Holandska razvojna organizacija Crna Gora   Netherlands development organisation Montenegro STUDIJA FINANSIRANJA ŠUMA I ŠU...
SKRADENICEDK – Domadi konsultantiFAO (Food and agriculture organisation) – Organizacija za ishranu i poljoprivreduFODEMO (...
SADRŽAJ0.          SUMMARY / SAŽETAK ........................................................................................
3.7. Metodološki okvir za bilansiranje scenarija finansiranja šuma i šumarstva .............. 283.7.1. Bilansiranje obima ...
5.     ZAKLJUČCI I PREPORUKE ................................................................................................
0.      SUMMARY / SAŽETAKThe aim of this Study was the development of strategic planning scenarios for financing themeasur...
investments of the concessionaires and the FA (in state forests) 25% and the joint investments of      the PFO and the FA ...
Methodology, tools and results of these scenarios can directly be used in preparation of the Strategywith the development ...
5) Investicije u šume kroz poslove i aktivnosti državne šumarske službe iznosile su 10,3 €/m3 bruto   sječe ili 29% vrijed...
1.     UVODŠumarski sektor Crne Gore se ved od 2006. godine dalje nalazi u procesu reforme, podokriljem tzv. nacionalnog š...
metodologije i sprovođenje nacionalne inventure šuma, koja je završena u prošloj godini,međutim njeni rezultati za sada jo...
podsektor šumarstva. Ovi rezultati treba da budu pripremljeni u dogovorenoj i   metodološki odgovarajudoj formi, kako bi s...
nedrvnih šumskih proizvoda, šumskog zemljišta i ostalih usluga šuma; (d) podizanje novihšuma i šumski reproduktivni materi...
Planirane mjere i aktivnosti u šumama i šumarstvu, kao elementi scenarija, na kraju seusklađuju sa planiranim prihodima od...
e) Indirektna konverzija izdanačkih šuma sa proredama i kompletiranjem prirodne      obnove;   f) Direktna konverzija / re...
fazi pripreme bio mogud. Detaljniji opis načina i tehnike usklađivanja odnosno bilansiranjaovih planova u odnosu na raspol...
3.2.4. Aktivnosti i mjere u sjemenskim sastojinamaAktivnosti i mjere u sjemenskim sastojinama se po obimu i troškovima pri...
3.2.6. Upravni, stručni i tehnički poslovi Uprave za šume na gazdovanju šumamaUpravni, stručni i tehnički poslovi UŠ na ga...
Podaci o ostvarenju kod planiranja i doznake su dobijeni iz godišnjih izvještaja UŠ. Zanacionalnu inventuru utrošena sreds...
Iznosi sredstava su prikazani po izvorima (međunarodna i domada - budžetska) iinstitucijama. Ostvarene vrijednosti su dobi...
pod koncesijom (u režiji UŠ), e) snabdjevanje stanovništva drvetom na panju (u režiji UŠ) i f)snabdjevanje stanovništva dr...
savremenu opremu za korišdenje šuma, u tradicionalnu obradu drveta, proizvodnju biomasei bioenergiju) i udruženja VPŠ (za ...
subvencionisana, uzete su iste cijene. Cijene sortimenata, prikazane odvojeno za uobičajenuprodaju (od strane koncesionara...
Prihod od gazdovanja šumama za korisnike i VPŠ obračunat je na način da su od prihoda odkorišdenja šuma oduzeti troškovi b...
Prihodi od sjemenske i rasadničke proizvodnje planiraju se od prodaje viška autohtonogsjemena na stranom tržištu (50% plan...
3.6.2.2. Materijal i opšte uslugeU izdatke za materijal u skladu sa budžetskom terminologijom svrstavaju se posebnimaterij...
3.6.2.5. Subvencije za proizvodnju i pružanje uslugaIzdaci za subvencije za proizvodnju i pružanje usluga, u skladu sa bud...
3.7.   Metodološki okvir za bilansiranje scenarija finansiranja šuma i šumarstva3.7.1. Bilansiranje obima i troškova biolo...
drvnih sortimenata, odnosno 4 – 4.5 % vrijednosti drveta na panju. Za privatne šumekriterijum u tom smislu nije upotrijebl...
biološke i tehničke investicije od strane UŠ uvedavaju se za iznos dodatne naknade.       Ova varijanta scenarija se takođ...
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012

231

Published on

This is a complex national strategic planning and financing study for Montenegrin forest sector, including scenarios (baseline and optimum scenario - the second one with 2 options) for financing of all planned forest and forestry measures, based on sources from forests (mainly concession fees), forest owners (financial compensation for forest utilization procedures carried out by State Forestry Service) and state budget, respectively. The study has been elaborated in cooperation with a regional and a number of local experts. The study scenarios could directly serve as background for elaboration of the Forestry strategy and, particularly, its plan and budget. It is written in Montenegrin, with extended summary in English.

Published in: Business
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
231
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
12
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Studija finansiranja šumarstva Crne Gore (Forest financing study in Montenegro), 2012

  1. 1. Holandska razvojna organizacija Crna Gora Netherlands development organisation Montenegro STUDIJA FINANSIRANJA ŠUMA I ŠUMARSTVA CRNE GORE(FOREST AND FORESTRY FINANCING STUDY IN MONTENEGRO) Ferlin Franc, međunarodni konsultant u saradnji sa Stamatovid Saša, regionalni konsultant, Anđelid Milosav, pomodnik ministra za šumarstvo i Čurovid Milid, Demid Zehra, Marinovid Dragan, Radulovid Rajko, Selmanovid Gjulera, Terzid Joveta, Vojinovid Rosanda i Vukica Perovid, domadi konsultanti i Nuhodžid Mensura, SNV savjetnik Podgorica, april 2012. godine 1
  2. 2. SKRADENICEDK – Domadi konsultantiFAO (Food and agriculture organisation) – Organizacija za ishranu i poljoprivreduFODEMO (Forestry development in Montenegro) - Razvoj šumarstva Crne GoreFRA (Forest Resource Assesment) – Procjena šumskih resurasaFSC (Forest Stewardship Council) – Savjet za brigu o šumamaGJ – gazdinska jedinicaICP (International Cooperative Programmme) – Međunarodni program saradnje u okviru monitoringa zdravstvenog stanja šumaIPA (Instrument for Pre-Accession) - Predpristupni instrument Evropske UnijeLIFE+ – Program EU za finansiranje projekata zaštite prirodeLPN – lovišta posebne namjeneMF – Ministarstvo financijaMK – međunarodni konsultantMN – Ministarstvo naukeMPRR – Ministarstvo poljoprivrede i ruralnog razvojaNATURA 2000 – mreža posebnih staništa evropsko značajnih biljnih i životinjskih vrsta i pticaNDŠP – nedrvni šumski proizvodiNIŠ – nacionalna inventura šumaNPUŠŠZ – Nacionalna politika upravljanja šuma i šumskih zemljišta Crne GorePDV – porez na dodatu vrijednostPGŠ – program gazdovanja šumamaPJ – Područna jedinica UŠPRŠ – plan razvoja šumaRG – radna grupaRK – regionalni konsultantŠPN – šume posebne namjeneUŠ – Uprava za šumeUVPŠ – Udruženje vlasnika privatnih šumaVJ - Vektra-JakidVPŠ – vlasnici privatnih šumaZoŠ – Zakon o šumamaZŽS – Zaštita životne sredine 2
  3. 3. SADRŽAJ0. SUMMARY / SAŽETAK ............................................................................................................61. UVOD ...................................................................................................................................... 102. PROJEKTNI ZADATAK ........................................................................................................... 113. METODOLOGIJA I PROCES IZRADE SCENARIJA I STUDIJE............................................... 133.1. Opšti metodološki okvir za strateško planiranje i izradu scenarija .......................... 133.2. Specifični metodološki okviri za planiranje i pripremu obračuna ostvarenih i planiranih mjera, radova i aktivnosti u šumama i šumarstvu..................................... 143.2.1. Mjere uzgoja šuma ............................................................................................................... 143.2.2. Aktivnosti i mjere zaštite šuma .......................................................................................... 163.2.3. Specijalne mjere i aktivnosti u zaštitnim šumama i šumama posebne namjene ...... 163.2.4. Aktivnosti i mjere u sjemenskim sastojinama .................................................................. 173.2.5. Radovi na izgradnji i održavanju šumske infrastrukture ............................................... 173.2.6. Upravni, stručni i tehnički poslovi Uprave za šume na gazdovanju šumama ............ 183.2.7. Aktivnosti na planiranju gazdovanja šumama i sprovođenju doznake stabala .................................................................................................................................... 183.2.8. Aktivnosti na sertifikaciji šuma .......................................................................................... 193.2.9. Aktivnosti na izgradnji institucionalnih kapaciteta i okvira u šumarstvu ................... 193.2.10. Poslovi Ministarstva poljoprivrede i ruralnog razvoja – Sektora za šumarstvo ........ 203.2.11. Potsticajne mjere za razvoj djelatnosti privatnih šumskih gazdinstava i udruženja vlasnika šuma (osim sufinansiranja šumskih radova) .............................. 203.3. Metodološki okvir za analizu ostvarenog i planiranje bududeg obima i strukture sječa ..................................................................................................................... 213.4. Metodološki okvir za zbirni pregled ostvarenih i planiranih mjera, radova i aktivnosti, vezanih za šume i šumarstvo ........................................................... 213.4.1. Pregled iznosa svih troškova mjera i aktivnosti, vezanih za šume i šumarstvo ......... 213.4.2. Pregled iznosa svih potsticajnih sredstava za razvoj privatnih šuma, šumskih gazdinstva i udruženja vlasnika šuma ............................................................... 213.4.3. Pregled i međunarodno uporjeđenje visine bioloških i tehničkih investicija, uključujudi investicije u upravne, stručne i tehničke poslove vezane za gazdovanje šumama ............................................................................................................ 223.5. Metodološki okvir za pripremu obračuna ostvarenih i planiranih prihoda odnosno izvora sredstava .................................................................................................... 223.5.1. Vrijednost drveta odnosno drvnih sortimenata .............................................................. 223.5.2. Iznos naknada i ostalih prihoda vezanih za korišdenje šuma ........................................ 233.5.3. Prihodi od korišdenja, odnosno gazdovanja šumama za korisnike i vlasnike šuma ........................................................................................................................................ 233.5.4. Prihodi od gazdovanja šumama na nivou sektora vlasništva šuma ............................ 243.5.5. Budžetski prihodi sredstava Uprave za šume .................................................................. 243.6. Metodološki okvir za prikaz ostvarenih i pripremu planiranih izdataka budžeta Uprave za šume...................................................................................................... 253.6.1. Opšti okvir za pripremu budžeta ........................................................................................ 253.6.2. Posebni okvir za analizu i pripremu budžeta ................................................................... 25 3
  4. 4. 3.7. Metodološki okvir za bilansiranje scenarija finansiranja šuma i šumarstva .............. 283.7.1. Bilansiranje obima i troškova bioloških i tehničkih investicija u šume na osnovu ciljnih vrijednosti ................................................................................................ 283.7.2. Bilansiranje visine investicija u šume u odnosu na prihode korisnika i vlasnika šuma i budžetske izvore ....................................................................................... 283.7.3. Obračun i zbirni prikaz izabranih scenarija finansiranja ................................................ 293.8. Proces izrade scenarija i Studije finansiranja šuma i šumarstva .................................. 304. REZULTATI SCENARIJA I STUDIJE ........................................................................................ 324.1. Ostvarene i planirane mjere, radovi i aktivnosti u šumama i šumarstvu ................... 324.1.1. Mjere uzgoja šuma ............................................................................................................... 324.1.2. Mjere i aktivnosti na zaštiti šuma ...................................................................................... 384.1.3. Specijalne mjere u zaštitnim šumama i šumama posebne namjene ........................... 384.1.4. Aktivnosti i mjere u sjemenskim sastojinama .................................................................. 394.1.5. Radovi na izgradnji i održavanju šumske infrastrukture ............................................... 394.1.6. Upravni, stručni i tehnički poslovi Uprave za šume na gazdovanju šumama ............ 404.1.7. Aktivnosti na planiranju gazdovanja šumama i sprovođenju doznake stabala ........ 464.1.8. Aktivnosti na sertifikaciji šuma .......................................................................................... 464.1.9. Aktivnosti na izgradnji institucionalnih kapaciteta i okvira u šumarstvu ................... 474.1.10. Upravni poslovi MPRR – Sektora šumarstva .................................................................... 474.1.11. Potsticajne mjere za razvoj djelatnosti privatnih šumskih gazdinstava i udruženja vlasnika šuma ................................................................................................... 484.2. Ostvareni i planirani obim i struktura sječa ..................................................................... 484.3. Zbirni pregledi ostvarenih i planiranih mjera, radova i aktivnosti u šumama i šumarstvu ......................................................................................................... 494.3.1. Pregled iznosa svih troškova mjera i aktivnosti, vezanih za šume i šumarstvo ......... 494.3.2. Pregled iznosa potsticajnih sredstava za razvoj privatnih šuma, šumskih gazdinstva i udruženja vlasnika šuma ............................................................................... 534.3.3. Pregled visine bioloških i tehničkih investicija u šume, uključujudi investicije kroz državnu šumarsku službu ......................................................................... 544.4. Ostvareni i planirani prihodi od korišdenja šuma i izvori budžeta Uprave za šume ................................................................................................................................... 624.4.1. Vrijednost drveta odnosno drvnih sortimenata kao izvora prihoda ............................ 624.4.2. Troškovi naknada vezanih za korišdenje šuma ................................................................ 624.4.3. Biološke i tehničke investicije korisnika i vlasnika šuma i budžeta Uprave za šume ................................................................................................................................... 654.4.4. Prihodi od korišdenja, odnosno gazdovanja šumama za korisnike i vlasnike šuma ........................................................................................................................ 664.4.5. Prihodi od gazdovanja šumama na nivou (pod)sektora ................................................ 674.4.6. Iznos budžetskih prihoda Uprave za šume ....................................................................... 674.5. Ostvareni i planirani izdaci budžeta Uprave za šume ..................................................... 684.5.1. Ukupni izdaci za poslove i djelatnosti Uprave za šume i za investicije u šume .......... 684.5.2. Struktura izdataka po djelatnostima Uprave za šume ................................................... 684.5.3. Struktura izdataka budžeta Uprave za šume za investicije u šume ............................. 694.5.4. Trend budžetskih sredstava Uprave za šume ................................................................... 694.6. Zbirni scenariji za finansiranje gazdovanja šumama ...................................................... 78 4
  5. 5. 5. ZAKLJUČCI I PREPORUKE ..................................................................................................... 815.1. Metodološki aspekti ............................................................................................................. 815.2. Suštinski aspekti .................................................................................................................... 825.2.1. Finansiranje šuma i šumarstva u periodu od 2008. – 2010. godine - polazni scenarij .................................................................................................................................... 825.2.2. Finansiranje šuma i šumarstva u narednom 5-godišnjem periodu – osnovni optimalni scenarij.................................................................................................................. 875.2.3. Finansiranje šuma i šumarstva u narednom 5-godišnjem periodu – varijanta I optimalnog scenarija ............................................................................................................ 885.2.4. Finansiranje šuma i šumarstva u narednom 5-godišnjem periodu – varijanta II optimalnog scenarija ............................................................................................................ 886. REFERENCE I IZVORI .............................................................................................................. 88ANEKS .............................................................................................................. 90 5
  6. 6. 0. SUMMARY / SAŽETAKThe aim of this Study was the development of strategic planning scenarios for financing themeasures, works and activities in forests and forestry in Montenegro, harmonized with availablefunding sources from the forests and the state budget for the next 5-year period, taking into accountthe guidelines of National policy for forest and forest land administration (2008), new Forest law(2010) provisions and actual condition, needs and capacities of forests and forestry. Methodologyused includes all relevant inputs and outputs related to forests, generated from the state forest users,the private forest owners (PFO) and the Forest Administration of Montenegro (FA) or the statebudget, in natural and financial values. Inputs and outputs by third-party users of forest services arenot included.On the input side the methodology includes: (i) income of the state forest users and the PFO fromforest utilization, (ii) income of the FA from rights awarded for utilization of state forests, (iii) incomeof the FA from its own sale of wood, (iv) income of the FA from compensation for the provision of itsprofessional and technical services, (v) income of the FA from the right awarded for collection of theNWFPs for commercial purposes, (vi) income of the FA for the right awarded for use of other forestland, forest infrastructure and recreational forest services, (vii) income of the FA from themanagement of the special purposes’ hunting grounds and hunting, and (ix) income of the FA fromthe (anticipated) sale of forest seeds.On the output side the methodology includes, in particular: (i) sylvicultural measures (from the forestregeneration, tending and rehabilitation of existing to establishment of new forests), (ii) preventivemeasures for forest protection, including fire protection and monitoring of forests, (iii) specialmeasures in protection forests and special purpose forests, (iv) activities and measures in seed stands,(v) works on the construction and maintenance of forest roads and skidding ways, (vi) administrativeand professionally-technical services (of the FA) in forest management, including planning andcarrying out marking of trees for felling (by external performers), (vii) activities on forest certification,(ix) activities to build human and institutional capacities and frameworks in the sector, (x) theactivities of the Supreme State Forestry Administration, and (xi) the measures for the development ofprivate forest holdings and the PFO’s associations.The following financing scenarios and their variants have been created: (1) baseline scenario on thesituation in period 2008 - 2010, (2) optimal scenario for the next 5-year period, (3) modified optimalscenario I - with the additional budget revenue from the special compensation for professionally-technical activities to be paid by the concessionaires, and (4) modified optimal scenario II - with theadditional budget revenue from the special compensation for professionally-technical activities to bepaid by the concessionaires and increased price of wood assortments (by 10%). For the calculation ofscenarios, appropriate software tools were developed (within Microsoft Excel), which can relativelyquickly be adapted also for wider use.Some of the key results of the baseline scenario are as follows:1) With the relatively low extent of realised harvest (0,72 m3/ha per year), the calculated gross income from wood assortments’ sales amounted to 18.8 million € per year or 0.62% of GDP.2) Earmarked concession fees and special fees of the concessionaires for professionally-technical activities (provided by the FA) amounted to approximately 15,4 €/m3 of gross harvest or 61% of the stumpage price.3) Realized fee of PFO for professionally-technical activities (provided by the FA) was 2,9 €/m3 of gross harvest or 18% of the stumpage price.4) Biological and technical investments in all forests amounted to 7,5 €/m3 of gross harvest or 5,3 €/ha forest and other forest land. The concessionaires’ investments amounted to 21%, the joint 6
  7. 7. investments of the concessionaires and the FA (in state forests) 25% and the joint investments of the PFO and the FA (in private forests) 5% of the value of wood assortments.5) Investments in forests through all kind of the forest service activities amounted to 10,3 €/m3 of gross harvest or 29% of value of the produced wood assortments.6) Net income from forest management for the state forest users (the concessionaires and the FA) and the PFO, amounted to 5,0 €/m3 of gross harvest or 14% of the produced wood assortments.7) Net income from forest management at the level of (sub) sector amounted to 3,8 €/m3 of gross harvest or 10% of the produced wood assortments.8) Total amount of the FA budget expenditures was 6,48 million € annually, of which the activities and operations of the FA 4,68 million € (72%), and the biological and technical investments in forests 1,80 million € (28 %).9) Total budget of the FA was anxiously decreasing by years (22% in 2010 compared to 2008), as a consequence of reduction in the realised budget revenues from concessions.Some of the key results of the optimal scenario are as follows:1) With a 37% increase of planned timber harvest volume (to 0,97 m3/ha per year), the expected gross income from wood assortments’ sales raises to 26,5 million € per year or 0,86% of GDP.2) Averagely projected concession fee for utilisation of state forests is 13,0 €/m3 of gross planned harvest or 53% of the stumpage price; special fee for the concessionaires for professionally- technical services (provided by the FA) was not calculated in this scenario.3) Averagely projected fee of PFO for professionally-technical services (provided by the FA) is 2,7 €/m3 of gross planned harvest or 14% of the stumpage value.4) Projected biological and technical investments in forests amount to 12,3 €/m3 gross planned harvest or 11,9 €/ha forest and other forest land. Investments of the concessionaires amount to 25%, joint investments of the concessionaires and the FA 35% (in state forests), investments of PFO 14% and joint investments of the PFO and the FA 27% (in private forests) of the projected value of wood assortments.5) Projected investments in forests through all kind of the forest service activities amount to 7,1 €/m3 of gross planned harvest or 19% of value of the anticipated wood assortments.6) Projected net income from forest management for state forest users and PFO amounts to 4,3 €/m3 of gross planned harvest or 12% of the value of anticipated wood assortments.7) Projected net income from forest management at the level of (sub) sector amounts to 3,1 €/m3 planned gross harvest or 8% of the value of anticipated wood assortments.8) Projected the total FA budget expenditures amount to 8,07 million € annually, of which all the activities and operations of the FA 4,68 million1 € (58%), and the biological and technical investments in forests € 3,39 million (42 %).9) Total budget of the FA has seriously decreased also after 2010. In the official Budget of Montenegro for 2012 funds available for the FA are even € 3,09 million or 37% lower than projected ones in this Study. Within that, the funds for forest improvement were cut in two, if compared to 2008, which does not make any sylvicultural and technical investments possible.The modified optimal scenario I shows, in comparison to the basic optimal scenario, that additionalintroduction of the special fee for the concessionaires - while maintaining their targeted income fromforest management - requires a significant reduction of their investments in state forests (from 5,35to 3,69 million € per year) and corresponding compensation of the investments by the FA budget. Themodified optimal scenario II, in comparison to the optimal scenario, indicates that the combination ofintroduction of the additional fee for the concessionaires and increase in the wood assortments prices- significantly improves the economic result of forest management for the state forest users and thePFO (27%), as well as for the sector as a whole (38%).1 The amount is the same as the one for 2008-2010 only by chance. 7
  8. 8. Methodology, tools and results of these scenarios can directly be used in preparation of the Strategywith the development plan of forests and forestry, and the annual budgets of the FA, as well as formonitoring and evaluation of their implementation. *****Cilj ove Studije bio je izrada strateško planskih scenarija za finansiranje mjera, radova i aktivnosti ušumama i šumarstvu Crne Gore, usklađenih sa raspoloživim izvorima finansiranja iz šuma i državnogbudžeta, za naredni 5-godišnji period, uzimajudi u obzir usmjerenja NPUŠŠZ, ZoŠ i aktuelno stanje,potrebe i mogudnosti šuma i šumarstva. Upotrijebljena metodologija uključuje sve relevantne ulaze iizlaze vezane za šume i to od strane korisnika državnih šuma, VPŠ i UŠ odnosno budžeta Crne Gore, unaturalnim i finansijskim vrijednostima. Ulazi i izlazi od strane tredih lica kao korisnika funkcija šumanijesu uključeni.Na strani ulaza metodologija uključuje: (i) obim korišdenja šuma i prihode korisnika i VPŠ odkorišdenja šuma, (ii) prihode UŠ od dodijeljenog prava na korišdenje državnih šuma, (iii) prihode UŠ odprodaje drveta u vlastitoj režiji, (iv) prihode UŠ od naknade za obavljanje stručno-tehničkih poslova;(v) prihode UŠ od dodijeljenog prava na korišdenje NDŠP, (vi) prihode UŠ od dodijeljenog prava nakorišdenje šumskog zemljišta, šumske infrastrukture i ostalih usluga šuma, (vii) prihode UŠ odupravljanja LPN i lova i (ix) prihode UŠ od (očekivane) prodaje šumskog sjemena.Na strani izlaza metodologija uključuje, naročito: (i) mjere uzgoja šuma (od obnove i njege do sanacijepostojedih i podizanja novih šuma), (ii) mjere preventivne zaštite šuma, uključujudi zaštitu od požara imonitoring šuma, (iii) specijalne mjere u zaštitnim šumama i ŠPN, (iv) aktivnosti i mjere u sjemenskimsastojinama, (v) radove na izgradnji i održavanju šumskih puteva i vlaka, (vi) upravne i stručno-tehničke poslove na gazdovanju šumama, uključujudi planiranje i sprovođenje doznake stabala (odstrane eksternih izvršioca), (vii) aktivnosti na sertifikaciji šuma; (ix) aktivnosti na izgradnjiinstitucionalnih i ljudskih kapaciteta i okvira u šumarstvu; (x) aktivnosti vrhovne državne šumarskeadministracije i (xi) mjere za razvoj privatnih šumskih gazdinstava i UVPŠ.Izrađeni su sljededi scenariji finansiranja odnosno njihove varijante: (1) polazni scenarij na osnovustanja u peridu od 2008. - 2010. godine, (2) optimalni scenarij za naredni 5-godišnji period, (3)modifikovani optimalni scenarij I - sa dodatnim budžetskim prihodom od posebne naknadekoncesionara za stručno-tehničke poslove i (4) modifikovani optimalni scenarij II - sa dodatnomposebnom naknadom koncesionara i uvedanom cijenom drvnih sortimenata (za 10%). Za obračunscenarija su izrađeni odgovarajudi softverski alati (u Microsoft Excel-u), koji se mogu relativno brzoprilagoditi i za širu upotrebu.Neki od ključnih rezultata polaznog scenarija su sljededi:1) Uz relativno nizak obim ostvarene sječe (0,72 m3/ha godišnje), kalkulativni bruto prihod od prodaje drvnih sortimenata2 iznosio je 18,8 miliona € godišnje ili 0,62% BDP.2) Doznačene koncesione i posebne naknade koncesionara za stručno-tehničke poslove iznosile su prosječno 15,4 €/m3 ostvarene bruto sječe ili 61% vrijednosti drveta na panju.3) Ostvarena naknada VPŠ za vršenje stručno-tehničkih poslova UŠ iznosila je 2,9 €/m3 ostvarene bruto sječe ili 18% vrijednosti drveta na panju.4) Biološke i tehničke investicije u šume iznosile su 7,5 €/m3 bruto sječe ili 5,3 €/ha šuma i šumskog zemljišta; u odnosu na vrijednosti drvnih sortimenata investicije koncesionara iznosile su 21%, ukupne investicije koncesionara i UŠ (u državne šume) 25%, a investicije VPŠ i UŠ (u privatne šume) samo 5%.2 Pri tom se uvjek uzima paritet kamionski put. 8
  9. 9. 5) Investicije u šume kroz poslove i aktivnosti državne šumarske službe iznosile su 10,3 €/m3 bruto sječe ili 29% vrijednosti proizvedenih drvnih sortimenata.6) Neto prihodi od gazdovanja šumama, za korisnike državnih šuma i VPŠ, iznosili su 5,0 €/m3 bruto sječe, odnosno 14% vrijednosti proizvedenih drvnih sortimenata.7) Neto prihodi od gazdovanja šumama na nivou (pod)sektora iznosili su 3,8 €/m3 bruto sječe, odnosno 10% vrijednosti proizvedenih drvnih sortimenata;8) Ukupni izdaci budžeta UŠ iznosili su 6,48 miliona € prosječno godišnje, od čega za vršenje poslova i djelatnosti UŠ 4,68 miliona € (72%), a za biološke i tehničke investicije u šume 1,80 miliona € (28%).9) Budžet UŠ se po godinama, kao posljedica smanjivanja ostvarenih budžetskih prihoda iz koncesija, zabrinjavajude smanjuje (22% u u 2010. godini u odnosu na 2008.).Neki od ključnih rezultata optimalnog scenarija su sljededi:1) Uz 37% povedani planirani obim sječe (na 0,97 m3/ha godišnje), očekivani bruto prihod od prodaje drvnih sortimenata iznosi 26,5 miliona € godišnje ili 0,86% BDP3.2) Planirana koncesiona naknada za korišdenje državnih šuma iznosi prosječno 13,0 €/m3 planirane bruto sječe ili 53% vrijednosti drveta na panju; posebna naknada koncesionarima u ovom scenariju nije obračunata.3) Planirana naknada VPŠ za vršenje stručno-tehničkih poslova iznosi 2,7 €/m3 planirane bruto sječe ili 14% vrijednosti drveta na panju.4) Planirane biološke i tehničke investicije u šume iznose 12,3 €/m3 ili 11,9 €/ha; u odnosu na vrijednost drvnih sortimenata investicije koncesionara iznose 25%, ukupne investicije koncesionara i UŠ 35%, investicije VPŠ 14% i ukupne investicije VPŠ i UŠ u privatne šume 27%.5) Planirane investicije u šume kroz državnu šumarsku službu iznose 7,1 €/m3 planirane bruto sječe ili 19% vrijednosti proizvedenih drvnih sortimenata.6) Planirani neto prihodi od gazdovanja šumama, za korisnike šuma i VPŠ, iznose 4,3 €/m3 planirane bruto sječe, odnosno 12% očekivane vrijednosti drvnih sortimenata;7) Planirani neto prihodi od gazdovanja šumama na nivou (pod)sektora iznose 3,1 €/m3 planirane bruto sječe, odnosno 8% očekivane vrijednosti drvnih sortimenata;8) Ukupno planirani izdaci budžeta UŠ iznose 8,07 miliona € godišnje, od čega za vršenje poslova i djelatnosti UŠ 4,68 miliona € (58%), a za biološke i tehničke investicije u šume 3,39 miliona € (42%).9) U zvaničnom Budžetu Crne Gore za ovu godinu raspoloživa sredstva UŠ su čak za 3,09 miliona €, odnosno 37 % niža od planiranih u okviru ove Studije. Pri tom su sredstva za unapređenje šuma u odnosu na 2008. godinu prepolovljena, što ne omogučava nikakvih šumsko uzgojnih i tehničkih investicija.Modifikovani optimalni scenarij I u odnosu na osnovni optimalni scenarij ukazuje da dodatnouvođenje posebne naknade koncesionarima - uz očuvanje njihovog ciljnog prihoda – iziskuje značajnosmanjenje njihovih investicija u državne šume (sa 5,35 na 3,69 miliona € godišnje) i odgovarajudukompenzaciju ovih investicija od strane budžeta UŠ. Modifikovani optimalni scenarij II u odnosuosnovni optimalni scenarij ukazuje da kombinacija dodatnog uvođenja naknade za koncesionare iuvedanja cijene drvnih sortimenata – značajno poboljšava ekonomski rezultat gazdovanja šumama zakorisnike i VPŠ (za 27%), a i sektora kao cjeline (za 38%).Metodologija, alati i rezultati ovih scenarija mogu se neposredno upotrijebiti kod izrade Strategije saplanom razvoja šuma i šumarstva i godišnjih budžetskih programa UŠ, kao i za pradenje ivrednovanje njihovo realizacije.3 Uzet BDP 2010. godine. 9
  10. 10. 1. UVODŠumarski sektor Crne Gore se ved od 2006. godine dalje nalazi u procesu reforme, podokriljem tzv. nacionalnog šumarskog programa kao svjetski utemeljenog procesa razvojapolitike sektora. Jedan od prvih, a i ključnih koraka te reforme, napravljen je usvajanjemNPUŠŠZ u 2008. godini, koja je definisala relevantne pravce i usmjerenja za razvoj šuma išumarskog sektora kao cjeline. Dokument politike sadrži brojne izjave odnosno usmjerenja upodršku održivom razvoju šuma i šumarstva Crne Gore, među kojima je značajni diousmjeren u podršku privatnih šuma i privatnog sektora, koji slično kao i zemljama uokruženju, sa izuzetkom izvođača radova u državnim šumama, još nije razvijen.Usvajanju šumarske politike je u 2008. godini usljedio zahtjevan i dosta dugotrajan razvojnovog, modernog ZoŠ, sa međunarodnom podrškom, koji je usvojen krajem 2010. godine.Zakon reguliše sve ključne oblasti u šumarstvu, kao što su strateško i operativno planiranje,učešde zainteresovanih strana i javnosti u planiranju; zaštitu i uzgoj šuma, obaveznepostupke kod korišdenja šuma i prometa drvnih sortimenata, upravne, stručno-tehničke isavjetodavne poslove UŠ, privatizaciju određenih stručnih poslova UŠ; dodjeljivanje pravakorišdenja državnih šuma i nedrvnih šumskih proizvoda; načine korišdenja državnih šuma,naročito preko koncesija; uvođenje finansijske podrške VPŠ, kao i uvođenje dodatnihbudžetskih prihoda od korišdenja šumskog zemljišta, šumskih puteva i ostalih usluga šuma.Ovaj zakon dakle donosi sve potrebne mehanizme za održivo gazdovanja šumama kao injegovo finansiranje, međutim u pogledu pomenutih, dodatnih budžetskih izvora ifinansiranja mjera i radova u privatnim šumama ostaje nepotpuno definisan.Sa aspekta korišdenja i ekonomike gazdovanja državnim šumama značajno je, da su u 2007. i2008. godini sklopljeni dugoročni koncesioni ugovori za pretežni dio površine državnih šuma,odnosno gazdinskih jedinica, sa izuzetkom jedne PJ UŠ (Rožaje), u kojoj su do sada sklapanijednogodišnji ugovori o korišdenju šuma. Jedna od ključnih karakteristika koncesionihmehanizama, koji su definisani pomenutim ugovorima, a dalje razrađeni novim ZoŠ, jeste dase cijena koncesionih naknada do sada nije mijenjala, dok novi zakon uvodi fleksibilni sistemgodišnjeg prilagođavanja visine koncesionih naknada. Što se tiče implementacije koncesionihugovora, od koje direktno zavisi ekonomika gazdovanja državnim šumama i budžetskofinansiranje, najznačajnija je činjenica da se koncesioni ugovori, zbog subjektivnih iobjektivnih razloga nijesu realizovali u očekivanom obimu, a posljedica bio je ispadbudžetskog prihoda od nenapladenih koncesionih naknada. U vezi sa pomenutim trebanapomenuti i smanjivanje ostvarenih budžetskih izvora sredstava od 2008. – 2010. godine,koje je prouzrokovalo i pripadajude smanjivanje budžeta UŠ, koji je u ovoj godini dostigaonajniži mogudi nivo i ugrozio održivost gazdovanja šumama u Crnoj Gori.Sastavni dio reforme sektora je i razvoj sistema planiranja gazdovanja i razvoja šuma, koji jeisto tako definisan novim ZoŠ i uključuje sve šume. Razvoj metodologije ovog planiranja, kojije u toku više godina, još nije završen. Naročito se očekuje dio, koji se odnosi na privatnešume. Sa aspekta izrade planova gazdovanja šumama, odnosno programa (po novojzakonskoj terminologiji), nije se nakon usvajanja ZoŠ, gotovo još ništa značajnije promjenilo,jer PGŠ još ne uključuju privatne šume. U slučaju privatnih šuma zbog toga planiranjegazdovanja i dalje temelji jedino na godišnjem programu UŠ, koji se donosi nakonodobravanja zahtjeva VPŠ za sječu. Izuzetno važan doprinos razvoju sektora je izrada 10
  11. 11. metodologije i sprovođenje nacionalne inventure šuma, koja je završena u prošloj godini,međutim njeni rezultati za sada još nisu raspoloživi.Sa institucionalnog aspekta je vrlo značajna reforma funkcionisanja i izgradnje kapacitetašumarskih institucija i kadrova, tokom svih ovih godina. U okviru Sektora šumarstva MPRRona je ved izvršena, a sa kadrovskog aspekta još nije do kraja ispradena. Naročito je procesreforme važan za UŠ, kao najvedu šumarsku instituciju, kod koje inače najsporiji. Međutim,nakon izrade funkcionalne analize (FODEMO, 2010) i studije poslovnih procesa u šumarstvu(FODEMO, 2011) date su konačno osnove za promjenu i donošenje sistemizacije UŠ. Ozbiljnoograničavajudi faktor u tom smislu su svakako velike, a sada još povečane restrikcije budžetaCrne Gore. U pogledu izgradnje kapaciteta privatnog šumarstva je značajno uspostavljanjeopštinskih i nacionalnog UVPŠ, u periodu od 2007. – 2010. godine, kao i izgradnja njihovihfunkcionalnih kapaciteta sa započetim obukama VPŠ za održivo gazdovanje njihovimšumama.Holandska razvojna organizacija SNV je sa svojim savjetnicima i konsultantima dala značajandoprinos razvoju šumarske politike, nacrta ZoŠ i regulative, i institucionanom razvoju iizgradnji kapaciteta u šumarstvu, naročito privatnog sektora. Predstojedom Studijomfinansiranja šuma i šumarstva Crne Gore, nakon podrške izradi dokumenta kriterijumi iindikatora održivog gazdovanja šumama (ANĐELID, 2011) i uvođenja savremenih tehnikavišenamjenskog gazdovanja šumama (FERLIN, 2010/2011), zaokružuje svoju misiju u CrnojGori.2. PROJEKTNI ZADATAKCilj ove Studije je izrada scenarija za strateško planiranje i finansiranja mjera, radova iaktivnosti u šumama i šumarstvu Crne Gore, usklađenih sa raspoloživim izvorima finansiranja(van-budžetskim i budžetskim), za naredni 5-godišnji planski period, uzimajudi u obzirusmjerenja NPUŠŠZ (2008), ZoŠ (2010), kao i aktuelno stanje i potrebe šuma i šumarstva uCrnoj Gori.U okviru projektnog zadatka predviđene su sljedede aktivnosti:1. Adaptacija metodologije nacionalnog / sektorskog nivoa planiranja i finansiranja šuma i šumarstva, koja je prethodno razvijena u okviru FAO projekta Razvoja šumarstva u Srbiji (FERLIN et al., 2007), na participativni način, imajudi u vidu uslove u Crnoj Gori odnosno bazirajudi se na trenutnoj situaciji, potencijalima i potrebama šuma i šumarstva.2. Priprema i dogovor o detaljnom Akcionom planu za realizovanje planiranih aktivnosti, uključujudi rad na prethodnim analizama i pripremi elemenata scenarija, definisanju vremenskih okvira i odgovornosti pojedinih članova tima, identifikovanje institucija koje de biti uključene u projekat, konsultovanje sa zainteresovanim stranama, kao i prezentaciju rezultata Studije.3. Priprema pregleda realizacije godišnjih planova / programa šumarske administracije (MPRR i UŠ), u fizičkom i finansijskom smislu (npr. u poslednje tri godine), uključujudi sve izvore finansiranja šumarskog sektora, koji se posebno predstave za državni i privatni 11
  12. 12. podsektor šumarstva. Ovi rezultati treba da budu pripremljeni u dogovorenoj i metodološki odgovarajudoj formi, kako bi se mogli uključiti u (polazni ) scenarij.4. Priprema pregleda troškova šumskih radova i aktivnosti (ukupno i po jedinicama mjere) i cijena šumskih proizvoda i usluga, uključujudi cijene koncesija za državne šume. Takođe, potrebno je koristiti različite ostale izvore podataka, uključujudi upitnike, kako bi se dobile nedostajajude informacije o određenim šumskim proizvodima i uslugama. Na osnovu relevantnih informacija, uključujudi iz okruženja (naročito Srbije) potrebno je pripremiti odgovarajude liste jediničnih cijena i troškova za kalkulacije ovih scenarija.5. Izrada (najmanje) dva scenarija strateškog nivoa planiranja i finansiranja šuma i šumarstva, u fizičkom i finansijskom smislu (npr. za period od 5 godina), a na osnovu realno očekivanih finansijskih izvora iz šuma i državnog budžeta, u skladu sa novim ZoŠ i propisima o budžetu Crne Gore. Scenarije je potrebno izraditi odvojeno za državni i privatni sektor šumarstva.6. Izrada mogude šeme budžetske podrške (subvencija) vlasnicima privatnih šuma u Crnoj Gori, bazirane ZoŠ i odgovarajudim EU i nacionalnim politikama i mogudnostima ruralnog razvoja, koja de poslužiti kao osnova za kalkulisanje iznosa budžetskih sredstava u finansiranju.7. Prezentacija preliminarnih scenarija zainteresovanim stranama.8. Izrada i isporuka scenarija (prethodno) i konciznog dokumenta Studije, koji uključuje i preporuke za pripremu budžetskog dijela nacionalne Strategije sa planom razvoja šuma i šumarstva.Ovim projektnim zadatkom je detaljnije sugerisano da se u modeliranje scenarija uključirealizovane i planirane fizičke i finansijske veličine koje su vezane sa: proizvodnim funkcijama šuma, uslugama i radovima iz tog naslova, po vrstama (npr. korišdenje šuma, korišdenje nedrvnih šumskih proizvoda, korišdenje šumskog zemljišta i proizvodnih usluga šuma, podizanje novih šuma, njegu mladih šuma, obnovu šuma, konverziju izdanačkih šuma, zaštitu i sanaciju šuma, izgradnju i održavanje šumskih puteva i vlaka i dr.); ekološkim i socijalnih funkcijama šuma i mjerama i aktivnostima iz tog naslova, po vrstama (npr. zaštita zemljišta i voda, biodiverzitet i očuvanje prirode, rekreacija i ruralni razvoj); upravnim i stručnim, uključujudi savjetodavnim poslovima u gazdovanju šumama i šumarstvu, po vrstama (npr. planiranje, upravni i stručno-tehnički poslovi, izgradnja kapaciteta / edukacija); državnim budžetom za šume i šumarstvo, po namjenama (npr. za gazdovanje državnim šumama, šumarsku službu, subvencije VPŠ i dr.).Projektni zadatak predviđa izradu Studije u okviru ekspetskog tima pod vođstvommeđunarodnog eksperta za strateško planiranje i finansiranje šumarstva, a u saradnji saregionalnim finansijskim specijalistom za šumarstvo, kao nosiocem izrade finansijskog dijelascenarija i domadim šumarskim stručnjacima kao nosiocima pojedinih oblasti, koje seuključuju u scenarije: (a) planiranje gazdovanja šumama; (b) korišdenje šuma; (c) korišdenje 12
  13. 13. nedrvnih šumskih proizvoda, šumskog zemljišta i ostalih usluga šuma; (d) podizanje novihšuma i šumski reproduktivni materijal; (e) uzgoj i zaštita šuma; (f) gazdovanje zaštitinimšumama i ŠPN, uključujudi područja NATURA 2000; i (g) državna uprava šuma, budžetskoplaniranje i finansiranje.Glavni očekivani izlazi su matrice podataka sa scenarijima i dokument Studije planiranja ifinansiranja šuma i šumarstva Crne Gore, koja treba između ostalog da uključuje opismetodologije i procesa strateškog planiranja, analizu stanja, predstavljanje i razmatranjescenarija, kao i preporuke za njihovu upotrebu u procesu razvoja Strategije sa planomrazvoja šuma i šumarstva i pripremu pripadajudih godišnjih budžetskih programa.3. METODOLOGIJA I PROCES IZRADE SCENARIJA I STUDIJE3.1. Opšti metodološki okvir za strateško planiranje i izradu scenarijaPriprema scenarija finansiranja sektora šumarstva Crne Gore započela je na osnovumetodologije, koja je izrađena u okviru FAO projekta razvoja šumarstva u Srbiji (FERLIN et al.2007). Scenariji finansiranja u skladu sa ovom metodologijom predstavljaju mogude, sakonkretnim podacima i obračunima opremljene opcije finansijskog planiranja, pradenja ivrednovanja sektora šumarstva. Scenariji imaju razvojni karakter i temelje se na planovimaodnosno njihovim varijantama (npr. niža, srednja, viša), pri čemu se za polazni scenarijobično uzimaju vrijednosti iz ostvarenja planova. Vrijednosti ulaznih veličina za scenarije sunaturalne (u obimu odnosno količini), novčane ili kombinovane (u novčanom iznosu naodređenu količinu). Kao novčane vrijednosti nastupaju troškovi / rashodi i izvori / prihodi.Sve vrijednosti se prikazuju prosječno godišnje.Podaci o ostvarenju se odnose na izabrani trogodišnji period, od 2008. do 2010. godine, aplanovi su pripremljeni za naredni 5-godišnji period. Što se tiče početne godine primjeneplanova koji su vezani za šume (dugoročniji planovi), oni se slobodno mogu, gotovo bezposebnih promjena upotrijebiti u narednih par godina. Kod kratkoročnijih planova, koji su posvojoj prirodi promjenljiviji, potrebna de biti određena prilagođavanja, posebno nakon 2013.godine. Priprema podataka koji se odnose na ostvarene mjere i aktivnosti u šumama išumarstvu, kao i izvore sredstava, bazirala se naročito na analizi godišnjih izvještaja o utroškubudžetskih sredstava UŠ u navedenim godinama.Za pripremu planiranih mjera i aktivnosti u šumama i šumarstvu, kao i izvora sredstava,koristilo se, uz podatke o ostvarenju, podatke iz godišnjeg programa korišdenja budžetskihsredstava UŠ za 2011. godinu, budžet Crne Gore za šumarstvo za 2011. i 2012. godinu,postojede planove gazdovanja šumama sa orijentacionim planovima sječa (u državnimšumama), postojede stručne studije i ostale relevantne izvore, strana iskustva i ekspertskeprocjene.Sastavni dio pripreme scenarija finansiranja je i prethodno kreiranje politike sufinansiranjapojedinih mjera i aktivnosti u privatnim šumama odnosno subvencionisanja privatnogšumarstva u skladu sa EU politikom ruralnog razvoja. 13
  14. 14. Planirane mjere i aktivnosti u šumama i šumarstvu, kao elementi scenarija, na kraju seusklađuju sa planiranim prihodima odnosno izvorima sredstava, što predstavlja ključni diometodologije. Na isti način se vrši i usklađivanje ostvarenih mjera i aktivnosti sa utrošenimizvorima sredstava, što naročito služi za verifikaciju metodologije i kalibraciju finansijskihobračuna.Potrebne mjere i aktivnosti u šumama i šumarstvu, kao i očekivani izvori sredstava, detaljnosu planirani samo u jednoj varijanti, na osnovu koje je izrađen osnovni planski scenarij.Obzirom da su planovi potrebnih mjera i aktivnosti pripremljeni pretežno kao optimalni zanaredni 5-godišnji planski period i ujedno usklađeni sa realno očekivanim izvorima sredstava,taj se scenarij smatra optimalnim. Na osnovu ostvarenih mjera i aktivnosti, kao i izvorasredstava, izrađen je polazni scenarij.Na osnovu optimalnog scenarija izrađene su dvije dodatne varijante: varijanta I sa dodatnimpladanjem naknade za doznaku, prijem i otpremu za koncesionare i varijanta II sa dodatnimpladanjem naknade za doznaku, prijem i otpremu i uvedanim cijenama drvnih sortimenata(za 10%).Za obračune troškova i prihoda upotrijebljene su jedinične cijene, dobijene na osnovurealizovanih cijena, normativa, procjena na osnovu iskustava i tržišnih informacija.Vrijednosti proizvoda, prihodi, troškovi radne snage, usluga i materijala se obračunavaju saodgovarajudim porezima (PDV i doprinosi). Za unošenje, obračun i usklađivanje ostvarenih iplaniranih rashoda / troškova sa prihodima / izvorima sredstava pripremljen je softverski alatu Excel formatu koji uvezuje sve podatke i omogudava automatske (re)kalkulacije obračuna,kao i sveobuhvatno bilansiranje odnosno optimalizaciju scenarija. Pored toga je mogude vrlobrzo kreiranje dodatnih scenarija odnosno njihovih varijanti.Specifični suštinski i logički okviri za planiranje i pripremu obračuna (ostvarenih i planiranih)mjera, radova i aktivnosti, kao i izvora sredstava prikazani su u narednim poglavljima. Pritome je korišdena šumarska terminologija i klasifikacija, koja je u najvedoj mjeri usklađena sacrnogorskom praksom.3.2. Specifični metodološki okviri za planiranje i pripremu obračuna ostvarenih i planiranih mjera, radova i aktivnosti u šumama i šumarstvu3.2.1. Mjere uzgoja šumaUzgoj šuma se prikazuje odvojeno za državne i privatne šume, po obimu i troškovima, zasljedede mjere: a) Podizanja novih šuma na goletima sa pošumljavanjem i njegom mladih kultura; b) Obnova visokih šuma sa pripremom za prirodno podmlađivanje, sadnjom i kompletiranjem podmlatka; c) Njega visokih šuma sa njegom prirodnog guštika i (nekomercijalnim) selektivnim proredama; d) Sanacija oštedenih šuma od biotskih i abiotskih činioca i posebno požara, sa sadnjom i njegom mladih zasada; 14
  15. 15. e) Indirektna konverzija izdanačkih šuma sa proredama i kompletiranjem prirodne obnove; f) Direktna konverzija / rekonstrukcija izdanačkih šuma i šikara sa sadnjom i njegom mladih zasada.Mjere i radovi su u slučaju državnih šuma prikazani odvojeno po obimu i iznosu troškova zaVJ, kao jedinog koncesionara sa obavezom obavljanja uzgojnih radova i UŠ, a u slučajuprivatnih šuma u ukupnom obimu i odvojenom iznosu za UŠ i VPŠ. Detaljniji pregled vrsteradova i ostalih elemenata, za ostvarenje i za plan, je evidentan iz Tabela 1a i 1b. Tabela zaprivatne šume, pored pomenutog, sadrži i kolonu sa planskim udjelom ukupnog budžetskogsufinansiranja po pojedinim radovima, kao i kolonu sa obrazloženjem vrste i visinesufinansiranja, uključene u obračun.Podaci o izvršenju za državne šume su uzeti iz godišnjih izvještaja UŠ u kojima je dat fizičkiobim po radovima. U slučaju složenih mjera, kao što je uzgoj, tačan podatak za utrošenabudžetska sredstva se dobije samo za sve radove ukupno. Podataka o izvršenju radova uprivatnim šumama nije bilo. Postojala je jedino informacija o broju sadnica, koje je UŠisporučivala za pošumljavanje VPŠ. Na osnovu ovog broja i predpostavljene gustine sadnje,izračunat je obim pošumljavanja i uključen u obračun izvršenja. Procjena u okvuru RG je bila,da se ostali uzgojni radovi u privatnim šumama ne sprovode.Planovi su pripremljeni u okviru RG, a na osnovu podataka o izvršenju u prethodnomperiodu, godišnjeg programa korišdenja budžetskih sredstava UŠ za 2011. godinu, studije odugoročnim potrebama za pošumljavanjem neobraslog šumskog zemljišta (FODEMO, 2010),ostalih relevantnih izvora i ekspertskih procjena. Istovremeno se u okviru RG, koristedi stranaiskustva, pripremio i preliminarni predlog visine budžetskog sufinansiranja po pojedinimamjerama odnosno radovima u privatnim šumama.Obračuni troškova radova su vršeni na osnovu prethodno pripremljenih jediničnih cijena,koje su upotrijebljene i za izvršenje i za planove. U slučaju pošumljavanja odnosno sadnje,ove cijene su dobijene na osnovu visine ukupno utrošenih sredstava, aktuelnih cijena uslužneradne snage, kalkulacija troškova u okviru citirane studije pošumljavanjem, starih normativaUŠ (nekadašnjeg Javnog preduzeda) i detaljnih prilagođavanja ovih kalkulacija u okviru RGsadašnjim uslovima (u saradnji sa Zehrom Demid, članicom za pošumljavanje i šumskireprodukcioni materijal). Upotrebom istih osnova u pogledu troškova (radne snage i ostalog)i pomenutih normativa, pripremljene su u okviru RG i kalkulacije cijene radova na prirodnojobnovi i njezi šuma. Izuzetak su nekomercijalne prorede, kod kojih se u ovoj Studiji zajediničnu cijenu uzima određeni nadtrošak proredne sječe. Ovaj nadtrošak u slučajuprivatnih šuma istovremeno predstavlja subvenciju VPŠ, odnosno može da bude osnova zaodgovarajude umanjenje naknade koncesionarima u slučaju državnih šuma. Sumarni pregledvisine i strukture normativnih troškova svih uzgojnih radova, odvojeno za državne i privatnešume, dat je Tabeli 1c, dok su u prilogu (Tabele 1a – 1g) date revidirane kalkulacijenormativnih cijena svih pripadajudih šumsko-uzgojnih radova.Nakon izrade preliminarnih planova i obračuna troškova, usljedilo je u okviru RGprilagođavanje istih, naročito pomodu određenih ciljnih vrijednosti, do nivoa koji je u ovoj 15
  16. 16. fazi pripreme bio mogud. Detaljniji opis načina i tehnike usklađivanja odnosno bilansiranjaovih planova u odnosu na raspoložljiva sredstva, nalazi se u pod-poglavlju 3.7.1.3.2.2. Aktivnosti i mjere zaštite šumaZaštita šuma se prikazuje po obimu (gdje je mogude) i troškovima za sve šume, za sljededemjere: a) Preventivna zaštita šuma od insekata (feromonska); b) Preventivni pregledi zdravstvenog stanja šuma i rasadnika (eksterni); c) Preventivna zaštita šume od požara, sa izradom protivpožarnih puteva, obezbjeđivanjem osmatranja (eksterni), sitne opreme za gašenje i rezervoara za vodu; d) Sprovođenje ICP monitoringa stanja šuma (eksterni).Podaci o izvršenju za utrošena budžetska sredstva su dobijeni iz godišnjih izvještaja UŠ.Preliminarni plan za pojedine mjere, po obimu i troškovima, je pripremljen u okviru RG naosnovu dosadašnjeg izvršenja. Kasnije se ovaj plan za sve vidove zaštite šuma, na osnovugodišnjeg programa UŠ za 2011. godinu i očekivanih budžetskih izvora sredstava, značajnouvedao. Bilansiranje ovog plana se izvršilo zajedno sa ostalim mjerama, u skladu saupotrijebljenom metodologijom bilansiranja, koja je opisana u pod-poglavlju 3.7.1.Aktivnosti i radovi u šumama prikazuju se odvojeno za VJ, UŠ i VPŠ. Obzirom da se vedinaaktivnosti i radova na zaštiti šuma, koje finansira UŠ, odnosi na sve šume, podjela na državnei privatne šume je urađena prema procentu površine šuma. Isto važi i za plan izradeprotivpožarnih puteva u privatnim šumama. Ovaj plan sadrži i budžetsko sufinansiranje (od80%). Pregled obima i troškova radova odnosno aktivnosti je u Tabeli 2.3.2.3. Specijalne mjere i aktivnosti u zaštitnim šumama i šumama posebne namjeneSpecijalne mjere i aktivnosti u zaštitnim šumama i ŠPN, uključujudi šume u okvirupotencijalne mreže NATURA 2000, prikazuju se po obimu i troškovima za sljedede mjere: a) Aktivno održavanje i unaprjeđenje šuma sa funkcijom zaštite tla i voda; b) Aktivno održavanje i unaprjeđenje šuma sa funkcijom zaštite infrastrukturnih objekata; c) Smanjenje intenzitete sječa u šumama sa prirodozaštitnom vrijednošdu u privatnoj svojini (u obliku naknada za umanjenu dobit); d) Opremanje i promocija šuma posebne namjene za rekreacione i ekoturističke svrhe; e) Priprema osnova za očuvanje šumskih habitata izabranih rijetkih i ugroženih vrsta u okviru budude mreže NATURA 2000 kroz istraživanja i planove upravljanja vrsta; f) Očuvanje habitata kroz prilagođeno gazdovanje u privatnim šumama u okviru budude mreže NATURA 2000 (pokrivanjem nadtroška korišdenja šuma).Radovi u okviru pojedinih mjera nijesu dalje razrađeni. Do sada ove mjere i aktivnosti nijesuvršene. Preliminarni plan je pripremljen za pojedine mjere u okviru RG, na osnovu procjena,a kasnije je u skladu sa očekivanim budžetskim sredstvima nekoliko uvedan. Mjere pod a), b),d) i e) se odnose pretežno na državne šume, dok se mjere pod c) i f) odnose isključivo naprivatne šume. Pripadajuda je tabela broj 3. 16
  17. 17. 3.2.4. Aktivnosti i mjere u sjemenskim sastojinamaAktivnosti i mjere u sjemenskim sastojinama se po obimu i troškovima prikazuju za: a) Reviziju i izdvajanje sjemenskih sastojina; b) Održavanje odnosno njegu sjemenskih sastojina.Podaci o izvršenju su uzeti iz izvještaja UŠ. Preliminarni plan je urađen od strane članice RGza sjemensku i rasadničku proizvodnju, a prema procjeni potreba za održavanje odnosnonjegu sjemenskih sastojina. Kasnije je ovaj plan nekoliko prilagođen u pogledu troškova,koristedi isti normativ i cijenu uslužne radne snage kao kod uzgoja šuma. Pripadajuda jetabela broj 4. Aktivnosti na osnivanju sjemenske plantaže uključene su u djelatnostsjemenske i rasadničke proizvodnje, koja se u ovoj Studiji prikazuje i obračunava odvojenood aktivnosti i mjera u šumama.3.2.5. Radovi na izgradnji i održavanju šumske infrastruktureRadovi na izgradnji i održavanju šumske infrastrukture se po obimu i troškovima prikazujuodvojeno za državne i privatne šume, i to za: a) Izgradnju šumskih puteva; b) Izgradnju šumskih vlaka i c) Održavanje šumskih puteva.Radovi se u slučaju državnih šuma prikazuju odvojeno za VJ, ostale koncesionare i UŠ, a uslučaju privatnih šuma za VPŠ i UŠ. Pripadajude su Tabele broj 5a (državne šume) i 5b(privatne šume). Tabela broj 5b pored pomenutog, sadrži i kolonu za budžetskosufinansiranje u privatnim šumama, koje se planira samo kod izgradnje vlaka.Podaci o dosadašnjem izvršenju su prikupljeni na osnovu anketiranja koncesionara, koje je zate svrhe sprovedeno od strane UŠ - Odsjeka za korišdenje šuma (TERZID, 2011). Međutim,zbog određene nejasnode i nekonsistentnosti odgovora (u pogledu vrsta i troškova radova,vremenskog perioda na koje se oni odnose), a i nepotpunosti podataka, iste nije mogudesmatrati potpuno pouzdanim. Sa druge strane, bolji podaci za državne šume i nijesupostojali, pa su isti uključeni u obračune. Što se tiče privatnih šuma, podaci o izvršenju ovihradova takođe nijesu postojali, a simbolični obim se po procjeni RG, po kojoj »se nešto ipakmoralo uraditi«, uključilo u obračune.Preliminarni planovi na izgradnji i održavanju šumske infrastrukture su u okviru RGpripremljeni na osnovu podataka o izvršenju i procjene potreba na osnovu iskustava.Obračuni troškova radova su takođe izvršeni na osnovu procjenjenih jediničnih cijena, jerkonkretni podaci o njima za sada ne postoje.Nakon izrade preliminarnih planova i obračuna troškova, usljedilo je u okviru RGprilagođavanje istih, naročito pomodu određenih ciljnih vrijednosti, takođe do nivoa koji je uovoj fazi pripreme bio mogud. Dalje usklađivanje odnosno bilansiranje ovih planova, zajednosa biološkim, rađeno je na osnovu zajedničke metodologije, koja je opisana u pod-poglavlju3.7.1. 17
  18. 18. 3.2.6. Upravni, stručni i tehnički poslovi Uprave za šume na gazdovanju šumamaUpravni, stručni i tehnički poslovi UŠ na gazdovanju šumama, sa pripadajudim opštimposlovima prikazani su po broju zapošljenih u okviru grupa poslova i po ukupnim troškovimaza vršenje ovih poslova, za prethodni period i za plan. Pripadajuda je Tabela 6.Troškovi za ove poslove dio su ukupnih izdataka budžeta UŠ, koji je pripremljen u poglavlju4.5. Ukupni troškovi su odvojeni na lična primanja sa doprinosima i na opšte materijalne iostale troškove za funkcionisanje, osim troškova IT opreme odnosno informacionog sistema(koji ovdje nijesu uključeni). Opšti materijalni i ostali troškovi ove vrste su, pomodu detaljneanalize pojedinih stavki, prethodno odvojeni od posebnih troškova, koji nijesu vezani zafunkcionisanje. Posebni troškovi i investicije koji su vezane za vršenje poslova gazdovanja ušumama od strane eksternih izvršioca (npr. izrada PGŠ, vršenje doznake, specijalni stručniposlovi), vršenje šumskih radova (npr. uzgoj i zaštita šuma, specijalne mjere u zaštitnimšumama i ŠPN, izgradnja i održavanje šumske infrastrukture), kao i troškovi uslužnih radovana korišdenju šuma u vlastitoj režiji (za snabdjevanje stanovništva odnosno u šumama vankoncesija), ovdje nijesu uključeni. Prethodno su iz ukupnog budžeta UŠ izdvojeni i ukupnitroškovi sjemenske i rasadničke proizvodnje i upravljanja LPN odnosno lovstva.Obim i troškovi upravnih, stručnih i tehničkih poslova kod gazdovanja šumama, sapripadajudim opštim poslovima, se za potrebe Studije dijeli na državne i privatne šume. Utom smislu određene su prvo za privatne šume relevantne grupe poslova sa brojem svihzapošljenih na tim poslovima (za državne i privatne šume). U pogledu planiranog broja istrukture zapošljenih u UŠ korišdeni su podaci analize poslovnih procesa (FODEMO, 2011).Pomodu koeficienata površine (u slučaju stručnih poslova na planiranju, uzgoju i zaštitišuma), obima sječe (u slučaju korišdenja privatnih šuma) i ponderisanog zbira koeficienatapovršine i sječe (u slučaju čuvanja šuma) izračunat je broj zapošljenih, koji otpada naprivatne šume. Na osnovu ovoga dobijen je i prosječni koeficijent za raspodjelu svih troškovana državne i privatne šume. Detaljniji pregled obračuna ovih koeficienata je evidentan izTabela 2a i 2b u prilogu.3.2.7. Aktivnosti na planiranju gazdovanja šumama i sprovođenju doznake stabala (eksterni izvršioci)Aktivnosti na planiranju gazdovanja šumama i sprovođenju doznake stabala prikazane susamo za eksterne usluge. Kod planiranja gazdovanja prikazuje se obim i trošak eksternihizvršioca za: a) Izradu PGŠ i b) (Izvršenu) Nacionalnu inventuru šuma.Kod sprovođenja doznake stabala prikazuje se eksterni trošak za: a) Pomodnu radnu snagu (za državne i privatne šume); b) Licencirana privatna lica (za privatne šume).Aktivnosti su prikazane po vrstama, obimu i nosiocima troškova (budžet, međunarodnasredstva), kao i jediničnim cijenama, u pripadajudoj Tabeli 7. 18
  19. 19. Podaci o ostvarenju kod planiranja i doznake su dobijeni iz godišnjih izvještaja UŠ. Zanacionalnu inventuru utrošena sredstva su u cjelini obezbjeđena iz međunarodnih sredstava(FODEMO). Preliminarni plan za izradu PGŠ, na osnovu umanjene jedinične cijene, jepripremljen od strane glavnog inženjera za planiranje (Vito Tepavčid). Predpsotavlja se da sesuštinski dio pripreme PGŠ izrađuje u vlastitoj režiji okviru UŠ, a tehnički dio od straneeksternih izvršioca. Kasnije je, u skladu sa očekivanim vedim izvorima budžetskih sredstava,prosječna površina šuma i šumskog zemljišta za izradu programa gazdovanja u okviru planauvedana. Nova nacionalna inventura za narednih pet godina nije planirana jer se vrši tek za10 godina.Preliminarni plan za sprovođenje doznake u okviru RG je u kasnijoj fazi prilagođen, a naosnovu podataka o izvršenju. Uvođenje licenciranih lica za sprovođenje doznake i pratedihposlova u privatnim šumama - kao novinu u ZoŠ - je za početak planirano u malom,eksperimentalnom obimu. Kao osnova za ovaj posao se uzima iznos prosječnih bruto ličnihprimanja inženjera na uzgoju šuma, sa pripadajudim opštim materijalnim troškovima itroškovima opreme (28% na bruto lična primanja) za 3 licencirana lica. Planirani trošakuslužne radne snage na doznaci je izračunat na osnovu jediničnog troška za ostvarenje, kojije uvedan proporcionalno sa povečanom planiranom sječom (odvojeno za državne i privatnešume).Podjela troškova po sektoru vlasništva šuma kod ostvarenja je uzeta prema činjeničnomstanju izrade osnova za gazdovanje šumama, tj. samo za državne šume, a kod plana premapovršinskom udjelu vlasništva šuma. Podjela troškova izvršene inventure isto je data premapovršinskom udjelu. Trošak sprovođenja doznake pomodu uslužne radne snage je na državnei privatne šume podijeljen prema udjelu sječe, dok trošak licenciranih lica otpada samo naprivatne šume.3.2.8. Aktivnosti na sertifikaciji šumaAktivnosti na sertifikaciji državnih šuma prikazane su u finansijskim iznosima i jediničnojcijeni (€/ha) po fazama sertifikacionog ciklusa, koji uključuje predocjenu, sertifikaciju inadzor. Pretpostavlja se primjena FSC sertifikacione šeme. Pripadajuda je tabela broj 8.3.2.9. Aktivnosti na izgradnji institucionalnih kapaciteta i okvira u šumarstvuAktivnosti na izgradnji institucionalnih kapaciteta i okvira u šumarstvu prikazane su posljededim kategorijama: a) Izgradnja stručnih kapaciteta šumarskih stručnjaka i obuka VPŠ i izvođača šumskih radova; b) Nabavka IT opreme i uspostavljanje šumarskog informacionog sistema, uključujdi bar- kod sistem pradenja izvora drvnih sortimenata; c) Izgradnja šumarskog regulatornog i strateško-planskog okvira (analize, stručne osnove i nacrti akata odnosno dokumenata) u okviru reforme šumarskog sektora; d) Promotivne aktivnosti u šumarstvu (priprema publikacija, filmova, popularizacijskog materijala); e) Istraživanja u šumarstvu (osnovna, aplikativna i razvojna). 19
  20. 20. Iznosi sredstava su prikazani po izvorima (međunarodna i domada - budžetska) iinstitucijama. Ostvarene vrijednosti su dobijene iz izvora pojedinih institucija i pouzdane suna ukupnom nivou, dok je distribucija po aktivnostima samo približna (urađena naknadno uokviru RG). Isto važi za planirana sredstva. Iznosi planiranih međunarodnih sredstava, iako suprikazana u prosječnim godišnjim vrijednostima, se odnose naročito na 2012. i 2013. godinu,dok traju projekti FODEMO/IPA. Pripadajuda je tabela broj 9.3.2.10. Poslovi Ministarstva poljoprivrede i ruralnog razvoja – Sektora za šumarstvoPoslovi MPRR – Sektora za šumarstvo, za potrebe ove studije prikazani su po brojuzapošljenih i pripadajudim troškovima ličnih primanja i opštih troškova za funkcionisanje,odvojeno za sljedede grupe poslova: a) Poslovi upravljanja i administracije sektora; b) Poslovi Centra za monitoring gazdovanja šumama; c) Poslovi Inspekcije za šumarstvo; d) Poslovi Savjeta za šume.Pripadajuda je tabela broj 10.3.2.11. Potsticajne mjere za razvoj djelatnosti privatnih šumskih gazdinstava i udruženja vlasnika šuma (osim sufinansiranja šumskih radova)Potsticajne mjere za razvoj djelatnosti privatnih šumskih gazdinstava i UVPŠ, planirane uskladu sa EU politikom ruralnog razvoja, su prikazane po sljededim grupama mjera: a) Podrška gazdinstvima za investicije u savremenu opremu za unaprjeđenje tehnologije i efikasnosti korišdenja privatnih šuma, uključujudi vršenje usluga u šumarstvu; b) Podrška gazdinstvima za investicije u razvoj (dopunskih) djelatnosti, kao što su (ručna) obrada drveta, prerada drvne biomase i proizvodnja bioenergije (do 1 MW kapaciteta); c) Podrška UVPŠ za vršenje obuke i savjetodavnih usluga svojim članovima, uvođenje zajedničkog upravljanja šumama sitnim posjedima i zajedničkog marketinga šumskih proizvoda.Ove potsticajne mjere su - zajedno sa sufinansiranjem šumskih radova - sastavni diocijelokupne finansijske podrške VPŠ odnosno šumskim gazdinstvima koju uključuje ovaStudija. Pripadajuda je tabela broj 11.3.3. Metodološki okvir za analizu ostvarenog i planiranje bududeg obima i strukture sječaObim korišdenja šuma je za potrebe studije prikazan u bruto masi, po grupama vrsta drveda(četinari i liščari), okvirnoj strukturi drvne mase (tehničko i prostorno, odnosno ogrijevnodrvo), sektorimu vlasništva šuma i tipovima korišdenja (u okviru državnih) šuma. Tipovikorišdenja po kojima su prikazani obračuni su sljededi: a) koncesija sa svim šumskimradovima (koncesija VJ), b) višegodišnje koncesije sa radovima na izgradnji i održavanjuputeva, c) jednogodišnje »koncesije« (Rožaje), d) prodaja sortimenata iz šuma koje nijesu 20
  21. 21. pod koncesijom (u režiji UŠ), e) snabdjevanje stanovništva drvetom na panju (u režiji UŠ) i f)snabdjevanje stanovništva drvetom prodajom sortimenata (u režiji UŠ). Za privatne šumenema diferenciranog prikaza.Izvršenje sječa je prikazano na osnovu godišnjih izvještaja UŠ. Plan sječa za naredni 5-godišnjise za državne šume pripremio u okviru RG, naročito na osnovu planova gazdovanja šumama,odnosno orijentacionih planova sječa (kod koncesija), uz procjenu trendova. Plan sječa uprivatnim šumama, za koje još ne postoje osnove gazdovanja, pripremio se na osnovupodataka o izvršenju (registrovanih) sječa, stanja šuma i procjene trendova. Pripadajuda jetabela broj 12.3.4. Metodološki okvir za zbirni pregled ostvarenih i planiranih mjera, radova i aktivnosti, vezanih za šume i šumarstvo3.4.1. Pregled iznosa svih troškova mjera i aktivnosti, vezanih za šume i šumarstvoZbirni pregled svih troškova mjera i aktivnosti vezanih za šume i šumarstvo (Tabele 13 a i13b) dat je u apsolutnim iznosima po mjerama, odnosno aktivnostima i ukupno za sektoršumarstva, kao i po nosiocima troškova. Takođe su dati izvori sredstava pojedinih nosioca zapokrivanje ovih troškova.Mjere, odnosno aktivnosti su izgrupisane na: a) Biološke mjere u šumama uključujudi potsticajne (uzgoj šuma, zaštita šuma, mjere u sjemenskim sastojinama i specijalne mjere u zaštitnim šumama i ŠPN); b) Tehničke mjere u šumama uključujudi potsticajne (izgradnja i održavanje puteva, izgradnja vlaka); c) Aktivnosti šumarske uprave odnosno službe vezane za šume i šumarstvo (poslovi UŠ na gazdovanju šumama sa pripadajudim opštim poslovima, eksterni poslovi nacionalne inventure i planiranja gazdovanja šumama, sertifikacija šuma, eksterni poslovi kod doznake, poslovi Sektora za šumarstvo MPRR, izgradnja stručnih i informacionih kapaciteta i izgradnja regulatornog okvira sa istraživanjem u šumarstvu) i d) Mjere za potsticanje djelatnosti privatnih šumskih gazdinstava (investicije u savremenu opremu za korišdenje šuma, u obradu drveta, proizvodnju biomase i bioenergiju) i udruženja VPŠ (za vršenje savjetodavnih usluga).Kao nosioci troškova su prikazani UŠ, MPRR - Sektor šumarstva, ostali sektori zajedno,korisnici i VPŠ zajedno i međunarodni donatori zajedno.3.4.2. Pregled iznosa svih potsticajnih sredstava za razvoj privatnih šuma, šumskih gazdinstva i udruženja vlasnika šumaZbirni pregled svih potsticajnih mjera za razvoj privatnih šuma, privatnih šumskih gazdinstavai udruženja vlasnika šuma uključuje sufinansiranje bioloških mjera (uzgoj šuma, zaštita šuma ispecijalne mjere u zaštitnim šumama i ŠPN) i tehničkih radova (izgradnja šumskih vlaka) ušumama, te mjere za potsticanje djelatnosti privatnih šumskih gazdinstava (investicije u 21
  22. 22. savremenu opremu za korišdenje šuma, u tradicionalnu obradu drveta, proizvodnju biomasei bioenergiju) i udruženja VPŠ (za vršenje savjetodavnih usluga). Ovaj pregled je prikazanizdvojeno iz troškova svih mjera i aktivnosti. Isti takođe sadrži koeficijente sufinansiranja pomjerama, koji su prikazani u odnosnu na ukupno potrebna sredstva. Obzirom da potsticajnihmjera, osim gratis davanja sadnica, u prethodnom periodu nije bilo, prikazane su samoplanirane mjere. Pripadajuda je tabela broj 13c.3.4.3. Pregled i međunarodno uporjeđenje visine bioloških i tehničkih investicija, uključujudi investicije u upravne, stručne i tehničke poslove vezane za gazdovanje šumamaPregled visine bioloških i tehničkih investicija, zajedno sa investicijama u upravne, stručne itehničke poslove vezane za gazdovanje šumama, po bruto kubiku sječe (€/m3), odvojeno zadržavne i privatne šume, dat je po nosiocima investicija, za ostvarenje i za plan. Nosiociinvesticija su u slučaju državnih šuma: a) VJ kao koncesionar sa obavezom za biološke itehničke investicije, b) svi ostali koncesionari zajedno sa obavezom za tehničke investicije i c)UŠ, koja obezbjeđuje biološke investicije u šumama ostalih koncesionara i u šumama vankoncesija. U slučaju privatnih šuma to su: a) svi VPŠ zajedno i b) UŠ, koja u skladu sa ZoŠsufinansira investicije u privatne šume. Pripadajude su tabele broj 14a i 14b.Za uporjeđenje visine investicija u državne i privatne šume, po vrstama investicija i ukupno,izabrane su Srbija i Slovenija, za koje se moglo dobiti uporjedive podatke, kako po kubikusječe, tako i površini šuma i šumskog zemljišta. Pripadajuda je Tabele broj 14c. Kod ovihuporjeđivanja treba imati na umu, da je cijena bioloških i tehničkih investicija, kao i šumarskeslužbe, u Srbiji uporjediva sa cijenama u Crnoj Gori, dok su cijene u Sloveniji od oko 2 - 3 putavede.3.5. Metodološki okvir za pripremu obračuna ostvarenih i planiranih prihoda odnosno izvora sredstava3.5.1. Vrijednost drveta odnosno drvnih sortimenataVrijednost drveta, odnosno drvnih sortimenata je za potrebe studije obračunata na dvapariteta: na kamionskom putu i na panju. Pri tome je vrijednost drveta na panju dobijenatako da su od vrijednosti na kamionskom putu oduzeti troškovi sječe, izrade i izvlačenja, uzodgovarajudu konverziju vrijednosti iz neto u bruto masu. Pripadajudi troškovi su uzeti poprosječnoj cijeni od 15 € (plus PDV) na neto kubik. Za obračun vrijednosti prodaje drveta nakamionjskom putu, tzv. uobičajenu prodaju, su u saradnji sa članom RG za korišdenje šuma(Joveta Terzič), određene modelne cijene tehničkog i prostornog / ogrijevnog drveta, koje poprocjenama najviše odgovaraju stanju i trendovima tržišta drveta u Crnoj Gori. Ove su cijene,na osnovu zajedničke procjene, da de se u narednom 5-godišnjem periodu tržište drvetomponovo oporaviti, uzete tako za prethodni kako i za naredni planski period. Kod maloprodajedrveta za snabdjevanje stanovništva se, kao osnova za kalkulacije cijena, uzela ostvarenavrijednost naplata stanovništva, u skladu sa posebnim cjenovnikom UŠ (iz 2009. godine), zaparitet na panju. Zbog određenog obima gratis davanja drveta lokalnom stanovništvu, ovakoobračunate cijene su (za oko 15%) niže od onih kod uobičajene prodaje. I za kalkulacijuvrijednosti planirane maloprodaje stanovništvu, koja de u skladu sa ZoŠ i dalje biti 22
  23. 23. subvencionisana, uzete su iste cijene. Cijene sortimenata, prikazane odvojeno za uobičajenuprodaju (od strane koncesionara i vlasnika šuma) i maloprodaju (za potrebe snabdjevanjastanovništva od strane UŠ), nalaze se u Tabeli 3a u prilogu.Vrijednosti drveta odnosno drvnih sortimenata su, isto kao obim sječa, obračunate posektorima vlasništva šuma i tipovima korišdenja (za državne šume), za izvršenje i za plan.Pripadajude su tabele broj 15a i 15b.3.5.2. Iznos naknada i ostalih prihoda vezanih za korišdenje šumaNaknade vezane za koriščenje šuma uključuju koncesionu naknadu, koja je određenakoncesionim ugovorima, i posebnu naknadu za doznaku, prijem i otpremu sortimenata, kojaje definisana pravilnikom. U slučaju korisnika ili vlasnika šuma naknade predstavljaju trošak,a u slučaju države (budžetski) prihod, pa su odgovarajude tome i uzete u obzir u okviru daljihobračuna. Obračunavaju su bez PDV.Cijena koncesione naknade za prethodni period dobijena je kao koeficijent iznosa svihdoznačenih (ne i napladenih) naknada i obima sječe u periodu od 2008. - 2010. godine. Istovaži i za naknadu za doznaku, prijem i otpremu u tom periodu. Kod ove naknade treba uslučaju koncesionara uzeti u obzir činjenicu, da je Vlada Crne Gore krajem 2008. godine tzv.strateške koncesionare oslobodila od pladanja ove naknade. Pored toga, u 2009. godini je ponavodima Odsjeka za korišdenje šuma UŠ, MF oslobodilo od pladanja ove naknade i vedinuostalih koncesionara. Ovo stanje je za vrijeme izrade studije bilo još uvjek aktuelno, bezobzira da je novi ZoŠ donio obavezu pladanja ove naknade i od strane korisnika šuma.Za obračun visine koncesione naknade za naredni 5-godišnji period uzeta je prosječna cijena,koja je utvrđena važedim koncesionim ugovorima. Posebna naknada za doznaku, prijem iotpremu za koncesionare, zbog gore pomenute činjenice, u osnovnom planskom scenarijunije uračunata. Vrijednost ove naknade za VPŠ je za naredeni 5-godišnji period obračunatapo cijenama iz pripadajudeg novog pravilnika o naknadi za doznaku, prijem i otpremu (2011).Cijene naknada po jedinici mjere nalaze se u pripadajudim tabelama 3b i 3c u prilogu.Način obračuna naknade odnosno prihoda od maloprodaje drveta na panju (u režiji UŠ) datje kod cijene na panju u prethodnom poglavlju. U istom je dat i obračun prihoda odmaloporodaje drvnih sortimenata (u režiji UŠ) na kamionskom putu, koji polazi od cijene napanju.Iznosi ovih naknada su, zajedno sa naknadama odnosno prihodima od maloprodaje drveta (urežiji UŠ), obračunati po tipovima korišdenja šuma (za državne) i sektorima vlasništva iuključeni u tabele broj 15a i 15b.3.5.3. Prihodi od korišdenja, odnosno gazdovanja šumama za korisnike i vlasnike šumaPrihod od korišdenja šuma za korisnike i VPŠ obračunat je na način da su od vrijednostidrveta na panju (sa ved oduzetim troškovima sječe, izrade i izvlačenja) oduzeti troškovitehničkih investicija u šume (izgradnje i održavanja puteva i vlaka), kao i troškovi naknadavezanih za korišdenje šuma, koje snose korisnici i VPŠ. 23
  24. 24. Prihod od gazdovanja šumama za korisnike i VPŠ obračunat je na način da su od prihoda odkorišdenja šuma oduzeti troškovi bioloških investicija, koje oni snose.Prihod od korišdenja, odnosno gazdovanja šumama u vlastitoj režiji UŠ, predstavlja vrijednostdrveta na panju koja se, zbog činjenice da biološke i tehničke investicije UŠ nijesu odvojeneza ovu svrhu, uzima u punom iznosu. Zbog toga de ovaj prihod po jedinici mjere izadi dalekovedi od prihoda koncesionara, koji se umanjuje za pomenute investicije.Prihodi od korišdenja, odnosno gazdovanja šumama su obračunati (u apsolutnimvrijednostima i na bruto kubik sječe) po tipovima korišdenja za državne šume, za VPŠ iukupno. Pripadajude su tabele broj 16b i 17b.Troškovi bioloških i tehničkih investicija u šume, koji su pripremljeni za potrebe obračunaovih prihoda, odnosno u uskladu sa njima, isto su prikazani u pripadajudim tabelama broj 16ai 17a.3.5.4. Prihodi od gazdovanja šumama na nivou sektora vlasništva šumaPrihod od gazdovanja šumama na nivou sektora vlasništva šuma dobijen je na način da su odprihoda od gazdovanja šumama na nivou korisnika odnosno vlasnika šuma, uvedanog zanaknade vezane za korišdenje šuma, oduzeti troškovi bioloških i tehničkih investicija u šume,koje su obezbijeđene od strane budžeta UŠ (uključujudi subvencije u slučaju privatnih šuma),kao i troškovi budžeta UŠ za upravne, stručne i tehničke poslove na gazdovanju šumama,uključujudi izgradnju kapaciteta šumarskih stručnjaka i obuku VPŠ i izvođača radova.Prihod od gazdovanja šumama je obračunat (u ukupnim iznosima i iznosima na bruto kubiksječe) po sektorima vlasništva šuma i ukupno. Pripadajude su tabele broj 16b i 17b, kojesadrže i prihode od korišdenja, odnosno gazdovanja šumama na nivou korisnika i vlasnikašuma.3.5.5. Budžetski prihodi sredstava Uprave za šumeUkupni iznosi ostvarenih i planiranih budžetskih prihoda po vrstama sredstava, odnosnoobveznicima za pladanje, su dati u Tabeli 18.Prihodi od naknada koje su vezane za korišdenje šuma, tj. koncesiona naknada i naknada zadoznaku, prijem i otpremu, obrazloženi su u prethodnom poglavlju (kao troškovi korisnika iVPŠ).Prihodi od naknada za pravo korišdenja (naročito sakupljanja) NDŠP, koje u skladu sapropisima, pladaju komercijalni proizvođači (u visini od 5% od prodajne cijene NDŠP),planiraju se paušalno, na osnovu dosadašnjih iskustava.Prihodi od maloprodaje drveta na panju i drvnih sortimenata za snabdjevanje stanovništva,kao i od prodaje sortimenata iz šuma van koncesija, isto su obrazloženi u prethodnogpoglavlju. 24
  25. 25. Prihodi od sjemenske i rasadničke proizvodnje planiraju se od prodaje viška autohtonogsjemena na stranom tržištu (50% planirane proizvodnje).Prihodi od upravljanja LPN odnosno lovstva (dozvole, trofeji, meso divljači, lovačke usluge)planira se na osnovu čiste procjene, jer se ova djelatnost uvodi na novo.3.6. Metodološki okvir za prikaz ostvarenih i pripremu planiranih izdataka budžeta Uprave za šume3.6.1. Opšti okvir za pripremu budžetaOpšti okvir za planiranje i obračun izdataka budžeta UŠ prati metodologiju za izradu BudžetaCrne Gore. Jedna od ključnih direktiva MF za pripremu budžeta UŠ u 2012. godini, koja jekorišdena i za pripremu planiranih izdataka UŠ u okviru ove Studije jeste, da izdaci mogu bititoliki, koliki su ukupni budžetski prihodi iz šuma i šumarstva, uključujudi dio koncesionihnaknada, koji se kanališe u opštinske budžete. Isti princip de se upotrebljavati i za korišdenjebudžeta. Obzirom da sa 2012. godinom čak 70% prihoda od naknada za korišdenje šumaodlazi u budžete opština, ovakvo usmjerenje je dobra osnova za budžetsko šumarstvo CrneGore jer, između ostalog, stimuliše intenziviranje gazdovanja (državnim) šumama, dime sepovedavaju i (budžetski) prihodi iz šuma, a na osnovu kojih je mogude obezbjeđivati vediobim sredstava za funkcionisanje UŠ, kao i za neophodne biološke i tehničke investicije ušume, zajedno sa subvencijama.Zadatak koji je vezan za pripremu opštih stavki odnosno elemenate budžeta UŠ, u okvirunavedenih usmjerenja MF i neophodnih potreba UŠ, povjeren je glavnoj osobi za finansije uokviru UŠ (Rosanda Vojinovid). Sa druge strane, tzv. posebne stavke budžeta UŠ, koje seodnose na planirane mjere, radove i aktivnosti u šumama i za šume, pripremljene su u okviruplanova ove Studije. Detaljni prikaz ostvarenog i planiranog budžeta UŠ po pojedinimbudžetskim stavkama i njihovim grupama dat je u Tabeli 19.3.6.2. Posebni okvir za analizu i pripremu budžeta3.6.2.1. Izdaci za lična primanja zapošljenihIzdaci za (bruto) lična primanja zapošljenih u UŠ na upravnim, stručnim i tehničkimposlovima vezanim za gazdovanje šumama, za sjemenarsku i rasadničarsku djelatnost iupravljanje LPN / lovstvo, kao i na opštim poslovima, obračunati su na osnovu budžetskihusmjerenja odnosno ograničenja MF. Iznos izdataka, koji je vezan za poslove na gazdovanjušumama sa pripadajudim opštim poslovima, koji predstavlja najvedi dio ovog dijela budžetaUŠ, ved je prethodno, za potrebe obračuna ukupnih troškova odnosno investicija u šume,prikazan u Tabeli 6. 25
  26. 26. 3.6.2.2. Materijal i opšte uslugeU izdatke za materijal u skladu sa budžetskom terminologijom svrstavaju se posebnimaterijalni troškovi i oprema za vršenje radova u okviru djelatnosti UŠ, opšte materijalnetroškove i opšte usluge.Posebni materijalni troškovi i oprema za vršenje radova u okviru djelatnosti UŠ odnose se na: a) Materijal za zaštitu šuma (feromoni, sitna oprema za gašenje, cisterne za vodu); b) Materijal za opremanje šuma posebne namjene c) Kupovinu dodatnog šumskog reprodukcionog materijala; d) Materijal i opremu za sjemensku i rasadničku proizvodnju; e) Materijal i oprema za lovstvo.Opšti materijalni troškovi su uobičajeni. Za potrebe plana posebni materijalni troškovipripremljeni su u okviru planova ove Studije, dok se opšti materijalni troškovi i usluge za UŠprocjenjuju na osnovu potreba UŠ i opštih budžetskih ograničenja od strane MF.3.6.2.3. Ugovorene uslugeU ugovorene usluge se u skladu sa budžetskom terminologijom i klasifikacijom uključujuintelektualne i fizičke usluge eksternih izvršioca (po ugovorima).Intelektualne usluge su: a) Specijalsitičke stručne usluge za izradu raznih stručnih osnova za poslove vezane za gazdovanje šumama i pripadajude opšte poslove UŠ; b) Specijalističke stručne usluge kod sjemenske plantaže; c) Specijalistički pregledi stanja šuma i rasadnika kao i sprovođenje ICP monitoringa; d) Usluge licenciranih privatnih lica na doznaci stabala u privatnim šumama.(Pretežno) Fizičke usluge su: a) Usluge dorade sjemena (u sjemenskom centru Požega); b) Usluge (povremene radne snage) za sakupljanje sjemena i proizvodnju sadnica; c) Usluge osmatranja za zaštitu šuma od požara; d) Usluge pomodne radne snage kod vršenja doznake stabala; e) Usluge na opremanju šuma posebne namjene; f) Uslužni radovi na proizvodnjI sortimenata za snabdjevanje stanovništva i u šumama koje nijesu pod koncesijama (u režiji UŠ).Ostale (intelektualne i fizičke) usluge su uključene kod kapitalnih investicija u šume. Zapotrebe plana usluga, izdaci se preuzimaju direktno iz planova Studije.3.6.2.4. Tekude održavanje i renteIzdaci za tekude održavanje i rente se u skladu sa budžetskom terminologijom i klasifikacijomodnose na tekude održavanje javne infrastrukture i ostalo tekude održavanje i rente. Utekude održavanje javne infrastrukture svrstava se održavanje šumskih puteva (u režiji UŠ) uskladu sa planom naše studije. Ostali izdaci ove vrste se planiraju na osnovu iskustava ipotreba UŠ. 26
  27. 27. 3.6.2.5. Subvencije za proizvodnju i pružanje uslugaIzdaci za subvencije za proizvodnju i pružanje usluga, u skladu sa budžetskomterminologijom, nova su stavka u okviru budžeta UŠ. Mjere u privatnim šumama koje sesvrstavaju u ovu kategoriju se odnose na: a) Pošumljavanje / uzgoj privatnih šuma; b) Zaštitu privatnih šuma od požara (protivpožarne pruge); c) Izgradnju šumskih vlaka u privatnim šumama.Plan izdataka za subvencije, koji je pripremljen u skladu sa novim ZoŠ, uzima se izpripadajudih planova naše studije. Izdaci za subvencije u kontekstu ruralnog razvoja, koje seisto planiraju u okviru naše studije, trebali bi da se planiraju u okviru budžeta MPRR – Sektorza ruralni razvoj.3.6.2.6. Ostali opšti izdaci i transferiOstali opšti izdaci i transferi UŠ, u skladu sa budžetskom terminologijom, procjenjuju se naosnovu potreba odnosno iskustava UŠ.3.6.2.7. Kapitalni izdaci budžetaKapitalni izdaci, u skladu sa budžetskom terminologijom, odnose se na one, koji su vezani zainvesticije u šume i LPN, te na investicione izdatke za funkcionisanje UŠ.Investicije u šume prikazju se u okviru budžetske stavke uređenje zemljišta, koja premadosadašnjoj praksi i predlogu na osnovu ove studije obuhvata sljedede mjere, radove iaktivnosti: a) uzgoj šuma (pošumljavanje, njega, obnova, konverzija i sanacija); b) njega sjemenskih objekata; c) specijalne mjere u zaštitnim šumama i ŠPN; d) zaštita šuma od požara (protivpožarne pruge); e) planiranje gazdovanja šumama (izrada programa gazdovanja); f) izgradnja šumskih puteva; g) planiranje (izrada lovnih osnova), mjere i radovi u LPN.Od kapitalnih izdataka koji se vezani za funkcionisanje UŠ (poslovni objekti, oprema iinvesticiono održavanje), posebna pažnja je u okviru ove Studije data izdacima za IT opremu iuspostavljanje šumarskog informacionog sistema. Ostali kapitalni izdaci su planiranipaušalno prema iskustvima i procjenjenim potrebama UŠ. 27
  28. 28. 3.7. Metodološki okvir za bilansiranje scenarija finansiranja šuma i šumarstva3.7.1. Bilansiranje obima i troškova bioloških i tehničkih investicija u šume na osnovu ciljnih vrijednostiBilansiranje obima i troškova bioloških i tehničkih investicija u šume (po bruto kubiku sječe) –pomodu određenih ciljnih vrijednosti, koje su postavljene na osnovu sagledavanjadosadašnjeg stanja i uporijeđivanja u okviru i između sektora vlasništva šuma, koristedi pritom i strana iskustva (Slovenije i Srbije) - rađeno je u prvoj fazi, odmah nakon što suobračunati preliminarni troškovi planiranih radova. Uz troškove ovih investicija su se, višemanje kao konstante, vodili i troškovi investicija kroz upravne, stručne i tehničke poslove nagazdovanju šumama.Jedan od početnih kriterijuma bilansiranja za državne šume, u okviru RG, koji polazi od visinedosadašnjih investicija u šume, bio je da obim planiranih tehničkih investicija na bruto kubiku šumama sa koncesijom VJ bude sličan kao u šumama ostalih koncesionara. Ovo se kasnije,nakon što se trošak planiranih investicija VJ mogao uporediti sa potencijalnim prihodom odkorišdenja šuma, pokazalo da ipak nije mogude, jer prihod VJ od korišdenja nije izašaodovoljno visok, odnosno se koncesiona naknada za dati obim investicija pokazalaprevisokom. Dalje okvirno usmjerenje za državne šume, koje se baziralo na visini ostvarenihinvesticija (ukupno od oko 9 €/m3), procjeni potreba šuma i stranih iskustava, bilo je daukupni obim bioloških i tehničkih investicija bude oko 12 – 12.5 €/m3. U završnoj fazi, nakonrada u RG, taj je obim podvrgnut dodatnom, sveobuhvatnom bilansiranju sa prihodima odkorišdenja šuma i izvorima budžetskih sredstava.Polazni kriterijum bilansiranja za privatne šume bio je da planirani obim bioloških investicijabude najmanje toliki, koliki je dosada ostvaren u državnim šumama, tj. oko 2.5 €/m3. Sličankriterij je uzet i za tehničke investicije, koje bi prema tome iznosile oko 6.5 €/m3, štonagovještava veliko povedanje (relativne) visine investicija u privatne šume. U završnoj fazi sedio tih investicija, za koji se planira budžetsko sufinansiranje, naročito bilansira sa planiranimbudžetskim izvorima.U svrhu bilansiranja odnosno optimiranja visine ovih investicija pripremljena je, za internuupotrebu, posebna radna sveska u Excel-u, koja generiše izlaze date u tabelama broj 14a i14b.3.7.2. Bilansiranje visine investicija u šume u odnosu na prihode korisnika i vlasnika šuma i budžetske izvoreBilansiranje visine investicija u šume na nivou (neto) prihoda korisnika i vlasnika šuma, kao ibudžetskih prihoda UŠ, usljedilo je u završnoj fazi izrade scenarija, nakon što su obračunatisvi prihodi od prodaje drvnih sortimenata, odnosno drveta na panju, kao i svi potencijalniizvori budžetskih sredstava. Cilj bilansiranja za planirane investicije je bio da se po vrijednostiusklade sa raspoloživim sredstvima korisnika i VPŠ (vlastita sredstva) i budžeta, uzomogudavanje primjerenog prihoda. Kriterijum koji je upotrijebljen za bilansiranje visineinvesticija u državne šume, koje snose koncesionari, je bio da bilans njihovog prihoda irashoda, nakon pladanja naknada, bude prosječno u pozitivi od oko 2,5 – 3% vrijednosti 28
  29. 29. drvnih sortimenata, odnosno 4 – 4.5 % vrijednosti drveta na panju. Za privatne šumekriterijum u tom smislu nije upotrijebljen.Na nivou korišdenja, odnosno gazdovanja šumama konačno su, odgovarajudim bilansiranjemprilagođeni planovi obima tehničkih i bioloških investicija u šume za dvije grupe korisnika (VJi svi koncesionari zajedno) i za VPŠ. Paraleleno s tim usljedilo je i bilansiranje visineplaniranih bioloških i tehničkih investicija u šume sa raspoloživim izvorima budžetskihsredstava (odnosno subvencija u slučaju privatnih šuma) koja su nakon obračuna potrebnihsredstava za budude funkcionisanje UŠ preostala za kapitalne investicije. Na taj način jeizbalansiran i obim onih mjera u šumama koji direktno ne zavisi od prihoda iz šuma, odnosnokoji se pokriva iz budžeta UŠ. Pored bilansiranja na nivoau korisnika i VPŠ, izrađen je iorijentacioni bilans svih investicija u šume (biološke i tehničke i investicije kroz upravne,stručne i tehničke poslove) i izvora sredstava iz korišdenja šuma na sektorskom nivou.Za ove svrhe pripremljena je, za internu upotrebu, posebna radna sveska u Excel-u, kojauvezuje odgovarajude zbirove (bruto) prihoda, odnosno izvore sredstava na jednoj i sve vrstetroškova odnosno rashoda na drugoj strani, te automatski obračunava bilanse na navedenimnivoima. Na taj način je mogude, variranjem određenih veličina, kao što su visina i strukturasječe, visina naknada, cijene drvnih sortimenata / drveta, troškovi korišdenja, obim i troškovibioloških i tehničkih radova, kao i troškovi upravnih, stručnih i tehničkih poslova kodgazdovanja šumama, vrlo brzo obračunavati različite scenarije finansiranja odnosno njihovevarijante. Ovakav alat je mogude upotrijebiti i za pradenje i vrednovanje implementacijefinansijskih planova.Izlazi dati u tabelama broj 16 b i 17 b, vezani sa Tabelama broj 14 a i 14b, kao i svimosnovnim tabelama, rezultat su ovog, sveobuhvatnog bilansiranja.3.7.3. Obračun i zbirni prikaz izabranih scenarija finansiranjaZa potrebe ove Studije obračunati su i uporedivo prikazani sljededi zbirni scenarijifinansiranja gazdovanja šumama odnosno njihovih ključnih elemenata: 1) Polazni scenarij, koji uključuje ostvarenje u periodu od 2008. - 2010. godine, koje je detaljno predstavljeno u prethodnim poglavljima ove Studije; 2) Osnovni planski scenarij, koji je konstantovan optimalnim za naredni 5-godišnji period, takođe detaljno predstavljen u prethodnim poglavljima ove Studije; 3) Modifikovani optimalni scenarij I, koji u odnosu na osnovni optimalni scenarij dodatno uključuje naknadu za doznaku, prijem i otpremu za koncesionare, uz predpostavku da njihovi prihodi iz gazdovanja šumama ostaju na nivou osnovnog optimalnog scenarija, a biološke i tehničke investicije UŠ uvedavaju se za iznos ove naknade, kao dodatnog prihoda budžeta. Ova varijanta scenarija predstavlja se samo na zbirnom nivou. 4) Modifikovani optimalni scenarij II, koji u odnosu na osnovni dodatno uključuje naknadu za doznaku, prijem i otpremu za koncesionare i uvedanje cijene drvnih sortimenata na kamionskom putu za 10%, osim uvedanja cijene maloprodaje drveta lokalnom stanovništvu, uz pretpostavku da ukupne biološke i tehničke investicije u šume od strane koncesionara ostaju na nivou osnovnog optimalnog scenarija, a 29
  30. 30. biološke i tehničke investicije od strane UŠ uvedavaju se za iznos dodatne naknade. Ova varijanta scenarija se takođe predstavlja samo na zbirnom nivou.Prikaz ključnih elemenata ovih scenarija u zbirnom obliku, po sektorima vlasništva šuma, datje u Tabeli 23. Ključni elementi ovog prikaza su sljededi: a) Tržišna vrijednost drvnih sortimanata na kamionskom putu i drveta na panju, kao vlastitog izvora finansiranja iz šuma za koncesionare i VPŠ; b) Troškovi bioloških i tehničkih investicija u šume, koje snose korisnici odnosno VPŠ; c) Troškovi doznačenih naknada za korišdenje šuma (koncesione naknade i naknade za doznaku, prijem i otpremu), koje snose korisnici odnosno VPŠ; d) Prihodi od gazdovanja šumama za korisnike odnosno VPŠ i ukupno, koji predstavljaju razliku između vrijednosti drveta na panju i troškova vlastitih investicija u šume i navedenih naknada; e) Vrijednost investicija u šume, koje se finansiraju odnosno subvencionišu iz budžeta UŠ; f) Troškovi šumske uprave odnosno šumarske službe UŠ/budžeta; g) Prihodi od gazdovanja šumama na nivou pod-sektora vlasništva šuma i ukupno, koji su razlika između vrijednosti drveta na panju, troškova investicija korisnika i VPŠ i troškova budžetskih investicija u šume; h) Prihodi budžeta UŠ iz šuma (iz svih naknada, prihoda od maloprodaje drveta u vlastitoj režiji i ostalih prihoda).3.8. Proces izrade scenarija i studije finansiranja šuma i šumarstvaProces izrade scenarija i studije finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore odvijao se u višefaza, sa početkom u mjesecu oktobru 2011. godine, u koordinaciji savjetnika za šumarstvoSNV (Mensura Nuhodžid). U prvoj fazi usljedila je od strane MK priprema odnosnoprilagođavanje opšte metodologije izrade scenarija, na osnovu FAO iskustava iz Srbije, azatim, u saradnji sa RK i prilagođavanje softverskog alata (u Excel-u) za unošenje i obradupodataka. Na osnovu toga pripremljen je predlog pristupa, ciljeva, metodologije ioperativnog plana za izradu Studije, koji je prezentovan Sektoru za šumarstvo MPRR ipotencijalnim članovima RG (prva polu-dnevna radionica, početkom oktobra 2011). Ovajpredlog je prihvaden od strane MPRR i s tim date osnove za izbor članova RG, kao DK započetak rada na ovoj studiji.Poslije izbora i angažovanja članova RG, a u skladu sa projektnim zadatkom i operativnimplanom, LK su nakon dodatnih objašnjenja, usmjerenja i podrške od strane MK i/ili RKzapočeli sa individualnom pripremom potrebnih podataka (iz godišnjih programa i izvještajaUŠ i izvora drugih relevantnih institucija) za prezetntaciju i analizu stanja u prethodnomperiodu. Članovi RG su istovremeno, u saradnji sa (vlastitim i ostalim) institucijama, imali zazadatak i pripremu preliminarnih podataka za planski dio scenarija, za oblasti koje su imugovorima povjerene.Nakon dvije do tri nedjelje usljedila je druga faza, faza zajedničkog rada MK i RK sa članovimaRG, naročito u obliku radionica (na početku sa svim, a nakon toga sa ključnim članovima), nakojima su se podaci o ostvarenju direktno unosili u prethodno pripremljene Excel tabele 30

×