intel1eétum et volunta­tem: inde patet, quod per mutation es status vitae intel1i­gant ur mutationes qualitatis quoad illa quae intelleétussunt et quo ad il1a quae voluntatis. Quod omnis homoquoad illa duo mutetur continue. sed cum discriminevarietatum· ante conjugium, et post conjugium, in hactransaétione demonstrare suscipitur; quod fiet in hocordine : ­ Ci.) Quod status vitae hominis ab infantia usque ad finem vitae, et postea in aeternum, C01ttÙtue mutetur. (ii.) Quod similiterforma interna quae est sjJiritus ejus. (iii.) Quod hae mutationes aliae sint ajJud viros, et aliae apud feminas, quoniam viri a creatione sunt formae scientiae, ùttelligentiae et sapientiae, feminae for­ mae amons illarum apud viros. (iv.) Quod apud viros sit e!e-tJatio mentis in superiorem lucem, et quod apud feminas sit elevatio mentis in superiorem calorem,. et quod femùta sattiat de!i­ cias sui calaris in luce viri. (v.) Quod status vitae alii sint vins et feminzs ante conju­ gium, et alii post conjUl{ittm. (vi.) Quod status vitae post conjugium apud conjuges muten­ tur et succedant secttndum conjun{hones mentium illorum per amorem conjugialem. (vii.) Quod conjugia etiam inducant animabus et mentibus conjuf[um alias formas. (viii.) Quodfelllina atlualiter fonnetur Ùt uxorem vin secun­ dum descriptionem in Libro Creationis. (ix.) Quodformatio illa fiat ab uxore modis arcanis, et quod hoc intelligatur per quod jemùza creata sit dor­ miente viro. (x.) Quod formatio illa ab uxore fiat pl!r conjlmtlionl!lll suae voluntatis cum interna viri. (xi.) Propter finem, ut utrùtsque voluntas fiat Ulla, et st<­ ambo unus /lomo.
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 185. I55 (xii.) Quod formatio z"/Ia ab uxore fiat per appropriaHonem ajJeélionum marzïi. (xiii.) Quodformatio il/a ab uxore fiat per receptionem propa­ gationum anùnae mariti, cum delicio orizmdo ex eo, quod veHt esse sapientiae sui mariti amor. (xiv.) Quod sic formetur virgo in uxorem, et juvenis ùt man­ tum. (xv.) Quod in conjugio unius viri cum una uxore. inter quos est amor vere conjugialù, uxor fiat plus et plus uxor, et maritus plus et plus maritus. (xvi.) Quod etiam ita successive ab interioriperficiantur et nobiHtentur .zllorum formae. (xvii.) Quod proies 1tatae a duobus qui in amore vere conju­ giali sunt, trahant a parenlzous conjugiale boni et vert, ex quo ilHs est ùtclinatio et facultas, si filius, ad percipiendum illa quae sapientiae sunt, sifilta, ad amandum il/a quae sajJientia doœt. (xviii.) Quod zïa fiat, quia anima prolù est a patre, et induitio ejus a matre. Sequitur nunc horum explicatio. I85. Ci.) Quod status vitae homùzis ab ùzfantia usque ad jinem vztae, et postea in aeternum, continue mute/ur.­ Communes status vitae hominis vocantur infantia, pueritia, adolescentia, juventus, et seneEtus; quod unusquisque homo, cujus vita continuatur in mundo, successive trans­ eat ab una in alteram, ita a prima ad ultimam, notum est: transitiones in illas aetates non apparent, nisi per interjeEta spatia temporis; quod tamen progressivae sint a momentis in momenta, ita continue, ratio videt; simile enim est cum homine, sicut cum arbore, quae omni spa ­ tiolo temporis, etiam minutissimo, a semine jaEto in ter­ ram, crescit et succrescit: momentaneae hae progressiones sunt etiam mutationes status, addit enim sequens ante ­ cedenti aliquid, quod statum perficit. Mutationes quae fiunt in internis hominis sunt perfeEtius continuae, quam illae quae fiunt in externis ejus; causa est, quia interna hominis, per quae intelliguntur illa quae mentis seu spiri­ tus ejus sunt, in gradu superiori elevata super externa sunt, et in illis, quae in gradu superiori sunt, fiunt millia eodem minuto, quo in externis fit unicum. Mutationes. quae fiunt in internis, sunt mutationes status voluntatis, quoad affeEtiones, et mutation es status intelleEtus []quoad cQgitationes; harum et illarum status mutationes suc ces ­ sivae in specie in propositione intelliguntur. Quod mu ­ tationes status duarum illarum vitarum seu facultatum
  • 15 6 DELICIAE SAPIENTIAEperpetuae sint ab infantia apud hominem usque ad finemvitae ejus, et postea in aeternum, est causa, quia nondatur finis scientiae, minus intelligentiae, et adhuc minussapientiae; est enim infinitas ac aeterni~as in amplitudineillarum ex Infinito ac Aeterno, a Quo sunt: inde est hocphilosophicum veterum, quod omne sit divisibile in infini­tum; cui adjiciendum est, quod similiter sit multiplicabile :angeli asserunt, quod a Domino perficiantur sapientia inaeternum, quod etiam est in infinitum, quia aeternum estinfinitum temporis. I86. (iL) Quod sùniliter forma interna !zomùds, quaeest spirztus e:/us.-Quod haec continue mutetur sicut sta­tus vitae hominis m.utatur, est quia non datur quicquamni si in forma, et status inducit i1lam; quare idem est, sivedicatur, quod status vitae hominis mutetur, sive dica­tur, quod forma ejus. Omnes affeétiones et cogitationeshominis sunt in formis, et inde ex formis, nam formaesunt subjeéta illarum; affeétiones et cogitation es si nonforent in subjeétis, quae formata sunt, darentur etiam incraniis a cerebro vacuis; quod simile foret sicut cum visuabsque oculo, cum auditu absque aure, et cum gustuabsque lingua; quod subjeéta horum sensuum sint, et haecformae, notum est. Quod continue mutetur status vitae,.et inde forma apud hominem, est, quia veritas est, quamsapientes docuerunt et adhuc docent, quod non deturidem, seu absoluta identitas duorum, minus plurium; sic utnon duae facies, minus plures, hominum; simile est insuccessivis, quod non detur idem status vitae sequens cumpraeterito: ex quo fluit, quod perpetua sit mutatio statusvitae apud hominem, proinde etiam perpetua mutatioformae, imprimis internorum ejus. At quia haec nondocent aliquid de conjugiis, sed modo parant viam adcognitiones de illis, tum quia sunt modo scrutinia ex in­telleétu philosophica, quae quibusdam arduae perceptionissunt, ideo post haec pauca transeuntur. I87. (iii.) Quod hae mutationes aliae sz"nt apud vzros,aliac apud feminas, quomam viri a creattone szmt formaescie1Ztiae, ùztelligentiae et sapie1Ztiae, feminae formae amorisillarum apud viros.-Quod viri creati sint formae intel­leétus, et quod feminae creatae sint formae amoris intel­leétus virorum, explanatum supra (n. 90) videatur. Quod
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 188. 157mutationes status, quae succedunt apud illum et iIlam ab aetate infantili ad maturam, sint ad integrandum formas, intelleétualem apud viros, et voluntariam apud feminas, sequitur; inde c1uit, quod aliae mutationes sint apud viros, et aliae apud feminas; apud utrosque tamen integratur forma externa quae est corporis secundum integrationemformae internae, quae est mentis; agit enim mens in cor­ pus, et non vicissim; quae causa est, quod infantes in caelo fiant homines staturae et decoris secundum incre­ menta intelligentiae apud illos, aliter quam infantes in terris, quia hi corpore materiali, sic ut animalia, sunt cir­·cuminduti; conveniunt tamen in eo, quod primum cres­eant inc1inatione ad talia quae adblandiuntur sensibus corporis illorum, et postea pedetentim ad talia quae afficiunt sensum internum cogitativum, et a gradu in gra­dum ad talia quae voluntatem imbuunt affeétione; et eumaetas in bivio est inter maturam et immaturam, acceditinc1inatio conjugialis; quae est virginis ad juvenem, etjuvenis ad virginem; et quia virgines in caelis aeque ut in terris, ex innata prudentia inc1inationes suas ad conjugiacelant, juvenes ibi nec sciunt aliter quam quod illi affici­ciant virgines amore, et hoc quoque apparet iIlis ex in­citatione masculina ; sed haec illis etiam est ex influxu amo­ris e sexu pulchro, de quo influxu alibi ex professo dicetur.Ex his constat veritas propositionis, quod mutationesstatus aliae sint apud viros, et aliae apud feminas, quo­niam viri a creatione sunt formae scientiae, intelligentiaeet sapientiae, et feminae formae amoris illarum apudviros. ISS. (iv.) Quod apud viros st! elevatio mentis tn supe­riorem lucem, et quod apud feminas szt elevatio 1nentzs insuperiorem calorem,. et quod fen:zina senttat deltcias suicalorz"s ÙZ luce viri.-Per lucem, in quam elevantur viri,intelligitur intelligentia et sapientia, quia lux spiritualis,quae procedit e sole mundi spiritualis, qui in sua essentiaest amor, aequum seu unum agit cum duabus illis; et percalorem, in quem feminae elevantur, intelligitur amor con­jugialis, quia calor spiritualis, qui procedit ab illius mundisole, in sua essentia est amor, et apud feminas amor con­jungens se cum intelligentia et sapientia apud viros, quiin suo complexu vocatur amor conjugialis, et per deter­
  • 15 8 DELICIAE SAPIENTIAE minationem fit ille amor. Dicitur elevatio in superioremlucem et calorem, quia est elevatio in lucem et caloremin qui bus sunt angeli caelorum superiorum i est quoqueaétualis elevatio sic ut a nimboin aerem, et ex hujusregione inferiore in superiorem, et ab hac in aetherem;quare elevatio in lucem superiorem apud viros, est eleva­tio in intelligentiam superiorem, et ab hac in sapientiam;in quam etiam datur elevatio superior et superior; atelevatio in calorem superiorem apud feminas, est in amo­rem conjugialem castiorem et puriorem, ac jugi ad conju­giale, quod a creatione in intimis latet. Elevationes illaein se speétatae, sunt aperitiones mentis; est enim menshumana in regiones distinéta, sic ut mundus est in regionesquoad atmosphaeras, quarum infima est aquea, superiorest aerea, adhuc superior est aetherea, supra quam etiamdatur suprema; in similes regiones elevatur mens hominis,sicut haec aperitur, apud viros per sapientiam, et apudfeminas per amorem vere conjugialem. I89. Dicitur quod femina sentiat delicias sui calorisin luce viri; sed hoc ita intelligitur, quod femina deliciassui amoris in sapientia viri, quia haec est receptaculum, etam or ubi hoc invenît sibi correspondens, in jucunditatibuset deliciis suis est; sed non intelligitur, quod calor cumluce sua delicietur extra formas, sed intra illas; ac calorspiritualis cum luce spirituali inibi eo plus, quia formaeillae ex sapientia et amore sunt vitales, et sic susceptibiles.Hoc aliquatenus potest illustrari ex ludis ita diétis caloriscum luce in vegetabilibus; extra illa est modo simplexconjunétio caloris et lucis, at intra illa est sicut ludus interse. quia sunt ibi in formis seu receptaculis, transeunt enimilla per mirabiles maeandros, ac in intimis ibi spirant ususfruétus, et quoque amoenitates suas exspirant late in aerem,quem implent fragrantia: et plus adhuc ad vivum delicia­tio caloris spiritualis cum luce spirituali fit in formis hu­manis, in quibus calor ille est am or conjugialis, et lux illaest sapientia. I90. Cv.) Quod status vÙae alti sint viris et feminisallte c071Jitgium, et alz"i post conjugium.-Ante conjugiumapud utrumque sunt duo status, unus ante inclinationemad conjugium, alter post illam; hujus et illius statusmutationes, et inde formationes mentium, ordine succe­
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 192. 159 daneo procedunt secundum continua incrementa illorum; sed mutationes illas hic describere non vacat, sunt enim variae et diversae in subjeé1:is: ipsae inclinationes ad con­ jugium ante illud su nt modo imaginativae in mente, et fiunt plus et plus sensitivae in car pore ; at status illarum post conjugium, sunt status conjuné1:ionis et quoque pro­ lificationis; quae quod a prioribus differant, sicut effeé1:u­ ationes ab intentionibus, patet. I9I. (vi.) Quod status vittte post conjugium apud C01Z­juges mutentur et succedant seczmdum conjzmfliones mentiutn ûlorum pa amorem conjugialem.-Quod status mutationes et ejus successiones post conjugium apud utrumque, virum et uxorem, sint secundum amorem conjugialem apud illos, ita vel conjuné1:ivae vel disjuné1:ivae mentium, est quia am or conjugialis non modo est varius, sed etiam diversus apud conjuges ; varius, apud illos qui se interius amant; apud hos enim ille per vices intermittitur, attamen intus in suo calore constanter permanet; at ille amor diversus est apud illos conjuges qui se modo exterius amant; apud hos ille non ex similibus causis per vices intermittitur, sed ex alterno frigore et calare: harum differentiarum ratioest, quia apud hos corpus primas agit, et hujus ardor secircumfundit et in communionem secum rapit inferiora mentis; at apud illos qui interius se amant, mens primasagit, et in communionem secum fert corpus. Apparetsic ut amor ascendat e corpore in animam, quia ut primumcorpus illecebras capit, intrat per oculos sicut fores in mentem, et sic per visum ut atrium in cogitationes, etillico in amorem; sed usque ille e mente descendit, ac agitin inferiora ser.undum illorum dispositionem; quare mens lasciva lascive agit, et mens casta caste, et haec disponitcorpus, at illa disponitur a corpore. I92. (lJvii.) Quod conjugia etiam inducant animabus et1nmtibus alias foymas.-Quod conjugia inducant animabuset mentibus alias formas, non potest animadverti in mundo naturali, quia animae et mentes ibi circumciné1:ae suntcorpore materiali, et per hoc raro mens translucet; etquoque hujus saeculi homines, plus quam antiqui, ab infan­tia discunt inducere faciebus vultus, per quos affeé1:ionesmentis profunde abscondunt; quae causa est, quod formaementium, quai es ante conjugium et quales post conjugium
  • 160 DELICIAE SAPIENTIAE sunt, non internoscantur: quod tamen animarum et men- tium formae., aliae sint post conjugium quam fuerant ante. illud, manifeste apparet ex iisdem in mundo spirituali; sunt enim tune spiritus et ange li, qui non aliud su nt quam mentes et animae in forma humana, nudatae ab exuviis, quae fuerunt compositae ex elementis in aquis et terris, et ex halitibus inde circumsparsis in aere; quibus ejeéHs formae mentium, quales fuerant intus in corporibus suis, conspiciuntur, et tune clare, quod aliae sint illis qui in conjugio vivunt, et aliae illis qui non: in genere est con- jugibus interior decor faciei, trahit enim vir ab uxore venustum ruborem amoris ejus, et uxor a viro splendentem nitorem sapientiae ejus; nam duo conjuges ibi quoad ani- mas uniti sunt; et insuper in utroque apparet plenitudo humana. Hoc in caelo, quia non alibi conjugia sunt; infra caelum autem sunt modo connubia, quae neétuntur et dirimuntur. I93. (viii.) Quod femzna aélualiter formetur zn uxorem secundum descrzptz"onem zn Lzbro Creatzonzs.-In hoc Libro dicitur, quod femina creata sit ex costa viri ; et quod vir, cum adduéta est, dixerit, " Haec os de ossibus meis et caro de carne mea; et vocabitur Ischah [ISHSHAH], quia ab Isch (Viro, ["SH]), desumpta est" (cap. H. 22-24), per "costam" peétoris in Verbo non aliud in sensu spirituali significatur quam verum naturale: hoc significatur per "costas," quas ursus inter dentes ferebat (Dan. vii. 5); nam per "ursos" significantur illi qui Verbum in sensu naturali legunt, ac vera ibi absque intelleau vident; per peaus viri signi- ficatur id essentiale ac proprium, quod distinguitur a pec- tore feminae; quod id sit sapientia, videatur supra (n. [t) 1 87); nam verum sustinet sapientiam, sicut costa sustinet peétus; haec significantur, quia peétus est in quo omnia" hominis ut in suo centro sunt. Ex his constat, quod femina creata sit ex viro per transcriptionem ejus propriae sapientiae, quod est ex vero naturali, et quod hujus amor a viro translatus sit in feminam, ut fiat artlor conjugialis ; et quod hoc faaum sit, ne in [2 l viro sit amor sui, sed amor uxoris; quae ex indole sibi innata non potest aliter quam amorem sui apud virum convertere in amorem ejus ad se, et audivi quod hoc fiat ex ipso amore uxoris, non conscio viro, nec conscia uxore; inde est quod nusquam aliquis
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 194. -161possit vere conjugialiter amare conjugem, qui in fastu pro­priae intelligentiae ex amore sui est. Postquam intellec­tum est hoc arcanum creationis feminae a viro, videripotest quod femina similiter quasi creetur se~ formetur aviro in conjugio, et quod hoc fiat ab uxore, aut potius peruxorem a Domino, qui infudit inc1inationes in feminas adita faciendum: uxor enim in se recipit imaginem viri perquod appropriet sibi ejus affeéHones (videatur supra, n.(83); et per quod conjungat internam viri voluntatemcum sua, de quo sequitur; et quoque per quod acldicetsibi propagines animae ejus, de quo etiam sequitur. Exhis patet, quod femina secundum descriptionem interiusintelleél:am in Lz"bro Creatz"onù. formetur in uxorem, pertalia quae desumit ex marito et ejus peél:ore, et inscribitsibi. I94. (ix.) Quod formatio illa fiat ab uzore modis arca­nis, et quod hoc Z"ntelHgaturper quod femzna creata sz"t d01­mùnte vz·ro.-Legitur in··Lz·bro Creatz"onù, quod JehovahDeus cadere fecerit soinnum gravem super Adamum, utobdormiret, et tune sumpserit un am de costis ejus, etaedificaverit illam in mulierem (cap. ii. 21, 22); quod per"somnum" et "obdormitionem" viri, signifieet ur plenariaignorantia ejus, quod uxor· formetur et sic ut creetur abillo, patet ex ostensis in praecedente capite, et quoque inhoc, de insita prudentia et circumspeél:ione uxorum, nequicquam evulgent de amore suo, nec de assumptioneaffeaionum vitae viri, et sic transcriptione ejussapientiaein se; quod hoc fiat ab uxore, nesciente et quasi dormientemarito, ita modis arcanis, patet ab explicatis supra (n.166---168, seq.); ubi etiam illustratur, quod prudentia idperagendi mulieribus a creatione, et inde a nativitate,insita sit, propter causas, quae sunt necessitates, ut con·jugialis amor, amicitia,et confidentia, et sic beatitudocohabitationis, et felicitas vitae, constabiliantur; quareut hoc rite fiat, injunél:um est viro, ut relinquat patrem etmatrem, et adhaereat uxori (Genes. ii. 24; Matth. xix. 4, 5); per "patrem et matrem," quos vir relinquet, in sensuspirituali intelligitur ejus proprium voluntatis et propriumintelleaus, et proprium voluntatis hominis est amare se,et proprium intelleaus ejus est am are suam sapientiam;et per "adhaerere" significatur addicare se amori uxoris;
  • 162 DELICIAE SAPIENTIJ..Equod duo propria illa sint mala internecina viro, si perma­nent apud ilIum, et quod am or duorum illorum vertaturin amorem conjugialem, sicut vir adhaeret uxori, hoc est,recipit amorem ejus, videatur mox supra (n. 193, et alibi).Quod per "dormire" significetur in ignorantia et incuriaesse, quod per "patrem et mat rem " sig nifice nt ur duo pro­pria hominis, unum voluntatis et alterum intelleétus, etquod per "adhaerere" significetur addicare se amori ali­cujus, ex locis in Verbo alibi potest satis confirmari; sedhoc hujus loci non est. I95. (x.) Quod formatio zlla ab uzore fiat pel conjunc­tionem suae voluntatis cum znterna viri.-Quod apud virumsit sapientia rationalis et sapientia moralis, et quod uxorse conjungat cum illis quae sunt sapientiae moralis apudvirum, videatur supra (n. ~63-165). Illa quae sunt sapi­entiae rationalis, faciunt intelleétum viri, et illa quae suntsapientiae moralis, faciunt voluntatem ejus; cum his quaefaciunt voluntatem viri, uxor se conjungit. Idem est, sivedicatur quod uxor conjungat se, sive dicatur quod conjun­gat suam voluntatem voluntati viri, quia uxor nata estvoluntaria, et inde ex voluntate agit quod agit. Quoddicatur cum voluntate interna viri, est quia voluntas viriin intelleétu illius sedem habet, ac intelleétuale viri estintimum feminae, secundum illa quae de formatione femi­nae a viro: supra (n. 32, et pluries posthac,) tradita sunt.Est quoque viris vol un tas externa, sed haec saepius trahitex simulatione et dissimulatione; hanc perspicit uxor, atcum hac non conjungit >le nisi simulatorie aut lusorie. I96. (xi.) Propter finem, ut utrùtsque volzmtas fiat una,et sic ambo unus homo / nam qui conjungit sibi voluntatemalicujus, conjungit etiam sibi intelleétum ejus; intelleétusenim in se speétatus, non est nisi quam ministerium. etfamulitium voluntatis; quod ita sit, apparet evidenter exaffeétione amoris, quod agat intelleétum ad cogitandumad nutum; omnis affeétio amoris est proprietas voluntatis,nam quod homo amat, hoc etiam vult. Ex his sequitur,quod qui conjungit sibi voluntatem hominis, conjungat sibitotum; inde est, quod amori uxoris insitum sit unire vol un­tatem mariti suae voluntati, sic enim uxor fit mariti, acmaritus uxoris; ita ambo un us homo. I91. (xii.) Quod formatzo zlla fiat per appropriatzonem
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 199. 16 3 affec?ionu1n mariti.-Haee unum sunt eum binis artieulis, qui praeeedunt, quia affeé1:iones sunt voluntatis; nam affee­ tiones, quae non aliud sunt quam derivationes amoris, formant voluntatem, ae faeiunt et eomponuntillam; sed hae sunt apud viros in intelleé1:u, apud feminas autem in voluntate. I98. (xiii.) Quod.formatio zlla fiat per recepttonem pro­pagattonu11Z mzzmae maritz, CU11Z deliczo oriundo ex eo, quodvelit esse sapientiae sui mariti amoy. Haee eoineidunt eum explieatis supra (n. 172, 173), quare ulterior explieatio pertransitur. Delieiae eonjugiales apud uxores non ali­ unde dueunt ortum, quam quod velint unum esse eummaritis, sieut bonum est unum cum vero in conjugio spi­rituali; quod amor eonjugialis ex hoc conjugio descendat,singulariter" in suo capite demonstratum est. Exinde, utin effigie videri potest, quod uxor eonjungat sibi virum,sicut bonum conjungit sibi verum; et quod vir reciproceconjungat se uxori, secundum reeeptionem ejus am oris inse, sicut verum reeiproee conjungit se bono secundumreeeptionem boni in se j et quod sic amor uxoris formetse per sapientiam viri, sieut bonum format se per verum ;est enim verum forma boni. Ex his etiam patet, quoddeliciae conjugiales apud uxorem sint principaliter ex eo,quod velit unum esse cum marito, eonsequenter quod velitesse sapientiae sui mariti am or ; sentit enim tunc delieiassui ealoris in luee viri, secundum explicata in articulo iv. (n. 188.) . I99. (xiv.) Quod sic.foymetuy virgo in uxorem, etjuve­nis in maritum.-Hoe fluit ut consequens ex antecedenti­bus in hoc capite, et in capite· priori de eonjuné1:ioneconjugum in unam carnem. Quod virgo fiat aut faé1:a situxor, est quia in uxore sunt desumpta e marito, et sicadscititia, quae non prius in illa ut virgir e fuerunt; quodjuvenis fiat aut faé1:us sit maritus, est quia in marito suntdesumpta ex uxore, quae receptibilitatem amoris et sapi,entiae apud ilium exaltant, quae non prius in illo utjuvene fuerunt; sed haee apud illos, qui in amore vereconjugiali sunt; quod sint inter hos, qui se sentiunt uni~tum hominem, et sicut unam earnem, videatur in capitepraeeedente (n. 78): ex his patet, quod virgineum mute~tur in uxoreum apud feminas, ac Juvenile in maritale almd
  • , 164 DELICIAE SAPIENTIAE ,viros. Quod ita sit, in rriundo spirituali confirma tus sum ex hac experientia: dixerunt quidam viri, quod eonjunél:io eum femina ante conjugium, sit similis conjunél:ioni cum uxore post conjugium; quibus auditis, uxores valde indig­ natae sunt, et dixerunt, "Est plane nulla similitudo, est diserimen sicut inter fatuum et reale." A9 quae viri reges­ serunt, "Estisne feminae sic ut prius?" Ad quae uxores voce altiore responderunt. "Non sumus feminae, sed uxo­ res; vos in fatuo et non in reali amore estis, quare fatue. loquimini." Tunc viri dicebant, "Si non feminae, attamen estis mulieres." Et respondebant, "In primitiis conjugii fuimus mulieres; at nunc sumus uxores." :200. (xv.) Quod in con:fugio zatt"us vin cum una uxore, ùzter quos est amor vere confugialis, uxor fiat plus et plus uxor, et maritus plus et plus maritus.--Quod am or vere eonjugialis plus et plus ~onjungat duos in unum hominem, videatur supra (n. 178, (79); et quia uxor fit uxor ex conjunél:ione et seeundum illam curo marito, similiter maritus eum uxore; et quia amor vere conjugialis perstat in aeternum, sequitur, quod uxor fiat plus et plus uxor, ac maritus plus et plus maritus. Ipsa causa est, quia in con­ jugio amoris vere conjugialis uterque fit interior et interior homo, i.le amor enim aperit interiora mentium illorum, et sicut haec aperiuntur, homo fit plus et plus homo; ac fieri plus homo apud uxorem est fieri plus uxor, et apud maritum est fieri plus maritus. Audivi ab angelis, quod uxor fiat plus et plus uxor sicut maritus fit plus et plus maritus, non autem ita vicissim; quia raro si usquam deest, quin casta uxor àmet maritum, sed quod desit redamatio a marito; et quod haec desit propter non aliquam elevatio­ nem sapientiae, quae unice recipit amorem uxoris (de qua sapientia videatur, n. 130, 163-165). Sed haec dixerunt de conjugiis in terris. ::lOI. (x vi.) Quod etiam ita successive ab interiori perfici­ antur et nobilitentur illorum jormae.-Perfeél:issima et nobi­ lissima forma humana, est eum duae formae per conjugium fiunt una forma, ita cum duae carnes fiunt una caro, secun· dum creationem; quod tune mens viri elevetur in superiorem lucem, et mens uxoris in superiorem ealorem, et quod tunc germinent, floreant, et fruél:ificent, sicut arbores tempore .veris, videatur supra (n. 188, 189). Quod ex nobilitatione
  • DE AM ORE CONJUGIALI.-N. 203. 16 5hujus formae, nascantur nobiles fruétus, in caelis spirituales,in terris naturales, in nunc sequente articulo videbitur. 202. (xvii.) Quod proies natae a duobus quz" z"n amorevere conJugz"alz" sunt, trahant a parentz"bus conJugz"ale bonZ" etver:". ex quo zïlzs est znclùzatzo et facultas, st filz"us, ad per­âpÙ!ndum zïla quae sapzentz"ae sunt, sz" filz"a, ad amandumzlla quae sapientz"a docet.-Quod proIes trahant a parenti­bus inclinationes ad ta lia quae amoris et vitae parentumfuerant, ab historiis in genere, et ab experientiis in specie,cognitissimum est; verum quod non ab il1is trahant seuhereditent ipsas affeé1:iones, et inde vitas illorum, sedmodo inclination es et quoque facultates ad il1as, a sapi­entibus in mundo spirituali, de quibus in duobus Memo­rabilibus supra adduétis, eviétum est.· Quod posteri exinnatis inclinationibus, si non franguntur, etiam in affec­tiones, cogitationes, loquelas et vitas parentum similesferantur, patet clare a gente Judaica, quod hodie sit con­similis patribus suis in Aegypto, in deserto, in terraCanaane, et tempore Domini; et quod non modo il1is con­similes sint mentibus, sed etiam faciebus; quis non ex as­peétu cognoscit Judaeum? Simile est cum progeniebusaliis; ex quibus non fallaciter concludi potest, quod incli­nationes ad similia parentum suorum connascantur. Sedne ipsa cogitata et aé1:a sequantur, est ex Divina providen­tia, ut pravae inclinationes possint reétificari ; et quod facul­tas ad hoc quoque implantata sit, ex qua sunt efficaciaeemendationis morum a parentibus et magistris, et posteaa semetipsis cum sui judicii fiunt. 203. Dicitur quod proIes trahant a parentibus con­jugiale boni et veri, quia hoc a creatione cujusvis animaeinditum est, est enim id quod a Domino in homineminfluit, et facit vitam humanam ejus. Sed hoc conjugialetransit in sequentia ab anima us que in corporis ultima;ast in his et illis in via mutatur ab ipso homine multismodis, et quandoque in opposîtum, quod vocatur [Jconju­gale seu connubiale mali et falsi; quando hoc fit, occlu­ditur mens ab inferiori, et quandoque contorquetur sicutspira in adversum; apud quosdam autem ea non occludi­tur, sed manet 121semiapertum supra, et apud quosdam{3J aper tum: hoc et illud conjugiale est, ex quo proIes tra­hunt inclinationes a parentibus, aliter filius et aliter filia :
  • 166 DELICIAESAPIENTIAEquod hoc ex conjugiali sit, est quia am or conjugialis estfundamentalis omnium amorum, ut supra (n. 65), demon~stratum est. z04. Quod proies natae ab illis qui in amore vereconjugiali sunt, trahant inclinationes et facultates, si filius,ab percipiendum illa quae sapientiae sunt, et si filia, adamandum illa quae sapientia docet, est causa, quia con­jugiale boni et. veri a creatione implantatum est cujusvisanimae, et quoque insequentibus ab anima; nam quodconjugiale illud impleat universum a primis ad ultima, etab homine us que ad vermem, prius ostensum est; et quodfacultas ad aperiendum inferiora mentis usque ad conjunc­tionem cum ejus superioribus, quae sunt in luce et calorecadi, cuivis homini a creatione indita sit, prius etiam indi­catum est; inde patet, quod habilitas et facilitas ad con­jungendum bonum vero, et verum bono, ita ad sapiendum,illis qui e tali conjugio nati sunt, prae reliquis a nativitateinheredata sit; consequenter etiam ad imbuendum il1aquae ecclesiae et caeli sunt; quod cum his amor conjugia­lis conjunétus sit, supra pluries manifestatum est. Ex hiscoram ratione evidenter patet finis, propter quem .conju­gia amoris vere conjugialis a Domino Creatore provisasunt, et adhuc providentur. 205. Audivi ab angelis, quod illi, qui in antiquissimisaevis vixerant, hodie in caelis vivant domus et dom us,familiae et familiae, ac gentes et gentes, similiter ut vixe­rant in terris, et quod vix aliquis a domo desit; et quodcausa sit, quia apud illos fuit amor vere conjugialis; etquod inde proies hereditaverint inclinationes ad conju­giale boni et veri, ac quod interius et interius in illud aparentibus per educationes facile initiati sint, et dein sicuta semetipsis, cum sui judicii faéti sunt, a Domino intro­duéti sint. 206. (xviii.) Quod ita fiat, quia anima p1olis est a patre,ac induitio ejus a matre.-Quod anima sit a patre, a nullosapiente in dubium vocatur; conspicitur etiam hoc mani­feste ex animis, et quoque ex faciebus, quae sunt typi ani­ morum, in posteritatibus, quae a patribus familiarum in justa serie procedunt; redit enim pater sicut in effigie, si non in filiis, usque in nepotibus et pronepotibus; et hoc fit ex causa, quia anima facit intimum hominis, et hoc
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 207. 167potest obduci a proxima proie, sed usque prodit et serevelat in progenie postea. Quod anima sit ex patre, acinduitio ex matre, il1ustrari potest per analoga in regnovegetabili: in hoc, terra seu humus est communis mater;haec in se sicut in utero recipit, et induit semina, immoquasi iIla concipit, gestat, gignit, et educat, sicut matersuas progenies ex patre.207. His adjiciam duo Memorabilia. Primum hoc : - Post aliquod tempus speétavi ad urbem Athenaeum, de qua inpriori Memorabili aliquid diétum est; et audivi inde c1amorem inso­litum; erat in il10 aliquid risus, in hoc aliquid indignationis, et inhac aliquid maestitiae; at usque c1amor ilIe non inde erat dissonus,sed consonus, quia unum non erat simul eum altero, sed unum intraalterum; in mundo spirituali percipitur in sono distinéte varietas eteommixtura affeétionum. Quaesivi e longinquo, .. Quid rei?" Et dixerunt," Venit nuntius eloco, ubi advenae e Christiano orbe primum apparent, dicens, quod atribus ibi audiverit, quod in mundo, unde venerunt, cum reliquis ibierediderint, quod beatis et felicibus post mortem futura sit omnimodarequies a laboribus; et quia administrationes, officia et operae suntlabores, quod requies ab illis futura sit: et quia tres illi ab emissarionostro nunc adduéti sunt, et stant ante portam et exspeétant, faétusest c1amor, et ex eonsulto statuerunt, quod non in pal1adium in Par­nassio, ut priores, sed in magnum auditorium ibi introducerentur, utaperiant nova sua e Christiano orbe; et ablegati sunt aliqui, qui solen­niter il10s introducerent," Quia eram in spiritu, et spiritibus distantiae sunt seeundum statusaffeétionum ilIorum, et quia tune mihi affeétio videndi et audiendiilIos erat, .visus mihi sum praesens ibi; et vidi introduétos, et audiviloquentes: Sederunt in auditorio seniores seu sapientiores ad latera,ac reliqui in medio; et ante hos erat elevatum solum; hue tres adve­nae cum nuntio in solenni comitatu a minorennibus per mediumauditorii traduéti sunt ; et post silentium faétum, salutati sunt a quo­dam majorenni ibi, et quaesiti," Quid novi e terra?" Et dixerunt, .. Sunt multa nova, sed dic quaeso de qua re," Et respondit majorennis, .. Quid novi e terra de nostro mundoet de eaelo ?" Et responderunt, quod cum recentesin hunc mundum venimus,audiverimus, quod ibi et in caelo sint administrationes, ministeri!l,funétiones, negotiationes, studia omnium disciplinarum, et mirabil~soperae; .. et tamen credidimus quod post migrationem seu translatio­nem e mundo naturali in hune spiritualem, in aeternam requiem alaboribus venturi simus: et quid funétiones nisi labores?" Ad haee majorennis dixit," Num per aeternam requiem a labori­bus intellexistis aeternilm otium, in quo continue sederetis et cuba­retis, attrahentes delicias peélore, et sorbentes gaudia ore?"
  • 168 DELICIAE SAPIENTIAE Ad haec tres advenae bIande ridentes dixerunt, quod aliquid taleautumaverint. Et tunc responsum est iIlis, "Quid gaudia, et deliciae, et inde feli­citas, commune habent cum otio? Ex otio coIIabitur mens et nonexpanditur, seu mortificatur homo et non vivificatur. Pone aliquemsedentem in pleno otio, remissis manibus. dejeftis aut subduélis ocu­lis, et pone ut iIIe simul circumfundatur aura Iaetitiae, numne veter­nus occuparet et caput et corpus ejus, ac vitalis expansio facieiconcideret, et tandem iIIe reIaxatis fibris nutaret et nutaret, usquedum caderet in terram? Quid in expansione et tensione tenet totiuscorporis systema, quam intensio animi? et unde intensio animi, nisiex administraturis et operis, dum fiunt ex jucundo? Quare dicamvobis novum e caeIo, quod ibi sint administrationes, ministeria, judi­cia majora et minora, tum artificia et operae." Tres advenae, cum audiverunt quod in caeIo essent judicia majoraet minora, dicebant, "eur iIIa? annon omnes in caeIo inspirantur etducuntur a Deo, et inde sciunt quid justum et reélum? quid tuncopus judicibus?" Et respondit vir majorennis, "In hoc mundo instruimur et disci­mus quid bonum et verum, tum quid justum et aequum, similiter utin mundo naturali; et haec discimus non immediate a Deo, sed medi­ate per alios; et omnis angeIus, sicut omnis homo, cogitat verum, etfacit bonum sicut a se, et hoc secundum statum angeli est mixtum,et non purum; et quoque inter angeIos dantur simpIices et sapien­tes, et sapientes judicabunt, dum simplices ex simplicitate et ex igno­rantia ambigunt de justo, aut abeunt ab iIIo. Sed vos, quia recentesadhuc in hoc mundo estis, si sit beneplaciti vestri, sequimini me inurbpm nostram, et monstrabimus omnia." Et exiverunt auditorio, et aliqui ex senioribus etiam iIIos comitatisunt; et primum in bibliothecam magnam, quae secundum scientiasdistinéla erat in libraria minora. Tres iIIi advenae, visis tot libris,obstupefaéli sunt, et dixerunt, "Sunt etiam in hoc mundo libri; undemembranae et chartae, unde caIami et atramentum?" Ad haec dixerunt seniores, . Percipimus quod credideritis inmundo priori quod hic mundus vacuus sit, quia spiritualis; et quodhoc credideritis, est quia ideam de spirituali fovistis abstraélam amateriali; et abstraélum a materiali apparuit vobis sicut nihiIum, itasicut vacuum; cum tamen hic est pIenitudo omnium: sunt hic omniasubstantialia et non materialia, et materiaIia suam originem ducuntex substantialibus; nos qui hic su mus, homines spirituaIes sumus quia substantiaIes, et non materiaIes; inde est, quod hic dentur omnia. quae in mundo naturali, in sua perfeélione. etiam libri etscripturae, et muIto pIura." Tres advenae cum audiverunt nominari substantialia, cogitave­ runt quod ita sit, tam quia viderunt libros scriptos, quam quia audi­ verunt diélum quod materiae originitus sint ex substantiis. Utadhuc de his confirmarentur, deIati sunt ad domicilia scribarum, quiexscribebant exempIaria a sapientibus urbis conscripta, et inspicie­ bant scripturas, et mirati sunt quod tam nitidae et politae essent.
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 208. 169 Post haec deduéli sunt ad musaea, gymnasia et collegia, et ubi erant ludi illorum litterarii, quorum aliquos vocabant Heliconidum, aliquos hrdos Parnassidum, aliquos ludos Atheneidum, et aliquos ludos Virginum fontis; dicebant quod hi ita appellentur, quia" virgines"significant aftectiones scientiarum, et secundum afteélionem scien­tiarum est cuivis intelligentia: ludi ita vocati, erant exercitationeset palaestrae spirituales. Postea circumduéli sunt in urbe ad mode­ratores, administratores, et horum officiarios, et per hos ad mira­biles operas, quae ab artificibus spirituali modo fiunt. Postquam haec visa sunt, iterum cum illis locutus est vir major­ennis de requie aeterna a: laboribus, in quam veniunt beati et felicespost mortem: et dixit, .. Requies aeterna non est otium, quoniam exotio est mentis, et inde totius corporis, languor. torpor, stupor etsopor, et haec sunt mors et non vita et minus vita aeterna, in quasunt angeli caeli; quare requies aeterna est requies quae discutit ilIa,et facit ut homo vivat; et hoc non aliud est, quam tale quod elevatmentem: est itaque aliquod studium et opus. ex quo excitatur, vivi­ficatur, et deliciatur mens; et hoc fit secundum usum, ex quo. inquo, et ad quem operatur; inde est, quod universum caelum speéle­tur a Domino ut continens usus, et quisque angelus est angelussecundum usum; jucundum usus fert ilium sicut secunda venanavem, et facit ut in aeterna pace. et pacis requie sit; ita intelligituraeterna requies a laboribus. Quod angelus sit vivus secundum stu­dium mentis ex usu, patet manifeste ex eo, quod cuivis sit amorconjugialis cum ejus virtute, potentia et deliciis, secundum studiumgenuini usus in quo est." Postquam tres illi advenae confirmati sunt quod aeterna requiesnon sit otium, sed jucundum alicujus operis quod usui est, veneruntaliquae virgines cum acupiélis et netis, operibus manuum suarum,et donaverunt Hiis; et virgines, cum abibant novitii ilIi spiritus,cecinerunt oden, qua afteélionem operum usus cum amoenis ejus.melo angelico exprimebant.208. Alterum Memorabile:- Cum in meditatione eram de arcanis amoris conjugialis reconditisapud uxores, iterum apparuit pluvia aurea (quae sùpra) ; et recorda·tus sum quod illa stillaret super aulam in oriente, ubi vivebant tresamores conjugiales, hoc est, tres conjuges, qui se tenere amabant.Qua visa, ego a dulcedine meditationis illius amoris sicut invitatus,properavi illuc; et dum appropinquavi, pluvia illa ex aurea faéla estpurpurea, dein coccinea, et cum prope eram, instar roris opalina.Ac pulsavi, et aperiebatur janua; et ad satellitem dixi, .. Refer admaritos, quod iterum adsit qui prius cum angelo, petens ut liceatintrare ad colloquium." Ac satelles rediit, et ex maritis annuit, et ingressus sumo Ac tresmariti cum suis uxoribus simul erant in hypaethro, ac salutati cumfavore resalutabant. Et quaesivi uxores, num candida ilIa columba in fenestra posteaapparue rit.
  • 17° DELICIAE SAPIENTIAE Dixerunt. quod etiam hodie, et quoque quod expanserit alas ; .. ex qua augurati sumus praesentiam tuam, ac soIlicitationem de aperi­ endo adhuc unum arcanum amoris conjugiaIis." • Et quaesivi. "eur dicitis unum, et tamen huc veni ad sciendum piura ?" Et responderunt." Sunt arcana,et quaedam excedunt sapientiam vestram in tantum, ut inteIleétus. vestrae cogitationis non possit ilIacapere: gloriamini super nos ex vestra sapientia, sed nos non gloriamur super vos ex nostra, et tamen nostra eminet super ves­ tram, quia intrat inclinationes et affeétiones vestras, ac videt, percipit et sentit iIlas: vos prorsus nihil scitis de inclinationibus et affeétio­ nibus amoris vestri, et tamen ilIae sunt, ex qui bus et secundum quas inteIIeétus vester cogitat. proinde ex quibus et secundum quas vos estis sapientes; et tamen uxores tam probe sciunt iIIas in maritis suis, ut videant iIlas in faciebus iIIorum, et audiant illas ex sonis loquelae oris iIlorum, immo palpent iIlas super peétoribus, brachiis et genis iIlorum: at no!? ex zelo amoris pro vestra felicitate et simul nostra. dissimulamus sicut non sciamus ilIas, et tamen moderamur iIIas tam prudenter. ut quicquid est lubitus. placiti et voluntatis maritorum nostrorum. sequamur permittendo et patiendo, et solum fleétendo dum possibile, at nusquam cogendo." Quaesivi, "Unde vobis ilIa sapientia?" Responderunt, .. Est ex creatione et inde nativitate nobis insita: mariti nostri assimilant illam instinétui, nos autem dicimus ilIamesse ex Divina providentia, ut viri per uxores suas reddantur felices. Audivimus ex maritis nostris, quod Dominus velit ut homo mascu- lus ex libero secundum rationem agat, et quod ideo Iiberum ejus,quod speétat inclinationes et affeétiones, Ipse Dominus ab interiorimoderetur, et quod per uxorem ejus ab exteriori, et quod sic formetvirum cum ejus uxore in angelum caeli; ac praeterea amor mutatsuam essentiam, et non fit ilIe amor, si cogitur: sed haec apertiusdicemus; nos movémur ad illud. hoc est, ad prudentiam moderandiinclinationes et affeétiones maritorum nostrorum, adeo, ut videantursibi ex libero secundum rationem suam agere, ex causa, quia delicia­mur ex amore illorum. et non plus amamus quam ut illi delicienturex nostris deliciis. quae si vilescunt apud illos. etiam apud nos he·bescunt. His diétis, intravit una ex uxoribus in thalamum, et rediens dixit•.. Columba mea adhuc vibrat alas. quod signum est, ut piura dete­gamus." Et dixerunt, .. Observavimus mutationes inclinationum etaffeétionum virorum varias, ut quod ad uxores frigeant, dum mariticogitant vana contra Dominum et ecclesiam; quod frigeant dum infastu sunt ex propria intelligentia: quod frigeant dum mulieres alie­nas speétant ex concupiscentia; quod frigeant dum advertu~tur abuxoribus de amore; praeter piura; et quod frigeant frigore vario:hoc animadvertimus ex retraétione sensus ex oculis, auribus et cor­pore illorum ad praesentiam nostrorum sensuum. Ex his paucisvidere potes, quod nos prae vi ris sciamus, num illis bene sit, velnum male; si frigent ad uxores est illis male, at si calent ad uxores
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 209. 17 1est illis bene; quare uxores continue versant animis media, ut virîad iIIas caleant et non frigeant, et il1a versant perspicacia viris im­perscrutabili." His ditlis, auditum est sicut columba gemeret; et tunc dixeruntuxores, "Hoc indicium nobis est, quod aveamus arcaniora evulgare,quae tamen non Iicet; forte illa quae audivisti, manifestas viris." Et respondi, .. Hoc intendo, quid noxae inde?" Uxores postquam de hoc inter se col1ocutae sunt, dixerunt, Manifesta si vis; non latet nos qualis potentia persuadendi estuxoribus, dicent enim maritis suis, Ludit ille vir, sunt fabulae, jQca­tur ex apparentiis, et ex suetis virorum nugis; ne credite ilIi, sedcredite nobis; nos scimus, quod vos sitis amores et nos obedientiae.Quare manifesta si vis, at usque mariti non pendebunt ex tua ore,sed ex oribus uxorum suarum quae osculantur." [X.] UNIVERS ALlA DE CONJUGIIS. ::109. De conjugiis sunt permulta, quae si traderenturparticulariter, exsurgeret hoc opusculum in grande volu­men: particulariter. enim tradi potest de similitudine etdissimilitudine inter conjuges ; de elevatione amoris con­jugialis naturalis in amorem conjugialem spiritualem,deque conjunétione illorum; de incrementis unius et dedecrementis alterius; de varietatibus et de diversitati­bus utriusque; de inteIIigentia uxorum; de sphaera con­jugiali universali e caelo, et de opposita ejus ex inferno;et de illarum influxu et rèceptione; praeter pIura alia;quae si singulariter exponerentur, dilataretur hoc opus intam amplum codicem, ut defatigaret Ieaorem. Propter·hanc causam, et ad evitandas prolixitates inanes, contra­huntur iIIa in Universalia de Conjugiis. Sed haec, sicut an­tecedentia, in suos articulos dispescentur; qui sunt hi:­ (i.) Quod proprius sensus a1lZ0rzs conjugialzs sit Se1ISUS ta[lus. (ii.) Quod apud illos, qui in amore vere conjugiali SUllt, crescat jacultas sapündi,. sed quod /zaec apud illos, qui lion in amore conjugiali sUllt, decrescat. (iii.) Quod ajmd illos, qui in amore vere cOlljugiali sunt, crescat faustitas cohabitationzs,. sed quod haec
  • 172 DELICIAE SAPIENTIAE apud illos, quz non in amore conjugiali sun!, decres. ca!. (iv.) Quod apud zïlos, qui ùz amore vere conjugiali sunl, crescal conjunflz"o mentzum, et cum hac amù:z"tz"a .. sed quod haec cum z"lla, apud zïlos qui non in amore conjugiali sunt, decrescat. (v.) Quod zïlz, qui in amore vere conjugialz sunt, contznue velint unus homo esse .. sed quod z"llz, qui non in amore conjugialz sunt, velint duo esse. (vi.) Quodillz", qui ùz amore vere cOlzjugialz" sunt, zn conjuf(io spetlent aeternum .. vù:zssim autan z"llz, qui non in amore conjugialz" sunt. (vii.) Quod amor conjugialzs resz"cieat apud uxores castas, sed quod usque amor z"llarum depmdeat a man"tz"s. [Il (viii.) Quod intellzgenlz"ajeminarum in se szï modesta, e!egans, pacz"fica, cedens, mollzs, tenera: at quod intellz"­ genlz"a virorum zn se szï gravzs, aspera, dura, ani­ mosa, lù:enlz"ae amans. [IJ(ix.) Quod uxores ament vincula conjugzz, modo viri ament z"lla. (x.) Quod uxores in nulla excz"tatzone sint szi:ul vin,. sed quod illzs szt status praeparatzonzs ad receptzonem. (xi.) Quod vins sâ copia secundum amorem propagandi vera sapùntzae suaI, et secundum amorem jaciendz usus. (xii.) Quod determinatzones sint zn beneplacz"tzs marilz". (xiii.) Quod sphaera conjugialzs szt, quae a Domino per cae­ lum injluit zn omnia et singula universi usque ad ultùna ~jus. (xiv,) Quod haec sphaera recz"piatur a sexu jeminino, et per hunc transferatur zn sexum masculznum .. et non vzczssim. (xv.) Quod, ubi amor vere conjugzalzs est, haec sphaera recz"­ piatur ab uxore, et unice per uxorem a manto, (xvi.) Quod, ubi amor non conjugialzs est, sfJhaera z"lla recz"­ piatur quidem ab uxore, sed non a marzto per z"llam. (xvii.) Quod amor vere conjugialzs dari posszï apud unzem ex conjugibus, et non sùnul ajJUd alterum. (xviii.) Quod sznt [[ 2Jvariae sÙlzz"lztzedines, et] variae dzssùlZZlz­ iudines, tam internaI quam externae, apud COlzju­ ges. (xix,) Quod variae szmitztudines possint conjungi, sed non cum dzssimz"lztudinzlus. (xx.) Quod Dominus illzs, qui desiderant amorem vere con­ jugialem, provzdeat simz"lztudinem, et quod si non datur in terrzs, provideat illam in caelzs. (xxi.) Quod homo secundum de/etlum et ja{luram amons con­ jugialzs, accedat ad naturam beslz"ae.Sequitur nunc horum explicatio. 2IO. (i.) Quod proprzus sensus amoris conjugzalzs sttsmsus taélus.-Sunt cuivis amori suus sensus; amorividendi ex amore intelligendi, est sensus visus, et hujusamoenitates sunt symmetriae et pulchritudines; amori
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 21 I. 173audiendi ex amore auscultandi et obediendi, est sens usauditus, et hujus amoenitates sunt harmoniae; amori cog­noscendi illa quae circumfluunt in aere ex amore perci­piendi, est sensus olfaétus, et hujus amoenitates sunt fra­g-rantiae; amori se nutriendi ex amore imbuendi se boniset veris, est sensus gustus, et hujus jucunditates sunt lau­titiae: amori cognoscendi objeéta, ex amore circumspici­endi et tutandi se, est sensus taétus, et hujus amoenitatessunt titillationes. Quod amori conjungen di se cum com­pari, ex amore uniendi bonum et verum, sit sensus taétus,est quia ille sensus est communis omnium sensuum, etinde ex illis trahit spartas; quod hic amor in communio­nem secum ferat omnes supradiétos sensus, et amoeni­tates illorum sibi addicet, notum est. Quod sensus taétusaddicatus sit amori conjugiali, et quàd sit hujus proprius,patet ex omni ludo ejus, et ab exaltatione subtilitatumejus ad summe exquisitum: sed haec amplius deducere,relinquitur amatoribus. :ZII. (ii.) Quod apud z"llos, quz z"n amore vere con}itgz"alz"sunt, crescat facultas sapt"endz"; sed quod haec apud z"llos,quz non ùz amore con.fugz"aH sunt, decrescat.-Quod facultassapiendi apud illos, qui in amore vere conjugiali sunt, cres­cat, est quia hic am or ex sapientia, et secundum illam,est apud conjuges, ut in transaétionibus, quae praecedunt,plenis argumentis ostensum est; tum quia illius amorissensus est taétus, et hic communis est omnibus sensibus,et quoque plenus deliciis, inde ille aperit interiora men­tium, sicut aperit interiora sensuum, et cum illis organicatotius corporis: ex inde sequitur, quod illi. qui in amoreillo sunt, nihil potius ament, quam sapere; nam homosapit, quantum interiora mentis ejus aperiuntur; per ape­ritionem enim elevantur cogitationes intelleétus in superio­rem lucem, et affeétiones voluntatis in superiorem calorem,et superior lux est sapientia, et superior calor est amorejus: deliciae spirituales conjunétae deliciis naturalibus,quae sunt illis, qui in amore vere conjugiali sunt, faciuntamabilitatem, et inde facultatem sapiendi. Inde est, quodangelis sit am or conjugialis secundum sapientiam, acamoris illius et simul deliciarum ejus incrementa secundumsapientiae incrementa; et quod proIes spirituales, quaeex conjugiis illorum nascuntur, sint talia quae sapientiae
  • 174 DELICIAE SAPIENTIAEsunt ex patre, et quae amoris su nt ex matre, quas amantex spirituali storge; qui amor se addit amori conjugialiillorum, et continue elevat illum, et conjungit illos. 2I2. Contrarium fit apud illos, qui non in aliquo amoreconjugiali ex non aliquo amore sapientiae sunt; hi nonineunt conjugia nisi etiam fine lasciviendi, et huic finietiam inest am or insaniendi; omnis enim finis in se spec­tatus est amor, ac lascivia in origine sua spirituali estinsania; per insaniam intelligitur deliratio mentis ex falsis,ac deliratio eminens est deliratio mentis ex falsificatis veris,usque dum haec creduntur sapientia: quod hi cOontra amo­rem conjugialem sint, manifesta confirmatio seu eviéHodatur in mundo spirituali; ibi illi ad primum olfaétumam oris conjugialis aufugiunt in cavernas, et occluduntjanuas; et si hae aperiuntur, insaniunt sic ut amentes inmundoo ­ 2IJ. (iii.) Quod apud il/os, quz zn amore vere confugzaliszmt, crescat faustitas colzabÜaü·onis.>, sed quod haec apudzllos, qui non zn amore confugialz sunt, decrescato-Quod faustitas cohabitationis crescat apud illos, qui in am ore vere conjugiali sunt, est quia se mutuo amant omni sensu, uxor non videt amabilius quam virum, ac vir vicissim; immo nec audiunt, olfaciunt, et tangunt amabilius; inde illis faustitas cohabitationis in domo, cubiculo, et toro. Quod ita sit, potestis vos mariti vos confirmare, ex primis deliciis conjugii, quae in pleno suo sunt, quia tunc uxor sola ex omni sexu amatur. Quod contrarium sit illis, qui non in aliquo am ore conjugiali sunt, notum est. 2I4. (ivo) Quod apud illos, qui ùz amore vere C01~jU­giali sunt. crescat con/un{lio mentium, et cum Izac amicÜia > sed quod ltaec cum il/a apud il/os, qui non ùz amore C01Z/U­gialz sunt, decrescato-Quod conjunétio mentium apud illos qui in amore vere conjugiali sunt, crescat~ in capite in quo aétum est de Conjunétione Animarum et Mentium per Con­ jugium. quae intelligitur per Domini verba, quod non amplius sint duo sed una caro, demonstratum est (vide­ atur n. 1 56-[J 18 1). Quod autem conjunétio illa crescat, sic ut amicitia se conjungit amori, est causa, quia amicitia est sicut facies illius amoris, et quoque est sicut vestis ejus, nam non modo se adjungit amori sicut vestis, sed etiam con­ jungit se illi sic ut facies; amor praecedens amicitiam est
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. Z16[primo]. ï5similis amori sexus, qui amor post votum facescit, astamor conjunétus amicitiae post votum manet, et quoquestabilitur; intrat etiam interius in peétus, amicitia intro­ducit ilium, et facit ilium vere conjugialem, et tunc amor.ille amicitiam hanc suam facit etiam conjugialem, quaevalde differt ab amicitia omnis alius amoris, est enim plena.Quod contrarium fiat apud illos qui non in amore conju­giali sunt, notum est; apud hos prima amicitia, quae tem­pore desponsationis, et dein primis die bus post nuptias,insinuata est, plus et plus ab interioribus mentis recedit,et ab his successive tandem ad cuticulas abscedit; etapud illos, qui separation es cogitant, prorsus abit; at apudeos, qui separationem non cogitant, amor manet in exter­nis, sed friget in internis. 2IS. (v.) Quod zlli, qui in amore vere conjugiali szmt,continue velint unus homo esse," sed quod illi qui non inamore conjugiali sunt, velznt duo esse.-Amor conjugialisin sua essentia non aliud est, quam quod duo velint esseunum; hoc est, quod velint, ut duae vitae fiant una vita:illa vol un tas est perpetuus conat us illius amoris, ex quofluunt omnes effeétuationes ejus. Quod conatus sit ipsaessentia motus, et quod vol un tas sit conatus vivus apudhominem, a scrutiniis philosophorum in confirmato est, et quoque contemplatoribus ex ratione elimata, patet; inde consequitur, quod illi, qui in amore vere conjugiali sunt, continue conentur, hoc est, velint unus homo esse. Quod contrarium . sit apud illos, qui non in amore conjugiali sunt, probe sciunt ipsi; qui quia continue se cogitant duos ex disunione animarum et mentium, ideo nec capiunt, quid intelligitur per Domini verba, quod non amplius duo sint, sed una caro (Matth. xix. 6). 2I6[primo]. (vi.) Quod zlIi, qui in amore vere conjugiali sunt, in con:fugio speflent aeternum " vicissim autem illi, qui non in amore conjugiali szmt.-Quod illi, qui in amore vere conjugiali sunt, speétent aeternum, est quia in illo amore est aeternitas; ac aeternitas ejus est inde, quia am or ille apud uxorem, et sapientia apud maritum, crescit in aeter­ num, ac in crescentia seu progI:"essione conjuges penitius et penitius in beatitudines caeli, quas illorum sapientia et ejus amor simul in se recondunt, intrant; quare si idea aeterni evelleretur, aut ex aliquocasu mentibus elabere­
  • 176 DELICIAE SAPIENTIAEtur, foret sicut illi e caelo dejicerentur. Qualis statusconjugibus in caelo est, dum excidit mentibus iIIorumidea aeterni, ac loco ejus idea temporarii incidit, apud mein propatulum venit ex hac experientia:- Quondam duo conjuges ex data venia apud me e caelo erant, ettune a quodam nebulone astute loquente sublata est ilIis idea aeternide conjugio; qua ablata inceperunt ejulare, dicentes quod non pos­sint vivere amplius, et quod aerumnam sentiant, quam nunquamprius: quo percepto a coangelis in caelo, remotus est nebulo, etdejeélus ; quo faélo, aélutum rediit iIIis idea aeterni, ex qua laetifi­cati sunt laetitia cordis, ac tenerrime se mutuo amplexi sunt. Prae­ter haec, audivi duos conjuges, qui de conjugio suo nunc foveruntideam aeterni, nunc ideam temporarii; causa fuit, quia dissimilitudo interna ilIis inerat: hi cum in idea aeterni erant, inter se laetificatisunt, at cum in idea temporarii, dixerunt, "Non est ampli us conju­gium;" et uxor, "Non sum ampli us uxor, sed concubina;" ac vir,o. Non sum amplius maritus, sed moechus:" quare dum aperta est Hiis dissimilitudo interna, abivit vir a muliere, et mulier a viro; at postea, quia utrique fuit idea aeterni de conjugio, consociabanturcomparibus similitudinis.Ex his potest clare videri, quod ilIi, qUI III amore vereconjugiali sunt, speétent aeternum; et quod, si [t1hoc elabi­tur ex intimis e cogitatione, disuniantur quoad amotemconjugialem, utcunque non simul quoad amicitiam; haecenim habitat in ex ternis, ilIe autem in internis, Simileest in conjugiis super terris: conjuges ibi, dum se tenereamant, cogitant aeternurn de foedere, et prorsus non ali­quid de fine ejus per mortem ; et si de hac, dolent, usquerefocillantur spe ex cogitatione continuationis ejus postobitum. 2I6[secundo]. (vii.) Quod amor COll.fugzalis reszdeat apuduxores castas>, sed quod amor zllarU1n dependeat a marztzs >causa est, quia uxores sunt natae amores, et inde insitumest ilIis, velle unum esse cum maritis, et ex hac volunta­tis suae cogitatione continue laétant amorem suum; quarerecedere a conatu uniendi se maritis, foret recedere a se­metipsis: aliter mariti; hi quia non nati sunt amores, sedrecipientes illius amoris ab uxoribus, ideo quantum reci­piunt illum, tantum uxores cum amore suo intrant; atquantum non recipiunt, tantum uxores cum amore suoforis stant, et exspeétant: at hoc fit apud uxores castas,aliter apud incastas, Ex his constat, quod amor conju­
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 218. 177gialis resideat apud uxores, sed quod amor illarum depen­deat a maritis. 2I7. (viii.) Quod uxores ament vzncula conjug#, modovzrz ammt zlla.-Hoc sequitur ex dittis in praecedentearticulo: accedit, quod uxores ex insito velint uxores esse,et uxores nominari; hoCillis est nom en decoris et honoris;quare vincula conjugii amant: et quia castae uxores nonnomine tenus, sed attualiter volunt uxores esse, et hoc fitper ligationem arttiorem et arttiorem cum maritis, idéovincula conjugii ex constabilitione foederis ejus am.ant;et id eo plus sicut redamantur a maritis, seu, quod si mile est,sicut viri illa vincula amant. 2IS. (ix.) Quod inte!ligmtza fe1nùlarum ùz se szt mo­desta, e!egans, pacijica, cedens, mollzs, tenera,. et quod zn­te!ligentia viroru1n zn se szt gravzs, aspe1a, dura, anùnosa,licmtzae amans.-Quod tales sint feminae, et tales sintviri, patet manifeste ex utriusque corpore, facie, sono, 10­quela, gestu, et moribus; ex corpore, quod viri sint d uricute et carne, feminae autem molli: ex fade, quod vi risint duriore, obnixiore, asperiore, flaviore, etiam barbata,ita impulchriore, feminae autem molliore, cedentiore, te­neriore, candidiore, et inde pulchritudines: ex sono, quodviris sit gravis, feminis autem tener: ex loquela, quod virissit licentiae amans et animosa, feminis autem modesta etpacifie a : ex gestu, quod viris sit fortior et firmior, feminisautem invalidior et imbecillior: ex moribus, quod virissint immoderatiores, feminis autem elegantiores. Quan­tum ab ipsa nativitate differt genius virorum a genio femi­narum, patuit mihi clare a visis pueris et puellis in congre­gationibus: vidi has aliquoties per fenestram in magnaurbe super platea, in qua ultra viginti quovis die se con­gregabant; ibi pueri secundum indolem sibi connatamcolludebant tumultuando, vociferando, pugnando, verbe­rando, projiciendo lapides in alteros; at puellae ad januasdomuum sedebant pacificae, quaedam ludentes cum in­fantibus, quaedam amicientes pupas, quaedam nentes superfrustulis lineis, quaedam se osculantes; et quod miratussum, usque amoenis oculis aspettabant pueros, qui tales.Ex his manifeste videre potui, quod vir nascatur intellettus,ac femina amor; et qualis est intellettus, et qualis estamor in suis principiis; et sic qualis foret intellettus viri
  • 178 DELICIAE SAPlENTIAEin progressu absque conjunétione cum am ore feminino, etdein conjugiali. . 2I9. (x.) Quod uxores tn mt/la excùatione st"nt Stcutvtri,. sed quod tlHs sÙ status plaeparationis ad receptt­o1um,-Quod viris sit seminatio, et inde excitatio, et quodfeminis non haec sit quia non illa, patet; quod autemfeminis sit status praeparationis ad receptionem, et sic adconceptionem, ex auditis refero: qua lis autem hic statusfeminis est, non licet describere, et quoque solis illis notusest; num autem amor illarum, dum in illo statu sunt, sitin suo jucundo, aut in injucundo, ut quaedam dicunt, nonab illis evulgatum est: hoc solum in vulgo notum est, quodnon licitum sit marito dicere uxori, quod possit et nonvelit, sic enim insigniter laeditur status receptionis, quipraeparatur secundum statum mariti quod possit. 220. (xi.) Quod vins sÙ copia secundum amorem pro­pagmtdi vera sapùntiae, et secundum amorem faciendzusus,-Quod ita sit est unum inter arcana, quae antiquisnota fuerunt, et hodie deperdita. Antiqui sciverunt, quodoplnia et singula quae fiunt in corpore, ex origine spiritualifiant; ut quod ex voluntate, quae in se est spiritualis, fluantaétiones; quod ex cogitatione, quae etiam est spiritualis,fluant loquelae ; tum quod visus naturalis ex visu spirituali,qui est intel1eétus;. auditus naturalis ex auditu spirituali,qui est attentio intelleétus et simul accommodatio vo­luntatis ; et olfaétus naturalis ex olfaétu spirituali, qui estperceptio; et sic porro: quod similiter seminatio virilis,ex origine spirituali sit, antiqui viderunt; quod sit exveris, ex quibus consistit intelleétus, ex pluribus et ratio­nis et experientiae documentis concluserunt; et dixerunt,quod nihil aliud recipiatur a masculis, ex conjugio spiritu­ali quod est boni et veri, quod influit in omnia et singulauniversi, quam verum, et id quod se refert ad verum; etquod hoc in progressu in corpus formetur in semen; etquod inde sit, quod semina spiritualiter intel1eéta sint vera:quoad formationem; quod anima masculina, quia est in­telleétualis, ita sit verum, intelleétuàle enim non aliud est,quare dum anima descendit, etiam verum descendit; quodhoc fiat per quod anima, quae est intimum hominis etcujusvis animalis, et in sua essentia est spiritualis, ex insitonisu propagationis sui, in descensu sequatur, et velit procre­
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N, 222, 179are se, et quod cum hoc fit, integra anima formet se, et tmiciat se, et fiat semen ; et quod h0C fieri possit millies etmillies, quia .anima est substantia spiritualis, cui non estextensio sed impletio, et e qua non est exsumptio partis, sedestproduaio totius,absque aliqua jaaura ejus; inde estquod illa in receptaculis m~nimis, quae sunt semina, sitplene, quemadmodum est in receptaculo maximo suo, quodest corpus. eum itaque verum animae est origo seminis,sequitur, quod copia sit viris secundum amorem propagandivera sapientiae suae: quod etiam sit secundum amoremfaciendi usus, est quia usus sunt bona, quae vera produ­cunt; in mundo etiam aliquibus notum est, quod sedulissit copia, et non otiosis. Quaesivi, quomodo ex anima virilipropagatur femininum: responsum tuli, quod ex bono in­telleauali, quia hoc in sua essentia est verum ; nam intel­leaus cogitare potest quod hoc bonum sit, ita quod verumsit quod id sit bonum; aliter vol un tas ; haec non cogitatbonum et verum, sed amat et facit illa: quod P1ideo peI:"filios" in Verbo significentur vera, et per .. filias" bona,videatur supra (n. 120); et quod per "semen" in Verbosignificetur verum, in Apocalypsi Revelata (n. 565). 22I. (xii.) Quod determznationes sint in beneplacùùmariti; causa est, quia apud viros est supradiaa copia, ethaec variatur apud illos tam secundum status mentis, quamsecundum status corporis illorum; intelleaus enim nonita constans est in suis cogitationibus, sicut est vol un tasin suis affeaionibus; ille enim nunc fertur sursum nuncdeorsum, nunc in statu sereno et claro est, nunc in turbu­lento et obscuro, nunc in objeais gratis nunc in ingratis ;et quia mens, dum agit, etiam est in corpore, sequiturquod huic similes status sint: inde est, quod maritus nuncrecedat ab amore conjugiali, nunc accedat ad illum, etquod copia in uno statu abstrahatur, et in altero restaure­tur: hae causae sunt, quod determinationes relinquendaesint beneplacitis mariti; inde est, quod uxores, ex insitaillis sapientia, nusquam aliquid admoneant de talibus. 222. (xiii.) Quod sphaera conJugialis sil, quae a Do­mzno per caelum inJluil in 011Znta et singula umversz usquead ultima t:ius.-Quod a Domino procedant am or et sapi­entia, seu quod idem est, bonum et verum,supra in suocapite ostensum est. Illa duo in conjugio procedunt con­
  • 180 DELICIAE SAPIENTIAEtinue a Domino, quia HIa sunt Ipse, et ab Ipso sunt omnia ;et quae ab Ipso procedunt, implent universum; nam abs­que eo nihil subsisteret quod exstitit. Sunt plures sphae­rae, quae ab Ipso procedunt: ut sphaera conservationisuniversi creati, sphaera tutationis boni et veri contra ma­lum et falsum, sphaera ·reformationis et regenerationis,sphaera innocentiae et pacis, sphaera misericordiae etgratiae, praeter plures ; at universalis omnium est sphaeraconjugialis, quia haec etiam est sphaera propagationis, etsic supereminens sphaera conservationis universi creati persuccessivas generationes. Quod sphaera haec conjugialisimpleat universum, et pervadat illa a primis ad ultima,patet a supra ostensis, quod conjugia sint in caelis, et per­feéHssima in caelo tertio seu supremo, et quod praeterapud homines, sit in omnibus subjeétis regni animalis interris, usque ad vermes; et insuper quod sit in omnibussubjeétis regni vegetabilis, ab oleis et palmis usquead gra­minula, Quod haec sphaera universalior sit sphaera caloriset lucis, quae procedit a sole nostri mundi, ratio convincipotest ex eo, quodetiam operetur in absentia caloris ejus,ut hieme, et in absentia lucis ejus, ut noéte, imprimisapud homines ; quod ita operetur, est quia est e sole caeliangelici, et inde est constans aequatio caloris et lucis, hocest, conjunétio boni et veri; est enim in continuo vere;mutationes boni et veri, seu caloris et lucis ejus, non suntvariationes ejus, sicut sunt variationes in terris ex muta­tionibus caloris et lucis ex sole ibi, sed oriuntur illae asubjeétis quae recipiunt. 223. (xiv.) Quod Izaee spltaera redpiatur a sexu femi­ntno, et per hune transferatur tn sexum maseu!ùzum.-Quodapud sexum masculinum non sit aliquis am or conjugialis,sed quod solum est apud sexum femininum, et ab hoctransferatur in masculinum, vidi testatum ab experientia(de qua supra n. 161): cui etiam adstipulatur haec ratio;quod forma masculina sit forma intelleét!alis, ac feminasit forma voluntaria; et forma intelleétualis non potestcalescere calore conjugiali a se, sed a calore conjunétivoalicujus, cui ille a creatione implantatus est; proindenon potest recipere illum amorem, nisi per formam sibiadjunétam voluntariam feminae, quia haec etiam est formaamoris. Idem hoc amplius posset confirmari ex con­
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 225. 181jugio boni et veri; et coram naturali homine ex con.,jugio cordis et pulmonis, quia cor correspondet amori, etpulmo intelleaui; sed quia pierisque deficit horum scientia,confirmatio per haec plus inumbraret quam iIlustraret.Ex translatione hujus sphaerae a sexu feminino in mascu­linum, est, quod mens etiam incendatur a sola cogitationede sexu; quod ètiam inde sit formatio propagativa et sicexcitatio, sequitur; nam nisi accedat calor ad lucem interris, nihil viget et excitatur ad fruaificandum aliquidibi. 224. (xv.) Quod ubi amor vere conJitgzalis est, haecsphaera reczpiatur ab uzore, et zmiceper uzorem a ma­rÙo. Quod illa sphaera, apud illos qui in amore vere con­jugiali sunt, recipiatur a marito unice per uxorem, estarcanum hodie, et tamen in se non arcanum est, quiasponsus et primitius maritus hoc potest scire; nonne quic­quid procedit ex sponsa et primitia uxore conjugialiterafficit, non autem tune quod procedit ex aliis e sexu?Simile est cum Hlis qui in amore vere conjugiali convivunt ;et quia sphaera vitae unumquemque, tam virum quam fe­minam, circumstipat, dense a peaore, et rare a tergo,patet unde est, quod mariti, qui peramant suas uxoreS,.convertant se ad illas, et intetdiu vultu favente aspiciantilIas; et vicissim illi qui non amant suas uxores, avertantse ab illis, ac interdiu acie retraaa adspeaent ad illas.Per receptionem sphaerae conjugialis a marito unice peruxorem, cognoscitur et dignoscitur amor vere conjugialisab amore conjugiali spurio, falso, et frigido. 225. (xvi.) Quod ubi amor n01Z conjugzalzs est, sphaerailla reczpzatur quzdem ab uzore, sed non a marÙo perillam.-Sphaera haec conjugialis influens in universum, estin origine sua Divina, in progressu in caelo apud angelosest illa caelestis et spiritualis, apud homines naturalis,apud bestias et aves animalis, apud vermes mere corporea,apud vegetabilia est illa vitae expers; et praeterea insingulis subjeais variatur secundum illorum formas. Nuncquia illa sphaera immediate recipitur a sexu feminino, etmediate a sexu masculino, et quia recipitur secundum for­mas, consequitur quod sphaera illa, quae sanaa est inorigine sua, verti possit in non sanaam in subjeais, immoetiam inverti in oppositam: sphaera ei opposita vocatur,
  • "182 DELICIAE SAPIENTIAE meretricia apud feminas tales, et scortatoria apud viros tales ;et quia hi et illae in inferno sunt, est haec sphaera inde; sed haec sphaera etiam multae varietatis est, et inde plures ejus species sunt, at talis species attrahitur et subtrahitur a viro qualis ei congruit, et ejus genio con­ formis est, et correspond et. Ex his constare potest, quod vir qui non amat uxorem, sphaeram illam aliunde recipiat quam ab uxo~e: fit usqu~quod J.!!a etiam inspiretur ab uxore, sed viro inscio, et dum calescit. 226. (xvii.) Quod amor cOl1jugzalis dari possz"t apud U1zum ex conjugibus, et non sùnul apud alterum.-Unus enim potest ex corde vovere sibi conjugium castum, alter autem non scit quid castum; unus potest am are illa quae ecclesiae sunt, alter autem illa quae soli us mundi ; un us potest quoad mentem esse in caelo, alter quoad suam in inferno; inde apud unum potest esse amor conjugialis, et non apud alte­ rum: horum mentes, quia in contrario versu sunt, intrin­ secus inter se collidunt; et si non extrinsecus, usque ille, qui non in am ore conjugiali est, speaa~ consortem ex foe­ dere sicut fastidiosam anum; ettsic porro. 227. (xviii.) Quod sint variae sùnzlz"tudùzes, et variae dùsùnzlztudines, tam zntenzae quam externae, apud conju­ges.-Notum est, quod inter conjuges sint similitudines, et quod sint dissimilitudines, et quod externae appareant, non autem internae, ni si post tempora cohabi.tationis ipsis conjugibus, et per indicia aliis: at enumerare utrasque adcognitionem, vanum est, quia plures paginae recensione et descriptione varietatum adimpleri possunt: similitudi­·nes quoad partem possunt ex dissimilitudinibus, propter quas amor conjugialis abit in frigus, de qui bus in sequente capite, deduci et concludi. Similitudines et dissimilitudi­ nes in genere ducunt ortum ex inclinationibus connatis, per educationes, consortia et imbutas persuasiones, varia­ tis. 228.. (xix.) Quod variae simzlztudines possznt conjungz; sed non cum dissùnilztudinibus.-Varietates similitudinum sunt permultae, ac distant plus et minus; at usque illae quae distant, possunt tempore conjungi per varia, impri­ mis per accommodationes ad desideria, per officia mut ua, per civilitates, per abstinentias ab incastis, per commu­ nem amorem infantum, et curam liberorum: imprimis
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 230. 183autem per conformitates in rebus ecclesiae; per res enimecclesiae fit conjunél:io similitudinum distantium interius.per reliqua modo exterius. Sed cum dissimilitudinibusnon potest fieri conjunél:io, quia sunt antipathicae. 229. (xx.) Quod Domùzus illis, qui desiderant amoremvere conjugialem, provideat si11Zilitudines, et quod si n01t dan­tur in terris, provideat illas ùz cadis, est causa, quia omniaconjugia amoris vere conjugialis providentur a Domino;quod sint ab Ipso, videatursupra (n. 130, 131); at quomodoprovidentur in caelis, audivi descriptum ab angelis, ita:­Quod Divina Domini providentia singularissima et universa~lissima sit de conjugiis et in conjugiis, quia omnia jucundacaeli ex jucundis amoris conjugialis scaturiunt, sicut aquaedulces ex vena fontis; et quod ideo provideatur ut nas­cantur paria conjugialia ; et quod haec sub auspicio Dominijugiter educentur ad sua conjugia, nesciente id et pueroet puelIa ; et post exaél:um tempus illa tunc virgo nubi­lis, et ille tunc juvenis ad nuptias aptus, sicut ex fatoalicubi conveniant, et se mutuo videant; et quod illicotunc sicut ex quodam instinél:u cognoscant, quod sintcompares, et ex quodam sic ut diél:amine intus in se cogi­tent, juvenis, quod haec mea sit, et virgo, quod hÏc meussit; et postquam hoc aliquamdiu insederat mentibus utri·usque, ex deliberato se alloquantur, et se desponsent:dicitur, sicut ex fato, instinél:u, et diél:amine, ac intelligi­tur ex Divina providentia, quia haec dùm nescitur, appa­ret ita; Dominus enim aperit internas similitudines, ut sevideant. 2aO. (xxi.) Quod homo secundum defellum et jallu­ram amoris conjugialis, accedat ad naturam bestiae; ratioest, quia homo quantum in amore conjugiali est, tantumspiritualis est, et quantum est spiritualis, tantum est homo;homo enim nascitur in vitam post mortem, et hancconsequitur, quia ei anima spiritualis inest,et ad hanc pot­est homo elevari per facultatem intelleél:us sui; si tuncvoluntas ejus ex data etiam ei facultate simul elevatur,post mortem vivit vitam caeli: contrarium est, si in amoreconjugiali opposito est; nam quantum in hoc est, tanturnest naturalis, et homo mere naturalis est similis bestiaequoad cupiditates, appetitus, et illorum jucunda: cum soladifferentia, quod illi sit facultas elevandi intelleél:um in
  • /184 DELICIAE SAPIENTIAEsapientiae Iucem, et quoque facultas e1evancii voluntatemin caelestis amoris calorem; hae facultates nulli hominiauferuntur: quapropter mere naturalis homo, tametsi quoadconcupiscentias, appetitus et illorum jucunda, similis estbestiae, usque vivit post mortem, sed in statu anteaétaevitae ejus correspondente: ex his constare potest, quodhomo secundum dejeétum amoris conjugialis accedat adnaturam bestiae. Haec vident ur posse contradici, quiadefeétus et jaétura am oris conjugialis, dantur apud illos,qui tamen homines sunt: sed mens est de illis, qui nihilifaciunt amorem conjugialem ex amore scortatorio, et sicin defeétu et jaétura ejus sunt.23I. His adjicientur tria Memorabilia. Primum hoc : - Quondam audivi vociferationes, quae sicut per aquas egurgita ­bant ex inferis j unam ad sinistrum, "0 quam justi;" alteram addextrum, "0 quam eruditi j" et tertiam a tergo, " 0 quam sapientes:"et quia incidit in cogitationem meam, num etiam in inferno sintjusti, eruditi, et sapientes, afficiebar desiderio videndi num tales ibisunt; et dittum est mihi e caelo, "Videbis et audies." Et exivi domo in spiritu, et vidi ante me aperturam j illuc accessi,et despexi, et ecce scala; per hanc descendi: et cum infra eram, vidicampestria obsita arbustis cum intermixtis spinis et urticis; et quae­sivi, num hic infernum. Dixerunt," Est terra inferior, quae proximesupra infernum est." Et tunc perrexi secundum clamores in ordine;ad primum, .. 0 quam justi j" et vidi coetum ex illis qui in mundofuerant judices amicitiae et munerum: dein ad clamorem secundum," 0 quam eruditi;" et vidi coetum ex illis qui in mundo fuerant ratio­cinatores: et ad clamorem tertium, .. 0 quam sapientes," et vidicoetum ex illis qui in mundo fuerant confirmatores. Sed ab his deflexi ad primum, ubi erant judices amicitiae et mune ­rum, et proclamati justi; et vidi a latere sicut amphitheatrum struc­tum ex lateribus, et tettum tegulis nigris; et dicebatur mihi, quodillud vocarent Tribunal. In illud patebant tres aditus a latere sep ­tentrionali, et tres a latere o"ccidentali, sed nulli a latere meridionaliet orientali; indicium, quod judicia illorum non essent judicia justi­tiae, sed arbitria. In media amphitheatri visus est focus, in quemministri focales injiciebanttaedas sulphuratas et bituminosas, e qui ­bus luces in parietes incrustatos evibratae sistebant imagines pittu ­ratas avium vesperae et nottis; sed focus ille, et inde evibrationeslucis in formas imaginum illarum, erant representationes judiciorumillorum, quod possent res cujusvis quaestionis coloratis fucis illu­minare, et eis inducere formas secundum favorem. Post semihoramvidi senes et juvenes in praetextis et palliis intrantes, qui depositispileis se super soliis ad mensas reponebant, sessuri judicia; ac audiviet percepi quam solerter et ingeniose ex aspeflu amicitiae declina ­
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 232. i8S rent et inverterent judicia in apparentias justitiae, et hoc eo usque,. ut ipsi non viderent injustum aliter quam justum, ac vicissim justum. ut injustum; persuasiones de iIIis tales apparebant ex faciebus illo- rum, et audi.ebantur ex loquelis ilIorum. Data mihi tunc fuit iIIus- tratio e caelo, ex qua singula num juris vel non juris essent, percepi;. et vidi quam industrie obvelarent injustu m, et inducerent ei visio- nem justi; et ex legibus eligerent faventem, et reliquas per ratioci- nia solertiae traherent in partem. Post judicia, sententiae exporta- bantur ad clientes amicos et fautores, et hi ad retribuendum iIIis favorem, per longam viam c1amabant, "0 quam justi, 0 quam justi." Post haec locutus sum de illis cum angelis caeli, et ilarravi iIIis aliqua de visis et auditis. Et angeli mihi dicebant, quod tales judi- ces appareant aliis sicut acutissima acie intelleél:us praediti, cum tamen ne hilum justi et aequi videant; "si toI lis amicitiam pro aliquo, sedent in judiciis muti sicut statuae, et modo dicunt, Accedo, con- formo me ad ilium vel ilium; causa est, quia omnia judicia illorum sunt praejudicia, ac praejudicium cum favore sequitur causam ab. initio ad finem ejus; inde nihil aliud vident quam quod amici est; omne id quod contra ilium est, removent ad latus; et si reassumunt, involvunt id ratiociniis, sicut aranea capturas filis, et consumunt; inde est, quod si non sequuntur telam sui praejudicii nihil juris videant: explorati sunt, num possint videre, ac inventi quod non: quod ita sit, mirabuntur incolae tui mundi; sed dic iIIis, quod hoc sit veritas ab angelis caeli explorata. Quoniam illi nihil justi vident, in caelo contemplamur !IIos non ut homines, sed ut monstra, quorum capita faciunt ilIa quae amicitiae sunt, peél:ora illa quae injustitiae, et pedes iIIa quae confirmationis, ac plantas ilIa quae justitiae, quae si non favent amico, supplantant et proculcant. Quales autem apparent nobis e caelo, videbis, instat enim finis ilIorum." Et ecce tunc subito hiabat solum, ac mensae super mensas ceci- derunt, et una cum toto amphitheatro absorpti sunt, et conjeél:i in cavernas, et incarcerati. Et tunc diél:um est mihi, "Vis videre ilIos ibi?" Et ecce visi sunt quoad faciem sicut ex polito chalybe, quoad corpus a cervice ad lumbos sicut sculptilia e saxo vestita pellibus pardi, et quoad pedes sicut colubri: et vidi libros legis, quos super mensis repositos habuerant, versos in chartas lusorias; et nunc Jaco quod judicarent, datum est illis munus, ut pararent minia in fucos, quibus oblinerent facies meretricum, et ilIas sic verterent in pulchritudines. Postquam haec visa sunt, volui abire ad duos reliquos coetus, ad unum ubi erant mere ratiocinatores, et ad alterum, ubi erant mere confirmatores; et tune diél:um est mihi, "Quiesce paulum; dabuntur tibi comites angeli ex societate proxima supra ilIos; per hos dabitur tibi lux a Domino, et videbis mirabilia." 2,}2. Secundum Memorabile:- Post aliquod tempus audivi iterum ex infera terra, voces quas prius; "0 quam eruditi," et "(1]0 quam sapientes:" et circum-, spexi, quinam angeli tune adessent; et ecce erant ilIi, qui in
  • 186 DELICIAE :-iAlIENTIAEcaelo immediate supra illos, qui (lclamabant, 0 quam eruditi," l,erant. Et locutus cum illis de c1amore, et dixerunt, quod eruditi illiessent, qui solum ratiocinantur. mem sit vel non sit, et raro cogitantfJuod tta sit,. .. quare sunt sicut venti qui fiant et transeunt, ac sicutcortices circum arbores [2 Jqui absque medulla sunt, aut sic ut erustaecircum amygdalas absque nucleo, aut sieut superficies circum fruétusabsque carne; nam mentes illorum su nt absque interiori judicio, etmodo unitae cum sensibus corporis; quare si non ipsi sensus judi­cant, nihil possunt concludere; verbo, sunt mere sensuales, et a­nobis vocantur ratiocinatores: vocantur ratiocinatores, quia -nus­quam concludunt aliquid, sed assumunt quicquid audiunt, ac dispu­tant num sit, jugiter contradieendo; nihil plus amant quam aggrediipsas veritates, et sic ilIas discerpere mittendo in lites: hi sunt, quicredunt se prae omnibus in mundo eruditos." His auditis, rogavi angelos, ut deducerent me ad illos. Et deduxe­ru nt me ad cavum, a quo gradus ad inferiorem terram tendebant;et descendimus, et secuti sumus c1amorem, .. 0 quam eruditi;" etecce erant aliquot centeni stantes in uno loco, pulsantes humumpedibus, Hoc primum miratus, quaesivi, .. eur stant ita, et plantispulsant humum?" et dixi, .. Sic possunt pedibus excavare solum," Ad hoc subriserunt angeli, et dixerunt, .. Apparent quod ita stent.quia nihil cogitant de aliqua re, quod ita sit, sed solum num sit, aclitigant: et cum cogitatio non ultra progreditur, apparent -modocalcare et terere unam glebam, et non progredi." At tune accessi ad congregationem. et ecce apparebant mihihomines facie non indecora, et in vestibus ornatis; sed dixeruntangeli, .. Apparent tales in propria luce; at si lux e caelo infiuit, mu­tantur facies, et quoque vestes:" et faétum -est ita; et tunc appare­bant faciebus furvis, induti saccis nigris; sed luce hac subtraéta, visisunt ut prius. - Mox locutus sum eum aliquibus ex illis, et dixi, "Audivi c1amo­rem turbae circum vos, 0 quam eruditi; quare Iiceat de rebus,quae summae eruditionis sunt, vobiscum ventilare aliquem sermo­nem." Et responderunt, .. Dic quicquid lubet, et satisfaciemus," Et quaesivi, .. Qualis erit religio, per quam salvatur homo?" Et dixerunt, .. Dispescemus hanc interrogationem in plures, etantequam has conclusimus, non possumus responsum dare: ac ven-.tilatio Prima erit, Num religio sit aliquid: Secunda, Num salvatiosit vel non: Tertia, Num una religio plus efficiat quam altera: Quarta,Num eaelum et infernum sint: Qui1tta, Num vita aeterna post mor­tem sit; praeter piura." Et quaesivi de primo, Num religio sit aliquid: ac coeperunt ven­tilare hoc copia argumentorum, num sit religio; et quae voeaturita, num sit aliquid : et petii, ut referrent hoc ad congregationem ;ac retulerunt: et commune responsum fuit, quod propositio illaegeat tam multa inquisitione, ut non possit finiri intra vesperam. Quaesivi, .. Num a vobis possit finiri intra annum?"
  • DE M,fORE CONJUGIALI.-N. 233. 187 Et unus dixit, quod non possit intra centum annos, Et dixi, " Interea estis absque religione," Et respondit. " Annon demonstrabitur primum, num religio sit."~ quae ita vocatur, num sit aliquid? Si est, erit etiam pro sapien­tibus; si non est, erit solum pro vulgo: notum est, quod religlodicatur vinculum; sed quaeritur pro quibus? Si modo pro vulgo,i; l ~ non est aliquid; si etiam pro sapientibus, est.... His aullitis dixi illis, "Nihil minus quam eruditi estis, quia nonpole~tis aliud cogitare. qnam num sit, et hoc versare in utramquep: rtem; quis potest erud. AIS fieri, nisi aliquid pro certo sciat, et pro­grediatur in illud, sicut homo p ogreditur e vestigio in vestigium,et sic 3uccessive in sapientiam? Alioqui veritates ne quidem tan­giti~ ungue, sed plus et plus e conspeélu removetis illas. Numneratiocinari solum num sit, est ratiocinari ex pileo, qui nusqLlamimponitur. aut ex calceo qui non induitur? Quid inde profluit, nisiquoi non sciatis, num detur aliquid, immo num detur salvatio, numlita aete;na post mortem, num LIna religio plus efficiat quam lItera,!um caelum et infernum sint? De his non cogitare aliquid potestis,quamdiu haeretis in primo passu, et pulsatis arenam ibi, et nonferendo fertis pedem ultra pedem, et progredimini; cavete vobis, nementes vestrae, dum ita foris extra judicium stant, intus indures­cant, et fiant statuae salis, et vos amici uxoris Lothi." His diélis abivi, et illi ex indignatione conjeceru nt lapides postme; et tune mihi visi sunt sicut sculptilia ex saxo, quibus nihil ratio­nis humanae inest. Et quaesivi angelos de sorte illorum; et dixerunt, "Sors illorumest, quod demittantur in profundum; et ibi in desertum, et adiganturad portlndum sarcinas; et tune quia non possunt aliquid proferreex ratione, garriùnt et IQquuntur vana, et ibi e longinquo apparentsicut asini portantes onera."~33. Tertium Memorabile;- Post haec dixit unus ex angelis. "Sequere me ad locum. ubivociferantur, •0 quam sapientes. Et dixit," Videbis portenta homi­num; videbis facies et corpora, quae sunt hominis. et tamen nonsLlnt homines." . Et dixi, " Suntne tune bestiae?" Respondit, "Non sunt bestiae, sed bestiae homines; sunt enimqui prorsus non videre possunt, num verum sit verum, vel non, ettamen possunt facere ut sit verum, quicquid valunt; tales apud n,svocantur confirmatores," Et secuti sumus vociferationem, et v,enimus ad locum; et eccecaetus virorum, et circum coetum turba, et in turba aliqui exnobilistem mate, qui dum audiverunt quod confirmarent omnia quae dice­bant, et sibi tam manifesto consensu faverent, se converterunt, etdixerunt, "0 quam sapientes." Sed dixit mihi angelus," Ne adeamus illos, sed evocemus e coetuunum:" et evocavimus, et cum illo secessimus, et locuti sumus varia;et ille c;)nfirmabat singula, usque ut prorsus apparerent sicut vera.
  • 188 DELICIAE SAPIENTIAE Et quaesivimus ilIum, num etiam possit confirmare contraria; Dixit, quod tam bene sicut priora: dixit tunc aperte, et ex corde,"Quid verum? num [Jdatur aliquod verum in rerum natura aliud,quam quod homo facit verum? Dic mihi quicquid placet, et faciaTTlid ut sit verum." Et dixi, " Fac hoc.: verum, Quod fides sit omne ecclesiae." Et fecit hoc ita dextre et solerter, ut eruditi circumstantes admi·rati sint, et adplauserint. Postea petii ut faceret verum, quod cha­ritas sit omne ecclesiae, ac fecit; et postea, quod charitas sit nihileccle.siae; ac investivit utrumque, et ornavit apparentiis, ut adstan­tes inspicerent se mutuo, et dicerent, " Estne hic sapiens?" At di xi, "Nonne scis, quod bene vivere sit charitas, et quod benecredere sit fides? Numne qui bene vivit, etiam bene credit? et sicquod fides sit charitatis, et charitas fidei? Videsne quod hoc verumsit ?" Re,spondit, "Faciam id verum, et videbo;" ac fecit, et èixit,"Nunc video;" at mox fecit contrarium ejus, ut esset verum, dtunc dixit, "Video etiam quod hoc verum sit." Ad haec subrisimus, et diximus, "Suntne contraria? quo modopotes duo contraria videri ut vera?" Ad haec indignatus respondit, " Erratis; est utrumque verum,quoniam non aliud est verum, quam quod homo facit verum." Stabat prope aliquis qui in mundo fuerat legatus primi gradus;ille hoc miratus est, et dixit, " Agnosco quod aliquid simile in mundosit, sed usque tu insanis; fac si potes ut sit verum, quod lux sitcaligo; et caligo lux." Et respondit, " Hoc faciam facile; quid lux et caligo nisi statusoculi? Nonne mutatur lux in umbram dum oculus ex aprico venit;ut et dum intense intuetur solem? Quis non scit, quod status oculitunc mutetur, et quod lux inde appareat ut umbra; ac vicissim dumstatus oculi redit, quod umbra appareat ut lux? Nonne noEtuavidet caliginem noEtis ut lucem diei, ac lucem diei ut caliginemnoEtis, tum ipsum solem ut globum opacum et furvum? Si quishomo haberet oculos sicut noEtua, quid vocaret lucem et quid cali­ginem? Quid tunc lux nisi status oculi? et si est status oculi,numne lux est caligo, et caligo lux? Quare unum es,t verum, et alte­rum est verum." . Postea legatus rogavit, ut faceret hoc ut sit verum, Quod corvussit albus et non niger. Et respondit, "Etiam hoc faciam facile;" et dixit, " Sume acumseu novaculam, et aperi plumas seu pennas corvi; nonne intus albaesunt? Tum remove pennas et plumas, et speEta corvum a cute;nonne est albus? Quid nigrum quod circum est nisi umbra, e quanon judicandum est de colore corvi? Quod nigrum sit modo umbra,consule gnaros scientiae optices, et dicent; aut mole nigrum lapidemaut vitrum in tenuem pulverem, et videbis quod pulvis sit albus." Sed respondit legatus, "Apparetne corvlls niger coram visu?" At confirmator ille respondit," Vis tu, qui es homo, cogitare ali­quid ex apparentia? Potes qllidem loqui ex apparentia quod cor­
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 233. 18 9 vus sit niger, sed non potes id cogitare; ut pro exemplo, potes loqui ex apparentia, quod sol oriatur, progrediatU1;, et occidat; sed quia es homo, non potes cogitare id, quia sol stat immotus, et tellus pro­ greditur: simile est cum corvo; apparentia est _apparentia; die quicquid vis, corvus est totus quantus albus; albescit etiam cum senescit, hoc vidi." Deinde rogavimus ilium, ut diceret ex corde, num joculetur, vel num credat, quod non sit aliquod verum nisi quod homo facit verum; et respondit, "Juro quod credam." Postea legatus quaesivit, num posset facere· verum quod ipse insaniret. Et dixit," Possum sed non vola; quis non insanit?" Post haec universalis ille confirmator missus est ad angelos, qui explorarent ilium qualis est; et hi post explorationem dixerunt, quod ille ne quidem granum intelleél:us possideat, "quia omne id quod supra rationale est, apud illum occlusum est, et solum id quod infra rationale est, apertum est; su pra rationale est lux caelestis, ac infra rationale est lux naturalis, et haec lux talis est ut confirmare possit quicquid lubet; at si rion lux caelestis influit in lucem natu~ ralem, homo non videt numaliquod verum sit verum; et inde nec quod aliquod falsum sit falsum; et haec et illa videre, est ex luce caelesti in luce naturali, et lux caelestis est a Deo caeli, qui est Domi­ nus; quare universalis ille confirmator non est homo nec bestia, sed est bestia homo." Quaesivi angelum de sorte talium, et num possint una esse cum vivis, quia vita homini est ex luce caelesti, et ex hac est intelleél:us ejus; et dixit, quod tales, cum soli sunt, non possint aliquid cogitare, et inde loqui, sed quod stent sicut machinae muti, et sicut in alto sopore: at quod expergiscantur, ut primum auribus captant aliquid :et addidit, quod illi fiant tales, qui intime mali sunt: "in hos non potest lux caelestis a superiori influere, sed modo aliquod spirituale per mundum, unde illis facultas confirmandi est." . His diél:is, audivi vocem ex angelis, qui exploraverurit ilium, adme, [Ildicentem, "Fac ex auditis illis universale conclusum." Et feci hoc: "Quod posse confirmare quicquid lubet, non sitintelligentis; sed quod posse videre, quod verum sit verum, et quodfalsum sit falsum, et id confirmare, sit intelligentis." Post haec speél:avi ad coetum ubi stabant confirmatores, et turbacircum illos clamabat," 0 quam sapientes;" et ecce nubes fusca obve­lavit illos, et in nube volabant ululae et vespertiliones; et dicebaturrnihi, " Ululae et vespertiliones in nube fusca volantes, sunt corre­spondentiae, et inde apparentiae cogitationum illorum; quoniamconfirmationes falsitatum usque ut appareant sicut veritates, reprae­sentantur in hoc mundo sub formis avium noél:is, quorum oculosfatua lux intus ilIuminat, ex qua vident objeéla in tenebris, sicut inluce. Talis lux fatua spiritualis est illis, qui confirmant falsa, usquedum videntur sicut vera, ac postea dicuntur et creduntur vera:sunt omnes illi in visione posteriore, et non in aliquo visu priori,"
  • 190 DELICIAE SAPIENTIAE [XL]DE CAUSIS FRIGORUM, SEPARATIONUM, ET DIVORTIO­ RUM IN CONJUGIIS. 234. Hic ubi de causis frigorum in conjugiis, etiamde causis separationum, et quoque divortiorum, simul agi­tur: ratio est, quia cohaerent: separationes enim nonaliunde sunt, quam ex frigoribus successive post conjugiuminnatis, vel ex causis post conjugium deteétis, ex quibusetiam frigus: divortia autem sunt ex adulteriis, quia haecsunt prorsus opposita conjugiis, ac opposita inducuntfrigus, si non utrique, usque uni. Haec ratio est quodcausae frigorum, separationum, et divortiorum, in unumcaput committantur. Sed cohaerentia causarum ex visisiBis in serie clarius perspicitur. Series illarum est haec :­ (i.) Quod sit calor spirituaNs, et quod sit frigus spirituale .. et quod calor spiritualis sil amor, et frigus spiri­ tua le privatio ejus. (ii.) Quodfrigus sjJirituale ùt conjugiis, sit disunio anima­ rum, et disjunllio mentium, unde indijferentia, discordia, contemptus, fastidium, aversatio.. ex quibus tandem ajJud jJlures sejJaratio quoad torum, cubiculum, et domum. (iii.) Quod l"ausae frigorum ilt suis successionibus sint plures, quaedam internae, quaedam externae, et quaedam accidentales. . (iv.) Quod causae frigorum internae sint ex religùme. Cv.) Quod illarum causarum prima sit rejellio re/igionis ab utroque. (vi.) Secunda, quod uni sit re/igio, et non alteri. (vii.) Tertia, quod alia sit re/igio uni et aNa alteri. (viii.) Quarta,falsitas re/igionis imbuta. (ix.) Quod hae causae sint frigoris iltterni, non autem simul externi, ajJud jJlures. (x.) Quod causae frigoris externae etiam sint plures: et quod prima illarum sit dissimilitudo animorum et morum. (xi.) Secunda, quod amor conjugialis credatur U1tUS cum amore scortatorio, modo quod hic ex lege sit illici­ tus, ille autem licitus. (xii.) Tertia, est aemulatio superemùtentiae inter cOlljuges. (xiii.) Quar/a, nulla determina/io ad aliquod s/udium au/ nego/ium, ex qua cupiditas vaga. (xiv.) Quinta, inaequalitas sta/us et condi/ionis in externis. (xv.) Quod causae separationis sint etiam aNquae. (xvi.) Prima tllarum est vitium mentis. (xvii.) Seczmda est vitium corjJoris.
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 235. 19 1 (xviii.) Tertia, est impotentia altte conjugium. (xix.) Quod adulterium szt causa divortii. (xx.) Quod causae accidentales etiam sint plures,. et quod harum prima szt commune ex jugi licito. (xxi.) Secunda. quod cohabitatù cum conjuge ex joedere et lcige videatur coaéla, et n01t Nbera. (xxii.) Tertia, affirmatio ab uxore, et sermocinatio de amore ab illa. (xxiii.) Quarta, cogitatio viri interdiu et noélu de uxore, quod veNt,. et vicissim cogitatio uxoris de viro quod non veNt. (xxiv.) Quod sicut jrigus est in mente, etiam sit in corpon; et quod secundum jrigoris ilNus Incrementa, clau­ dantur etiam externa corporis.Sequitur nunc horum explicatio. 235- (i.) Quod sÙ calor spirùuaHs, et quod sit frzgusspzrùuale; et quod calor spirùuaHs sÙ amor, et frigus spz­rùuale privatio t:jus.-Calor spiritualis non aliunde estquam ex sole mundi spiritualis ; est enim ibi sol proce­dens a Domino, qui est in media ejus; et quia est a Do­mino, est sol ille in sua existentia purus amor: hic solapparet coram angelis igneus, prorsus sicut apparet solnostri mundi coram hominibus; quod appareat igneus, estquia amor est ignis spiritualis. Ex illo sole procedit etcalor et lux; sed quia sol ille est purus am or, est calorinde in sua essentia amor, et lux inde in sua essentiasapientia; inde patet, unde calor spiritualis, et quod sitamor, Unde autem est frigus spirituale, paucis etiamevulgabitur: est illud ex sole mundi naturalis, exque ejuscalore et luce; sol mundi naturalis est creat.ls, ut ejuscalor et lux in se recipiant calorem et lucem spiritualem,et mediis atmosphaeris ferant hos usque ad ultima in tel­lure, ut efficiant effeétus finium, qui sunt Domini in suasole, et quoque ut amiciant spiritualia vestibus adaequatis,hoc est, materiis, ad operandum fines ultimos in natura;haec fiunt, cum calor spiritualis injunétus est calori natu­rali: at contrarium fit, dum separatur calor naturalis acalore spirituali, quod fit apud il10s qui amant naturalia,ac rejiciunt spiritualia; apud hos fit calor spiritualis frigus :quod bini illi am ores ex creatione concordes, fiant itaoppositi, est causa, quia tunc calor dominus fit calor ser­vus, ac vicissim; et ne hoc fiat, recedit calor spiritualis,qui ex sua stirpe est dominus; et tunc in subjeétis illisca,lor spiritualis friget, quia fit oppositus. Ex his patet,
  • 192 DELICIAE SAPIENTIAEquid frigus spirituale, et qllod sit privatio caloris spiritu­alis.·· In nunc diétis per calorem intelligitur am or, quiacalor ille in subjeétis vivens sentitur ut amor. Audivi inmundo spirituaîi, quod spiritus mere naturales frigeantintenso frigore, dum applicant se lateri cujusdam angeli,qui in statu amoris est: et quod similiter spiritus inferni,dum calor e caelo ad illos influit; et quod tamen interse, cum ab illis seclusus est calor cae1i, aestuent caloremagno. 236. (iL) Quod frigus spirituale tn conjugiù sz"t dùuntoa1zùnarum, et disjun{lio mentzum" u1zde indifferentia, dis­cordia, contemptus, fastzdium, aversatio, ex quibus tandemapud plures separatio quoad torum, cubiculum, et domum.­Quod haec fiant apud conjuges, dum primitivus illorumamor facessit, et fit frigus, notius est quam ut commenta­tione egeat: causa est, quia frigus conjugiaie supra omniaalia frigora in mentibus humanis residet; est enimipsumconjugiaie inscriptum animae, propter finem ut propage­tur anima ab anima, ac patris in proIes; inde est, quodhoc frigus inceptet ibi, et successive in consequentia de­meet, et haec inficiat, et sic vertat primitivi amoris Iaetaet jucunda in tristia et injucunda. 237. (iii.) Quod causae frigorum in suis successionibussint plures, quaedam intenzae, quaedam extenzae, et quae­dam accidentales.-Quod causae frigorum in conjugiis sintpiures, scitur in mundo; tum etiam quod oriantur ex mul­tis causis externis; sed quod origines caUsarum lateantabsconditae in intimis, et quod ex his se derivent in con­sequentia, usque dum apparent in externis, non scitur: utitaque sciaturquod causae externae non sint causae in se,sed derivativae a causis in se, quae, ut diétum est, in in..:timis sunt, ideo causae primum communiter dispescunturin internas, externas, et postea particulariter exploran­tur. 238. (iv.) Quod causae frigorum internae sint ex reli­gione.-Quod ipsa origo amoris conjugialis in intimis apudhominem resideat, hoc est, in anima ejus, convincituromnis ex solis his, quod anima prolis sit ex patre; et quodhoc cognoscatur ex similitudine inclinationum et affeétio­num, et quoque ex communi facierum ex patre in poste­ritate etiam sera permanentium; tum ex facultate propa­
  • DE AMORE CONJUGIALI.-N. 239. 193 gativ,!- animabus insita a creatione ; et insuper per analogon in subjeétis regni vegetabilis, quod in intimis germinatio­ num lateat propagatio ipsius seminis, et inde totius, sive sit arbor, sive arbustum, sive virgultum. Vis haec propa­ gativa seu plastica in seminibus in hoc regno, et in animabus in altero, non aliunde est, quam ex sphaera conjugiali, quae est boni et veri, quae ex Domino Crea­ tore et Statore universi perpetuo emanat, et influit (de qua supra. n. 222-225); exque nisu duorum illorum, boni et veri, inibi, ad conjungendum se in unum; hic nisus conjugialis insidens animabus est, ex quo originitus amor conjugialis existit: quod idem illud conjugium, ex quo sphaera illa universalis est, faciat ecclesiam apud homi­ t:1em, in capite De Conjugio Boni et Veri, et pluries alibi, satis superque ostensum est: inde in omni evidentia coram ratione patet, quod origo ecclesiae et origo amoris con­ jugialis, sint in una sede, et quod sint in continuo amplexu ; sed de hac re videantur piura supra (n. 130); ubi demon­ stratum est, quod am or conjugialis sit secundum statum ecclesiae apud hominem; sic ex religione, quia religio facit hune statum. Homo etiam creatus est, ut possit,interior et interior fieri, et sic propius et propius introduci, seu elevari ad illud conjugium, et sic in amorem vere con­ jugialem, et hoc usque ut percipiat statum beatitudinis ejus: quod unicum medium introduétionis seu elevationis, sit religio, patet clare a supradiétis, quod origo ecclesiae et origo amoris conjugialis sint in eadem sede, et ibi in mu­ tua amplexu, et quod inde non possint non conjunéta esse. 239. Ex nunc diétis sequitur, quod ubi non religio, ibi nec detur am or conjugialis; et quod ubi non hic, ibi sit frigus; quod frigus conjugiale sit privatio illius amoris, videatur supra (n. 235); consequenter quod frigus conju­ giale sit etiam privatio status ecclesiae, seu religionis. Confirmativum satîs evidens, quod ita sit, potest educi ex communi inscitîa hodie de amore vere conjugiali: quis hodie scit, et quis hodie vult agnoscere, et quis hodie non miraturus est, quod origo amoris conjugialis deducatur inde? Sed hoc non aliunde est, quam quod tametsi reli­ gio est, usque non vera ejus sint; et quid religio absque veris? Quod non v