Your SlideShare is downloading. ×
Sinopsis de la teología de Tanquerey
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×
Saving this for later? Get the SlideShare app to save on your phone or tablet. Read anywhere, anytime – even offline.
Text the download link to your phone
Standard text messaging rates apply

Sinopsis de la teología de Tanquerey

1,063

Published on

Published in: Education
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
1,063
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
24
Actions
Shares
0
Downloads
8
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. ^THEOLOGIiE DOGMATICiE AUCTORE AD. TANQUEREY COOPERANTIBUS E.-M. QUEVASTRE ET L HEBERT. EDITIO TERTIA Typis Societatis Sancti Joannis Evangel Desclee Sc Socii ROM^ — TORNACl iBclg;.) — PARISIIS 1919
  • 2. JUS PROPRIETATIS AUCTORES SIBI VINDICANT
  • 3. ANGELICO DOCTORI SCHOLARUM THEOLOGICARUM PATRONO QUI AD ERUDITIONEM INCIPIENTIUM THEOLOGI^ COMPENDIUM SCRIBERE NON DUBITAVIT BREVIOREM HANC SYNOPSIM AUCTORES HUMILLIME DEDICABANT
  • 4. Nova editio Brevioris Synopsis Dogmaticce et Moralis (19 19) auctoribus Ad. Tanquerev, E. M. QUEVASTRE et L. Hebert. Nihil obstat. A. Berrue. iMPRIMATUR : Parisiis, die 6^ Aprilis 191 9. t LEO-ADOLPHUS CARD. AMETTE Arch. Paris. Nihil obstat. V. Cantineau Can., Cens. libr. Imprimatur. Tornaci, die 14 Augusti 1919. t A. M. Epiis Tornacen.
  • 5. PROPOSITUM DECLARATUR Breviori synopsi morali jam benigno favore exceptse Breviorem synopsim dogmaticam adjun- gimus ut morem geramus multorum exspeftationi. Ad quod praestandum nobis sane animum addi- derunt praeclarissima exempla SS. Augustini suum Enchiridion^ Thoma^ Compendium theologice^ Bona- venturae Breviloqnium conscribentium, quorum ves- tigiis, a longe tamen, insistere tentavimus. Nobis enim persuasum est hujusmodi compen- dium alicujus emolumenti fore sive seminariorum alumnis, sive sacerdotibus curam animarum agen- tibus : his ad citius et exaftiiis in memoriam revo- canda dogmata quibus informentur mentes pue- rorum et fidelium, illis ad facilius discernenda do6lrinae principah*ora capita eaque seduHus memo- riae commendanda. Omnes vero, hac pra^hbatione Theologiae inescati ac praeparati, promptos sese sentient ad evolvenda et perlegenda egregia theo- logorum volumina quae tantas afferunt delicias et utiHtates. Huic elaborandae Synopsi concordi animo stu- duerunt L. Hebert pro parte apologetica^ E. M, Que- vastre pro parte proprie dogmaticd, et Ad, Tanqiierey pro utrdque, ah'orum etiam professorum consiHis haud parum adjuti. AUCTORES. ^^—
  • 6. MONITUM IN TERTIAM EDITIONEM Saeva hostium industria penitus destructis omni- bus nostri operis exemplaribus, necesse fuit, non obstantibus hodiernis angustiis, novam editionem hujus Brevioiis Synopsis theologice dogmaticce statim publici juris facere, iis tantum mutatis quse ex Codice et recentioribus decretis reformanda erant. Monemus autem benevolos lectores sex volu- mina Synopsis theologice dogmaticce et moralis jam sub pr^lo esse, ut redeuntes e bello clerici mox eis uti valeant. AUCTORES.
  • 7. INDEX ANALYTICUS INTRODUCTIO IN THEOLOGIAM ..... I PARS PRIOR. InttoDuctio in ypfteologiam. Prolegomena in Apologeticam .... 3 Notio et historia Apologeticce «... 3 De certitudine morali in Ajiologetica ... 7 TRACTATUS I. DE VERA RELIGIONE. CAPUT I. De Religione in genere. Art. I. De CONCEPTU et necessitate religionis De conceptu religionis De necessitate alicujus religionis . . > Art. II. De Religione revelata De conceptu revelationis divinas . De possibilitate hujus revelationis. De ejus necessitate . . . . . De morali obligatione in eam inquirendi De methodo in hac investigatione sequenda. SchoHon : Doctrina catholica de revelatione. CAPUT II. De Religione christiana ART. I. DlVINITAS CHRISTIAN/E religionis ex ejus excellentia suadetur ReUgio christiana hominis legitimis aspirationibus optime respondet Exinde ejus supernaturaHtas infertur . ArT. II. DiVINITAS CHRISTIANiE RELIGIONIS HISTO RICE DEMONSTRATUR § , De Credibilitate Evangelioriim . § II. Divinitas religionis christiance ex Testimo?iio Christi probatur § III. Eadem ex miraciilis Christi probattir . De miraculis in genere De miracuHs Christi in ordine physico . 9 10 J7 17 18 20 23 25 27 28 29 29 32 34 34 36 40 41 46
  • 8. INDEX ANALYTICUS. ' § De miraculis Christi in ordine intellectuali De miraculo resurrectionis Christi IV. Eadeni prohatiir ex jnird propagatlone chri sfianisini .....Ex ipsa propagatione ....Ex heroica martyrum consiantia . V. Conftrmatiir messianicis prophetiis . Praedicatione prophetica Praedictionibus prophetarum ArT. III. DlVINITAS CHRISTIAN.E RELIGIONIS EX COM PARATIONE CUM ALIIS Cum Budhismo Cum Mahumetismo ....ErGO RELIGIO CHRISTIANA AB OMNIBUS EST AMPLEC TENDA . . . . . . TRACTATUS II DE ECCLESIA CHRISTI. CAPUT I. De inventione verae Ecclesise Christi De christianis societatibus acathollcis . De Ecclesia catholici . . . . De natura et vi argumentorum hic adhibendorum ArT. I. DlVINA ECCLESI^ INSTITUTIO RATIONE SUA- DETUR Moralis necessitas audloritatis infalhbilis Moralis necessitas magisterii viri . ArT. II. DlVINA ECCLESIvE INSTITUTIO HISTORICE PRO- BATUR . . . . . . § I. Christus institidt societatem hierarchicam. Triplex potestas ApostoHs collata Eadem Episcoporum collegio transmittitur . Potestas docendi coUegio Apostolorum et Episco porum coUata inffiUibiUs est . § II. Christus instituit societatem monarchicam Primatus Petro collatus .....Primatus successoribus Petri datus . . Infalhbilitas primatui annexa. . . CONCLUSlO : Sola Romana Ecclesia est Ecclesia Christi ART. III. DlVINA ECCLESI/E INSTITUTIO NOTIS EXTER NIS PROBATUR Catholici unitate invictaque stabilitate. Eximia sanctitate et fecunditate . CONCLUSIO : Necessitas vera^n Ecclesiam amplectendi^ seu extra Ecclesiam nulla salus ..... 103
  • 9. INDEX ANALYTIGUS. XI CAPUT II. De Ecciesise constitutioae .... 104 ART. I. De ECCLESliE POTKSTATE IO4 ART. II. DE EXERCITIO HUJU3 POTESTATIS . . . 106 § , De exercitio*potestatis pontificm . . .106 I II. De exercitio potestatis episcopalis . . .107 § III. De membris EcclesicB . . . . .112 ArT. III. De RELATIONIBUS ECCLESIAM INTh.R ET STA- TUM . .113 Principia generalia 114 Applicatio quoad catholicas regiones . . ..115 Quoad Statum non catliolicum . . . .116 De modo agendi quoad modernas liberlates . .116 CONCLUSIO Tractatus : ^r^/^.vvV? ^/^//;//V^ . . .118 TRACTATUS iil de fontibus revelationis. Art Art I. De Traditione. Ejus existentia ....Ejus organa De solemni Ecclesice Magisterio . De ordinario et universali Magisterio II. De Scriptura sacra . . De canonicitate et inspiratione Scripturse De extensione inspiraiionis . De modo utendi libris inspiratis . CONCLUSIO : Comparatio inter Scripturam et Tradi iionem ......... . 119 . 120 . 122 . 122 124 . 127 128 129 7Vv////- 134 PARS ALTERA. TRACTATUS IV. DE FIDE Definitio et divisio fidei. Art. I. De fidei objecto § I. De objeflo formali seii motivo fidei De signis seu motivis credibilitatis § II. De objeflo materialifidei . De veritatibus formaliter revelatis. De veritatibus virtualiter revelatis. L3S 136 136 139 142 H3 144
  • 10. xii, INDEX ANALYTIGUS. De veritatibus fidei catholicas De revelationibus privatis Art. II. Df: actu fide[ . § I. De ipso^ adu fidei De triplici caus^ subjecSliv^ atfbus fidei De processu psychologico fidei § II. De proprietatibiis a^us fidei De certitudine fidei De obscuritate fidei § ll. De subje^o fidei ArT. III. DE PORMULIS FIDEI SEU DOGMATIBUS § I . De naturd dogmatuvi § . De incremento dogmatu7n. De stabilitate dogmatum De profedlu dogmatum ....§ III. De habitu inter dogmata et theologiam De fontibus theologicis ....De methodo theologica. TRACTATUS V. DE DEO UNO. CAPUT I. De Dei existentia ....I. De demonstrabiiitate et cognoscibilitate Dei . De argumentis quibus existentia Dei demonstra- tur , De divinis nominibus CAPUT II. De natura et attributis Dei Art. I. De essentia Dei Art. II. De attributis divinis . % . De attributis Dei negaiivis De simplicitate Dei De immutabilitate. De asternitate De immensitate De infinitate § II. De attributis Deipositivis De sapientia Dei . De potentia . De san6litate. De bonitate et misericordia Dejustiti^ Art. III. De operationibus divinis %, . De scientid divind
  • 11. 213 213 215 217 2l8 INDEX ANALTTIGUS. xiii. De objecto scientiae divinae 208 De dotibus scientiae divinas . . . . .211 De speciebus et medio scientiae divinse. . .212 § II. De voluntate divifid . De objedlo divinae voluntatis. De libertate divinae voluntatis Divisiones divinae voluntatis . § lll. De Providentid Dei § IV. De prcedestinatione et reprobatio7ie . . .220 De voluntate salvifici Dei docflrina catholica . 221 Theologorum systemata de praedestinatione . . 224 TRACTATUS VI. DE DEO TRINO. Notio mysterii SS. Trinitatis . . . .230 Art. I. De SS. Trinitatis mysterio quatenus ex FONTIBUS REVELATIONIS EXPONITUR. . . . 232 ^ l. De Trinitate personarum in ii^iitate essenticB . 233 § II. De divinis processionibus 243 De processione Filii per generationem . . . 244 De processione Spiritus sancfli . . . . 246 De circumincessione divinarum personarum. . 250 § . De missio7iibus divinis . . . . .251 De missionibus in genere 251 De missione invisibili . •. • . . . 253 De missione visibili 254 ArT. II. SCHOLASTICA EXPOLITIO MYSTERII SS. TrI- NITATIS 254 § I. Mysterium SS, Trinitatis est supra^ non contra rationem. . . . . . . .255 § II. Mysterium SS. Trinitatis suadetur analogiis et appropriationibus . . . . .257 § III. Mysterium SS. Trinitatis ope philosopkice declaratur 258 Regulae ad recte loquendum de SS. Trinitate . 262 Corollaria pietatis 263 TRACTATUS VII. DE DEO CREANTE ET ELEVANTE. Art. I. De opificio mundi . . . . . .265 § I. De Cosmogonid Mosaicd . . T . . 265 % W. De origine vitcB et transformismo . . .272 Art. II. De Angelis 276 g I. De Angelis in genere 276 A-ngelorum existentia 276
  • 12. xiY. INDEX ANALYTIGUS. De dotibus Angelorum naturalibus . . .281 De Angelorum grati^ et lapsu . . . .281 De ordinibus Angelorum . . . . . 283 § W. De Angelis ctistodibtis . . .- . . 284 Existentia Angelorum custodum .... 284 Angelorum custodum erga homines obsequia ' . 285 Officia nostra erga Angelum custodem . . . 286 § III. De angelis malis ...... 286 De tentatione diabolica 286 De obsessione et possessione .... 287 De magia, magnetismo, spiritismo et hypnotismo 289 Art. III. De HOMiNE 294 § I. De hominis origine 294 De protoparentum creatione 294 De unitate generis humani . . . . . 297 De natura hominis . . . . . . 298 De propagatione generis humani . . . . 300 § 11. Da hominis elevatio7ie ad statum supernatura- lem. 301 Prasviae notiones 302 Existentia grati^ in Adamo . . . . . 305 De dono integritatis 308 § . De hominis lapsu . . . . . . 313 De protoparentum lapsu et existentia peccati ori- nalis . . . . . . . . . 313 De effectibus peccati originalis . . . . 3^^ De naturi originalis peccati 323 TRACTATUS VIII. DE VERBO INCARNATO ET REDEMPTORE. CAPUT I. Mysterium Incarnationis seu Christologia . 329 ArT. I. DE UNIONE HYPOSTATICA 329 § I. De genuino conceptu unionis hypostaticce § II. Thesis fundamentalis de unione hypostaticd §111. Corollaria . . . . . De duplici voluntate in Christo . De unica fihatione . . . . . De communicatione idiomatum . . . § IV. Concordia unionis hypostaticcs cum ratione 329 333 344 344 345 346 347 ART. II. CONSECTARIA UNIONIS HYPOSTATICiE QUOAD PERSONAM ASSUMENTEM 352 Quaenam sit persona assumens . . . . 35^ Num persona assumens unione aliquid amiserit . 353 Dotes unionis hypostaticae ... . 354
  • 13. INDEX ANALYTIGUS. XV. § ArT. III. CONSECTARIA UNIONIS HYPOSTATIC^ QUOAD NATURAM ASSUMPTAM. 3^6 § I. De doiibus intellectils seu de scientid htima?ui Christi 356 II. De doiibus voluniaiis Chrisii .... 360 De sanctitate Christi 360 De libertate Christi 365 De potentii Christi 367 § . De appetitu se7isiiivo Chrisii . . . . 367 § IV. De corpore Christi ...... 368 369CAPUT II. De mysterio Redemptionis seu Soteriologia Notis Redemptionis ....Hypothetica necessitas Redemptionis . ART. I. EXISTENTIA ET DOTFS REDEMPTIONIS § I. Thesisfimdamentalis de Redemptione • § I. Corollaria de dotibus Rede?nptionis . De Redemptione per satisfactionem et meritum De universalitate Redemptionis . De perfectione Redemptionis Art. II. De muneribus Christi Redemptoris § I. De Sacerdotio Christi I , De munere Christi prophetico . § III. De Christo capite ....§ IV. De Christo rege ....Controversia de motivo finali Incarnationis De consectariis Incarnationis et Redemptionis Art. I. De cultu Christi ....§ , De cultu humanitati Christidebito . § , De culiu Sacratissimi Cordis Jesu . Art. II. De cultu B. Mari;^ Virginis % , De dignitate Mairis Dei . § II. De sanctitate B, Marice Virginis . De Immaculato Conceptu De perpetua virginitate Mariae De gratia et sanctitate B. Virginis. § III. De officiis B. Marice erga homines. § IV. De cultu B. MaricB exhibendo. Art. III. De cultu Sanctorum . Art, IV. De cultu Reliquiarum et Imaginum De cultu Reliquiarum ....De cultu Imaginum ....De cultu Crucis .....
  • 14. xvi. INDEX ANAI.YTIGUS. TRACTATUS IX. DE GRATIA. PRyENOTANDA CAPUT I. De Gratia actuali Prcevice notiones ......ArT. I. DE GRATIiE NECESSITATE . . . . %. De necessitate gratice actualis ad opera superna turalia . . . . . § II. De necessitate graticE actualis ad actus bonos ordinis naiuralis . Art. II. De dispensatione grati^ actualis . Art. III. De natura gratle actualis § ,ProtestantiUm et Jansenistarum errores co?ifu tantur . . . . . . . . § II. Theologorum opl?iio?ies de esseniid graticE actualis ........§ III. Theologortmi systemata de concordid libertatis cum gratid CAPUT II. De Gratia habituali seu justificante ArT. I. De NATURA JUSTIFICATIONIS SEU DE EXISTEN TIA GRATIvE HABITUALIS IN JUSTIS . ART. II. DE ADEPTIONE GRATI^ JUSTIFICANTIS . De dispositionibus ad justificationem . De proprietatibus gratiae justificantis . Art. III. Theologica expolitio doctrin^ de GRATIiE ESSENTIA § I. Degratid increatd seu de i^thabitatione Spiritils Saficti in animd justi ....§ II. De gratid creatd, virtutibus et do?iis De gratii habituali .....De virtutibus infusis De donis Spiritus Sancti ....De viti supernaturali Scholion. De gratiis gratis datis . . CAPUTIII. Demerito § I. De naturd et conditionibus^ meriti § , De existentid meriti , . . . , § III. De objecto meriti . . . . Quid pro se mereri possit homo . Quid pro aliis mereri possit homo De bonis temporahbus ...
  • 15. INDEX ANALYTIGUS. xvu. TRACTATUS X. DE SACRAMENTIS CAPUT I. De Sacramentis in genere Art. I. De existentia Sacramentorum Art. II. De Sacramentorum effectibus § I. De Gratid Quomodo producitur gratia . Qualis producitur gratia. De quantitate hujus gratiae . De reviviscentia Sacramentorum . § II. De Charactere .... Art. III. De ministro . ... § I. Defide et sanctitate in mi?iistro § II, De intentione in ministro. Art. IV. De subjecto Sacramentorum CAPUT II. De Baptismo Art. I. De existentia et essentia Baptismi Art. II. de effectibus Baptismi De gratia De charactere Art. III. De ministro Baptismi Art. IV. De subjecto Baptismi § I. De necessitate Baptismi De necessitate Baptismi aquae De mediis quibus suppletur Baptismus aqua^ § W. De Baptismo infantium . CAPUT III. De Confirmatione Existentia sacramenti Confirmationis Mate7'ia et forina Confirmatio7iis . De efiectibus Confirmationis . De ministro Confirmationis . De subjecto Confirmationis . CAPUT IV. De SS. Eucharistia . ArT. I. DE MYSTERIO PRiESENTI^. REALIS § I. Veritas prcesentice realis . Scriptura probatur. Traditione probatur § W. De modo prcBsentix realis De modo quo Christus fit praesens seu de transsub- stautiatione 505
  • 16. xviii. INDEX ANALYTIGUS. De modo quo Christus existit sub speciebus De permanenti praesenti^ Cbristi . De cultu Eucharistise debito III. Concordia hujtis ^nysterii cum ratione Scholastica expositio mysterii Dogma catholicum rationi non repugnat Realis prsesentia suadetur ArT. II. De SACRAMENTO EUCHARISTIiE § I. De existentid et naturd hujus Sacramenti § II. De materid etformd § III. De effectibus De gratia De efFecftibus Eucharistiie quoad peccata De effectibus Eucharistias quoad corpus Art. III. De sacrificio miss^. Prcenotanda .....§ I. De existentid Sacrificii Missce . § II. De essentid Sacrificii Missce . § III. De effe^ibus Sacrificii Missce. CAPUT V. De sacramento Paenitentue . Praenotanda de paenitentia ut virtute Art. I. De potestate clavium . § . De ipsa potestate clavium . Ex Scriptura .....Ex Traditione . . § II. De ministro potestatis clavium De potestate Ordinis in ministro . De potestate jurisdi(ftionis ART. II. DE PiENITENTIS ACTIBUS . § I. De confessione peccatoricm . § II. Dc contritione ....Natura et necessitas contritionis . De efficacia contritionis. § . De satisfa6lione Art. III. De ipso sacramento . %. De ejus existentid § II. De elementis constitutivis hujus sacramenti seu de materid et formd. § . De effe6libus sacramefiti . De remissione peccatorum mortalium De remissione poenae peccato debitae De meritorum reviviscentia .
  • 17. INDEX ANALYTIGUS. XlX. Appendix de Indulgentiis CAPUT VI. De Extrema Unctione ArT. I. DlVINA INSTITUTIO . Art. II. De materia et forma Art. III. De effectibus Art. IV. De ministro . CAPUT VII. DeOrdine. ART. I. DE EXISTENTIA SaCRAMENTI ORDINIS Scholion. De materii et forma Art. II. De effectibus Art. III. De ministro Art. IV. De subjecto CAPUT VIII. De Matrimonio Art. I. De matrimonio ut contractu § I. De malrimonii origine § W. De finibus 7natrimonii § III. De consensu matrimoniali § IV. De proprietatibus 7natrimonii. De matrimonii unitate et de polygamia sive siaiul tanea sive successivi ....De matrimonii indissolubilitate De privilegio Paulino ....De dissolutione matrimonii rati fidelium Art. II. De matrimonio ut sacramento . § I. De existentid Sacramenti matri?nonii De honestate matrimonii De prascellentia coelibat^s et virginitatis § II. De essentid Sacrame?tti matrifnonii De inseparabilitate sacramenti a contracH^u De ministro matrimonii De materia et formci ....De effedl:ibus sacramenti matrimonii . De potestate leges ferendi circa matrimonium 572 574 575 577 579 582 583 584 588 589 591 592 593 594 594 595 596 598 598 boi 608 610 612 612 615 616 617 617 619 620 622 623 TRACTATUS XI. DE DEO REMUNERATORE. Prolegomena de morte et judicio particulari . . 627 ART. I. De CiELO 630 % . De existe?itid cceli 630
  • 18. 3tX. lNDE:5t ANALYTIGUS. § II. De naturd ccelestis beatitudinis De beatitudine essentiali ... * De beatitudine accidentali . . De caelestis beatitudinis inamissibilitate Art. II. De inferno § I. De existentid et ceternitate pcetiarum inferni. § II. De naturd et gradu poenaru?n inferni, De pcena damni De poeni sensus Art. III. De purgatorio ....Existentia Purgatorii . . . . JDe naturd poenaru^n Purgatorii . CONCLUSIO : De consurmnatione universali , De resurretflione corporum . De judicio universali ....Conclusio generalis . De Sanflorum coinjmmione Index rerum alphabeticus 635 635 639 641 641 642 646 646 648 651 651 654 655 656 658 660 667
  • 19. PROGEMIUM. - 1. Theologia supernaturalis definiri potest : Scientia quce revelationis et rationis ope disserit de Deo et axaturis quatenus ad Eum referuntur, ^ . 2. Ratione /netkodi, theologia potest esse : a) positiva, quae singulas veritates credendas e fontibus revelationis eruit, exponit, et demonstrat argumentis ex Scriptura et Traditione desumptis; b) scholastica^ quae dogmata fidei scientifice et philosophice scrutatur, eorum sensum cla- rius definiendo, conclusiones aperiendo, nexum qui inter veritates revelatas existit ostendendo, easdem cum ratione conciliando et in unum corpus dcdlrinae coadunando; c) mixta^ qu2e methodum tum positivam tum scholasti- cam harmonice consociat. Haec a Pio X commendatur* et nobis sequenda est in toto hujus operis decursu. 3. Dividitur theologia in dogmaticam et moralem. Dogmatica circa veritates credendas versatur, et dicitur regula credendorum^ — Moralis circa agenda, et dicitur regula agendorum. Theologia dogmatica dividitur in generalem, quae tres Traftatus compledlitur, Tr. de Verd Religione, de Ecclesid Christi, de Fontibus Revelationis, et specialem, quae singula dogmata exponit. rr., , . r De vera Reliejione. ^ ^ ^ ^ l De fontibus Revelationis. Theologia^ speciahs De Fide. De Deo uno. De Deo trino. * De Deo Creante et Elevante. De Verbo Incarnato. De Deo SanaificantejP^'' ^'^''^"^- , Iper sacramenta. ^De Deo Consummatore. ' Plenior dodlrinae explicatio, ac variorum audlorum consulendorum recensio invenientur in Sy?i. maj., n. 1-12. In Breviori Synopsi ununi tantum vel alterum librum de unaquaque quaestione indicabimus. N° 672. --I
  • 20. PARS PRIOR. nrijeologta generalfe SEU IntroDuetio (n Tt)eologtam* Ciim pars prior complectatur veritatis catholicse de- monstrationem, quae dicitur Apologetica, de ea pauca prsenotemus oportet. PROLEGOMENA IN APOLOGETICAM. I. NOTIO APOLOGETIC^i. 4. Theologia fundamentalis, seu Introdu6lio in theo- Ipgiam duas habet partes, priorem apologeticam, poste- riorem dog?natica7Ji, 5. Apologetica est scientia motivorum credibiiitatis, Diftert ab apologiis quae sunt defensiones dogmatum sin- gulatirn sumptorum, quia positive credibiHtatem totius Revelationis demonstrat. Ejus scopus est ostendere veritatem rehgiosam esse credilniem fide divind quia de fadto revelata est a Deo, et ita hominem ad fidem praeparare. Fides, de qua agitur, non est scientia, aut opinio, aut sensus religiosus, sed firma mentis adhaesio qua credimus ea qu^ a Deo revelata sunt propter au61:oritatem ipsius Dei revelantis qui nec falli, nec fallere potest^. Apologetica ex se non sufficit ad gignendam fidem, nam fides est primario donum Dei, ^ Sy7t. maj.,w. 14, 30-42, Cf. Gakdkil, Zrt CrMibiliti et l Apologc- tiqve. 2 Vaticaman, sess. III, cap. 3 de Fide, Denzingkr-Bannwart, n. 1789.
  • 21. 4 PROLEGOMENA IN APOLOGETIGAM. et supponit bonam voluntatem : ergo ut quis ad fidem ducatur, praebenda sunt ei motiva credibilitatis, et simul movendus est ut humiliter Deum deprecetur, ac toto corde nitatur percipere valorem argumentorum quibus constat doctrinam Christi posse et debere ut a Deo reve- latam accipi. Apologetica includit Tr, de Vera Religione^ et primam partem Tr. de Ecclesia Christi. IL HiSTORiA Apologetic^^ 6. Apologetae varia adhibuerunt argumenta secundum varias adversariorum impugnationes, diversamque mentem eorum quorum conversio exoptabatur. A) Methodus apologetica Patrurn. 7. Inter Patres nominandi sunt : II°saeculo, S. Justinus, Min. Felix^ Tertullianus. Calumnias paganorum repellunt, et veritatem christianas religionis demonstrant ex ejus antiqui- tate, excellentia, prophetiis in Christo impietis, et miraculis a Christo editis. Tertio saeculo, in schola Alexandrina, CtemenSy qui habet philosophiam velut paedagogum ad Christum, — Origenes qui contra Celsum pugnavit. Quarto sseculo La^antius^ — S. Augicstinus qui Provi- dentiae divinae vias scrutatur in opere De Civitate Dei. B) Methodtis apologetica Scholasticorum. Contra iverroi[stas, S. Thomas veritates philosophicas et theologicas lucide exponit, soHdeque probat; in Summd Theotogicd^ concordiam dogmatum cum ratione praeclare declarat. C) A teinpore reformationis ad scec. XIX. Bossuet^ in opere Discours sur t^ Histoi^e universellc^ osten- dit interventum Dei in ortu, progressu, diffusione et duratione christianismi. — Huet^ in Demonstratione Evafigeticd^ divi- nitatem religionis christianae ex prophetiis diserte probat. Pascal^ in opere quod complere nequivit Les Pensees^ ostendit religionem solam posse expHcationem afferre nobili- Syn. 7naj., n. 42-90.
  • 22. PROLEGOMENA IN APOLOGETIGAM. 5 tatis simul et miseriae humange naturae, quin tamen praeter- mittat argumenta externa divinae revelationis, scilicet pro- phetias et miracula. Nimis indulget pessimismo et fideismo. D) Methodus adhibita scec, XIX. 8. Chdteaubriand, divinitatem christianae religionis poetice ostendit in Le Genie du Christia?tisme; F. de Lamennais^ indifferentismum impugnat in Essai sur Vlndifference, vim humanae rationis nimis deprimendo; — Frayssinous^ in Con- fe?'ences^ et Auo^. Nicotas^ in Etudes philosophiqties S7ir te CJiristianisine., criteriis internis simul et externis veritatem rehgionis christianas demonstrant; Balmes., in Le Protesta?i- tistne compa?'e au Catholicis?ne dans ses rapports avec ta civitisation europee?i?ie., probat cathoHcismum, sub respedtu sociah, Protestantismo multum pr^estare. Lacordaire Ecclesiam contemplatur cujus au6loritatem doctrinalem, et efficaciam eloquenter exponit; ascendit ad ejus fundatorem Christum cujus divinitatem probat ipsius testimonio. Denique cetera dogmata declarat horum con- venientiam cum ratione patefaciens. — Sequitur methodum socialem et psychologicam. Ozana??i mirabiles effedlus rehgionis christianae in ordine intehecftuah et morah evolvere coepit, in opere Histoire de ta Civitisation au V^ siecte^ etc. Brugh^e traditionalem methodum nostris temporibus ac- commodavit. Bougaud necessitatem rehgionis methodo quam vocat intima probat. Card. Decha?nps duphci fa6lo innititur, interno, scilicet necessitate quam sentimus ahcujus aucftoritatis cui plane fidere possimus in rebus rehgiosis, — et externo, i. e., existentia Ecclesiae cathohcae qu^e aufloritatem infalhbilem sibi vin- dicat. New??ia?i ostendit rehgionem christianam esse conformem rehgioni naturah quam veram esse conscientia testatur, addit argumenta historica quibus seorsim sumptis non inest nisi valor probabiiis. -— Non negat credibihtatem revelationis sohdis argumentis niti, sed exponit qua via ad fidem ipse pervenit. E) De prcecipuis nicthodis hodieimce Apologeticce. 9. I" Alii methodum traditionalem sequuntur, v.g., de Bro- glie^ qui criteriis internis et externis addit argumentum t?'ans- cende?itice^ quo apparet Christianismum, ceteris rehgionibus comparatum, has omnes ita superare excehentia do(?trinae,
  • 23. 6 PROLEGOMENA IN APOLOGETlGAM. san(5litate fundatoris, realitate et numero miraculorum ut ejus divinitatem agnoscere debeamus. 2° Alii novas methodos quas efficacioi-es existimant propo- suerunt. a) Olle-Laprime ostendit christianismum esse necessarium ad vitae intelle6luahs et moralis recftam institutionem, simul> que monet certitudinem in rebus religiosis non haberi absque perfecfla sinceritate et redla voluntate. b) Foftsegrive docet vitam integram et perfe61am non obti- neri sine religione christiana quae sola potest implere deside- ria multa nostrse naturse; adjungit hanc religionem signa divinitatis haud incerta prae se ferre, nempe miracula. c) Brunetiere putat fidem esse rationabilem quia homo, conscius suae impotentiae ad inveniendam regulam morum, percipit obligationem credendi tanquam conditionem vitse re6le ordinand^, ordinisque sociaiis promovendi. — In hoc systemate, plus aequo deprimitur humana ratio quas, teste Vaticano, motiva credibilitatis certa praebet. 10. 3*^ Alii tandem methodiun inifnanenticE propugnant : ita M, Blondel^ Laberthonniere^ Mano^ Tyrrell^ aliique non pauci, aliter tamen et aliter. Sic procedit Blondel. Non ab extrinseco imponi potest religio, sed ostendendum est supernaturale, etsi humanae naturae indebitum, aliquo modo tamen postulari ab intrinseco, ad perfecflam evolutionem nostrarum facultatum, ita ut illud amplecfti teneamur. Adtio hom.inis non potest perfectionem suam adipisci absque cooperatione et auxilio Entis Infiniti, et in ordine supernaturali : quibus positis, manet ut historice fa(5um revelationis demonstretur. Animadvertendum est hanc methodum non prohiberi, modo debitis adhibeatur limitibus^ scilicet : a) haec methodus ex se non sufficit ad probandum fadum Revelationis absque argumentis historicis; — b) nec absoluta, sed moralis tantum est necessitas revelationis alicujus; — c) nec supernaturale proprie di(flum vere exigitur a natura humana. His excessibus vitatis, methodus immanentias viam parare potest historicae demonstrationi, ac opus utile perficere, sed ^ In Litt. Encyc. Pascendi, reprehenduntur catholici homines quj " quamvis immanentice dodlrinani ut dodlrinam rejiciunt, ea tamen pro apologesi utuntur; idque adeo incauti faciunt, ut in natura humana non capacitalem soliim et convenientiam videantur admittere ad ordineni supernaturalfcm, quod quidem apologetse catholici, opportunis adhibitis temperalionibus demonstrarunt semper, SQd.,germana7n, verique7iomi7iis exi^entiaviy — A fortiori damnantur " qui integrahstas appellari queunt : - ii hotnini nondmn credenti ipsn^n germen in ipso latens demonstrari volunt, quodin Christi x&7iscientici fuit atque ab eo hominibtis tra7tS7nis- su77i'est.' 'Den7Inger-Bannvvart, n. 2103).
  • 24. PROLEGOMENA IN APOLOGETIGAM. 7 non omnibus mentibus accommodatur : nam multi non expe riuntur in se has nobiles aspirationes quas Blondel in suo opere suggerit. III. De Certitudine MORALI iN Apologetica^ 11. Notio. Certitudo in genere est fir?na mentis adhcesio alicui cognoscibili sine errandifonnidine. In omni certitudine vera excluditur dubium, et habetur positiva ac firma mentis adhsesio. In rebus quss ad mores pertinent certitudo non acqui ritur absque concursu redlae voluntatis, ex quo dicitur certitudo proprie fnoralis. Certitudo proprie moralis definiri potest : " Firma metitis adhcesio veritatibus (historicis aut metaphysicis) in vitam moralem injluentibus^ quse datur sub i^ifluxu dispo- sitionum ?noraliu?n et cu?n voluritatis concursu : non tamen eo sensu quod hse dispositiones et voluntatis concursus vicem supplent motivorum, quippe quae sint per se suffi- cientia ^ In ea inveniuntur duo elementa certitudinis verae, nempe exclusio dubii et firma mentis adhsesio, ac proinde accurate distinguenda est a certitudine practica de qua agitur in 7V. de Conscie?itia. 12. Objectum. MoraU certitudine tenentui in pri mis i) veritates ordinis moralis quibus assentimur propter testimonium divinum aut humanum; 2) veritates meta- physicae quae ad mores re6le instituendos conferunt, qua- les sunt existentia legis moralis, Dei existentia ejusque circa homines Providentia, animae humanse spiritualitas, et immortahtas". 13. Causae. Multa^ sunt caus^e quae, praeter motiva intelle6luaha, ssepe intelle6lum juvant ad assentiendum, scihcet : i) innata propensio ad credendum ea quse nobis proponuntur, 2) imaginatio, quae, similitudinum ope, veritatem lucidiorem efficit, 3) varii motus passionum, quatenus veritatem delectabiliorem reddunt, 4)experientia intima, 5) voluntas ipsa qu^e studium promovet, necnon consensum totius mentis praebet veritati ab intelledlu ^ Syti. maj., n. 17-29. ' Cf. Olli^-Lapkune, I a ("efHtude vtorak.
  • 25. 8 PROLEGOMENA IN APOLOGETIGAM. cognitae, et quandoque etiam juvat assensum intelle6tus veritati jam apprehensae ut verae, removendo videlicet obstacula quae ex inordinatis propensionibus oriuntur. His causis determinatus intelle6lus saepe adhaeret veri- tati quam percipit imperfefte, et ita explicari possunt fides (les croyances) multorum tum in rebus metaphysicis, tum in rebus moralibus et religiosis^ Ne sub influxu harum causarum intelle6tus ad falsum inclinetur, requiruntur: i) viotiva ordi7iis i7itelle6lualis quo- rum vis percipiatur, et 2) dispositiones ^norales^ videlicet a) mens sana, neque scepticismo debilitata, neque praeju- diciis deformata, b) passionum mortificatio, praesertim voluptatis et superbiae, c) veritatis amor sincerus. 14. Legitimitas. Praefatae dispositiones obje6livo valori certitudinis moralis minime nocent, quia eo solum tendunt ut a77iovea?itur obstacula quae veritatem obnubila- rent, et habeatur illa facultatu7n re^itudo qua aptae fiunt ad veritatem tuto perspiciendam^. Nec imperio volunta- tis vis infertur intelle6lui, cum assensus non detur nisi adsint motiva intelle61;ualia quae veritatem obje6livam demonstrent. 15. Convenientia. IUa certitudo, quae est certitudo vere et proprie di6la, sola qucerenda est in Apologetica : obje6l;um enim hujus scientiae maxime ad mores attinet cum versetur circa religionem, et argumenta sumuntur vel ex aspirationibus mentis quas experiri potest nemo non bene morigeratus, vel ex fa6lis historicis quae sine probi- tate accipi nequeunt. Sed omnino convenit hanc evidentiam solam requiri in rebus religiosis quse omnibus obviae esse d^bent et in primis iis qui bona voluntate gaudent. Praeterea, fides libera esse debet, et ideo religio niti debet argumentis quidem in se validis^, sed non necessario cogentibus assensum intelle6lus statim ac proponuntur. ^ Cf. Harent, in DtCi. de Thiol. Cath. ( Vacant-Mangenot) voce Croyance. « Cf. Olle-Laprune, 1. c, p. 413-414- 3 Danmata est in Decreto Lamentabih prop. 25. " Assensus ftdei ultim6 innititur in congerie probabilitatum ". (Denzinger-Bannwakt, n. 2025).
  • 26. TRACTATUS I. DE VERA RELIGIONE l6. Scopus. Existentiam fa6lorum religiosorum nemo est hodie qui negare possit. — Sed putant multi religiones omnes ex instin6lu caeco quem vocant *' sensum religiosum " ortas esse, variasque formas induisse juxta gradum evolutionis uniuscujusque populi, ac mox abo- lendas esse. Quaerendum ergo manet num revera Religio aliqua sit homini necessaria^ quibusnam signis dignosci possit vera Religio, et qucB7iam sit illa vera Religio ab omnibus amplecSlenda. Nemo non videt momentum hujus quaestionis : agitur enim de fine nostro ultimo, et de re6la ordinatione totius vitae nostrse : quod valde nostra mterest. Divisio. In primo capite, de religione in genere agemus, nempe de ejus notione et necessitate^ necnon de religionis revelatcB conceptu, necessitate et discernibili- tate; in secundo, de religione christiana, cujus divinita- tem demonstrabimus intrinsece^ ex ejus dodlrinae super- eminentia, extrinsece seu historice^ et comparative ex eo quod ceteras religiones transcendit. CAPUT I. De Religione in genere. Art. I. De Conceptu et Necessitate Religionis. § I. De ConceptuTleligionis^ 17. Definitio. De etymologia vocis " Religio ' non concordant au6lores : — alii a relegendo, alii a reeligendo, vel religando, eam venire autumant. ^ Brugere, De Verd Relioiofie; MzzKi.., T>q Religioncet Ecclesid; WlLMERS, De Religione Revelatd; Pesch, De Christo legato divino; Ottiger, Theologia fiinda??ienfalis I, aliique quos in Syn. maj. recen- semus. - Syn. ma]., n. 95 T07. Cf. Abr^ de Rroglie, Religion et Critique, P- 3-T05.
  • 27. 10 CAPUT I. Quidquid est de origine vocis, Religio, si a priori spec- tatur vX oxCio hominis ad Deum, tria comple6ti debet : a) dog?nata^ seu do6lrinam de Ente Supremo i. e. de Deo, ejusque perfe6tionibus, necnon de homine qui ab eo procedit et ad eum reverti tenetur; b) regulam morum^ seu viam qua homo libere ad finem sibi a Deo impositum graditur; c) cultum quo homo supremum Dei dominium propriamque dependentiam sponte profitetur. Si a posteriori, nempe ex diligenti observatione fa6lo- rum religiosorum infertur notio religionis, eadem elementa in ejus conceptu reperimus. Si sumitur obje^ive, potest ergo definiri : Complexus veritatum et officiorum quibus vita nostra in Deum ordi- natur, Si sumitur subje^live^ est voluntaria mentis dispositio qua homo^ sciens aliquod esse Nu?nen Supremum^ inclinatur ad exhibendum ei cultum propter ejus excellentiam et domi- nium. — Supponit quidem a6lum intelle6lus, sed prima- rio consistit in voluntatis dispositione imperante a6lus diversos quibus officia erga Deum implemus, v. g., adora- tionem, gratiarum a6lionem, petitionem, paenitentiam, imo et amorem. 18. Divisio. Duplex concipi potest religio : a) natu- ralis^ quae in ipsa rerum natura fundatur, solius rationis ope sine revelationis lumine comparari potest, et ad finem naturalem tendit; b) supernaturalis^ quae revelatione posi- tiva manifestatur, continet dogmata et praecepta expressa Dei voluntate manifestata, et ad finem supernaturalem ducit. § II. Religionis,alicujus necessitas^ 19. Status qusestionis. Necessitatem alicujus Re- ligionis negant Athei, Materialistae, Positivistae, Agnostici, Pantheistae^ et se6latores Indifferentismi absoluti. — Con- tra quos sequentem thesim statuemus. Thesis : Singulis hominibus inest obligatio moralis religione?n profitendi^ i. e., Deum agnoscendi tanquam principium a quo pendemus eique cultum exhibendi. ' Syn, maj,f n. 109-149.
  • 28. DE RELIGIONE IN GENERE. 11 Thesis duplici argumento probatur, historico-psycholo- gico^ et metaphysico. Prius viam parat demonstrationi, ostendendo direHe hominem indigere religione, — et indi- refie obligari ad cultum Deo reddendum; — posterius dire^le ipsam ohligatioriem demonstrat, I. Argumento historico-psychologico probatur necessitas Religionis. Argumenta ex historid et psychologid petita ad unum reducuntur, quia uno eodemque fa6lo nituntur, scilicet inclinatione religiosa riaturse humanae, considerata tum in genere humano colle^live sumpto, tum in singulis homi- nibuSj et ad eamdem ducunt conclusionem. 1° Facta religiosa exponuntur'. 20. Fa6tum religiosum esse universale nemo inter eruditos hodie negat aut negare potest. Tum apud populos quorum historia cognoscitur, tum apud incultas tribus quae dicuntur Frimitivi^ invenitur ahquis cultus rehgiosus : ubique reperiuntur dogmata, saltem fides in existentiam alicujus Numinis, homini superioris, de ho- mine curantis, eique nocere aut prodesse valentis, quod proinde debet placari, adorari, ac propitium reddi, — ubique dantur praecepta moralia quae, licet in multis diversa, prohibent semper impietatem erga Deos et paren- tes, necnon injustitiam erga ceteros homines, — ubique dii coluntur ritibus minutim determinatis qui scrupulose observandi sunt. 21. Ouo melius intelligatur natura hujus fadli reiigiosi pauca breviter referemus de religione i° primitivorum, 2° Gentium Extremi Orientis, 3° Orientis, 4° Occidentis. a) Primitivi admittunt dependentiam hominis ab Ente supremo quod omnia fecit; existentiam spirituum et animas humanse immortaUs; distindlionem boni et maH moraiis; habent ritus, sacrificia, ceremonjas, quse ut obligatoria agnoscunt. '^ HUBY, Christus, Manuel d! histoire des Religions, Paris, Beauchesne. 1912; BricouT, Oit en est Vhistoire des Religions, Paris, Letouzey, 1912. Alia opera nuper conscripta de historia Religionum tum apud Catholicos, tum apud Liberales et Rationahstas indicantur in Maj. Synopsi, p. 68 et seq.
  • 29. 12 CAPUT I. b) Inter Gentes Ext^^emi Orieittis : i) Siiienses triplicem habebant cultum, leste Confucio, scilicet Entis supremi, geniorum qui per orbem mira operantur, et majorum qui post mortem geniis annumerantur. 2) Indi antiqui Brahmanis- mum profitebantur qui continetur in vetustissimis libris diclis Vedas : divinitatem concipiebat, obscure tamen, ut Ens supe- rius cui sacrificia offerebantur. — In Neo- BraJunanismopop7i- lari QXQwii deorum numerus pluribus- capitibus et brachiis ornatorum; ethica ascetismum rigidum docet, simul et baccha- naha impura promovet. — Sceculo VI ante Christum, ortus est Buddhismus^ de quo postea. 3) Pef^see et Medi religionem Zoroastri sequebantur quae duplex agnoscit principium, boni sciHcet et lucis, mali et tenebrarum, utrumque leternum et independens. Deus purus colendus est, ideoque non solum a6liones, sed verba ^t cogitationes pura esse debent. c) In Oriente : 1) Semitce^ id est, Assyrii et Babylonii, Cana- naei, Aramsei, Arabes, Edomitj^, Moabitae, Ammonitas (de Isra<Jlitis infra dicetur), Ens aliquod Supremum admitte- bant quod vocabant Et^ seu //ypostea tamen Baalim, Moloch et Astaroth muUipllcati sunt quibus diversa sacrificia offere- bantur. 2) jEgyptii antiqui notionem habebant unius Supremi Numinis, invisibiHs, cui additi sunt dii varii, Ra, Thot, Osiris. Animalia ipsa adorata sunt. Floruit etiam apud ^gyptios cultus mortuorum. 22. d) In Occidente .• i) a Grcecis colebantur Zeus^ divum pater atque hominum rex, providus, ad quem alii dii recursum habere debebant, —et simul vires natur^ et viri eminentissimi seu heroes. Cultus f^milialis et nationalis erat. 2) Romani antiquitus Janum venerabantur quem principium omnium rerum habebant; postea, Grsecia capta, Graecorum deos adoraverunt. Religiosissimi erant Romani, tum in familia cui prneerant Lares et Penates, tum in gente quae cultum gentilicium celebrabat, tum in civitate quae suos habebat lares, Romulum et Remum, suum Numen Vestam cui speciale templum dedicabatur in quo ignis sacer perpetuo a virginibus accensus servabatur. 3) Galti^ tempore Caesaris, erant poly- theist^; cultus a Druidis perficiebatur. 4) Scandinavi tres pr^ecipuos habebant deos, quibus adjungebantur deae, et multi dii secundarii, quibus sacrificia etiam humana a sacer- dotibus pfferebantur. 5) Germani Numen supremum in sylvis colebant quod neque pi6luris neque statuis 'repraesen- tabant, et praeterea eosdem ffere deos ac Scandinavi. Mult^ superstitiones atque magicae artes necnon impuri atque cru- deles ritus cultum religiosum deturpabant. 2° FaCTA RELIGIOSA BREVITER EXPLICANTUR. 23. Dicimus : Ex historia religionum merito infertur reliYionem ita esse naturce hu7nanoe connaturalem ut neces-
  • 30. DE RELIGIONE IN GENERE. 13 saria dicenda sii^ scilicet necessaria est homini in eo sensu quod homo tota sua natura rationali movetur ad reddendum cultum Enti Supremo cujus existentiam quasi sponte cognoscit. Quod duplici modo probabimus : i) confutando hypo- theses adversariorum, 2) veram solutionem statuendo. 24. A) Rejiciuntur hypotheses falsce aut incompletce. Tres praecipuae hypotheses proponuntur ab adversariis : a) Fositivistce docent ignorantiam legum naturae esse causam conceptiis Entis Supremi cui redditur cultus. Religio scihcet progressiva evolutione varias formas induit, naturismum, animismum, fetichismum, idololatriam, poly- theismum, et ultimo loco monotheismum, qui et ipse mox praelucente Scientia evanescet. Quae hypothesis : i) historice nonnulHs fadlis contraria apparet, v. g., permanentiae fa6li rehgiosi praesertim apud do6lissimos homines; 2) impar est exphcandis fru6libus morahbus ideae rehgiosae, — imo et notionibus cuique rehgioni essentiahbus, v.g., notionibus juris, officii, obHga- tionis morahs. 25. b) Fsychologistce putant reh*giosum sensum e sub- conscientid oriri in quibusdam circumstantiis, et primiim esse quamdam emotionem rehgiosam; ex hac autem emo- tione inteUedlus paulatim quoedam conceptus eruit secun- dum ideas jam acquisitas; ita modo immanenti obtinetur conceptus divinitatis, qui postea, pro variis experientiis rehgiosis subjedli, legibus evohitionis subjacet. Cui hypo- thesi favent Modernistce, Haec hypothesis non exphcat ea quae sunt sensus reh- giosi distinftiva : nam incertum remanet quid sit subcons- cientia, quomodo emotio proprie rehgiosa surgat e sub- conscientia hominis, et quidem in omnibus temporibus et locis, ac semper sit occasio creandi conceptum Entis Supremi cui debeatur cuUus ^ 26. c) Sociologistce dicunt religionem oriri e quo- dam sensu dependentice a colle^ivitate quae concipitur a rudibus tanquam Ens quoddam Superius reHgiose colendum. Haec expHcatio insufficiens est, nam societas dat notio- * Cf. MlCHELET, Dieu ei l' agnosticisme contemporain, p. 154-182.
  • 31. 14 CAPUT I. nem vis coercitivae, non autem obligationis moralis^ Praeterea tote?ms?nus^ cui innititur h^c explicatio, non est fadlum universale nec penitus exploratum, et jam a mul- tis non habetur ut prima forma socialis Religionis. 27. Coficludendum esi ergo has hypotheses non suffi- cere ad explicandam originem ipsius Religionis. Conce- dimus tamen adversarios fa6la multa collegisse quibus ostenditur quam multum conferant ad conservandam Religionem phaenomena extraordinaria naturse, sensus rehgiosus et societas humana. 28. B) Causa fadi religiosi vera in homine toto^ quce- renda est : in intellehu,^ qui sponte assurgit ad causam sui ipsius et totius mundi prirnariam, cujus conceptum postea ratiocinatio explicita perficit; in voluntate^ quae quaerit bonum quod nonnisi in Ente Infinito invenit; in sensibi- litaie, quae variis affe^tibus ad Ens Supremum intellecTtu cognitum et voluntate quaesitum fertur. — Ita homo, totus quantus est, in Deum enititur, ideoque religione seu divino cultu eget. Quod paulo fusius declarare oportet e psychologica analysi aspirationum animae humanse.^ 29. a) Inteilenus humani aspirationes intimce non satiantur nisi Reiigione. Sunt enim quaestiones maximi momenti quas necessario ponit, quibus non soiutis inquie- tus manet, quas solvere potest scientia positiva nulla, sed religio sola. Quaerimus enim utrum finis noster ultimus in nobismetipsis sit, an extra nos? utrum in vita prsesenti, an in futura? quibusnam mediis, utrum propriis viribus, an Deo juvante obtineatur? 30. b) Voluntatis humance aspirationes intimce non satiantur nisi Reiigione. Nam in perficiendo bono volun- tas duo postulat quae inveniri nequeunt absque Religione, scilicet : i) reguiain morum institutam a Legislatore prae- dito au6loritate ad imponendam obligationem, et potestate ad afferendam san6lionem efficacem; 2) auxiiium cujus ope bonum cognitum homo indesinenter operetur, quia, ob innatam infirmitatem experientia comprobatam, etiam bonum quod cognoscimus, propriis viribus perfe6te implere non valemus. ^ Cf. MicHELET, 1. c, p. 1-46. 2 Cf. MiCHELET, 1. c, p. 313-350. — 3 Syn, piaj,, n. 149-166.
  • 32. DE RELIGIONE IN GENERE. 15 31. c) Cordis hiunani aspirationes intimce non satian- tur nisi Religione, Tendimus enim ad felicitatem stahi- lem et perfe^am^ quam consequi nequimus in bonis crea- tis, sed in solo bono infinito quod in aeternitate perfe6lam beatitudinem largietur fidelibus suis, imperfecStam, sed jam realem, in praesenti vita iis qui religionem profitentiir. 32. Sic igitur ratiocinari licet : Ex di6lis, homo non potest implere aspirationes legiti- mas, imo et altissimas, suarum facultatum nisi Religione. Porro quae requiruntur ad implendas aspirationes legi- timas et altissimas facultatum hominis, ipsa naturahumana postulantur. Rrgo ipsa natura humana religione indiget, et ita expli- catur quomodo religio in spatio et tempore sit universalis. 33. Sed inde concludendum est : genus humanum non potest motu spontaneo, constanti et universali suae natur^e trahi ad concipiendum Ens Infinitum quo mens quietatur, ad prosequendum Bonum quo quisque melior efticitur et in quo exoptat ultimo beatificari, si non existit Deus : secus enim homo esset ens contradi6lorium, inintel- h'gibile, miserum, et quidem eo magis quo nobiliores et puriores experiretur aspirationes : quod repugnat^ Ergo, quia homo natura sua ducitur ad colendum Deum religione, dicendum est Deum revera existere ^.^ Si Deus est, homo tenetur ei cultum exhibere, ut infra dicetur n. 35. Hoc argumentum direfle ostendit hominem indigere religione, indire^e autem obHgari ad cultum Deo reddendum. 34. Ex hoc argumento apparetnon ipsam Religionem esse homini innatam^ sed propejtsioneni ad Religionem, Haec praedispositio potest vohmtate Hbera impugnari, vel e contra ampliari. Ita facile inteHigitur quod multi reHgionem nullam profitentur, et quam utile sit educationem puerorum esse reHgiosam. ^ Quam eamdem conclusionem infert G. Huby, Christus, p. loii : " A qui voudra considerer de sang-froid rensemble des faits d^crits dans ce Mamiel, il apparaitra sans doute clairement, que la religion ^tant une part essentielle, permanente et la plus haute de la vie superieure de rhumanite, il faut en admettre la legitimit^ ou douter express^ment que Tad^ivit^ humaine ait un sens et un but ". "^ Quod argumentum simile est ei quod in Institutionibus philosophicis ( Theodirea) ex dcsideriis mentis humanae et ex consensu populorum desumitur.
  • 33. 16 GAPUT I. II. ArgiLinento inetaphysico demonstj^atur dire£le singulis hominibus inesse obligationeni moralem Religionem profitendi^, 35. Fundamentum obligationis cujuscumque estordi- natiocujuslibetentis adsuum finem ultimum, seu ordoquem re^a ratio sequi prcecipit^ sive in exercitio propriarum facultatum, sive in relationibtis cum aliis entibus. — Ubi- cumque ergo est relatio quam servandam jubet natura rationalis, ibi exurgit obligatio moralis^. 36. Atqui re6la ratio eas relationes inter Deum et homines praescribit quae nomine religionis comprehendun- tur. Siquidem homo : a) utpote a Deo creatus, in suo esse conservatus^ divinoque concursu adjutus, totus ab Eo pendet, ideoque debet, ad servandum ordinem mora- lem, supremum Dei dominium adoratione agnoscere; b) cum ab Eo gratuito acceperit existentiam, vitam ratio- nalem, innumeraque beneficia, gratiarum a^iones Ei per- solvere debet; c) quia insuper, plerumque saltem, conscius est se peccatis Deum offendisse, re6ta ratio exigit ut offen- sam irrogatam sAncerkpcenitentid compenset; d)et ciim per- petuo novis auxihis et beneficiis indigeat, ratio omnino suadet ut ad omnium bonorum Audlorem oratione recur- rat; Deus enim precibus nostris acquiescere potest quin consilium mutet, cum eas prseviderit, et vidt^ quia summe bonus est et benefa(5lor eximius. Ergo homini cuique gravis incumbit obh*gatio rehgio- nem profitendi, i. e., Deum agnoscendi tanquam princi- pium a quo pendet, eique cultum exhibendi. Proinde non solum utihssima homini dicenda est Rehgio ut impleantur aspirationes suae naturae, sed obligatoria sensu stri6lo ita ut Deus jus habeat ut ab unoquoque homine colatur. 37- Corollarium. Deo debetur cultus non solum internus^ sed etiam externus et publicus seu socialis. 1° Cultus externus Deo debetur : a) ratione sui, Corpus sicut et anima a Deo venit et ideo Deus glorificandus est quatenus audlor corporis, quod fit maxime in cultu externo. ^ Syn. maj.^ n. 166-174. 2 Quod philosophi exponunt ubi de fundamento obligationis moralis.
  • 34. DE RELIGIONE IN GENERE. 17 b) ratione cultus internt — quia cultus internus, si sin- cerus sit, necessario exprimendus est gestu, verbis, variis- que adlibus externis, — ac multum augetur exterioribus signis et ceremoniis, ut constat experientia. 38. 2^ Deo debetur cultus socialis, a) Deus enim est conditor et benefa6tor societatis humanae sicut et cujusvis individui : societas ergo, qua talis, Deum ut supremum Dominum agnoscere debet eique cultum praebere. b) Societas ipsa religionem publice promovere debet, quia hoc est optimum medium quo apud populum com- mendetur religio, sine qua tollitur Dei metus, despicitur principum au6toritas, moxque omnia evertuntur. 39. Conclusio hujus primi Articuli. Hinc homo non potest indifferenter religionem profiteri aut non, prput ei placuerit, sed tenetur^ et quidem sub gravi, religionem aliquam ample6li. Qucgnam vero inter varias Religiones sit vera et ab omnibus ample6lenda ? Id sane investigare maximi est momenti. Jamvero multae religiones profitentur se a Deo revelatas esse. Si una sit re ipsa revelata, est certe vera. Itaque nobis inquirendum est de religione revelata. Art. II. De Religione revelata. De Religione revelata quaerimus : 1° quid sit; 2° num sit possibilis ; 3° num necessaria; 4° num obligatoria 5*^ quibusnam c^nteriis dignoscenda. § I. De Gonceptu Revelationis divinae^ 40. 1° Notio. a) Revelatio (amotio veh) est mani- festatio rei ignotie. Hic agitur tantum de Revelatione a Deo fa6ta, modoque supernaturali, i. e., de Revelatione divina proprie di6ta. — Definiri ^ potest : Mariifestatio aiicujus veritatis a Deo nobis faBa per supernaturalevi ?ne?itis nostrce illuminationein, b) Veritas quae manifestatur a Deo in Revelatione est eonveniefitia inter duos coficeptus jam naturaliter cognitos. _ * Syn maj., 11. 191-198. * CT. Gardeil, Le donni revdd et la tlUologie, p. 41.
  • 35. 18 GAPUT I. Hujus autem convenientise cognitio vel ex se superat rationem humanam; vel, si ratione percipitur, nobis mani- festatur praeter naturales sciendi modos, quatenus nempe Deus ipse eam nobis testatur illuminatione positiva mentis concursum ordinarium longe superante. — Hinc apparet Revelationem supernaturalem esse donum omnino gratui- tum quod, sive ex se, sive ex parte modi, transcendit exi- gentias et vires naturae humanae. c) Accurate servanda est haec notio Revelationis, ut detegantur errores Protestantium Liberalium et Modernis- tarum qui vocem retinent, sed cum sensu prorsus alieno. — Ita Loisy dicit revelationem esse acquisitam ab homine suae ad Deum relationis conscientiam ^ 41. 2° Species. Revelatio supernaturalis est iin^ne- diata quando Deus veritatem manifestat per se vel per Angelum sine interventu hominis, — secus est mediata, Revelatio immediata fit externe vel interne^ prout veri- tas manifestatur adlione praeternaturali Dei in sensibus externis, vel in imaginatione et intelledlu tantuna. Revelatio supernaturalis est publica^ si primario et per se ob utihtatem generis humani editur, aut magnae socie- tatis, — secus privata dicitur. § II. De possibilitate divinae Revelationis^. Hanc possibiHtatem triphci modo impugnatam in tri- plici thesi demonstramus. 42. Thesis P: Revelatio supernaturalis in se fiullam involvit repugnantiam, sed plane convenit. — Philosophice certum, theologice de fide^. I» pars. Non repugnat : A) ex parte Dei, — qui revelare potest (a) potentid absolutd^ cum sit omnipotens, et con- ^ Cf. Decretum Lameiitahili, prop. 20 : Revelatio nihil esse potuit quam acquisita ab homine suse ad Deum relationis conscientia. — Prop. 22 : Dogmata quae Ecclesia perhibet tanquam revelata, non sunt veritates e caelo delapsse, sed sunt interpretatio quoedam fadlorura reiigiosorum quam humana mens laborioso conatu sibi comparavit. — Prop. 26 : Dogmata fidei retinenda sunt tantummodo juxta sensum pradlicum, 1. e., tanquam norma praeceptiva agendi, non vero tanquam norma credendi. — Denzinger-Bannwart, n. 2020, 2022, 2026. — Cf, Encyc, Pascendi, Denzinger-Bannwart, n. 2075. ^ Syn. inaj., n. 199-210. 3 CONC. Vatic, sess. III, can. 2. de Revelat.
  • 36. DE RELIGIONE IN GENERE. 19 ceptiis Revelationis supernaturalis non sit contradi6lo- rius; (b) potefitia relativd, quia Revelatio supernaturalis nec majestati, nec sapientiae, nec alicui attributo divino opponitur. B) ex parte komims, — qui potest percipere convenien- tiam inter conceptus jam naturaliter acquisitos, cum hsec aclione illuminativa Dei extrinsece evidens appareat non niinus clare quam humana locutione, — simulque cer- tior fieri hanc convenientiam a Deo doceri. Immerito objicitur antonomia rationis humanae, quae ideas ab extrinseco immissas accipere nequit : nam si hasc autono- mia non impedit quin homo ab homine aHquid discat, ut experientia constat, a fortiori prohibere nequit ne homo ali- quid a Deo sive immediate sive mediate recipiat ^ 2^ pars. Convenit^ quia in Revelatione attributa divina amplius manifestantur, et homo, multis obnoxius erroribus, securius docetur. 43. Thesis ^ Rtvelatio mediata, nedum repugnet^ plane convenit. Convenit Deo, qui, nedum miracula multipHcet sine necessitate, solet mundum gubernare juxta leges unitatis et simplicitatis : voluit enim in ordine naturali vitam, scientiam et virtutem a parentibus filiis communicari, et ita cun6los in societate multiplici vinculo inter se con- ne6li. Decet pariter ut in ordine supernaturaH doctrina revelata paucis manifestetur qui eam ceteris tuto trans- mittant. — Convenit homini, cui naturale est ab alio doceri, quin pereat certitudo, aut aequaHtas inter homi- nes servanda. 44. Thesis IIP : Revelatio mysteriorum^ nedum repugnet^ valde expedit. Philosophice certum, theologice de fide^ Mysterium hic theologicum proprie didlum intehigen- dum est, — sciHcet veritas quam ratio per se invenire nequit^ nec revelatam intelligere aut intrinsece demonstrare, V. g., Mysterium SS. Trinitatis, quod ratione inveniri nequit, nec divinitus revelatum ratione intelHgi. ^ Cf. PORTALI^, Le dogme et VHistolre, in Bulletin eccUs. de Tou- louse, 1904, p. 70-80. 2 CONC. Vatican, sess. III, can. i, de Fide et Ratione.
  • 37. 20 CAPUT I, i^ pars. Non repug?tat^ ex parte Dei, qui multa novit rationi humanae impervia, et potest ea. sicut alia nobis manifestare, — ex parte hominis^ qui inteliigere potest convenientiam inter duos conceptus jam habitos sibi a Deo affirmari, h'cet hanc convenientiam nec detegere, nec demonstrare intrinsece, nec videre possit. Credere qui- dem possumus reni sic esse, quamvis non percipiamus quomodo ita sit. 2^ pars. Expedit, quia mysterium est veritas quas intel- le6lum ditat, nobisque occasionem praebet plures exercendi virtutes, scilicet humilitatem, fidem, et religionem : v. g., Incarnatio est objedtum fidei et exemplar humiHtatis. , 45. Coroltariuin, Deus potest revelare prcecepta posi- tiva; nam : 1° cum sit supremus hominum Dorninus, jus habet multa eis praecipiendi quibus dirigantur in vita praesenti quin opprimatur eorum libertas; 2° voluntatem suam iisdem modis manifestare potest ac veritates speculativas. § III. De Necessitate divinae Revelationis^ 46. I'' Status quaestionis. Quaestio haec duplici sensu inteUigi potest : i) de necessitate divinae revelationis quoad mysteria supernaturalia et prcBcepta positiva : tunc necessitas Reve- lationis est absoluta^ nam nemo potest medio naturali ahquid supernaturale invenire. — Ita omnes. 2) de necessitate divinae Revelationis quoad veritates et prcecepta legis naturalis : hic errant : a) Traditionalistce et Fideistce qui docent revelationem esse absolute necessa- riam etiam quoad has veritates, quia ratio humana eas attingere nullo modo valet; b) Rationalistce^ qui negant necessitatem revelationis, quia ratio humana potest phy- sice et moraHter cognoscere certo quae ad rehgionem naturalem pertinent. Inter hos excessus, stat thesis nostra : 47. 2° Thesis : Genus hwnanum^ in prcesenti condi- tione nonpotest ?noralitcr propriis viribus {seu absque speciali auxiiio Dei^ qualis est reveiatio)^ cognoscere expedite, firma certitudine et nullo admixto errore^ summam veritatum re- ligiosarum quce ad re^am vitce institutionem desideratur^. ' Syii. maj., n. 211-228. 2 Cf. CoNCiL. Vatican,, sess. III, cap. 2.
  • 38. DE RELIGIONE IN GENERE. 21 Thesis explicatur : a) agitur de genere humano col- leftive sumpto, quale nunc existit in prsesenti rerum ordine. b) agitur de impoteniia morali^ quae supponit physicam potentiam a6lum ponendi, sed tot obstaculis impeditam ut, attentis moribus hominum, difficile in a6tum transire possit. — Minime negamus homini inesse potentiam phy- sicam cognoscendi veritates et praecepta Religionis natu- ralis, et sic a Fideistis et TraditionaHstis dissentimur. c) ... absque speciali Dei auxilio^ seu interventu inde- bitOy quahscumque sit ille interventus. Alius concipi potest ac revelatio, sed si de fa6lo Deus ehgit revelatio- nem ut medium quo homini succurrat, haec fit neces- saria. d) ... cognoscere expedite... nam genus humanum indi- get hac cognitione facih, certa, et tuta Religionis naturahs qua finemi suum prosequatur. e) ... summam veritatum... quae sunt : cognitio Dei unius et providi, creatoris et remuneratoris, immortahtatis animae, praecipuorumque officiorum legis naturalis. 48. Thesis probatur dupUci argumento, uno historico, altero psychologico. A) Historice^. Genus humanum vere in impotentia moraU jacet cognoscendi expedite, certo, et tuto veritates Rehgionis naturaUs si popuU omnes, extra revelationem positi, in pessimos errores circa reUgionem et mores lapsi sunt quibus ratio sola mederi nequivit. — Siquidem potentia quae numquam aftum eUcit merito dicitur impo- tens moraUter ad hunc a6lum eUciendum. ' Atqui constat historia populos omnes, extra revela- tionem positos, in pessimos errores circa reUgionem et mores lapsos esse, quibus ratio sola mederi nequivit. — Ergo stat thesis. 49. Minor probatur expositione factorum, a) Historia constat populos omnes extra revelationem positos in pessi- mos errores lapsos esse : i) circa retigionem. Notio divinitatis aduUerata fuit poly- theismo, duaUsmo, idololatrla, — dii fato subjiciebantur, vitiis et cupiditatibus indulgebant, cultus saepius Ucentiam fovebat. ^ Cf. Abbi^ de Broglie, Les fondements intelle6tuels de la foi chri- tienne, p. 83-96
  • 39. 22 GAPUT I. — immortalitas animae aut negabatur aut dubitanter afrirma- batur, — vita futura etiam bonis satis injucunda putabatur. 2) circa inores. Multa prava, nedum vetarentur, potius ut iicita permittebantur: ita, fornicatio, peccata contra naturam, expositio infantium... b) His erroribus ratio sola mederi non potuit. l^sipktloso- phi illustrissimi non coilegerunt summam veritatem necessa- riam ad recflam vitae institutionem, pessimos errores professi sunt : no7t potiierunt ergo alios veritatem integram docere, — imo noluerunt quia plerique profanum vulgus despiciebant, — et si voluisse?it^ numquam auctoritatem necessaria^n habuissent, Nec dicatur philosophos niodernos majori gaudere auclori- tate quam antiquos : scepticismum, subje6livismum, pantheis- mum, — positivismum, materialismum, agnosticismum docue- runt, ipsam Ethic^m naturalem everterunt, imo sensum religiosum ut infirmitatem habuerunt. Nec disciplincE naturales veritatem religiosam nobis prse- bere possunt, ut constat ex peritorum affirmationibus. Ergo merito conckiditur aliquod auxilium divinum esse morahter necessarium. Confirmatur conclusio ex eo quod omnes fere religiones tanquam divinitus revelatas sese exhi- buerunt. 50. B) Psychologice, idem constat ex debilitate huma- fice naturoi in prsesenti ordine. Ut genus humanum possit moraliter cognoscere facile, certo et tuto veritates ad redlam vitae institutionem neces- sarias, requiritur : a) uLsmt omnium etiam rudium captui accommodatae; b) ui sine mord^ et c) sine errore gravi ab omnibus acquirantur. Atqui desunt conditiones requisitae. Siquidem : a) ne- dum sint omnium captui accommodatae, a multis ignoran- tur defedlu ingenii, vel temporis, vel industriae; b) tam altae sunt ut nonnisi post longum tempus, et . praesertim post juventutem, a viris maturae aetatis attingantur;c) deni- que propter debilitatem intelle6lus nostri, necnon phan- tasmatum permixtionem scepe non percipiuntur et ideo multi in errorem labuntur aut in dubio remanent^ — Nec dicatur indo6los a docftioribus praefatas veritates discere posse. Docti enim et ipsi, experienta teste, in pessimos errores lapsi sunt et hodie etiam labuntur, et insuper audloritate carent ad plebem docendam. ' Cf. S. Thomas, C. Gent, 1. I, c. 4.
  • 40. DE RELIGIONE IN GENERE. 23 Ergo longe abest quin possit moraliter genus humanum in statu praesenti reiigionem naturalem propriis viribus sufficienter cognoscere. — Necesse est ergo necessitate morali ut Deus humanitati succurrat nliquo inedio^ qualis est Revelatio supernaturalis. Hsec est methodus traditionalis qua demonstratur necessi- tas Revelationis. — Quidam Moderni ahter procedunt : v. g., Card. Dechamps arguit ex duplici facflo, fa6lo interno, cons- cientia quam habemus indigentias nostrae, et fa6lo externo Ecclesiae; Blojtdel necessitatem auxihi supernaturaHs pro quovis homine demonstrare conatus est methodo immanen- tias, ut supra di(flum est, n. lo. 51. Conclusio. Ex di6lis, conckidere licet Deum generi humano auxilium aliquod valde prohabiliier prcEs- tiiisse quo ReHgio naturahs possit cognosci ab omnibus expedite, certo, et tuto : Deus enim summe sapiens et bonus in necessariis non deficit. — Nunc igitur nobis agendum est de obligatione inquirendi quale sit illud auxi- lium^ num Revelatio proprie di6la, et quae ?nethodus sequenda sit in investigatione Revelationis, § lY. De morali obligatione inquirendi quale sit auxilium humano generi praestitum ad cognoscendam Religionem naturalem^ 52. 1° Contra Rationalistas qui negant obligationem^ inquirendi et ample6lendi Revelationem, primam thesim statuimus. Thesis : Posita morali necessitate alicujus auxilii ad cognoscendam Religionem naturalem^ gravis cuique obli- gatio incumbit inquirendi num illud auxilium sit reapse revelatio proprie di^a. Etenim ex didtis in thesi praecedenti, ahquod auxilium- speciale ex parte Dei est medium necessarium ad acqui- rendam cognitionem expeditam, certam et tutam veritatum quae ad Rehgionem naturalem pertinent. Atqui, sicut gravis cuique incumbit oWigatio ReHgio- nem profitendi, ita et mediis utendi necessariis ad acqui- rendam cognitionem veritatum verae Rehgionis, nam finis- * Syn. maj., n. 229-234.
  • 41. 24 GAPUT I. imponi nequit quin simul et media ad linem necessaria imperentur. Ergo gravis cuique incumbit obligatio utendi auxilio speciali a Deo dato, et proinde inquirendi quodnam sit, nam eo uti nequimus nisi prius illud cognoscamus. Hominibus autem semper persuasum fuit hujusmodi auxilium esse Revelationem proprie di6lam, nec desunt argumenta ad faftum Revelationis stabiliendum allata.. — Ergo homo inquirere debet num illud auxilium sit reapse Revelatio, cum hsec sit hypothesis a priori mi- nime spernenda. Nec dicatur Revelationem esse doniim Dei gratuitmn^ et ideo respui posse. — Hasc enim est gratuita quidem eo sensu quod Deus non tenetur aliquid nobis revelare, — sed obliga- toria tamen, si Deus velit, quippe qui jus habeat prascepta positiva homini imponendi. — Porro, de faclo voluit, ut val- de probabiliter constat ex eo quod genus humanum hac Reve- latione indiget ad redlam vitas suae ordinationeni. — Insuper, posila elevatione hominis ad statum supernaturalem, absolute necessaria est revelatio ad finem cognoscendum '. 53. 2*^ Contra Indifferentistas qui putant omnes reH- giones esse aequaUter bonas, et cuique Hcere ei adhaerere in qua natus est^ vel aliam sibi magis accommodatam ample6li, sit secunda thesis : Thesis : Homo nvn potest indifferenter quamlibet reli- gionein quce se dicit 7'evelatam projiteri^ sed veram Religio- nem inquirere et ampie^i tenetur ^. Probatur : ^'^''ex unita-te religiosce veritatis, — Si Deus aHquam ReHgiQnem hominibus revelavit, haec reHgio certo una est, sicut veritas. — Ergo una, et quidem sola est ab omnibus inquirenda et ampledlenda. 20 ex ipsa Dei naturd. — Deus non potest aequaHter coH veritate et errore. Porro ReH"giones inter se discre- pantes, non possunt esse simul verae, ergo non sunt aequa- liter bonae, ac proinde non Hcet quamHbet ampledti. » Cf. Mgr Pie, lnsU'u6tion Synodale du j J uillet iSj^. « Cf. Lamennats, Essai sur Vindiffifence.
  • 42. DE RELIGIONE IN GENERE. 25 § V. De Methodo in investigatione Revelationis sequenda'. 54. 1° Status quaestionis. A) Revelatio debet rationabiliter recipi, i. e., propter motiva credibilitatis quae evidenter probent Deum revera locutum fuisse. — Sunt ergo notae, seu criteria quibus divina Revelatio a falsis revelationibus secerni possit. 55- B) Quae criteria sumuntur ex do6lrin| revelata, et dicuntur interna^ — vel ex fadis quae Revelationem comi- tantur, et dicuntur externa. a) Criteria iiiterna sunt negativa vei posiiiva. i) Ex negativis nihil concludi potest nisi possibilitas Revelatio- nis divinae : liis enim ostenditur nihil obstare quominus illa Revelatio sit divina. Hujusmodi sunt inwmnitas ab errore^ ab onini contradifliojie., a fraude. Si simul adsunt hae noiae negativ^, exurgit praesumptio de divinitate hujus Revelationis. 2) Fositivce notce cum majori vel minori certitudine ostendunt religionem, in cujus gratiam dantur, esse a Deo revelatam. Hujusmodi sunt perfeHa confornii- tas do^rince cuni ratione.^ ejusque excetlentia tum in se, tum in suis effe6libus, quae tanta sit ut humanae naturae aptissi- me conveniat, nihilque omittat quod ad vitas lionestatem sit necessarium. Argumentum validius erit si, comparatione instituta inter praecipuas religiones, una ex eis omnino transcendens appareat, praesertim si haec praestantia tanta sit ut sine speciali divino interventu explicari nequeat. b) Externa criteria sunt negativa, v. g., honestas et sanc- titas pr(EC07iis; — vel positiva^ qualia sunt miracula et vaticinia^ de quibus infra, n. 98. 56. 2° Errores. De naturd criteriorum Revelationis duplex error vitandus est : a) Rationalistarum qui docent unicum Revelationis criterium esse ejus conformitatem cum pri?icipiis rationis, — Hoc criterium probare quidem potest dodrinam esse veram, non autem revelatam; nam fa6lum historicum reve- lationis diligenti historica inquisitione investigari debet, non sola consideratione speculativa. ^ Syn. viaj., n. 235-2^14.
  • 43. 26 GAPUT I. b) Modernistarum^ qui, rejeflis miraculis et prophetiis, docent experientiam intimam esse solam notam Revela- tionis, ac proinde Apologeticam eo tendere ut umisquisque experiatur in se veritatem Christianismi. — Experientia religiosa cujusque credentis merito respuitur a Pio X, nam ad subjecftivismum ducit, et, si accipitur^ omnes religiones erunt aequaliter bonae ac revelatae quia quisque experiri credit veritatem religionis quam profitetur ^ 57. s"" Vera methodus. Omnes catholici agnoscunt veritatem revelationis ex notis tum intrinsecis, tum extrin- secis investigandam esse, — dissentiunt vero de niethodo anteponenda : alii methodum historicam quae notis extrinse- cis innititur fere exclusive adhibendam volunt, aUi metho- dum philosophica?n quae intrinsecis fundatur argumentis^. Dicendum videtur methodum historicam esse brevio- rem, faciliorem ac tutiorem, — methodum philosophicam ex se insufficientem, utilem tamen ad removenda praeju- dicia. Cavendum est ne methodus philosophica nimis extollatur utpcte aetati nostrse magis accommodata, et despiciatur methodus historica et traditionalis : experientia enim constat non paucos, nostris etiam diebus, ad fidem catholicam duci studiis historicis. 58. 4^ Conclusiones practicse. A) Si agitur de aliquo incredulo ad fidem convertendo^ sapiens apologeta ejus mentem detegere sataget ut inter motiva credibiUta- tis ea prpponat quse aptiora videntur ad eum movendum. Nec unum tantum argumentum exponat, sed, si necesse sit, plura, quae vim cumulativam prae se ferent et mutuam vim sibi invicem praestabunt. B) Si autem quaeritur methodus i?itegra ex se sufficiens ad suadendos hodiernorum animos, putamus argumenta intrinseca et extrinseca socianda esse. a) Via paratur argumento intrinseco quo apparet rehgionem naturae humanae apprime consonare; b) demonstratio efficitur argumentis historicis quibus interventus divinus in luce ponitur; c) confirmatur tandem argumentatio compara- tione instituta inter varias rehgiones. ^ Cf. Encyc. Pascendi, denzinger-Bannwart, n. 2101. 2 Le Bachelet, De L' Apologitique traditionnelle et de VApologdtique moderne; De Poulpiquet, L' Objet intdgral de l' Apologdtlque, p. 425-465.
  • 44. DE RELIGIONE IN GENERE. 27 Quam methodum sequemur ia secunda parte Trac- tatas. SCHOLION. DOCTRINA CATHOLICA DE REVELATIONE. Docet Ecclesia i) Revelationem supernaturalem non esse etiam in statupraesenti generis humani absohite 7ieces~ sariam ad cognoscendas veritates religionis naturalis^ sed valde utilem^, 2) Revelationem niysterioricm esse utilem^ licet sint supra intelle(5tum humanum^. De fide est ex Vatica?to : i) Revelationem supernatura- lem quoad modum esse possibilem^ — imo expedire^ licet Deus ratione humana certo cognosci possit; 2) Revela- tionem supernaturale^n quoad substantiam esse possibilem; 3) in Revelatione de fa6lo contineri vera et propria Myste- ria; 4) Revelationem divinam externis signis credibitem fieri posse 3. ' " Huic divinae revelationi tribuendum quidem est utea quae in rebus divinis humanae rationi per se impervia non sunt, in prsesenti quoque generis humani conditione, ab omnibus expedite, firma certitudine et nuUo admixto errore cognosci possint. Non hac tamen de caus^ reve- latio absolute.»necessana dicenda est, sed quia Deus ex infinita bonitate sua ordinavit hominem ad finem supernaturalem..." Denzingek-Bann- WART, 1786. CONC. Vatic, sess. III, cap. 2. 2 " Ac ratio quidem fide illustrata, cum sedulo, pie et sobrie quoerit, ahquam Deo dante mysteriorum inteUigentiam eamque frucluosissimam assequitur, tum ex eorum quae naturaliter cognoscit anaiogia, tum e mysteriorum ipsorum nexu inter se et cum fine hominis uliimo; num- quam tamen redditur idonea ad ea perspicienda instar veritatum quse proprium ipsius objecum constituunt. Divina enim mysteria su^pte natur^ inteUe(5lum creatum sic excedunt ut etiam revelatione tradita et fide suscepta, ipsius tamen fidei velamine contecSla, et quadam quasi caligine obvoluta maneant, quamdiu in hac vitamortaU peregrinamur..." CONC. Vatic, sess. TII, cap. 4. — Denzinger-Bannwakt, 1796. 3 " Si quis dixerit Deum unum et verum, creatorem et Dominum nostrum per ea quae facla sunt naturali rationis humange lumine certo cognosci non posse, anathema sit. Si quis dixerit, fieri non posse aut non expedire, ut per revelationem divinam homo de Deo cultuque ei exhibendo doceatur, anathema sit. Si quis dixeril hominem ad cognitionem et perfedlionem quae natura- lem superet divinitus evehi non posse..., anathema sit. Si quis dixerit revelationem divinam externis signis credibilem neri non posse..., anathema sit. Si quis dixerit in revelatione divin^ nuUa vera et proprie diila myste- ria contineri, sed universa fidei dogmata posse per rationem rite excul- tam e naturahbus principiis inteUigi et demonstrari, anathema sit." (CoNciL. Vatic, sess. III. — Denzinger-Bannwak r, 1806, 1807, 1S08. 1812, 1816).
  • 45. 28 CAPUT II, CAPUT II. I De Religione Christiana. Praenotanda^ 59. Status qu^stionis. Ex didis in priori parte, gravis cuique incumbit obligatio inquirendi num et quae- nam sit vera religio divinitus revelata. Porro tres prse- cipuae sunt in mundo religiones de quibus investigatio fieri possit, Chfistianismus^ Islamisinus et Brahmanismus. 60. A religione christiand incipimus tum quia nobis magis nota est, tum quia inter ceteras ita eminet, ut, si qu^ sit Revelatio, primum in Christianismo inquiri debeat. 61. Christianismus tria veluti stadia historice com- ple6litur : i) Religionem primcevam^ protoparentibus et patriar- chis revelatam, ad totum genus humanum destinatam, qu?e mox corrupta est. Docebat Deum esse unum, creato- rem, providum et remuneratorem; hominem esse immor- talem; continebat prsecepta naturalia, paucis additis prie- ceptis positivis. 2) Religionem mosaicam^ divinitus per Moysen soii populo IsraeUtico impositam, quae instauravit religionem primaevam, et christianam revelationem praeparavit. Mo- notheismum praedicabat, cuftumque minutissime deter- minabat. IUa religio complenda et abroganda erat per Christum seu Messiam. 3) Religionem christianam proprie diBam^ per Christum Jesum praedicatam, ad omnes populos dire6lam, et usque ad consummationem s^cuii duraturam. De hac sola hic agemus. 62. Divisio. In triplici articulo ostendemus eam esse divinitus revelatam, et ideo ab omnibus ample6ten- dam : 1° argumento philosophico exponemus Religionem christianam legitimis aspirationibus animae humanae optime respondere; 2^ argumentis historicis probabimus eam esse » Syn. 7naj,, n. 245-253.
  • 46. DE RELIGIONE GHRISTIANA. 29 certo revelatam; 3° quod confirmabimus comparatmie instituta inter hanc praecipuasque alias religiones. Art. I. DiviNiTAS Christian/e religionis EX EJUS EXCELLENTIA SUADETUR.^ 63. Hoc argumentum primum exponimus, licet ?nag?ia?n tantum prQbabilitaton afferat, quia viam parat historiox de??ionstrationi : remotis enim praejudiciis qu^ in mentibus multorum existunt de ipso Christianismo, melius appre- hendetLir vis argumentorum quae ex historia desumuntur. Doftrinam christianam exponimus qualis in Ecclesia catholica proponitur, quia ibi invenimus christianismum completum, methodice et -authentice a magisterio vivo propositum. Sic argume?ttu??i^ enuntiari potest : Reb*gio Christiano-catholica in se spe6lata, apprime respondet legitimis aspirationibus facultatum nostrarum. Atqui rehgio quse tam apprime respondet legitimis aspirationibus facultatum nostrarum merito supernaturahs dicitur. Ergo religio Christiano-cathohca merito dicitur superna- turalis. 64. 1° Religio Christiano-catholica in se spe^ata ap- prime respondet aspirationibus legitimis facultatu??i nostra- rimi, 3 Explicatur, Jam diximus homini inesse nobihssimas aspirationes, sciHcet ad verum detegendum, ad bonum honestum faciendum, ad beatitudinem obtinendam : quae quidem omnino legiti^me sunt quia ex ipsa natura rationah hominis oriuntur, et eo vividius percipiuntur quo quisque magis secundum rationem vivere nititur. De his sohs hic agitur, non de inordinatis aspirationibus mentis nostra^ qr.ae nonnisi perversam naturam denuntiant. Affirmamus has legitimas aspirationes naturse humanae apprime satiari rehgione christiana, non negatis tamen difficultatibus qu^e ex mysteriis et praeceptis oriuntur. ^ Syn. 7?taj., n. 254-286. 2 Syllogismo utimur in exponendis argumentis quo facilius percipiatur vis ratiocinii apologetici. 3 Cf. Lacordaike, Confirences, 14-37.
  • 47. 30 GAPUT II. 65. Probatur^ per partes : A) Religio Christiano-catholica legitimis intellectus hiwiani aspirationibus optinie' respondet^ — non exigitur quidem, nec stricle postulatur ab intelledtu nostro, sed intelledtum mirabiliter quietat. a) Eteniin intelle^us humanus anxius qucerit do^rinam : i) completam^ de origine mundi, de existentia et natura Entis Supremi, de hominis origine et natura, de fine ultimo et mediis ad illum attingendum necessariis. Quae cupit mens humana cognoscere saltem tam clare ut vita modo rationabili ordinari possit. 2) nulli certce. veritati adversam^ etiam in ordine scienti- fico, quia veritas veritati contradicere nequit; 3) harmopAce unmn^ i. e., do6lrinam cujus part^s inter se coadunantur. 4) omnium i^igenio accommodatam^ auia omnes rationis usum habentes religionem profiteri debent. 66.' b) Atqui religio Christiaito-catholica his aspirationi- bus intelleSltls humani respondet. Nam praebet doftrinam : i) completam : mundum esse ex nihilo creatum docet, — de natura Entis Supremi mira exponit, — naturam hominis, exis- tentiam mali physici expiicat, — finem nostrum ultimum dicit esse visionem beatificam; — quibus cognitis non mysteria om- nia toUuntur, sed sufficienter edocemur quanti sit vita pras- sens, et qusenam sint nobis facienda ut ad Deum perducamur. 2) nulli cerice veritati adversam : nam multis abhinc sasculis nuUus error inveniri unquam potuit in doclrina christiana. Inanis autem hujus contradicflionis (inter scientiam et docftri- nam catholicam) j-^^^/^i" inde potissimum oritur quod vel fidei dogmata ad mentem Ecclesia^ intelledla et exposita non fue- rint, vel opinionum commenta pro rationis effatis habeantur. 3) harmonice unam : nam omnia dogmata ita inter se connecfluntur ut unum ex altero fluat, nec unum negari possit quin alia labefa6lentur. Prseterea ethica christiana absque dogmatibus stare nequit. 4) 07n?iium ingenio accommodatam : quia, ut constat expe- rientia, sua profunditate m^ateriam subministrat investigatio- nibus dodlorum, et sua simphcitate tam paucis verbis exponi potest, ut pueri et rudes sciant de necessariis ad saiutem ea omnia qua^ requiruntur. 67. B) Religio Christiano-catholica legitimis volun- tatis aspirationibus respondet. a) Etenim voluntas requirit et quidem tegiti?ne : ) regulam age?tdi tutam et coinpielam^ quia homo bonum non potest adimplere nisi prius iUud cognoscat : singuia sua
  • 48. DE RELIGIONE GIIRISTIANA. 31 officia quisque cognoscere desiderat, simul et tutam obli- gationis normam. 2) sanBionem siifficie^item qua ad bonum trahatur, et a malo dimoveatur. 3) stimiilos efflcaces ad legem servandam et eo efficaciores quo lex difficilior est. 68. b) Atqui reli^io Christiano-catholica has legitimas voltmtatis aspirationes adimplet. — Nam praebet : i) regulam ageiuii tutayn, cujus nonestatem simul et nobi- litatem omnes confitentur, — completam, quag compledlitur omnia officia hominis erga seipsum, proximum et Deum, simulque rationem dat obligationis, scilicet volunlatem Dei creantis et ad ordinem supernaturalem elevantis. Haec regula morum licet praxi difficilis, dici nequjt naturae humanae destrudiva, nec vitae praesenti nociva, quia omnes virtutes naturales et supernaturales quibus perfedlionem divi- nam imitemur praedicat, mortificationem non ut finem sed ut medium ad vitam moralem augendam praecipit, et vitam aeternam nonnisi omnibus officiis in praesenti impletis obti- nendam nionet.- 2) san^iione7?i sufficie7item : vitam aeternam in caslis justis promittit, supplicia aeterna in inferno malis minatur. Nec dicatur christianas virtutes exinde esse opus merce- narium; nam propter honestatem simul et praemium colun- tur, — et praemium ipsum nihil ahud est quam amor Dei quo nihil honestius excogitari potest. 3) stimulos efficaces ad legem servandam, nempe exempla Christi et san(florum omnium, — necnon gratias actuales qui- bus Deus adjuvat nos ut semper officium explere valeamus. 69. C) Religio C/irlstia?io-catholica legitimis aliarum facultatum aspirationibus respondet. a) Siquide^n indiget homo : i) ut e rebus sensibiHbus et exterioribus ad divina manu- ducatur, nam anima et corpore constat; 2) ut solatium in aerumnis vitae praesentis ei praestetur; 3) ut exercitium suse a6livitatis excitetur et sandlificetur. 70. b) Atqui 7'eligio Christiano-catholica his propensioni' bus saiisfacit. i) exteriori cultHs exercitio^ sacrificio Missae, et tota Litur- gia qua^ cantibus, precibus, caeremoniis, concionibus absolvi- tur, hominem ad divina ducit, ut patet experientia. ' 2) soiatium praebet, docendo miserias hujus vitae poenam esse peccati, utilem probationem, virtutis et praemii incre- mentum, viamque tutissimam ad aeternam beatitudinem. 3) a^ivitatem humanam excitat, inculcando laboris legem omnibus impositam, et ita direcfle fovet scientias et artes,
  • 49. 32 GAPUT II. commercium et industriam tuetur, — indirecfle etiam progres- sum materialem promovet studio progressus spiritualis. Ergo stat major, scilicet Religio Christiano-catholica in se spedlata apprime respondet aspirationibus facultatum nostra- rum. Hoc argumentum confirmari posset effe6ibus religionis christianas, de quibus infra, n. 146. 71. 2° Religio^ quce tam apprime respondet aspira- tionibus facultatum nostrarum ^ merito supernaturalis dicitur. Haec propositio, licet non omnino certa, valde proba- bilis dici debet. — Nam, ex di6lis supra n. 47, homines non possunt moraliter propriis viribus, absque auxilio divino indebito, summam veritatum invenire quae ad re(5lam vitae institutionem sufficiant : ergo, afortiori^ non possunt, sine Dei interventu, invenire do6lrinam religio- sam qu9e omnibus legitimis aspirationibus naturse rationa- lis tam perfe6le satislaciat. Nec dicatur merum hominem praeclaro ingenio praedi- tum potuisse forsan talem do6lrinam invenire. Nam, experientia teste, praeclarum ingenium, nisi circumstantise loci, temporis et educationis faveant, vix ultra mediocri- tatem assurgit; porro Jesus Nazarenus qui rehgionem Christiano-cathoUcam praedicavit, numquam in schoHs scientiae studio vacavit. — Ergo stat thesis. Confrmari polest duplici fa6lo : 72. A) Solus Christianismus aspirationibus animce humance tali gradu satisfacit ^ Transcendit ergo cetera systemata philosophica et religiosa : quomodo explicari possit illa transcendentia? — Admissa hypothesi revela- tionis divinae, illud singulare fa6lum intelligitur : nam idem Deus qui mentem humanam condidit do6lrinam hurnanae naturae accommodatam revelavit; —-hac hypothesi remota, habemus inscrutabile mysterium : do6lrina, cui invenien- dfe impares fuerunt philosophi omnes etiam maximi, prae- dicata est in Judaea ab opifice scientiarum ignaro et a piscatoribus et publicanis turbas alloquentibus. 73. B) Do^rina christiana non fuit mutuata ab aliis reiigionibus, aut a philosophis, ^ De Broglie, Problhnes et conclusions de Vhistoire des Religions, ch. IX et X.
  • 50. DE RELIGIONE GHRISTIANA. 33 a) Noti ftiit mutuata a Judaeis doHoribus, Licet multa sint communia in utraque do6lrina, et Christianismus sit complementum mosaismi, — tamen tot sunt discriviina ut ille non potuerit ex hoc naturahter evolvi sine speciali et novo interventu Dei. Ita, mosaismus est religio uni populo propria, Christianis- mus est universalis; — Messias a Judaeis exspedlatus, erat Rex temporalis, Jesus fuit iMessias spiritualis. — Quoad dog- mata, Trinitas, Incarnatio, Redemptio per crucem,justificatio per fidem et bona opera, ignota erant Judseis ; — quoad ethi- cam, valde differunt praecepta Christi a traditionibus Seniorum et Pharisawum. 74. b) Nonfuit viutuata a Grsecis aut Latinis. Fatemur multa apud paganos reperiri quse dodrinae christianae consonant, nam ratio humana quasdam verita- tes in re morah aut religiosa adipisci potest. — Sed tot et tanta sunt discriniina inter religionem Christi et philoso- phorum placita, ut moraUter impossibile sit illam ab his evolutam fuisse sine speciali Dei intervefitu. Nam,quoad doomata,pagani ignorantTrinitatem,Redemp- tionem, sandlificationem per gratiam, imo multi inter prae- stantiores dubitant de immortalitate anima^, de Providentia. Quoad ethicam, nonnulla sunt praecepta fere identica quoad verba, sed motiva quibus innituntur longe diversa apparent. 75. c) Non fuit mutuata a religionibus orienta- libus. Non a mithriacismo^ nam licet sint ritus forsan similes, dogmata et praecepta valde diversa sunt; nec a buddhisnio^ — de quo infra dicemus. 76. d) Nec est sy?iihesis {sy?icretismus^) cultuum orientalium simul et hellenicae sapieniiie. Nam i) Christianismus jam ab initio apparet omnino unus, et transcendens omnia syste- niata philosophica. Si syncretismus et ipse religionem uni- versalem simul et itidividualem promovit, non sane eodem sensu, nec eodem spiritu ac christianismus. 2) Aliunde Ecclesia, jam a tempore S.. Pauli, iis semper obstitit qui, ut Gnostici, christiana dogmata cum extraneis religionibus mis- cere tentarunt, eosque, quando pertinaces, e sinu suo expulit. 77. Conclusio. Ergo concludere licet Religionem Christianam esse do6lrinam vere novam, non ab aliis mutuatam, sed a Jesu Nazareno conceptam. Quod * Allo, LPlvangile en face du syucrdtisme paien. N° 672. — 2
  • 51. 34 GAPUT II. explicandum manet. Si Jesus a Deo missus est ad docendos homines veram religianem, omnia intelliguntur : Christiana religio sola^ licet vere originalis, iiaturce huma- nc& apprime consonat^ quia ejus au6tor suprahumano Imnine adjutus est; secus autem, incomprehensibile habe- tur mysterium, nempe effeilus sine causa sufficienti. Ratio igitur vehementer suadet^ rehgionem Christianam esse divinam. Nobis proinde incumbit obHgatio historice investigandi, cum sincero veritatis amore, num defaHo sit divinitus revelata. ArT. II. DlVlNITAS CllRISTIANyE RELIGIONIS HISTORICE DEMONSTRATUR2. 78. Fa6lum Divinse Revelationis historicis argumentis probatur quae quatuor numerantur : i) ipsum testimonium /esu Nazare?zi de ^^&i^^^o^ 2) miracula ab ipso patrata, et prascipue ejus resurreflio, 3) mirabilis Christianismi pro~ pagatio^ 4) vaticinia messianica in Christo adimpleta. Fontes e quibus praecipua testimonia depromuntur sunt Hbri Novi Testamenti, praesertim Evangelia^ A^us Apostolorum et Epistolce S. Pauli, — Genuinitas et histo- rica auftoritas praecipuarum Epistolarum, et A(5luum Apostolorum ab ipsis acathoUcis criticis agnoscuntur 3; — de EvangeHis soHs pauca dicemus. § I. De Gredibilitate Evangeliorum^. 79.' Credibilitas EvangeUorum est eorum aufloritas humana : quaeritur num referant fa6la quibus plena fides humana dari possit. Ut plena (ides iis Ubris dari possil ^ Dicimus *' suadet" , nam hoc argumentum nonnisi probabilitatem magnam Revelationis adstruere potesi. — Nec nimis exaggerendse sunt convenientiae christianismi cum natura humana, quia si mulii his con- venientiis trahuntur, non desunt ahi qui christianihmi mysteriis ct auisteria praeceptis repellantur. 2 Syn. 7naj., n. 287. 3 Cf. Pkat, La TMologie de St Paul, I, p. 9-16; Brassac, Manuel bibliqiie, N. Testamenti; Cotnmissio de Re biblicd, i2Jun. 1913. ^ Syn. niaj., n. 288-340. De audlore, tempore compositionis et histo- ric^ veritate Evangeliorum secundum Matthasum, secundum Marcum et secundum Lucam, necnon de relationibus mutuis inter tria priora Evangeha, responsa dedit CommissiQ de Re biblicd, 19 junii 191 1 e^ 26 junii 1912.
  • 52. AJmkoMii (MidlhMilTval^ct^^xtu^^ OWUwiA- ^UOMWL dUAjjjtJVU^ ViO^ IfXVuMijL TviotHb CuAM aA^JfYijMicMtihrum) ^ciufm,5c_
  • 53. A Bfi FtELlGlONiS GHRISTIAKA 35 requiritur ut sint i) genuitii, 2) integri ^2.^x substantia- liter, 3) et revera historici^. 1° De Genuinitate Evangeliorum. 80. Argumejiiis extrinsecis probatur quatuor Evangelia : a) circa finem II' sasculi communiter tribui au(^toribus quorum nomine vulgata sunt, ut constat ex testimoniis Irejicei f 202, Tertulliani^ Tatiani, et ^y. fragmento Muratoriano; — b) jam nota fuisse inter Christianos in priori parte secundi sasculi : allegantur enim 2,Justino^ Papia, Herma^ in epistold Poiy- carpi^ in epistoiis Ignatii^ Clementis Roma?tiy et BarnadcE; — c) ab hsereticis ipsis et paganis genuina haberi. — Quomodo h^c Evangelia sola, exclusis apocryphis, ab Ecclesiis diversis et dissitis ut genuina recipi, in coetibus liturgicis legi potue- rint, nisi tempore Apostolorum fuerint conscripta? Confirmatur genuitas Evangeliorum criteriis internis^ nam minutissimas referunt circumstantias (ea fulgentes veritate quam coasvi soli obtinere possunt in descriptione locorum, morum, rerum et personarum) quas brevi, Jerusalem captd dirutoque templo, omnino mutatas sunt. 2° De Integritate Evangeliorum. 81. Agitur de sola integritate substantiali quoad do(flri- nam praecipuaque facfta vit^ Christi, cum haec tantum requi- ratur ad demonstrandam divinitatem ejus missionis. Porro fatentur ipsi Acatholici nos hodie invenire in quatuor Evangeliis, pr^sertim in Synopticis, quae Christiani circa finem primi saeculi de vita et do(ftrina Christi credebant. — Utrum necne ea qu^ ibi narrantur sint historice vera expen- dere sufficit : pauca siquidem loca, de quorum genuinitate dubitatur, ad demonstrandam veritatem Christianismi neces- saria non sunt. 3° De Historicitate Evangeliorum. 82. A) Evangelistarwn sinceritate?n critici plerique agnoscunt, sed putant gesta et verba Jesu Nazareni pau- latim t^-ansfigurata fuisse fide discipulorum inter tempus quo Magister obiit et tempus quo Evangelia scripta sunt^ Contendimus hanc idealisationem : a) verisimiie?n no7i esse,^ quia Synoptici veram historiam narrare intendunt, et historice vera narrant de statu politico, morali et religioso Judaeorum; — b) moraiiter impossibilem^ nam quomodo docH^rina chris- ^ Rrassac, Manuel biblique; Lepin, Di£lionnaire Apoiogdtiqiit A. d' Alh), voce Rvangiles, t. I, c. 1598. ~ ^ Cf. Lepin, 1. c, c. 1684.
  • 54. 36 GAPUT II. tiana qualis a Synopticisexponitur inveniri potuerit aut subs- tantialiter immutari? et quinam. adulterare potuerint facfla quorum testes multi supererant? — c) faftis contrariam : si gesta et didla Christi paulatim transfigurata fuissent eo fine ut Magister primum purus homo, dein Messias a Deo dele- gatus, verusque Deus incarnatus successive crederetur, Evan- gelia non infirmitates, dolores, tristitiam et anxietates Jesu narrassent, sed clare et explicite divinitatem ejus et vim satisfa6oriam mortis exposuissent, cum haec dogmata jam fide reciperentur tempore quo libri nostri scripti sunt. Ergo Synopticis tanqtuim documentis historicis^ uti possu- mus, pra^sertim si non unum aut alterum textum tantummodo allegamus, sed pkira testimonia ad unum et idem probandum concordantia. 83. B) Dicunt critici liberales fa(51;a narrata i7t Qiiarto Evangelio esse confi6la, allegorias vel symbola ad aliquam do6lrinam inculcandam, sermones ibi Christo ascriptos non esse ipsius Domini sermones, sed compositiones theologicas scriptoris^ — Non diffitemur quartum EvangeHum esse dog- maticum simul ac historicum : ex quo inferri potest au^lorem selegisse ea fa6la et didla quae divinitatem Christi efficacius demonstrarent, negamus autem eventus relatos meras esse allegorias et sermones Christo adscriptos non esse sahem quoad substantiam a Domino prolatos^. Nihil igitur prohibet quin fidem adhibeamus quarto Evan- geho sicut et ceteris. Attamen in Apologetica, Synopticis frequentius utemur ut argumenta majorem vim habeant apud incredulos. § 11. Divinitas Religionis Christianae ex testimonio Ghristi de seipso probatur^. 84. Argumentum generale. Primum argumen- tuni historicum quo probatur Jesum Nazarenum a Deo missum esse ad docendos homines veram religionem, ex ejus testimonio de seipso desumitur, quippe qui ipse optime noverit quis esset. Sic enuntiari potest : Jesus Nazarenus testatus est se esse a Deo missum ad docendos homines veram reiigionem. ^ R. I.EVESQUE, Nos Quatre Evangiles, Paris, 1917. » Cf. 1 -EPIN, Vahvr historique du 4^ Evangile. 3 Commissio de Re biblicd docet retinendam esse veritatem historicam quarti Kvangelii in decisione die 29 maii 1907 data. * Syn. maj., n. 340-363.
  • 55. DE RELIGIONE GHRISTIANA. 37 Atqui testimonium Jesu Nazareni de seipso est omni fidc dignum. Ergo Jesus Nazarenus vere fuit a Deo missus ad docendos homines veram religionem, — et ideo religio quam Jesus praedicavit est vere divina et ab omnibus ample6lenda. I. Testivioiiinin Jesu Nazareni de seipso exponitur, 85. 1° Status quaestionis. CathoHci affirmant Jesum Nazarenum suam missionem divinam toto decursu vitae publicae docuisse, sed gradatim explicasse^ ut mentes Judaeorum sensim disponeret ad suum regnum spirituale recipiendum. RationalistcE vero negaiit Jesum dixisse se esse Mes- siam, affirmant declarationes messianicas in Evangeliis relatas ex idealisatione primge generationis christianse provenire. — Quidam Liberales et Modernistce putant Jesum dixisse se fore tantum Messiam regni eschatologici proxime futuri, quod reapse non advenit. Erravit ipse, et discipuh, frustra parousia exspe6lata, Ecclesiam cons- tituerunt. 86. 2*^ ThesiS : Jesus Nazarenus scepissime testatus est se esse Messiam a Deo specialiter missuni ad docendos homines veram religionem'^, Messias (i. e., unftus, vocabulum idem sonat ac Chris- tus) a prophetis nuntiatus, triplicem missionem habere debebat regis, sacerdotis et prophetae. Jesus hunc titu- lum usurpavit, et speciahter missionem do6lrinalem Mes- siae adimplevit. Probatur historice^ ex Evangeliis, Quo melius appareat testimonium Jesu de seipso, quatuor sta- dia chronologice distinguemus in publica ipsius vita. 87. A) Initio vitcB publiccE, Christus missionem suam mes- sianicam et do6rinalem declaravit : a) aorendi raiione, nam vices egit Messiae, et docuit religio- nem tanquam a Deo missus. — Praedicavit regnum messia- nicum a prophetis annuntiatum appropinquasse^ — et dodlri- nam suam^in vicis, plateis et synagogis tanquam potestatem habens sparsit^. — Discipulos elegit et instruxit quos misit ad prasdicandum adventum regni messianici, cum potestate dae- » Cf. Lepin, Jhns, Messie et Fils de Dieu. ' Marc, I, 15. — 3 Marc, I, 22.
  • 56. 38 GAPUT II. mones ejiciendi et morbos curandi^ — Legem mosaicam a traditionibus expurgavit, ac proprio nomine complevit, dicens '* Dicflum est antiquis... Ego autem dico vobis. .^" Simul- que miracula patravit ad suam divinam missionem confir- mandam. b) cequivalentibiis verbis^ — quando asseruit se esse Domi- num sabbati^, majorem David, Jona et Salomone^ ~ Eum qui venturus est^, — et super quem requiescit Spiritus Domini^. Tunc enim prophetias messianicas in se adimpletas esse affirmavit. c) apertis verbis^ —jam, quando locutus est cum Nicodemo^, — cum muliere Samaritana^, — post curationem paralytici ad probaticam piscinam in Jerusalem^ 88. B) Ultimo a?ino vitce suce explicite locutus est : a) Discipulis. Caesareae Philippi, ab eis quaesivit '* Quem me esse dicitis?'' Respondit Simon Petrus *' Tu es Chris- tus '^, et Jesus hanc declarationem approbavit^^ b) Populo. Legantur capita Joannis VII, VIII, X et appa- rebit Jesum non potuisse suam missionem messianicam et religiosam disertius affirmare. Item, Jesus ingressus est sicut Rex Messias in Jerusalem, clamantibus pueris *' Hosanna filio David", et Pharisaeis minantibus respondit ita impleri Prophetias. Diebus sequen- tibus docebat in templo sicut Messias, ut aperte dixit magis- tratibus interrogantibus in qua potestate hoc faceret". 89. C) Tempore passionis sucf^ quando surgens Princeps Sacerdotum ait illi : '* Adjuro te per Deum vivum ut dicas nobis si tu es Christus filius Dei vivi.^" — respondit illi Jesus " Tu dixisti"'^. Sciebat Jesus hanc declarationem condem- nationis causam fore, sed tamen expHcite locutus est, et postea libenter mortem accipiendo testimonium proprio san- guine sigillavit. 90. D) Tandem,/^^/ ^^esurre^ione^n suani^ discipulis de divina ipsius missione dubitantibus apparuit, ut eos in fide confirmaret. '* Nonne oportuit itapati Christum et ita intrare in gloriam suam'"^. Ergo constat historice Jesum Nazarenum affirmasse se esse Messiam a Deo specialiter missum ad dorendos homines veram religionem '1 ' Matth., IV, 18-22. — 2 Matth., V, 21-22. — 3 Matfh., XII, 8. — ^ Marc, XII, 35-37. —^Matt., XI, 4-5. —^Luc, IV, 21-25. —7 Joan., III, 13-18. - 8 Joan., IV, 26. —9 Joa?t., V, 19.46. --- ^o Matth. XVI, 13.19. _ II Matth., XXI, 23. — ^2 Matth., XXVI, 62-66. — ^3 [^uc, XXIV, 13-53. ^^ Damnata est propositio sequens : " Jesus cum ministerium suum exercebat, non in eum finem loquebatur ut doceret se esse Messiani,
  • 57. DE RELIGIONE GHRISTIANA. 39 91. Conclusiones. A) Admitti nequit has declarationes non esse verba genuina Jesu. sed primse Christianorum gene- rationis inventa, nam : a) ita cum integri narratione connec- tuntur ut illis sublatis tota Evangelii tela descissa maneret, — et pauca quae superessent fragmenta inintelligibilia omnino forent : ita mors Jesu non posset historice explicari; b) insu- per, certum est Apostolos jam a die Pentecostes docuisse Jesum esse vere Messiam ^, et ita deficit tempus ad ideaiisa- tionem vitae Jesu necessarium. Paulus etiain praedicat in synagogis Judaeorum Jesum esse Messiam a prophetis prse- nuntiatum^ 92. B) Neque dici potest, cum Loisy^ Jesum affirmasse se fofe timtiiin Messiam sensu eschatologico. — Messianicum regnum quasi duplex stadium habere debebat, prius in terra, ])osterius in cselis post ultimum adventum Messiae. Jesus dixit se jam esse Messiam in primo sensu, jam vices agere Messiae, ut constat ex superius di(5lis; et fore Messiam in secundo sensu quando omnia consummabuntur^. II. Testiinonium Jesu Nazareni de seipso fide dignuin est. 93. Thesis : SpeHatis fesu Nazareni ingenio et indole^ testimo?uum quod de sua divina missione messianicd et doc- trinali reddidit est omni fide dignum ^. Ut testimonium Jesu Nazareni de seipso sit fide dignum, duo requiruntur et sufficiunt, scilicet ut Jesus neque deceptor, neque deceptus fuerit. Atqui haec duo constant. — Ergo... 94. Prob. mi7tor : — A) Jesus non fuit deceptor. — Omnes hoc concedunt. Jesus ergo vere persuasus fuit sese a Deo missum esse tanquam Messiani ad docendos homines veram religionem. B) Jesus non fuit deceptus. — Quidam Rationalistae cum Renan contendunt Jesum fuisse aliquatenus decep- tum, et hanc persuasionem nihil aliud esse nisi vividam suas cum Deo unionis conscientiam. Id prorsus rejiciendum est. Nam Jesus ab initio su?e vitiJi publicae affirmavit se a Deo missum esse ad docendos neque ejus miracula eo spedlabant utiddemonstrarent." Decret. Lainen- iabili, prop. 28. Denzingl:r-Bannvvakt, 2028. ^ C/. Ad., 11,36. - 2 Aa., XIII, 27. 3 Cf. DE LA Briere, lu Didio7i. Apologitique (A. cCAlds), voce E^lise, X. I. 0. 1230. — 4 Cf. PlCARD, La Transce?uiance de J.-C, I.
  • 58. 40 GAPUT II. homines do6lrinam saluti necessariam, et proclamavit hanc divinain inissionem tanquam dogina prcecipuiun quod credere necesse est sub poena damnationis aeternai. Porro talis affirmatio, si falsa esset, supponeret Jesum fuisse vere hallucinatum et quidem perpetuo^ quod oriri nequiret nisi ex statu pathologico mentis aut voluntatis. Atqui hallucinatio perpetua in Christo admitti nequit ut patet ex ejus sapieniia et eximia san6litate. 95« a) Etenim sapientiam Jesu mirati sunt dodlores in templo, turbse quae eum publice docentem audierunt, imo et satellites missi ut eum caperent in sermone; — ejus mentis acuitatem, re6litudinem judicii et aequanimitatem continuam semper agnoverunt discipuli necnon inimici : quas omnia non sunt hallucinati hominis. b) A peccatis et defeSlibus imtminis apparet Jesus, simul et viriutibus omnibus prcEditus gradu heroico, praesertim pietate erga Patrem, caritate erga homines, perfecfla sui abnegatione; — ita ut dici debeat perfedlissimum exemplar san(ftitatis, in quo pura ac simplex virtus percipitur sine ullo naevo ac defe6u, in summo gradu. Porro haec non sunt insani aut amentis viri. Ergo non fuit deceptus. Revera fuit, sicut credidit et dixit, verus Messias a Prophetis praenuntiatus. 96. Testimonium igitur Jesu nec deceptoris, nec dece- pti, est omni fide dignum, — et ideo Jesus Nazarenus vere fuit xMessias a Deo missus ad docendos homines veram rehgionem, ac proinde Rehgio christiana quam praedica- vit est vere divina.et ab omnibus amplectenda ^ § III. Divinitas Religionis Christianae ex miraculis Christi probatur. 97. Jesus Nazarenus non solum di^is^ sed faflis^ praesertim miraculis^ divinitatem suae missionis do6trinahs probavit. Unde dicemu i) de 7niraculis ingenere^ 2) de miracuhs a Jesu faftis in ordine physico^ 3) in ordine intelle^uali^ 4) de ejus resurreHione. ^ Multi divinitateni missionis Christi stabilire conantur ex ejus exiniia sandlifaie : hoc argumentum per se non est demonstrativum, cum quis 'sandius esse possit sandtitate etiam suprahumana, quin sit divinus legatus. SancStitas Christi simul sumi debet cum testimonio quod de seipso reddidit ut habeatur validum argumentum.
  • 59. DE RELIGIONE GHRISTIANA. 41 I. De Miraculis in genere, 1° De Miraculi natura^ 98. A) Notio. Miraculum, venit a viirando^ ideoque etymologice id omne designat quod ad excitandam admi- rationem aptum est. Sensu stri6to, miraculum est fanum sensibile^ extraor- dinarium, divinum. Dicitur : 2i) faHuin^ i. e., phaenomenon, non autem do6lrina; b) sensibile^ i. e., quod aliquo modo sensibus exfernis manifestari potest, secus non esset signum divinae Revela- tionis; c) extraordinarium^ i. e., quod extra ordinem^ seu prcB- ter aiit supra leges naturce patratur. Deus enim duplici modo creaturas gubernat : a) statuendo leges generales quibus in conditionibus determinatis phaino- mena modo constanti et uniformi producuntur; b) direcfle interveniendo, in casu particulari, ad ahquem eftecSlum extra has leges operandum, — et tunc habetur miraculum, seu i7ttervenius tiber Dei in effe6lu producendo independenter a legibus consuetis. Miraculum non est violatio aut suspensio leguni naturae, nam leges sunt hypothetice immutabiles, sci- licet posito quod omnes et solie agunt causae naturales, in debitis conditionibus; in miraculo additur causa praeternatu- rahs, scihcet Deus. d) divinum^ i. e., quod Deo soli, inspedlis omnibus circumstantiis fadli concreti, tribui possit. Deus agere potest immediate per se, — aut mediate per angelos aut homines sibi subservientes : dummodo effecflus Deo, deficientibus causis naturahbus proportionatis, tribui debeat, vere miraculum erit. 99. B) Species. Miraculum tstphysicum^ — intel- te^uale, — morale^ prout fit praeter leges ordinis physici, intelledluahs aut morahs. 100. C) Errores. Protestantes liberales saepe nomen servant miracuh, rem vero rejiciunt : miraculum enim mirum exercitium diviuae Providenti^ vocant. Rejicienda est et Moder?iistaru?n notio qui dicunt mira- culum ex fide oriri, et nonnisi fide cognosci posse. * Syn. maj., n. 365-371; cf. De Bonniot, Le MirucU et ses contrtfa- cons; SORTAIS, La FrovnUnce et U MiracU.
  • 60. 42 GAPUT II. 2° DE MlRACULI POSSIBILITATE'. 101. Negant possibilitatem miraculi : i) athei, pan- theistaeque omnes, — 2) theistae quidam, falso putantes miraculum esse violationem legum naturae. 102. Thesis. AdmissaDeiexistentia^miraculanullo modo repugnanty sed potius multipliciter conveniunt. Phi- losophice certum, theologice de fide. Probatur, Si repugnarent miracula, vel ex parte legum naturse, vel ex parte Dei, vel ex parte conscientiae huma- nse. — Ita omnes. Atqui, miraculum repugnat nec ex parte legum naturre, nec ex parte Dei, nec ex parte conscientiae humanae. — Ergo... 103. Ad 7ninorem, A) Non repugnat miraculum ex parte legum naturce. — Res philosophice spe6lari debet, nam philosophia sola investigari potest num interventus Dei in mundo extra ordinem legum naturse sit ex se impossibilis. — Ille interventus Dei praeter leges repu- gnaret, si leges essent ex se omnino necessarise. Atqui ex Philosophia, constat eas esse conti^tgentes^ etiam post creationem. Nam Deus manet Dominus et quidem omnipotens entium qu^ fecit; ea conservat et ad a6lionem appHcat. Ergo agere potest vel sequendo leges quas ipse posuit, vel independenter ab his legibus, effectum produ- cendo modo quo hbuerit. 104. Scientia impossibihtatem miracuH demonstrare nequit quia de causis non curat prseternaturahbus, — sed ex notione vera immutabiHtatis legum naturse apparet locmn esse in mundo interventui libero ex parte Dei, Etenim lex naturse exigit ut, datis omnibus et soHs causis naturaHbus in circumstantiis requisitis, sequatur effedlus; non impedit autem quin agens Hber interveniat ad appo- nendas novas causas aut removendas eas quae existunt, ad mutandas circumstantias...: quod quotidie ab homini- bus fit. Porro si homo intervenire potest ad aHquem efife6lum impediendum, aut obtinendum, quando vult, — a fortiori, Deus. Hic interventus Hber hominis non est miraculum ' Syn, maj., n. 372-380. Cf. SORTAIS, 1. c.
  • 61. DE RELIGIONE CHRISTIAIMA. 43 quia homo leges qiiidem naturae, sed alias, applicat, cum dependens sit semper a natura cui praeest obediendo; interventus autem Dei est miraculum quia Deus effeilum operatur independenter a legibus, ciim Dominus sit omnium entium quibus imperat producendo totam earum realitatem, a6liviiatem et efficaciam. Objiciunt miraculo ordineni naturcE fierturbari; immerito tamen : non enim leges mutantur, sed tantum circumstantiae in quibus entia naturalia agunt aliquantulum modificantur. 105- B) Non repugnat miraculum ex pai^te Dei. — Illoesa manet : a) ejus immutabilitas^ quia Deus ab a^terno simui cum iege miraculum praevidit et decrevit; — b) sapientia^ quia non arbitraria voluntate impellitur ad miracula facienda, aut desiderio defecSlus mundi emen- dandi, sed intendit manifestationem suae potentise, suse bonitatis, et confirmationem veritatis alicujus, sive natu- ralis, sive praeternaturalis. I06. C) Non repugnat ex parte htivia^ice conscientice^ — quae etiam apud modernos potest humib'ter accipere veritates a Deo revelatas et miraculo signatas quin pereat legitifua rationis autonoviia. 3° De Miraculi discernibilitate'. 107- Negant discernibihtatem miracuH : i) positivistse, 2) multique rationalistse. Ut secernatur miraculum, tria sunt ostendenda : 1) rea litas seu historicitas fa'li, 2) ejus prceternaturalitas^ et 3) divinitas. A) Historicitas faHi miraculosi constare potest. 108. Etenim a) ex definitione miraculum e^K,fanum sensibile, ac proinde observari potest sicut quodlibet aliud, — b) testimonio scripto vel orah servari et tradi potest, sicut aliud, ita v. g. sanatio caeci. Nec.obstat prceternaturalitas facfli miraculosi ; — nam mira- culum non est praeternaturale in se, quatenus fa6um, sed in causa sohim. quatenus ab agente suprahumano procedit. — Et ideo, sine Academia observari potest, ita, v. g., resurrecflio mortui. * Syn. maj.^ n. 381-389.
  • 62. 44 GAPUT II. Hume dicit mille testes insurgere contra unum testem qui miraculum affirmat. Quod quidem merum sophisma est : mille enim testes affirmant legem. quas ordinarie applicatur, testis autem miraculi affirmat facSlum unum extraordinarium quod interventu Dei speciali producflum est, ergo non testan- tur de uno eodemque obje6lo. B) Frcefernaturalitas fa^i miraculosi dignosci potest, ih(^ 109. Ut constet praeternaturalitas facli miraculosi, requiritur et sufficit ut, attentis natura rei et circumstan- tiis concretis omnibus, clare appareat nullam esse propor- tionem inter media naturalia adhibita, et ^^^^^/^ produ6los. Atqui hoc in nonnulHs saltem casibus cunstare potest^ ut facile videre est in inquisitionibus canonicis quaerecen- ter ab Episcopis Gallias de miraculis in oppido ** Lourdes " peraflis institutae sunt. Ergo... iio. Objicitur : a) vires naturce non omnes cognosci, ac proinde numquam possibilem esse certitudinem de praeterna- turalitate aHcujus fa6li. — Respondemus : Ut certi simus de prLeternaturaHtate fadli concreti, non requiritur ut cognosca- mus omnes vires naturse, et dicere valeamus quousque earum efficacia sese extendere valeat, sed sufficit ut pracftice dijudi- care possimus quid in determinatis circumstantiis operari nequeant. Jamvero leges naturas in iisdem adjuncflis deter- minantur ad unum effe6um producendum, dum, in casu miraculi, effedlus producitur ab agente quod in iisdem cir- cumstantiis diversos omnino operatur effedlus, quasi esset hbertate prseditum. . ^ ': III. b) Multa tanquam miracula haberi quas ima^inationi aut hypnotismo tribui possunt. — Respondemus : i) notam esse vim imaginationis Do6oribus cathohcis, — et pariter somnambuhsmi, magnetismi et hypnotismij — sed, juxta medicos, morbi qui ex cujusdam organi laesione procedunt his modis sanari nequeunt, et ideo omnes sanationes mirse vi phantasiae expUcari non possunt. 2) quando his causis naturaUbus obtinetur sanatio, obser- vantur leges naturales a peritis notae, — in miraculo praeter has leges sanatio efficitur. 3) denique, non omnia fadla miraculosa sunt morbi sann- tiones, aHa multa narrantur, v. g., in Evangeliis, resurre6lio mortuorum. ' Cf. Bertrin, Hisioire critique des ivine^neiits de Lourdes.
  • 63. yYuxJjtyL- yyylmAyv^Q_,RcJwiMA hhcrdh^OOHh
  • 64. DE RFXIGIONE CHRISTIANA. 45 C) Divinitas fa^i vm^aculosi dignosci potest. 1X2. A priori debent esse signa quibus secernantur opera Dei a prodigiis diabolicis. Haec signa oriuntur : a) ex naturd operis^ quod quandoque a Deo solo per- fici potest, ita, v. g., resurreflio mortui, prsedidlio futuro- rum contingentium; b) ex vioralibus chara^eribus operis, scilicet i) ex per- sona thauinatur^i; .2) ex modo quo fit miraculum; 3) prae- sertim ex effeHibus ; 4) ex doflrifiii cum qua conneditur. Ita//^r//;;/^//<? secernuntur miracula divina a prodigiis diabolicis, et ideo intelligitur Deum permittere mirabilia a diabolis perfici. D) De vi demonstrativd miraculortwi jy 113. Miracula quando in confirmationem aliciijus doc- / trin(2 revelatcB pcraguntur^ signa sunt revelationis certis- sima et omniwn intelligentice accommodata. A) Etenim, impossibile est Deum mentiri. — Porro mendacium. aequivalenter proferret Deus, si miracula patraret ad demonstrandum ab*quam do6lrinam falsam, aut mere humanam, esse ab ipso revelatam. — Ergo... Confirmatur argumentum comparatione sigilli regii quo non signantur nisi scripta vere authentica. Cum vis demonstrntiva miracuH sit ex se omnino decreto- ria, miraculum intelhgentiae etiam modernorum accommoda- tur : quod si non intelligant coaevi quidam nostri, sibimetipsis, scilicet praejudiciis suis, non miraculo culpa adscribatur. 114. B) Sed ut sit signum revelationis certissimum, requiritur absoluie ut miraculum peragatur in co7tfirmatio- nem do^rince quce ut revelata perhibetur : nam, deficiente omni vinculo inter miraculum et doftrinam, miraculum esset quidem interventus extraordinarius Dei, non autem sigillum Dei dodlrinae appositum. — Ideo quando divinitatem reh*gionis christianae ex miracuhs probabimus, duo erunt stabiUenda : i) fadlum aUegatum esse vere miracuhnn, i. e. fa6lum historice certum, praeternaturale et divinum; 2) hoc miracuhmi pera6lum fuisse a Deo ad confirmandam divinam originem rehgionis christianae. ^ De Poulpiquet, Lobjet intigral de VApologitique, p. 69-75; Le Miracle et ses suppliances, 1914, p. 188 sq.
  • 65. 46 CAPUT 11. Duplici modo aiiquod miraculum fieri potest in confir- mationem alicujus do6lrinae : a) dire^e^ si quis explicite aut aequivalenter asserit aliqubd miraculum secuturum esse ut ita manifestetur veritas talis do6lrin?e;b) indirefle^ si quis, legatum divinum sese declarans, ad miracula a se antea patrata provocat. Saepe objicitur miracula in omnibus religionibus inveniri, et propterea nullam esse vim dem.onstrativam miraculorum. — Non negat S. Thomas rniracula forsan a Deo produci in falsis religionibus, — sed si vera sint, quod probandum esset, numquam in confirmationem do^lrinas falsae patrata sunt. Scholion : Doctrina catholica de miraculis. 115. Ex Vaticano^ cerlum est : a) miracula esse fa(5la extertia et divina^ revelationis signa et arguvtenta^ b) qua^ Dei 07n7iipotentiain et i7iji7jita77i scietttiain lucule7iter co7n- inonstra7tf. De fide : a) miracula Q^c&A^iXxx fieri posse^ et aliquando certo cog7tosci posse^ iisque divi^iam religionis christiancB origine77z rite proba7'i^ — b) revelationem divinam exte7^7iis signis credi- bile7nfieri posse^ ideoque non sola interna experientia cujusque, aut inspiratione prlvata, homines ad fidem moveri debere'. H. Divinitas Religionis Christiance probatur ex iniracnlis a Jesu patratis in ordine physico'^, 116. Argumentum generale. In Evangeliis multa referuntur miracula a Jesu Nazareno in ordine physico ^ " Ut nibilomirms fidei nostrae obseqiiium rationi consentaneum esset, voluit Deus cum internis Spiritus Sandli auxiliis externa jungi revelationis su3e argumenta, fadla scilicet divina, atque imprimis mira- cula et prophetias, quas cum Dei omnipotentiam et infinitam scientiam luculenter commonstrent, divinas revelationis signa sunt certissima et omnium intelligentiae accommodata... Can. 3. Si quis dixerit revelationem divinam externis signis credibi- lem fieri non posse, ideoque sola interna cujusque experientiaaut inspi- ratione privata homines ad fidem moveri debere; anathema sit. Can. 4. Si quis dixerit miracuia nuila fieri posse, proindeque omnes de iis narrationes, etiam in Sacra Scriptura contentas, inter fabulas vel mythos ablegandas esse; aut miracula certo cognosci numquam posse, nec iis divinam religionis christianas originem riteprobari; anathemasit. (CoNC. VAnc, , sess. III, cap, 3, can. 3-4, Denzinger-Bannwart, 1790, 1812, 1813. In fortnula Jiirisjurandl a Pio X praescripti, dicitur " Secundo externa revelationis argumenta, imprimisque miracula et prophetias admittq et agnosco tanquam signa certissima diviniitis ottce christiancB rdigio7iis, eademque teneo aetatum omniuni atque hominum, etiam » huJ2is temporis, intelligentiie esse maxime acconimodata. 8 Syn. maj,y n. 394-410.
  • 66. DE RELIGIOKE GHRISTIANA, 47 patrata. Illa miracula spe6lari possunt. sive singillatwu sive colle^ive, ut ex eis probetur divinitas Christianismi. Posteriorem methodum ut breviorem simul et efficacio- rem ampledlimur^ 117. Sic confici potest argurnentum : Si Jesus Nazarenus vera peregit miracula ad confirman- dam divinitatem suae missionis religiosse, credere debemus eum vere fuisse a Deo missum ad docendum nos veram Religionem ab omnibus hominibus ample6tendam. Atqui constat Jesum Nazarenum vera peregisse rnira^ cula ad confirmandam divinitatem suae missionis reli- giosae. Ergo credere debemus eum vere fuisse a Deo missum ad docendum nos veram Religionem ab omnibus homi- nibus ampledtendam. Major patet ex di6tis, n. 113. Minor probatur per partes, scilicet : i) constat Jesum Nazarenum vera peregisse miracula, 2) ad confirmandam divinitatem suae missionis religiosae. 1° Jesus vera peregit miracula. 118. Ut constet Jesum vera peregisse miracula, tria requiruntur et sufficiunt^ scilicet ut miracula Christi sint i) historice certa^ 2) qxq prcEternaturatia et 3) divina, — Atqui haec tria constant. — Ergo. A) Miracuta Christi sunt historice certa, 119. Hoc jam colligitur ex historicitate Evangehorum. — Sed multi admittunt historicitatem EvangeHorum et nihilominus rejiciunt miracula : contra quos argumenta specialia subjungere opportunum est : a) lidem sunt testes qui vitam Christi referunt et miraeula : aequa fide digni sunt in fa6is utriusque generis narrandis, cum miracula sint facfla sensibilia, extraordinaria et publica. b) De nonnullis miracuHs juridica instituta est inquisitio ab ipsis inimicis Christi, v. g., de curatione caeci nati. c) Insuper miracula cu77i teld evangelicoe narrationis ita cotitexta sunt ut negari nequeant quin simul tota Christi historia rejiciatur. ' Cf. FiLLiON, Les Miracles de N.-S. Jhus-Christ.
  • 67. 4g CAPUT 11. d) Denique ad miracula Christi ut ad facfla notissima fiden- ter provocant tum Apostoli^ tum Patres^, B) Miracula Christi sunt prcEternatiiralia, 120. Dicunt multi haec fa6la ut praeternaturalia a coaevis Christi agnita fuisse, quia Judaei proni erant ad miracula facile admittenda propter ignorantiam legum naturae. a) Non omnes coaevi Christi, non Pharisaei, nec inimici Christi, proni erant ad multiplicanda miracula ab eo fadla. b) Dato etiam quod conevi decepti sunt propter igno- rantiam legum naturae, sane potuerunt fada ipsa refte videre et referre, nostraque refert dijudicare num sint vere praeternaturalia. Porro certum est multa a Christo patrata leges naturae superare, inspeftis tum eorum natura^ tUm viodo quo pera6la sunt, qualia sunt, v. g., subita para- lytici curatio {Joan,^ V, 5-9), leprosi solo ta6lu perfeila curatio {Matt., VIII, 3), mortui resurre6lio jam foetidi {Joan., XI). c) Nec exph*cari possunt fa6ta miraculosa suggestione aut hypnotismo. Nam : i) curationes sunt nimis variae, 2) Christus curationes perfecit instantanee, sine admini- cuhs, solo nutu vel ta6tu, imo ahquoties in distans^ C) Miracula Christi sunt divina^ non diabolica, 121. Patet : i) saepe ex ;/a///m'operis, quod a Deo solo perfici potest, v. g., resurre6lio mortui; 2) txperso7id thaumaturgi, qui omnibus virtutibus erat praeditus; 3) ex circumstantiis miraculorum et in primis ex eorum fruc- tibus. 2° MlRACULA .CHRISTI IN CONFIRMATIONEM SUiE DIVIN^ MISSIONIS PERACTA SUNT. 122. Ipse enim ad opera, i. e., ad miracula sua, saepius provocat, quando discipulos aut plebem vult convincere de divinitate suce missionis. 3 Antequam Lazarum ad * De testimonio Flavh Josephi, cf. Syn. maj., n. 403 nota. « Cf. Maft., VIII, 5, XV, 22-28. ^ Mnti., XI. 4-5; Luc, VII, 21; Joan., V, 36, X, 24, XIV, 10, XV. 92.
  • 68. DK RELlGlONfi GHtllSTlANA. 49 vitam revocet, finem suum aperte declarat " ut credant quia tu me misisti' ". Itaque discipuli propter miracula divinam audloritatem Jesu agnoverunt, et ex miraculis divinam ejus missionem probaverrnt. Ergo stat utraque pars minoris. 123. Conclusio. Ergo credere debemus Jesum Nazarenum vere esse a Deo missum ad docendum nos veram religionem quam omnes ample6ti debemus. Si error est, a Deo decepti sumus. Modernistae hanc eludunt conclusionem a) retinendo ex miraculis in Evangeliis relatis illas solas curationes quas hodie medicus perficere potest; b) exphcando, per tdealisationem a fide decursu primi saeculi operatam, prodigia circa creatu- ras inanimatas ^. Haec asserta pseudo-criticorum confutat EncycL Pascendi 3. III. Divinitas religionis chrisHance prohatnr ex vaticiniis a Jesu Nazareno editis 4. 124. 1° Praenotanda. A) Notio vaticinii, Vati- cinium (seu prophetia) est certa prcedi^io futuri eventus qui naturatiter prrevideri neguit. — Est i) praedidlio futuri eventds, non cognitio rei occultae antea6tae aut praesentis, neque do6trinae; — 2) certa, ut sic distinguatur a conjec- tura; — 3) qui naturaliter praevideri nequit, utpote in causis naturalibus minime determinatus, sed undequaque a libera voluntate Dei vel hominum pendens^. B) Possibititas. Vaticinii possibilitas patet ex eo quod ex una parte Deus futura contingentia novit, et ex altera ea manifestare hominibus potest, ut didlum est supra, n. 42. 125. C) Discernibilitas. Tria sunt stabih'enda ut certo habeatur prophetia: i) e]xs historicitas^ i.e., praedi6lio debet eventum praevenire et fa6to compleri, 2) prceterna- turalitas^ i. e., impossibiHtas naturaliter acquirendi hanc cognitionem. Hoc nonnumquam demonstrari potest, scilicet quando praedicuntur cum certitudine res comple- ^ Joan., XI, 42. — ' Cf. T.EPIN, Les Thiories de M. Loisy. 3 Denz.-Bannwart, n. 2076. ^ Syn. maj., n. 411-423. 5 Cf. S. TiiOMAS, 2^, 2*, q. 172, art. i.
  • 69. 50 CAPUT II. xae, tempore remotae, cum adjundlis quse hic et nunc nondum sunt in causis determinata, sed undequaque a libera voluntate hominum vel Dei pendent, 3) divinitas, quae cognoscitur ut supra dictum est de miraculo, n. 112. D) Vis demonstrativa, Vaticinium supponit interven- tum Dei praeternaturalem, et ideo est verum miraculum in ordine intelle6luali : est ergo signum decretorium reve- lationis guando.cum ea conneBitur, (Cf. supra, n. 114, de vi demonstrativa miraculi.) 126. 2^ Argumentum. Si Jesus Nazarenus vera edidit vaticinia ad confirmandam fidem discipulorum in suam missionem divinam, credere debemus eum vere esse a Deo missum ad docendum nos veram Religionem. Atqui constat Jesum vera edidisse vaticinia ad confir- mandam fidem discipulorum in suam missionem divinam. Major constat ex di<5lis. 127. Minor probattcr "^Qx i2ir.ts, A) Constat Jesum Nazarenum vera edidisse vaticinia^, Nam : a) fecit prcedi^iones quae eventu completae sunt : 1) circa passionem et resurreilionem suam% 2) circa discipulos suos et Ecclesiae fata^, 3) circa Judaeos seu excidium Jerusalemt b) Hce prcevisiones naturaliter obtineri nequil?ant : siqui- dem annuntiabant clare et certe fa6la determinata cum minutis adjun6lis, et quidem tempore quo haec omnia a libera voluntate hominum et Dei pendebant. c) Denique hae praediiliones sunt divince, ut patet ex supradidlis de divinitate miraculorum Christi. — Ergo praedi6liones a Jesu fa6lae, sunt vaticinia vere divina. 128. B) Jesus edidit vaticinia ad confirmandam fidem suorum discipulorum in suam missionem divinam, ad roborandos animos Apostolorum ne forte scandalizentur morte sua, ut patet Qx/oan., XIV, XV, XVI. Ergo, si falsa sit do6lrina a Jesu praedicata, Deus ipse hujus falsitatis patronum sese exhibuit : si error est, a Deo decepti sumus. ' Cf. Batiffol, Venseignement de yisiis, p. 251. « Matt., XVI. 20-23: XVII, 21-22; XX, 17-19. 3 Matt., XXVI, 31, 34, 21-25; X, 17-18. ^Matt., XXIV, 7, II, 15-18; Luc, XXI, 20-24.
  • 70. DE RELIGIONE GHRISTIANA. 51 129. ObjicLU7it Modernistas Christum errasse quia credidit nnem mundi suumque gloriosum adventum jam imminere '. — Respondouus Christum aperte declarasse diem judicii esse omnibus ignotum, solo Deo excepto, et EvangeHum prcsdi- candum esse in universo mundo antequam veniat dies Domini. Si qu^dam Christi verba difficile explicantur, vitandum tamen est ne contradictio ei imputetur, ideoque aliter inteUigenda sunt ea quae proximitatem ultimi adventus Messianici primo intuitu annuntiare videntur. IV. Divinitas Religionis Christiance ex resurrectione Jesu Nazareni probaticr'^, 130. Argumentum generale sic enuntiari potest : Si Jesus Nazarenus vere a mortuis surrexit, credere debemus eum vere esse a Deo missum ad docendum nos veram Religionem. Atqui historice constat Jesum a mortuis vere surrexisse. 131. Major est certa; nam i) resurrectio est miracu- lum soli Deo possibile; 2) saepe ^^ms prcEdixerat mortem ac resurrectionem suam, et dederat resurrectionem pro- priam tamquam sigillum miraculoinm suorum et argu- mentum suae divinae missionis. Ad minorem demonstrandam, duo probabimus i) Jesum vere mortuum fuisse, 2) eumdem vere surrexisse. 1° Jesus vere mortuus est. 132. Certum est Jesum in cruce mortuum esse. — Patet i) ex testibus qui juxta crucem stabant, amicis qui narrant eum clamantem voce magna exspirasse, inimicis qui sedulo invigilaverunt ut sententia mortis executioni mandaretur, — 2) ex testimonio centurionis quem accer- sivit Pilatus priusquam corpus donaret discipulis, necnon militum qui invenerunt eum jam mortuum et ideo non fregerunt ejus crura, — 3) ex eo quod publice ApostoH, nullis contradicentibus, praedicaverunt Jesum mortuum esse in cruce. ^Cf. Decret. Lamentabiti prop. 33^ " Evidens est ciiique qu' praecoii- ceptis non ducitur opinionibus, Jesuni aut erroreni de proximo Messia- nico adventu fuisse professum, aut majorem partem ipsius doctrinae in Evangeliis synopticis contentae authenticitate carere. " Denzinger- Bannvvart, n. 2033. Cf. Lemonnyek, in Dicfion. ApologtHiqne (A. dAtesJ, voce Fin du Monde. 2 Syn. 7naj. n. 424-448. Cf. Mangenot, La rhurrection de Jdsns; Ladeuze, La rhurrection du Ctirist.
  • 71. 52 GAPUT 11 lA^ 2° Jesus vere a mortuis surrexit. 133. Errores. Nullus est qui hodie dicat ApostoJos fuisse deceptores ; — sed putant Lil)erales et Moderjiistce eos deceptos ficisse i)aliqua hallucinatione, aut 2)visione spiri- tuali ; vel dicunt fidem resurrectionis non esse primitivam, sed ex fide immortalitatis Christi sensim derivasse (Loisy). 134« Thesis : Christus in proprid carne^ quamvis gloriosd^ vere a inortuis surrexit. — Historice certum, theologice de fide '. Dicitur : i) vere surrexit, in propiHd carne^ nam caro Christi eadem quae in cruce pependerat et in monumento posita erat, haec iterum vitam habuit, 2) quamvis gloriosd^ quia caro Christi post resurrectionem impassibilitate, subtilitate, claritate, agilitate et omnibus dotibus corpo- rum glorificatorum gaudebat ^. Duo sunt testimonia afferenda, Sancti Pauli, et Evatv gehstarum. 135. A) Testiinoniuni Sancti FauU^"'. — Asserit S. Paulus, in IEp. ad C<9r., resurrectionem tanquam factum inconcussum, omnibus notum, per traditionem transmis- sum : " Tradidi enim vobis in primis quod et accepi, quo- niam Christus mortuus est pro peccatis nostris secundum Scripturas, et quia sepultus est, et quia resurrexit tertia die secundum Scripturas, et quia visus est Cephae, et post hoc undecim. Deinde visus est plus quam quingentis fratribus simul..., deinde visus est Jacobo, deinde Apos- toHs omnibus; novissime autem omnium tanquam abor- tivo, visus est et mihi"^ ^ Docet Paulus Christum surrexisse, et factum resurrec- tionis probat sex apparitionibus quas commemorat. 136. Frustra objiciunt Rationalistce i) Paulum non referre apparitiones Jerosolymitanas ; nam Apostolus non intendebat onines apparitiones Christi resurgentis enumerare ; — 2) Pau- lum apparitiones ut mere spirituales exhibere ; nam con- textus postulat apparitiones corporeas^ quia idem qui mor- tuus est et sepultus secundum carnem, resurrexit et visus ^ Ex synibolis, ex magisterio ordinario et praxi liturgica Ecclesiee universalis. 2Cf. DD. Chollet, Diction.de ThMogie Catholique f Vacant-Man~ gmot), voce Corps glorieux. 3 Cf. Mangenot, 1. c. , p. 74. — 4 / cjor, , XV, 3
  • 72. DE RELIGIONE GHRISTIANA. 53 est pariter secundum carnem, — et Christus resurgens se- cundum carnem est exemplar resurrectionis nostrae secun- dum carnem. Testatur ergo Paulus Jesum vere a mortuis surrexisse, et quidem in carne propria, licet gloriosa, ut patet ex versiculis sequentibus ejusdem cap. XV, 42-44 I^ ad Cor, 137. B) Testimonmm Eva^igelistarum ^ Duo testan- tur Evangelistse : i) sepulcrum inventum esse vacuum die tertia, — et 2) Christum vivum post mortem multoties apparuisse. a) Sepula-um vacuum, Secundum Evangehstas, cor- pus Christi e cruce depositum in sindone involutum fuit et in monumento novo de petra excisa sepultum. Saxum magnum advolutum est ad ostium monumenti; lapis signatus est et appositi custodes. — Porro prima die post sabbatum, sepulcrum vacuum inventum est : ubinam corpus Christi? Non a terra absorptum, — nec a discipuHs sublatum qui numquam sicut sepulcri violatores damnati sunt, — nec a Judaeis, qui cadaver ApostoHs resurrectionem Christi praedicantibus opposuissent. — Ergo una manet expUcatio, nempe vera Domini resurrectio, prout ab ApostoHs refertur. 138. Recenter Loisy asseruit corpus Christi non in monu- mento positum fuisse, sed in fossam communem projectum secundum legem. — Sed lex permittebat Pilatum corpora eorum qui capite damnati erant amicis remittere ut sepeHren- tur. Et ita factum esse constat ex EvangeHis. — Prceterea traditio, a Paulo {Rojn. VI,4) et Petro {Act. II, 24-32) ser- vata, asserebat sepulturam honorificam in monumento Christo fuisse datam. 139. b) Apparitiones Christi. Duplex objicitur esse traditio de apparitionibus Christi, altera Galitea, altera Jerosolymitana qua.^ inter seopponuntur. Exinde inferunt Rationalistas apparitiones a prima genera- tione Christiana excogitatas esse ad facilius convincendos animos de resurrectione Christi. — Conclusio non ex pryemis- sis sequitur. Nam apparitiones GaHlasce Jerosolymitanis apparitionibUs non excitcdunticr^ Christus resurgens Jeroso- lymis primum, deinde in Galilaea apparuit apostoHs et disci- ^ Cf. Mangenot, ]. c. , p. T77.
  • 73. 54 GAPUT II. pulis : prsebuit enim seipsum vivum in multis argumentis, cum eis loquens, ambulans, manducans, corpus redivivuni cum fixura clavium in manibus ac pedibus ostendens, et latus vulneratum palpari jubens '. Quare apostoli multoties affir- marunt se testes esse resurrectionis Christi in carne, quae, licet supernaturalibus dotibus induta, modo sensibili ipsis manifestata est ". 140. Testes apparitionum Christi resurgentis : a) non decepti sunt; nam multi sunt, ac Christum pluries, et pluribus in locis per quadraginta dies apparentem vide- runt, eum tetigerunt, cum eo locuti sunt, et vixerunt; b) non sunt deceptores^ nam resurrectioni credere pri- mum noluerunt, mulieres resurrectionem annuntiantes deriserunt, nonnisi evidentia victi fidem tandem Christo resurgenti dederunt. — Ergo fide sunt digni, et ex eorum testimonio certi sumus Christum vere resurrexisse. 141. Dicit nequit Apostolos fuisse hallucinatos : nam hal- lucinatio non est tam diuturna apud homines sauc^ mentis ; nec apparitiones esse mef-e spirHtuales^ nam ApostoH non tantum viderunt, sed palparunt et tetigerunt corpus Domini ; nec fidem discipulorum primum fuisse de Christo immor- iali^ nam jam ab initio et Petrus in Actibus, et Paukis in praedicationibus et in EpistoHs factum ipsum resurrectionis testantur. 142. C) Confirmatur factum resurrectionis Christi ex mirabili immutatione Apostolorum quae resurrectionem secuta est. — Post resurrectionem ApostoH Spiritu Sancto robora,ti, impavidi, audaces, animo constantes apparent; pubHce resurrectionem praedicant, non obstantibus minis, carceribus, verberibus, et mox sanguinis effusione fidem suam signaverunt. Atque haec mutatio inintelligibilis omnibus est si Christus crucifixus remansit in monu- mento; sola resurrectione corporabl Christi explicatiir. Ergo historice^ constat Jesum Nazarenum vere a mor- tuis surrexisse. ^Matth., XXVIII; Mc, XVI; Lc. XXIV; /oari., XX, XXI. '^Act., I, 22; II, 32; III, 15; IV, 33; V, 32. 3 Decreto Lanientahili hae propositiones damnatas sunt : 36. Resurrectio Salvatoris non est proprie factum ordinis historici, sed factum ordinis niere supernaturalis, nec demonstratum, nec demons- irabile, quod conscientia ciiristiana sensim ex aliis. derivavit. 37. Fides in resurrectionem Christi ab initio fuit non tam de facto ipso resurrectionis, quam de vit^ Christi immortali apud Deum.
  • 74. DE RELIGIONE GHRISTIANA. 65 § IV. Divinitas Ghristianae Reiigionis probatur ex ejus mira propagatione^ 143. Quia multi hodie docent naturalem fuisse pro- pagationem Christianismi, opportunum videtur, quo vaH- dius conficiatur argumentum, duo fada simul jungere %zXc^. propagationem celerrimam religionis christianae, et ejus efficaciavi ad mores instaurandos. Demonstratio postea confirmabitur ex constantid inartyruni'^, 144. Thesis I^ : Celerrima christiance religionis per orbem terrarum pi^opagatio^ ejusque efficacia admores instaii- randos^ o?nnibus hmsideratis adjun^is^ est miraculum ordi- nis 7noralis ejus divinitatem demonstrans, Fa6la 1° exponenda sunt, ac 2^ explicanda. I. Facta exponuntur^. 145. 1° Celerrima Christianismi propagatio, a) Quoad numerum, viventibus Apostolis, jam multi erarit Christiani iit patet ex A^libus, necnon EpistoHs. — Post mortem Apostolorum, multitudinem ingentem efiformare Christianos affirmant S. Clemens, simiHter S. Justinus, S. Irenseus, Tertullianus, — Tacitus, Suetonius, PHnius Junior. b) Quoad geographicam extensionem, circa initium quarti saiculi prasvalebat Christianismus in Asia Minori, Thraci^, Cypro, Edessre territorio, — diffundebatur in Coele-Syria, in i^^.gypto, in Italia meridionali et media, in Africa proconsulari et Numidia, in Hispania, Grsecia, et GalHa meridionali. c) Quoad diffusionem socialem^ omnes ordines societatis mox pervasit, et ita differt Christianismus a mithriacismo qui fere exclusive inter mihtes sparsus est. Ex his inferre hcet Christianismum per tria priora siecula ceierrime in toto Imperio Romano diffusum esse, imo et extra Hmites Imperii. 146. 2^^ Efficacia Christianismi ad instaurandos mores. a) Privatos homines instauravit, quia veritatem rehgiosam omnibus et singulis praedicavit, etiam rudibus, pauperibus et ^ Syn. maj., n. 449-494. 2 Cf. Dk Poulpiquet, VObjet inU^ral de l' Apolo^^tique, p. 121-187. 3 Cf. Allard, Dix lcfons sur le Martyre, p. 17; RlVifeRE, La Fropa^ gation du Christianisme dans les 3 premiers siicles.
  • 75. 56 GAPUT II. servis, — damnavit luxuriam, ebrietatem ceteraque crimina contra naturam a philosophis agnita et tolerata, atque virtutes, fatentibus paganis ipsis, promovit modo mirabih. b) Familiam instauravit, protegendo fihos, uxorem, et servos : i) Uxorwn dignitatem vindicavit, quia unitatem et indissolubihtatem matrimonii imperavit, virginitatem laudavit, et cuUum B. Marise promovit. 2) Filiorum vitam servavit, quia prohibuit et gravissimis poenis punivit abortum, infantium expositionem, venditionem aut necationem. 3) Servorum^ conditionem paulatim temperavit, quia fra- ternitatem omnium hominum praedicavit, omnes a?qua reve- rentia et caritate habuit, manumissionem tamquam eximium caritatis opus comrnendavit, laborem nobilitavit. 147. C) Societatem civilem ipsam renovavit .* i) Liberiatem promovit docendo potestatem omnem esse a Deo, et exercen- dam esse ad civium bonum commune, non ad utihtatem pro- priam principis. 1) Justitiam inter homines instauravit, dignitatem cujusque hominis sanguine Christi redempti aeternaeque vitse candidati annuntiando, — ac caritatis instituta ubique fundavit pro orphanis, pro infantibus expositis, pro infirmis et senibus, ut hbenter fatentur adversarii nostri ^ c) Humanitatem in relationibus inter diversos populos introduxit: hinc bellorum horror paulatim imminutus, inermes mitius tradlati, bellantes post partam vicfloriam jam non occisi; fides in pa6tis mehus servata, lites inter varias nationes ssepe arbitrio Episcoporum compositae^. Igitur religio christiana vere fuit vitse magistra. vitiorum expultrix, virtutum fecunda parens, et ita alias reh*giones longe transcenditl II. Factorum explicatio. 148. Dicimus haec fa(5la esse miraculum ordinis ^nora- liSy scilicet non exphcari nisi interventu Dei omnino extraordinario. — Quod apparebit si conferuntur impedi- menta quae Christianismo obstabant cum mediis natura- libus quae adhibita sunt. ^ Cf. P. Alf.ARD, Les Esclaves chr^fiens, in Di^ion. apolooitique {A. d'Ai^s), voce Esclavage. 2 Cf. l.ALLEMAND, Histoire de la Charit^, t. n. 3 Cf. oJiCADK, Abr^g^ de thSologie sociaie; Lallemand, Histoire de la Charitd, t. n. 4 Cf. AbHi^: de Broglie, Religion et Critique, p. 131-13^.
  • 76. DE RELIGIONE GHRISTIAIMA. 57 149. 1° Ifupediinenta era7tt inaxima : — A) Extriiiseca : a) tum ex )zx.^ Jiidceoriini qui tenacis- sime adhaerebant ritibus et caeremoniis a Moyse praescrip- tis, et traditionibus a Fharisaeis disseminatis, — Messiam alium expe6tabant, et nolebant adorare hunc Jesum quem crucifixerant; b) tum ex parte Gentiliuni quorum multi indifferentes erant circa religionem, alii, praejudiciis multis in populo sparsis decepti, aut superbia et ambitione necnon ratio- nibus politicis du6ti, Christianismo omnimodo obsti- terunt. B) Intrinseca, — tum ex parte doHrince quae mysteria continebat non ratiocinio demonstrabilia sed sola fide tenenda, — tum ex parte et/iico' quae corde mundis con- sentiens corruptae societati nimis odiosa apparebat. Quanta fuerint haec obstacula, intelligere poterit qui cognoscit difficultates quae hodie post viginti saecula con- versionem coaevorum nostrorum saepe retardant, imo quandoque impossibilem faciunt. 150. i?° Media naturalia adhibita fuertmt debilia. Siquidem pauci erant Evangelii primi praedicatores, [udcei genere, ilhtterati, pauperes, philosophiae et artis dis- putandi ignari. — Nec violentid aut vi arniorum usi sunt, nam libere quisque Christianus fadlus est, et violentia potius deterrebantur animi a Christianismo. — Nec blan- dimentis voluptatis^ quia religio nova vitiis omnibus bellum aperte indicebat. — Nec eloquentid^ quia Apostoli persua- sibilibus human^, sapientiae verbis non innitebantur. 151. Conclusio. Ergo media naturalia adhibita ex se non possunt explicare propagationem Evangelii tam celerem apud Romanos ac Barbaros et in omnibus civium ordinibus, non obstantibus supradidlis impedimentis; — attenta praesertim mundi innovatione tam alta quae supponit mentem immutatam, simulque vohmtatem mira- biliter roboratam ut vitia antiqua eradicarentur, virtutes- que nobihores ac paganis fere ignotae apud multos flore- rent. Tah*s igitur effe6lus nonni^i ex interventu Dei prieternaturah provenit. — Unde sic brevius : Si Reh'gionis Christianae mira propagatio et efficacia exphcaii nequeunt sine exlraordinario interventu Provi-
  • 77. 58 GAPUT II. denti^, credere debemus eam esse veram et ab omnibus amplecSlendam', quia Deus non potest a6lione speciali diffundere errorem, maxime in re religiosa. Atqui constat Religionis Christianae miram propagatio- nem et efficaciam explicari non posse sine extraordinario interventu Providentiae. — Ergo. 152. Thesis II^ : Heroica Martyrui7i consta^itia con- fir?natur divinitas Religionis Christiance^, 1° Fafla breviter recensentur. A) Innumeros fuisse Martyres, i.e. eos qui cruciatus lethales in odium fidei, vel ob virtutis christiana^ exercitium patienter toleraverunt, tota (iocuit antiquitas; hodie ipsi RationaHstae fatentur numerum Martyrum maximum fuisse, Hcet impossi- bile sit eum determinare. Plura milHa Martyrum pro Christo occisi sunt in Imperio Romano et apud Persas; postea, apud Mahumetanos, recentius apud Japonenses, Sinenses, nostris diebus in Africa, permuki passi sunt tormenta, ita ut in Eccle- sia numquam defuerit sanguinis testimonium^. B) Hi Martyres eraat cujuscumque conditionis^ cetatis^ ac sexiis; aliunde torinenta exquisitissijna^ physica et moralia, tam fortiter pro Christo toleraverunt, ut heroicam patientiain nianifestaverint. 153. 2° Ex hac constantia eruitur argufuentum. Religio christiana est certe vera et ab omnibus amplec- tenda si constantia heroica Martyrum, omnibus attentis circumstantiis, est miraculum ordinis moralis^; nam Deus non potest interventu speciali innumeros homines in errore ita confirmare, maxime in re religiosa, ut mors potius ehgatur quam negatio erroris. Atqui constantia Martyrum est miraculum ordinis moralis. Ergo... 154. a) Minor probatur, Id sane est miracukim ordinis moralis quod naturakbus viribus human^ voluntatis expli- cari nequit. — Atqui constantia Martyrum, omnibus rite spe6latis, soks viribus naturalibus voluntatis expkcari ^ Hic nexus inter niiiMCuluni et Religionem chnstianani cx ipso fine intervenlus divini elucet. = Cf. P. Allakd, Dix LefOfis sur le Mariyre. 3 C;f. Leclekcq, Les Martyrs. 4 Hic nexus inter miraculum et Religionem christianam ex ipso fine interventis extraordinarii Providentise elucet.
  • 78. au^iXuJb ntmioiMii) ceunXijeA^ clL.WMa^ oMt- ^fbdjuJixm,'] itoAM/v] uJUmmy) wv^ u/) -iiytw^
  • 79. DK RELIGIONE GHRISTIANA. 59 nequit; nam si quidam homines per aliquod tempus/^^r^^^y esse possunt, non ita est de immensa multitudine cujusvis oetatis, conditionis et sexus : paucorum est enim heroicos aHus naturaliter perjice?'e^ pr^esertim quando nullo humano motivo juvantur, non spe laudis, nec obstinatione ca^ca, nec vesano enthusiasmo. 155. b) Confirmatur minor ; i) Martyribus persuasum erat se divino auxilio juvari, nec nisi omnipotentis Dei gratia se posse tormenta superare. 2) Miraculis multis quae animum martyrum roborabant, et aliquando perse- cutores convertebant, manifestabatur hoc divinum auxi- lium. 3) Semen Christianorum fuit sanguis Martyrum : porro naturaUter Christianismus tot tantisque persecutio- nibus minui aut destrui, non autem augeri, debebat. Ergo Martyres vere a Deo confortabantur ne fidem negarent, et ideo dicere debemus : Digitus Dei est hic! 156. Scholion. Nonnulli apologetas aliter arguunt, nempe ex tesiimonio martyrum de miraculis Christi, Apostolorum et Christianorum'. — Dicendum videtur : a) hoc argumen- tum valorem suum tenere ex miracuHs jam antea patratis, non ex martyribus qui sunt tantum testes fadlorum aHa via jam cognitorum; b) non constat Martyres testes esse facto- rum; multi, verius forsan, putant Martyres esse testes doc- trince^ et tunc eorum constautia persuasionem invi6lam demonstrat, non autem religionis christianae veritatem. lA 157. Si opponitur alias rehgiones suos martyres habere, notandum est martyrium, ut probet divinitatem aHcujus reU- gionis, talibus vestiendum esse adjuncflis, ut cum veritate hujus rehgionis indivulse conne6latur, simulquenon humanis viribus, etiam fanatismo au6lis, sed divinae virtuti tribuen- dum sit. Cujus principii ope, fa6a ab adversariis allegata haud segre expiicabuntur. § V. Gonflrmatar Divinitas Religionis Ghristianae prophetiis messianicis*. 158. Prsevia de prophetis^. Prophetoe apud Hebroeos dicuntur Videntes^ — seu Dei ifiterpretes aut ^ C'f. P. Allard, 1. c, p. 309; RlviEKE, Aufoiir de la quesiion du Alartyre, in Revue pr. d'Apoloj^., IV, p. 625-643. 2 Syn. maj., n. 495-537- 3 Cf. Mangenot, Di6lioti. de la Bible (Vigouroux), voce Prophetefi Pei-T, Histoire del'Anc. Testament; v,v.t de Bkoglie, Questions bibli- Qiies; TouzARD, in Rtv. p. d'ApolGg., l. VI et VII.
  • 80. 60 CAPUT II. legati. — Ex usu loquendi biblico prophetae sunt Inter- pretes Dei ab eo impulsi iit divina placita sibi revelata circa res prcBteritas^ prcesentes aut futuras ceteris hominibus manifestent, Prophetia supponit igitur i) revelationem^ supernatura- lem, et 2) missionem a Deo. — Differt ab inspiratione quia non omnis propheta ad scribendum movetur. Prophetae fuerunt simul prcedicatores et prcedicenies : de eorum prasdicatione et vaticiniis successive dicemus. L De praedicatione prophetica quatenus viam paravit Christianismo. 159. Argumentum. Historice constat prophetas via/n mirabiliter pardsse Christianismo^ sua prcEdicatione rehgiosa et morali. Atqui illa praedicatio non potest causis naturalibus explicari. Ergo dicendum est Deum interventu extraordinario viam parasse Christianismo ac proinde hanc rehgionem tanquam veram commendasse. i'' Prophet^ pr^dicationibus suis viam paraverunt Christianismo. 160. A) Aiii fa^is prcedicaverunt. — Ita : a) Moyses monotheismum docuit legemque moralem et civilem nomine Dei promulgavit; b) interventu Judicum^ Deus Israelitas a cultu Baal et Astarte avertit; c) tempore Regum, prophetas misit, sicut JVathan, qui legem moralem regibus ipsis inculcarent; d) post schisma Israe- liticum, in regno Israel, Elias et Elisceus cultum soH Yahweh reddendum ostenderunt. 161. B) Alii scriptis prcedicationem suam consignave- nint. a) In regno Israel^ Amos purum monotheismum et rehgionem internam praedicavit; Osee peccata populi vivide descripsit, et annuntiavit castigationem jam immi- aere. b) In regno Juda : ) Isaias sandlitatem Dei docuit, necnon puritatem cordis, justitiam, misericordiam erga pauperes, veramque p^eniientiam; 2) Jeremias ruinam Judaeorum prsedixit, simul et instaurationem : tunc foedus novum habendum noninter Deum et populum suum, sed
  • 81. t>fi RELIGIONE GHRISTIANA. 61 inter Deum et animam fidelem; 3) Ezechiel affirmavit peccata ciiique esse propria; novum regnum instaurandum cujus fundamentum est justitia, et antiquarum legum observatio. 162. Ita, per undecim saecula, Prophetae fidem in Deum unum, infinitum, san6lum, misericordem, providum et remuneratorem, cultum religiosum, externum simul et internum, puritatem morum, justitiam et caritatem, praedicaverunt, — et ita viam paraverunt ordini rerum perfe6liori quem annuntiabant tanquam complementum antiquae religionis. Ille ordo, in quo genuinus Dei cultus necnon justitia et caritas per totum orbem spargerentur, est Christianismus, qui non differt quoad essentialia a Mosaismo : nam Jesus non venit solvere, sed adimplere legem. Apparet ergo Prophetas prsedicationibus suis viam parasse Christianismo. 2° PR.EDICATIO PROPHETARUM NON POTEST CAUSIS NATURALIRUS EXPLICARI'. 163. Nam : A) prophetae aperte et explicite assenint se dodlrinam divinitus revelatam exponere : eorum testi- monium est omnino fide dignum, nam honesti et sui compotes certo sunt. B) Non potest haberi eorum praedicatio sicut expressio mentis cocevorum^ nam saepe do6lrinam pra^dicant con- trariam praejudiciis concivium. proptereaque persecu- tiones patiuntur, — imo a falsis prophetis distinguun- tur quia non ea quae regibus populoque placerent annun- tiabant. C) Neque dici potest prophetas suam do6lrinam e vatibus et legislatoribus finitimarum gentiwn deprom- psisse, quia h?e gentes monotheismum purum ignora- bant, et ethicam naturalem multis erroribus foedatam docebant. Unde ergo Prophetis sapientia tanta? — A Deo ipso qui hanc do6lrinam reHgiosam et moralem ab ipsis prcedi- candam revelabat. ' Cf. CRUVEn.HlER, Revue pratiqiie d' Apologitique, VI. p. 814; TouzARD, ibid., p. 916.
  • 82. 62 GAPUt 11 II. De praedictionibus prophetarum. 164. Status qua£Stionis. Omissis praedictionibus prophetarum circa Juda^os et gentes finitimas, de vatlci- niis messianicis solis agemus. Alia^ prophetiae sensu litterali^ aliae sensu typico seu spi- rituali Messiae applicantur. Hse sunt verae prophetia? quar inter Christia^nos argumentum apodicticum praebent, sed rejiciuntur a Rationalistis : expedit ergo ut iis utamur quae tantummodo sensu litterali Christo applicantur. — Et non omnes prophetias Htterales exponere intendimus, prcBcipuas tantum referemus, eas quas Rationalistae bona fide praediti rejicere nequeunt. , 165. Argumentum. Si Jesus Nazarenus adimple- vit prophetias messianicas, credere debemus rehgionem christianam esse veram et ab omnibus ampleftendam. Atqui constat Jesum Nazarenum adimplevisse prophe- tias messianicas. Ergo. 166. 1° Major probatur^ ostendendo prcedi6liones prophetarum de Messia ejusque regno esse vaticinia vere divina, — et cum religione christiana intime connexa. A) FrcEcHniones prophetaru7n'^, i) Prophetae omnes certa cum fiducia praedixerunt monotheismum apud omnes gentes praevaliturum esse, Yahweh regnaturum super uni- versam faciem terrae. 2) Regnum uni.versale soHus veri Dei per Israelem^ constituendum et praedicandum. 3) Regnum Dei fore non tantum externum, sed inter- num, ciun sit unio intima Dei cum anima cujusque fideUs. 4) Regem Messiam oriundum esse ex progenie David, et in civitate Bethleem nasciturum, 5) qui vocabitur fiUus Dei, Deus fortis, et donis Spirilus San6li replebitur: 6) judicabit populum suum in justitia et sequitate, legemi scribet in cordibus discipulorum; ' Quae praedi(5liones fusius indicantur in Syn, maj.y n. 519 et seq.
  • 83. DE RELIGIONE CHRISTIAKA. 63 j) impugnabitur, sed vincet inimicos suos, 8) post varia certamina ultimam reportabit vidloiiam quando, confra6to orbe terrarum, omnes populos judica- bit, justosque gloria et honore coronabit, 9) Denique Messias opus suum peraget et populum suum salvabit humili obedientia, passione et morte gloriosa. 167. B) Hce prcedi^iones sunt vaticinia vere divina. i) Nam eveututn p?'cecessemnt, et tam multse sunt, tam certae, tam extraordinariae, ut huf?ia?id sagacitate inven- tae dici non possint. — Multae exspedlationibus et deside- riis JudcTeorum contraiiae erant, praesertim vaticinia de passione Messiae et conversione Gentium. 2) A'on diabolicce^ std divinoe dicendae sunt, ex eorum obje6o, necnon ex fine,- ex circumstantiis, ex fru6libus. 168. C) Hce prcedi^iones cuvi Religio?te Christiana intifne co?t?ie^u?itur, — Nam si Jesus vere adimplevit Prophetias, hoc regnum messianicum est ipsa Religio a Christo Rege Messia praedicata : porro regnum messia- nicum a prophetis celebratur ut opus Deo beneplacens; ergo Religio christiana et ipsa est a Deo approbata. 169. 2° Mi?ior de?nonstratu?-^. Nam : i) Rcligio a Jesu Nazareno praedicata est monotheismus purus Judai- cae gentis; 2) a Judaeis per totum orbeni diffusa est; 3) exigit cultum in spiritu et veritate. — 4) Jesus autem natus est ex familia David, in Bethleem; 5) ut filius Dei agnitus est et Spiritu San6to plenus; 6) aequitatem et justitiam verbis et exemplis docuit; 7) regnum instituit mere spirituale, pacificum et universale; 8) multis per- secutionibus obnoxius fuit, sed invitftus manet; 9) popu- lum suum salvavit non terreno triumpho, sed humiliatio- nibus ac tormentis patienter toleratis. Krgo vere adimplevit vaticinia messianica, ac proinde Religio christiana est vera. 170. Objiciiur prophetias minime impletas fuisse quia prceiiuntiabatur felicitas temporalis et instauratio regni Israeli- tici. —y?^j/'. .-felicitas teniporalis et instauratio regni Israelitici erat e'ementum omnino secundarium in prophetiis, quod in ^ Cf. Tou.ZAHp. fievue p. d' Apologiiique, VII, p 114.
  • 84. ^^ CAPUT II quibusdam vaticiniis deerat, imo quibusdam excludebatun Intelligendi sunt ergo illi textus tanquam figurse spiritualis Jerusalem, scilicet Ecclesias Christi. Quidquid igitur spirituale erat in prophetiis impletum est ac quotidie impletur in Christiana religione. Christus a Pro- phetis praeparatus ac prsediaus, doarinas in Vetere Testa- mento quasi m germine contentas ampliavit et perfecit simulque vaticinia a Prophetis edita adimplevit, ideoque aivmusest legatus primarius ac principalis, cujus dodrinam utpote divmitus revelatam toto corde ampledi debemus. Hoc argumentum minime spernendum est etiam nostris diebus, eo uti debemus sicut mos fuit semper apologetis jam ab initiis Ecclesise, ut videre est apud S. Justinum, non paucos tantuin textus allegando, sed faflu^n integruin prceparatce Religionis chrisHance' ym praedicationibus, tum praedidionibus vironim soc^ialner a Deo missorum. -^ ArT. III. DlVINITAS RELIGIONIS CHRISTIAN/E CONFIRMATUR EX COMPARATIONE CUM ALIIS ^ Duae sunt do6trinae religiosae quas a quibusdam ae jui- parantur vel anteponuntur Christianismo, nempe Bud- dhisnms et Mahumetisnius^ de quibus pauca dicenda nobis manent. I. De Buddhismo^ ; ^ 171. Buddhismus in India floruit sceculo sexto ante "^ Christum, et usque nunc viget in insula Ceylan, in Siam, in populo Sinensi, Thibetana regione et Japonensi impe- rio; habet se6latores permultos (circiter 120.000.000). 1° Historia. Vita fundatoris difficile cognoscitur. Videtur Siddharta, qui postea Budha seu sapiens jdidlus est, natum fuisse circa annum 557 ante Christum ex regia stirpe; patriam domum, uxorem et filios deseruisse ut sapientias studeret cum Brahmanistis; postea in soliiudinem secessisse in qua assi- duis meditationibus viam snlutis invenit. Hanc doctrinam prasdicavit ordinemque monachoruin instituit qui magistri vestigiis inh^rentes cum illo praedicaverunt. ' Sy7i. maj., n. 538-547. Cf. ABBjt de Broglie, Problhnes et conclu- sions de t Histoire des Religions. 2 Cf. HuBY, Christus, p. 138, 258; Rrtcout, OU en est l Histoire de: ^eligions, 1, p. 267; Dic LA Vallke-Poussin, Bouddhisme.
  • 85. 7f DE RELIGIONE GHRISTIANA. 65 172. 2° Doctrina. A) Be Deo nil docet Buddhis- mus; omnia entia essentialiter aequalia sunt; omnia miitan- tur perpetuo, excepta sola Lege vi cujus bonas adliones mercedem, malae castigationem secum afferunt; homo ergo ab aliis entibus essentialiter non differt, Metempsychosi subjicitur donec perfedlionem in nirvana acquirat. B) Summa perfedlio est exsti^t^io quorumlibet deside- riorum anima, — quae obtinetur meditationibus, con- fessione culparum; sympathiam universalem commen- dat Siddharta, et jubet fideles eleemosynam religiosis praebere. Fidelibus prohibentur furtum, mendacium, ebrietas, homicidium, adulterium; religiosis praescribitur coelibatus et paupertas. Hodie ?nultce sunt se£lce apud Buddhistas, — et apud populum non do6lrina atheistica servatur, sed polytheis- mus cum idolis multis et obscenis. 173« 3° Critica. Hinc si primo intuitu quaedam stmilia apparent in Buddhismo et Christianismo, simili- tudo est in quibusdam ritibus aut praxibus, non in dodtri- nis quae toto caelo differunt, cum Christianismus ad vitam perfe6lam, Buddhismus ad annihilationem ducat. Istae similitudines facile explicantur absque mutuo influxu, ex communibus aspirationibus quae apud homi- nes vigent^ et quibus satisfacere tendunt omnes reli- giones. 174. Sed tam multa dissimilia in Buddhismo et Chris- tianismo inveniuntur, ut aequiparari nequeant : A) Miracula a Christo patrata sunt ad confirmandam divinitatem suae do6lrinae : desunt in Buddhismo, — et si adessent, diyinitatem missionis Siddharta non proba- rent quia ipse nil de Deo dicit. B) Excelleniia christianae doftrincB ejus originem divi- nam suadet : dogma Buddhismi valde deficiens invenitur, ut patet ex didlis; ethica, hcet dogmate perfe6tior, tamen superbiae et amori suiipsius plus aequo favet. C) Propagatio Christianismi est miraculum ordinis mo- ralis : non autem propagatio Buddhismi quae sufficienter explicatur qualitatibus et defe6libus hujus religionis. Unde apparet Buddhismum esse humani ingenii foetum, — et Christianismo longe inferiorem. N° 672. — 3
  • 86. 66 GAPUT II.-^DE RELIGIONE GHRISTIANA. II. De Mahumetismo 175. Mahumetismus ortum habuit m Arabidy saeculo septimo post Christum^ et propagatus est in Asiam, Afri- cam et partem Europas. 1° Historia. Mahumes natus circa annum 57o,pavit greges, postea mercaturam exercuit, Angelum Gabrielem sibi appa- ruisse dixit, et praedicavit docflrinam novam. Anno 622, e Mekka in Medinam migravit; postea dies qui fugerat fuit initium asra^ mahumetanse. Vi armorum. rehgionem multis imposuit et mortuus est 8 junii 632. 176. 2** Doctrina. Sex sunt praecipua dogmata a Mahumete data : i) existentia Dei unius, exclusa trinitate personarum, 2) existentia angelorum, 3) missio divina prophetarum quorum ipse est maximus, 4) revelatio h'bri sacri qui dicitur Coran, 5) immortalitas animae et resur- redlio corporum, 6) fataHsmus. Prohibentur kidi aleatorii, vinum, caro suilla, imagines, — imperantur preces, ablutiones, jejunia, piae peregrina- tiones, eleemosynae, circumcisio, — et super omnia com- mendatur bellum sandlum. Polygamia et divortium per- mittuntur, necnon servitus infidehum. 177. 3° Critica. A) MuUa sunt vera in Mahume- tismo quse facile explicantur quia mutuata sunt a Judaismo et Christianismo. Sed non potest haberi ut instauratio antiquae revelationis et Christianismi, quia dogmata essen- tiaha a Christo prsedicata negata sunt a Mahumete. 178. B) Insuper, nil probat Mahumetem fuisse a Deo missum ad instaurandam veram reHgionem : a) ipse missionem suam affirmavit, sed ejus testimonium non est fide dignum, ciim nullo miraculo confirmetur; b) ejus affirmatio est falsa : nam Deus hbidinem permittere nequit; c) propagatio Mahumetismi vi armorum exphcatur, d) frudlus hujus rehgionis veritatum/r^^w;^//>(pr8esertim monotheismo) quae servavlt, tribui debent. Ergo Mahumetismus est et ipse opus humanum quod longe transcendit Christianismus. ' Syn. inaj , n. 548-553; Huby, Christiis, p. 541; Bkicout, Ou en csi VHistoire des Religions, I, p. 424; Carra de Vaux, Le Mahomi' iisme.
  • 87. GONCLUSIO TRAGTATUS. 67 179. COnclusio. Ex hac comparatione Christia- nismi cum aliis religionibus sequitur Christianismum et quidem solum esse omnino transce^tdentem^, Ex quo inferre licet valde probabiliter eum esse divinum, cum sine speciah* Providentias interventu haec transcendentia explicari nequeat. Haec conclusio certa evadit quando accedit argumentum historicum supra expositum, ex quo colligitur Christi testimonium de sua missione rehgiosa et do6lrinah, sandlitate et variis miracuHs firmatum, esse omnino fide dignum. CONCLUSIO TRACTATUS. Religio Christiana est ab omnibus ampleftenda. 180. Probavimus : i) reHgionem ahquam esse a quo- hbet homine colendam; 2) ahquam revelationem esse humano generi moraliter necessariam; et 3) Christianis- mum esse hodie solam rehgionem revelatam; ergo uni- cuique gravis incumbit obhgatio christianam fidem am- plecStendi. 181. Hanc conclusionem dire^e probare possumus ex verbis Christi et Apostolorum : a) *' Qui credit in eum, non judicatur; qui autem non credit jam judicatus est quia non credit in nomine Unigeniti Fihi Dei^''; — ** Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit; qui vero non crediderit, condemnabitur^ ". b) Item Petrus : " Non est in alio ahquo saUis. Non enim ahud nomen est sub cselo datum hominibus in quo oporteat nos salvos fieri^". — Et Paulus : ^* Non » Hoc argumentum egregie evolvit Abb6 de Broglie, Problhnes et conclusions de VHisioire des Religio7is. Integre legantur cap. VIII, IX, X, XI. Hinc apparet Catholicos non timere ne historia Religionum divulgetur, sed e contra multuni sperare ex hac comparatione instituta inter Christianismum et ceteras Religiones; nam nulla inveniri potest quae tam evidentia prse se ferat signa interventfis divini tum in funda- tore, tum in institutione, propagatione ac conservatione, tum in efficacia morali, tum in prseparatione, ideoque religio cathohca non solum alias religiones transcendit, sed in seipsa considerata omnino transcendens est, ita ut opus Dei ab onmibus haberi debeat. 2 Joan., III 18. — 3 Marc, XVI, 15-66. — ^ Aa., IV, 12.
  • 88. 68 CONGLUSIO TRAGTATUS. justificatur homo ex operibus legis, sed per fidem Jesu Christi^". Ergo Deus hanc obhgationem aperte promulgavit. Responsum igitur habemus quaestioni quam initio hujus Tradlatds solvendam ponebamus : num et quamnam reli- gionem homines amplefti teneantur? — Debemus omnes religionem christianam profiteri. ' Galat., II, i6.
  • 89. TRACTATUS II. DE ECCLESIA CHRISTI. 182. Jesus Christus missus est a Deo ad docendam veram Religionem ab omnibus hominibus ample^tendam. — Sed quisnam sii verus Christianisfnus? De faiflo plu- res sunt hodie societates quae christiano nomine gldrian- tur, licet omnino diversae sint : Protestantes negant Chris- tum instituisse au6loritatem supremam et infallibilem quae revelationem tuto servaret et propagaret; Grc^ci schismatici admittunt audloritatem infaUibilem quam in corpore Episcoporum collegialiter agente ponunt ; — Catholici tenent au6toritatem supremam corpori Episco- porum competere, sed etiam hujus corporis Capiti, nempe Pontifici Romano, qui vices Christi gerit in terra. — Quaeritur ergo quisna?n ex his tribus conceptibus sit verus^ seu menti divince consenta?ieus ? 183. Duplex erit pars in Tra6tatu : prior, apologetica^ de inventione veras Christi '^ZQ}i^^'^ posterior^ dogmatica^ de organica Ecclesiae catholicae constitutione. Ecclesiam initio hujus traflatus vocamus sensu generali ccetum homi- num viatorum Christi doftrinam profitentium; accuratio- rem vero definitionem in fine trademus. CAPUT I. De inventione veras Ecclesias Christi. Prsenotanda. I. De variis modis quibiis Ecclesia a variis Christianoriim societatibus concipitur^. 1° De Ecclesiis GRy*:cis a Romana sede separatis. 184. Graeci, qui Orthodoxos sese vocant, docent Ecclesiam visibilem esse a Christo constitutam, eamdemque privilegio * Sv^op. frr.jj.. n. 562-576.
  • 90. 70 CAPUT I. • infallibiliter docendi, ac ieges ferendi fuisse prasditam, quod mcorpore Eplscoporum residet. Contendunt primatuni Pon- tificis Romani non esse juris divini, sed juris ecclesiastici, ob urbis Romas dignitatem Romanis Pontificibus primitus concessum, posteaque primatum Archiepiscopis Constantino- politanis merito translatum fuisse, saltem quoad orientales Ecclesias. Agnoscunt au6loritatem septem priorum Conci- liorum (Ecumenicorum. Juxta eos ergo Ecclesia est societas aristocratica^ ab Episcoporum collegio regenda. 2° DE VARIIS SECTIS PrOTESTANTIUM. 185. Omnes rejiciunt primatum Romani Pontificis, et unam agnoscunt fidei regulam, nempe Scripturam Sacram. — Ltctherani dicunt veram Ecclesiam Christi esse invisibilem, sed fideles in terra uniri vinculis baptismatis, ccenae, et Evan- gelii prasdicationis. Hsec societas visibiiis non fuit constituta a Christo, — et ideo muiti ad Ccesarismum confugiunt. Calvinistce admittunt Ecciesiam visibiiem in qua presby- teris a popuio deiegatis, jure divino episcopis asquaiibus, com- petit ecciesiae administratio : quod systema dicitur Presbyte- rianismus, Anglicani saitem pierique admittunt societatem visibiiem a Christo institutam, et ab episcopis regendam, — ideoque dicuntur Episcopalistce. Denique se6las permuitse contendunt Ecciesias esse sui juris, et potestatem habere sibi constituendi leges ac mini- stros, prout sibi magis piacuerit :^ hic est error Multitudi- nisiarum, 3° De Liberalibus et Modernistis. ^A A 186. A) Protestantes Liberales a) negant Christum insti- ^'i tuisse Ecclesiam ut societatem, ctim ei persuasum fuerit regnum cseli una cum fine mundi mox venturum esse; b) et explicant naturaii processu Ecciesiae efformationem. Fideies qui primum sequales erant, eiegerunt seniores qui coetibus re- iigiosis praesiderent. Grassante Montanismo, potestas Epis- coporum qui ecciesiis praeerant pauiatim crevit, et mox habiti sunt ut successores Apostolorum; orto Gnosticismo, instituta fuit reguia fidei, sciiicet traditio ab Apostoiis per successionem Episcoporum usque ad nostra tempora perveniens. Postea, au(flontas Romani Pontificis invaiuit et omnino suprema eva- sit. Cum hsec potestas ecciesiastica tum Summi Pontiiicis, tum Episcoporum, sit mere humana, et saepe tyrannica, quili- bet jus habet direcfte Deum adeundi et cumeointimam unio- nem ineundi. B) ModernistcB eamdem admittunt evolutionem in consti- tuenda Ecclesia, putant privatum conscientiae judicium ante-
  • 91. DE INVENTIONE VER^ EGCL. GHRISTI. 71 ponendum esse ejus au61oritati, sed rejiciunt individualismum religiosum, et dicunt Ecclesiam er.se necessariam ad veram fidem servandam ac propag^andam, eique tanquam sociali aucftoritati obediendum esse. 4° DOCTRINA CaTHOLICA. 187. Catholici de Ecclesia tria praesertim tenent : a) Christum instituisse Ecclesiam ad modum societatis proprie diSlce; b) in eadem constituisse Episcopos qui suprema potestate docendi et regendi pollerent; c) prima- tum jurisdid;ionis in omnes fideles et pastores contulisse Romanis Pontijicibus. II. De naturd et vi argumentoruni quce in hdc privid parte adhibentur^. ; x88. Ad detegendam veram sententiam Christi de Ecciesia sua, utemur ; 1° Scriptura sacra^ et praecipue i) Evangeliis quorum au6loritatem jam demonstravimus; 2) A^ibus Apostolo- rum, necnon Epistotis^ quie continent doClrinam Christi genuinara, cum Apostoli se a Jesu edo6los et missos dicant, ac niiracuUs confirment. Scriptura sacra, — ut liber humanus cum Rationalistis habebitur, ut liber divinus cum Protestantibus ortho- doxis. Objicitur ea quae in EvangeHis referuntur forsan adulterata fuisse o^^Adsci progressiifd idealisatione. Quod systemajam confutavimus supra, n. 82. Sed prj^eterea : a) Textus quos proferemus sunt multi, maximi momenti, cum substantia Evangelii arcfle connexi, ita ut negari nequeant quin totum Evangelium toUatur; b) si formam ipsam verborum attenda- mus, videntur verba ab ipso Jesu prolata et traditione accu- rate servata ; c) denique prae oculis habendum est Provi- dentiam divinam, quae Jesum pluribus saeculis praedicatione prophetica praeparavit et miraculis multis commendavit, per- mittere non potuisse religionem veram substantialiter adulte- rari a coasvis Christi. iSp- Notandum est minime qucefendam esse in Scrip- turci scientificam et co?npletam Ecctesia^ detineationem. ' Syn. niaj., n. 578-581.
  • 92. 72 GAPUT I. Ecclesia sicut bonum semen crevit et fa6la est arbor magna cujus rami universam faciem terrae obumbrant. Tempore Christi et Apostolorum, nondum apparuerant omnia ejus organa, sed quaecumque essentialia sunt jam existebant a Christo explicite designata : scilicet Christus revera jecit fundamenta Ecclesiae cihm Collegium Aposto- lorum instituit cui pr^efecit Petrum, ac supremam do- cendi, regendi et san6lificandi potestatem ei explicite commisit. 190. 2° Traditionibus Apostolicis. Nam non omnia quae fecit et dixit Jesus in Hbris sacris scripta sunt, et Apostoli non solum ad scripta, sed etiam ad ea quae ore tradiderant saepe provocant. Sunt ergo, praeter Scripturas, Traditiones orales quae mentem Christi fideliter servant : nam Apostoh Christo proximi fuerant, et dodlrinas ab eo traditas tenacissime custodiebant. Utemur non tantum di^is Apostolorum, sed et eorum gestis^ quae ostendunt quom.odo reapse conceptus Christi de regno suo intelle6lus fuerit ab ejus discipuhs. Provi- dentia divina certiores nos facit Apostolos non adulterasse mentem Christi de opere suo in mundo. Argumenti causa, his traditionibus prout hwnanis^ in parte apologetica, utemur. 3° Ratione naturali^ n quantum nobis manifestare valet quae aptiora sunt ad consequendum fiinem a Deo intentum in instituenda societate ecclesiastica; argumenta autem hujusmodi non sunt ex se apodi6tica, sed viam parant demonstrationi aut eam complent. Divisio. Pars apologetica ita dividitur : divina insti- tutio Ecclesiae, id est, aiicujus magisterii vivi et infalhbilis, 1° ratione suadetur; 2° historice probatur j 3'' notis visibi- libus confirmatur^ L ^ Hunc ordinem ampledlimur utpote praesenti et generali controversiae statui magis accommodatum. Quia vero argumenta apologetica diver- sis mentibus adaptari debent, Apologetae ordinem invertere possunt secundum psychologicas auditorum aut ledlotum dispositiones.
  • 93. DE INVENTIONE VER^ EGGL, GHRISTI. 73 ArT. I. DlVINA INSTITUTIO ECCLESIJE RATIONE SUADETURi. aajc 191. Status qucestionis. Primaria quaestio solvenda <-'"'est : num Christus instituerit magisterium vivum et infal- libile ad siiam doflrinani tuendam et propagandam. — Res historice expendi debet : attamen praemitti potest argu mentum a priori^ quo prseparentur animi ad percipiendam demonstrationem historicam. Inter Protestantes i) alii, Liberales di6li, quamlibet au6loritatem respuunt etiam Scripturae, 2) alii tenent unam esse au6loritatem, non quidem vivam, sed scriptam, scilicet Scripturam Sacram. Duo probare intendimus : i" quamdam auHoritatem infallibile^n esse necessariam; 2° Scripturam esse insufficientem, sed desideiari magiste- rium vivum et infallibile, § I. Moralis necessitas alicujus auctoritatis infallibilis suadetur- 192. AuHoritas hic dicitur regula fdei, seu nonna qud cognoscuntur quce sunt credenda et facienda ad vitam ceternam consequendam; — infallibilis^ i, e., cui tuto fidere possimus'^, Thesis : Si res a priori consideratur^ valde probabih est Christum instituisse aunoritatem infallibilein ad suam doftrinam conservandam et propagandam. Probatur : a) ex naturd sociali religionis. Societas vim maximam confert hominibus in rebus politicis, industria- libus, scientificis; item in re religiosa : siquidem in socie- tate religio facilius servatur, velocius propagatur, et felicius defenditur ab hostibus. Itaque variae religiones formam socialem induerunt, ut constat ex historia religionum. Atqui societas rehgiosa, sicut omnis societas, stare nequit sine au6loritate suprema. — Ergo... 193. b) Ex naturd revelationis christiance. Religio christiana divinus revelata, ex didlis in Tra6latu praece- * Sy7j. maj., n. 582-604. » Infallibilitas hic non sumitur sensu stridle theologico, de quo infra.
  • 94. 74 CAPUT I. dente, comple6titur dogmata, praecepta et ritus, quse ser- vari nequeunt integra et incorrupta absque au6loritate. — Constat ex eo quod dogmata sunt intelledlu difficilia, et mysteriis plena, ideoque facile adulterantur ; prsecepta austera et omnibus vitiis opposita, proindeque benigniori interpretationi obnoxia; ritus autem facile in varias su- perstitiones prolabuntur. Confirmatur experientia populorum, qui, repudiata omni au(5loritate, Christianismum profiteri voluerunt : ita, inter Liberales, quot dissensus de rebus maximis, v. g., de ipsius Christi divinitate et existentia! Ergo, dicendum videtur a priori Christum, magno inge- nio prseditum, praevidisse fore necessariam, ac proinde instituisse audloritatem infallibilem qua religio sua serva- retur et propagaretur. .^ n. Moralis necessitas magisterii vivi et infallibilis suadetur. ^-' 194. Status quaestionis. Posita necessitate ali- cujus audtoritatis infallibilis in religione a Christo insti- tuta, quaeritur gucena77i sit illa aii^oritas, utrum liber inspiratus tantum, an 77iagisteriu7n viviwi et infallibile. Protestantes omnes, LiberaUbus exceptis, agnoscunt auftoritatem Scripturae sacrae, et docent eam esse solam fidei regulam. Si oriantur difficultates, solvi debent pri- vato examine juxta plerosque Lutheranos et Calvinistas, privata inspiratione juxta se6las mysticas, ope historiae et traditionis humanae juxta Anghcanos. Catholici vero tenent regulam fidei proximam esse MagisteriuTU vivum et infallibile Ecclesiae quod proponit et authentice explicat fideHbus verbum Dei contentum in Scriptura Sacra et in Traditione. AAf^ 195. Thesis : Si res a priori spe^atiir^ valde proba- ^ bile est Ckristum instituisse magisterium vivu7n et infal- libile quo do^rina sua conservaretur et propagaretur. Probatur ex dotibus regulce fidei. Regula fidei neces- saria ad conservandam et propagandam dodlrinam reve- latam debet esse : a) tuta et co77ipIeta, b) 077inibus obvia^ C) apta ad dirimendas controversias, — Secus enim ex ea multis impossibile foret cognoscere quae sunt credenda et facienda ad salutem consequendam.
  • 95. DE INVENTIONE VER^ EGGL. GHRISTI. 75 Atqui liber inspiratus absque magisterio vivo, ac praeser- tim Scriptura Sacra quocumque modo proponitur, his non fulget.dotibus, sed solum Magisterium vivum et infallibile. Krgo. (j)c. 196. Prod. viinoris prima pars, Liber inspiratus, ac praesertim Scriptura Sacra^ quocumque modo proponitur, non estregula^fidei tuta et completa^ 7tec omnibus obvia^ nec apta ad dirimendas controversias : a) non est regula tuta et completa^ quia non praebet criterium certum quo discer- nantur libri inspirati, nec demonstrare potest omnia reve- lata in Scriptura contineri; b) non est omnibus obvia^ nam Scripturam Sacram prse manibus habere non omnes Christiani omni tempore potuerunt, — nec sufficienter intelligere ut ex ea symbolum fidei sibi conficiant, propter difficultates innumeras quae veniunt ex idiomatibus qui- bus scripti sunt hi libri, ex mendis translationum, ex modo quo dodlrina recensetur, ex obscuritate prophetiarum, ex profunditate dogmatum, ex multiplici sensu qui in Scri- pturis usurpatur, etc...;c) non apta ad dirimendas cojitro- versias^ quia, ut constat ex multiplicitate se6tarum, privata inspiratio, etiamsi existeret, authentice discerni nequit; ex altero capite, privato examine S3ep'ius nulla certitudo de vero sensu textus haberi potest. 197. Secunda pars. Magisterium autem vivum et infallibile est regula : a) tiita et completa^ quia omnes veritates revelatas tum in Scriptura tum in Traditione contentas fideliter exponit; b) omnibus obvia^ quia facile omnibus praebet et explicat verbum I)ei; c) apta ad dirimendas controversias^ quia magistri vivunt et di6lis et scriptis mentem suam aperire, genuinumque dogmatis sensum exponere possunt. Conclusio. — Ergo verisimiliter credendum est Chri- stum, qui volebat Evangelium praedicari omni creaturae, elegisse tanquam audloritatem religiqsam magisterium vivum et infallibile, — quod jam historice demonstran- dum est.
  • 96. 76 GAPUT I. ArT. II. DlVINA INSTITUTIO ECCLESI^ IIISTORICE PROBATUR^ 198. Status qucestionis. Omnes concedunt Jesum instituisse Ecclesiam implicite et mediate; sed quceritur num Ipse deierininaverit elemefita essentialia societatis eccle- siasticce, Negant plerique Protestantes Jesum ipsum instituisse societatem hierarchicam; negant Gr?eci Schismatici, et Episcopahstae Jesum supremam au6loritatem Pontifici maximo tradidisse. Contra quos probandum est : 1° Jesum instituisse Ecclesiam ut societatem hierarchicam in qua jure divino corpus Episcoporum pollet au6loritate docendi et regendi, 2° Jesum huic corpori Pastorum prcefecisse Summum Pon- tificem^ qui jure divino in ipsos Episcopos habet juris- didlionem. § I. Jesus instituit Ecclesiam ut societatem hierarchicam. %h:: ^99* Societas est coetus plurium ad communem finem conjun6lis viribus tendentium. Dicitur democratica quan- do potestas a populo exercetur sive per se, sive per dele- gatos; hierarchica, quando praelati audloritatem exercent quam a Deo, non autem a populo receperunt. Ecclesia est societas hierarchica, quia in ea Episcopi audloritatem a Deo tenent, quae ita Ecclesiae essentiaUs est ut sine episcopatu jam non esset Ecclesia Christi. — Ad demonstrandam hanc veritatem, triplex erit thesis : I de potestate Apostolis collata; 2° de potestate successo- ribus Apostolorum competente; 3° de infallibilitate magis- terii apostoHs eorumque successoribus dati. 200. Thesis I^, : Christus Ecclesiam ut societatem hierarchicam instituit Apostolis conferendo triplicem potes- tatem docendi^ regendi^ et san^ificandifideles, — Historice certum, theologice de fide^. ' Syn. maj., n. 605. ' Haec propositio, etsi propriis terminis non definita, implicite traditur a Concilio Vaticano, sess. IV, Prooem., Denzinger-Bannwart, 1821, et explicite docetur magisterio ordinario Ecclesiae. ??)
  • 97. DE INVENTIONE VER>E EGGL. GHRISTI. 77 Ad quod probandum Scriptura historice considerata ostendemus Ecclesiam i) prceparatam, 2) fiindatam fuisse a Christo, et 3) post Pentecosten in societatem vere hie rarchicam a Christo constitutam crevisse, 201. 1° Christus viam paravit institutioni Ecclesice. prcedica7ido regnum Dei. Prophetae regnum messianicum, nationale simul et universale, spirituale, et eschatologicum annuntiaverant: tempore Christi, Judaei exspe6labant praesertim regnum temporale et nationale. Jam initio suae praedicationis Jesus annuntiat regnum Dei. Sed quid sit illud regnum Dei? De hoc dissen- tiunt Liberales et Catholici. Alii cum Loisy putant regnum Dei a Christo annuntia- tum esse mere eschatologicum, et sane multa verba Christi de vita seterna justorum in caelo intelHgenda sunt; — ahi cum Harnack et Sahatier docent regnum Dei esse inter- num^ et merito quidem, nam Christus enuntiat disposi- tiones animae ad ingrediendum in hoc regnum, paeniten- tiam, fidem, etc. 202. Sed regnum Dei non est tantum futurum : jam enim advenit^ jam praesens est tempore Christi^; — nec est tantum internum^ animae fideh immanens, sed simul externufn et sociale^ ut patet ex parabolis apud Matt.^ c. XIII. Si conferuntur omnes Evangelici textus de regno Dei, triplex veluti stadium distinguitur : uhimum et perfe6tum quod est regnum eschatologicum; hoc autem praeparari debet regno interno Dei in cujusque anim^; et hoc regnum internum praedicari dilatarique debet regno sociali et externo jam existente tempore Christi. Praedicando regnum Dei, Jesus paravit viam institu- tioni ecclesiasticae societatis; nam : ^finem Ecclesiae jdesi- gnavit, seu gloriam Dei obtinendam in regno caelorum ^terno, cujus inchoatio est regnum divinae gratiae in justis; b) necnon ^nedium a se ele6tum ad hunc finem asse- quendum, sciHcet societatem visibilem et externam, spi- riiualem, progressivam, universalem, seu Ecclesiam, — cujus praecipua hneamenta jam deUneaverat. ' Matt., XI, 12-15; XII, 28; Luc, XVI, t6; XVII, 20. 21.
  • 98. 78 GAPUT I 203. 2^ Christus proprie Ecclesiam insiituit dum Apos- tolis potestatem docendi^ regendi atque san^ifica?tdi promit- tit et confert. Christus non solum annuntiavit regnum sociale et externum, sed Ipse explicite essentialia elementa hujus regni determinavit cum Apostolos educavit et misit in universum mundum. A) Christus a) elegit duodecim^ Apostolos quos nomi- natim vocavit; b) educavit tum exemphs suae vitae quae quotidie videbant, tum explicationibus multis quibus eis edisserebat parabolas de regno Dei; c) misittos praedicare regnum Dei fiHis Israel. Nonne haec omnia innuebant Jesum sic praeparare praedicatores Evangehi? 204. B) Mentem suam aperuit explicite eis promit- tendo potestatem docendi, regendi et san6lificandi fideles in suo regno. a) Petruin afiirmat i) fore fundamentum suae Eccle- sise, 2) tenere in manu sua claves regni, 3) jus habere obhgationes varias in ordine spirituaH imponendi aut auferendi^ b) Apostolis duodecim promittit i) potestatem ligandi atque solvendi, id est, regendi Ecclesiam^; 2) assistentiam specialem Spirit^s San6li in prsedicando Evangelio^. C) Christus redivivus dedit potestatem quam promise- rat tum Petro^, tum Apostoliss. Ita collegium Aposto- lorum accepit a Jesu Christo vices Dei gerente potestatem docendi Evangelium omnibus populis, leges imponendi quibus lex divina servetur, et sancSlificandi animas admi- nistratione sacramentorum. Ergo ex multis locis quatuor EvangeHorum constat Jesum ipsum expHcite designasse : i) finem Ecclesiae, sci- licet regnum internum Dei propagandum, et seternum prae- parandum (cf. supra, 202); 2) formam societatis eccle- siasticae, nempe hierarchiam quae jure divino gaudet tri- pHci potestate docendi, regendi, et sandlificandi animas. Ergo instituit Ecclesiam immediate et expHcite. « Matt,, XVI, 18-19. Cf. infra, n. 222. — « Matt,, XVIII, i8. ^Joan., XIV, 16-17, 26; XV, 26, 27; XVI, 13. ^Joan., XXI, 15-18. sjoan., XX, 21-33; Matt., XXVIII, 18-20; Marc, XVI, 15-16; Luc, XXIV, 44-49.
  • 99. DE INVENTIONE VER^ EGGL. GHRIStf. 79 205. Objiciuni Protestantes i)hos textus non esse authen- ticos, et imprimis verba Christi redivivi non esse historica. — Sed nulla est ratio eos ut interpolatos habendi, nisi quia adstruunt regnum Christi esse societatem hierarchicam (quam a priori rejiciunt adversarii). — Praeterea resurrecftio Christi historice probatur, ergo verba Christi resurgentis ut historica accipienda sunt, maxime cum nil contineant nisi adimpletio- nem promissionum antea solemniter et multipliciter fa6larum. — Denique nisi missionem explicitam a Christo acceperint, intelligi nequit ratio agendi Apostolorum post Pentecosten. 2) Insiant aHos esse textus in quibus declaratur Christianos omnes esse sequales. — Ex contextu autem apparet Christum monuisse Apostolos au^floritatem exercendam esse cum beni- gnitate et humilitate ad promovendiim bonumsubditorum, — et do(flrinam imponendam esse non au(floritate propria, sed au(floritate Christi ; sed exinde inferri nequit hierarchiam, cujus institutionem probavimus, non existere. 206. 3° Apostoli, post Pentecosten^ Jam collegiaiiter agunt tanquam reiigiosce societatis prcesides^ seu societatem hierarchicam constituunt. Ad quod probandum, expendamus quomodo Ecclesia constituta fuerit sive in Palcestina sive inter Gentes^. A) In Palcestina^ praesertim in civitate HierosolymitanA^ fidelium conimunitas, nedum sit quaedam mystica iUumi- natorum se6la, jam apparet ut societas hierarchica, a Synagogd distin^a^ suos speciales ritus habens : a) Hierarchica, quatenus nempe regitur a corpore Apostolorum qui triplicem potestatem docendi, guber- nandi et sanc^lificandi exercent tanquam divinitus accep- tam^ et cui fideles sese subjiciunt^. b) A synagogd distinBa : etsi enim Apostoh primum in templo preces offerunt^, mox aperte declarant se a judai- cis audloritatibus independentes esse^; posteaque a Judseis omnino secedunt, in suam societatem admittendo incir- cumcisos Gentiless. c) Suos proprios ritus habens., praesertim : i) baptis- mum^ distin6lum a baptismo Joannis^, sine quo nuUus novam communitatem ingredi potest^; 2) impositione^n » YvRS DE LA Bkiere, n Di(ft. Apologitique [A. d' AUs), t. I, 1251 sq* « ACl,, I, 12-26; II; 37-43; IV, 35-37; V, i-ii; 28-41; VIII, 14-20, etc. 3 Aa., II. 46; III, I, 2, n, etc. — 4 Aa.,M, 8-20; V, 27-33. 5 Aa., X, 3-33. - 6 Aa., XI, 16; XIX, 1-5. 7 Aa., II, 37-41; VIII, 5-16, 36-38.
  • 100. 80 CAPUT I. manuum, quae a solis Apostolis confertur, et qua Spiri- tus Sandlus modo speciali datur ^ ; 3) fra^ionem panis^ quae nihil aliud esse videtur nisi celebratio eucharistiae a Christo in uUima coena institutae ^ Ex quibus infertur communitatem hierosolymitanam jam ab initio fuisse veram societatem hierarchicam et independentem. 207« B) Inter Genies. Post conversionem centurio- nis Cornelii, Evangehum late extra Palsestinam prsedica- tum est, et inter Gentiles christianse communitates insti- tutae sunt, quae et ipsae sacrce hierarchice subduntur, et unu?n corpus sub Apostolis efformant : a) Sacrce hierarchice subduntur^ nempe Apostolis qui supremam au6loritatem exercent in omnes Gentilium communitates, et quidem tanquam divinitus acceptam. Quam au6loritatem ssepe sibi vindicant in epistoHs suis sive docendo'^^ sxwejudicando^^ sive corripiendo^y sive leges ferendo^ aut prcecepta^ non solum fidehbus, sed etiam senioribus qui curam habent fideUum. Sub Apostolis autem jarn apparent inferiores ministri, nernpe diaconi, presbyteri aut episcopi, qui et ipsi aliquam accipiunt potestatem in spirituaUbus, simulque cum ApostoUs veram hierarchiam efformant^, b) Unum corpus sub Apostolis constitumit^ quod jam vocatur Ecclesia^ cujusque unitatem S. Paulus variis com- parationibus iUustrat, eam nempe comparando : a) tem- plo, cujus unitas est visibiUs quia fundamentum ejus sunt ApostoU et Prophetae^; b) corpori^ quatenus Ecclesia est corpus Christi cujus nos membra sumus. Hoc autem corpus unum est non tantum quia unus est Spiritus, unus Deus, una fides, sed etiam unum baptisma^ et unum magisterium, quod concurrit in aedificationem unius cor- poris Christi. Unitas ergo est visibiUs in Ecclesia, et ministrorum hierarchia servatur^°. Conclusio. Ex quibus concluditur Ecclesiam tan- quam societatem hiera?rhicam ab ipso Christo institutam ^ Aa., 11; 33; VIII, 14-17; XIX, e. — ^Aci., 11, 42, 46. 3 / Cor., II, 1-5; VII. — 4 / Cor., V. — 5 / Cor., VI. 6 / Cor., XI, XLI, XIV. — T I Peir., II, 9, 12, 25; V. 3 Ephes., II, 20. — 9 Ephes., IV, 5. — ^° Elphes., IV, 14.
  • 101. DE INVENTIONE VER^ ECGL. GHRISTI. 81 esse; nam, ex una parte, Apostoli, statim post Pentecos- ten, fidelium communitatem instituunt ad modum socie- tatis hierarchicae a synagoga distindlae; et, ex altera, ita agunt vi ipsius potestatis sibi a Christo collatae, et ad implendam missionem sibi commissam; ergo nihil faciunt nisi mentem ipsius Magistri executioni mandare. 208. Thesis II^ : Apostolorum successores jure divino sunt Episcopi^ collegialiter suntpti^ quoad potestate??i docendi^ regendi^ et sanclificandi fideles, — Thesis est historice certa, — theologice de fide utpote magisterio ordinario Ecclesiae fidei proposita. Dicitur : a) Jure divino^ quia Jesus ipse voluit Apo- stolorum officium esse in Ecclesia perpetuum, — non jure mere ecclesiastico, ut docent Protestantes, et Mo- dernistse. — b) Episcopi collegialiter sumpti, quia solum collegium Episcoporum haeres fa6tum est collegii Apo- stolici. Thesis probatur per partes : 1° Apostoli jure divino successores habere debebant in officio suo; 2° successores Apostolorum in triplici potestate docendi, regendi, et sanc- tificandi fideles sunt Episcopi. 209. '' Jure divino Apostoli successores habere debebant in officio, — De fide. A) Innuitur ratione. Nam Christus Apostolis officium commisit quo integritas et unitas fidei servaretur, fideles- que tutius per legum custodiam finem suum supernatura- lem attingere valerent. — Atqui usque ad finem mundi, integritas et unitas fidei erunt servandse, ac fideles tuto ducendi ad finem suum supernaturalem. — Ergo verisi- mile est Jesum voluisse Apostolos habituros esse succes- sores in officio suo. B) Probatur Scriptura. Juxta Matth. XXVIII, 20, Jesus erit usque ad consummationem saeculi cum Aposto- lis docentibus, regentibus et san6lificantibus fideles omnium gentium : hoc autem munus non in propria persona gerunt Apostoh, ergo per successores qui idem officium obtinebunt. %^ 2X0. 2° Successores Apostolorum in triplici potestate docendi^ regendi et sanBijicandi fideles^ sunt Episcopi. — Defide.
  • 102. 82 GAPUT I. Ex didlis supra, n. 206-207, tempore Apostolorum, Ecclesia erat hierarchice constituta; sed quaestio est num Apostoli potestatem quam vi muneris sui detinebant • aliquot ministris commiserint, et quibusnam. — Praeter- mittimus diaconos, qui, utpote inferioris ordinis ministri, successores Apostolorum dici nequeunt. Quaestio est igitur de preshyteris et episcopis. 211. ' A) Jamvero historice constat, quidquid in contra- rium dicunt Liberales et il/<?^^r;^/j/<^%presbyteris et episco- pis collatam iuhsQ potestatem spiritualem ordinis etjurisdic- tionis ad san6^ificandos fideles. a) Ita episcopi ecclesiae Ephesinae, et presbyteri qui ecclesiis Asiae Minoris prae- sunt, jus et officium habent pascendi (id est, docendi ac regendi) gregem sibi commissum^ ita ut potestatis ipsius Petri comparticipes dicantur (cruv7:p£a6uT£po;)3. b) Pariter S. Paulus, in epistoh*s pastoraHbus, saepe declarat Timo- theo et Tito datam fuisse, per impositionem manuum, potestatem docendi et exhortandi, necnon quasdam eccle- sias regendi, imo et potestatem ahis. transmittendi, per impositionem manuum, au6toritatem sibi commissam in rebus ad cultum divinum spe6lantibusl 2 j ^ 212. B) Quaenam vero fuerit extensio hujus potestatis spirituaHs quserendum manet. Hic distin6lione opus est : non omnes quidem presbyteri aut episcopi plenitudinem audlbritatis apostoHcae accepisse videntur S; et aHunde nuHum argumentum desumi potest ex ipso nomine episcopi quod initio eosdem ministros designasse videtur sub diverso respe6lu spe6tatos^; s>ed quidam ex his minis- tris, plenitudinem sacerdotii cum potestate eamdem ahis communicandi simul et munus fideles docendi, regendi et san6lificandi cum aufioritate apostolis vi officii sui collata acceperunt, iique soH, exclusis presbyteris secundi * Modernistae hanc propositionem docuerant (Decret. LamentabUi, 50) " Seniores qui in cbristianorum coetibus invigilandi munere fungebantur instituti sunt ab Apostolis episcopi aut presbyteri ad providendum necei- sariae crescentium communitatum ordinationi, non propriead perpetuan- dam missionem et potestatem Apostolicam. " » Aa., XX, 17; / Petr., V, 1-4. — 3 / Petr,, V, i. 4 / Tiw., 1, 3.4; IV, 6-ii; V, 1-2, 22; VI, 20; // Tim., l, 6. 13-14; II, 14; Tit, 1.3. 5 F. Prat, La ThMogie dc St Paul, . I, p. 475-482; A. MiCHiFXS, in Diet. ApoL, I, 1750, sq. ^ Aa., XX, 17-38; Tit„ I. 5-71 / Tim., III, 2; V, 17, etc.
  • 103. DE INVENTIONE VEF^ EGGL. GHRISTI. 83 ordinis, vere sunt Apostolorum successores. quocumque nomine vocantur. Etenim : a) S. Paiilus certo hanc plenitudinem sacerdotii con- fert Timotheo et Tito^ quos mittit ad ecclesias constituen- das, et quibus committit facultatem pastores et diaconos creandi per impositionem manuum';et valde probabiliter aliis discipulis, quales sunt Tychicus, Artemas, Silas, Epaphras^, quibus officium tradit ecclesiis quibusdam invigilandi. 213. b) -S. Joannes pariter quibusdam plenitudinem sacerdotii cum jurisdirtione solis Apostolorum successori- bus reservata contulit. Id jam probabiliter infertur ex ejus scriptis3; sed certum evadit e testimoniis sequioris aevi. i) 6*. Ignatius, circa an. 107, in epistolis suis supponit epis copatum jam per aliquod tempus institutum esse : asserit enim unum esse in quahbet ecclesia episcopum, cui pres- byteri et diaconi obedire debeant, — episcopatum ita esse essentialem, ut sine eo communitas christiana nomen ecclesiae non sortiatur; quod quidem tam confidenter affir- mare non potuit nisi episcopatus saltem circa finem primi saeculi constitutus fuerit. Jamvero tunc adhuc Ephesi vivebat S Joannes, qui merito censetur eos episcopos insti- tuisse quibus S. Ignatius scribit. 2) S.Irenceus testatur Poly- carpum, cujus discipulus erat, episcopum institutum fuisse ab 4postolis^ : quo nomine designat S. Joannem, cum ceteri Apostoli aut mortui essent aut in remotas regiones dispersi. 3) Quod confirmat Tertullianus^ asserens non solum Polycarpum, sed etiam ahos episcopos a S. Joanne institutos qs^q^-, fragnientum Muratorianum^ ubi agitur de Joanne et episcopis suis^, id est, episcopis ab eo insti- tutis; Cle??iens Alexandrinus ^ ^ cujus testimonium est ma- gni valoris, quippe qui traditiones optime noverit. Historice igitur constat circa finem primi saecuh quos- dam esse Ecclesiae ministros (postea episcopos didlos), qui plenitudinem sacerdotii receperant, quibus, excUisis ' / Tim., III, I sq.; V, 17-22; Tit., I, 5 sq. » CoL, IV, 7-8; Eph.,Y, 21-22; // Tim., IV, 12; Aa., XV, 22, 32, 40; XVI, 19, 25, 29; // Thess., I, i; // Co?-., I, 19; Col., I, 7; IV, 12-13. 3 Apocal., I-lIl, III Joan. — * Adv. Harcs., . III, c. III, 4. 5 DeprcBscript., XXXII. ^ MURATORI, Antiquitates italiccB Medii Aivi, III, c. 253. 7 Quis dives salvetur, 42.
  • 104. 84 GAPUT I, diaconis et presbyteris secundi ordinis, commissum erat munus docendi, regendi et sandlilicandi fideles cum au61o- ritate suprema quam Apostoli, vi officii sui, a Christo acceperant, —eosque, et quidem solos, Apostolorum suc- cessores in officio suo dici posse. 214. C) Episcopatum vero mouarchicum (id est unu7n episcopum pro q[uavis ecclesia) jam circa finem saeculi primi constitutum esse constat : a) ex modo loquendi audlorum secundi saeculi, praesertim S. Ignatii, qui suppo- nunt hujusmodi institutionem jam per aliquod tempus viguisse; b) ex catalogis episcoporum quibus in variis ecclesiis delineatur series episcoporum usque ad primum saeculum aut etiam usque ad Apostolos Non diffilemur quidem in aliquot documentis agi de episcopis pluribiis in eadem civitate aut ecclesia degentibus. Sed animadvertimus : i) minime constare ibi agi de veris episcopis plenitudine sacerdotii praeditis, cum in quibusdam civitatibus ita recensitis aliunde certum sit jam adesse episco- pum monarchicum;2) episcopatum pluralem,si alicubi primum exstiterit, mox locum dedisse episcopatui monarchico, ut ipsi adversarii fatentur. 215. Conclusio. Ex quibus inferre licet : a) Apos- tolos quibusdam e suis discipulis plenitudiiiem sacerdotii commisisse, qui ecclesias regerent; b) hos autem esse qui saeculo secundo et deinceps difti sunt episcopi; c) epis- copatum monarchicum usque ad tempora apostolica retro- gradi, ideoque a Christo intentum esse, cum Apostoli aperte dicant se mandata Magistri exsequi. — Ergo Episcopi, qua tales, sunt jure divino Apostolorum succes- sores quoad potestatem docendi, regendi et san6lificandi. 33 ^s 216. Thesis III^ : Potestas docendi (collegio Apostolo- rum et Episcoporum concessa) privilegium infallibilitatis importat^ ita ut Ecclesia docens sit infallibilis circa fidem et mores, — Historice certum, theologice de fide ex magis- terio.ordinario. In hac thesi ostendimus regulam fidei catholicam non esse inventam saeculo tertio, ad haereses tutius refellendas, sed jam a primis Ecclesiae temporibus cognitam et expli- cite propositam. %^ ' Cfr. Syn, maj., n. 649-651; MiCHiEl.S, in Dit^. ApoL, 1769 sq.
  • 105. DE INVENTIONE VER^ EGGI-. GHRISTI. 85 Declaratur, Infallibilitas est privilegium a Deo con- cessum quo error, in rebus fidei et morum, semper tuto cavetur. Provenit ex eo quod Spiritus Sanftus specialiter adest Ecclesise docenti, eam servando ab errore; differt ab inspiratione quae, praeter inerrantiam, importat positivam motionem ad scribendum, et a revelatione^ qu?e supponit veritatis antea ignotce manifestationem. — Illud privile- gium collegio Apostolorum, item collegio Episcoporum competit, non autem singulis episcopis. 217. Prohatur thesis ex promissis Christi, ex ratione agendi Apostolorum, et antiquitate christiana. Haec sunt tria argumenta non separatim spe6landa, sed potius tres partes ejusdem argumenti quae sese invicem confirmant. 1° Ex promissis Christi, A) Promisit Christus se datu- rum ApostoHs Spiritum veritatis qui cum eis in perpetuo maneret, eisque suggereret quaecumque dixerat^ Atqui haec promissio ^,) collegio Apostolorum fa6la est, et pro eorum successoribus; b) importat assistentiam specialem Spiritus SantSli, quatenus est do6lor veritatis; c) et qui- dem in do6lrina Christi proponenda. — Ergo promittit vere Christus infallibilitatem sensu prsediflo. B) Item Christus^ promittit collegio Apostolorum, a) se mansurum esse omnibus diebus usque ad finem mundi, cum eis docentibus suam do6lrinam, b) quo fide- lius eam omnibus proponerent. Hic est enim sensus biblicus hujus incisi : Ecce ego vobiscmn sum. Ergo... 218. 2° Ex ratione agendi Apostolorum, A) Apostoli ita intellexerunt promissa Christi : dicunt enim Spiritum San6lum cum ipsis testem esse omnium quae praedicant^, cum ipsis condere decreta dogmatica simul et disciphna- rial — Et ideo plenum assensnm intelle6lus exigunt^, et anathematizant quoscumque do6lores etiam Angelos diversa evangeh*zantes. B) In scriptis affirmant Ecclesiam esse cohimnam et firmamentum veritatis^, do6lrinam quam docent esse depositum fideliter custodiendum, non miscendum cum novitatibus quae sunt erroneae"^. Ergo, secundum Apos- ^ Joan,, XIV, 16-17, 26; XV, 26, 27. — » Matt., XXVIII, 20. 3 Aa., V, 32. — 4 Aa., XV, 28. — S // Cor„ X, 5. 6 / rim,, III, 15. — 7 / Tim„ VI, 20-21; cf, I Joan., IV, 5-6.
  • 106. 86 GAPUT I. tolos, sola vera regula fidei est do6lrina quam ipsi si^^e scriptis, sive viva voce tradunt^ : haec est sola veritas integra absque commixtione erroris, quia Spiritus San6lus eis docentibus assistit^ 219. 3° Ex antiquitate christiand. Quando ortae sunt hsereses, Patres, qui mentem Christi et Apostolorum nove- rant, non innituntur argumentis ex ratione aut Scriptura sacra sola desumptis, sed provocant ad audtoritatem Traditionis quae magisterio infallibili Episcoporum mani- festatur. A) Regulam fidei tutam, a qua secedere non iicet, esse do6lrinam ab Episcopo traditam scripsit S. Ignatiusdid Ephe- sios (III, IV, V, VI, XVI I), ad Trallenses, ad Smyrnaeos et Philadelphenses ; — item Polycarpus^ Papias, Hegesippus putant praedicationem seniorum, Apostolorum et Episcoporum esse orthodoxam fidem. — Testimonia h^c diredte regulam fidei catholicam demonstrant, indire6le thesim nostram de infalUbiUtate Episcoporum : nam sine assistentia speciah Spiritus Sandli praedicatio Episcoporum nequit esse tuta et semper vera. B) 6". IrenceuSj in Epistold ad Flofinum^ et in opere Adversus hcereses^ aperte docet regulam fidei esse ** Tradi- tionem quae est ab Apostolis, quae per successiones presby- terorum in Ecclesiis custoditur, ti per successiones Episcopo- rum petvenit usque ad nos^ Et addit : '* Qui cum episco- patus successione charisma veritatis certum acceperunt ^ ^ Ita explicite indicat specialem gratiam dari successioni Episcoporum qua certo vitetur error in tradenda Christi do6lrina. — Cui consentit Tertullianus^ affirmans Spiri- tum Sandlum promissum a Patre ut do6lorem veritatis revera Ecclesiae dari. C) A fine saecuU secundi, Concilia Episcoporum coadu* nata sunt contra haereticos, et haec tanquam veriiatis organa authentica habita fuere tum ab ipsis Concilii Patri- bus, tum a fidehbus. Ergo stat thesis, scilicet Corpus Episcoporum, quatenus haeres et successor Collegii Apostolici, infaUibilitate gau- ^ // Thess.s II, 14. 2 Hic agitur de rebus ad fidem et mores pertinentibus, non de rebiis incertis aQt agcessoriis in quibus Apostoli errare poterant absque fidei discrimine. Cf. A^., XX, 25. 3 Adv, H(sres., 1. III, c. 2-4, 1. IV, c. 26. — 4 De prcBscript., c. 28.
  • 107. DE INVENTIONE VER^ ECGL. •GHRISTI. 87 det dum do6trinam Christi tradit. — Et ideo regula fidei christianse est magisterium vivum et infallibile Corporis Episcoporum. — Hasc dodlrina, jam recepta ab initiis Ecclesiae, quia ab ipso Christo fuerat explicite tradita, postea expHcitior evasit quando definitae sunt conditio- nes infallibilitatis. Corollaria. 220. A) Rejiciendus est Ccesarismus. — Nam potesta- tem spiritualem in Ecclesia non principibus saecularibus contulit Christus, sed Corpori Episcoporum, ut constat ex di6lis. — Ita, contra multos Anglicanos et Lutheranos. B) Item rejiciendus est Multitudinismus^ et presbyteria- nisnms. — Ita contra Calvinistas, Congregationalistas, et Liberales multos qui putant ecclesiasticam potestatem multitudini collatam fuisse quae per delegatos exerce- retur^ § II. Jesus instituit Ecclesiam ut societatem monarchicam^. 9^-^ 221. Status qucestionis. Quaeritur num Christus Cor- pori Episcoporum Caput prsefecerit, seu primatum insti- tuerit cui tum fideles, tum episcopi subjiciantur^ aliis ver- bis num Ecclesia sit jure divino monarchic'a. Negant omnes Protestantes et Grseci, — affirmant autem Catholici, quorum do6lrinam exponemus in triplici thesi : i° ^^ pri77iatu Petri; 2^ de successoribus Petri; 3° de infallibilitate Romani Pontificis. 222. Thesis P : Christus B. Petro contidit direfle et tnwiediate primatum non solum honoris^^sed etiamjurisdic- tionis^ seu potestatem docendi, regendi^ et sannificandi uni- versam Ecctesiam, — Historice certum est, theologice de fide ex definitione Concilii Vaticani^. ' Notandum quod in eledlionibus episcopalibus quae in Ecclesia pri- mitiva habebantur, fideles designabant tantum candidatum sibi placitum, cui nec jurisdidlionem, nec consecrationem conferre poterant. 2 Syn. maj., n. 683-763. 3 " Si quis igitur dixerit B. Petrum Apostolum a Christo Domino cons- titutum non esse Apostolorum omnium principem, et totius Ecclesiae mihtantis visibile Caput; vel eumdem honoris tantum, non autem verae propriseque jurisd'(5lionis primatum ab eodem D. N. J. C. dire<5le et V
  • 108. 88 GAPUT I. Frobatur : 1° Ex prcEeminentid Petro concessd, — Natn in Evangelio Petrus ut specialis socius et amicus Christi, imo ut primus inter ceteros, ostenditur ab Evangelistis ; item Christus resurgens Petro singulariter apparuit. 2^ Ex promissione primatus^. — Petro primatus pro- mittitur; nam a) Petro soli loquitur Jesus ut patet ex textu et contextu. — Ergo petra super quam Christus aedifica- bit Ecclesiam suam non est alia ac Apostolus Petrus; b) Petrus fundamentum quo solidatur Ecclesia esse nequit nisi supremd polleat potestate docendi et regendi in spiri- tualibus. Eadem au6loritas promittitur sequentibus ver- bis '^ Tibi dabo claves regni cselorum " et ^* Quodcumque h*gaveris super terram..."; c) haec jurisdidlio suprema quae promittitur a Christo est primatus verus : nam Christus solum Petrum ceteris exclusis alloquitur, eique soH polH- cetur eamdem au6loritatem quam aliis ApostoHs cum Petro unicum corpus efformantibus daturus erat. Haec interpretatio textds admittitur hodie a Modernistis et LiberaHbus multis qui negant iUius historicitatem. Apud Lucam ^, Christus pro uno Petro orat, Hcet omnes a Satana impugnentur : quod sufficit quia, cum Petrus sit aHorum caput, fidem eorum qui defecerint, firmabit. 223. 3° Ex collatione potestatis totum pascendi gregem. — Christus redivivus Petro contuHt potestatem supremam ipsi antea promissam : ^* Pasce agnos meos... Pasce oves meas 3 ". Siquidem verba Christi a) ad Fetrum solum spedlant, qui vocatur nomine proprio *' Simon-Joannis ", a quo exigitur dile6tio omnino personaHs ** DiHgis me plus his? "; b) conferi^nt primatum^ nam verbo " Pasce " (^oaxE, 7roifj.aiv£) designatur tum apud profanos, tum apud sacros au6l"ores potestas in societate. Cum haec potestas soH Petro detur, Petrus igitur verum primatum tenet quo Christi supremi Ecclesiae pastoris vices gerit; c) in univer- immediate accepisse, A. S." (Sess. IV, can. i, Denz.-Bannwart, 1823). ^ *' Et ego dico tibi quia tu es Petrus (kepha)et super hanc petram (kepha) aedificabo Ecclesiam meam, et portas* inferi non prasvalebunt adversus eam. Et tibi dabo claves regni cselorum. Et quodcumque ligaveris super terram, erit ligatum et in caelis : et quodcumque solveris super terram, erit solutum et in caelis." [Matt.^ XVI, 13-19). ^ " Ego autem rogavi pro te, ut non deficiat fides tua. " (Luc., XXTI, 32). — 3/^^«., XXI, 15-17.
  • 109. DE mVENTIONE VER^ EGCL. CHRISTI. 89 sam Ecdesiam^ nam verba ** Pasce agnos, parce oves '^ designant omnes Christi discipulos quacumque sint digni- tate praediti. «r^O 224. 4° Confirmatur exercitio hujus au^oritatis, Pe- ^ ' trus revera intellexit verum primatum sibi collatum esse^ : nam post Ascensionem au6loritatem supremi Principis exercet in Ecclesia, ita, v. g., in eledlione Mathiae^, in praedicatione Evangelii^, in conversione Gentium^, in visi- tatione Ecclesiarum, 5 in Concilio Hierosolymitano ^. Paulus ipse primatum Petri agnovit, ut patet : i) ex eo quod Petrum nobiliori loco nominat ^, 2) Jerosolymam venit ad visendum Petrum^ Quando in faciem Petro restitit, non negavit ejus audloritatem, sed timuit ne exemplo Petri multi observantias legales servarent et Gentiles tali agendi ratione a fide averterentur ^. De argumento traditionis, cf. infra, n. 229 sq. 225. Thesis IP : Primatus jurisdiSlionis in univer- sa7?i Ecclesiam non solum Petro^ sed etiam ejus successoribus^ nempe Romanis Pontificibus^ jure divino collatus fuit. — Historice certum, Theologice de fide, ex definitione Con- cilii Vaticani'°. Ad thesim demonstrandam, duo oportet probare : 1° Christum voluisse primatum jurisdi6lionis Petro colla- tum ad ejus successores transire; 2° successores Petri esse Romanos Pontifices, eisque igitur competere primatum. I. Christus voluit primatum esse perpetuum, ET AD PeTRI SUCCESSORES TRANSIRE. 226. Probatur assertum : 1° Scriptura, Ex textibus supra laudatis, Petrus constitutus est fundamentum Eccle- siae, accepit claves regni, et potestatem ligandi atque sol- vendi, totumque gregem pascendi. Atqui Ecclesia, quam ' Ita contra Modernistas ** Simon Petrus ne suspicatus quidem unquam est sibi a Christo demandatum esse primatum in Ecclesia." — (Prop. 55^ Dec. Lamentabili, Denz.-Bannwart, 2055). « Aa., i, 15. — 3 Aa., II. 14, iii, 6. — 4 Aa. x. — s Aa., ix, 32. ^ Aa., XV, 7, i. — il Cor., I, 12; III, 22. — 8 Galat., II, 18-19. 9 Galat., II. '° " Si quis dixerit non esse ex ipsius Christi institutione, seu jure divino, ut B. Petrus in primatu super universam Ecclesiam habeat pei- petuos successores; aut Romanum Pontificem nonesse B. Petri incodem primatu successorem; A. S." (Sess. IV, c. 2, Denz.-Bannwart, 1825).
  • 110. 90 GAPUT I. Christus vult usque ad consummationem saeculi perma- nere, nequit subsistere sine fundamento, nec caelum fideli- bus aperire sine clavibus, nec legibus opportunis dirigere animas sine potestate gubernandi. — Ergo. 2° Historid, Textus infra exponuntur^ n. 229 sq. y Ratione suadetiir, Au6loritas tuta et permanens utilis est ut Ecclesia dirigere possit fideles ad finem suum supernaturalem. Atqui haec audloritas facilius finem suum obtinebit si ab uno habetur quam si a collegio pos- sidetur. — Ergo... II. SUCCESSORES B. Petri in primatu sunt Romani Pon- TIFICES, QUIBUS PROINDE COMPETIT SUPREMA DOCENDI ET REGENDI POTESTAS. ^^ 227. i"" Probari potest ha^c thesis osfende7ido B, Petrui/i Romani venisse et fuisse Episcopum hujus ctvitatis usqice ad finem vitce. De duratione hujus romani Episcopatus Petri non concor- dant catholici, sed fa^flum ipsum, quod solum ad nos refert, est certum. Diserte probatur episcopatus Romanus Petri : i) ex Patri- buSy inter quos citare juvat Caium, TertuUianum, Origenem, Cyprianum, Irenaeum, Dionysium Corinthium; item S. Igna- tius et S. Clemens Papa aperte supponunt Petrum et Paulum Romam venisse; 2) ex monumentis quibus memoria Petri Romae affixa remansit ; 3) ex consensu omnium ecclesiarmn orientalium quarum nulla gloriatur' quod sepulchrum Petri habeat : omnes ecclesiae in suis liturgiis concelebrant episco- patum Petri et martyrium Romae consummatum; 4) ex catalo- gis Romanorum Episcoporum qui omnes usque ad S. Petrum retrogradiuntur, et ex quibus patet Romanam Ecclesiam statim post S. Petrum ab episcopo monarchico redlam fuisse. Hos catalogos referunt S. Irenasus, Eusebius, S. Epiphanius. Ergo Romanus Petri episcopatus tot testibus probatus, a nullo antiquo audlore negatus, est historice certus. ^^> 228. 2° Sed, etiamsi Petrus non fuerit Episcopus urbis Romae, quod falsum est ex di6lis, manet tamen quod Romani Pontifices sunt successores Petri in primatu^ et quideni jure divino. Thesis nostra constabit si probamus Episcopos admi- sisse primatum Romani Pontificis quatenus successoris B. Petri; jam enim ostendimus Corpus Episcoporum esse infallibile in tradenda Christi do6lrina. Afferemus ergo
  • 111. DE INV]E:NTI0NE VER^ EGGL. GHRISTl. 91 testimonia quae primiim implicite et obscure, licet vere> postea vero magis diserte primatum asserunt. 229. A) Tribus prioribus SLECuHs^ prceeminentia Roma- ?m Ecclesice scriptis et faBis a^noscitur, a) ("irca finem primi saeculi (93-97), Ecclesia Roma?ia censebat jus et officium sibi incumbere Corinthios ad pacem revocandi, vivente adhuc Apostolo Joanne; ejus eprstola, nedum reje6ta fuerit, reverenter accepta et inter divina officia per plurimos annos lecla est. Haec autem epistola scripta fuit a Clemente Romano Episcopo, qui tanquam au(^oritatem habens praecipit, — simulque decla- rat Christum loqui per os suum, et eos qui non obtempe- raverint gravis reos esse culpae. b) Ineunte saeculo secundo, Ignatius ep. Antioch. (107) ad Romanos scribit " Ecclesiae quse praesidet in loco regionis Romanorum, digne casta et ccetui caritatis prcesi- dens ", c) Decurrente saeculo secundp, multi Romam venerunt, ut ejus Episcopum inviserent ejusque judicium de rebus fidei et discipUnae exquirerent, ita, v. g., Polycarpus Smyr- nensis ep., Abercius Hierapol ep., — item haeretici, ut Marcion et Montanistae... 230. d) Exeunte saeculo secundo, prseclarum habemus testimonium S. Irenced, Dicit veritatem reperiri in Eccle- siis ab Apostolis fundatis quae traditionem fidehter servant per successionem Episcoporum. Sed quoniam longum esset omnium Ecclesiarum investigare traditiones, sufficit eas cognoscere quse in Ecclesia Romana accipiuntur, haec enim Ecclesia est regula fidei cui omnes ahae Eccle- siae consentire debent, propter praeeminentiam spiritua- lem quam tenet ex Apostolo Petro qui eam fundavit : ** Ad hanc enim Ecclesiam propter potiorem principa- Htatem necesse est omnem convenire Ecclesiam, hoc est eos qui sunt undique fideles, in qua semper ab his qui sunt undique conservata est ea, quae est ab ApostoHs traditio... ^" In Controversid de Paschate, Viclor I (189-198) man- davit Episcopis orientahbus ut, coa6lis synodis, de die Paschatis disceptarent. Quidam Asiae Episcopi usum » Adv. Hcsres., 1. 111, c. 3, P. G., VII, 848-849.
  • 112. 92 GAPUT 1. suum, spreto romano, tenaciler retinuerunt. Quibus Vi6lor minatus est excommunicationem, quam exse- quendam non jussit, postulante S. Irenaeo. Mox tamen usus Romanus etiam in Asia Minori praevaluit. ll 5r ^3^- ^) Tertio sceculOy Teriullianus priusquam Montanista fieret (202) in opere De prcescriptione hcereticorum^ c. 22, 36 agnoscit primatum Petri, necnon quamdam Ecclesiae Roma- nae praseminentiam, quatenus Petri sanguine illustratae. S. Cyprianus^ tempore schismatis Novatiani (250), scripsit librum De Unitate EcclesicB^ in quo agit dire(5le de unitate uniuscujusque Ecclesiae sub regimine episcopi. In cap. IV, quaedam sunt verba de Petri primatu, quae non inveniuntur in omnibus codicibus, et ideo a multis rejiciuntur; sed imme- rito, cum sint ab ipso Cypriano in secunda sui libri editione conscripta. — Aliunde plane asserit Ecclesiam super Petrum fundatam esse, et Ecclesiam Romanam esse principium ex quo unitas sacerdotalis exorta est. Item in Epistolis suis afiirmat Ecclesiam Romanam esse radicem ac matricem Ecclesiae catholicae, et ab Episcopo Romano petit ut exccm- municetur Martianus ep. Arelatensis. Sed in controversia de Baptismo haereticorum putavit usum ecclesiae Carthaginensis esse legitimum. et renuit accipere mandata a Stephano Romano Antistite. ~ Ex hoc non sequi- tur Cyprianum negasse primatum Romani Pontificis, sed putasse hac de re pra(ftica usum suum retineri posse. Eodem saeculo, multi etiam Episcopi ex variis provin- ciis ad Episcopum Romanum recursum habent, sive ad reddendam rationem fidei suae, sive ad controversiam componendam, — item haeretici et schismatici. ^3 C' 232. B) Quarto et quinto scbcuIo^ Frimaius Ecclesice Ro/nancB ita diserte scriptis et faSlis asseriiur ui de ejus exisientia dubimn haberi nequeat. a) Episcopi Romani loquuntur et agunt tanquam plene conscii sui primatus. Ita i) adversus Arianismum, Sylvester.^ qui per legatos praefecit Nicaenae synodo, — Jtilius /, qui Athanasium in sedem Alexandrinam restituit, — Liberius in exsilium missus, quia noluit obtemperare placitis Constantii, ~ Da/nasus., qui reprobato Sirmiensi conciHo regulam fidei Orientalibus Episcopis imposuit. 2) Adversus Priscillianismum, Siricius ut judex ab omnibus habetur. 3) Adversus Pelagianismum, causa judicatur ab Innocentio 7 et Zozimo qui Epistolam l^radoriam omnibus misit Episcopis.
  • 113. DE INVENTIONE VERvE EGGL. CHRISTI. 93 b) Patres quarti et quinti sseculi primatum Romani Episcopi indubitanter agnoverunt. Ita i) S. Optatus Milevitanus qui, adversus Donatistas scri- bens, ostendit veram Ecclesiam Christi insigniri unitate quag venit ex cathedra Petri Romae constituta; — 2) S. Ambro- sius qui docet Romanam Ecclesiam esse caput totius orbis catholici, et signum verae fidei esse communionem cum Romana Ecclesia; — 3) S. Augustinus qui agnoscit appella- tionem a sententia sua dari ad San(flam Sedem, et concilia provincialia suam pr^cipuam au6loritatem ex approbatione S. Pontificis desumere ; — 4) S. Hieronymus qui scribit ad Damasum Papam : " Ego Beatitudini tuae, i. e., Cathedrae Petri communione consocior. Super illam petram aedificatam Ecclesiam scio. Quicumque extra hanc domum agnum come- derit profanus est... * ". Item inter Orientales, S. Athanasius qui recursum habuit ad Episcopum Romanum iUiusque jus agnoscit judicandi alios episcopos; item S. Chrysostomus^ Eusebiani qui an. 346 Rom. Pontifici se subjecerunt. ^33- C) Ex consensu totius EcclesicE. in conciliis mani- festato. a) In concilioi?//^^.^/;^^ (431), i) S. Cyrillus sententiam et definitionem rogavit a Romano Pontifice, 2) S. Ponti- fex Coelestinus Cyrillum vicarium suum creavit ut Conci- lio praesideret, 3) legatosque misit, quorum unus Philippus presbyter coram Patribus, nemine reclamante, aperte asse- ruit primatum Petri ejusque successorum Romanorum. Pontificum in universam Ecclesiam ^ b) In concilio Chalcedonensi (451), Leonis celebris epistola, qua Eutychetis errores damnabantur, ledla est approbantibus omnibus Patribus, qui fere omnes Orien- tales erant : " Petrus per Leonem locutus est!'' In rela- tione ad Leonem postea missa, iidem Patres aperte confi- tentur primatum Romani Pontificis 3. c) In Conc. Constantinopolit. 111(6^6) similia acclama- runt Patres. d) In Conc. Lugdunensi II^ (1274) et Florentino^ (1438- 1445) primatus Rom. Pontificis disertis verbis definitus est. ^ ROUET DE JoURNEL, Enchiridion Patristictim, 1346. — Textus allegati inveniuntur tum in Enchiridio patristico, tum apud Denzin- gek-Bannwart. 2 Denzinger-Bannwart, 112. — 3 Denzinger-BannwarT, 149. * Denztnger-Bannwart, 466. — 5 Denzinger-Bannwart, 694.
  • 114. 94 CAPUT I. ^ Ergo certum est Episcopos Ecclesioe universalis agno- visse prinmatum jurisdi6lionis competere Romano Pontiiici in omnes Christi fideles, in pastores et in agnos. — Atqui, ex di6lis, infallibile est corpus Episcoporum in proponenda Christi dodlrina. Ergo... Nec dicatur i) ambitione Episcoporum Romanorum prima- tum Roman?e sedis constitutum fuisse, — nam omnes Ponti- fices Romani hanc supremam potestatem sibi vindicarunt quasi onus et ofiicium, etapprobantibus ceteris Episcopis inter quos inveniuntur viri non minus do6lrina quam zelo et fortitudine conspicui. 2) Nec primatus adscribatur prcEemi- nentice politicce urbis Romce^ nam et Pontifices Romani et ceteri Patres omnes asserunt primatum ortum esse ex suc- cessione B. Petri, qui ex voluntate Christi fadlus fuerat Caput Ecclesise universahs. 234. Thesis III : Ro^nanus Pontifex^ cuni ex Cathe- drd loquitur, infallibilitate gaudet in definiendd do^rind defide vel de ^noribus^ ita ut efus definitiones ex sese^ non ex consensu Ecclesice^ sint irreformabiles, — Historice certum, theologice de fide. Hoec thesis negatur a Protestantibus quoad primani partem, quoad secundam a Gallicanis. Doclrina cathohca a Vaticano sic proponitur : " Definimus Romanum Pontificem, cum ex Cathedra loquitur, i. e., cum omnium Christianorum Pastoris et Docfloris munere fungens pro suprema sua ApostoHca aucfloritate, do(flrinam de fide vei moribus ab universa Ecclesia tenendam definit, per assis- tentiam divinam... ea infalHbihtate pollere qua Divinus Redemptor Ecclesiam suam in definienda do6lrina de fide vel moribus instrudlam esse voluit; ideoque ejusmodi Romani Pontificis definitiones ex sese, non autem ex consensu Eccle- sise, irreformabiles esse' ". lo Declaratur thesis, A) Agitur de infahibihtate in docendo, de qua supra, n. 216, non de impeccabihtate. B) Exponuntur conditiones quae omnes simul requirun- tur ut sententia Pontipcis sit infalhbihs : a) ut Romanus Pontitex loquatur non ut dodlor privatus, nec ut episcopus urbisRomae, nec ut princeps civihs, sed ut totius Eccle- siae 1'astor et Do6lor pro sua suprema au6toritate; b) ut doceat veritatem de fide vel moribus, cf. infra n. 252; c) ut definiat, i. e., finahter determinet quaenam sint fide » DENZINGER-BANNW^AKr, 1839.
  • 115. DE INVENTIONE VER^ EGCL. CHRXSTI. 95 vere interna tenenda; d) ut definitio universam obliget Ecclesiam. C) Enuntiatur causa infallibilitatis, scilicet assistentia Spiritiis San6li. D) Subje(5lura indicatur infallibilitatis, Romanus Pon- tifex, cujus definitiones sunt irreformabiles ex sese, inde pendenter a judicio Episcoporum, et a consensu totius Ecclesiae. 5^"^ 235. 2*^ P7'obatur thesis. A) Scriptiird. a) Ex textu superius citato " Tu es Petrus...", Petrus ejusque suc- cessores constituti sunt a Christo fundamentum siiper quod aedificaretur Ecclesia et ex quo solidaretur. Atqui nisi infallibilitate gaudeat quando ex calhedra loquitur, . Summus Pontifex non est fundamentum quo firmatur Ecclesia. Ergo... b) Ex oratione Christipro Petro : *' Ego rogavi pro te ut non deficiat fides tua; et tu ah'quando conversus (E7rtcj-:p£']^a(;) confirma fratres tuos^". Hic Christus sohim Petrum alloquitur, ut patet ex contextu, et pro solo Petro orat; pro illo petit indefe6libih*tatem in fide (ut non deficiat fides tua), ut possit confirmare fidem fra- trum suorum. Oratio Christi est effitax; ergo a Deo obtinuit assistentiam specialem vi cujus fides Petri incon- cussa maneret. Hoc privilegium ad Petri successores ^xtenditur, cum Petri successores in primatu idem officium impositum habeant confirmandi fratres in fide. c) ex potestaie totum pascendigregem. Ex di6lis, Petrus ejusque successores a Christo acceperunt munus totum pascendi gregem verbo veritatis, ita ut omnes teneantur huic magisterio obedire. Atqui hoc admitti nequit nisi tale magisterium sit infaUibile. Jl^fS 236. B) Traditione. a) In quatuor prioribus saecu- Hs miphcite tantum traditur Romani Pontific^s infallibili- tas, docendo Ecclesiam Romanam esse centrum unitatis P fidei (ita S. Irenceus supra^); simulque tutam orthodoxice normavi, ad delendas haereses, v. g., Montanismum, Sabel- ' Luc, XXII, 31-32. ' Textus et fadla jam exposita hic memorare sufificiat.
  • 116. 96 GAPUT I. lianismumj et ad solvendas qusestiones ortas de fide vel moribus. b) A saeculo quinto, magis diserte affirmatur, tum ab ipsis Pontificibus Romanis, v. g., Innocentio /et Zozimo^ qui dicunt ad S. Sedem recurrendum esse in rebus fidei. quia ejus do6lrina est pura et irreformabilis; tum ab Episcopis, V. g., S. Optato, Ambrosio, Augustino, aliisque asserentibus sententia S. Pontificis controversias vere fini- tas esse; tum a Conciliis, v. g., Ephesino, Chalcedonensi, Constantinopol. III et IV, declarantibus Petrum per Pontificem tunc regnantem locutum esse et ita rem esse finitam^ c) C. Florentinum '* plenam docendi potestatem tradi- tam esse Romano Pontifici " definivit : quod importat infallibilitatem. Tandem explicite definita est infallibili- tas Rom. Pontificis a Conc. Vaticano. % 237. Nec dicere licet Traditionem ut irreformabiles habuis- se definitiones Summi Pontificis ex consensu Ecclesiae, nam inerrantia tribuitur aucfloritati ipsius Pontificis, qui, utpote Petri successor, est unitatis centrum et fidei authenticus inter- pres. — Nec opponi potest famosa GalHcanorum distindlio inter Sedem et Sedentem, nam haec distin6lio i) prorsus ahena est a mente Patrum qui regnanti Pontifici ipsi obedie- bant, — et 2) omnem aucSloritatem auferret a Pontifice, ciim quisque dicere tunc posset sese adhaerere Cathedrae Petri infalHbih, non autem Pontifici nunc sedenti qui errori obno- xius est. Objiciunt Prol;estantes quosdam Pontifices de fa(flo errasse, v. g., Liberium qui formulse Sirmiensi subscripsit; Honorium, qui mpnothehsmum docuit; Paulum V et Urbanum VIII qui Galilaeum condemnaverunt. De his fa(5lis adeantur historiographi. Hic animadvertere sufficiat hos Pontifices, etiamsi forsan privatim erraverint aut obscure et incomplete docflrinam exposuerint, non docuisse errorem ex cathedra loquentes; ergo manet thesis cathoHca. «M ?; 238. c) Ratione confirmatur, Omnino utiHs est in Eccle- sia infaHibilitas Summi Pontificis, etiam admissa infaHibilitate corporis Episcoporum, quia Concilia oecumenica non possunt facile nec prompte congregari quotiescumque novus oritur error; — aHunde consensus totius Ecclesiae saepe nec exspec- tari, nec cognosci facile potest. Nec dicatur : i) Concilia generaHa tunc inutilia fore; nam inserviunt ad dignoscendam traditionem ecclesiasticam et ad * Testimonia allegata invenies in Syn. maj., n. 754-756.
  • 117. DE INVENTIONE VER^ EGGt.. GHRISTI. 97 judicandam opportunitatem definitionis novae; 2) hanc Summi Pontificis aucftoritatem esse despoticam, omnemque toilere libertatem cogitandi; hasc enim au6lorita.s, cum authentice interpretetur verbum Dei, nonnisi veritatem imponit et nul- lam tollit libertatem nisi erroris. Conclusio, Ergo constat historice Christum instituisse Ecclesiam ut societatem hierarchicam, a collegio infallibili Episcoporum regendam, — et monarchicam, Romani Pontificis infalHbilis au6loritate suprema pascendam. Ergo vera Christi Ecclesia est Ecclesia cui Romanus Pontifex praeest. CONCLUSIO HUJUS ARTICULI. Sola Romana Ecclesia est vera Ecclesia Christi. 239. Haec conclusio clarior apparebit si ex praeceden- tibus thesibus quasdam proprietates Ecclesiae Christi colHgimus. Siquidem ex demonstratione historica jam exposita constat Jesum Christum instituisse Ecclesiam ut socie- tatem 1° visibilem^ 2° apostolicam^ 3° indefe^ibilem, Atqui Ecclesia Romana, et quidem sola, his fulget doti- bus. Ergo sola Romana Ecclesia est vera Ecclesia a Christo fundata. 240. L Major probatur. Christus instituit Eccle- siarn suani ut societatem 1° visibilem, Societas visibihs ea est in qua auBoritas exercetur modo visibili simulque me?nbra nexibus socialibus visibilibus uniuntur, Atqui Christus in Ecclesia instituit potestatem docendi, regendi et san6lificandi, quse modo visibili exercetur, et voluit membra Ecclesiae nexibus visibiHbus uniri, nempe ])ro- fessione externa ejusdem fidei, obedientia externa iisdem pastoribus, et participatione externa iisdem sacramentis, 2° Aposto/icafn, Societas apostoHca ea estquam Apos- toH cum Christo fundaverunt. ApostoHcitas societatis supponit apostoHcitatem missionis seu au61oritatis : nam non potest societas positiva eadem remanere, nisi ei sem- per eadem prcesit au^oritas^ quce per legitimam et ?ion interruptam succe'ssionem pastorum transmittitur. Porro Christus voluit apostoHcitatem missionis in Ecclesia No 672. — 4
  • 118. 98 GAPUT I. sua servari : nam nemini nisi Apostolis au6loritatem com- misit, ac proinde nemo, nisi ab Apostolis missus, jus habet in Ecclesia docendi, regendi aut sanftificandi fideles. Fons apostolicitatis est coUegium Apostolorum sub Petro centro et capite. Ergo Apostolicitas missionis amittitur cum quis a Petro secedit, obtinetur autem cum quis Petro unitur, servatur ab iis qui cum Petro connec- tuntur. 3° Indefe^libilem. Societas indefedlibilis ea, est quas perpetua est, eadem semper manet in constitutione essen- tiali, munusque suum fideliter adimplet. Atqui Christus promisit Ecclesiam suam aedificandara esse super petram et portas inferni adversus eam non praevalere, — aucSlori- tatis formam ipse constituit quam manere voluit immuta- tam, — et polHcitus est se esse cum ApostoFis usque ad consummationem sseculi ut munere suo fideliter et feliciter fungerentur. 9/fr 241. II. Minor probatur. 1° Ecdesia Romana est societas visihilis^ apostolica et i^tdefecliJnlis. A) Visibilis. Au6toritas exercetur modo visibih, tum in proponenda dodlrina, tum in legibus ferendis, tum in Sacramentis ministrandis. Similiter fideles uniuntur nexibus externis, nam eadem symbola eodem sensu a magisterio vivo explicata accipiunt, iisdem generalibus legibus obediunt, eadem sacramenta recipiunt. B) Apostolica; nam fundata est a B. Petro Apostolorum principe, et gubernata a Pontificibus, qui, legitima et non jnterrupta successione, au6toritatem, B. Petro collatam ejusque successoribus promissam a Christo, obtinent. C) Indefe^ibilis; nam eadem semper manet, earadem hierarchiam retinet, eadem dogmata profitetur sine admix- tione erroris, eadem ministrat sacramenta. 242. 2° Sola Romana Ecclesia his fiiiget dotibus,^ sensu a Christo intento. Nam A) seflae protestantes non habent visihilitatem socialem, cum nullo vinculo externo inter se uniantur, et in eadem se6la eaedem fidei confessiones diverso modo intelhgantur; nec apostoHcitatein missionis, quia rejiciunt episcopatum, vel Episcopos retinent qui pertinaciter a
  • 119. DE INVKNTIONE VER^ EGGL. GHRISTI. 99 Petri successoribus secesserunt; nec indefe^ibiliiatem^ quia in essentialibus suas doclrinas mutaverunt. B) Gr(Eci schismatici^ nonnisi imperfe6le has habent notas : nam diversae Ecclesise nullo visibili vinculo inter se conne6luntur; apostolicam successionem amiserunt pertinaciter a capite Ecclesiae sese separando; dogma essentiale negaverunt primatus Romani Pontificis, quod antiqua Concilia oecumenica proclamaverant. Conclusio. Ergo Sola Romana Ecclesia, quae in omnibus essentialibus una eademque est ac Ecclesia a Christo fundata, merito vera Ecclesia dicitur. ART. III. DlVINA ECCLESI/E INSTITUTIO NOTIS EXTERNIS CONFIRxMATUR^ 243. Concilium Vaticanum docet Ecclesiam Roma- nam ipsam esse motivum credibilitatis propter notas externas divini interventtis quas prae se fert, simulque indicat haec signa. *' Ecclesia per se ipsam ob suam nempe admirabilem propagationem, eximiam sandlita- tem et inexhaustam in omnibus bonis fecunditatem, ob catholicam unitatem, invidlamque stabihtateni, magnum quoddam et perpetuum est motivum credibilitatis, et divinae suae legationis testimonium irrefragabile ^ ''. Prae- termissa propagatione Christianismi, de qua antea dixi- mus, in duphci thesi ostendemus : i^catholicam unitateju et siabilitate7?i Ecclesiae Romanae, 2° ejus san^itatem et fecunditate^n nonnisi divino interventu expHcari posse^. 244. Thesis V^ : Ecclesia Romana^ ob suam catholi- cam iinitatem^ inviftamqtie stabilitatem divince suce iegatio- nis p?'cebei testimo7tium irref?'agabiie, L Exponuntur facta. 1° Ecclesia Ro7?iana est catholica. A) Est jure catholica, seu aptitudine gaudet ad universalem inter omnes gentes extensionem. Sua ^ Cf. Synop. fnaj., n. 788. — ^ Denzingek-Bannwart, 1794. 3 Alio modo proponi posset a^-gumentum, probando nempe Ecclesiam veram ex institutione Christi quatuor notis unitatis^apostolicitatls, sanc- iitatis et catholicitatis ornari debere, posteaque ostendendo easdem soli Ecclesios Romnnoe competere, non autem aliis christianis societa- tibus, prout in prioribus editionibus Syn. maj., post multos theologos, praestitimug.
  • 120. 100 GAPUT I. ay enim do6lrina excludit individualismum quia dodlrina Romana omnibus sine distin6lione prsedicatur, ab omni- bus eadem accipienda est, et omnium legitimis mentium aspirationibus apprime respondet; — sua constitutione nationalismo adversatur, nam a quolibet Statu libera manet et cuilibet civilis regiminis formae se accom- modat. B) De faHo vere catholica est : extenditur enim ad omnes gentes, per omnes et singulas regiones diffunditur, quotidie missionarios ad pagahos et schismaticos et haere- ticos mittit;,ac, ubicumquefloret hbertas praedicandi, novos fideles ad se trahit et in sinum suum recipit; omnes pari- ter societatis ordines pervadit, pauperes et proletarios amanter evangehzat, divites et potentes baptizat, sapien- tes multos et scientiis eruditos fihos suos habere glo- riatur. Merito igitur Catholica ab omnibus vocatur. 245- 2° Ecclesia Roniana est ufia unitaie perfeHa fidei^ regiviinis et cultus^ quippe quae principium au6loritatis agnoscat, et supremae au6loritati a Christo constitutae nempe Pontifici Romano, in rebus fidei et morum prompte obediat. Quae unitas eo mirabilior est quo uni- versalior Ecclesia cathoHca, cum homines naturahter suis privatis opinionibus pertinaciter adhaerere soleant ! 3° Ecclesia Romana tnvi^a stabilitate gaudet inter omnes rerum vicissitudines. — Non obstantibus persecu- tionibus quas diu passa est et hodie etiam patitur, essen- tiahter eadem manet, nec ulla praebet indicia futurae disso- lutionis, dum omnia humana instituta caduca esse lugenda constat experientia. Haereses sive antiquas sive recentes, ut Modernismum, e sinu suo ejecit do6lrinamque suam integram servavit. 246. II. Argumentum. Ex hisfadis iegitime infer- tur Deum Ecclesice Romame specialiter assistere. Probatur : 1° Ex indole harum notarum : A) ex Catholicitate : cum baec in sola Romana Ecclesia inveniatur, ut transcendens haberi debet, quia media naturalia quibus diffunditur non sufficiunt ex se ad hanc extensionem explicandam, sciUcet praedicatio et martyrium missionariorum, ut jam di6lum est de primaevo Christianismo, n. 148.
  • 121. DE INVENTIONE VER^E ECGL. GHRISTI. 101 Hodie Protestantes mittunt quidem praedicatores ad paga- nos; hi autem mediis naturalibus maxime nituntur, non tanto zelo inflammantur, nec tam multas obtinent conversiones, fatentibus etiam acatholicis multis' Frucftus quos proferupt exphcari possunt humanis auxiliis quibus utuntur, et gratiis ordinariis quas conceduntur iis qui extra veram Ecclesiam regnum Dei bona fide propagare conantur. B) Ex Unitate, Unitas fidei, regiminis et cult^s, quae in Ecclesia Romana per totum orbem dispersa servatur, explicari nequit humano modo, attentis obstaculis quae huic unitati opponuntur, scilicet pertinacia humani inge- nii quod suis opinionibus firmiter adhaeret, obscuritate dogmatum mysteriis plenorum, difficultate legis moralis omnibus passionibus adversae. Quomodo sola Romana Ecclesia per tot saecula hanc unitatem servare potuit, nisi assistentia speciaU et supernaturali Christi et Dei? C) Ex Stabilitate. Sola Romana Ecclesia manet sta- bihs et immutabihs multis abhinc saeculis, dum se6lae et hsereses et rehgiones diversae multoties evolutae fuerunt. Haec firmitas eo mirabiUor est quo pauciora et debiUora sunt auxiUa humana quibus nititur Ecclesia : quoties ini- mici iUius ruinam prophetaverint! Et tamen invi6la semper evasit, non ab hominibus, sed a Deo ipso qui omnes eventus gubernat, mirabUiter adjuta. 247. 2° Ex prophetiis prcefatas notas anmmtiafitibus, Divinus interventus haud parum confirmatur ex eo quod hujusmodi cathoUcitas, unitas et stabiUtas ab antiquis prophetis (cf. supra, n. 166) et ab ipso Christo tanquam opus divinum praenuntiatse fuere. — Habemus prophetiani veram, verum miraculum ordinis inteUeftuaUs cum Eccle- sia Romana indivulse connexum. — Ergo Deus ipse inter- ventu suo prseternaturaU Ecclesiam Romanam suam esse signat. ^ 248. Thesis II^ : Ecdesia Roma7ia ob suam eximiam santlitatem et i^texhaustam in bonis omiiibus fecunditate^n^ magnum quoddam et perpetuum est motivum credibi- litatis. I. Facta exponuntur. i° San^itas Ecciesiae Roma- nae supereminens oritur : a) ex eo quod media sandiitatis ' Syn. inaj., n, 606.
  • 122. 102 CAPQT 1. omnibus praebet, sua do6lrina, suo cultu, suis legibus; b) ex eo quod effeBus sandlitatis obtinet tum in smgulis fidelibus, quorum nonnulli heroicas virtutes, ut Sanfti et Beati, colunt; tum in institutis^ v. g., in sacerdotio catho- lico, cujus membra coelibatui perpetuo sunt addi6la, in rehgiosis ordinibus ubi muUi perfe6lionem secundum vitam a6livam aut contemplativam prosequuntur; tum in societate, cui virtutes naturales simul et christianas inde- sinenter praedicat. — Sane non omnes caiholici sunt san6li; sed boni tales sunt quia mandata Ecclesise sequuntur, mah autem, quia pr^cepta ejus spernunt. 2^ Fecunditas Ecclesiae Romanae apparet in omnibus sociahs caritatis operibus quae instituit ec fovet : providet multis modis infantium et juniorum educationi, pauperum necessitatibus, aegrotorum curam maternam habet, et opificum miseram conditionem meliorem efficere conatur. ^ A 249. II. Argumentum. Ex fa^is hucusque expositis constat Ecelesiam Romanam divinitus esse adjutam. Constat 1° ex naturd san^itatis, — Nam san6litas est ardua, nonnisi multis et continuis conatibus obtinetur : auxihum ergo divinum necessarium est ut unus homo hos conatus efficiat, quanto magis rcquiritur pro magna homi- num multitudine qui in Ecclesia Romanaad perfe6lionem tendunt? — Evidentior adhuc est haec conclusio quando agitur de martyrio^ necnon de a^tibus heroicis virtutum quos apud San6i;os reperimus. — Ergo Ecclesia quae tot et tantos producit fru6lus san6litatis a Deo ipso fecundi- tatem acci])it. — Confirmatur miraculis quse in Eccle- sia Romana semper ad nostra usque tempora patrata sunt. 2^ Ex comparatione inter Ecclesiam Romanam et aca- tholicas societates, Non diffitemur apud Graecos et Pro- testantes quosdam inveniri viros eximia virtute praeditos. Sed paucis San6lis a tempore pera6li schismatis decorata fuit Ecclesia Graeca, nuUus apud Protestantes memoratur cujus san6litas universim agnita fuerit; imo nulla habetur institutio quae supernaturalem notam prae se ferat. Igitur apud eos paucos tantum virtutis fru61;us fert chris- tianismus. Ergo sic ratiocinari licet : Ea est vera Christi Eccle- sia quae fert fru6tus san6litatis quibus manifestetur a6tio
  • 123. DE INVENTIONE VER^ EGGL. GHRISTI. 103 Spiritus San6li : Christus enim Ecclesiam instituit qua homines san6tificarentur et vitam aeternam prosequeren- tur. Atqui alias societates christianas Ecclesia Romana supereminet eximia san6titate et inexhausta fecunditate. Ergo Ecclesia Romana est vera Ecclesia Christi. CONCLUSIO PARTIS APOLOGETIC^ De Necessitate veram Ecclesiam ampleftendi, seu extra Ecclesiam nulla salus. ^^Jj 251. Ex argumento historico, simul et exnotis Eccle- siae Romanae, constat Ecclesiam Romanam esse Ecclesiam quam Christus Jesus, specialiter a Deo missus ad docen- dos homines veram religionem, instituit. Ergo gravis cuique incumbit obligaiio ingrediendi Ecclesia^n Romanatn, 1° Probatur, Hsec est conclusio Apologeticae totius. Confirmatur insuper : a) ex verbis Christi, qui sub pcena damnationis omnibus praecepit hominibus ut doftrinam necnon leges et sacramenta a Corpore Apostolorum acci- perent; b) ex tota Traditione^ quas affirinavit salutem non esse extra corpus Ecclesiae, nec quemquam Deum habere Patrem qui Ecclesiam non habet niatrem. 2° Corollaria, a) Qui culpabiliter extra corpus Eccle- sise usque ad finem vitse manet salvus fieri nequit; culpa- bilis est autem qui, cdm serio dubitat, non quaerit verita- tem, et a fortiori qui sciens et volens Ecclesiam non ingreditur quam ut veram agnoscit. b) Qui inculpabiliter extra corpus Ecclesiae manet, salvus esse potest, dummodo per fidem et caritatem, vel contritionem perfe6lam, ad animam Ecclesiae pertineat^ ^ Ad rem Pius IX : " Tenendum qiiippe ex flde est extra Apostoli- cam Romanam Ecclesiam salvum fieri neminem posse, hanc esse unicani salutis arcam, hanc qui non fuerit ingressus diluvio periturum ; sed tamen pro certo pariter habendum est qui verae rehgionis ignorantia laborent, 5i ea sit invincibihs, nulla ipsos obstringi hujusce rei culpa ante oculos Domini. " Ex aUocutione Siris^ulai-i quadam, 9 dec. 1854, Denzingek- Hannwart, 1647. — Idem Pontifex, in Encycl. Quanto couficiamur masrore, loAug. 1863, scribit : " Cum Deus..., pro summ^su^bonitateet clcmentia, minime patiatur quempiam aeternis puniri supphciis qui volun- tariiti culpae reatum non habeat." Denzinger-Bannwakt, 1677. —
  • 124. 104 CAPUT II. CAPUT 11. Dc Ecclesi^ Constitutione. In triplici articulo dicemiis : i° de Ecclesiae potestaie; 2® de hujus potestatis exercitio; "^ de relatiofiibus inter Ecclesiam et Statum. Art. I. De Ecclesi^ Potestate^ Ex fine Ecclesiae apparet triplicem esse in Ecclesia catholica potestatem, docendi scilicet, regendi, et admi- nistratione sacramentorum sandlificandi fideles. In Tr. de Ordine dicetur de potestate ordinis, — hic ergo agitur tantum de magisterio et de regimine Ecclesise, § I. De objecto potestatis doctrinalis Ecclesiae. ^6*5^ 252. 1° Ex voluntate Christi Ecclesia jus habet reve- latioriem edocendi, ac depositum fidei custodiendi, et in hoc munere adimplendo assistentia Spiritus San6li ab errore praeservatur. A) InfaUibiUtatis obje6lum duplex est : a) direnian^ quod comple6titur omnes veritates explicite vel implicite a Deo revelatas. Hoc est de fide, ex didlis supra, n. 216: b) indire^um^ quod comprehendit omnes veritates quae, hcet revelatae non sint, ita tamen cum revelatis connec- tuntur, ut necessariae sint ad depositum fidei integre cus- todiendum, rite explicandum et efficaciter definiendum : hoc est certum. B) Magnum est discrimen inter obje£lum infalhbihtatis dire6lum, et indirfe6lum : si veritas formaHter revelata definitur ab au6ioritate infaUibih, est oh]eQim fidei catho- liccB, quia creditur propter au6loritatem Dei revelantis; si veritas cum revelatis connexa definitur esttantumobje6tum Cf. Syllahus, prop. i6, 17 et 18; Denzingek-Bannwart. 1716, 1717, 1718. — Ad corpiis Ecclesise pertinent qui exterius dodlrinam catholicam protitentur sub Rom. Pontificis magisterio; ad afiimam vero qui internara fidcrn et caritatem habent. * Cf. Syn . ma;,, n. 834.
  • 125. DE ECGLESI^ GONSTITUTION E. 105 ( fidei ecclesiasiicce^ quia creditur propter au6loritatem Ec- clesise. In utroque casu tamen veritati definita^ firmiter adhaerendum est, etsi diverso motivo. 253« 2° Extenditur ohjent^m i^idireniim infallibililatis Ecclesice : a) ad conclusiones theologicas» Certum est. Conclusio theologica est conclusio quse per proprium discursum certo et evidenter deducitur ex duabus praemissis qua- rum una est formaliter revelata, altera naturaliter cognita. b) ad censiiras doHrinales quibus notat quasdam propo- sitiones. De fide est Ecclesiam esse infallibilem quando dodlrina notatur ut hseretica; certiun^ quando do6lrina notatur ut haeresi proxima, in fide erronea, falsa. c) ad fa^a dogmatica^ ut sunt legitimitas S. Pontificis, cecumenicitas Concilii; item, fa6lum quod in certo libro continetur quaedam do6lrina orthodoxa vel hetero- doxa. Communiter docent theologi Ecclesiam posse infalhbiliter determinare quemnam sensum verba aUcujus Hbri, attento contextu, prae se ferant ^ et utrum hic sensus sit orthodoxus, an non. d) ad leges generales pro universa Ecclesia latas. — Certum est eas non esse contrarias legi divinse naturali aut positiv^. e) ad approbationem definitivam Co7istitutio7iiim alicujus Ordinis religiosi. f) ad canonizationem sandorujn^ non autem ad beatifi- cationem. — Ita communis et vera sententia. § II. De objeclo potestatis regendi. 254. Thesis : Potestas regendi a Christo Ecclesice concessa compleHitur potestatem legislativam^ judiciariam^ et coaHivam, Certum est. Potestas legislativa est jus faciendi ordinationes ad bonuni commune Ecclesiae quae fideles in conscientia obligent^yW/- ciaria^ est jus instituendi judicia circa a6liones fidehum et de ^ Quando damnantur propositiones/w^/^ sensum ab auClore inientum, agitur non de sensu subjedlivo, quem forsan au(5tor habuerit, sed de sensu naturali et obvio, proul eruitur ex libro ipso, omnibus rite ailentis.
  • 126. 106 CAPUT II. eis sententiam ferendi; coa^livay est jus adhibendi vim physi- cam (materialem aut spiritualem) ad urgendam executionem legum vel sententiarum. Probatur : a) Verbis Christi, qui dedit Petro et Apos- toh's potestatem pascendi gregem, solvendi et ligandi super terram^ b) Praxi Apostolorum^ qui optimi interpretes verborum Magistri, leges tulerunt^ judicia pronuntiaverunt et potes- tate coa<5liv& usi sunt^. c) Praxi Ecclesice, Notum est omnibus Ecclesiam, Romanos Pontifices, et Episcopos (praesertim in Conci- liis), canones seu leges edidisse quibus fidelium conscien- tiae obligarentur, judiciales sententias pronuntiasse, necnon poenas contra rebelles decrevisse. d) Quod confirmari potest ex eo quod Ecclesia est societas juridica et perfedla : habet ergo in se media necessaria ad finem suum attingendum, ac proinde jure gaudet imponendi tanquam ohligatoria media ad finem utiha, judicandi et puniendi legum violatores, ne inanis evadat potestas legifera. Art. II. De Exercitio potestatis ECCLESIASTIC^ 4. § I. De exercitio potestatis pontificiae. Hic agitur tantum de potestate docendi et regendi, prae- termissa potestate san6lificandi fideles. I. De potestate docendi^. 255. Romanus Pontifex officium propagandi dodri- nam Christi apud omnes populos, eamque puram et inte- gram conservandi, triphci praesertim modo adimplet : 1° Definitionibus ex cathedra^ quae sunt ex sese irrefor- mabiles et quibus proinde debetur plenus fidei assensus. ^ Matt., XVIII. 18; XXVIII. i^'Joan., XXI, 15-18. « Aa., XV. 29; / Timot.; III, 2; V. 9-12. 3 / Tim., I, "20; / Cor., V. 16. * Cf. Syn. maj., n. 854. 5 Cf. Chcupin, Valeur des d^cisions do6lrinales et disciplinaires du St Sitge.
  • 127. DE EGGLESI^ GONSTITUTIONE, 107 2° Ordinario ?na<^isterio, scilicet libros commendando aut prohibendo, decreta vel Encyclicas publici juris faciendo, etc. — Ejusmodi declarationes non sunt ex sese infallibiles, sed magna pollent au6toritate, quia a Suprema au6loritate emanant. His debetur assensus internus et religiosus : non sufficit ergo reverentiale silen- tium, non requiritur tamen assensus absolutus, qui veritati certae soli traditur, nisi doctrina ut certa a R. Pontifice proponatur^ 30 Mediantibiis Congregationibtis quibus partem sui magisterii commisit, scilicet S, C. Indicis^ S, C Inquisi- tionis^ seu Sanlli Officiiy et Pontif. Consilio de re Biblica. Decreta S. Officii approbantur : a) modo so/emni, et tunc fiunt a6lus S. Pontificis et possunt infallibilia esse, modo adsint conditiones requisiia^ (supra, n. 234); b) vel modo comjnuni, et tunc remanent a6lus Congregationis, ac proinde non possunt esse infallibilia. Eis debetur assen- sus interniis et religiosus, sed prudentialis et conditiona- tus, qui praebetur assertis quae vere tuta sunt et a legitima au6loritate do6lrinali proponuntur. Pius X, in Motu Proprio Prcestantid 18 nov. 1907, hoc pfficium aperte declarai sese subjiciendi in conscientia decisionibus Pon- tificalis Consilii de re Biblica, eodem modo ac decretis S. Congregationum ad do6lrinam pertinentibus^ proba- tisque a Pontifice, ut vitetur nota temeritatis et detrec- tatae obedientias ^; additque eos qui verbis aut scriptis sententias has tales impugnarent culpa gravi vacare non posse, idque praeter scandalum qiio offendant. II. De potestate regendi S. Pontificis. 256. Gallicani non pauci, Synodus Pistoriensis, nos- trisque diebus Angticani qui se Catholicos dicunt, affirma- ^ " Quoniam vero satis non est haereticam pravitatem devitare, nisi ii quoque errores diligenter fugiantur, qui ad illam plus minusve accedunt, omnes officii monenms servandi etiam Constitutiones et Decreta, quibus pravae ejusmodi opiniones, quae isthic diserte non enumerantur, ab hac Sandl^ Sede proscriptae et prohibitse sunt." Concil. Vatican., sess. III, in fine, Denzingeij-Bannwart, 1820. * In decreto Lamentabili damnantur prop. seq. : "7*. Ecclesia cum proscribit errores nequit a fidelibus exigere ullum internum assensum quo judicia a se edita conipledlaniur. 8*. Ab omni culpa immunes existimandi sunt qui reprobationes a S. C. Indicis ahisve S. Rom. Con- gregatiouibus latas nihiU. pendunt. " Denz.-Bann., 2007-08.
  • 128. 108 CAPUT II. verunt Romanum Pontificem habere tantum officium ins- pe6lionis, aut dire6lionis, sed nil agere posse in casibus ordinariis extra dioecesim Romanam nisi mediantibus Episcopis. Contra quos sit thesis cathoHca : Thesis : Rojnanus Pontifex habet plenam et supre- inani potestateni jurisdinionis in universani Ecclesiam^ etiam in rehus disciplinaribus^ et quidem ordinariam et immediatam — De fide est ex definitione Concilii Vati- cani : " Si quis dixerit Romanum Pontificem habere tan- tummodo officium inspe6lionis vel dire6tionis, non autem plenam et supremam potestatem jurisdi6lionis in univer- sam Ecclesiam, non solum in rebus quae ad fidem et mores, sed etiam in iis quse ad disciplinam et regimen Ecclesiae per totum orbem diffiisae pertinent; aut eum habere tantum potiores partes, non vero totam plenitudi- nem hujus supremae potestatis, aut hanc ejus potestatem non esse ordinariam et immediatam sive in omnes ac sin- gulas ecclesias, sive in omnes et singulos pastores et fide- les; anathema sit ^ ". 257. Juxta disciplinam hodie vigentem, Romani Pon- tifices possunt : a) leges ferre pro tota Ecclesia etiam absque consensu Episcoporum; suas, suorum prsedeces- sorum, et Conciliorum oecumenicorum leges interpretari, mutare, abrogare; ab eis dispensare; leges episcopales abrogare et ab eis dispensare; b) ad suum tribunal causas ecclesiasticas evocare, majores causas sibi reservare, appellationes ex toto orbe suscipere, et definitivas senten- tias ferre a quibus appellare non licet; c) Episcopos insti- tuere aut etiam deponere; d) legatos mittere in omnes orbis cathohci partes. Romanus Pontifex non potest solus efficaciter exercere suam ordinariam et immediatam jurisdi6lionem in universam Ecclesiam : utitur ergo auxilio Cardinalium et Pra^latorum Romae residentium quibus, in varia Dicasteria coadunatis, suam jurisdictionem commisit exercendam. Curia Romana, qualis in Codice juris canonici describitur, can. 242-259, com- plectitur : a) Congregationes undecim, scilicet Cong. S. Officii, Cong. Consistorialem, Cong. de disciplina Sacramentorum, Cong. 1 Sess. IV, cap. 3, Denzinger-Bannwart, 1831.
  • 129. DE EGGLESI^ GONSTITUTIONE. 109 Concilii, Cong. Negotiis religiosorum sodalium praspositam, Cong. de Propaganda Fide, Cong. Sacrorum Rituum, Cong. Casremonialis, Cong. pro negotiis ecclesiasticis extraordina- riis, Cong. Studiorum, Cong. pro Ecclesia orientali. «V b) TribtinaliaXxxdiy Sacram Paenitentiariam, Sacram Roma- nam Rotam, et Signaturam Apostolicam. c) Officia quinque, Cancellariam Apostolicam, Datariam Apostolicam, Cameram Apostolicam, Secretariam Status, Secretariam Brevium ad Principes et Epistolarum latinarum. § II. De exercitio potestatis Episcopalis. , De potestate Episcoporum singulatim sumptorum, 258. A) Hic agimus de sola ^ote^idiie Jurisdinio7zis^ quae jus docendi et regendi comple6litur. Episcopi dioe- cesim suam solam gubernant, juxta Vaticanum ^ : *' Epi- scopi tanquam veri pastores assignatos sibi greges singuli singulos pascunt et regunt ". Quilibet tamen potestatem ordinariafn habet in omnes, sive fideles sive sacerdotes, intra limites su?e dicecesis commorantes. B) Gregem suum pascunt docendo, invigilando defen- sioni et praedicationi christian?e do6lrinae, errores dam- nando, pravos libros vel ephemerides prohibendo ^. Sin- guli non sunt infallibiles, sed ut authentici magistri et judices fidei haberi debent, ac praesumendi sunt veram doftrinam tradere donec contrarium probetur. Si dubia de eorum fide oriantur,a Summo Pontifice judicari debent. C) Regunt fideles et sacerdotes sui territorii in foro interno et externo : leges ferunt circa ea quae pertinent ad fidem, cultum, et discipHnam, judicant in prima instantia, ac delinquentes ple6lunt poenis canonicis. In omnibus servare debent leges generales Ecclesise. II. De potestate Episcoporuni collegialiter sumptorum, 1° Episcopi per orbem dispersi. 259- Thesis : Episcopi per orbem dispersi^ sed cutn Romano Pontifice corpus morale efformantes^ sunt infalli- biles in doHrina Christi proponendd, " Sess. IV, c. 3, Denzinger-Bannvvart, 1828. ^ De potestate dodlrinali Episcopi, lego Encycl. Pll X., Pascendi, 8 sept. 1907. § Huic tanlorum, usque ad tinem, A. S. S., XL, 639-650.
  • 130. 110 GAPUT II. Prob. a) Scriptura, Matt. xxviii, 18-20. Promittitur assistentia divina Apostolorum collegio eorumque succes- soribus, scilicet Episcoporum corpori, quando per orbem universum dispersi omnes gentes docent. b) Traditiom. Apud Patres, signum erroris est secedere a do6lrina quse in universa Ecclesia traditur per succes- sionem Episcoporum; in conciliis, semper ut definitionum fundamentum habita est fides quam tenent pastores per orbem dispersi. c) Ratione suadetur. Nam maximum incommodum esset pro fidelibus, si Episcoporum corpus per orbem dis- persum noxios errores spargere posset : ita enim fideles, longe a Centro unitatis distantes, facile in errorem indu- cerentur. 20 Episcopi in Concilio coadunati. 260. Concilium dicitur legitimus Pastorum Ecclesise conventus ad judicandum vel statuendum circa doctrinam vel disciplinam ecclesiasticam. Concilium est a) provin- ciale^ quando congregantur Episcopi unius provinciae; b) plenarium^ quando Ordinarii plurium provinciarum conveniunt sub Legato Pontificio; c) generale seu oecufne- nicum^ quando ibi universalis repraesentatur Ecclesia, con sentiente S. Pontifice. A) Conditiones ad Conc. cecumenicum requisitae. Ut Concilium sit oecumenicum ex omniparte^ requiritur : a) Quoad convocationem^ ut conveniant Episcopi jussu Romani Pontificis, qui solus potestatem habet in omnes alios Episcopos, ac proinde solus potest eis imperare ut congregentur. — Vocandi sunt ad Concilium in eoque jus habent suffragii decisivi : l) Cardinales, etsi non epi- scopi; 2) Patriarchae, Primates, Archiepiscopi, Episcopi residentiales etiam nondum consecrati; 3) Abbates vel Praelati nullius; 4) Abbas primas, Abbates superiores congregationum monasticarum, ac supremi Moderatores Religionum exemptarum, non autem aliarum religionum, nisi aliud convocationis decretum ferat. — Episcopi titu- lares vocati ad Concilium suffragium obtinent deliberati- vum nisi aliud expresse in convocatione caveatur. — Theologi ac sacrorum canonum periti ad Concilium forte invitati suffragium non habent nisi consultivum (Codex, c. 223). — Parochi, quia jurisdictio eis coUata non inclu-
  • 131. DE EGGLESl^ GONSTITUTIONE. 11 1 dit potestatem ferendi leges vel judicia exercendi in foro externo, numquam ut fidei testes admissi sunt in Conci- liis, sed solum ut episcopos adjuvarent vel repraesentarent. b) Quoad celebrationem^ ut Romanus Pontifex per se vel per delegatos Concilii sessionibus praesit. — Non requiritur ut omnes Episcopi orbis catholici simul conve- niant, sufficit ut moraliter loquendo tota repreesentetur Ecclesia; — nec requiritur ut omnes Episcopi unanimiter consentiant : si adsit dissensio inter eos, illa pars Episco- porum erit infallibilis quae, etiamsi sit minor, S. Pontifici adhaerebit, cum hic errare nequeat. c) Quoad confirmationem, ut decreta Concilii appro- bentur a S. Pontifice. Hanc confirmationem variis modis dare potest Papa : vel decreta sibi transmissa recipiendo et promulgando, et tunc habetur confirmatio subsequens; — vel ferendo sententiam in ipso conciHo, quando eidem personaUter prseest, tunc confirmatio est concomitans; — imp mittendo legatos quibus dantur instru6liones de iis quae definiri debent:tunc confirmatae censentur decisiones conciHi, si legati receptis instru6lionibus sese conformave- rint, et habetur confirmatio mere antecedens^ quam multi putant sufficere. 261. B) Concilii cecumenici auctoritas. a) Con- ciliuvi oecu7nenicum est infallibile in definiendct do^rina de fide vel moribus, De fide est haec thesis quia proponitur ab universaU et ordinario Ecclesiae magisterio. b) Quaeritur autem num Concilium sit supra Papaml Concilium absque Summo Pontifice est certo inferius, cum non gaudeat infaUibilitate. Concihum cum S. Pon- tifice non est Papae superius, cdm eamdem habeat juris- diffionem Papa solus ac Concilium cum Papa. — Unde : i) S. Pontifex decretis disciphnaribus Concilii sicut et propriis derogare potest; 2) appellatio a decisione S. Pon- tificis ad Concilium generale merito pluries fuit repro- bata. c) Concilia generalia non sunt absolute necessaria, — sed tamen valde utiha : i) quia majorem humanam au6lo- ritatem prse se ferunt, quatenus coetus hominum san6litate et do6lrina eminentium, quorum testimonium efficacius mentes convincere potest quam sententia R, Pontificis
  • 132. 112 GAPUT II. solius; 2) medium praestant quo Rom. Pontifex do6lrinam revelatam cognoscat, et Episcoporum mentem exquirat de iis quae optima videntur ad corrigendos abusus vel virtutem promovendam. Ex quo minime concludendum est Episcopos in Concilio coadunatos esse meros consi- liarios S. Pontificis; sunt veri judices, qui, vi jurisdicSionis sibi concessse, tum in causis fidei, tum in negotiis disci- plinae ecclesiasticae, in legibus condendis et in judiciis lerendis, atque poenis infligendis, suffragium habent deci- sivum, ideoque definientes subscribunt decreta conciliaria. § III. De membris Ecclesiae, Nunc videndum est quinam subdantur potestati Eccle- siasticae, seu quinam sint membra societatis religiosae hierarchice a Christo constitutae. 262. 1° Falsum est omnes et solos justos aut prcedesti- natos esse 7nembra Ecclesice, Id sequitur ex didlis de hierarchica Ecclesiae constitutione. Nam Ecclesia consti- tuta est a Christo societas visibilis, quae regitur a Corpore Episcoporum sub Pontifice Romano. Atqui sunt justi extra societatem hanc visibilem; — et aliunde in Ecclesia Romana dantur peccatores qui post mortem damna- buntur, ideoque neque justi, neque prsedestinati dici possunt. 263. 2° Qucenam requirantur conditiones ut quis sit Ecclesice membrum. Ciim Ecclesia sit societas visibihs, conditiones requisitse ut quis sit Ecclesiae membrum debent esse externse : a) ut quis aliquo modo pertineat ad Ecclesiam, debet insigniri baptismo aquse valido, nam, ut ait Eugenius IV in decreto ad Armenos^ "Per ipsum (Baptismum) de cor- pore efficimur Ecclesiae ". b) ut quis perfe6le membrum sit Ecclesiae debet i) pro- fiteri exterius fidem catholicam, 2) obedire legitimis pasto- ribus, 3) communionem servare cum societate visibili a Christo instituta. c) qui una vel altera ex his conditionibus carent, imper- » Denzinger-Bannwart, 696.
  • 133. DE KGCLKSl^ CONSTITUTIONE. 113 fe6te tantiim dici possiint roembra Ecclesiae, modo bapti- zati sint. 264. 3° Qjnnam sint vel non sint Ecclesice membra^ ex statutis principiis jam expendere licet : A) Non sunt aflualiter membra Ecclesice qui baptismum non receperunt. Ita : a) infideles^ qui Christum nondum cognoscunt : possunt accipere fidem et Ecclesiam ingredi; b) Catechimeni^ qui fidem habent, sed ad Ecclesiam non pertinent, nisi in voto, donec baptizentur. B) I?nperfe^e sunt fuembra Ecclesice : a) hceretici^ qui pertinaciter tX, publice fidei catholicae veritatem negant vel in dubium revocant; sed infantes apud haereticos valide baptizati manent vere Ecclesiae membra, donec libere et publice haeresi adhaereant. Haeretici occulti manent Eccle- siae membra, licet arida et mortua. b) Schismatici^ qui pertinaciter t. publice ab obedientia legitimis superioribus debita sese subtrahunt. — Schisma- tici autem occulti sunt arida et mortua corporis Ecclesiae membra. c) Excommunicati vitandi^ qui ad tempus saltem prae- cisi sunt ab omni externa communione cum Ecclesia. Exco?nmunicati tolerati manent vere Ecclesiae membra quia Ecclesia, quatenus eos tolerat, non totaHter a sinu suo expelHt. C) Vere smit Ecclesice membra peccatores^ qui etsi statum gratiae peccato mortah amiserunt, tripHci vinculo externo fidei, obedientiae et canonicae communionis, post susce- ptum baptisma uniuntur Ecclesiae. Art. III. De Relationibus inter ecclesiam ET STATUM^ 265. Errores vitandi. a) Alii contendunt Eccle- siam esse Statui subjedlam, ideoque jura sua exercere non posse sine Principis s^cularis placito : ita multi politici hodiernij qui Statum habent fontem omnium jurium; ^Gallicani et Josephistce^ qui independentiam Ecclesiae ' Cf. Syn. waj. n. 910. — Gregor. XVI, Encycl. Mirari vos, 15 aiig-. 1832; Pius IX, Qnanta Curd, 8 Dec. 1864; f.EO XIII, Diutiumnn, ao Jiin. 1881; hnmortale Dei, i Nov. 1885; Libertas, 20 Jun. 1888,
  • 134. 114 GAPUT II. in solis spiritualibus agnoscentes, potestati civili tribuebant jus supremi dominii in bona ecclesiastica, inspectionis in disciplinam ecclesiasticam, etc. b) Alii e contra inter theologos et canonistas docue- runt Statum diredle subordinari Ecclesiae in temporalibus, et magistratus civiles non esse nisi vicarios S. Pontificis. c) Alii volunt Ecclesiam a Statu separari juxta formu- lam : Ecdesia libera in Statu libero. — Cui errori affinis est Liberalismus Catholicus^ qui tenet Ecclesiam nonnisi libertatem a Statu exigere posse, et omnes cultus ex se eequalibus juribus in republica gaudere debere. I. Principia de Relationibus inter Ecclesiam et Stattim. 266. A) Omnis auftoritas tam civilis quara ecclesias- tica venit a Deo^ et proinde utraque est san6la et ab omnibus reverenda. B) Attamen distinguuntur potestas civilis et potestas ecclesiastica, quia ad finem diversum ordinantur. Potesta^ civilis bonum temporale commune promovet diredle, jura politica, socialia et privata civium determinat et protegit; indiredte mores bonos et religionem fovet quatenus media sunt ad felicitatem temporalem; — potestas ecclesiastica salutem animarum prosequitur. " Quidquid igitur est in rebus humanis quoquo modo.sacrum, quidquid ad salutem animarum cultumve Dei pertinet, sive tale illud sit natura sua, sive rursus tale intelHgatur propter causam ad quam refertur, id est omne in potestate arbitrioque Ecclesiae ^ ". C) Utraque est in suo genere maxima. D) Neque Ecclesia a Statu, neque Status ab Ecclesia sejungendus, sed utraque societas amicofoedete conjungenda^ quia utriusque finis est eorumdem hominum perfe(5tio, quam Status dire6te promovet in temporahbus, Ecclesia diredle in spirituahbus. — Ad hanc concordiam servan- dam, is agendi modus requiritur quo jura utriusque societatis salva remaneant. * Leo xni, Encycl. hnmoriale Dei,
  • 135. DE ECGLESX^ GONSTITUTIOlSrE. 115 IL De Unione Ecclesice et Status in catholicis regionibus, 267. Catholicam dicimus regionem cujus plerique incolae sunt catholici, et regimen secundum principia catho- lica geritur, 1° /ura Status. Jus est Statui ut liber et expeditus sit ad res suas agendas, ad eligendam formam regiminis, ad leges condendas, modo non opponantur. legi divinae aut bono Ecclesiae. 2° Officia Status Catholici, a) Status non potest abstra- here a religione, sed debet eam pro?novere, quia cultus socialis Deo debetur, et ab ipso Statu reddendus est. — Prseterea moralitatem fovere debet Status, moraHtas vero obtineri nequit sine religione. b) Status reh*gionem revelatam agnoscere, defendere et fovere tenetur. — Nam de fa6lo existit religio revelata, quam solam Deus jubet ab omnibus accipi. c) Status defendere debet verum Christianismum seu Caiholicismum. — De fa6lo, Ecclesia catholica sola con- stituta est a Deo ad docendos homines et sandlifi- candos. Ex unione inter Statum et Ecclesiam originem habent immunitates Ecclesiasticae, privilegia cuitui divino vel ecclesiis concessa, leges civiles sanctione sua leges eccle- siasticas confirmantes : quarum apparebit legitimitas, modo credatur Ecclesiam catholicam esse solam veram. 268. 2i^ Jura Ecclesice. Auctoritatem exercet in mere spiritualibus, — et in eis quae ex se teniporalia sunt, sed connexa cum bono spirituali, aut ad finem spiritualera necessaria. 4° Officia Ecclesice. Ecclesia debet societatem civilem juvare in iis quae proprio fini necessaria sunt, fovendo publicam honestatem, proraovendo pacem et tranquilli- tatem; in specialibus circumstantiis, v. g., in bello, auxi- lium ei praesiare. Historia ecclesiastica constat Ecclesiam semper haec officia adimpievisse, etiam propria bona tradendo.
  • 136. 116 CAPUT II. III. De RelatiGnibtis Ecclesice ctim StaUi non catholico. 269. 1° Ciim Statu . Christiano acatholico. Per se quilibet Status christianus eadem habet officia erga Eccle- siam ac Status catholicus; sed defa^o Ecclesia obtinere nequit a Statu haeretico omnia ad quae jus habiet. — Exi- gere tamen potest ut cathoHci^ in Statu haeretico vel schismatico degentes, liberi sint in professione suae reU- gionis, ut personalitas juridica Societatis ecclesiasticae agnoscatur. 2° Cum Statu Indifferenti, Cum taUs Status non magis unam quam alteram reh'gionem curet, debet, juxta propria principia, habere Ecclesiam ut legitimam societa- tem, nil contra eam moliri, sed eam protegere, defendere, ac fovere. 3° Cum Statu Infideli, Hic contra rationem et jus naturae ageret, si impediret praedicationem et propaga tionem rehgionis catholicse. IV. De modo agendi quoad Modernas Libertates i'' De libertate cogitandi. 270. A) Datur legitima libertas cogitandi. SciHcet jus habemus ampleftendi omne verum, nihil admittendi nisi quod aliquo modo nobis fit evidens sive intrinsece, sive extrinsece, ehgendi inter opiniones Hberas eam quam volumus. B) Sed dari nequit absoluta libertas mo7'alis cogitandi^ quia non existit jus ad errorem. Errare quidem possumus, et propter bonam fidem excusari, sed objedlive loquendo, jus ad errorem pro Hbitu accipiendum aut retinendum rationi repugnat. Item, jus non habemus ad veritatem respuendam quse jam nobis evidens est sive intrinsece sive extrinsece, sed ei naturali aut supernaturali modo cognit^ adhoerere debemus. C) De exercitio libertatis cogitandi nonjudicat aufloritas civiHs aut ecclesiastica, dummodo opiniones exterius non exprimantur. De cogitationibus internis, quamdiu in foro interno remanent, nemini nisi soH Deo rationem reddere tenemur.
  • 137. DE EGGLESI^: GONSTITUTIONE. 117 2° De libertate loquendi. 271. A) Datur etiani vera libertas loqiiendi, modo vera et nemini nociva dicantur. B) Sed dari nequit absoluta. libertas omnia cogitata publici juris faciendi : non enim existit jus ad errorem docendum. C) Quando errores exterius exprimuntur, potestas socialis, sive civilis, sive ecclesiastica,y?/i' tt offimim habet eos reprimeiidi, in quantum bonum sociale requirit. 3° De libertate conscienti/e et cultuum. 272. A) Principia. a) Datur vera Hbertas con- scientice^ scilicet/W ampleBendi et profitendi veram reli- gionem secundum leges nobis a Deo impositas, vel ab audloritate constituta ab Ipso si qua sit. b) Sed rejici debet absoluta libertas conscientice, i. e., jus eligendi religionem quae magis placeat, vel eam determi- nandi ex solo lumine rationis individuae. c) Quando religio solis a^ibus internis exercetur, Deus solus de hac re judicat. d) Quando religio aBilms externis et prcesertim cultu manifestatur, au6toritas ecclesiastica et civilis jus et officium habet prohibendi ea quae bono sociali nociva sunt. 273. B) Coroilaria. Ex his principiis deducitur quaenam esse debeat ratio agendi Ecclesiae et Status quoad hbertatem conscientiae et cultuum : a) Ratio a^endi Ecclesice. i) Ecclesia docet neminem cogi posse ad profitendam religionem quam ut veram numquam agnovit. 2) Ecclesia jus et officium habet filfcs suos ad finem supernaturalem ducendi, ac proinde media adhibendi quibus amoveantur impedimenta : itaque ad protegendos fideles, pptest repellere eos qui in sinu suo corruptionem vel errorem disseminarent, eo modo quo ipsa expedire judicaverit, etiam implorato auxiho potestatis civilis. Ideo merito damnatus est error CathoHcorum Liberahum
  • 138. 118 GAP. II. — DE EGGLESI^ GONSTITUTIONE. qui contendunt libertatem completam cuilibet relinquen- dam esse, et errorem sola. expositione veritatis confu- tandum. b) Ratio agendi Stattis. — i) In thesi admittendum est a) Statum posse agnoscere divinitatem religionis cbri- stianae, et eam ut legem fundamentalem suae constitu- tionis assumere, —b) debere non quidem omnem errorem, nam Status in rebus religiosis incompetens est, reprimere, sed quidquid bono societatis nocere potest. 2) In hypothesi^ i. e., posito quod bonum societatis postulet divini cultus varia genera eodem jure publico gaudere ac veram religionem, tolerari potest libertas con- scientise et cultuum. Itaque R. Pontifices non absolute damnant has liber- tates, sed prohibent ne habeantur tanquam jura errori vel falsae religioni concedenda. CONCLUSIO TOTIUS TRACTATUS. 274. Quibus expositis, jam constat Ecclesiam Christi posse definiri socittatem hominum viatorum sub magisterio et regimine legitimorum • pastorum^ ac prcexipue Romani Pontificis^ ejusde?n christiance fidei professione et eorumdem sacramentorum communione adhnatorum^ ad cEternam salu- tem consequendam.
  • 139. TRACTATUS III. DE FONTIBUS REVELATIONIS^ 275. Jam demonstravimus : i^) religionem christianam: esse revelatam, 2°) magisterium vivum Ecclesiae Ro- manae esse authenticum et infallibilem interpretem veri- tatis revelatae. Proinde Regula ftdei proxima est infalli- bilis Ecdesice hodiernce au^oritas. Nunc qucerendum nobis est ubi^ seu in quibusnain fontibus^ contineatur dodlrina quse nobis ut revelata ab inerrante Ecclesiae au6loritate pro- ponitur. Atqui, juxta Tridentinum et Vaticanum ^, hsec supernaturahs Revelatio continetur 1° in libris scriptis^ et 2° sine scripto traditionibus " quae ipsius Christi ore ab Apostolis acceptae, aut ab ipsis Apostolis Spiritu San6to di6lante quasi per manus traditae, ad nos usque perve- nerunt' Duplex ergo est fons revelationis, Traditio nempe et Scriptura, ArT. I. DE TRADITI0NE3. 276. Notio. A) Traditio de qua hic agitur est tra-- ditio do^rincd revelatce, Hujus traditionis obje^um est omnis et sola do6lrina a Deo supernaturaUter humana generi manifestata; medium seu organum est magisterium^ infaUibile legitimorum pastorum Ecclesiae. Ab hac igitur traditione distinguendae sunt traditiones mere humanae, licet ecclesiasticse, vel etiam apostolicae. Itaque sensu proprie theologico^ Traditio dicitur do^rina- revelata quaienus per legitimos Ecclesice pastores de cetate iw cetatem infallibiliter transmissa, B) Traditio divina quoad originem est dominica^ quse ipsius Christi ore Apostolis proposita fuit, — vel divino- ' Cf. Syn. maj., n. 942. — De ioniihns proprie theologicis opportunius- infra dicetur, ubi de theologica scienti^, n. 387 sq. 2 Sess. lil, cap. 2, Denzinger-Bannwart, 1787. 3Cf. Franzelin, De iraditione ei Script2ird;^A.mwEi., De Magisierigr vivo ei Tradiiione,
  • 140. 120 TRAGTATUS III. apostolica^ quae Apostolis manifestata est divino Spiritu revelante. Relate ad Scripturam, traditio potest esse : i) inhcesiva quando do6lrina revelata magisterio ecclesiastico trans- missa jam clare in Scriptura continetur; 2) declarativa^ quando do(51:rina magisterio transmissa disertius explicat quce obscurius in Scriptura referuntur; 3) mere oralis, quando dodlrina magisterio transmissa nullo modo inve- nitur in libris inspiratis. Dicemus : i^^de existentia; 2° de organis Traditionis. I. De Existentid Divince Traditionis, 277- Errores. Frotestantes multi unam tantum acci- piunt regulam fidei et fontem Revelationis, scilicet Scri- pturam Sacram; Anglicani nonnulli admittunt traditiones inhaesivas, et declarativas quse Scripturam disertius expli- cant; hodier^^i Q^di2Si Protestantes agnoscunt Traditionem humanam, fallibilem, cujus au6toritas critice in singulis casibus expendi debet; Modernistce docent Traditionem esse conscientiam colie6livam fidelium cujus opiniones •auftoritas religiosa sancire semper tenetur. 278. Thesis : Traditio divina est fons Revelationis a Scripturd distinHus et i?tfallibilis. — De fide ex C. Vati- cano, superius allegato, n. 275. Sensus est dodlrinam revelatam non in sola Scriptura quaerendam esse, sed etiam in iis quae docuit magisterium infallibile legitimorum Ecclesiae pastorum. — Quae quidem thesis logice fluit ex iis quae diffca sunt de magisterio infallibili Ecclesiae, n. 252. 1° Scripturd probatur. A) Christus nullum librum scripsit, sed ipse viva voce docuit, nec praecepit Apostolis ut scriberent, sed ut ore docerent. Non omnes Apostoli scripta confecerunt, sed omnes viva voce prsedicaverunt, quia persuasum habebant do6lrinam christianam servan- dam et propagandam fore magisterio orali legitimorum Pastorum, seu Traditione. Ceteroquin illud medium do6lrinam servandi erat infallibile ex promissis Christi. (Cf. supra, n. 216). B) etiam scriptis omnibus libris inspiratis, magisterium orale Apostolorum et eorum successorum remanet fons Revelationis, — nam Paulus in Epistolis suis, et prae-
  • 141. DE FONTIBUS REVELATIONIS. 121 sertim in Ep. Pastoralibus, ssepe loquitur de iis quie ore docuit, eaque prsecipit servanda ut depositum, et fide- liter aliis commendanda qui idonei erunt et alios docere. Confirmatur ex indole ScripturcC quae ex jam dictis (n. 196) non est regula fidei completa, nec omnibus obvia, nec ad dirimendas controversias apta. — Ergo Christus alium fontem Revelationis praebere debuit, seu traditio- nem divinam. 2° Ex antiquiiate christiana, Nam Patres Apostoliciy v. g., S, Ignatius, S. Polycarpus^ hortabantur incessanter inhserere traditioni Apostolorum, quam, primum ore tra- ditam, scriptis quoque consignare, ad eam securius poste- ritati transmittendam necessarium duxerunt; S, Irenceics^ adversus haereses scribens, opponit novitatibus do6lrinam antiquam, quae, in Ecclesiis cum Romana consentientibus, a legitimis pastoribus servatur; S, Stepha?ius Romanus in controversia baptismah reprobat novitatem usus x^^fricani, jubetque nihil iniiovari nisi quod traditum est. In Conciliisy prsecipuum argumentum quod Patres here- siarchis opponunt est novitas dodtrinae traditioni antiquae contrariae, ita v. g.^in Conc. Nicceno adversus Arianos, Ephe- sino adversus Nestorianos, Chalcedonensi adversus Euty- chianos. Merito igitur definivit Tridenti^tum ^ : " Perspi- ciens hanc veritatem et do6lrinam contineri in Hbris scriptis et sine scripto traditionibus..., Synodus omnes Hbros tam Veteris quam Novi Testamenti, necnon traditiones ipsas tum adjidem tum ad mores pertinentes^ tanquam vel ore- tenus a Christo^ vei a Spiritu S, di^atas^ et continua suc- cessione i?i Ecclesict cathoiica servatas, pari pietatis affetlu ac reverentia suscipit et veneratur. '' — Item Vaticanum, Conclusio. Docet ergo et semper docuit Ecclesia esse traditionem divinam, seu summam veritatum, qua^, divinitus apostohs revelatse, per authenticum pastorum magisterium ad nos usque sine errore transmissae sunt. Imo, Traditio 1) latius patet quam Scriptura^ veritates- que comple^itur quc^ in Scripturd aut nullatenus aui no?i- nisi obscure continentur; 2) ?nagis esse?itialis est Ecclesice quam Scriptura Sacra, nam veritas revelata ore primum tradita est ab Apostolis, ore praedicata semper fuit, et ^ Sess. IV, Denzinger-Bannwart, 783.
  • 142. 122 TRAGTATUS III. semper ac ubique praedicanda, cum Ecclesia sit primario infallibilis custos et prseco revelatae veritatis ac proinde sui traditione Scripturam ipsam interpretetur. Y,go fons principalis Revelationis est Traditio. II. De Organis Traditionis^, Duplici modo exercetur magisterium Ecclesiae : '' Fide divina et catholica ea omnia credenda sunt quae in verbo Dei scripto vel tradito continentur, et ab Ecclesia sive solemni judicio^ sive ordinario et universali magisterio^ t^anquam divinitus re^elata credenda proponuntur ^. " 1° De sollmni Ecclesi^e magisterio. 279. 6W^;;///^ dicitur magisterium, quod raro exerce- tur, quibusdarn adhibitis formis quae attentionem magis commovent. Compledlitur : a) definitiones dog?naticas Rom. Pontificum, Conciliorum cecumenicorum, aut etiam ConciUorum particuliarium quae in forma solemni a SS. Pontificibus approbatae, vel ab universa Ecclesia rece- ptae sunt; b) symbola vel professiones fidei^ ab Ecclesia edita vel authentice approbata. A) De definitionibus dog?naticis, 280. Principium. De fide tenenda suitt ea omnia et •sota quce dire^e et immediate fidei credenda proponuntur. Itaque : a) Nulla exigitur formula determinata, sed sufli- cit quaecumque verborum forma qua aequivalenter decla- retur dodlrinam esse revelatam, de fide tenendam..., vel contrariam esse haereticam. b) Praeterea, in defifiitionibus distinguendum est objec- tum definitionis a motivis seu argumentis quibus inni- titur; obje6lum definitionis est de fide tenendum, non autem argumenta philosophica, theologica, biblica. — Attamen si Pontifex vel ConciHum authentice declarat sensum aUcujus textiis Scripturae, haec declaratio est infaUibiUs et ab omnibus tenenda 3. ' Cf. Sy7i. maj., n. 961. ' Vaticamim, scss. lll, cap. 3, Denzinger-Bannwart, 1792. 3 In DecretoiCrt-'//^/:/a3/7z,daninata est propos. 4* : " Magisterium Eccle- siae ne per dogniaticas quidcn» definitiones genuinum Sacrarum Scriptu- rarum sensuro determiiiare potest." — Denzingek-Bannwart, 3ck>4. vjjuc^ tc U ^^'V ^?
  • 143. DE FONTIBUS REVELATIONIS. 123 c) Licet plerumque definitiones inveniantur in canoni- btis^ quandoque tamen Synodi dogmaticam definitionem tradiderunt in capitibus^ quae canones praecedunt (v. g., Tridentifmm in decreto de justificatione.) Ad reftt i?tterpretandam definitionem^ expendere ne- cesse est : a) quid Patres definire voluerint^ quid liberae disputationi relinquere : quod cognoscitur ex A6lis Con- cilii, et ex h^resi quam Ecclesia reprobare voluit; b) quo sensu verba in definitione adhibita intelligenda sint : quod elucidari potest ex communi usu verborum tempore quo Concilium habitum est, ex prseviis discussionibus, ex interpretatione quae inter theologos prsevaluit, et prseser- tim ex authentica interpretatione Ecclesiae, si qua data fuerit. B) jDe Symbolis et fidei professionibus, 281. Symbolum definiri potest simplex acbrevis summa veritatum fidei zb Ecclesia fidehbus proposita in signum professionis suae. — Tria sunt praecipua Symbola : a) Sym- bolufn Apostolorum cujus dodrina ^ est certe apostolica, redaftio autem postea facta est Romse ut videtur; denique varia additamenta ^ auftoritate universalis Ecclesiae appro- bata sunt; b) Symbolinn Nicce?io-Constantinopolitanum editum primo aConc. Nicaeno (325) contra Arium, postea completum adversus Macedonium a Conc. Constanti- nopolitano (381), a C. Ephesino et Chalcedonensi receptum. Particula Filioque saeculo IX addita est; c) Synibolum Athanasianum^ cujus auftor ignoratur. Ab Ecclesia approbatum fuit ut fidei formula, fidelibus proposita et in Breviario consignata. Professio fidei ^%. expositio fusior quorumdam articulo- rumfidei contra recentiores errores. — Prsecipua ^%. pro- fessio Tridentina seu Piana^ a Pio IV prsescripta (1564). — ^ In Decreto Lamentabili, damnatur prop. 62*. " Praecipui articuli Symboli apostolici non eamdem pro christianis primorum teriiporum si- gnificationem habebant, quam hahent pro christianis nostri tdmporis.'" Denzigf:r-Bannvvart, 2062. 2 Denzinger-Bannwart, 1-40. 3 Dknzinger-Bannwart, 994. Exdecreto5. Co7ig. Co?icil., 20] an. 1877, huic professioni addi debent: " et ab oecumenico ConciHo Vaticano- tradita, definita, ac declarata, proesertim de Rom Pontificis primatu, et infalHbih magisterio. " Denzinger-Bannwart, 1088.
  • 144. 124 TRAGTATUS III, Cui affine es>t /usjurandum a Pio X impositum an. 1910, Motu proprio Sacrorum Antistitu7n. Ad discernendum quid in Symbolis et Professionibus sit de fide tenendum, sequendae sunt regulae superius expositae de definitionibus dogmaticis. 2° De Ordinario ac universali Ecclesi^ magisterio. Magisterium ordinarium ac universale est illud quod quotidie exercetur jugi Ecclesise pr?edicatione apud om- nes populos. — Compleftitur : i) prsedicationem Episco- porum, 2) praxim universalem cum dogmate connexam, 3) consensum Patrum et Theoiogorum, 4) sensum com- munem fidelium. A) De prcedicatione moraliter U7tanimi Episcoporum, 282. Episcopi gregem sibi subditum .docent cate- chismis, instru6lionibus synodalibus, mandatis, concio- nibus : si ex ejusmodi documentis constat aliquam doc- trinam universaliter tanquam objedlum fidei proponi, id plane sufficit ut de fide tenenda sit; nam Episcopi per orbem dispersi, unum corpus efficientes cum Romano Pontifice, sunt infallibiles in proponenda do6lrina de fide vel moribus. B) De praxi cum dogmate connexa. 283. Inter usus cum dogmate connexos numerantur praesertim ritus publici in solemni sacrificii celebratione usurpati, vel in sacramentorum administratione;y^r;;?-///.c^ precum variaque festa aut officia ab Ecclesia instituta; vel usus sacri cum dodlrina connexi, v. g., praxis non rebaptizandi hsereticos, preces fundendi pro defundlis, etc. ]i praxis Ecclesice sit fidei criterium^ duo requiruntur : a) ut necessario C07ineBatur cuni veritate dogmatica; tunc enim praxim imponendo Ecclesia eo ipso dogmata neces- sario connexa tenenda jubet; b) ut hujusmodi praxis sit universalis^ quia sola Ecclesia universalis infallibilitate gaudet. Ergo praxis unius particularis Ecclesiae probabile tantum veritatis revelatae argumentum affert. —Liturgia Ro- mana, quatenus speciali modo a SS. Pontificibus appro- bata, errores dogmaticos continere nequit. Errores historici
  • 145. DE FONTIBUS REVELATIONIS. 125 irrepere possunt, et de facto irrepserunt in lege?idas Bre- viarii, ut fatentur optimi critici : quod facile intelligitur, cum praecipuae lectiones secundi Nocturni scriptae fuerint tempore quo opera apocrypha spargerentur. Non sunt tamen contemnendae hse lectiones, ciim pleraque in eis rontenta vera sint et ad pietatem fovendam apta. C) De Consensu Patruvi et Theologorum. 284. Patres dicuntur viri san6litate et do6lrina con- spicui, qui prioribus saeculis Ecclesiam soriptis suis illu- strarunt et ab ea implicite saltem approbati sunt. Inter Scriptores Ecclesiasticos, nonnulli titulo Do&oru7n Ec- clesice decorati sunt propter eminentiorem scientiam qua ceteris praecelluerunt. — Post aetatem patristicam, Theo- logi do6lrinas in Scriptura et Traditione contentas logico ordine disposuerunt et philosophicis rationibus illustra- runt : simili, etsi non omnino aequali, au6loritate gaudent ac Patres, ideoque eaedem fere regulae de amborum auc- toritate tradi possunt. Patres et Theologi considerari possunt ut doBores pri- vati^ aut ut Ecclesice testes. Ut do^ores privati speBandi sunt^ quando more philosophorum arguunt, analogiis aut comparationibus utuntur, opinionem suam ita proponunt ut contrariam non excludant. Ut testes Ecclesice loquu7itur^ cum docent aliquam do^binam esse revelatana, vel ab Ecclesia universali acceptam, vel ita tenendam ut citra fidei ja6luram negari, vel in dubium vocari nequeat; vel quando asserunt contrariam sententiam esse haereticam aut verbo Dei oppositam. Si loquuntur ut do6lores privati^ tanta est earum au6loritas quanta eorum scientia aut eorum argumento- rum vis; si vero ut testes Ecclesice, non propriam mentem, sed fidem Ecclesiae infallibihs manifestant. 285. Hae sunt regulce sequendae de au6loritate doc- trinali Patrum et Theologorum, quatenus sunt organum divinae Traditionis : a) Consensus Patrutn aict TheologoruTn i7ioraliter ufia- ni77iis indubitanter asserentiu7n do^ri^ta^n aliquam esse de fide, est ce7'tum divi^i^ Traditio7iis argu77ientu7n. — Tria ergo requiruntur ut habeatur argumentum certum : i) ut
  • 146. 126 TRACTATUS lll. agatur de do6lrina ad fidem vel mores pertinente; 2) ut testimonium sitindubium, firmum, et indubitanter asserant do6trinam quamdam esse do6lrinam Ecclesiae; 3) ut con- sensus sit moraliter unanimis. Sufficit unanimitas moralis, talis scilicet ut fides Ecclesiae universalis certo ex iis co- gnosci possit. Quibus positis conditionibus, prdedi6ti scriptores dici possunt do6lrinam Ecclesiae universalis referre, et quidem cum plena certitudine. Atqui Ecclesia universalis est infallibilis in docenda do6lrina Christi, Ergo... Imo sufficit, ut habeatur argumentum omnino certuin^ unanimitas moralis Patrum aut Theologorum unius cetatis quia Ecclesia omni tempore est indefedlibiiis ac proinde nulla aetate errare potest. b) Unius aut plurium SS, Patrum aut Theologorum testimonium in rebus fidei et morum argumentum est pro- babile, cujus vis eo magis augetur quo magis crescit horum numerus et au6loritas. c) Quando Patres vere dissentiunty eorum auftoritas firmum non prcsbet argunmitum^ sed potius demonstrat rem de qua agitur non fuisse tunc exphcite definitam, — nam si res fuisset clare definita,non potuissent contrariam sententiam propugnare quin ab Ecclesia ut haeretici dam- nati fuissent. — Si dissensus manifestus est, candide fatendum est quosdam Patres errasse : singuU enim sunt faUibiles. Si vero verba sunt dubia, ex locis clarioribus expUcanda sunt. In omni casu reverenter tra6landi sunt, nec eis vitio vertendum est quod ignoraverint se- .quioris aevi expUcitiores definitiones. D) De communlfidelium sensu, 'Do6lrina revelata quaeri potest non tantum apud Pa- ^stores et magistros qui cum Pastoribus docent, sed etiam apud fideles qui communi sensu fidem unanimem profi- :tentur ' Tunc argumentum valet solum quoad Catholicos qui infallibilitatem -Ecclesiae adniittunt; quando vero Patres diversorum temporum et loco- rum de dogmate aliquo consentiunt, habetur argumenlum apologeti- cum quoad ipsos acatholicos, cdm exinde constet nostram fidem eam- <iem esse ac fidem Apostolorum.
  • 147. DE FONTIBUS REVELATIONIS. 127 286. Ut hic communis sensus sit revelationis crite- rium, debet esse : a) certus et clarus, b) unanimis, c) circa res fidei et morum alicujus momenti. Probatur consensum fidelium tunc esse criterium reve- lationis : i) ex tndefe^ibiiitate Ecclesice, Jam di(5lum est Ecclesiam esse indefedlibilem. Atqui deficeret Ecclesia in essentialibus si esset societas errantium. Ergo... 2) ex Patribus, Ita, v. g., S. Augustinus contra Pelagianos arguens, peccati originalis existentiam in parvulis, baptismi necessitatem pro eisdem, demonstrat e communi fidelium sensu, quem pro fidei firmissimo argumento habet. 287. Notanda : i) Haec infallibilitas in credendo s?epe dicitur infalHbilitas passiva; pendet ab infallibiU- tate a6liva vi cujus existit et qua semper regulari debet. 2) Vitandus est error eorum qui putant Ecclesiam do- centem opiniones Ecclesiae discentis tantummodo san- cire ', — de eis enim judicare debet Ecclesia docens, eas probare vel damnare, et ita regere fidem subditorum ac tuto eos ab errore avertere. 3) Fideles ergo in Ecclesia nullo modo sunt magistri, non definiunt authentice sed credunt; credendo, viam magistris indicant; nam ipsi Magistri veritatem ab omnibus creditam docent et definiunt; imo potest Deus aliquando fidehbus uti ad cultum aliquem promovendum, v. g., cultum SS. Cordis Jesu, sed etiam tunc omnia fiunt sub au6loritate Episcoporum, qui soli sunt fidei authentici judices et pr?econes. Art. II. De Scriptura Sacra. 288. Scriptura Sacra est verbum Dei scriptum, seu colle6lio hbrorum qui Spiritu San6lo inspirante con- scripti Deum habent au6lorem, et ut tales ipsi Ecclesiae traditi sunt. Omnes christiani agnoscunt Scripturam Sacram esse fontem Revelationis. Quo mehus inteUiga- tur vis argumentorum ex Scriptura desumptorum, tria expendemus : 1° quinani libri sint canonici^ ideoque ^ In decret. LameNtabiU damnatur prop. 6* : " In definiendis veritati- bus, ita collaborant discens et docens Ecclesia, ut docenti Ecclesise nihil supersit nisi communes discentis opinationes sancire." Denzinger- Hannwart, 2006.
  • 148. 128 TRACTATUS III. inspirati; 2° quo sensu hi libri sint inspirati; 3° quornodo libris inspiratis uti valeamus. ad exponendas fidei veri tates. L Quinam libri sint canonici^ et ideo inspiratif 289. 1° Principia. A) Ille liber dicitiir canonicus qui ut inspiratus ab Ecclesia fuit agnitus, et ideo authen- tice in Canone seu Catalogo librorum Sacrorum relatus. — Inspiratus dicitur is liber qui Spiritu Sanfto afflante conscriptus Deum habet au6lorem. B) Ecclesia est infaliibilis in rebus fidei, ex didlis in Tr. praecedenti, prpinde in determinando Canone, qui est una e regulis fidei. Is ergo liber ut inspiratus ha- beri debet ab omnibus Christifidelibus qui ut talis ab Ecclesia proponitur. Hsec est enim definitio a Conc. Tridentino^ lata: ''Si quis autem libros ipsos integros cum omnibus suis partibus, prout in Ecclesia catholica legi consueverunt et in veteri vulgata latina editione habentur, pro sacris et canonicis non receperit..., A. S. ^' — Item Vaticanum3 : " Si quis Sacrae Scripturae libros integros cum omnibus suis partibus, prout illos S. Tridentina Synodus recensuit, pro sacris et canonicis non susceperit, aut eos divinitus inspiratos, esse negaverit, 'A. S. " 290. 2° Corollaria. A) Criterium universak^ cer- tum^ ac sufficiens canonicitatis ideoque inspirationis est i^ifallibile magisterium Ecclesice, B) Nullum aliud criterium est sufficienter certum et universale : a) non criteria interna^ quaHa sunt gustus internus aut testimonium Spiritus San6li; b) nec criteria externa, qualia sunt testimonium ipsius Scripturae, aut apostolatus : nullibi enim Scriptura afiirmat omnes et singulos utriusque Testamenti libros esse inspiratos; ahunde potest aUquis esse apostolus quin eo ipso sit inspiratus, et vice versa potest quis esse inspiratus quin sit apostolus 3. » Denzingkk-Bannwart, 784. » Denzingkr-Bannvvakt, 1809. -^ De historia canonis, prseler varia Scripturce Manitalia, ci. Man- GENOT, Dict. Apot. (d^AlhJ, I, 435-455'
  • 149. DE FONTIBUS REYELATIONIS. 129 11. Qmo sensu hi libri sint inspirati? Quaeritur quo??iodo de facto Hdri sacri sint inspirati^ non autem quomodo inspirari potuissent; et ideo quaestio non ratione sola, sed aufloritate Scripturae et Ecclesiae solvi debet. 291 . I ° Errores de naturA inspirationis . a) Per excesswn errarunt antiqui Protestantes asserendo Deum mechanice didlasse omnes sententias omniaque verba. b) Per defefluni errant : i) Protestantes liberales qui admittunt tantum inspirationem vagam qualis poetis tribuitur; 2) quidam Catholici qui dicunt inspirationem non esse nisi assistentiam Spiritiis Sandli ad praecavendos errores, — aut meram approbationem subsequentem Hbri humana industria exarati quo Deus vel Ecclesia illum ab errore immunem declarat. 292. 2° Doctrina catholica. '' De natura inspi- rationis. Vaticammi ' ait : " Eos vero pro sacris et canonicis habet, non ideo quod sola humana industria concinnati, sua deinde au6toritate sunt approbati; nec ideo dumtaxat quod revelationem sine errore contineant; sed propterea quod Spiritu San6to inspirante conscripti, Detan habent auclorem atque ut tales ipsi Ecclesiae traditi sunt. ^' A) Ergo ad inspirationem veram non sufficit simplex assistentia divina, nec subsequens approbatio a Deo aut ab Ecclesi^ data, nec inspiratio mere personalis quae poeticse inspirationi assimilatur. Aliunde non requiritur reveiatio proprie didla seu manifestatio veritatis scriptori ignotse; omnia quae in libro sacro continentur etsi non revelata quoad ipsum au6lorem sunt vere revelata quoad nos^ dummodo Deus aucflor principalis libri suafaciat quae sacer scriptor sub in- fluxu divino refert; — a fortiori, non requiritur ut au6lor sacer in exstasi scribat; — imo non necesse est ut liber inspiratus ab au6lore cujus nomen gerit aut cui communiter tribuitur scriptus sit. 293. B) Juxta Vaticanum, requiritur et sufficit ut Spiritu San^o inspirante conscripti Deum habeant au^o- rem, Duplex igitur est au^or libri inspirati : a) sacer » Denzinqer-Bannwart, 1787. Cfr. Leo XIII, Encycl. Providen- tissimus Deus, 18 nov. 1893. No 672. — 5
  • 150. 130 TRAGTATUS III. scriptor qui est causa instrumentalis non mechanica, sed intelligens ac libera : inspiratio enim non excludit laborem proprium scriptoris, ut constat ex // Machab,^ II, 27, Luc^ I, 3, Joan.^ XIX, 35, IJoan,^ I, i.; b) Deus^ qiii est causa efficie?is principalis^, Deus enim i) excitat et movet scriptorem ad scribendum, et scribenti assistit; 2) scribenti largitur lumen supernaturale quo re^le mente concipit quas Deus vult scribi, ita ut ejus judicia non sint rnere humana, sed principaliter judicia Dei ejus mentem illuminantis; 3) assistentiam prosequitur ne scri- ptor aliquid omittat ex eis quae I])eus vult consignari, aut quidquam addat, aut in errorem iabatur. Ergo non necessario didtantur verba scriptori, sed sub influxu divini luminis verba eliguntur a scriptore qure mentem Dei re6le exprimunt, — et in hoc sensu inspi- ratio merito dici potest verbalis. 294. 2° De Ltspirationis extensione, A) Declaravit Vaticanum Deum esse auctorem libri sacri principalem; ex quo sequitur : a) inspirationem ad omnia extendi quse in libro sacro continentur, non ad solas res fidei et morum; b) errorem formalem et positivum quem- cumque a sacris hbris excludi ^, in iis omnibus quae audtor sacer suo nomine profert et eo sensu quo ea profert. Omnia ergo quae ab hagiographis dicuntur vera sunt, sed ea veritate quse competit generi litterario quod quisque selegit : nam alia est veritas narrationis historicae, alia veritas carminis; aUa prophetiae, alia Ubri didactici. In libris historicis 3, prae mente haberi debet aucttoris scopus, qui non est homines docere scientias physicas, ideoque nihil prohibet quin Scriptura de rebus physicis loquatur populari modo absque ulla intentione rem scientifice exponendi. Imo in his Hbris historicis inveniuntur para- ^ Decret. Lameniabili, prop. 92^ : * Nimiam simplicitatem aut igno- rantiam prae se fenmt qui Deiim credunt esse Scripturae Sacrae aucto- rem ". Denzinger-Bannwart, 2009. 2 In Decret. Lamentabili damnatur propos. 11* : " Inspiratio divina non ita ad totam Scripturara sacram extenditur, ut oranes et singulas ejus partesab orani errore proemuniat." Denzinger-Bannwakt. 2011. 3 Ecclesia non definivit quinam sint libri iiistorici, sed Critici catholici id investigantes prae mente liabere debent sensum traditionalem Kcclesiae. Cf. Responsum a Commis. Biblica datum 30 Jun. 1909, de hisiorico characiere trium priorum Capitum GeneseQS.
  • 151. DK FONTIBUS HEVELATIONIS. 131 bolae, allegoriae, narrationes fidlse et alia ejusmodi ad veri- tatem quamdam moralem illustrandam 295. B) Corollaria, sl) Si aliorum di^a refert audlor inspiratus, et ifnprobat^ evidens est ea non esse inspirata; si laudat^ vera suni sed eo solo sensu quo approbantur; — si verba refert quin approbet aut improbet, tunc Spiritus San(flus tantummodo testatur haec verba ab aliis dicfla fuisse. b) Possunt etiam Sacri Scriptores allegare verba documen- torum quin id explicite dicant : tunc habentur implicitce cita- tiones. Quo casu, scriptor inspiratus his documentis uti potest, quin corrigat errores qui in eis forte irrepserint : sed, ut animadvertit Commissio biblica 13 febr. 1905, citationes impli- citas admittere non Hcet, nisi, " salvo Ecclesiae judicio, solidis argumentis probetur i) hagiographum alterius di6la vel docu- mentarevera citare; et 2) eadem nec probare, nec sua facere, ita ut jure censeatur non proprio nomine loqui." Errant igitur qui ad enodandas difficultates contra veracitatem Scri- pturas, citationes imphcitas ita frequentes admittunt ut exinde nutare videatur sacrorum Hbrorum veritas historica. Maneat ergo illud principium omnino inconcussum niillum prorsus esse errorem in iis quce auHor inspiratus suo 7iomine profert^ cum Deus numquam errorem inspirare possit. ///. Quomodo libris inspiratis uti valeamus ad exponendasfidei veritates, Ex di6lis inferre licet ea tantum in Scripturis esse fon- tem Revelationis quse ab audlore sacro proprio nomine proferuntur, in sensu ab ipso Deoque intento. Ut sen- sus iste ab hagiogra|)ho et Deo intentus detegatur, expen- dere oportet quomodo Scriptura sit interpretanda. V* DE SCRIPTURi^ SENSIBUS. 296. A) Varii sensus declaranticr, Sensus Scriptu- rae in genere est ea veritas quam Spiritus San6lus imme- diate vel mediate per scriptorem manifestari voluit. — ^ Quod admitti tamen nequit nisi in casu " in quo Ecclesiae sensu non refraganie, ejusque salvo judicio, solidis argumentis probetur hagiogra- phum voluisse non veram et proprie dictam histonam tradere, sed, sub specie et forma histonae, parabolam. alKgoriam, vel sensum ahquem a propria Htterali seu historica verborum significatione remotum propo- nere ". Commissio de Re biblicd, 29 Junii 1905.
  • 152. 132 TRAGTATUS III. Duplex est : i) litteralis cjuem verba immediate expri- munt. Sensus litteralis est wt proprius, cum exurgit ex verbis naturali sua significatione acceptis, vel metaphori- cus cum exurgit ex verbis figurative sumptis : hinc voca- tur saepe figuratus. 2) Spiritualis^ seu typicus^ vel ^iiysticus^ q;}i non sugge- ritur immediate a littera, sed a personis aut rebus quae ita a divina Providentia ordinantur ut alias res vel per- sonas significent. Triplex distinguitur : allegoricus^ quando refertur ad ea quas sunt credenda de Christo et Ecclesi^ militante; tropolo- gicus quando mores respicit; anagogicus quando caelum aut res sperandas figurat. Hic sensus in Scripturi Sacra soli in- venitur, nec admittendus est nisi prius constet ejus existen- tia ex alio loco Scripturse vel ex traditione. Sensus accommodatitius non est verus sensus Scripturae; consistit enim in eo quod verba Scripturae usurpantur ad aliam rem exprimendam ac ea quam au6lor sacer ex- pressit. 297. "&) Quinam sensus sitfons revelationis? Utfons certus Revelationis haberi debet : i) sensus litteralis positis ponendis, — 2) sensus spiritualis quando certo constat. Hic sensus spiritualis, cum sit verus sensus Scripturse a Deo intentus, in Theologia adhiberi potest, sed in contro- versiis non proponendus est nisi ab adversario admitta- tur. — Patet sensum accommodatitium nullo modo esse fontem Revelationis. 2® De Legibus Interpretationis. Scriptura est Uber humanus simul et divinus, et ideo intelligenda est secundum regulas grammatico-historicas omnibus Hbris communes, et regulas catholicas libro inspirato speciales. 298. A) Regulce gram^natico-historicce. Ad refle in- telligendam audoris mentem prosunt textus critice re- cognitus, contextus et parallelorum locorum perscru- tatio. a) Textus primigenius diligenter investigandus est, in quantum fieri potest.
  • 153. DE FONTIBUS REVELATIONIS, 133 Theologus Vulgatam versione^n ut fontem genuinum reve- lationis tuto adhibere potest ' et ex omnibus textibus de quo- rum universali usu dogmatico constat fidei dogmata colligere. Attamen si textus invenitur in Vulgati qui in textu primigenio aliisque versionibus desit, vel si ibi sensum habet- prorsus diversum ac in originali, argumentum ex eo dedu6lum legiti- mum quidem erit, sed tradiiionale^ non biblicum. In locis ambiguis aut minus accuratis, Vulgata elucidari ac corrigi potest textu primigenio vel antiquis versionibus. b) Coniextus etiam scrutandus est. Tria praesertim sunt attendenda : i) occasio qua scripsit vel locutus estaudlor libri vel audlor sermonis in libro relati, et scopus quem sibi propo- suit; 2) argu7nentum generale quod audior traclare intendit; 3) nexus non solum logicus et grammaticus, sed etiam psy- chologicus, idearum et vocabulorum inter se et cum eis quae praecedunt vel sequuntur. c) Loci paraiieii 6cmXMX textus qui in aUis capitibus ejus- dem hbri, vel in alio libro inventi eamdem dodlrinam sive eisdem sive aliis verbis tradunt, et ita se invicem illustrant. 299. B) Reguice catkoiicce interpretationis, a) Quia Scriptura sacra est liber divinus^ infallibili Ecclesise magis- terio committitur explicandus. Itaque " in rebus fidei et morum ad aedificationem do6lrinae christianae pertinen- tium, is pro vero sensu sacrce Scripturce habendus est quem tenuit et ienet Sanfla Mater Ecclesia^ cujus est judicare de vero sensu et interpretatione Scripturarum SancSiarum; atque ideo nemini licet contra hunc sensum, aut etiam contra unanimem consensum Patrum, ipsam Scripturam Sacram interpretari ^ ". Ergo : i)quotiescumque Ecclesia definivit sensum alicujus textus, hic sensus accipiendus est ut verus; 2) quotiescumque Patres unanimiter testimonium aliquod bibhcum ut ad fidei pertinens morumve do(flrinam uno eodemque modo expHcant, eorum interpretatio est sequenda; 3) extra hos casus, sen- tentia Patrum magni aestimanda est, cum his de rebus munere do6^orum quasi privatim fungantur, sed non obHgat, praeser- tim in re mere scientificd^o^2SidiO ut do^ores privati loquuntur, juxta theorias quae suo tempore vigebant; 4) semper in inter- ' Sacrosancta Synodus... statuit et declarat, ut haec ipsa vetus et Vtdgata editio, quae longo tot saeculorum usu in ips^ Ecclesi^ probata est, in publicis lectionibus, disputationibus, praedicationibus, et exposi- tionibus, pro authentic^ habeatur." Conc. Tricient., sess. IV, Denzin- ger-Bannwart, 785. "^ Concil. Vaticanum, sess. TII, Denzinger-Bannwart, 1788; Cf. Tride?ztinum, sess. IV, Dknzinger-Bannwart, 786,
  • 154. 134 TRACT, IIl.^DE FOKTIBUS REVESLATIONIS. pretatione Scripturae sequenda est analogia fidei, et respuen- dus sensus qui vel inspiratos au61;ores inter se quodammodo pugnantes faciat, vel do^lrinae Ecclesiae adversetur. b) Leo XIII, in Encyc. Providentissimus Deus, duplicem addit regulam : i) sensus litteralis retintn -us est nisi obstet necessitas, vel gravis ratio; 2) sensus allegoricus non sper- nendus est quando iitterali nititur, et multorum audloritate fulcitur. CONCLUSIO TOTIUS TRACTATUS. 300. 1° Si instituitur comparatio inter Scripturam et Traditione?n : A) Utraque est verbum Dei, utraque est infallibilis, pari pietatis affedlu ac reverentia suscipienda. B) Quatenus liber a Deo immediate procedens vi ins- pirationis, qua Deus fit illius au<5lor principalis, Scriptura Traditioni prsestat cujus textus hominem habent auilo- rem. assistentia divina adjutum. O Sub aliis respe6libus, Traditio Scripturam longe prae- cellit, tum antiquitate, tum amplitudine, tum utiUtate ac necessitate. 2° Si vero instituitur comparatio inter Magisteriiim vi- vuni^ ex una parte, et ex altera Scripturam ac TradiiiO' nem^ Magisterium vivum seu Corpus Episcopale, nunc existens sub Pontiiice Romano, est regula fidei proxima quae nos docet authentice verbum Dei; Scriptura et Traditio, seu prsedicatio Ecclesiae in anteadtis saeculis, sunt regiilafidei remota^ seu fontes quibus servatur verbum Dei, et ex quibus hauritur ^d omne quod omnibus ab Ecclesia proponendum est. Duce igitur Ecclesia, et praehabitis motivis credibilita- tis quae expendimus in 7>. de Vera religione, ad adlum fidei jam tuto accedere valemus. -^©^ '
  • 155. PARS ALTERA. , Tl^eolosia spttiaiis. TRACTATUS IV. DE FIDE. Credo... Veiitatibus a Deo revelatis, in Scriptura et Traditione reconditis, assentimur per a^umfidei, Fides, prout hic sumitur (plura enim significat), est assensus intelleiliis quo credimus aliquid esse verum, non propter intrinsecam rei evidentiam, sed propter testimo- nium loquentis. Si testimonium est humanum^ fides dicitur humana; si divinum^ fides vocatur divina. 301. A) Definitio fidei. Jamvero fides divina, de qua nunc agitur, considerari potest ut aflus vel ut habitus, a) Fidei adlus est assensus supermturalis q2io intellec- ius^ sub imperio voluntatis et influxu gratice, firmiter adhceret veritatibus revelatis propter aufloritatem Dei revelantis ^ Fides igitur est proprie aclus intellec^us, et quidem distinc- tus : a scientid, quae veritatibus ordinis naturalis adhseret propter perspecftam intrinsecam earum evidentiam^; 2) ab ' Quse definitio consentanea est ei quam tradunt S. Thomas, 2* i^, q. 2, a. 9, Vaiicanum., sess. III, cap. 3 et Pius X, in jurisjurandi for- mul^, ubi declaratur, contra Modernistas " fidem non esse ca3cum sen- sum religionis e latebris subconscieniics erumpentem, sub pressione cor- dis et inflexionis voluntatis moraliter informat*, sed verum assensum intelledlus veritati extrinsecus acceptas ex audita, quo nempequag a Deo personali, Creatore ac Domino nostro didla, testata et revelata sunt, vera esse credimus, propter aucfloritatem Dei summe veracis. " ® Unde errant Deistce per fidem intelligentes quamlibet cognitionem rationalem naturaliter de Deo rebusque divinis habitam; errant Herme- sius, ciunther et Froschammer juxta quos fides est assensus naturaliter inducSlus per argurnenta mere rationalia.
  • 156. 136 TRAGTATUS IV. opinione^ quae certitudine caret, dum fidei assensus est omni- no certus ac firmus; 3) difiducid divinae misericordiae, qualis fingitur a Protestantibus et reprobatur a Tridentino '; 4) a religioso sensu qualis a Modernistis advocatur, qui nihil aliud est ac imaginationis lusus et emotio caeca et variabilis animae; 5) ab assensu historico^ qui humano credit testimonio, dum fides soH divinae auctoritati innititur; 6) a visione beatificd^ qui clare etimmediate percipiuntur divina, dum fides est speran- darum rerum substantia seu imperfe6a et mere inchoata possessio, et argumentum (seu convi6lio) non apparentium ^ Ciim autem per fidem intelle(5lus assentiat rebus divinis quatenus 7ion apparent^ necesse est inclinetur imperio volun- tatis pie et reverenter au6loritatem Dei recipientis : intellec- tus enim sponte et ex se non cedit nisi evidentiae. Cum prae- terea agatur de objedlo supernaturali cui naturaliter impares sumus omnino,exigitur illuminatio et inspiratio Spiritlis sanc- ti ad movendurn intelledlum et voluntatem. b) Insuper, quo iacilius eliciatur fidei adlus, Deus nobis in justificatione vsixndk. fidei habitum, seu virtutem supernaturalem cujus ope mens nostra ad assentiendum veritatibus revelatis disponitur. B) Distinguitur fides ; a) formata seu viva^ quam scilicet caritas perficit et complet eo sensu quod ejus a6lum imperet, ad finem ultimum referat et ita merito- rium reddat; b) et informis seu mortua, quae licet donum Dei sit et principium adluum salutarium^, non tamen, prae defedlu caritatis, elicit acSus meritorios vitae aeternae. Ad evolvendam et probandam notionem fidei dicemus : 1° de fidei objefio tum formali, tum materiali; 2° de fidei aHu et subje^o; 3° d.^formuUs fidei seu dogmatibus. Articulus I. De fidei objecto. § I. De objecto formali sea motivo fldei. 302. Assensus fidei, ciim sit cognitio, non est caecus animi motus, sed rationabili innititur motivo. Sedulo autem distinguendum est inter motivum fidei^ quod est fidei elementum intrinsecum ac eam specifie determinans, et motiva seu signa credibilitatis^ ipsi fidei extrinseca quo- ^ Cf. Syn. maj., 140, 143. 2 Heb., XI. i; F. Prat, La ThSologie de S. Paul, t. I, p. 542-544. 3 Co7tcil. VatiCi sessio III, cap. 3.
  • 157. DE FIDE. 137 rum ope prsevie judicamus aliquam veritatem esse revela- tam proindeque credibilem et credendam. Hic tamen tradlamus et de ipso motivo fidei^ et de signis seu niotivis credibilitatis, propter utriusque connexionem. I. De ipso obje£lo formali seu ntotivo fidei, 303. Quodnam sit objectum formale seu mo- tivum jfidei? Objedlum formale cognitionis etassensus in genere est id praecise quod determinat et specificat co- gnitionem, quod per se et primo cognoscitur et ratione cujus cetera cognoscuntur. Ita in visione sensibili objec- tum formale est lumen quod per se et primo videtur et ratione cujus cetera videntur; in cognitione intelledtuali, est intrinseca rerum veritas naturali rationis lumine sive immediate sive mediate perspe6la. xd quem modum, au6loritas Dei; seu infallibilitas in cognoscendo et veraci- tas in dicendo, est id quod primum ample6litur fides, et ratione cujus didla seu revelata a Deo accipit. " Reve- lata vera esse credimus non propter intrinsecam rerum veritatem naturali rationis lumine perspedtam, sed propter au^oritatem ipsius Dei revelantis, qui nec falli nec fallere potest' ' 304. 1° Thesis : Obje^wn formale seu motivuinfidei est auHoritas Dei revelantis (seu infallibilitas in cognos- cendo et veritas in dicendo). Quae do6lrina non tantum asserta, sed et definita fuit a Conc. Vatic^ : " Si quis dixerit, fidem divinam a naturali de Deo et rebus morali- bus scientia non distingui ac propterea ad fidem divinam non requiri ut revelata veritas propter au6toritatem Dei revelantis credatur, A, S. " 305. Probatur : A) Script. In colloquio cum Ni- codemo, Christus fatetur se tradere veritates captu qui- dem difficiles imo impossibiles, sed audloritate testis veracis, suiipsius scilicet, credendas : *' Amen, amen dico tibi quia quod scimus loquimur et quod vidimus testa- mur3 ". Testimonium autem Christi, testimonium esse Dei per totum Joannis Evangelium patet. Fides ergo ' Concil. Vatic.y Sess. III, cap. 8. 2 Denz., 1811 (1656). ^foan., III, 11; cfr. VIII, 26.
  • 158. 138 TRACTAtUS IV. christiana in eo consistit qiiod veritati assentimur non propter dire^tam evidentiam, sed propter auctoritatem Dei per Christum testificantis. S. Paulus, in epistola ad Romanos, laudat fidem Abrahse qui Deo loquenti credidit, non obstante appa- rente rerum impossibilitate^ 306. B) Traditione. a) Apologistae non instituerunt scientificam demonstrationem uniuscujusque veritatis catholicae, sed ostendere sategerunt religionem christia- nam a Deo revelatam esse et propter audloritatem Dei accipiendam^. b) Contra Manichaeos, qui omriia dogmata sua per ra- tionalem demonstrationem probare conabantur, ostendit S. Augustinus quomodo in religione turpe non sit credere antequam sciamus^. c) Medio ^vo rejefta est theoria Abaelardi qui conten- debat astruere fidem, *^ quam humancd rationis cogit argu- menium ". d) Tandem sseculo XIX°, contra semi-rationalistas, as- serentes motivum assensus fidei esse demonstrationem scientificam dogmatum christianorum, definivit Vaticana synodus motivum fidei esse au6loritatem Dei r^velantis. 307. 2° Quaestiones disputatae. Concilium Vati- canum, exponendo et definiendo contra rationalismi erro- res cathoHcam veritatem, noluit dirimere controversias libere in scholis agitatas, scilicet : A) Num fadlum revelationis sit, cum au6loritate Dei^ motivum partiale fidei. Affirmant Thofnistce qui- credens movetur ad credendum tum au6loritate Dei tum fadlo re- velationis. Negant Scotistce dicentes au6loritatem Dei esse unicum formale obje6lum fidei, fa6lum autem reve- lationis esse tantummodo conditionem sine ua non adh^- sionis. 308. B) Utrum veritatibus revelatis assentiamur propter reverentiafn erga Deum loquentem, an propter * Rom., IV, 18-26. ' Textus vide in Syn. ?naj., n. 150. 3 De Utilitate Credendi,
  • 159. DE FIDE. 139 evidentiam testimonii divini, scientificam nempe demons- trationem quod Deus, infallibiliter verax, has veritates revelavit. Juxta Lugo ^, fides, ut sit inconcussa ac omnino ratio- nabilis, debet inniti evidentia testimonii divini; unde, in hac opinione, credo Incarnationem quia scio Deum esse veracem et Incarnationem revelasse. Multi^ vero hodie censent fidem nostram fundari ipsa auctoritate divina, quocumque modo nobis haec innotuit; credo, quia plene Deo revelanti confido^ sicut puer credit parentibus et doc- tus indocto, quia testanti plane confidit. Quam opinio- nem amplectimur ut simpliciorem, magis consentaneam doctrinae Vatic^ et Traditioni^^ magis aptam ad expli- candum quomodo assensus fidei firmior esse possit quam meretur pondus et cognitio rationum ad assensum impel- lentium, seu motivorum credibilitatis. 309. Corollarilim. Actus fidei elici potest sine Eccle- sice propositione. Nam, licet Ecclesia sit ordina^Hum me- dium quo veritates revelatas proponuntur, alia tamen sunt media quibus homo de revelatione alicujus veritatis cer- tior fieri potest. — Aliunde ex opinione contraria seque- retur acatholicos, bona fide extra CathoHcam Ecclesiam versantes, omni spe salutis destitui: quod a Pio /A^repro- batum fuit supra, (n. 251, not. i). II, De signis seu motivis credibilitatis. 310. Revelatae veritati assentimur propter au6lorita- tem Dei revelantis; hic autem assensus non esset rationi consentaneus, nisi revelatio signis quibusdam certissimis divinam suam originem ostenderet. Itaque " voluit Deus, cum internis Spiritus sanfii auxiUis, externa jungi revelationis suae argumenta, fa6la scilicet divina, atque imprirnis miracula et prophetias, quae ciim Dei omnipo- tentiam et infinitam scientiam luculenter commonstrent, divinae revelationis signa sunt certissima et omnium intel- ^ Defide, disp. VII. 8 Card. Billot, De virtutibus infusis, Proleg. de Fide, p. 203 sq. ed. 1901; Bainvel, Pesch, Van Noort. 3 Denz., 1789 (1638). ^ Cf. JOURNRL, 173, 1321,
  • 160. 140 TRAGTATUS IV. ligentiae accommodata' ". — Dicemus : i° de credibilitate revelationis; 2"" de certitudine credibilitatis ad finem requisita. 1° De credibilitate revelationis. 311. Thesis : Revelatio christiana certo credibilis est ex signis externis^ prcesertim miraculis et prophetiis^ qucB sunt signa certissima ejus divince originis omnium intelli- gentiis accommodata. De fide est contra Protestantes Liberales et Modernistas, qui contendunt sola interna experientia aut inspiratione privata homines ad fidem moveri. Non negamus quosdam homines aliquando ad fiden? sola ilkiminatione interna perduci; sed asserimus, secundum dodlrinam Christi et Ecclesiae, miracula ahaque ejusmodi fa6la divina esse signa certissima revelationis, ideoque neces- sarium non esse ad fidem moveri per solam internam expe- rientiam aut privatam inspirationem. Probatur Scripturd. a) Legatis Joannis interroganti- bus : " Tu es qui venturus es an alium exspectamus? '' ' respondit Jesus : " Euntes renuntiate Joanni quae audis- tis et vidistis : caeci vident, claudi ambulant, leprosi mun- daritur, surdi audiunt, mortui resurgunt, etc. ^ ^'. Ex quo coUigimus miracula Christi esse signa suae missionis. b) Praeterea Christus, in disputatione cum Pharisaeis, testimonium Moysis et aliorum prophetarum, testimo- niumque Patris sui, per opera quae operatur manifestatum, allegat iterum ut signa missionis suae 3. c) De Apostolis dicitur : '' Illi autem profecti praedica- verunt ubique Domino cooperante et sermonem confir- mante sequentibus signis 4 ", id est per signa quae praedi- cationem comitabantur. 312. Traditions. A) Apologistae usi sunt testimonio prophetise et miraculorum ad ostendendam divinam ori- ginem rehgionis 5. » Concil. Vafic, de Fide catholic^, cap. 3; apud Denz., 1700 (1639). « Matt., XI, 3-5. ^Joan., V, 36, 39, 45. * Marc, XVI, 20. 5 S. ]5STm.,I Apol., LIII, LIV; II Ap., VI, 5, 6.
  • 161. DE FIDE. 141 B) Theologi declarant fidem nostram rationi consen- taneam esse propter evidentiam signorum quse in ejus gratiam fadla sunt ; " Non enim crederet (fidelis) nisi videret ea esse credenda vel propter evidentiam signurum vel propter aliquid hujusmodi ' ". C) Ecclesia sancivit hanc do6trinam, ut videre est a) in A3is Concilii Vaticani quibus damnantur : i) Liberales Protestantes dicentes ^'revelationem divi- nam externis signis credibilem fieri non posse ideoque sola interna cujusque experientia aut inspiratione privata homines ad fidem moveri debere ^' (can. 3); 2) Rationahstse asserentes " miracula nulla fieri posse proindeque omnes de iis narrationes, etiam in Sacra Scriptura contentas, inter fabulas vel mythos ablegandas esse, aut miracula certo cognosci nunquam posse, nec eis divinam rehgionis christianae originem rite probari " (can. 4); Ibidem asseritur Deum voluisse " cum internis Spiri- tus San(5li auxihis externa jungi revelationis suae argu- menta, fa61:a sciHcet divina atque imprimis miracula et prophetias... " b) Ex formula juramenti a Pio X praescripta, in qua facta divina atque imprimis miracula et prophetiae decla- rantur "divinitus ortae christianae reUgionis signa certis- sima atque omnium etiam hujus temporis intelligentiis maxime accommodata ".^ Et haec quidem sufficiunt quoad fidem in se spectatam^. De modo quo variae personae diverso psychologico pro- cessu ad fidem accedant, infra dicemus, n. 346. Pauca tamen de certitudine credibilitatis ad fidem requisita addamus oportet. 20 De certitudine credibilitatis requisita AD FIDEM. 313. Certitudo quam conferre debent signa credibilita- tis ad fidei actum praeparandum, est certitudo moralis^ quae ^ S. Thom. , 2, 2se, q. 2, a. 4. ad 2. 2Cf. Vacant, Constitutlons du C. dn Fat., t. II, p. 378.
  • 162. 142 TKAGTATUS TY. Q7nne prudens dubiwn exdudat Haec autem erit sctenti- fica,^ si argumenta, quibus nititur fidei nostrse credibilitas, critice et reflexe perpenduntur; vulgaris autem, licet absoluta, si simpliciter apprehenduntur. Quae popularis certitudo sponte et inconscie acquiritur ab iis qui in familia et societate vere catholicis nascuntur, vivunt et educantur,- Hi enim, propriae infirmitatis et ignorantiae conscii, vident Ecclesiam catholicam tanquam signum levatum inter nationes et perpetuum ac vivum credibili- tatis motivum " ob suam nempe admirabilem propagatio- nem, eximiam sanctitatem et inexhaustam in omnibus bonis fecunditatem, ob catholicam unitatem, invictamque stabilitatem ^ " ; et hoc credibilitatis signo innixi, abso- lutam certitudinem adipiscuntur divinae revelationis. Si qui vero relativam tantum certitudinem acquirunt, eam nempe quse simplicibus sufficit non autem doctiori- bus (qualis est ea quae sola auctoritate parentum et pastorum nititur), communiter docent theologi eam suffi- cere; nam, ex una parte, dubium actu excludit, et, ex altera, ita firmari potest bona voluntate et divina gratia uifutura dubia etiam praecaveats. In praxi autem sacerdotes, catechismum exponendo, pueris proponere satagent ea motiva credibilitatis quae absolutam certitudinem conferre valeant, qualia sunt miraculum resurrectionis Christi et invictas Ecclesiae diffusionis et stabilitatis ; simulque eos monebunt ut, insurgentibus difficultatibus, ad doctiores recurrant. § II. De objecto materiali fidei. 314. Status quaestionis. Ex eo quod motivum fidei sit auctoritas Dei revelantis, sequitur objectum ma- I Damnata est enim ab Inn Kentio X/ (1679) haec propositio : " Assen- sus fidei supernaturalis et utilis ad salutem stat cum notitia solum pro- babili revelationis, imo cum formidine qua quis formidet ne non sit locutus Deus. " Denzing., 1171 (1038). — Si quis, ob specialem mentis dispositionem, absolutam certitudinem revelationis directe non asseque- retur, eam indirecte ad ipisciposset sequenti argumento : impossibile est ut Deus, verus et safiens, permittat falsam religionem fidei hominum proponi cum credibilitatis motivis quae moralem certiludinem gignere possint ; si enim id permitteret, eo ipso nos deciperet, et quidem in re gravissima, ad salutem pertinente; atqui mysteria fidei nostrae nobis credenda proponentur cum motivis credibilitatis quse talem certitudi- nem sponte ingenerant. * Vaticanum, sess. III, cap. 3. •— 3 5. Thom., 2* 222 q. 2, a. 9, ad 3,
  • 163. DE FIDE. 143 teriale fidei, seu id quod credendum est, esse omnia caqu€ sola quas diviniti^is revelata sunt. 315. A) Primarium autem objedlum revelationis est Deus ipse. Hcec est enim vita ceterna quam speramus, ideoque ejus inchoatio per fidem, ut cognoscamus solum Deum veru7n et quem misit Jesum Christum ^ 316. B) Secundario fide ample6timur multa alia, quse tamen ad Deum referuntur et quasi sub ratione Dei considerantur, Quod docet Do^or Angelicus'' : " Si consideremus mate- rialiter ea qijibus fides assentit, non solum est ipse Deus, sed etiam multa alia, quae tamen sub assensu fidei non cadunt, nisi secundum quod habent aHquem ordinem ad Deum, prout scilicet per aHquos Divinitatis efife<flus homo adjuvatur ad tendendum in divinam fruitionem ". 317- Quaeritur quo sensu veritas revelari debeat ut sit fidei obje6lum. Ex tradlatu de Vera religione (nn.40, 43) satis liquet revelationem proprie diHam requiri, suthcere autem revelationem mediatam, Ciim vero inter veritates revelatas, aliae formaliter, aliae virtualiter reve- lentur, aliae autem authentice ab Ecclesia credendce propo- nantur, de his successive inquiremus, pauca addentes de privatis revelationibus, I. De veritatibus formaliter revelatis, •318. Ytntdi^s fortnaliter stM in se revelsitsi ea est quae dire6te in suo proprio conceptu a Deo declarata fuit, sive explicite, sive implicite : explicite quando propriis termi- nis a Deo enuntiatur, ut divinitas Verbi in hoc textu : " In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum. et Deus erat Verbwn^ "; implicite^ quando termini aeqm- valent terminis expUcite revelatis : ita propositio : " Ver- bum homo fa6lum est " aequivalet huic textui S. Joannis : "Verbum caro factum est ". Haec autem aequivalentia potest esse clara^ ita ut omnibus statim intelHgi valeat, vel obscura^ ita ut non appareat nisi per accuratam ana- lysim. rjoan., XVII. 3. ^ Sum. theoL, 2* 2«, q. i, a,. j, ^foan., 1. I.
  • 164. 144 TRAGTATUS IV. 319. Porro : A) Certum est omnes veritates forniali- ter-explicite revelatas esse objectum fidei divinae. Etenim apertissime cadunt sub testimonio Dei revelantis ideoque propter ejus auctoritatem creduntur. B) Certum est pariter wQntdXQ^formaliter-impiicite reve- latas esse objectum fidei. Deus enim evidenter vult no- bis revelare propositionem quae, quoad sensum, omnino aequivalet a.lii expressis terminis revelatae. Ita Deus revelando insipientis esse negare Dei existen- tiam I, revelat sapientis esse Dei existentiam profiteri; dicendo Christum esse hominem, revelat eum corpore et anima ratio- nali constitui. C) Prseterea : a) ex omnium confesso eo ipso quod Deus explicite revelat duas propositiones, v. g., Apostolos Spi- ritum sanctum accepisse, et Petrum unum esse ex Apos- tolis, ^ revelat implicite conclusionem, Petrum scilicet accepisse Spiritum sanctum. b) Hodie theologi commu- niter admittunt propositionem particularem in universali contentam, mediante aliquo facto contingenti^ esse objec- tum fidei, dummodo factum contingens sit absolute certum. V. g., statim ac factum canonicae electionis Pii X absokite certum evadit ex unanimi consensu Ecclesise, eo ipso appa- ret Pium X esse infallibilem, ci^uii omnis summus Pontifex rite electus sit infallibilis. Non est vero de fide Christum esse praesentem sub tali hostia, quia non absolute constat talem hostiam fuisse valide consecratam. II. De veritatibus virtualiter revelatis. 320. A) Notio. Veritas virtualiter revelata seu con- clusio theologica, stricte sumpta, est propositio per verum discursum deducta certo et evidenter e duabus prsemis- sis, quarum una est formaliter revelata et altera naturali- ter cognita, nec aliunde formaliter revelata. Exempla conclusionum theologicarum sunt sequentes propositio- nes : Christus nunquam caruit gratia efiicaci; Christus est impeccabilis (n. 741). 321. B) Num conclusiones theologicae sunt objectum fidei? Controuertitur. Cum plerisque tho- xPs. XXIII, I.
  • 165. t)E FIDE. 146 mistis, et multis theologis omniiim scholarum^ tanquam probabilius admittimus conclusiones theologicas non esse objenurnfidei. Etenim : a) hae conclusiones credi ne- queunt unice propter au6toritatem Dei revelantis : adhae- sionis enim nostrae motivum partialiter constituitur ex evidentia naturali unius e praemissis et ex consequentia syllogismi; v. g., admitto Christum nunquam caruisse gra- tia efficaci, non soliim quia revelatum est Christo inesse sanc^itatem perfedtam, sed etiam quia naturaliter evidens est cum sandlitate perfedla esse incompossibilem abu- sum gratiae, et quia ex his praemissis legitime eruitur con- clusio nostra. b) Aliunde nuUo modo constat Deum velle revelare conclusionem ex eo quod revelat princi- pium : nam, etsi theologica conclusio in se connexa est cum praemissa revelata, ab eatamen distinguitur, ideoque una potest m.anifestari sine alia. 322. (C) Hinc minus probabilis videtur : a) opinio Melchio- ris Cani^ l/'egce et aliorum qui contendunt conclusionem theoiogicam esse obje(ftum fidei. Ouidquid enim dicunt, talis propositio non est proprie et stifficienter revelata, et consequenter non potest admitti propter solam aucfloritatem Dei; b) opinio Suarezii ^X Lugonis^ juxta quos conclusiones theologicae sunt obje6um fidei quando proponuntur et defi- niuntur ab Ecclesia^ Et sane : i) Deus audtoritate sua fir- mat quidquid ab Ecclesia definitur, sed merae assisteniice pri- vilegio, non autem inspirationis; 2) quod ab Ecclesia defini- tur est infallibihter verum, sed non eo ipso revelatum: Eccle- sia quidem infalHbilitate gaudet etiam in definiendis veritati- bus cum fide connexis, quae tamen sunt tantum obje<flum fidei ecctesiasticcej 3) praeterea Ecclesia conderet nova dogmata, si per definitionem de fide faceret quod antea fidei divinae non erat objecflum. 323. D) Notandum. a) Merito praesumitur negare infaUibiiitatem Ecclesiae qui non acquiescit definitioni ve- ritatis tantum connexae cum fide. b) Conclusionem pro- prie theologicam negans imprudenter ageret, in errorem theologicum incideret, imo et merito suspicionem incurre- ret haeresis quoad principium revelatum. c) Veritas, ^ Videntur autem Suarezius et Lugo non accurate distinxisse inter conclusionem theologicam proprie didlam et veritatem implicite sed for- maliter revelatam. Revera in praxi valde difficilis est talis distinclio ante Ecclesise definitionem.
  • 166. 146 TRAGTATUS IV. quae primum tanquam virtualiter revelata habita fuerat, postea ut formaliter implicite revelata ai^parere potest : sicut accidit pro Immaculati Conceptione B. Marise Virginis. III. De veritatibus fidei catholicce. 324. 1° Ut veritas sit fidei catholica et negantes incurrant hseresim coram Ecclesia, non sufficit ut sit reve- lata; requiritur insuper ut authentice proponatur ab Ec- clesia. Haec enim sunt verba Vaticani^ : ** Porro fide divina et cathoHca ea omnia credenda sunt, quse in verbo Dei scripto vel tradito continentur, et ab Ecclesia, sive soleifini judicio, sive ordinario et iiniversali magisterio^ tanquam divinitus revelata credenda proponuntur ". Jamvero supra exposuimus, n. 279 sq., quid inteUigen- dum sit nomine sole^nnis judicii et ordinarii magisterii, 325. 2° De censuris theologicis. A) Notiones, a) Censura theologica quse diredle ad doHrinas refertur, est judicium seu sententia, qua nota prava et mahgna cuidam inuritur do6lrinse tanquam haereticae aut fidei ali- quo modo nocivae. b) Censura theologica dividitur in do^rinale?n et jtidi- cialem, Prior frequenter et utihssime fuit ohm adhibita a sacris Universitatum facultatibus^, sub dire6lione ma- gisterii ecclesiastici; attamen solum vim habebat judicii a peritis prolati. Posterior fertur sive ab Episcopis in pro- pria dioecesi, sive a R. Pontifice aut a Conciho oecume- nico; R. autem Pontifex censuras ferre potest sive ex ca- thedra, sive non, et quidem per se aut per Congregatio- nes romanas (de Ecclesia^ n. 255). 326. B) De prcecipuis censuris in specie, AHae ipsam do^rinam^ aHae modum quo exprimuntur propositiones, ahae effeHus qxio^ possunt producere, respiciunt. a) Quoad do6lrinam. ipsam, recensentur : i) propositio hceretica^ cui accedunt hcsresi proxima et sapiens hceresim; 2) erronea, cui accedunt errori proxima et sapiens errorem; 3) ttme- * Sessio III, c. 3; DiiNZ -Bann., 1792 (1641). 3 Prohibetur autem ne privati theologi opinionibus, quse libere iu Scholis propugnantur, uUam inurant censuram.
  • 167. DE FIBE. [ raria '^w^positive^ sive negative, b) Quoad modum haben- tur cequivoca^ ambigua^ prcesuniptuosa^ captiosa^ sus- pefla, etc, sed praesertim fnale sonans vel piarum auriu?n offensiva. c) Quoad malos effe6lus, recensentur scan- dalosa, schismatica quae potest esse hceretico-schismatica^ seditiosa^ non tuta ^ Scholion. De Revelationibus privatis. 327. Pauca adjicimus de revelationibus privatis, quae dl- re6le ad utilitatem hominum privatorum diriguntur, licet in- direcfle toti Ecclesi^ prosint. 1° Revelationes privatae possunt esse obje6lum fidei divi- nae, et credi debent ab iis quibus aut pro quibus fiunt, imo probabilius ab omnibus quibus cum verd certitudine innotes- cunt. Nam Deus, quando uni homini ioquitur, aeque verax est ac quando omnibus loquitur ^ 2° Ecclesia nunquam nobis imponit obhgationem credendi privatis revelationibus, cum sit tantummodo custos et organum publirse revelationis. Jus habet tamen judicium ferendi de eis, ne fideles temere errori credant et ita decipiantur. Quando approbantur privatae revelationes, haec approbatio significat tanium permissionem ut edantur ad fidelium institutionem, tamquam pie credibiles juxta prudentiae regulas et audlo- ritatem testimoniorum quibus innituntur. Caveant ergo concionatores ne eas tamquam fidei cathoHcae objeclum proponant^. 3° Ad prudenter sentiendum de singuHs privatis revelatio- nibus attendantur regulae discretionis spirituum quales in theologia mystica traduntur, prassertim : a) ex parte obje^i^ utrum sint conformes docflrinas Ecclesiae an aliquid erroneum aut frivolum tradant; b) ex ^"^xX.^ personce^ num a morbo prse- sertim hysterico immunis, sit recftu judicio, humihtate et obe- dientia praedita; c) ex parte effeduunty utrum revelationes animam inquietam reHnquant an pacem et christianas vir- tutes foveant. « Denz.-Bann., 1659 (1516), 1843 (1864). « Admittimus cum majori theologorum parte, contra Salmaniicenses {de Fide, Disp. I, Dub. 4, n. 104), revelationes privatas credi non lumine prophetiae vel discretionis spirituum, sed lumine fidei, quia creduntur propter au6toritatem Dei, » Cfr. Benedictus XIV, De canon. san£t,, 1. II, c. 32, n. li. PiUS X, Encycl. Pascendi,
  • 168. 148 TRAGTATUS IV. Articulus II. De ACTU FIDEI. § L De ipso actu fldei. 328. Paucis verbis vS. Thomas describit a6lum fidei ^ : " Credere est aftus intelleftus assentientis veritati divinae ex imperio voluntatis a Deo motce per gratiam ". Unde triplex est causa, et quidem simultanea, a6lus fidei : gratia, voluntas et intelledlus. Itaque : 1° probabimus adlum fidei revera ab hac triplici causa oriri; 2° .in concreto pro- cessum psychologicum iidei describemus. I. De triplici causd subjectivd a6lus fidei, 329. 1° Gratia prceveniens et concomitans tum illufni- nationis^ tum inspirationis, requiritur in intelle^u et volun- tate ad inchoandum et perficiendum a^u?n fidei, De fide est : a) ex Tridentino'^: ^^ Si quis dixerit sine prae- veniente Spiritds san6li inspiratione atque ejus adjutorio hominem credere... posse sicut oportet, ut ei justifica- tionis gratia conferatur, A. S.; b) ex Vaticano'^ declarante fidem esse virtutem supernaturalem, etiamsi per caritatem non operetur, ideoque donum Dei... 330. A) Probatur a) Scriptura, Christus, apud Joan- nem, ait^ : '* Nemo potest venire ad me, nisi Pater, qui misit me, traxerit eum ". Atqui haec verba " Qui venit ad me " idem significant ac " Qui credit in me ", ut con- stat ex modo loquendi Domini apud Joannem; aliunde scimus ex S. Paulo primum gressum ad Deum esse fidems. Sensus igitur est neminem credere in Christum nisi Pater eum traxerit per gratiam. — Idem tradit S. Paulus scri- bens 6 ; << Gratia salvati estis per fidem, et hoc non ex vobis : Dei enim donum est ''. I Sum. theol. , 2^ 2^, q. 2, a. 9. "^ Sess. VI, can. 3, Denz.-Bann., 813 (695). 3 Sess. III, cap. 3 et can. 5, Denz.-Bann., 1791 {1640. 4 Toan., VI, 44. ^'^Hebr; XI, 6. ~ ^ Rphes., II, 5.
  • 169. DE FIDE. 149 331, b) Traditione. ) S. Augifstinus^ contra Pela- gianos doctrinam S. Pauli evolvens scribit : '' Sicut nemo sibi sufficit ad incipiendum vel perficiendum quodcum- que opus bonum,... ita nemo sibi sufficit vel ad incipien- dam vel ad perficiendam fidem ' 2) Contra Semipelagianos qui dicebant saltem initium fidei piumque credulitatis affectum naturaliter nobis inesse, synodus Arausicana II^ definivit hoc esse Dei donum^ qui nobis prior fidem et amorem sui inspirat ^. Quod decretum a Tridentino et Vaticano 3 renovatum est. 3) Tandem contra Hermesium, qui contendebat ad solam fidem cordis (seu formatam) gratiam Dei necessa- riam esse, declaravit Vaticanum'^ : '' Si quis (Jixerit... ad solam fidem vivam, quae per caritatem operatur, gratiam Dei necessariam esse, anathema sit ". 332. B) Doctrina plenius declaratur. ^ a) Requiritur ad actum fidei gratia non solum medicinalis quse infirmitati nostrae naturae subveniat, sed et elevans quae nos capaces reddat actiis supernaturalis. Haec autem gratia illuminat intellectum et voluntatem trahit. b) Influit autem gratia interna dum credere incipimus et dum actum fidei elicimus; sed non constat gratiam requiri ad omnia praeambula imprimis remotiora, acttis fidei,.v. g., ad judicium speculativum de veracitate Dei et de facto revelationis. Per accidens autem potest requiri et dari gratia medicinalis ad reddendum hominem magis aptum ad veritatem divinam quaerendam, agnoscendam et amplectendam. — Insuper per habitumfidei homo juvatur ad assentiendum veritatibus fidei; et per donum intellectHs videt non esse recedendum, propter verisimiles fallacias, ab his quae sunt fidei s. c) Definiendo gratiam necessariam esse ad actum fidei etiam per caritatem non formatum, nokiit Concilium damnare eorum opinionem qui dicunt dari posse, saltem theoretice loquendo, assensum mere naturalem veritati- bus revelatis, puta ab homine qui, jam admittens Dei veracitatem, sciret, ope signorum credibilitatis, religionem christianam esse a Deo revelatam. 1 De dono perseveranticB, n. 49-50, P. L., XLV, 1024-1025, 2 Denz.-Bann., 178 (148). — slbid.. 798 (680) et 1791 (1640), Sess. Ill, can. 5, Denz.-Bann., 1814 (1661). sSum. theoL, 2a 2ae, q. i, a. 4, ad 3; q. 8, a. 2.
  • 170. 150 TRAGTATUS IV. 333. 2^ A^us fidei elicitur sub imperio voluntatis libe- rce et bene dispositce. De fide est : i) ex Trident, contra Protestantes ' defi- niente' : " Disponuntur ad ipsam justitiam, dum excitati divina gratia et adjuti, fidem ex auditu concipientes libere moventur in Detem^' 2) ex F^//V. ^^ contra Hermesium declarante fidem esse " opus ad salutem peninens, quo homo liberam praestat ipsi Deo obedientiam, gratiae ejus, cui resistere posset, consentiendo et cooperando ", et de- finientis : ^' Si quis dixerit assensum fidei christianae non esse liberum, sed argumentis humanis necessario produci... A. S." 334. A) Probatur, a) Hanc veritatem inculcat S, Joannes in Evangelio, asserens Judseos ideo non cre- dere quia gloriam Dei non quasrunt, quia ex Deo non sunt, sed ex patre diabolo, quia caritatem in se non habent, breviter, quia bona volufitate carent ad fidem necessaria^. b) " Vis enim, subjungit S, Irencsus^, a Deo non fit. Et non tantum in operibus, sed etiam in fide Uberum et suae potestatis arbitrium hominis servavit Dominus, dicens : Secundum fide^n tuamfiat tibi ". Brevius S. Au- gustinus : " Credere non potest nisi volenss ". Itaque Pici de Mirandula damnata est propositio asserens non esse in potestate hominis credere articulum fideir esse verum, quando placet^. 335. B) Plenius declaratur, a) A<5lus fidei liber est non soluni quoad exercitium^ quatenus nempe possumus mentem nostrani ab objedlo credendo avertere : quod nullam difficul- tatem patitur; sed etiam quoad specificaiionemy quatenus nobis inest possibilitas a(5lum contrarium ponendi, dubitando vel negando : quod diverso modo explicant theologi. i) Jux- ta de Lugo^ acflus fidei liber est quatenus divina revelaiio, etsi moraliter certa, non est evidens; 2) juxta Card. Billoty qui^ veritatibus revelatis assentimur non propter evidentiam testimonii, sed propter ipsam aucfloritatem Dei cui libere sub- * Sess. VI, cap. 6; Denz.-Bann., 798 (680). 2 Sess. III, cap. 3, can. 5 de Fide; Denz.-Bann., 1791 (1640), 1814 (1661). ijoan., V, 31-44; VIT; 16-18; VIII, 42-47, etc. 4 Contra hceres., 1 IV, c. 37, nn. i, 5, P. G.f 109Q, 110«. Slnjoan., tr. XXVI, c. VI, n. 2. ^ Denz.-Bann., n. 737 (620).
  • 171. DE FIDE. 151 mittimur; 3) juxta thGmistas^ quia veritas revelata cui assen- timur non est intrinsece evidens, et sic in adlu fidei ** non est satisfa^flum " inteilectui, *' quantum est ex se ipso '', unde *' in credente potest insurgere motus de contrario hujusquod firmissime tenet' ". 336. b) Voluntas ad fidem cooperatur non tantum in pri- mo fidei a(flu, sed etiam : i) in remotd prceparatione adJidemy quatenus recfla voluntas, superbiam, voluptatem et curas temporales mitigando, disponit mentem ad veritatem aman- dam, quasrendam et amplectendam; 2) in prceambulis fidei, quatenus intelleclum determinat ad attente considerandas rationes quibus Dei existentia et aucftoritas, simul ac fadlum revelationis, certo innotescant; 3) in profeilii fidei^ quatenus mentem avertit a rationibus dubitandi, et redigit in captivita- tcm et obsequium rationabile fidei^ 337. c) Hinc explicatur : i) cur tam multi non credant, etiamsi moiiva credibilitatis sufificienter eis proponantur : voluntas eorum, superbiae et passionum laqueis irretita, res divinas negligit, respuit, horret; 2) cur fides non sit in omni- bus aequalis : torpet aliquando voluntas in meditando motiva credibilitatis et mysteria fidei^. 338. 3° Fides est verus assensus intellefiiis seu a^us cognitionis^, Certum est et fidei proximum, et, juxta multos, etiam de fide ex Vaticano et ex professione fidei a Pio X praescripta infra citandis. A) Probatur : a) Ex Scriptura fide credimus et cognos- cimus^ videmus et inteliigimus^, Ita vox credere vocibus cognoscere et videre sequiparatur; nec raro tres hujusmodi voces promiscue sumuntur. 339. b) Traditione, i) Generatim Patres loquuntur de fide quasi esset a6lus cognitionis i'ntelle6lualis; ita et theologi dicentes cum S, Thomd ^ : " Credere... immediate ^ S. Thomas, De Veritaie, q. 14, a. i. 2// Cor., X, 5; Rom., XII, i. 3 Redle advertit S. Thomas (2a 2«, q. 6, a. 4) : " Potest... fides in ali- qao dici m.ijor uno modo ex parte inielle^ils, propter majorera certitu- dinem et firmitatem; alio modo ex parte volunlaiis, propter majorem promptitudinem seu devotionem vel confidentiam ". 4 Dicendo fidem esse adlum inielleftiis sub imperio voluniaiis elici- tum, abstrahimus a quaestione philosophic^ num et quomodo diversse facultates a se invicem et ab essenti^ animae distinguantur; sed asseri- mus fidem esse vere adlum cognitionis. ^Joan., VI, 70; I Cor., XIII, i^z] Hebr., XI, i, 3, 6. »a 2«. q. 4, a. 3.
  • 172. 152 TRACTATUS IV. est a6lus intellefttis quia obje6lum hujus a6lAs est verum quod proprie ad intelle6ium pertinet ". 2) Quam do6lrinam universim receptam supponit PWi- canum distinguendo duplicem cognitionis ordinem, natu- ralem scilicet et supernaturalem, id est fidem et rationem, asserendo plenum revelanti Deo intelle^us et voluntatis obsequium fide praestandum esse, et definiendo fidem esse virtutem supernaturalem qua ^* revelata vera esse cre- dirnus ". 340. 3) Nuperrime vero docuerunt Modernistce fidem non esse assensum intelledlualem, sed caecum religionis sensum e subconscientia erumpentem, cujus ope vitae di- vinae, quam pantheistico modo in universo existentem admittunt, participes efficimur, conscientia primo sub- obscura et paulatim magis ac magis clarescente. Contra quos in professione fidei a Pio X praescripta di- citur " fidem non esse caecum religionis sensum e latebris subconscientise erumpentem, sed verum assensuin inteilec- tus veritati extrinsecus acceptae ex auditu ". Quae decla- ratio datur ut certissime tenenda, et ab inerrante Ecclesiae magisterio definita. 341. B) Plenius declaratur. Intelledlus igitur duo praesertim prsestat ; a) signa credibilitatis attente perpen- dit, et de eis judicat; b) a6lum fidei proprie elicit do6lri- nam revelatam veram esse credendo. II. De processu psychologico fidei. 1° QUiE COMMUNITER ADMITTUNTUR. 342. Ex di6lis, in a6lu fidei concurrunt mens creden- tis gratia adjuta et veritas credita. Veritas credita est veritas a Deo revelata ideoque divi- nae au6loritati innixa, — signa credibilitatis prse se ferens quae divinam ipsius originem ostendunt, — tandem suffi- cienter hominibus ^nanifestata, Mens credentis comple6l;itur intelle^um^ sub imperio voluntatis operantem, cum praevenientis et adjuvantis gratice illuminatione et inspiratione. Quibus praenotatis, ita exponi ^otQSi processus q}io homo ad fidem pervenit. Tria sunt consideranda : dispositio- nes mentis, praeviae inquisitiones, ipse fidei a6lus.
  • 173. DE FIDE. 153 343. A) Inter dispositiones^ ante omnia requiritur re^itudo mentis^ qua homo paratus sit veritatem ample6ii, etiam praejudiciis et passionibus oppositam : quse dispo- sitio est reflexa in viris do6tis et excultis, diim est saepe spontanea in pueris et rudibus qui, sophismatibus non corrupti, et ignorantiae suse conscii, prompte credunt quae a viris gravibus proponuntur. Insuper, qui baptis- mum susceperunt, habent habitum fidei infusum cui est quasi connaturalis et suaviter affinis veritas revelata. 344. B) His dispositionibus instru(5lus, homo certior fit : a) de Dei existentid summdque veracitate ^ sive modo philosophico, sive discursu simpliciori et populari, sive au6loritate parentum vel sacerdotum; quibus verita- tibus agnitis, jam promptum se habet ad assentiendum veritatibus revelatis, si quse fuerint manifestatae; b) de fa6lo revelationis^ sive scientifice sive modo populari per- pendendo quaedam ex argumentis in Tr. de Verd Religione et de Ecclesid expositis, aut etiam simpliciter agnoscendo Ecclesiam maxima au6loritate pollere et esse solam verae religionis Magistram, cui se subjicere in rebus rehgiosis omnino rationabile sit ^; tunc judicium efformat de possi- bilitate et obligatione credendi quidquid Deus revelaverit et Ecclesia tanquam divinitus revelaturn proposuerit. 345. C) Judicio credentitatis succedit ipse a^us fidei^ quo intelle6lus, sub imperio liberae voluntatis, cum prae- veniente et adjuvante gratia, assensum praebet primum modo generali omnibus veritatibus revelatis, et dein sin- gulis veritatibus statim ac constat eas esse revelatas. 346. Notandum est non omnes credentes fidem concipere juxla schema modo descriptum. Etenim tum diversimode se habent indoles mentium humanarum, tum ^ In hoc stadio satis est de Deo inquirere tanquam iiaturcB audlore. h^fa^fum vero quod spedlat, saepe non solum pueri, sed etiam adulti increduli Deum investigant prout audtorem ordinis naturalis simul et siipeniaturalis, et aliquando ad AuOturem naturse ducuntur alicujus fadli supernaturalis consideratione. 2 Aliquando adlus fidei sub influxu gratiae elicitur absque prsevio et distindlo judicio credibilitatis, quatenus nempe aliquis simul divinum interventum agnoscit, et agnoscendo fidei ac5lum elicit. Cf. P. Rous- SELOT, Les yeux de la Foi, in periodico Reche7'ches de sc. religieuse, mai-Juin 1910, p. 253-258.
  • 174. 154 TRAGTATUS IV. "multiforniis gratia Dei" est. Omnes tamen qui genuine credunt, adlum fidei eliciunt et rationabiliter, et propter audtoritatem Dei, et in ordine ad veritates a Deo reve- latas. Praeterea occasio qui coepit accessio ad fidem in infi- nitum variatur *; aliquando conversio fit post diuturnas moras, aliquando instantanea et miraculosa est, sicut contigit S. Pau- lo et Alphotiso Ratisborme, 347. Conclusio practica. Qui vult incredulos ad fidem trahere, non solum apoiogetae, sed etiam spiritualis direcfloris partes agere debet : a) prudenter et mansuete inquirat de eorum indole et dispositionibus, ut sciat quasnam veritates admittant et quas rejiciant; b) horum benevolentiam sibi conciliet, ostendendo tota agendi ratione se nil ambire nisi veritatem notam facere; c) motiva credibilitatis proponat eorum captui et ingenio accommodata, et, exemplo eorum qui pacem in veritate invenerunt, feHcitatem describat quam verae religionis praxis secum inducit; d) inculcetur frequens ad Patrem luminum recursus, cum argumenta ad conversio^ nem efticiendam, absque Dei gratii, non sufficiant. 2^ CONTROVERSlA DE ULTIMA FlDEI RESOLUTIONE. 348. Ad complendam explicationem a<5l{ls fidei, solvi debet qusestio de ultima ejus resolutione quae ita proponi solet. Quserenti cur credam Christum esse Deum, respondeo quidem : propter aufloritatem Dei qui hanc veritatem revelavit, Sed si iteriim qusesieris undenam noverim Deum esse fide dignum eumque revelasse divi- nitatem Christi, respondeo : id novi ex argumentis seu motivis credibiHtatis. Numquid igitur fides ultimo resol- vitur in argumenta humana, sicut in fulcra intrinseca ipsi a6lui credendi? Si ita est, adlus fidei non videtur esse obje(5live supernaturalis, nec majorem prse se fert certitu- dinem quara humana argumenta credibilitatis, Cui difficuitati responderi quidem potest motiva credi- bilitatis esse solum praeambula fidei et praeviam conditio- nem, non autem elementum fidei constitutivum. Sed remanet plenius explicandum quomodo fides, qu^ pendet a motivis credibilitatis ratione notis, possit esse superna- ' Cf. Baunard, La Foi et ses vi^toires; A. Crosnier, Les convertis d'hier, Paris, 1910; L>ewengard, La splendeur cathol/que, Parig, 1910 A. VON RuviLLE, Retour i U Ste Eglise, 19x1.