Kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn         1




            Ngµy thø nhÊt

  Bµi häc buæi s¸ng




QuyÓn I
M«®un I, Bµi I: ...
Kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn                                                       2



                              ...
Kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn                                             3




                                       ...
Kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn                                        4


    Vïng bè mÑ
Cã mét vïng bè mÑ trong ý thøc....
Kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn                                       5




Vïng trÎ con
                                ...
Kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn                                            6


    Vïng ng−êi lín
                       ...
Kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn            7



     ChØ 7% ý nghÜa cña ng«n tõ
           ®−îc biÓu ®¹t
                ...
Kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn                                                  8


                         M«®un I: Bµ...
Kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn                                                      9

        • Gi¶i thÝch víi häc viªn...
Kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn                                                  10

    nh©n chñ yÕu vµ c¸c c¸ch ®Ó c¶i ...
Kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn                                                                  11


KiÕn thøc tham kh¶o...
Kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn                                                               12

        ch¸u sÏ t¹o nªn...
Kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn                                                     13

      cËu bÐ sö dông thuèc nh− mé...
Kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn                                                  14

Tham vÊn kh«ng ®−a ra lêi khuyªn, ®Ò...
Kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn                                                  15

b¹n cña m×nh khi gÆp khã kh¨n vµ ng−...
Kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn                                                   16

Tham vÊn vµ C«ng t¸c x· héi kh¸c nh...
Kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn                                                  17

b¹c, tù huû ho¹i b¶n th©n b»ng dao l...
Kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn                                                          18

cho nh÷ng vÊn ®Ò biÕn mÊt mé...
19
HANDOUT 1.1


                                                    Tham vÊn lµ g×?
Tham vÊn lµ:
• Mét qu¸ tr×nh trî gióp...
20
HANDOUT 1.1


                                            C«ng t¸c x· héi lµ g×?
C«ng t¸c x· héi lµ:

• Mét ph−¬ng ph¸p...
C¸c kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn                                                             7



      Sù kh¸c nhau g...
C¸c kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn                                                          8




Môc tiªu:

X¸c ®Þnh vµ...
C¸c kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn                                                        9


    •   Yªu cÇu mét ng−êi ...
C¸c kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn                                                         10


4 Hái häc viªn : Nhµ tha...
C¸c kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn                                                      11


Chó ý: Tµi liÖu “Nh÷ng mÖnh...
C¸c kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn                                                      12




Lßng tin lµ nÒn t¶ng cña ...
C¸c kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn                                                      13




Kh¶ n¨ng khai th¸c th«ng ...
C¸c kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn                                                       14


vÊn r»ng, thùc tÕ em ®ang ...
C¸c kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn                                                    15


Nhµ tham vÊn ®Æc biÖt quan t©...
C¸c kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn                                                          16


•   T«n träng th©n chñ ...
C¸c kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn                                                        17


vµ kh«ng cÇn bÊt cø mét s...
C¸c kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn                                                      18




Th«ng c¶m nghÜa lµ anh/ c...
C¸c kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn                                                                                      ...
20
HANDOUT 2.5

            Ho¹t ®éng nhãm nhá: C¸c kü n¨ng tham vÊn

ChØ dÉn:

H·y tr¶ lêi c©u hái sau ®©y, liÖt kª tÊt c...
21
HANDOUT 2.5


 Nh÷ng yªu cÇu c¬ b¶n ®Ó tham vÊn cã hiÖu qu¶

    Cã kh¶ n¨ng l¾ng nghe vµ giao tiÕp víi th©n chñ mét c¸...
22
HANDOUT 2.5



     Ho¹t ®éng nhãm nhá: C¸c th¸i ®é chñ yÕu trong thùc
                     hµnh tham vÊn

ChØ dÉn:

Dµ...
23
HANDOUT 2.5


               Nh÷ng th¸i ®é chñ yÕu
               trong nghÒ tham vÊn

    Quan t©m ®Õn nhu cÇu cña th©...
24
HANDOUT 2.5




                       NghÖ thuËt th«ng c¶m
quot;Kh«ng nªn ph¸n xÐt ng−êi kh¸c khi b¹n ch−a ®Æt m×nh vµ...
25
HANDOUT 7.2


       ph¶n håi thÓ hiÖn sù th«ng c¶m
Dµnh vµi phót ®Ó xem qua nh÷ng ®iÒu anh/chÞ cã thÓ nghe tõ phÝa th©...
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Tham Van 1
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Tham Van 1

51,783 views
51,701 views

Published on

Đào tạo Tham vấn 1

Published in: Education, Sports
1 Comment
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
51,783
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
25
Actions
Shares
0
Downloads
135
Comments
1
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Tham Van 1

  1. 1. Kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn 1 Ngµy thø nhÊt Bµi häc buæi s¸ng QuyÓn I M«®un I, Bµi I: §Þnh nghÜa vÒ Tham vÊn
  2. 2. Kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn 2 Tham vÊn víi trÎ ®−êng phè 1. Xem l¹i tr×nh ®é nhËn thøc cña anh/chÞ vÒ trÎ ®−êng phè vµ ®éng th¸i t©m lý cña trÎ em. 2. N¾m c¸c cÊu tróc gia ®×nh thay thÕ mét c¸ch chÝnh thèng 3. Kh«ng nhÇm lÉn gi÷a sù ®ãi nghÌo vµ bÖnh häc t©m thÇn 4. ChÊp nhËn trÎ em trong nh÷ng vai trß cña ng−êi lín 5. TËp trung vµo trÎ em, kh«ng tËp trung vµo thuèc 6. Tham vÊn víi trÎ em ®−êng phè vµ kh«ng Ðp buéc chóng ph¶i chÊp nhËn quan ®iÓm ®¹o ®øc cña anh/chÞ 7. H¹n chÕ nh÷ng ®¸nh gi¸ tøc thêi vÒ nh÷ng ng−êi giao tiÕp víi trÎ ®−êng phè víi nh÷ng quan ®iÓm v¨n hãa kh¸c biÖt. 8. ChØ ®−a ra nh÷ng liÖu ph¸p t©m lý phï hîp víi tõng ®èi t−îng; cho nh÷ng trÎ cßn l¹i thùc hµnh 9. Cè g¾ng hÕt søc ®Ó n©ng cao thu nhËp vµ tù cung cÊp 10. Th«ng tri cho céng ®ång nh÷ng c«ng t¸c khã kh¨n nhÊt, tiÒm n¨ng nhÊt vµ nh÷ng nhiÖm vô cao quý anh/chÞ cã thÓ lµm. QuyÓn I M«®un I, Bµi I: §Þnh nghÜa vÒ Tham vÊn
  3. 3. Kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn 3 Vïng Ng−êi Vïng TrÎ Vïng Bè mÑ lín C¸c vïng cña ý thøc Cã ba vïng kh¸c nhau tån t¹i trong ý thøc. TÊt c¶ chóng hiÖn h÷u trong ý thøc cïng mét lóc. Chóng ta sö dông nh÷ng vïng nµy t¹i c¸c thêi ®iÓm kh¸c nhau. Tuy nhiªn cã nh÷ng lóc chóng ta kh«ng nhËn thøc ®−îc vïng nµo cña ý thøc ®ang ho¹t ®éng! Ch¼ng h¹n khi chóng ta nãi ng−êi kh¸c nªn lµm g×, chóng ta cã thÓ chØ tay vµo mÆt ng−êi ®ã vµ hµnh ®éng gièng nh− bè mÑ xö sù víi con m×nh. HoÆc thØnh tho¶ng chóng ta cã thÓ rÊt giËn d÷ víi ng−êi kh¸c, chóng ta thÐt lªn, giËm ch©n, hoÆc chóng ta hµnh ®éng nh− mét ®øa trÎ ®ang cã t©m tr¹ng c¸u kØnh. Chóng ta kh«ng muèn chuyÖn ®ã x¶y ra, nh−ng chóng ta ®· thÓ hiÖn vïng “trÎ con” trong ý thøc cña chóng ta. T×m hiÓu vÒ nh÷ng vïng nµy cña ý thøc cã thÓ cho chóng ta thÊy khi nµo chóng ta nghÜ vÒ mét ®iÒu g× ®ã nh− thÕ nµo. Khi nµo chóng ta xem xÐt ý nghÜ cña chóng ta, hµnh ®éng mét c¸ch l«gic, cã suy nghÜ, vµ ®−a ra c¸c quyÕt ®Þnh sau khi c©n nh¾c c¸c biÖn ph¸p thay thÕ kh¶ thi vµ c¸c hËu qu¶. QuyÓn I M«®un I, Bµi I: §Þnh nghÜa vÒ Tham vÊn
  4. 4. Kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn 4 Vïng bè mÑ Cã mét vïng bè mÑ trong ý thøc. “Kh«ng bao giê, lu«n lu«n, kh«ng, Nã gièng nh− mét cuèn b¨ng c¸t ph¶i, nªn, xÊu, tèt” sÐt, chøa ®ùng tÊt c¶ nhøng g× chóng ta thu nhËn tõ cha mÑ, x· héi vµ sù gi¸o dôc vÒ nh÷ng ®iÒu ®óng, sai. Sö dông nh÷ng tõ mang tÝnh ®¸nh Khi trong tr¹ng th¸i bè mÑ anh/chÞ gi¸, phª ph¸n nghÜ, c¶m nhËn, vµ xö sù gièng nh− bè, mÑ cña anh /chÞ. ChØ ngãn tay vµ ®èi xö bÒ trªn lµ Vïng bè mÑ th−êng quyÕt ®Þnh nh÷ng t− t−ëng cña bè mÑ. ph¶n øng nh− thÕ nµo tr−íc c¸c t×nh huèng, c¸i g× tèt, c¸i g× xÊu, mäi ng−êi nªn sèng nh− thÕ nµo mµ kh«ng cã lý do. Vïng bè mÑ ®¸nh gi¸ hoÆc ph¶n ®èi vµ cã thÓ ®−îc kiÓm so¸t hoÆc mang l¹i sù hç trî QuyÓn I M«®un I, Bµi I: §Þnh nghÜa vÒ Tham vÊn
  5. 5. Kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn 5 Vïng trÎ con Nh÷ng tõ cña trÎ con §−îc ®Æc tr−ng bëi sù bèc ®ång, “Ao −íc, muèn, kh«ng quan t©m, å b¶n n¨ng, vµ nh÷ng c¶m xóc. Tuú kh«ng, lín h¬n c¬, ngµy tåi tÖ nhÊt tiÖn, cã thÓ hoµ ®ång, muèn −íc trong ®êi t«i, c¶m thÊy ” m¬, vui ®ïa. Lu«n tù coi m×nh lµ trung t©m. Cã tÊt c¶ c¸c c¶m gi¸c, nh÷ng ham Ph¶n øng néi t©m vµ nh÷ng c¶m muèn giíi tÝnh gi¸c cña chóng ta ®èi víi c¸c sù kiÖn bªn ngoµi t¹o thµnh vïng trÎ con. §©y lµ viÖc nh×n thÊy, nghe thÊy, c¶m thÊy vµ con ng−êi dÔ xóc ®éng tr−íc c¸c th«ng tin trong chóng ta. Khi sù giËn d÷ hoÆc tuyÖt väng v−ît tréi lý trÝ, vïng trÎ con bÞ kiÓm so¸t Tr¹ng th¸i buån b·, sî h·i, xÊu hæ, vui s−íng, tuyÖt väng, c¸u kØnh, than v·n, khinh th−êng, ch©m chäc, h©n hoan, c−êi ®ïa QuyÓn I M«®un I, Bµi I: §Þnh nghÜa vÒ Tham vÊn
  6. 6. Kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn 6 Vïng ng−êi lín Nh÷ng tõ ng−êi lín Vïng ng−êi lín lµ vïng thÓ hiÖn “T¹i sao, ai, c¸i g×, ë ®©u, khi nµo, kh¶ n¨ng suy nghÜ vµ x¸c ®Þnh hµnh bao nhiªu, theo c¸ch nµo, ®óng, vi cho chÝnh chóng ta dùa trªn c¸c sai, cã kh¶ n¨ng, cã thÓ, t«i nghÜ, d÷ liÖu vµ l«gic nhËn ®−îc t«i nhËn thÊy r»ng, t«i tin r»ng, theo quan ®iÓm riªng cña t«i ” KiÓm so¸t vïng trÎ con vµ vïng bè Mét phÇn quan träng cña vïng mÑ ng−êi lín lµ dù ®o¸n hËu qu¶ vµ ph©n tÝch dùa trªn thùc tÕ vÒ tÝnh hiÖu qu¶ cña hµnh vi con ng−êi trong qu¸ tr×nh theo ®uæi c¸c môc ®Ých. Lµ vïng thÓ hiÖn tÝnh tr¸ch nhiÖm , trung thùc, kh«ng ®e doa vµ kh«ng bÞ ®e do¹. QuyÓn I M«®un I, Bµi I: §Þnh nghÜa vÒ Tham vÊn
  7. 7. Kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn 7 ChØ 7% ý nghÜa cña ng«n tõ ®−îc biÓu ®¹t • 38% ý nghÜa cña ng«n tõ ®−îc thÓ hiÖn d−íi d¹ng hµm Èn • 55% ý nghÜa lµ sù diÔn ®¹t mang tÝnh bÒ mÆt, ®−îc sö dông khi c¸c tõ ®−îc béc lé QuyÓn I M«®un I, Bµi I: §Þnh nghÜa vÒ Tham vÊn
  8. 8. Kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn 8 M«®un I: Bµi I ®Þnh nghÜa vÒ tham vÊn môc tiªu: §¸nh gi¸ nhËn thøc cña häc viªn vÒ tham vÊn vµ giíi thiÖu ®Þnh nghÜa chuyªn • m«n. • §−a ra quan niÖm râ rµng vÒ nh÷ng ®iÓm kh¸c nhau gi÷a tham vÊn vµ cè vÊn. Thêi gian: Kho¶ng 2 giê ho¹t ®éng gîi ý: 1. Anh/chÞ ®Þnh nghÜa thÕ nµo vÒ tham vÊn? Ho¹t ®éng c¸ nh©n (15 phót) • Yªu cÇu häc viªn tr¶ lêi c©u hái ra giÊy : quot;Tham vÊn lµ g×?quot;. • Yªu cÇu tõng häc viªn tr×nh bµy quan ®iÓm, ng−êi ®ång gi¶ng hoÆc mét häc viªn t×nh nguyÖn ghi c¸c c©u tr¶ lêi lªn b¶ng hoÆc vµo giÊy lín, nhãm c¸c c©u tr¶ lêi gièng nhau l¹i vµ tãm t¾t nh÷ng c©u tr¶ lêi dµi dßng. • Sau khi liÖt kª xong, yªu cÇu häc viªn ®−a ra nhËn xÐt vµ ghi l¹i nh÷ng quan niÖm gièng vµ kh¸c nhau. Tham vÊn ®−îc ®Þnh nghÜa nh− mét mèi quan hÖ vµ mét qu¸ tr×nh nh»m gióp ®ì th©n chñ c¶i thiÖn cuéc sèng cña hä b»ng c¸ch khai th¸c, n¾m b¾t, vµ thÊu hiÓu nh÷ng ý nghÜ, c¶m gi¸c, vµ hµnh vi cña hä. Tham kh¶o phÇn “Néi dung gîi ý” ®Ó ®−îc gi¶i thÝch vµ miªu t¶ kü l−ìng • vÒ qu¸ tr×nh tham vÊn. Ph¸t tµi liÖu 1.1: Tham vÊn lµ g×? Gi¶i thÝch ng¾n gän ®Þnh nghÜa vµ tr¶ lêi c¸c c©u hái cña häc viªn. Th«ng b¸o víi häc viªn r»ng cuèi bµi häc, häc viªn sÏ ®−îc ph¸t tµi liÖu gi¶i thÝch kü h¬n vÒ tham vÊn vµ môc ®Ých cña tham vÊn. • Th¶o luËn nh÷ng cë së ®Ó tham vÊn cã thÓ gióp Ých cho trÎ em 2. Ph©n biÖt gi÷a tham vÊn vµ cè vÊn: Ho¹t ®éng nhãm nhá (45 phót) Chia häc viªn thµnh c¸c nhãm ba hoÆc bèn ng−êi. Ph¸t giÊy lín cho mçi • nhãm vµ yªu cÇu nghÜ nhanh vÒ nh÷ng ®iÓm kh¸c biÖt gi÷a tham vÊn vµ cè vÊn. • Sau kho¶ng 20 phót, yªu cÇu mét ng−êi trong nhãm tr×nh bµy c©u tr¶ lêi cña nhãm hä. Th¶o luËn vµ ph©n tÝch nh÷ng ®iÓm kh¸c nhau Ph¸t tµi liÖu 1.2: Sù kh¸c nhau gi÷a Tham vÊn vµ Cè vÊn QuyÓn I M«®un I, Bµi I: §Þnh nghÜa vÒ Tham vÊn
  9. 9. Kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn 9 • Gi¶i thÝch víi häc viªn r»ng môc ®Ých cña bµi tËp nµy lµ nh»m gióp c¸c häc viªn b−íc ®Çu cã sù ph©n biÖt gi÷a tham vÊn vµ cè vÊn. §©y lµ hai qu¸ tr×nh rÊt kh¸c nhau, vµ viÖc häc viªn n¾m ®−îc sù kh¸c biÖt gi÷a hai qu¸ tr×nh nµy lµ v« cïng quan träng. • Th¶o luËn nh÷ng ®iÓm kh¸c nhau gi÷a tham vÊn vµ cè vÊn, thèng nhÊt sù kh¸c nhau gi÷a nh÷ng th«ng tin ®· tr×nh bµy vµ th«ng tin tõ c¸c nhãm nhá. • Gi¶i thÝch kü h¬n vÒ tham vÊn, tham vÊn cã thÓ mang l¹i Ých lîi cho trÎ em nh− thÕ nµo, vµ sù kh¸c biÖt gi÷a tham vÊn víi cè vÊn vµ c«ng t¸c x· héi (xem phÇn KiÕn thøc tham kh¶o). • Tr×nh bµy bµi häc theo ph−¬ng ph¸p cïng tham gia b»ng c¸ch hái häc viªn c¸c c©u hái. H·y ®−a ra c¸c vÝ dô tõ kinh nghiÖm cña anh/chÞ khi phï hîp ®Ó minh ho¹ cho nh÷ng néi dung chÝnh cña bµi häc. 3. Sù kh¸c nhau gi÷a tham vÊn vµ c«ng t¸c x· héi: Tr×nh bµy vµ Th¶o luËn nhãm (20 phót) Hái häc viªn: Tham vÊn kh¸c c«ng t¸c x· héi ë nh÷ng ®iÓm nµo? • Hái tõng häc viªn vÒ quan ®iÓm cña hä. Ph¸t tµi liÖu 1.3: C«ng t¸c x· héi lµ g×? Gi¶ng gi¶i ng¾n gän ®Þnh nghÜa vµ tr¶ lêi c¸c c©u hái cña häc viªn. Gi¶i thÝch víi häc viªn r»ng cuèi bµi häc, häc viªn sÏ ®−îc ph¸t tµi liÖu gi¶i thÝch kü h¬n vÒ tham vÊn vµ môc ®Ých cña tham vÊn • Th¶o luËn kü h¬n vÒ nh÷ng ®iÓm kh¸c nhau gi÷a tham vÊn vµ c«ng t¸c x· héi. (Xem phÇn “KiÕn thøc tham kh¶o”) 4. Minh ho¹ vÒ tham vÊn kh¸c víi cè vÊn: Minh ho¹ vµ Th¶o luËn (20 phót) • Tr×nh bµy hai vai diÔn minh ho¹: Tr−íc tiªn, tr×nh bµy vai diÔn minh ho¹ vÒ sù cè vÊn (nhµ cè vÊn ®−a ra nh÷ng lêi khuyªn vµ gîi ý tøc thêi cho th©n chñ), sau ®ã tr×nh bµy vai diÔn minh ho¹ cho sù tham vÊn (nhµ tham vÊn sö dông sù th«ng c¶m vµ c¸c kü n¨ng l¾ng nghe, c¸c kü n¨ng giao tiÕp ®Ó khai th¸c th«ng tin tõ phÝa th©n chñ, cho phÐp th©n chñ chñ ®éng trong cuéc nãi chuyÖn víi nhµ tham vÊn) • Yªu cÇu häc viªn nhËn xÐt vÒ nh÷ng ®iÓm kh¸c nhau gi÷a hai cuéc giao tiÕp. NhÊn m¹nh nh÷ng nguyªn nh©n t¹i sao tham vÊn l¹i cã Ých cho trÎ h¬n cè vÊn. 5. Tæng kÕt bµi häc: (5 phót) • Tham vÊn kh«ng gièng víi cè vÊn - qu¸ tr×nh mµ c¸c gi¶i ph¸p vµ lêi khuyªn lu«n ®−îc gîi ý. • Tham vÊn lµ mét qu¸ tr×nh t¨ng c−êng kh¶ n¨ng, trong ®ã nhµ tham vÊn hîp t¸c víi th©n chñ ®Ó gióp hä x¸c ®Þnh vµ lµm s¸ng tá vÊn ®Ò, x¸c ®Þnh nh÷ng nguyªn QuyÓn I M«®un I, Bµi I: §Þnh nghÜa vÒ Tham vÊn
  10. 10. Kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn 10 nh©n chñ yÕu vµ c¸c c¸ch ®Ó c¶i thiÖn t×nh huèng cu¶ hä. Nhµ tham vÊn khai th¸c nh÷ng ý nghÜ vµ c¶m gi¸c cña th©n chñ víi môc ®Ých khuyÕn khÝch sù ph¸t triÓn vµ sù lµnh m¹nh vÒ t©m lý (ch¼ng h¹n, t¨ng lßng tù träng, gi¶m bít sù c¨ng th¼ng, ch¸n n¶n vµ giËn d÷). • Nhµ tham vÊn kh«ng gi¶i quyÕt vÊn ®Ò cho th©n chñ; hä hç trî th©n chñ trong viÖc t×m kiÕm c¸c gi¶i ph¸p vµ sö dông c¸c thÕ m¹nh cña chÝnh th©n chñ ®Ó ®¹t ®−îc c¸c môc tiªu th©n chñ ®Ò ra. • Bµi häc nµy giíi thiÖu vÒ kh¸i niÖm vµ ph¹m vi tham vÊn cho c¸c th©n chñ nãi chung. Tuy nhiªn, c¶ kho¸ tËp huÊn sÏ tËp trung chñ yÕu vµo tham vÊn víi trÎ em. ViÖc nhËn thøc ®−îc r»ng cÇn ph¶i cã nh÷ng c¸n bé ®−îc tËp huÊn ®Ó ®¸p l¹i nh÷ng nhu cÇu t×nh c¶m cña trÎ th¬ lµ rÊt cÇn thiÕt. NhiÒu trÎ em ViÖt nam, nhÊt lµ nh÷ng trÎ cÇn ®−îc ch¨m sãc ®Æc biÖt, th−êng gÆp ph¶i nh÷ng vÊn ®Ò t©m lý vµ t×nh c¶m nghiªm träng. Nh÷ng vÊn ®Ò nµy th−êng g©y ra hoÆc gãp phÇn g©y ra tr¹ng huèng cña trÎ. ChÝnh nh÷ng vÊn ®Ò nµy buéc mét sè trÎ dÝnh lÝu vµo nh÷ng hµnh vi nguy hiÓm kh«ng chØ cã h¹i cho b¶n th©n trÎ mµ cßn cho toµn x· héi. Gióp trÎ gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò t©m lý c¬ b¶n cã thÓ ng¨n chÆn c¸c em khái viÖc trë thµnh nh÷ng téi ph¹m, kÎ m¹i d©m, vµ nh÷ng kÎ nghiÖn hót trong t−¬ng lai. 4 §Ò nghÞ häc viªn nªu nh÷ng nhËn xÐt vµ c©u hái cña hä vÒ phÇn tr×nh bµy. Häc viªn ®ång ý hay kh«ng ®ång ý víi phÇn tr×nh bµy vÒ sù kh¸c nhau gi÷a tham vÊn vµ cè vÊn? Häc viªn cã hiÓu râ vÒ vÊn ®Ò tham vÊn cã thÓ gióp Ých cho trÎ nh− thÕ nµo kh«ng? 4 NhÊn m¹nh r»ng trong kho¸ tËp huÊn, häc viªn sÏ häc mét sè kü n¨ng quan träng cÇn thiÕt ®Ó tham vÊn cã hiÖu qu¶. QuyÓn I M«®un I, Bµi I: §Þnh nghÜa vÒ Tham vÊn
  11. 11. Kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn 11 KiÕn thøc tham kh¶o: B¹n cã thÓ cho anh ta mét con c¸ ®Ó sèng qua mét ngµy, nh−ng b¹n cã thÓ d¹y anh ta c¸ch c©u c¸ vµ anh ta cã thÓ sèng c¶ phÇn ®êi cßn l¹i. -Ng¹n ng÷ cæ- Tham vÊn lµ g×? Tham vÊn lµ mét mèi quan hÖ, mét qu¸ tr×nh nh»m gióp gióp ®ì th©n chñ c¶i thiÖn cuéc sèng cña hä b»ng c¸ch khai th¸c, n¾m b¾t, vµ thÊu hiÓu nh÷ng ý nghÜ, c¶m gi¸c, vµ hµnh vi cña hä. Quan hÖ tham vÊn c¸ nh©n (®èi lËp víi tham vÊn nhãm hoÆc tham vÊn gia ®×nh) gåm hai ng−êi, nhµ tham vÊn vµ “th©n chñ”1. Hä gÆp nhau mét tuÇn mét lÇn (hoÆc nhiÒu h¬n tuú thuéc vµo møc ®é cña vÊn ®Ò mµ th©n chñ ®ang gÆp ph¶i) trong mét kho¶ng thêi gian cè ®Þnh, th−êng lµ 50 phót ®Õn mét tiÕng cho “mét cuéc gÆp gì”. Ban ®Çu khi th©n chñ gÆp gì nhµ tham vÊn, nhµ tham vÊn nªn chØ dÉn cho th©n chñ hiÓu vÒ môc ®Ých vµ c¸c môc tiªu cña tham vÊn, gi¶i thÝch c¸c cuéc tham vÊn diÔn ra nh− thÕ nµo. Bëi v× tham vÊn cßn t−¬ng ®èi míi ë ViÖt nam, nh÷ng ng−êi ®ang t×m kiÕm c¸c dÞch vô tham vÊn cã thÓ cßn ch−a hiÓu nhµ tham vÊn lµm g×. Hä sÏ tr«ng ®îi ë nhµ tham vÊn nh÷ng lêi khuyªn hoÆc “c¸c gi¶i ph¸p” cho vÊn ®Ò cña hä. Hä cã thÓ ng¹c nhiªn khi biÕt r»ng c«ng viÖc cña nhµ tham vÊn lµ l¾ng nghe vµ hç trî hä trong viÖc t×m ra c¸c c¸ch míi ®Ó nhËn thøc vµ gi¶i quyÕt vÊn ®Ò cña hä. Vµ bëi v× tham vÊn lµ mét mèi quan hÖ b×nh ®¼ng, nhµ tham vÊn nªn lµm tÊt c¶ nh÷ng g× cã thÓ ®Ó gióp th©n chñ c¶m thÊy ®−îc chñ ®éng tham dù vµo qu¸ tr×nh gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò, c¶nh huèng cña hä. NÕu th©n chñ kh«ng nhËn thøc ®Çy ®ñ vai trß cña nhµ tham vÊn trong quan hÖ ®ã, th©n chñ sÏ ë vµo thÕ rÊt bÊt lîi. Mét nhµ tham vÊn gÆp th©n chñ lÇn ®Çu tiªn cã thÓ më ®Çu cuéc gÆp gì víi c©u t−¬ng tù nh− sau: Trong vµi tuÇn tíi, C«/chó sÏ lµ nhµ tham vÊn cña ch¸u. NghÜa lµ c«/chó sÏ l¾ng nghe khi ch¸ukÓ cho c«/chó vÒ nh÷ng vÊn ®Ò vµ nhz÷ng lo l¾ng cña ch¸u. Chóng ta cã thÓ cïng nhau t×m hiÓu xem lµm thÕ nµo ®Ó ch¸u cã thÓtù gi¶i quyÕt tèt h¬n nh÷ng vÊn ®Ò cña m×nh. Ch¸u cã thÓ ®Æt ra c¸c môc tiªu cho b¶n th©n nh»m c¶i thiÖn t×nh huèng cña ch¸u, vµ c«/chó ch¸u m×nh cã thÓ lµm viÖc ®Ó gióp ch¸u ®¹t ®−îc nh÷ng môc tiªu nµy. BÊt cø lóc nµo ch¸u thÊy kh«ng tho¶i m¸i hoÆc c¶m thÊy tham vÊn kh«ng gióp g× ®−îc ch¸u, ch¸u cã thÓ lùa chän tiÕp tôc hay dõng qu¸ tr×nh tham vÊn. Khi chóng ta lµm viÖc víi nhau, ch¸u cã thÓ chia sÎ nh÷ng th«ng tin c¸ nh©n víi c«/chó. Mäi ®iÒu ch¸u chia sÎ víi c«/chó trong qu¸ tr×nh tham vÊn sÏ ®−îc gi÷ kÝn gi÷a chóng ta; c«/chó sÏ kh«ng nãi víi bÊt kú ai nh÷ng g× ch¸u ®· chia sÎ. Cã duy nhÊt mét ngo¹i lÖ lµ trong tr−êng hîp ch¸u nãi víi c«/chó r»ng ch¸u ®ang bÞ l¹m dông hoÆc ch¸u sÏ huû ho¹i m×nh hay ng−êi kh¸c, th× tr¸ch nhiÖm nghÒ nghiÖp cña c«/chó lµ lµm bÊt cø ®iÒu g× ®Ó ng¨n chÆn ch¸u hoÆc ng−êi kh¸c khái ý ®å ®ã, cho dï ®iÒu ®ã nghÜa lµ ph¶i th«ng b¸o víi ng−êi cã thÓ gióp ®ì (vÝ dô: c¸c nhµ chøc tr¸ch). Sau vµi cuéc gÆp gì tham vÊn, nÕu c¶ hai chóng ta ®Òu c¶m thÊy r»ng ch¸u ®· cã nh÷ng tiÕn triÓn d¸ng kÓ so víi c¸c môc tiªu ®Æt ra, chóng ta sÏ chia tay. Hy väng r»ng qua thêi gian tinh thÇn cña ch¸u sÏ tèt h¬n vµ 1 Tõ “th©n chñ” ®−îc dïng kh¸ khiªn c−ìng v× nã ngô ý mét mèi quan hÖ d−íi d¹ng nghÒ nghiÖp; ë ViÖt nam, tham vÊn ®ang cßn míi mÎ, c¸c nhµ tham vÊn kh«ng ®−îc tr¶ phÝ cho dÞch vô tham vÊn cña hä. Tõ “ th©n chñ” sö dông trong tµi liÖu nµy (v× ch−a cã tõ thay thÕ) ®Ó miªu t¶ ng−êi ®ang t×m kiÕm sù hç trî cña nhµ tham vÊn. QuyÓn I M«®un I, Bµi I: §Þnh nghÜa vÒ Tham vÊn
  12. 12. Kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn 12 ch¸u sÏ t¹o nªn nh÷ng thay ®æi tÝch cùc trong cuéc sèng cña m×nh. Ch¸u cã th¾c m¾c g× kh«ng?” Nhµ tham vÊn: • L¾ng nghe th©n chñ, ®Ó th©n chñ lµm chñ qu¸ tr×nh nãi chuyÖn trong c¸c cuéc gÆp gì tham vÊn. • Sö dông c¸c kü n¨ng giao tiÕp cô thÓ ®Ó “khai th¸c” c¸c c¶m gi¸c, tr¶i nghiÖm, ý nghÜ vµ quan ®iÓm2 cña th©n chñ, vµ tËp hîp c¸c th«ng tin gióp th©n chñ hiÓu râ vÒ c¶nh huèng cña hä. • ThÓ hiÖn sù th«ng c¶m vµ thÊu hiÓu víi th©n chñ, lµm viÖc víi hä ®Ó x¸c ®Þnh c¸c b−íc hä cã thÓ thùc hiÖn ®Ó sèng mét cuéc sèng lµnh m¹nh h¬n, cã Ých h¬n. (chó ý: Nhµ tham vÊn lµm viÖc víi mµ kh«ng ph¶i lµ cho th©n chñ trong mèi quan hÖ hç trî. C¶ hai bªn cïng chÞu tr¸ch nhiÖm trong viÖc thùc hiÖn c¸c môc tiªu cña tham vÊn). • Gióp th©n chñ hiÓu ®−îc c¸c sù kiÖn trong qu¸ khø cã thÓ ®· gãp phÇn vµo c¸c vÊn ®Ò hiÖn t¹i, gióp th©n chñ suy nghÜ vµ xö sù theo c¸ch kh¸c nh»m gi¶m thiÓu nh÷ng ¶nh h−ëng tiªu cùc cña c¸c sù kiÖn trong qu¸ khø. • Gióp th©n chñ “ ph©n lo¹i” c¸c vÊn ®Ò trong cuéc sèng cña hä vµ hiÓu s©u h¬n vÒ b¶n th©n m×nh. • Gióp th©n chñ bµy tá c¸c c¶m gi¸c cña hä vµ nh×n thÊu ®−îc c¸c c¶m gi¸c nµy t¸c ®éng ®Õn c¸ch hä suy nghÜ, xö sù, vµ ra c¸c quyÕt ®Þnh nh− thÕ nµo (tham kh¶o M«®un III, Bµi I-III vÒ mèi quan hÖ gi÷a ý nghÜ, c¶m gi¸c vµ hµnh vi) . Ch¼ng h¹n, nhiÒu trÎ cã vÊn ®Ò vÒ hµnh vi, th−êng dïng c¸c hµnh vi tiªu cùc nh− lµ mét c¸ch ®Ó ®èi mÆt víi c¸c c¶m gi¸c giËn d÷ bÞ k×m nÐn; nhµ tham vÊn cã thÓ gióp nh÷ng trÎ nµy sö dông c¸c c¸ch kh¸c, Ýt tiªu cùc h¬n ®Ó gi¶i to¶ c¸c c¶m gi¸c ®ã. C¸c khÝa c¹nh kh¸c nhau cña mèi quan hÖ tham vÊn gåm: • Gióp th©n chñ x¸c ®Þnh vÊn ®Ò/c¸c vÊn ®Ò cña hä vµ ®Æt sù −u tiªn cho c¸c ho¹t ®éng can thiÖp. Hay nãi c¸ch kh¸c, nhµ tham vÊn gióp th©n chñ hiÓu ®−îc “ VÊn ®Ò lµ g×?” “ VÊn ®Ò n»m ë ®©u?” “T«i cã thÓ thùc hiÖn nh÷ng b−íc nµo ®Ó gi¶i quyÕt hoÆc ®Êu tranh víi vÊn ®Ò ®ã?”3. • Gióp th©n chñ hiÓu râ c¨n nguyªn cña vÊn ®Ò hä ®ang gÆp ph¶i vµ gióp hä x¸c ®Þnh c¸c c¸ch ®Ó c¶i thiÖn t×nh huèng cña hä. VÝ dô, nhµ tham vÊn ®ang tham vÊn víi mét cËu bÐ 15 tuæi nghiÖn ma tuý. Th−êng lµ, ng−êi lín cã xu h−íng m¾ng má cËu bÐ theo c¸ch cña cha mÑ, vÝ nh−, hä nãi r»ng cËu bÐ rÊt “xÊu xa” v× ®· nghiÖn ngËp vµ yªu cÇu cËu “bá” ngay lËp tøc. C¸ch ®ã sÏ kh«ng gióp Ých g× cho cËu bÐ c¶. CËu bÐ kh«ng muèn nghe mét ng−êi lín kh«ng hÒ thùc sù quan t©m ®Õn cËu vµ còng kh«ng hÒ cè g¾ng ®Ó hiÓu nh÷ng ý nghÜ vµ c¶m gi¸c cña cËu. Tr¸i l¹i, nhµ tham vÊn, sÏ cè g¾ng hiÓu cËu bÐ, quan t©m ®Õn nh÷ng yÕu tè trong cuéc sèng cña cËu ®· ®−a cËu ®Õn viÖc nghiÖn hót (vÝ dô, cã ph¶i 2 C¸c kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn sÏ ®−îc tr×nh bµy kü h¬n ë Bµi II cña M«®un nµy 3 Tham vÊn th−êng ®−îc so s¸nh víi nghÖ thuËt qu©n sù; ®Ó gióp ®ì th©n chñ, ®Æc biÖt lµ ng−êi muèn ®−îc thay ®æi, nhµ tham vÊn ®Çu tiªn lµm viÖc cïng víi hä, vµ sau ®ã sö dông “kh¶ n¨ng” cña chÝnh anh ta ®Ó thay ®æi ®éng c¬ hoÆc ®−êng lèi hµnh ®éng cña anh ta. QuyÓn I M«®un I, Bµi I: §Þnh nghÜa vÒ Tham vÊn
  13. 13. Kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn 13 cËu bÐ sö dông thuèc nh− mét gi¶i ph¸p tinh thÇn tho¸t khái cuéc sèng bÞ l¹m dông ë nhµ kh«ng?, Cã ph¶i cËu bÐ ®ang ch¸n n¶n kh«ng? CËu bÐ cã giao du víi nh÷ng ng−êi ®ang l«i kÐo cËu vµo sù nghiÖn ngËp kh«ng?). Nhµ tham vÊn nªn gÆp gì nãi chuyÖn vµi lÇn ®Ó gióp cËu hiÓu ®−îc “gèc rÔ” cña viÖc cËu nghiÖn ngËp, vµ thay v× ph¶n ®èi cËu bÐ, cho cËu lµ “xÊu xa”, nhµ tham vÊn nªn trë thµnh “®ång minh” cña cËu bÐ, lµm viÖc víi cËu bÐ ®Ó t×m ra c¸ch cã thÓ gióp cËu cai nghiÖn vµ t×m ra nh÷ng c¸ch lµnh m¹nh h¬n ®Ó gi¶i quyÕt vÊn ®Ò cËu ®ang gÆp ph¶i tr−íc khi chóng v−ît ra ngoµi sù kiÓm so¸t. • Gióp th©n chñ nhËn ra c¸c ý nghÜ vµ c¶m gi¸c cña hä ®ãng gãp hoÆc liªn quan ®Õn vÊn ®Ò cña hä nh− thÕ nµo, tõ ®ã nhËn thøc thÕ giíi theo c¸ch thùc tÕ vµ tÝch cùc h¬n (tham kh¶o M«®un III, Bµi I-III ®Ó cã thªm th«ng tin) • Hç trî th©n chñ trong qu¸ tr×nh ra quyÕt ®Þnh b»ng c¸ch gióp hä x¸c ®Þnh c¸c lùa chän vµ c©n nh¾c “mÆt tr¸i” vµ ”mÆt ph¶i” cña tõng lùa chän (tham kh¶o M«®un II, Bµi III ®Ó cã thªm th«ng tin). Th©n chñ th−êng ®Õn víi nhµ tham vÊn ®Ó t×m sù gióp ®ì khi ph¶i ®−a ra c¸c quyÕt ®Þnh khã kh¨n. Ch¼ng h¹n, ng−êi vÞ thµnh niªn cã thai cã thÓ cÇn sù gióp ®ì ®Ó ra quyÕt ®Þnh gi÷ l¹i hay ph¸ thai ®i, hoÆc bµ mÑ rÊt nghÌo cã thÓ cÇn gióp ®ì ®Ó quyÕt ®Þnh cã cho con m×nh ra phè lang thang kiÕm thªm tiÒn kh«ng?. H¬n n÷a, nhµ tham vÊn kh«ng chØ ®¬n thuÇn ®−a ra mét “c©u tr¶ lêi” hay “mét gi¶i ph¸p” cho th©n chñ. Nhµ tham vÊn h−íng dÉn th©n chñ c¸c kü n¨ng gi¶i quyÕt vÊn ®Ò, gióp hä cã thÓ sö dông c¸c kü n¨ng ®ã ®Ó ®−a ra c¸c quyÕt ®Þnh cho b¶n th©n hä. Nh÷ng kü n¨ng nµy sÏ gióp th©n chñ ®èi mÆt víi mäi vÊn ®Ò hä gÆp ph¶i trong cuéc sèng (xem lêi trÝch dÉn ë phÇn më ®Çu cña phÇn Néi dung tham kh¶o). • KhuyÕn khÝch th©n chñ ®−a ra nh÷ng lùa chän vµ c¸c thay ®æi tèt nhÊt cho chÝnh cuéc sèng cña hä. ViÖc nhËn thøc r»ng nhµ tham vÊn kh«ng bao giê ra quyÕt ®Þnh thay cho th©n chñ lµ tuyÖt ®èi quan träng. Nhµ tham vÊn gióp th©n chñ lµm chñ cuéc sèng cña chÝnh hä, vµ tr¸nh ¸p ®Æt c¸c quan ®iÓm cho th©n chñ, trõ khi cã mèi ®e do¹ nµo ®ã s¾p x¶y ra vµ nhµ tham vÊn cÇn ph¶i ng¨n ngõa. Nh÷ng lùa chän tèt nhÊt víi ng−êi nµy cã thÓ kh«ng hoµn toµn phï hîp víi nh÷ng ng−êi kh¸c. Tham vÊn lµ mét qu¸ tr×nh t¨ng c−êng n¨ng lùc, gióp th©n chñ häc c¸ch tin vµo chÝnh b¶n th©n m×nh vµ ®−a ra c¸c lùa chän lµnh m¹nh mang l¹i lîi Ých tèt nhÊt cho hä. §ã kh«ng ph¶i lµ mét qu¸ tr×nh trong ®ã ng−êi nµy nãi ng−êi kia nªn ®Þnh h−íng cho cuéc sèng cña m×nh nh− thÕ nµo. • NhÊn m¹nh nh÷ng ®Æc ®iÓm tÝch cùc cña th©n chñ vµ gióp hä sö dông nh÷ng thÕ m¹nh nµy ®Ó v−ît qua nh÷ng trë ng¹i vµ th¸ch thøc. Ch¼ng h¹n, mét nhµ tham vÊn tham vÊn víi mét trÎ ®−êng phè, trÎ nµy ®ang cã vÊn ®Ò vÒ viÖc tiÕt kiÖm tiÒn v× em c¶m thÊy th−¬ng nh÷ng trÎ ®−êng phè nhá tuæi h¬n, em ®· cho c¸c b¹n sè tiÒn em kiÕm ®−îc. KÕt qu¶ lµ em th−êng xuyªn bÞ ®ãi vµ suy dinh d−ìng. Nhµ tham vÊn nªn khen ngîi lßng tèt vµ sù hµo hiÖp cña em (nhÊn m¹nh ®iÓm tÝch cùc cña em), nh−ng còng nªn chØ ra cho em thÊy r»ng em còng cÇn tiÒn ®Ó nu«i sèng b¶n th©n cho khoÎ m¹nh. Sau ®ã, nhµ tham vÊn vµ th©n chñ cã thÓ nªu ra c¸c c¸ch mµ em cã thÓ thÓ hiÖn lßng tèt vµ thiÖn ý cña m×nh víi ng−êi kh¸c mµ kh«ng nguy h¹i ®Õn b¶n th©n, (vÝ nh−, nãi chuyÖn hoÆc ch¬i víi nh÷ng trÎ ®ã thay v× cho c¸c em tiÒn). QuyÓn I M«®un I, Bµi I: §Þnh nghÜa vÒ Tham vÊn
  14. 14. Kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn 14 Tham vÊn kh«ng ®−a ra lêi khuyªn, ®Ò nghÞ, hoÆc c¸c quan ®iÓm riªng Nãi víi mét ai ®ã nh÷ng ®iÒu anh/chÞ nghÜ hä nªn lµm ®Ó “gi¶i quyÕt” mét vÊn ®Ò lµ ®−a ra lêi khuyªn, kh«ng ph¶i lµ tham vÊn. Nhµ tham vÊn sÏ x©y dùng mét mèi quan hÖ (kh¸c víi quan hÖ b¹n bÌ) víi th©n chñ vµ lµm viÖc víi hä ®Ó x¸c ®Þnh nh÷ng nguyªn nh©n s©u xa cña vÊn ®Ò/ c¸c vÊn ®Ò th©n chñ ®ang gÆp ph¶i. Tham vÊn lµ l¾ng nghe ch¨m chó c©u chuyÖn cña th©n chñ vµ cïng víi th©n chñ x¸c ®Þnh c¸c kÕ ho¹ch ®Ó gi¶i quyÕt t×nh huèng khã kh¨n hiÖn t¹i hay xoa dÞu nh÷ng nçi ®au tinh thÇn cña th©n chñ. Tham vÊn tËp trung vµo c¸c khÝa c¹nh t©m lý cña vÊn ®Ò vµ gióp th©n chñ tù t×m ra c¸c kh¶ n¨ng lùa chän cho b¶n th©n hä. Cã ®«i khi mäi ng−êi “bÞ t¾c” vµ kh«ng thÓ nhËn ra nh÷ng kh¶ n¨ng tiÒm Èn, vµ nhµ tham vÊn cã thÓ thÓ hiÖn c¸ch nh×n nhËn hoÆc quan ®iÓm riªng cña m×nh, nh−ng kh«ng ®−îc “Ðp buéc” hoÆc cè thuyÕt phôc th©n chñ chÊp nhËn nh÷ng quan ®iÓm nµy. Tham vÊn cã thÓ diÔn ra ë mäi n¬i tõ vµi tuÇn tíi vµi th¸ng Bëi v× nh÷ng vÊn ®Ò cña mçi ng−êi h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn trong mét kho¶ng thêi gian, do ®ã còng cÇn cã thêi gian ®Ó gi¶i quyÕt chóng. Nh÷ng vÊn ®Ò phøc t¹p kh«ng thÓ gi¶i quyÕt tËn gèc qua mét cuéc giao tiÕp trong vßng n¨m phót víi nhµ cè vÊn. Tham vÊn kÐo theo rÊt nhiÒu thø mµ kh«ng chØ ®¬n thuÇn lµ gióp th©n chñ gi¶i quyÕt ®−îc tõng vÊn ®Ò nhá mét. VÝ dô, cho mét trÎ ®−êng phè mét Ýt tiÒn ®Ó trÎ ®ã cã thÓ sèng qua b÷a tr−a trong ngµy h«m ®ã lµ mét viÖc lµm tõ thiÖn, kh«ng ph¶i lµ tham vÊn. L¾ng nghe trÎ vµ qua qu¸ tr×nh tham vÊn, cho trÎ thÊy ®−îc r»ng anh/chÞ quan t©m ®Õn phóc lîi vµ quan t©m ®Õn t©m t−, suy nghÜ cña trÎ cã thÓ lµ mét mãn quµ lín lao h¬n c¶ viÖc lµm tõ thiÖn ®ã. NÕu mét trÎ ®−êng phè anh/chÞ ®ang tham vÊn cã sö dông thuèc phiÖn, viÖc chØ ®¬n thuÇn nãi víi em r»ng em kh«ng nªn sö dông thuèc phiÖn n÷a (gièng nh− bÊt cø ng−êi nµo ®ã ®Òu cã thÓ nãi) kh«ng ph¶i lµ tham vÊn vµ sÏ ch¼ng gióp Ých ®−îc cho trÎ l©u dµi. Tham vÊn trong tr−êng hîp ®ã cÇn x©y dùng mét mèi quan hÖ víi cËu bÐ vµ gÆp gì cËu th−êng xuyªn cho ®Õn khi thiÕt lËp ®−îc mét mèi quan hÖ tin cËy. Nã còng liªn quan ®Õn viÖc t×m hiÓu vÒ cËu bÐ, ®ång thêi l¾ng nghe, cè g¾ng t×m hiÓu c¸c yÕu tè kh¸c nhau cã thÓ ®· gãp phÇn dÉn ®Õn sù nghiÖn ngËp cña cËu bÐ. Cã ph¶i cËu bÐ dïng thuèc phiÖn ®Ó che ®Ëy sù ®au ®ín? ®Ó ph¶n ®èi l¹i bè mÑ? bëi v× cËu ®au khæ? Nh÷ng ho¹t ®éng nµo cã thÓ gióp cËu bÐ chän c¸c c¸ch kh¸c ®Ó gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò vµ nh÷ng c¶m gi¸c? NÕu cËu bÐ bÞ b¹n bÌ l«i kÐo th× lµm thÕ nµo ®Ó h−íng em quan t©m ®Õn nh÷ng ho¹t ®éng kh¸c tÝch cùc h¬n vµ t¨ng c−êng lßng tù träng cña em? Tham vÊn kh«ng gièng nh− mét cuéc trß chuyÖn hoÆc mét quan hÖ b»ng h÷u Nhµ tham vÊn ph¶i lu«n lu«n t«n träng c¸c ranh giíi chuyªn m«n gi÷a th©n chñ vµ nhµ tham vÊn (chó ý: chñ ®Ò nµy ®−îc tr×nh bµy kü h¬n trong M«®un IV, Bµi I C¸c nguyªn t¾c trong tham vÊn). VÝ dô, gièng nh− nh÷ng ng−êi chuyªn nghiÖp hç trî kh¸c (b¸c sÜ, luËt s−), nhµ tham vÊn kh«ng x©y dùng “quan hÖ b»ng h÷u” víi th©n chñ cña m×nh. V× sao vËy? Lý do thø nhÊt lµ mäi ng−êi d−êng nh− khã cã thÓ kh¸ch quan víi nh÷ng ng−êi b¹n cña m×nh. NÕu kh«ng cã tÝnh kh¸ch quan chuyªn nghiÖp, nhµ tham vÊn kh«ng thÓ trë thµnh nh÷ng ng−êi gióp ®ì cã hiÖu qu¶. Mét lý do quan träng kh¸c lµ quan hÖ b»ng h÷u lu«n mang tÝnh t−¬ng hç; mäi ng−êi dùa vµo nh÷ng ng−êi QuyÓn I M«®un I, Bµi I: §Þnh nghÜa vÒ Tham vÊn
  15. 15. Kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn 15 b¹n cña m×nh khi gÆp khã kh¨n vµ ng−îc l¹i. Chóng ta chän nh÷ng ng−êi b¹n cho m×nh v× chóng ta quý mÕn hä vµ/hoÆc chóng ta t×m thÊy sù vui vÎ trong nh÷ng quan hÖ ®ã. Khi nãi chuyÖn hoÆc tham gia vµo c¸c cuéc ®µm luËn víi b¹n bÌ, mét ng−êi cã thÓ “®éc chiÕm”cuéc ®µm tho¹i víi nh÷ng chuyÖn vÆt v·nh vÒ hä hoÆc cã thÓ chuyÓn sang mét ®Ò tµi kh¸c kh«ng mÊy thó vÞ, vµ chuyÓn sang mét ng−êi nµo ®ã. Ng−îc l¹i, c¸c nhµ tham vÊn ®Æt c¸c nhu cÇu cña m×nh sang mét bªn vµ chØ tËp trung vµo (c¸c) th©n chñ. ViÖc c¸c nhµ tham vÊn gi÷ ®−îc sù kh¸ch quan vµ kh«ng “tr«ng ®îi” g× tõ phÝa th©n chñ lµ rÊt cÇn thiÕt (gièng nh− viÖc chóng ta cã thÓ tr«ng ®îi tõ nh÷ng b¹n bÌ cña m×nh). Nhµ tham vÊn kh«ng bao giê ¸p ®Æt nh÷ng g× hä cho lµ tèt nhÊt cho th©n chñ (gièng nh− chóng ta th−ênglµm ®èi víi b¹n bÌ hoÆc ng−êi th©n trong gia ®×nh). Tham vÊn kh«ng ph¶i lµ cè vÊn ë ViÖt nam vÉn cã nh÷ng sù nhÇm lÉn vÒ ®Þnh nghÜa tham vÊn vµ thuËt ng÷ thÝch hîp nªn sö dông ®Ó ®Þnh danh nghÒ tham vÊn. ThuËt ng÷ quot;t− vÊnquot;hay quot;cè vÊnquot; ®−îc sö dông réng r·i víi nghÜa tham vÊn, hiÓu theo nghÜa ®en lµ quot; consultant quot; ng−êi cung cÊp sù hç trî cho th©n chñ (gièng nh− trong hîp ®ång kinh tÕ ). ThuËt ng÷ quot;tham vÊnquot; ®−îc sö dông phæ biÕn h¬n ë miÒn Nam, ngô ý r»ng yÕu tè t©m lý gióp Ých cho viÖc t¨ng c−êng kh¶ n¨ng cho th©n chñ. Do ®ã thuËt ng÷ quot;tham vÊnquot; t−¬ng ®èi phï hîp nh»m m« t¶ qu¸ tr×nh hç trî cña tham vÊn v× nã biÓu ®¹t chÝnh x¸c h¬n c¸c kü n¨ng, kiÕn thøc vµ chuyªn m«n mµ c«ng viÖc ®ßi hái. Nhµ tham vÊn th−êng bÞ hiÓu nhÇm nh− mét ng−êi ®−a ra nh÷ng lêi khuyªn hoÆc c¸c gîi ý cho th©n chñ ®Ó gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò cña hä (gièng nh− nhµ cè vÊn). Nh−ng nh÷ng cuéc giao tiÕp gièng kiÓu cè vÊn nµy hµm chøa mét mèi quan hÖ “phô thuéc” trong ®ã mét “chuyªn gia” quot;®Çy hiÓu biÕtquot; vµ quot;n¨ng lùcquot; sÏ cung cÊp quot;c¸ch gi¶i quyÕtquot; vÊn ®Ò cho ng−êi kia, gièng nh− mét b¸c sÜ kª ®¬n thuèc cho bÖnh nh©n. ViÖc ®−a ra lêi khuyªn chuyÓn t¶i tíi th©n chñ mét bøc th«ng ®iÖp r»ng: quot;T«i hiÓu vÊn ®Ò cña anh chÞ vµ xö lý nã tèt h¬n anh/ chÞ. Anh/ chÞ kh«ng thÓ tù gi¶i quyÕt vÊn ®Ò cña m×nhquot;. Nãi th©n chñ “nªn”lµm g× kh«ng chØ lµm hä ch¸n n¶n mµ cßn thÓ hiÖn sù thiÕu t«n träng kh¶ n¨ng tù gi¶i quyÕt vÊn ®Ò cña th©n chñ. NhiÒu vÊn ®Ò th©n chñ tr×nh bµy mang tÝnh chÊt t©m lý, nghÜa lµ c¸ch th©n chñ suy nghÜ vµ c¶m nhËn vÒ b¶n th©n hä vµ cuéc sèng cña hä ®· t¹o nªn nh÷ng khã kh¨n cho hä. V× lý do nµy nªn trong qu¸ tr×nh gióp ®ì, c¸c ho¹t ®éng c«ng t¸c x· héi nh− kÕt nèi mäi ng−êi víi c¸c nguån lùc hoÆc gióp ®ì hä t×m viÖc lµm ph¶i ®−îc thùc hiÖn kÌm theo tham vÊn trùc tiÕp, nh»m gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò vÒ t©m lý t×nh c¶m cña th©n chñ. BÊt cø ai còng cã thÓ ®−a ra lêi khuyªn – viÖc ®ã kh«ng ®ßi hái qu¸ tr×nh tËp huÊn ®Æc biÖt còng nh− tÝnh chÊt chuyªn nghiÖp. Tuy nhiªn, tham vÊn lµ mét nghÒ nghiÖp vµ lµ mét qu¸ tr×nh gióp ®ì mäi ng−êi x¸c ®Þnh vµ gi¶i quyÕt c¸c nguyªn nh©n “gèc rÔ” cña vÊn ®Ò hä ®ang gÆp ph¶i. Tham vÊn ®−îc x©y dùng dùa trªn c¬ së kiÕn thøc vµ c¸c kü n¨ng cô thÓ. Kho¸ tËp huÊn nµy ®−îc thùc hiÖn ®Ó giíi thiÖu mét sè kü n¨ng c¬ b¶n trong tham vÊn nh»m gióp ®ì th©n chñ t¹o nªn nh÷ng thay ®æi tÝch cùc vµ l©u dµi trong cuéc sèng cña hä. QuyÓn I M«®un I, Bµi I: §Þnh nghÜa vÒ Tham vÊn
  16. 16. Kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn 16 Tham vÊn vµ C«ng t¸c x· héi kh¸c nhau ë nh÷ng ®iÓm g×? Tham vÊn vµ c«ng t¸c x· héi ®Òu lµ nh÷ng nghÒ nghiÖp nh»m gióp ®ì th©n chñ c¶i thiÖn cuéc sèng vµ c¶nh huèng cña hä; chóng kh¸ gièng nhau ë chç chóng ®Òu lµ nh÷ng c«ng viÖc trî gióp. Ph¹m vi cña c«ng t¸c x· héi réng h¬n. C«ng t¸c x· héi ®−a ra sù can thiÖp ë c¸c lÜnh vùc kh¸c nhau nh»m gióp ®ì c¸c c¸ nh©n, gia ®×nh, vµ/hoÆc céng®ång. Ch¼ng h¹n, c¸c c¸n bé x· héi gióp th©n chñ tiÕp cËn c¸c nguån lùc, ñng hé c¸c quyÒn cña th©n chñ ë cÊp chÝnh quyÒn, vµ lµm viÖc ®Ó c¶i thiÖn t×nh h×nh kinh tÕ cña trÎ em, gia ®×nh, vµ céng ®ång. Ph¹m vi cña tham vÊn cô thÓ h¬n ph¹m vi cña c«ng t¸c x· héi, chñ yÕu tËp trung vµo c¸c vÊn ®Ò t©m lý vµ t×nh c¶m cña c¸c c¸ nh©n, nhãm, vµ gia ®×nh. Tham vÊn lµ mét phÇn cña c«ng t¸c x· héi, vµ lµ mét c«ng cô chñ yÕu gióp ®ì mäi ng−êi c¶i thiÖn chÊt l−îng cuéc sèng cña hä. Nhµ tham vÊn th−êng sö dông c¸c ho¹t ®éng c«ng t¸c x· héi ®Ó gióp ®ì th©n chñ, vÝ dô, ho¹t ®éng nh− mét ng−êi kÕt nèi hoÆc gióp th©n chñ t×m ®Õn c¸c nguån lùc cã thÓ mang l¹i lîi Ých cho hä trong céng ®ång. Ch¼ng h¹n c«ng viÖc cña nhµ tham vÊn cã thÓ bao gåm, gióp trÎ ®−êng phè trë thµnh thµnh viªn cña c¸c líp häc c¬ së, t×m c©c m¸i Êm, hoÆc gióp gia ®×nh trÎ tiÕp cËn víi nh÷ng ch−¬ng tr×nh tÝn dông ®Ó c¶i thiÖn t×nh h×nh tµi chÝnh cña hä. Nãi c¸ch kh¸c, nhµ tham vÊn tham gia vµo c¸c ho¹t ®éng c«ng t¸c x· héi vµ ng−îc l¹i. Mét vÝ dô kh¸c, viÖc khuyÕn khÝch mét trÎ lµ n¹n nh©n cña sù lo¹n lu©n ®· bá häc quay trë l¹i tr−êng nh»m t¨ng c−êng lßng tù träng cña em lµ sù hç trî theo mét nghÜa nµo ®ã, nh−ng ®Ó thùc sù thµnh c«ng trong viÖc gióp ®ì em th× sù can thiÖp kh«ng thÓ chØ dõng ë ®ã. C« bÐ cÇn sù gióp ®ì ®Ó hiÓu vµ gi¶i quyÕt cèt lâi cña vÊn ®Ò/khã kh¨n em ®ang gÆp ph¶i. Nh÷ng tr¶i nghiÖm ®au ®ín v× bÞ l¹m dông ®· ¶nh h−ëng ®Õn tr¹ng th¸i tinh thÇn hiÖn t¹i cña em nh− thÕ nµo? Em nghÜ vµ c¶m nhËn vÒ b¶n th©n nh− thÕ nµo? Em cã c¶m gi¸c g× vÒ nh÷ng chuyÖn ®· x¶y ra víi em? (ch¼ng h¹n, em cã tù tr¸ch m×nh kh«ng? Em cã bÞ mÆc c¶m téi lçi ¸m ¶nh kh«ng?). Tham vÊn víi c« bÐ nµy ®ßi hái ph¶i h×nh dung ®−îc sù l¹m dông ®· t¸c ®éng ®Õn ý nghÜ vµ c¶m gi¸c cña em nh− thÕ nµo qua viÖc l¾ng nghe vµ sö dông c¸c kü n¨ng giao tiÕp. Cã thÓ cÇn thiÕt ph¶i gióp c« bÐ t×m ra mét vµi c¸ch s¾p xÕp l¹i cuéc sèng nÕu em vÉn ®ang bÞ ng−îc ®·i (mét vÝ dô vÒ ho¹t ®éng c«ng t¸c x· héi). NÕu t×nh huèng ®· thay ®æi, (ch¼ng h¹n, thñ ph¹m lóc nµy kh«ng cßn sèng trong nhµ n÷a), nhµ tham vÊn sÏ lµm viÖc víi gia ®×nh c« bÐ, nÕu cã thÓ, ®Ó gióp hä thay ®æi c¸ch xö sù cã nguy c¬ dÉn ®Õn vÊn ®Ò cña c« bÐ trë nªn nghiªm träng (ch¼ng h¹n, b¸c bá sù l¹m dông ®· x¶y ra trong gia ®×nh, bÕu xÊu c« bÐ, kh«ng thõa nhËn nh÷ng tæn th−¬ng ®· g©y ra cho c« bÐ). Tham vÊn sÏ gióp c« bÐ thay ®æi c¸ch nghÜ vµ c¶m nhËn vÒ b¶n th©n em (t¨ng c−êng lßng tù träng vµ c¶i thiÖn tr¹ng th¸i t©m lý cña em) Tham vÊn cã thÓ hç trî nh− thÕ nµo? NhiÒu ng−êi trong lóc cè g¾ng tho¸t khái sù ®au khæ cña m×nh ®· g©y ra nh÷ng vÊn ®Ò x· héi. Nh÷ng hµnh vi tiªu cùc vµ c¸c vÊn ®Ò x· héi th−êng b¾t nguån tõ nh÷ng nçi ®au kh«ng ®−îc gi¶i to¶, nghÜa lµ nh÷ng nçi ®au mäi ng−ßi kh«ng thÓ hoÆc kh«ng s½n lßng ®èi mÆt víi chóng mµ ph¶i chÞu ®ùng chóng. Nh÷ng ng−êi kh«ng gi¶i to¶ ®−îc c¸c nçi ®au th−êng cã c¶m gi¸c muèn uèng r−îu, ®¸nh ®Ëp vî, con; ®¸nh QuyÓn I M«®un I, Bµi I: §Þnh nghÜa vÒ Tham vÊn
  17. 17. Kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn 17 b¹c, tù huû ho¹i b¶n th©n b»ng dao lam, thËm chÝ tù tö ®Ó gi¶i tho¸t khái nh÷ng c¶m gi¸c kh«ng thÓ chÞu ®ùng ®−îc. Tham vÊn bao gåm viÖc h−íng dÉn mäi ng−êi c¸ch kiÒm chÕ vµ gi¶i to¶ nh÷ng nçi ®au cña hä, l¾ng nghe chóng ®Ó cã ®−îc nh÷ng th«ng tin vÒ cuéc sèng, thõa nhËn, vµ m« t¶ thay v× trèn ch¹y chóng. VÝ dô, nhµ tham vÊn h−íng dÉn mäi ng−êi c¸ch viÕt vÒ nçi ®au cña hä, th¶o luËn vÒ chóng, vµ diÔn ®¹t chóng qua mü thuËt, bµi tËp, khiªu vò, hoÆc ©m nh¹c. TrÎ em cÇn nh÷ng c¸ch cã thÓ dù ®o¸n ®Ó trÊn tÜnh vµ kiÒm chÕ c¸c c¶m gi¸c lÊn ¸t nh− c¶m gi¸c giËn d÷, thÞnh né, ®au buån, thÊt väng, vµ téi lçi. ThiÕu nh÷ng kü n¨ng ®−¬ng ®Çu tich cùc, trÎ em (vµ ng−êi lín) th−êng chän c¸c c¸ch tiªu cùc hoÆc mang tÝnh huû diÖt ®Ó gi¶i táa nçi ®au cña hä (vÝ dô, uèng r−îu hoÆc sö dông ma tuý). TrÎ em, nhÊt lµ nh÷ng trÎ cÇn hç trî dÆc biÖt, cã thÓ cã lîi rÊt lín tõ viÖc gÆp gì c¸c nhµ tham vÊn, nh÷ng ng−êi cã thÓ hç trî c¸c em, hîp lý ho¸ nh÷ng c¶m gi¸c cña c¸c em, vµ gióp c¸c em thõa nhËn vµ gi¶i quyÕt nh÷ng khã kh¨n trong cuéc sèng. Sù tù do hãa nÒn kinh tÕ cña ViÖt nam ®· mang l¹i rÊt nhiÒu lîi Ých cho ®Êt n−íc, nh−ng nã còng t¹o ra kh«ng Ýt c¸c vÊn ®Ò x· héi (nh−, l¹m dông thuèc, t×nh tr¹ng v« gia c−, vµ b¹o lùc) ®Æc biÖt lµ ë nh÷ng khu vùc thµnh thÞ. T×nh tr¹ng nµy cßn kh¸ míi ®èi víi ViÖt nam, do ®ã còng ®ßi hái nh÷ng sù can thiÖp míi nh− tham vÊn vµ c«ng t¸c x· héi. C¸c nhµ gióp ®ì chuyªn nghiÖp trong lÜnh vùc nµy cã thÓ gióp ®ì nh÷ng ng−êi bÞ ¶nh h−ëng theo h−íng tiªu cùc bëi sù hÖn ®¹i ho¸ ®ang ngµy cµng t¨ng vµ nh÷ng ¶nh h−ëng cña Ph−¬ng T©y, ®Æc biÖt lµ gióp ®ì nh÷ng trÎ em dÔ bÞ t¸c ®éng, nh÷ng ®¹i diÖn cho t−¬ng lai cña ViÖt nam. Tham vÊn lµ mét nghÒ nghiÖp ®Çy th¸ch thøc Nh÷ng ng−êi kh«ng n¾m ®−îc c¸c kü n¨ng tham vÊn vµ nh÷ng yªu cÇu cña tËp huÊn tham vÊn th−êng cho r»ng ®ã lµ mét nghÒ “dÔ dµng”; xÐt cho cïng th× cã viÖc g× dÔ h¬n lµ chØ nghe ng−êi kh¸c nãi? Nh−ng ®©y lµ mét sù hiÓu nhÇm ®¸ng tiÕc; trªn thùc tÕ tham vÊn lµ mét nghÒ rÊt khã. Hµng ngµy, nhµ tham vÊn ph¶i ®èi mÆt víi nh÷ng vÊn ®Ò rÊt phøc t¹p vµ ®au ®Çu. Ch¼ng h¹n, khi tham vÊn víi trÎ em, nhµ tham vÊn th−êng ph¶i ®èi mÆt víi nh÷ng t×nh huèng nh− bÞ bá r¬i, vµ/hoÆc l¹m dông t×nh dôc hoÆc th©n thÓ. NhiÒu th©n chñ kh«ng muèn gÆp gì nhµ tham vÊn, hoÆc cã thÓ miÕn c−ìng khi ph¶i thay ®æi nhËn thøc, t×nh c¶m, vµ nh÷ng c¸ch xö sù ®· h×nh thµnh tõ l©u trong cuéc sèng cña hä. Th©n chñ th−êng bµy tá c¸c vÊn ®Ò thuéc vÒ hµnh vi vµ c¶m gi¸c (th−êng lµ kÕt qu¶ cña nh÷ng nçi ®au hay c¸c vÊn ®Ò t©m lý kh¸c). Mét nhµ tham vÊn cÇn hiÓu r»ng nh÷ng vÊn ®Ò phøc t¹p trong cuéc sèng cña th©n chñ kh«ng thÓ gi¶i quyÕt ®−îc trong mét kho¶ng thêi gian ng¾n. Qu¸ tr×nh tham vÊn ®ßi hái sù kiªn nhÉn vµ kh¶ n¨ng gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò trong sù kiÓm so¸t cña th©n chñ. Ch¼ng h¹n, kh«ng thÓ lÊy sù ®au khæ ra khái nh÷ng tr¶i nghiÖm ®au ®ín, hoÆc xo¸ ®i nh÷ng ký øc kh«ng vui tõ ý thøc cña hä. Tuy nhiªn vÉn cã thÓ gióp th©n chñ gi¶i to¶ nh÷ng c¶m gi¸c liªn quan ®Õn nh÷ng sù kiÖn ®ã, ®Æt nh÷ng sù kiÖn nµy vµo bèi c¶nh vµ triÓn khai. MÆc dï viÖc “khoÐt s©u” vµo nh÷ng tr¶i nghiÖm ®au ®ín lµ kh«ng dÔ dµng cho th©n chñ nh−ng còng kh«ng nªn khuyÕn khÝch hä “quªn” chóng. Nhµ tham vÊn cè g¾ng gióp ®ì th©n chñ “lµm râ” nh÷ng ®iÒu sai tr¸i trong cuéc sèng cña hä vµ tiÕp cËn cuéc sèng víi th¸i ®é míi vµ tÝch cùc h¬n. Cho dï tham vÊn kh«ng thÓ lµm QuyÓn I M«®un I, Bµi I: §Þnh nghÜa vÒ Tham vÊn
  18. 18. Kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn 18 cho nh÷ng vÊn ®Ò biÕn mÊt mét c¸ch kú diÖu nh−ng søc m¹nh cña sù l¾ng nghe vµ ®−îc l¾ng nghe lµ mét phÇn quan träng cña qu¸ tr×nh ch÷a lµnh vÕt th−¬ng vµ cã thÓ ng¨n chÆn th©n chñ khái viÖc sö dông nh÷ng hµnh vi mang tÝnh huû ho¹i nh− nh÷ng biÖn ph¸p ®Ó ®èi diÖn víi nh÷ng c¶m gi¸c ¸p chÕ. Mäi ng−êi th−êng muèn trèn tr¸nh hoÆc phít lê nh÷ng vÊn ®Ò t©m lý. VÝ dô, ng−êi lín th−êng nãi víi trÎ em r»ng: “®õng b¨n kho¨n” “nh÷ng ®iÒu phiÒn muén cña ch¸u sÏ qua ®i cïng víi thêi gian” “§õng nghÜ vÒ nh÷ng chuyÖn buån cña ch¸u n÷a”. Tr¸i l¹i, nhµ tham vÊn thõa nhËn r»ng c¸c c¶m gi¸c lµ nh÷ng khÝa c¹nh tù nhiªn trong hµnh vi cña con ng−êi. Nh÷ng c¶m gi¸c ®ã nªn ®−îc biÓu ®¹t ra ngoµi vµ gi¶i to¶. Nh÷ng c¶m gi¸c kh«ng ®−îc gi¶i to¶ sÏ bÞ” k×m nÐn” vµ nh÷ng ng−êi ch«n giÊu c¸c c¶m gi¸c cuèi cïng sÏ thÓ hiÖn b¶n th©n theo nh÷ng c¸ch tiªu cùc. Nhµ tham vÊn kh«ng nªn hy väng cã thÓ gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò cña mäi th©n chñ mµ hä lµm tham vÊn. Hä cã thÓ gióp ®ì th©n chñ rÊt nhiÒu b»ng c¸ch l¾ng nghe, ñng hé, th«ng c¶m, vµ hiÓu th©n chñ. Nhµ tham vÊn h−íng dÉn c¸c kü n¨ng ra quyÕt ®Þnh vµ gi¶i quyÕt vÊn ®Ò ®Ó th©n chñ cã thÓ sö dông trong cuéc sèng cña hä. Lu«n lu«n ghi nhí r»ng thay ®æi nh»m c¶i thiÖn tr¹ng th¸i t©m lý lµ tr¸ch nhiÖm cña th©n chñ; nhµ tham vÊn hç trî vµ h−íng dÉn th©n chñ trong qu¸ tr×nh t¹o ra nh÷ng thay ®æi tÝch cùc cho cuéc sèng, nh−ng sù lùa chän cuèi cïng n»m ë th©n chñ. Pháng theo J. Mielke. (1999). Counselling and Support for People Living with and affected by HIV/AIDS. Hanoi, Vietnam: UNAIDS, p. 18, and V. Long. (1996). Communication Skills in Helping Relationships, pp. 7-26. QuyÓn I M«®un I, Bµi I: §Þnh nghÜa vÒ Tham vÊn
  19. 19. 19 HANDOUT 1.1 Tham vÊn lµ g×? Tham vÊn lµ: • Mét qu¸ tr×nh trî gióp dùa trªn c¸c kü n¨ng, trong ®ã mét ng−êi dµnh thêi gian, sù quan t©m, vµ sö dông c¸c kü n¨ng cña hä mét c¸ch râ rµng vµ cã môc ®Ých ®Ó gióp ®ì th©n chñ khai th¸c t×nh huèng cña anh/ chÞ ta, x¸c ®Þnh vµ triÓn khai nh÷ng gi¶i ph¸p kh¶ thi trong giíi h¹n cho phÐp. • Khoa häc thùc tiÔn nh»m gióp ®ì mäi ng−êi v−ît qua nh÷ng khã kh¨n cña hä vµ ®¹t tíi mét møc ®é thÝch hîp vÒ kh¶ n¨ng ho¹t ®éng ®éc lËp trong x· héi. • Mét “nghÒ trî gióp” ng−êi kh¸c gióp chÝnh b¶n th©n hä • Thùc hµnh tham vÊn cã thÓ bao gåm: ⇒ Tham vÊn nhãm, c¸ nh©n, hoÆc gia ®×nh ⇒ Gióp mäi ng−êi tiÕp cËn c¸c dÞch vô • Thùc hµnh tham vÊn ®ßi hái kiÕn thøc vÒ sù ph¸t triÓn cña con ng−êi vµ hµnh vi, sö dông c¸c kü n¨ng l¾ng nghe vµ giao tiÕp, vµ ®Þnh h−íng mang tÝnh lý thuyÕt. Pháng theo P.K. Odhner. (1998). Introduction to Social Work Practice: A Training Manual, Module II, p. 45. QuyÓn I M«®un I, Bµi I: §Þnh nghÜa vÒ Tham vÊn
  20. 20. 20 HANDOUT 1.1 C«ng t¸c x· héi lµ g×? C«ng t¸c x· héi lµ: • Mét ph−¬ng ph¸p chuyªn m«n ®−îc dïng ®Ó lµm gi¶m nhÑ hoÆc xo¸ ®i nh÷ng vÊn ®Ò t©m lý ¶nh h−ëng ®Õn c¸c c¸ nh©n. • Th−êng ®−îc ®Þnh nghÜa nh− mét khoa häc thùc tiÔn nh»m gióp ®ì mäi ng−êi v−ît qua nh÷ng khã kh¨n cña hä vµ ®¹t tíi mét møc thÝch hîp vÒ kh¶ n¨ng ho¹t ®éng ®éc lËp trong x· héi. • Mét “nghÒ gióp ®ì” ng−êi kh¸c gióp chÝnh b¶n th©n hä • Thùc hµnh tham vÊn cã thÓ bao gåm: ⇒ Cung cÊp dÞch vô tham vÊn cho c¸ nh©n, gia ®×nh, hoÆc c¸c nhãm; ⇒ Gióp mäi ng−êi tiÕp cËn c¸c dÞch vô; ⇒ Hç trî céng ®ång hoÆc c¸c nhãm cung cÊp c¸c dÞch vô x· héi; ⇒ Tham gia vµo viÖc thay ®æi hoÆc c¶i thiÖn ph¸p luËt vµ c¸c ch−¬ng tr×nh ¶nh h−ëng ®Õn viÖc cung cÊp c¸c dÞch vô hoÆc t¸c ®éng ®Õn chÊt l−îng cuéc sèng cña con ng−êi. Pháng theo P.K. Odhner. (1998). Introduction to Social Work Practice: A Training Manual, Volume I, and S. Haydash for Holt-International Vietnam, 1995. QuyÓn I M«®un I, Bµi I: §Þnh nghÜa vÒ Tham vÊn
  21. 21. C¸c kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn 7 Sù kh¸c nhau gi÷a tham vÊn vµ cè vÊn tham vÊn cè vÊn Lµ mét cuéc nãi chuyÖn mang tÝnh c¸ nh©n Lµ mét cuéc nãi chuyÖn gi÷a mét “chuyªn gi÷a nhµ tham vÊn víi mét hoÆc mét vµi gia” vÒ mét lÜnh vùc nhÊt ®Þnh víi mét hoÆc ng−êi ®ang cÇn sù hç trî ®Ó ®èi mÆt víi nhiÒu ng−êi ®ang cÇn lêi khuyªn hay chØ khã kh¨n hoÆc th¸ch thøc trong cuéc sèng. dÉn vÒ lÜnh vùc ®ã. Tham vÊn kh¸c nãi chuyÖn ë chç träng t©m cña cuéc tham vÊn nh»m vµo ng−êi nhËn tham vÊn. Nhµ tham vÊn hç trî th©n chñ ra quyÕt ®Þnh Nhµ cè vÊn gióp th©n chñ ra quyÕt ®Þnh b»ng c¸ch gióp hä x¸c ®Þnh vµ lµm s¸ng tá b»ng c¸ch ®−a ra nh÷ng lêi khuyªn “mang vÊn ®Ò, xem xÐt tÊt c¶ c¸c kh¶ n¨ng, vµ tÝnh chuyªn m«n” cho th©n chñ. ®−a ra lùa chän tèi −u nhÊt cho chÝnh hä sau khi xem xÐt kü l−ìng tõng gi¶i ph¸p. Mèi quan hÖ gi÷a nhµ cè vÊn vµ th©n chñ Mèi quan hÖ tham vÊn quyÕt ®Þnh kÕt qu¶ kh«ng quyÕt ®Þnh kÕt qu¶ cè vÊn b»ng kiÕn ®¹t ®−îc cña qu¸ tr×nh tham vÊn; nhµ tham thøc vµ sù hiÓu biÕt cña nhµ cè vÊn vÒ lÜnh vÊn ph¶i x©y dùng lßng tin víi th©n chñ vµ vùc mµ th©n chñ ®ang cÇn cè vÊn. thÓ hiÖn th¸i ®é chÊp nhËn, th«ng c¶m vµ kh«ng ph¸n xÐt. Tham vÊn lµ mét qu¸ tr×nh gåm nhiÒu cuéc Qua tr×nh cè vÊn cã thÓ chØ diÔn ra trong mét lÇn gÆp gì gi÷a th©n chñ vµ nhµ cè vÊn. nãi chuyÖn hoÆc gÆp gì liªn tiÕp (Bëi v× KÕt qu¶ cè vÊn kh«ng l©u bÒn; vÊn ®Ò sÏ nh÷ng vÊn ®Ò cña mçi ng−êi h×nh thµnh vµ lÆp l¹i v× c¸c nguyªn nh©n s©u xa cña vÊn ph¸t triÓn trong mét kho¶ng thêi gian, do ®Ò ch−a ®−îc gi¶i quyÕt. ®ã còng cÇn cã thêi gian ®Ó gi¶i quyÕt chóng.) Nhµ tham vÊn thÓ hiÖn sù tin t−ëng vµo kh¶ Nhµ cè vÊn nãi víi th©n chñ vÒ nh÷ng n¨ng tù ra c¸c quyÕt ®Þnh tèt nhÊt cña th©n quyÕt ®Þnh hä cho lµ phï hîp nhÊt ®èi víi chñ; vai trß cña nhµ tham vÊn chØ lµ ®Ó t×nh huèng cña th©n chñ thay v× t¨ng c−êng “h−íng” cho th©n chñ tíi nh÷ng h−íng lµnh kh¶ n¨ng cho th©n chñ. m¹nh nhÊt. Nhµ tham vÊn cã kiÕn thøc vÒ hµnh vi vµ sù Nhµ cè vÊn cã kiÕn thøc vÒ nh÷ng lÜnh vùc ph¸t triÓn cña con ng−êi. Hä cã c¸c kü cô thÓ vµ cã kh¶ n¨ng truyÒn ®¹t nh÷ng n¨ng nghe vµ giao tiÕp, cã kh¶ n¨ng khai kiÕn thøc ®ã ®Õn ng−êi cÇn hç trî hay th¸c nh÷ng vÊn ®Ò vµ c¶m gi¸c cña th©n h−íng dÉn trong lÜnh vùc ®ã (ch¼ng h¹n, chñ. qu¶n lý tµi chÝnh) Nhµ tham vÊn gióp th©n chñ nhËn ra vµ sö TËp trung vµo thÕ m¹nh cña th©n chñ kh«ng dông nh÷ng kh¶ n¨ng vµ thÕ m¹nh riªng ph¶i lµ xu h−íng chung cña cè vÊn cña hä. Nhµ tham vÊn ph¶i th«ng c¶m vµ chÊp nhËn Nhµ cè vÊn ®−a ra nh÷ng lêi khuyªn, hä v« ®iÒu kiÖn víi nh÷ng c¶m gi¸c vµ t×nh kh«ng quan t©m ®Õn viÖc thÓ hiÖn sù th«ng c¶m cña th©n chñ . c¶m hay chÊp nhËn th©n chñ Th©n chñ lµm chñ cuéc nãi chuyÖn; nhµ Sau khi th©n chñ tr×nh bµy vÊn ®Ò , nhµ cè tham vÊn l¾ng nghe, ph¶n håi, tæng kÕt vµ vÊn lµm chñ cuéc nãi chuyÖn vµ ®−a ra ®Æt c©u hái. nh÷ng lêi khuyªn. M«®un i: bµi ii C¸c kü n¨ng vµ th¸i ®é tham vÊn QuyÓn II M«®un I, Bµi II: C¸c kü n¨ng vµ th¸i ®é tham vÊn
  22. 22. C¸c kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn 8 Môc tiªu: X¸c ®Þnh vµ hiÓu c¸c kü n¨ng, th¸i ®é chñ yÕu ®−îc sö dông trong c¸c ho¹t ®éng tham vÊn cã hiÖu qu¶. Thêi gian: Kho¶ng 2 giê 45 phót ho¹t ®éng gîi ý: 1. C¸c kü n¨ng chñ yÕu cña nhµ tham vÊn: Ho¹t ®éng nhãm nhá: (kho¶ng 40 phót) • Yªu cÇu häc viªn chia thµnh c¸c nhãm nhá 3-4 ng−êi. (§¶m b¶o r»ng c¸c häc viªn lµm viÖc theo nhãm víi nh÷ng ng−êi mµ hä ch−a tõng Η Ph¸t tµi liÖu 2.1: Ho¹t ®éng nhãm nhá: C¸c kü n¨ng chñ yÕu vµ ph¸t giÊy bót cho tõng nhãm. • Yªu cÇu c¸c nhãm lµm viÖc trong 20 phót ®Ó tr¶ lêi c©u hái trong tµi liÖu. • Sau khi hÕt thêi gian, yªu cÇu c¸c nhãm d¸n phÇn tr×nh bµy cña hä lªn b¶ng. Yªu cÇu mét ng−êi trong mçi nhãm tr×nh bµy ng¾n gän c©u tr¶ lêi cña nhãm hä tr−íc líp. • Tãm l−îc phÇn tr×nh bµy cña c¸c nhãm vµ lµm râ nh÷ng hiÓu nhÇm 2. C¸c kü n¨ng tham vÊn: Tr×nh bµy vµ th¶o luËn (20 phót) • Η Ph¸t tµi liÖu 2.2: Nh÷ng yªu cÇu c¬ b¶n ®Ó tham vÊn cã hiÖu qu¶. • Dµnh 10 phót ®Ó th¶o luËn vÒ c¸c kü n¨ng chñ yÕu ®Ó tham vÊn cã hiÖu qu¶ (xem phÇn KiÕn thøc tham kh¶o ). ChØ ra nh÷ng ®iÓm chung gi÷a nh÷ng kiÕn thøc ®−îc tr×nh bµy vµ c©u tr¶ lêi cña c¸c nhãm. Tù do th¶o luËn, tranh luËn ®èi víi c¸c c©u hái vµ so s¸nh. ChØ ra r»ng c¸c kü n¨ng tham vÊn phô thuéc rÊt nhiÒu vµo th¸i ®é cña nhµ tham • vÊn; nÕu kh«ng cã nh÷ng th¸i ®é cÇn thiÕt, nhµ tham vÊn sÏ kh«ng thÓ gióp ®ì ng−êi kh¸c mét c¸ch cã hiÖu qu¶ ®−îc. Hái häc viªn: T¹i sao viÖc nhËn ra nh÷ng thÕ m¹nh cña th©n chñ l¹i quan träng? • Lµm næi bËt tÇm quan träng cña viÖc khai th¸c vµ cñng cè nh÷ng thÕ m¹nh cña th©n chñ trong tham vÊn. 3. Nhµ tham vÊn cÇn ph¶i cã nh÷ng th¸i ®é nµo? Ho¹t ®éng nhãm nhá (20 phót) • §Ò nghÞ häc viªn chia thµnh c¸c nhãm nhá 3hoÆc 4 ng−êi (S¾p xÕp l¹i nhãm ®Ó c¸c häc viªn ch−a lµm viÖc cïng nhau sÏ cïng hîp t¸c). Η Ph¸t tµi liÖu 2.3: Ho¹t ®éng nhãm nhá: C¸c th¸i ®é chñ yÕu trong nghÒ tham vÊn cho tõng häc viªn vµ giÊy, bót mÇu cho c¸c nhãm. • Dµnh cho häc viªn 15- 20 phót ®Ó tr¶ lêi c©u hái trong tµi liÖu. QuyÓn II M«®un I, Bµi II: C¸c kü n¨ng vµ th¸i ®é tham vÊn
  23. 23. C¸c kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn 9 • Yªu cÇu mét ng−êi tr×nh bµy c©u tr¶ lêi cña nhãm hä tr−íc líp. • ChØ ra nh÷ng ®iÓm gièng nhau trong phÇn tr×nh bµy cña c¸c nhãm. Η Ph¸t tµi liÖu 2.4: C¸c th¸i ®é chñ yÕu cña nghÒ tham vÊn. 4. C¸c th¸i ®é chñ yÕu trong quan hÖ tham vÊn: Tr×nh bµy vµ Th¶o luËn, (60 phót) Th¶o luËn kü tõng th¸i ®é sau: • 4.1. Lßng vÞ tha 4.2. T«n träng 4Hái häc viªn : T«n träng lµ g×? T«n träng nghÜa lµquot;c¶m thÊy hoÆc thÓ hiÖn sù t«n träng hoÆc sù quý träng; coi • träng hoÆc ®èi xö kh¸c biÖt hoÆc kÝnh trängquot;. Η Ph¸t tµi liÖu2.5: C¸c thµnh tè cña sù t«n träng 4 Hái häc viªn : Nhµ tham vÊn cã thÓ thÓ hiÖn sù t«n träng víi th©n chñ nh− thÕ nµo? • Xem nhËn thøc vÒ sù t«n träng nh− mét khÝa c¹nh c¬ b¶n cña c¸c mèi quan hÖ tham vÊn. Nh÷ng néi dung quan träng ®−îc tr×nh bµy trong phÇn “KiÕn thøc tham kh¶o” • Tr×nh bµy hai vai diÔn minh ho¹ cho häc viªn. Trong vai diÔn ®Çu tiªn, “nhµ tham vÊn” (gi¶ng viªn hoÆc ng−êi ®ång gi¶ng ®ãng) nªn thÓ hiÖn sù kh«ng t«n träng “th©n chñ” mét c¸ch c−êng ®iÖu(ch¼ng h¹n, ng¾t lêi th©n chñ, cè t×nh gi¶i quyÕt vÊn ®Ò cña th©n chñ mµ kh«ng cÇn nghe kü l−ìng vÒ vÊn ®Ó, hoÆc ®−a ra nh÷ng ®¸nh gi¸ vÒ th©n chñ b»ng c¸ch nãi th©n chñ ®· “sai”). Trong vai diÔn thø hai, ng−êi ®ãng vai “nhµ tham vÊn” nªn l¾ng nghe th©n chñ mét c¸ch t«n träng thùc sù. • Sau ®ã, yªu cÇu häc viªn tr×nh bµy sù kh¸c nhau gi÷a hai vai diÔn minh ho¹ vµ nhµ tham vÊn ®· thÓ hiÖn sù t«n träng vµ kh«ng t«n träng th©n chñ khi nµo, nh− thÕ nµo. Chó ý: Tµi liÖu “Nh÷ng c©u nãi kh«ng phï hîp cña nhµ tham vÊn” (xem Phô lôc trang 234- 235) ®−a ra mét sè vÝ dô vÒ nh÷ng c©u nãi thiÕu t«n träng mµ nhµ tham vÊn nªn tr¸nh sö dông trong tham vÊn. 4.3. Cëi më Gi¶i thÝch r»ng ®Ó t¹o ra mét bÇu kh«ng khÝ tin t−ëng, nhµ tham vÊn ph¶i thÓ hiÖn • sù cëi më vµ t×nh c¶m ®èi víi th©n chñ mµ kh«ng xÐt ®Õn ®é tuæi, giíi tÝnh, tr×nh ®é gi¸o dôc… cña hä. • Th«ng b¸o víi häc viªn r»ng bµi häc sau sÏ tËp trung vµo sö dông c¸c kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn. QuyÓn II M«®un I, Bµi II: C¸c kü n¨ng vµ th¸i ®é tham vÊn
  24. 24. C¸c kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn 10 4 Hái häc viªn : Nhµ tham vÊn cßn thÓ hiÖn sù cëi më nh− thÕ nµo ? • Cëi më cã thÓ biÓu ®¹t b»ng lêi hoÆc kh«ng b»ng lêi nãi. Ch¼ng h¹n, mØm c−êi vµ ®éng ch¹m phï hîp, nãi giäng b×nh tÜnh vµ th¼ng th¾n (nh−ng kh«ng xoa dÞu hay trÞch th−îng) 4.4. ChÊp nhËn 4Hái häc viªn: T¹i sao th¸i ®é chÊp nhËn quan träng trong tham vÊn? 4.5. Quan t©m ®Õn c¸c Nhu cÇu cña th©n chñ 4.6. Ch©n thµnh 4Hái häc viªn: Ch©n thµnh lµ g×? • ChØ ra r»ng mét nhµ tham vÊn ch©n thµn lµ ng−êi ®¸ng tin, ch©n chÝnh vµ thµnh thËt víi th©n chñ. 4.7. Th«ng c¶m • Yªu cÇu häc viªn lÊy giÊy bót, vµ tr¶ lêi ra giÊy c©u hái: quot;Th«ng c¶m lµ g×?quot; Sau khi häc viªn kÕt thóc, yªu cÇu hä ph¸t biÓu ý kiÕn. Ng−êi ®ång gi¶ng hoÆc • häc viªn t×nh nguyÖn ghi c¸c ý kiÕn ®ã lªn b¶ng Chó ý: Th«ng c¶m cã thÓ lµ mét kh¸i niÖm khã n¾m b¾t. NÕu häc viªn ph¶n håi kh«ng phï hîp hoÆc kh«ng chÝnh x¸c, h·y chÊp nhËn c©u tr¶ lêi cña hä vµ chuyÓn sang c©u kh¸c thay v× söa sai tõng c©u mét. Η Ph¸t tµi liÖu 2.6: NghÖ thuËt th«ng c¶m • Gi¶i thÝch kü vÒ kh¸i niÖm th«ng c¶m vµ sù kh¸c nhau cña nã víi ®ång c¶m (xem phÇn “KiÕn thøc tham kh¶o”): Η Ph¸t tµi liÖu 2.7: Ph¶n håi thÓ hiÖn sù th«ng c¶m • Dµnh cho häc viªn 10-15 phót ®Ó hoµn thµnh bµi tËp. Khi häc viªn kÕt thóc, chØ ®Þnh häc viªn tr¶ lêi hä cã thÓ ®¸p l¹i tõng c©u nãi cña th©n chñ víi th¸i ®é th«ng c¶m nh− thÕ nµo Chó ý: NÕu häc viªn ®−a ra nh÷ng ph¶n håi ch−a thùc sù thÓ hiÖn sù th«ng c¶m, tr−íc tiªn h·y chØ ra ®iÓm tÝch cùc trong c©u tr¶ lêi cña hä, sau ®ã gîi ý mét sè c¸ch hä cã thÓ thÓ hiÖn râ sù th«ng c¶m h¬n. Η Ph¸t tµi liÖu 2.8: Ph¶n håi thÓ hiÖn sù th«ng c¶m: Nh÷ng mÉu ph¶n håi • Gi¶i thÝch ng¾n gän nh÷ng mÉu ph¶n håi ®−îc ®−a ra thÓ hiÖn sù th«ng c¶m nh− thÕ nµo. QuyÓn II M«®un I, Bµi II: C¸c kü n¨ng vµ th¸i ®é tham vÊn
  25. 25. C¸c kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn 11 Chó ý: Tµi liÖu “Nh÷ng mÖnh ®Ò/c©u hái mang tÝnh th«ng c¶m” trong phÇn Phô lôc ®−a ra mét sè vÝ dô hay vÒ c¸c mÖnh ®Ò mang tÝnh th«ng c¶m. 5. X©y dùng lßng tin : Ho¹t ®éng c¸ nh©n (20 phót) • Yªu cÇu häc viªn lÊy giÊy ra, trong vßng 5 phót tr¶ lêi c©u hái ra giÊy: Nhµ tham vÊn cã thÓ x©y dùng lßng tin víi th©n chñ b»ng nh÷ng c¸ch nµo?. • Sau ®ã, yªu cÇu tõng häc viªn tr¶ lêi. ChØ ®Þnh nh÷ng häc viªn Ýt nãi hoÆc ngÇn ng¹i ph¸t biÓu c¸c c©u tr¶ lêi cña hä víi nhãm. ThÓ hiÖn th¸i ®é khuyÕn khÝch ®Ó häc viªn c¶m thÊy tù tin vµ s½n lßng tham gia. • VÏ lªn b¶ng minh ho¹ vÒ lßng tin ®ãng vai trß nÒn t¶ng trong c¸c mèi quan hÖ trî gióp; (xem h×nh vÏ). C¸c th¸i ®é c¸c kü n¨ng Lßng tin Lßng tin 6. Tæng kÕt bµi häc: (5 phót) 4 Yªu cÇu häc viªn tãm t¾t ng¾n gän vÒ bµi häc, bæ sung nh÷ng ý cßn thiÕu trong c¸c tãm t¾t cña hä. Xem phÇn “KiÕn thøc tham kh¶o” kiÕn thøc tham kh¶o: CÇn nh÷ng ng−êi ®Æc biÖt ®Ó lµm tham vÊn v× kh«ng ph¶i ai còng phï hîp víi c«ng viÖc nµy. ë nhiÒu n−íc nghÒ tham vÊn ®· ®−îc h×nh thµnh c¸ch ®©y vµi thËp kû, nh÷ng ng−êi muèn trë thµnh nhµ tham vÊn ®−îc lùa chän rÊt kü cµng tr−íc khi tham gia vµo c¸c ch−¬ng tr×nh cao häc ë tr−êng. Nh÷ng øng cö viªn t−¬ng lai ph¶i cã mét sè ®Æc ®iÓm nh−: Th«ng minh Ch©n thµnh S½n lßng gióp ®ì C¸c kü n¨ng giao tiÕp hoµn h¶o Sù nh¹y c¶m vµ vµ nh©n ¸i víi mäi ng−êi Cã ý thøc tèt víi b¶n th©n Cã tinh thÇn cëi më Cã tinh thÇn khoan dung, ®èi víi quan ®iÓm hay c¸ch nh×n nhËn vÊn ®Ò kh¸c. Tham vÊn vµ c«ng t¸c x· héi kh«ng ph¶i lµ nh÷ng ho¹t ®éng nghiÖp d−; chóng lµ nh÷ng ho¹t ®éng nghÒ nghiÖp. Gièng c¸c nghÒ kh¸c, nh÷ng ng−êi lµm trong c¸c lÜnh vùc liªn quan chÆt chÏ ®Õn nh÷ng nghÒ nµy ph¶i cã kiÕn thøc chuyªn m«n, c¸c kü n¨ng vµ th¸i ®é nhÊt ®Þnh. Bµi häc nµy tr×nh bµy c¸c kü n¨ng vµ th¸i ®é c¬ b¶n nhµ tham vÊn cÇn ph¶i cã ®Ó cã thÓ ho¹t ®éng hiÖu qu¶. QuyÓn II M«®un I, Bµi II: C¸c kü n¨ng vµ th¸i ®é tham vÊn
  26. 26. C¸c kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn 12 Lßng tin lµ nÒn t¶ng cña bÊt kú mét quan hÖ tham vÊn hay hç trî nµo; tr−íc khi th©n chñ cã thÓ c¶m thÊy tho¶i m¸i ®Ó chia sÎ nh÷ng th«ng tin c¸ nh©n, c¶m gi¸c vµ ý nghÜ th× viÖc t¹o ra mét bÇu kh«ng khÝ tin t−ëng gi÷a th©n chñ vµ nhµ tham vÊn lµ rÊt cÇn thiÕt. Do vËy, ®Ó c«ng viÖc hiÖu qu¶, nhµ tham vÊn ph¶i cã kh¶ n¨ng ph¸t triÓn c¸c mèi quan hÖ tÝch cùc vµ ®¸ng tin cËy víi th©n chñ. §è chÝnh lµ sù s½n lßng ®¸p øng c¸c nhu cÇu cña th©n chñ víi sù chÊp nhËn vµ hç trî v« ®iÒu kiÖn. Mét sè c¸c kü n¨ng vµ th¸i ®é chñ yÕu ®−îc tr×nh bµy trong bµi häc nµy sÏ gióp häc viªn cã thÓ x©y dùng vµ duy tr× nÒn t¶ng cña lßng tin víi trÎ em vµ c¸c th©n chñ kh¸c. C¸c kü n¨ng tham vÊn Kh¶ n¨ng l¾ng nghe vµ giao tiÕp mét c¸ch râ rµng vµ cëi më, víi sù th«ng c¶m vµ cã môc ®Ých Mäi mèi quan hÖ hç trî ®Òu chøa ®ùng sù giao tiÕp trung thùc vµ ®−îc c¶ hai bªn thõa nhËn. Mét ph−¬ng ph¸p mµ c¸c nhµ tham vÊn cã thÓ giao tiÕp trung thùc víi th©n chñ (vµ x©y dùng c¸c quan hÖ dùa trªn sù tin cËy lÉn nhau) lµ ®¶m b¶o r»ng trong mäi t×nh huèng, th©n chñ cña hä nhËn thøc râ vÒ nh÷ng g× sÏ x¶y ra, cÇn ph¶i x¶y ra trong nh÷ng t×nh huèng ®ã, hoÆc th©n chñ cã thÓ cã nh÷ng quyÒn vµ sù lùa chän g×. C¸ch nµy®uîc ¸p dông c¶ trong tham vÊn víi trÎ em vµ ng−êi lín. Ch¼ng h¹n, tr−íc khi b¾t ®Çu mét mèi quan hÖ tham vÊn liªn tôc, nhµ tham vÊn nªn nãi chi tiÕt víi th©n chñ vÒ tham vÊn lµ g×, vµ th«ng b¸o víi th©n chñ r»ng hä cã quyÒn dõng qu¸ tr×nh tham vÊn theo ý nguyÖn cña hä. Trong mét vÝ dô kh¸c, gi¶ sö trÎ tiÕt lé víi nhµ tham vÊn cña em r»ng em ®ang bÞ mét b¹n trai lín h¬n cïng khu tËp thÓ l¹m dông t×nh dôc. Nhµ tham vÊn cÇn th«ng b¸o víi em r»ng ®Ó b¶o vÖ em, nhµ tham vÊn ph¶i th«ng b¸o víi mét ng−êi nµo ®ã (vÝ dô, c¶nh s¸t, hoÆc bè mÑ em) cã thÓ gióp ®ì ®Ó b¶o ®¶m sù an toµn cho em. TrÎ em còng cã quyÒn ®−îc th«ng b¸o vÒ nh÷ng g× ®ang x¶y ra hoÆc s¾p x¶y ra vµ t¹i sao. Kh«ng ®Æt trÎ vµo nh÷ng quyÕt ®Þnh ¶nh h−ëng ®Õn cuéc sèng cña c¸c em lµ l¹m quyÒn cña c¸c em. ViÖc ®ã sÏ khiÕn c¸c em cã c¶m gi¸c giËn d÷, sî h·i, ph¶n béi hoÆc kh«ng tin t−ëng. Ch¼ng h¹n, mét nhµ tham vÊn ®ang lµm tham vÊn víi mét cËu bÐ cã t©m tr¹ng ch¸n n¶n, tuyÖt väng cã thÓ thÊy nªn nãi chuyÖn víi thµy gi¸o cña em ®Ó hiÓu thªm vÒ hµnh vi cña em ë tr−êng (vÝ dô, cËu bÐ cã bá häc kh«ng, cËu bÐ tiÕn bé nh− thÕ nµo vÒ mÆt lý thuyÕt). §Çu tiªn nhµ tham vÊn cÇn nãi víi cËu bÐ r»ng nhµ tham vÊn c¶m thÊy viÖc trao ®æi víi thµy gi¸o cña em ®Ó v¹ch ra c¸ch gióp ®ì em lµ rÊt cã Ých. Nhµ tham vÊn nªn hái ý kiÕn cËu bÐ, nÕu cËu kh«ng ®ång ý, h·y t«n träng ý muèn ®ã cña em vµ t×m c¸ch kh¸c ®Ó tiÕp cËn víi nh÷ng biÓu hiÖn ë tr−êng cña em hoÆc hái ý kiÕn em vµo lÇn sau. Nhµ tham vÊn cã tr¸ch nhiÖm ph¶i chia sÎ víi th©n chñ nh÷ng th«ng tin cã ¶nh h−ëng ®Õn hä ngay c¶ khi th©n chñ khã cã thÓ chÊp nhËn nh÷ng th«ng tin ®ã. VÝ dô, mét nhµ tham vÊn ®ang tham vÊn víi mét th©n chñ nhiÔm HIV vµ gÇn ®Õn giai ®o¹n ph¸t triÓn m¹nh cña AIDS. Anh ta phñ nhËn t×nh tr¹ng hiÖn t¹i cña m×nh vµ quan hÖ t×nh dôc bõa b·i. §Ó gióp ®ì th©n chñ vµ b¶o vÖ nh÷ng ng−êi kh¸c cã thÓ l©y nhiÔm virut tõ hµnh vi t×nh dôc kh«ng an toµn cña anh ta, nhµ tham vÊn ph¶i nãi thËt (nh−ng t«n träng vµ lÞch sù) víi th©n chñ vÒ sù ph¸t triÓn bÖnh cña anh ta vµ thùc tÕ anh ta ®ang ®Èy mét sè kh«ng ®Õm ®−îc nh÷ng ng−êi kh¸c vµo nguy c¬ l©y nhiÔm b»ng hµnh vi t×nh dôc kh«ng an toµn cu¶ m×nh. MÆc dï nh÷ng vÊn ®Ò nµy kh¸ nh¹y c¶m vµ khã th¶o luËn, nhµ tham vÊn ph¶i ®Æt sù khã chÞu cña m×nh sang mét bªn vµ hµnh ®éng v× lîi Ých cña th©n chñ vµ nh÷ng ng−êi ®ang bÞ ®Æt tr−íc nguy c¬. Mét phÇn vai trß cña nhµ tham vÊn lµ gióp th©n chñ häc c¸ch ®èi mÆt víi nh÷ng th«ng tin khã kh¨n theo c¸ch cã Ých h¬n vµ cã hiÖu qu¶ h¬n; viÖc giÊu th©n chñ nh÷ng thùc tÕ khã chÊp nhËn ®ã lµ hoµn toµn kh«ng phï hîp. QuyÓn II M«®un I, Bµi II: C¸c kü n¨ng vµ th¸i ®é tham vÊn
  27. 27. C¸c kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn 13 Kh¶ n¨ng khai th¸c th«ng tin vµ x©u chuçi c¸c sù kiÖn trong qu¸ tr×nh ®¸nh gi¸ vÊn ®Ò ViÖc nhµ tham vÊn tËp hîp ®−îc tÊt c¶ c¸c sù kiÖn chñ yÕu vµ cã liªn quan khi ®ang t×m hiÓu ph¹m vi cña vÊn ®Ò hay t×nh huèng th©n chñ ®ang gÆp ph¶i lµ rÊt quan träng. NÕu nhµ tham vÊn kh«ng cÈn thËn trong viÖc ®Æt c©u hái thÝch hîp th× th©n chñ cã thÓ sÏ bá qua c¸c sù kiÖn quan träng mµ nhµ tham vÊn cÇn biÕt ®Ó n¾m ®−îc nh÷ng vÊn ®Ò quan träng vµ ®Ó ®¶m b¶o nhËn ®−îc sù hç trî mµ hä thùc sù cÇn. Ch¼ng h¹n, gi¶ sö mét trÎ ®−êng phè muèn ë Hµ néi h¬n quay trë vÒ quª mÆc dï gia ®×nh em ®ang Ðp em quay trë vÒ. Nhµ tham vÊn cho r»ng c¸ch tèt nhÊt cho trÎ lµ quay vÒ nhµ do ®ã ®· cè g¾ng hÕt søc ®Ó thuyÕt phôc em quay vÒ. CËu bÐ kh«ng gÆp nhµ tham vÊn n÷a v× em c¶m thÊy r»ng nhµ tham vÊn kh«ng hiÓu em. Cuèi cïng nhµ tham vÊn nghe nãi cËu bÐ ®· tham gia vµo nhãm trÎ em trém c¾p xe m¸y ®Ó kiÕm tiÒn. CËu bÐ ®· bÞ b¾t vµ chuyÓn ®Õn tr¹i giam thanh thiÕu niªn. Nhµ tham vÊn sau ®ã cã nghe chÞ g¸i cña cËu bÐ (còng lµ mét trÎ ®−êng phè) nãi r»ng cËu bÐ kh«ng muèn quay trë vÒ nhµ v× em bÞ cha d−îng ng−îc ®·i nghiªm träng. ¤ng ta ®¸nh em cho ®Õn khi em bÊt tØnh nh©n sù; ®©y chÝnh lµ lý do em sî quay vÒ nhµ. Trong tr−êng hîp nµy nhµ tham vÊn ®· kh«ng hái cËu bÐ t¹i sao em kh«ng muèn quay trë vÒ quª mµ l¹i cho r»ng em ®· ra ®i tõ mét m¸i nhµ an toµn víi bè mÑ th−¬ng yªu em vµ do ®ã em nªn quay vÒ víi hä. Nhµ tham vÊn ®· cã ý tèt lµ muèn b¶o vÖ cËu bÐ khái nh÷ng rñi ro cña cuéc sèng lang thang trªn phè. Tuy nhiªn, nÕu nhµ tham vÊn hái cËu bÐ nh÷ng c©u hái kh¸c hoÆc l¾ng nghe em kü l−ìng h¬n, nhµ tham vÊn ®· cã thÓ can thiÖp theo c¸ch kh¸c cho lîi Ých cña cËu bÐ tr−íc khi cËu bÞ l«i kÐo bëi nh÷ng ¶nh h−ëng xÊu cña b¹n bÌ (vÝ dô, t×m mét m¸i Êm hay mét nhµ nu«i d−ìng an toµn cho cËu bÐ). Tãm l¹i, viÖc nhµ tham vÊn ®Æt ra nh÷ng c©u hái thÝch hîp, s©u s¾c ®èi víi th©n chñ lµ rÊt quan träng. §iÒu nµy sÏ gióp hä cã thÓ tËp hîp c¸c th«ng tin quan träng hç trî trùc tiÕp cho c¸c ho¹t ®éng can thiÖp cña hä. Trong kho¸ tËp huÊn nµy, M«®un I, Bµi IV, C¸c kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn PhÇn I tËp trung vµo c¸c kü n¨ng ®Æt c©u hái, vµ gióp c¸c häc viªn ®ang tËp huÊn rót ra nh÷ng th«ng tin høu Ých tõ th©n chñ cña hä. Kh¶ n¨ng t¹o ra vµ duy tr× c¸c mèi quan hÖ hç trî chuyªn nghiÖp. Nhµ tham vÊn cã kh¶ n¨ng t¸c ®éng, lµm thay ®æi cuéc sèng cña mäi ng−êi vµ do ®ã ph¶i xö sù theo c¸ch chuyªn nghiÖp vµ cã tr¸ch nhiÖm ë mäi lóc. Trong suèt kho¸ tËp huÊn nµy, häc viªn sÏ häc c¸ch tiÕp xóc víi th©n chñ mét c¸ch chuyªn nghiÖp vµ cã hiÖu qu¶; Mo®un IV, Bµi I tËp trung ®Æc biÖt vµo c¸c nguyªn t½c ®¹o ®øcc¬ b¶n trong thùc hµnh tham vÊn. Kh¶ n¨ng quan s¸t vµ hiÓu c¸c hµnh vi b»ng lêi vµ kh«ng b»ng lêi nãi. §©y lµ kü n¨ng tham vÊn tuyÖt ®èi quan trängsÏ ®−îc th¶o luËn kü ë M«®un I Bµi III. Nhµ tham vÊn ph¶i nh¹y c¶m víi nh÷ng “dÊu hiÖu” th©n chñ chuyÓn t¶i kh«ng b»ng lêi nãi. Th©n chñ giao tiÕp rÊt nhiÒu qua ng«n ng÷ cö chØ. HiÓu ®−îc nh÷ng bøc th«ng ®iÖp ngÇm ®−îc chuyÓn t¶i kh«ng b»ng lêi cã thÓ gióp nhµ tham vÊn thÊu hiÓu ®−îc th©n chñ ®ang suy nghÜ vµ c¶m gi¸c nh− thÕ nµo. Chó ý mét c¸ch kü l−ìng ®Õn c¸c hµnh vi b»ng lêi vµ kh«ng b»ng lêi nãi lµ mét khÝa c¹nh quan träng cña qu¸ tr×nh tham vÊn. Ch¼ng h¹n, mét th©n chñ nãi víi nhµ tham vÊn r»ng mäi chuyÖn gÇn ®©y ®· cã chiÒu h−íng tèt h¬n. Tuy nhiªn, khi c« bÐ ®ang nãi ®«i tay cña em run rÈy, em dÞch chuyÓn mét c¸ch kh«ng tho¶i m¸i trªn ghÕ. Nhµ tham vÊn cã thÓ ®¸p l¹i b»ng c¸ch nãi mét ®iÒu g× ®ã nh−: “Ch¸u nãi víi c« r»ng ®· thùc sù ®−îc c¶i thiÖn, nh−ng d−êng nh− ch¸u cã vÎ h¬i lo l¾ng. Ch¸u cã thÓ nãi víi c« vÒ ®iÒu ®ã kh«ng?”. Th©n chñ ®ét nhiªn bËt khãc vµ nãi víi nhµ tham QuyÓn II M«®un I, Bµi II: C¸c kü n¨ng vµ th¸i ®é tham vÊn
  28. 28. C¸c kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn 14 vÊn r»ng, thùc tÕ em ®ang c¶m thÊy rÊt buån vµ n¶n chÝ. V× nhµ tham vÊn ®· ®o¸n ®−îc c¸c dÊu hiÖu cña th©n chñ, nhµ tham vÊn cã thÓ “quay trë l¹i” víi nh÷ng g× ®ang diÔn ra trong th©n chñ, vµ gióp ®ì em bµy tá nh÷ng g× ®ang lµm em buån. Kh¶ n¨ng x©y dùng lßng tin víi th©n chñ vµ l«i cuèn hä vµo nh÷ng nç lùc ®Ó gi¶i quyÕt vÊn ®Ò cña chÝnh hä. Nh− ®· th¶o luËn ë phÇn trªn, viÖc nhµ tham vÊn x©y dùng ®−îc lßng tin víi th©n chñ lµ v« cïng quan träng, chØ khi hä thiÕt lËp ®−îc mét mèi quan hÖ tin cËy hä míi cã thÓ g©y ¶nh h−ëng vµ t¹o ®éng c¬ cho th©n chñ t¹o ®−îc nh÷ng thay ®æi tÝch cùc trong cuéc sèng cña hä. MÆt kh¸c, cho dï cã nhÊn m¹nh bao nhiªu còng kh«ng ®ñ r»ng tham vÊn kh«ng chØ nghÜa lµ gióp th©n chñ tiÕp cËn víi c¸c nguån lùc hoÆc ®−a ra lêi khuyªn, vÝ dô, nãi víi th©n chñ c¸ch hä cã thÓ tù b¶o vÖ m×nh khi lang thang trªn phè. Tham vÊn cßn h¬n thÕ rÊt nhiÒu. Tham vÊn mang l¹i nh÷ng hç trî trùc tiÕp vµ sù khuyÕn khÝch cho th©n chñ, gióp ®ì hä t¨ng c−êng lßng tù träng b»ng c¸ch ®Ò cao nh÷ng thÕ m¹nh cña hä vµ khuyÕn khÝch hä sö dông nh÷ng thÕ m¹nh ®ã ®Ó gi¶i quyÕt vÊn ®Ò cña chÝnh hä. Tham vÊn liªn quan ®Õn viÖc chØ ra cho th©n chñ/trÎ thÊy r»ng nhµ tham vÊn tin t−ëng hä vµ s½n lßng l¾ng nghe mçi khi hä cÇn mét ai ®ã ®Ó bµy tá. Kh¶ n¨ng th¶o luËn nh÷ng chñ ®Ò nh¹y c¶m mét c¸ch tÝch cùc mµ kh«ng bèi rèi hay sî h·i. Th©n chñ th−êng chia sÎ nh÷ng c©u chuyÖn vµ tr¶i nghiÖm g©y söng sèt cho nhµ tham vÊn. Nh÷ng chuyÖn nµy cã thÓ lµm cho nh÷ng nhµ tham vÊn kh«ng tho¶i m¸i. NÕu th©n chñ ph¸t hiÖn ra r»ng nhµ tham vÊn cña hä c¶m thÊy sî h·i hay bèi rèi bëi nh÷ng c©u chuyÖn cña hä. Hä sÏ miÔn c−ìng kh«ng muèn chia sÎ chót nµo n÷a; tåi tÖ h¬n lµ hä c¶m thÊy cã lçi v× ®· g©y ra sù kh«ng tho¶i m¸i cho nhµ tham vÊn, hoÆc hä ®· lµ “®iÒu g× ®ã sai” khi chia sÎ. Hä thËm chÝ c¶m thÊy hä cÇn ph¶i “b¶o vÖ” nhµ tham vÊn b»ng c¸ch giÊu ®i hoÆc gi¶m thiÓu c¸c chi tiÕt nhÊt ®Þnh. Trong tr−êng hîp ®ã träng t©m ®−îc chuyÓn tõ th©n chñ sang nhµ tham vÊn. TrÎ em cÇn sù hç trî vµ tÝnh kh¸ch quan. TrÎ cÇn c¶m thÊy r»ng c¸c em cã thÓ chia sÎ mäi chuyÖn víi nhµ tham vÊn mµ kh«ng thÓ chia sÎ víi ai kh¸c mµ kh«ng bÞ ph¸n xÐt. VÝ dô, nÕu mét trÎ kÓ víi bè mÑ, anh trai, chÞ g¸i, hoÆc b¹n bÌ cña em r»ng em võa thö dïng ma tuý lÇn ®Çu tiªn. Bè mÑ cã thÓ (mét c¸ch dÔ hiÓu) ®¸p l¹i b»ng c¸ch qu¸t vµo mÆt em v× hä lo l¾ng cho em vµ sî r»ng em sÏ lµm h¹i chÝnh b¶n th©n m×nh. Mét nhµ tham vÊn chuyªn nghiÖp sÏ kh«ng bá qua hµnh vi ®ã nh−ng sÏ kh«ng ph¸n xÐt em. Nhµ tham vÊn sÏ gióp trÎ t×m hiÓu t¹i sao em ®· hµnh ®éng nh− vËy. Sau ®ã em suy nghÜ vµ c¶m thÊy g×. Giê ®©y em suy nghÜ vµ c¶m thÊy g×. Cã thÓ lµm g× ®Ó thay ®æi c¸c c¶m gi¸c ®ã ®Ó em sÏ kh«ng cÇn sö dông thuèc n÷a. Cã c¶m gi¸c ph¸n xÐt hay sî h·i bëi nh÷ng ®iÒu trÎ kÓ, nhµ tham vÊn sÏ kh«ng gióp ®ì ®−îc trÎ; thÓ hiÖn sù söng sèt hoÆc ngay lËp tøc chuyÓn ®Ò tµi,th©n chñ sÏ cho r»ng vÊn ®Ò cña th©n chñ lµ qu¸ søc ®èi víi nhµ tham vÊn. Kh¶ n¨ng sö dông c¸c nguån lùc mét c¸ch s¸ng t¹o nh»m gióp ®ì th©n chñ x©y dùng c¸c gi¶i ph¸p s¸ng kiÕn ®Ó ®¸p øng c¸c nhu cÇu cña hä Nhµ tham vÊn ph¶i cã kh¶ n¨ng gióp th©n chñ sö dông c¸c nguån lùc cã thÓ hç trî th©n chñ ®Ó c¶i thiÖn t×nh huèng cña hä. Nh−ng lu«n nhí r»ng: nhµ tham vÊn kh«ng ph¶i lµ c¸n bé x· héi! QuyÓn II M«®un I, Bµi II: C¸c kü n¨ng vµ th¸i ®é tham vÊn
  29. 29. C¸c kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn 15 Nhµ tham vÊn ®Æc biÖt quan t©m trong viÖc hç trî c¸c vÊn ®Ò t©m lý cña th©n chñ h¬n lµ c¸c khÝa c¹nh t×nh huèng cña vÊn ®Ò hä ®ang gÆp ph¶i. NhiÒu nhµ tham vÊn ë ViÖt nam chØ tËp trung vµo viÖc c¶i thiÖn t×nh h×nh tµi chÝnh cña th©n chñ – hä kh«ng xem xÐt ®Õn viÖc th©n chñ cña hä suy nghÜ vµ c¶m gi¸c nh− thÕ nµo vÒ mét sè ®iÒu cô thÓ. Nh−ng ®©y l¹i lµ mét vÊn ®Ò tuyÖt ®èi quan träng. Ngµy nay nhiÒu kÎ téi ph¹m, kÎ m¹i d©m, vµ ng−êi sö dông ma tuý ®· tõng cã nh÷ng tr¶i nghiÖm ®au ®ín khi cßn trÎ th¬ mµ hä kh«ng thÓ chia sÎ cïng ai. Sù hiÖn diÖn cña mét ng−êi hç trî trong cuéc sèng thêi trÎ th¬ cã thÓ ®· lµm mäi chuyÖn kh¸c ®i. Kh¶ n¨ng ®¸nh gi¸ s©u s¾c c¸c nhu cÇu cña th©n chñ vµ ®Æt thø tù −u tiªn cho c¸c b−íc gi¶i quyÕt vÊn ®Ò. Nhµ tham vÊn ph¶i cã kh¶ n¨ng nhËn ra nh÷ng nhu cÇu nµo cña th©n chñ lµ rÊt cÇn thiÕt. PhÇn sau cña kho¸ tËp huÊn nµy, chóng ta sÏ häc c¸ch ®Æt thø tù −u tiªn cho c¸c nhu cÇu cña th©n chñ, vµ cho mçi giai ®o¹n cña qu¸ tr×nh gi¶i quyÕt vÊn ®Ò. Kh¶ n¨ng x¸c ®Þnh thÕ m¹nh cña th©n chñ Trong bÊt cø mèi quan hÖ tham vÊn nµo, viÖc x¸c ®Þnh vµ ®Ò cao thÕ m¹nh cña th©n chñ lµ nh÷ng viÖc rÊt quan träng. Th©n chñ cã thÓ ®−îc khuyÕn khÝch ®Ó sö dông nh÷ng thÕ m¹nh vµ kh¶ n¨ng cña riªng hä ®Ó chÞu ®ùng hoÆc v−ît qua nh÷ng khã kh¨n, khñng ho¶ng, vµ th¸ch thøc. Khi t×nh huèng cña th©n chñ qu¸ tèi t¨m hoÆc hä c¶m thÊy qu¸ ch¸n n¶n, thÊt väng, th× mäi chuyÖn trong cuéc sèng cña hä còng trë nªn tiªu cùc. §iÒu nµy th−êng khiÕn th©n chñ bá qua hoÆc bá lì nh÷ng mÆt tÝch cùc trong cuéc sèng, tÝnh c¸ch cña hä. Trong nh÷ng t×nh huèng ®ã, nhµ tham vÊn cã thÓ l¸i th©n chñ tËp trung vµo nh÷ng ®iÒu tèt hoÆc nh÷ng c¸ tÝnh tèt ®Ó th©n chñ cã c¸i nh×n thùc tÕ h¬n vÒ hoµn c¶nh cña hä. C¸c th¸i ®é tham vÊn Quan t©m ®Õn ng−êi kh¸c vµ s½n lßng gióp ®ì §iÓm nµy kh¸ râ rµng, nh−ng viÖc nhµ tham vÊn quan t©m ®Õn ng−êi kh¸c, ®Æc biÖt lµ nh÷ng ng−êi ®ang bÞ tæn th−¬ng hoÆc yÕu ít lµ v« cïng quan träng. NÕu kh«ng thùc sù quan t©m ®Õn lîi Ých cña th©n chñ, nhµ tham vÊn sÏ rÊt khã th«ng c¶m víi hä vµ gióp ®ì hä ®¹t ®−îc nh÷ng môc tiªu ®Æt ra vµ sèng cã Ých h¬n. T«n träng T«n träng nghÜa lµquot;c¶m thÊy hoÆc thÓ hiÖn sù coi träng hoÆc sù quý mÕn; xem xÐt hoÆc ®èi xö mét c¸ch kh¸c biÖt hoÆc kÝnh träng quot; (Tõ ®iÓn New Collegiate cña Webster, 1981). VÒ ph−¬ng diÖn lÞch sö, t«n träng ®· ®−îc c¸ nhµ khoa häc x· héi vµ khoa häc t©m lý xem nh− lµ mét trong nh÷ng nhu cÇu thiÕt yÕu cña con ng−êi (Long, 1996). ChØ khi nµo th©n chñ c¶m thÊy ®−îc t«n träng hä sÏ cëi më víi nhµ tham vÊn, nãi mét c¸ch tù nhiªn vµ tho¶i m¸i vÒ nh÷ng ý nghÜ vµ c¶m gi¸c riªng t− cña hä. • T«n träng lµ cho mäi ng−êi quyÒn lµ chÝnh b¶n th©n hä vµ cã c¸c quan ®iÓm, ý nghÜ vµ nh÷ng c¶m gi¸c riªng cña riªng hä. §iÒu nµy nãi lªn r»ng nhµ tham vÊn nªn tr¸nh thóc Ðp th©n chñ ra quyÕt ®Þnh khi hä ch−a s½n sµng. Th©n chñ sÏ kh«ng tin t−ëng mét ng−êi mµ hä c¶m thÊy ng−êi nµy ®ang ph¸n xÐt hoÆc thóc Ðp hä. QuyÓn II M«®un I, Bµi II: C¸c kü n¨ng vµ th¸i ®é tham vÊn
  30. 30. C¸c kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn 16 • T«n träng th©n chñ còng cã nghÜa lµ kh«ng bao giê t¹o ra mét c¸ch cè ý c¸c t×nh huèng lµm th©n chñ ph¶i phô thuéc vµo nhµ tham vÊn. T«n träng th©n chñ còng cã nghÜa lµ ®Ó th©n chñ cã tr¸ch nhiÖm víi thay ®æi mµ nhµ tham vÊn h−íng dÉn hä trong qu¸ tr×nh t×m kiÕm môc tiªu hä ®Æt ra. T«n träng th©n chñ ®ång nghÜa víi viÖc tin t−ëng vµo kh¶ n¨ng thay ®æi vµ c¶i thiÖn cuéc sèng b»ng chÝnh nh÷ng kh¶ n¨ng vèn cã cña th©n chñ. • Nhµ tham vÊn cã thÓ thÓ hiÖn sù t«n träng víi th©n chñ b»ng c¸ch l¾ng nghe vµ th«ng c¶m víi hä. Cëi më §Ó t¹o ra mét bÇu kh«ng khÝ tin t−ëng, nhµ tham vÊn ph¶i thÓ hiÖn th¸i ®é cëi më vµ th©n thiÖn víi th©n chñ, kh«ng kÓ ®Õn ®é tuæi, giíi tÝnh vµ tr×nh ®é gi¸o dôc cña hä... Th¸i ®é cëi më cã thÓ thÓ hiÖn b»ng lêi hoÆc kh«ng b»ng lêi nãi. Cëi më cã thÓ ®−îc thÓ hiªn b»ng viÖc mØm c−êi vµ ®éng ch¹m phï hîp, nãi giäng b×nh tÜnh vµ th¼ng th¾n (nh−ng kh«ng xoa dÞu hay trÞch th−îng) ChÊp nhËn HÇu hÕt th©n chñ cña anh/ chÞ sÏ kh¸c anh/ chÞ - c¶ vÒ ®é tuæi, giíi tÝnh, ®Þa vÞ, t×nh h×nh kinh tÕ, t«n gi¸o hay tr×nh ®é gi¸o dôc. Víi t− c¸ch lµ mét nhµ tham vÊn, nhiÖm vô cña anh/ chÞ lµ chÊp nhËn th©n chñ nh− chÝnh b¶n th©n hä chø kh«ng ph¶i lµ anh/chÞ nghÜ hä nªn lµ thÕ nµo. §iÒu nµy cã nghÜa lµ anh/ chÞ chÊp nhËn quyÕt ®Þnh, niÒm tin, vµ nh÷ng lo l¾ng cña hä cho dï anh/ chÞ cã ®ång ý víi hä hay kh«ng. H·y lu«n nhí r»ng anh/ chÞ cã thÓ kh«ng t¸n thµnh c¸ch c− xö hay hµnh ®éng cña mét ng−êi nµo ®ã nh−ng anh/ chÞ vÉn chÊp nhËn hä nh− mét con ng−êi; quot;Kh«ng nªn ph¸n xÐt còng nh− bá qua c¸c hµnh vi cña th©n chñ quot; (Long, 1996). Mét ph¶n vÝ dô vÒ sù chÊp nhËn lµ xu h−íng tiªu cùc ®èi víi nh÷ng trÎ bÞ gäi lµ quot;trÎ h−quot;. §iÒu nµy kh«ng chØ lµm tæn th−¬ng ®Õn lßng tù träng cña trÎ mµ cßn cã thÓ trë thµnh mét quot;lêi b¸o tr−íc vÒ ý nguyÖnquot;. ViÖc anh/ chÞ t¸ch b¹ch hµnh vi khái con ng−êi lµ v« cïng quan träng, nã chuyÓn t¶i tíi th©n chñ mét néi dung r»ng: “Hµnh vi cña ch¸u lµ kh«ng thÓ chÊp nhËn, nh−ng t«i vÉn t«n träng vµ chÊp nhËn b¶n th©n ch¸u” ChÊp nhËn còng cã nghÜa lµ s½n sµng ®¸nh gi¸ cao th©n chñ mµ kh«ng kÓ ®Õn nh÷ng g× xÊu xa, tåi tÖ ®· x¶y ra víi hä trong qu¸ khø, hoÆc nh÷ng c¸ tÝnh lµm anh/ chÞ c¶m thÊy kh«ng võa lßng (ch¼ng h¹n, nÕu trÎ lµ mét kÎ ph¹m téi, trÎ sö dông thuèc phiÖn hoÆc trÎ b¸n d©m). NÕu anh/ chÞ ph¶i ®èi mÆt víi mét tr−êng hîp mµ anh/ chÞ khã chÊp nhËn th©n chñ hoÆc c¶m thÊy kh«ng thÓ gióp g× ®−îc, th× anh/ chÞ nªn giíi thiÖu th©n chñ ®Õn víi nhµ tham vÊn kh¸c (trªn thùc tÕ ®ã lµ mét tr¸ch nhiÖm mang tÝnh nguyªn lý/®¹o ®øc nghÒ nghiÖp cña nhµ tham vÊn). Quan t©m ®Õn nhu cÇu cña th©n chñ Tham vÊn ®ßi hái mét møc ®é cña lßng vÞ tha; ®Æt nh÷ng nhu cÇu cña anh/ chÞ sang mét bªn vµ chØ tËp trung vµo nhu cÇu cña th©n chñ. ViÖc nµy ®ßi hái anh/ chÞ ph¶i thùc sù ch©n thµnh víi viÖc ®eo ®uæi nh÷ng mèi quan t©m cña th©n chñ vµ ñng hé nh÷ng cè g¾ng ®Ó thay ®æi cña hä. §iÒu nµy sÏ rÊt khã nÕu anh/ chÞ kh«ng t«n träng, tin t−ëng th©n chñ hoÆc anh chÞ bÊt ®ång víi c¸c hµnh vi cña hä. VÝ dô: gi¶ sö anh/ chÞ ®ang tham vÊn cho mét trÎ 13 tuæi, ®−îc giíi thiÖu ®Õn chç anh/chÞ v× c« bÐ quan hÖ t×nh dôc kh«ng ®øng ®¾n vµ cã nh÷ng hµnh vi cã nguy c¬. C« bÐ tá ra r¾n rái QuyÓn II M«®un I, Bµi II: C¸c kü n¨ng vµ th¸i ®é tham vÊn
  31. 31. C¸c kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn 17 vµ kh«ng cÇn bÊt cø mét sù gióp ®ì nµo. Lóc ®Çu c« bÐ kh«ng t«n träng anh/ chÞ vµ tuyªn bè mét c¸ch khiÕm nh· r»ng quot;anh/ chÞ sÏ kh«ng bao giê hiÓu c« bÐ quot;. Anh/ chÞ th−êng thÊy kh«ng thÝch nh÷ng trÎ nh− thÕ nµy. Nh−ng viÖc quot;thÝchquot; hay quot;kh«ng thÝchquot; c« bÐ ®éc lËp víi viÖc c« bÐ ®ang cÇn sù gióp ®ì cña anh/ chÞ. Víi t− c¸ch lµ nhµ tham vÊn cña c« bÐ, anh/ chÞ ph¶i ®Æt c¸c c¶m gi¸c cña anh/ chÞ sang mét bªn (®iÒu nµy cã thÓ lµ mét th¸ch thøc lín) vµ cè g¾ng x©y dùng lßng tin víi c« bÐ. §ã lµ b−íc ®Çu tiªn ®Ó gióp ®ì c« bÐ tho¸t khái nguy hiÓm. Khi anh/ chÞ ®· x©y dùng ®−îc lßng tin víi c« bÐ vµ anh/chÞ thÓ hiÖn sù chÊp nhËn cña m×nh kh«ng kÓ ®Õn hµnh vi cña c« bÐ th× c« bÐ sÏ cã ý thøc h¬n trong viÖc xem xÐt hoÆc chÊp nhËn mét c¸ch nh×n míi . Nhµ tham vÊn th−êng kh«ng nhËn ®−îc nh÷ng sù ghi nhËn hoÆc ®¸nh gi¸ cao cho nh÷ng nç lùc cña hä. Nhµ tham vÊn sÏ hµi lßng khi ®iÒu ®ã x¶y ra, nh−ng nÕu chóng kh«ng x¶y ra, nhµ tham vÊn vÉn ph¶i s½n lßng theo ®uæi c¸c nhu cÇu cña th©n chñ. Sù ch©n thµnh Mét nhµ tham vÊn ch©n thµnh lµ ng−êi ®¸ng tin cËy, ch©n chÝnh vµ thµnh thËt víi th©n chñ. NÕu nhµ tham vÊn ®èi xö gi¶ dèi hoÆc kh«ng thµnh thËt víi th©n chñ, hä sÏ kh«ng cëi më vµ tiÕt lé víi nhµ tham vÊn nh÷ng ý nghÜ, c¶m gi¸c thËt vµ nh÷ng hy väng vÒ t−¬ng l¹i cña hä. Sù thµnh thËt ë ®©y nghÜa lµ mäi hµnh vi cña chóng ta kh«ng ®−îc che ®Ëy bëi mét thø vá bäc nµo; giao tiÕp cëi më víi th©n chñ mµ kh«ng che dÊu bëi mét sù nguþ biÖn vÒ vai trß cña m×nh (Long, 1996). Th©n chñ hÇu hÕt lµ th−êng rÊt nh¹y c¶m khi nhµ tham vÊn quot;chØ ®¬n thuÇn lµm c«ng viÖc cña häquot;, khi nhµ tham vÊn kh«ng ch©n thµnh hoÆc kh«ng høng thó vµ kh«ng quan t©m tíi hä, hoÆc khi nhµ tham vÊn ®ang “gi¶ vê” l¾ng nghe. Th«ng c¶m Th«ng c¶m lµ mét trong nh÷ng nguyªn t¾c giao tiÕp quan träng nhÊt trong tham vÊn. Th«ng c¶m ®−îc ®Þnh nghÜa nh− lµ viÖc nhËn ra vµ hiÓu thÊu quan ®iÓm vµ c¸c c¶m gi¸c cña ng−êi kh¸c. H·y nhí r»ng anh/ chÞ chØ hiÓu ng−êi kh¸c kh«ng cã nghÜa lµ anh/ chÞ ®ång ý víi hä. Th«ng c¶m cã nghÜa lµ t«n träng quan ®iÓm cña th©n chñ mµ kh«ng bÞ l«i cuèn c¶m xóc vµo quan ®iÓm ®ã. CÇn ph¶i nhÊn m¹nh r»ng th«ng c¶m ë ®©y KH¤NG ®ång nghÜa víi ®ång c¶m! §ång c¶m ®−îc ®Þnh nghÜa nh− lµ sù ®ång t×nh víi c¸ch suy nghÜ vµ c¸ch c¶m nhËn cña ng−êi kh¸c. Trong tham vÊn, viÖc nhµ tham vÊn c¶m nhËn gièng th©n chñ lµ kh«ng phï hîp. NÕu nhµ tham vÊn bÞ l«i cuèn c¶m xóc vµo nh÷ng khã kh¨n cña th©n chñ, ®¸nh gi¸ cña nhµ tham vÊn sÏ bÞ ¶nh h−ëng vµ c«ng viÖc cña hä sÏ kÐm hiÖu qu¶ h¬n. §Ó b¾t ®Çu qu¸ tr×nh tham vÊn, tr−íc tiªn nhµ tham vÊn ph¶i hiÓu thÊu th©n chñ hä ®ang gióp ®ì. H·y xem vÝ dô sau: Gi¶ sö r»ng anh/ chÞ ®ang cã vÊn ®Ò vÒ m¾t vµ quyÕt ®Þnh ®Õn mét b¸c sÜ vÒ m¾t ®Ó kh¸m. Sau khi nghe anh/ chÞ kÓ v¾n t¾t vÒ t×nh h×nh, b¸c sÜ liÒn th¸o kÝnh cña «ng ra vµ ®−a cho anh/ chÞ. quot;§eo cÆp kÝnh nµy vµo,quot; b¸c sÜ nãi. quot;T«i ®· ®eo cÆp kÝnh nµy m−êi n¨m råi, nã thùc sù gióp ®ì t«i rÊt nhiÒu. T«i cã mét cÆp kh¸c ë nhµ; anh/ chÞ cã thÓ dïng cÆp kÝnh nµy.quot; Anh/ chÞ ®eo kÝnh vµo nh−ng chØ thÊy mäi thø trë nªn tåi tÖ h¬n. quot;ThËt lµ tÖquot; anh/ chÞ kªu lªn. quot;T«i ch¼ng nh×n thÊy g× c¶!quot;, quot;å, cã g× kh«ng æn vËy?quot; b¸c sÜ hái. quot;CÆp kÝnh ®ã ®· rÊt tèt ®èi víi t«i. Cè lªn nµo.quot; quot;T«i ®ang cè,quot; anh/ chÞ kh¼ng ®Þnh. quot;Mäi thø ®Òu mê ¶o.quot; quot;å cã vÊn ®Ò g× víi anh/ chÞ vËy?. H·y nghÜ mét c¸ch tÝch cùc lªn xem nµo.quot; quot;V©ng t«i tuyÖt ®èi kh«ng thÓ nh×n thÊy g× .quot; quot;Anh/ chÞ cã thÊy m×nh v« ¬n kh«ng?, quot;Sau tÊt c¶ nh÷ng g× t«i ®· lµm ®Ó gióp ®ì anh/ chÞ !quot;quot; b¸c sÜ tr¸ch mãc. Cßn anh/ chÞ liÖu cã khi nµo anh/ chÞ quay l¹i víi vÞ b¸c sÜ ®ã n÷a kh«ng?. T«i cã thÓ h×nh dung nh− thÕ lµ kh«ng tèt. (TrÝch tõ B¶y thãi quen cña nh÷ng ng−êi thµnh ®¹t cña Stephen Covey, trang 236). QuyÓn II M«®un I, Bµi II: C¸c kü n¨ng vµ th¸i ®é tham vÊn
  32. 32. C¸c kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn 18 Th«ng c¶m nghÜa lµ anh/ chÞ nh×n sù viÖc trªn quan ®iÓm cña ng−êi kh¸c; nã kh«ng cã nghÜa lµ anh/ chÞ tr«ng ®îi mäi ng−êi nh×n sù viÖc qua con m¾t cña anh/ chÞ. Th«ng c¶m theo nghÜa ®en lµ hiÓu tr¶i nghiÖm cña ng−êi kh¸c – bao gåm c¶m gi¸c ý nghÜ vµ hµnh vi cña ng−êi ®ã. Ghi nhí: 1. H·y cho ng−êi kh¸c cã nh÷ng quyÒn mµ anh/ chÞ cã theo quan ®iÓm cña riªng anh/ chÞ. H·y chuyÓn tíi th©n chñ bøc th«ng ®iÖp r»ng:quot;ViÖc anh/ chÞ nghÜ kh¸c t«i lµ kh«ng sao c¶.quot; ViÖc nµy qu¶ lµ khã ®Æc biÖt khi anh/ chÞ bÊt ®ång quan ®iÓm víi ng−êi kh¸c, nh−ng anh/ chÞ h·y nhí r»ng trong tham vÊn viÖc anh/ chÞ thÓ hiÖn cã cïng quan ®iÓm víi th©n chñ lµ kh«ng quan träng. 2. Kh«ng nªn ®Ó th©n chñ bÞ cuèn vµo thÕ giíi quan cña anh/ chÞ. Thay vµo ®ã nhµ tham vÊn ph¶i hoµ nhËp víi c¸ch nh×n nhËn cña th©n chñ ®Ó gióp hä ®i theo h−íng phï hîp nhÊt víi tÝnh c¸ch vµ t×nh huèng cña hä. Th«ng c¶m sÏ gióp anh/ chÞ thay ®æi, thuyÕt phôc vµ t¹o ®éng c¬ cho th©n chñ. Th«ng c¶m còng gióp anh/ chÞ t¨ng c−êng kh¶ n¨ng khoan dung, kiªn nhÉn vµ yªu th−¬ng. Ph¶n håi thÓ hiÖn sù th«ng c¶m nghÜa lµ thÓ hiÖn víi th©n chñ r»ng anh/chÞ ®· l¾ng nghe nh÷ng quan ®iÓm cña hä. Nã ®ång nghÜa víi viÖc ph¶n håi l¹i nh÷ng tõ ng÷/c¶m xóc cña th©n chñ. H·y lu«n nhí r»ng viÖc thÓ hiÖn sù th«ng c¶m víi tÊt c¶ c¸c th©n chñ kh«ng kÓ ®Õn viÖc hä xö sù nh− thÕ nµo lµ rÊt quan träng. (Minh ho¹ tr−êng hîp cña Dung). §«i khi, trÎ xö sù mét c¸ch hiÕu chiÕn hoÆc víi mét sù giËn d÷ nh»m kho¶ lÊp nh÷ng c¶m gi¸c ®au ®ín s©u th¼m trong c¸c em. C¸c em quen víi viÖc ®−îc ®èi xö theo kiÓu t−¬ng øng . NÕu nhµ tham vÊn thay ®æi c¸ch ph¶n håi l¹i hµnh vi cña c¸c em th× c¸c em còng sÏ thay ®æi c¸ch xö sù cña m×nh. “H«m nay, ch¸u cã vÎ giËn d÷ vµ kh«ng muèn nãi chuyÖn. VËy còng ®−îc vµ c« sÏ ë ®©y nÕu ch¸u cÇn ai ®ã ®Ó chia sÎ ” Tæng kÕt: • Lßng tin lµ nÒn t¶ng cña mäi mèi quan hÖ lµnh m¹nh, vµ lµ yÕu tè ®Æc biÖt quan träng trong tham vÊn cã hiÖu qu¶. • Mét sè th¸i ®é chñ yÕu trong nghÒ tham vÊn, bao gåm t«n träng, cëi më, chÊp nhËn, quan t©m ®Õn nhu cÇu cña th©n chñ, vµ thµnh thËt. §Æc biÖt quan träng lµ th¸i ®é th«ng c¶m, th¸i ®é nµy gióp anh/chÞ nh×n nhËn t×nh huèng tõ gãc ®é cña th©n chñ chø kh«ng ph¶i cña anh/chÞ. Th¸i ®é nµy kh¸c víi th¸i ®é ®ång c¶m - th¸i ®é thÓ hiÖn sù ®¸ng tiÕc cho th©n chñ. Th©n chñ kh«ng cÇn sù th−¬ng h¹i cña anh/chÞ; hä cÇn sù c¶m th«ng vµ hç trî cña anh/chÞ. • C¸c kü n¨ng tham vÊn quan träng gåm kh¶ n¨ng giao tiÕp râ rµng vµ cëi më víi th©n chñ, kh¶ n¨ng nhËn ra vµ ®Ò cao thÕ m¹nh cña th©n chñ, ®Æc biÖt h−íng dÉn th©n chñ sö dông c¸c thÕ m¹nh ®ã ®Ó gióp hä v−ît qua nh÷ng khã kh¨n hä ®ang ph¶i ®èi mÆt. QuyÓn II M«®un I, Bµi II: C¸c kü n¨ng vµ th¸i ®é tham vÊn
  33. 33. C¸c kü n¨ng giao tiÕp trong tham vÊn 19 Pháng theo P.K. Odhner. (1998). Introduction to Social Work Practice, Volume I, Module II, and V. Long. (1998). Communication Skills in Helping Relationships, pp. 76-81. QuyÓn II M«®un I, Bµi II: C¸c kü n¨ng vµ th¸i ®é tham vÊn
  34. 34. 20 HANDOUT 2.5 Ho¹t ®éng nhãm nhá: C¸c kü n¨ng tham vÊn ChØ dÉn: H·y tr¶ lêi c©u hái sau ®©y, liÖt kª tÊt c¶ c¸c c©u tr¶ lêi vµo tê giÊy lín. Mét ng−êi sÏ tr×nh bµy tr−íc líp c¸c c©u tr¶ lêi nµy. Theo anh/ chÞ nh÷ng kü n¨ng nµo lµ c¬ b¶n nhÊt ®Ó nhµ tham vÊn lµm tèt c«ng viÖc cña m×nh? Pháng theo P.K. Odhner. (1998). Giíi thiÖu vÒ thùc hµnh tham vÊn, TËp I, PhÇn II, t74 QuyÓn II M«®un I, Bµi II: C¸c kü n¨ng vµ th¸i ®é tham vÊn
  35. 35. 21 HANDOUT 2.5 Nh÷ng yªu cÇu c¬ b¶n ®Ó tham vÊn cã hiÖu qu¶ Cã kh¶ n¨ng l¾ng nghe vµ giao tiÕp víi th©n chñ mét c¸ch râ rµng, cëi më, thÊu hiÓu vµ cã môc ®Ých. Cã kh¶ n¨ng thu thËp th«ng tin vµ x©u chuçi c¸c sù kiÖn cã liªn quan trong qu¸ tr×nh ®¸nh gi¸ vÊn ®Ò. Cã kh¶ n¨ng thiÕt lËp vµ duy tr× mèi quan hÖ hç trî mang tÝnh chuyªn nghiÖp Cã kh¶ n¨ng quan s¸t vµ hiÓu c¸c hµnh vi b»ng lêi vµ kh«ng lêi nãi. Cã kh¶ n¨ng g©y dùng niÒm tin ®èi víi th©n chñ vµ khuyÕn khÝch hä nç lùc gi¶i quyÕt vÊn ®Ò cña chÝnh m×nh Cã kh¶ n¨ng th¶o luËn nh÷ng chñ ®Ò nh¹y c¶m mét c¸ch tÝch cùc mµ kh«ng bèi rèi hay sî h·i Cã kh¶ n¨ng sö dông c¸c nguån lùc mét c¸ch s¸ng t¹o trong viÖc hç trî th©n chñ ®−a ra c¸c gi¶i ph¸p míi ®¸p øng nhu cÇu cña hä. Cã kh¶ n¨ng ®¸nh gi¸ toµn diÖn c¸c nhu cÇu cña th©n chñ vµ x¸c ®Þnh trËt tù −u tiªn cho c¸c vÊn ®Ò cÇn gi¶i quyÕt Cã kh¶ n¨ng x¸c ®Þnh vµ chØ ra nh÷ng thÕ m¹nh cña th©n chñ vµ khuyÕn khÝch hä sö dông nh÷ng thÕ m¹nh nµy ®Ó v−ît qua c¸c khã kh¨n. Pháng theo P.K. Odhner. (1998). Giíi thiÖu vÒ thùc hµnh tham vÊn, TËp I, PhÇn II, t75 QuyÓn II M«®un I, Bµi II: C¸c kü n¨ng vµ th¸i ®é tham vÊn
  36. 36. 22 HANDOUT 2.5 Ho¹t ®éng nhãm nhá: C¸c th¸i ®é chñ yÕu trong thùc hµnh tham vÊn ChØ dÉn: Dµnh ra vµi phót ®Ó nghÜ nhanh c¸c c©u tr¶ cho c©u c©u hái sau ®©y. LiÖt kª c¸c c©u tr¶ lêi vµo tê giÊy lín vµ tr×nh bµy tr−íc líp. Nh÷ng th¸i ®é nµo nhµ tham vÊn cÇn ph¶i cã ®Ó tham vÊn cã hiÖu qu¶? Pháng theo P.K. Odhner. (1998). Giíi thiÖu vÒ thùc hµnh tham vÊn, TËp I, PhÇn II, t74 QuyÓn II M«®un I, Bµi II: C¸c kü n¨ng vµ th¸i ®é tham vÊn
  37. 37. 23 HANDOUT 2.5 Nh÷ng th¸i ®é chñ yÕu trong nghÒ tham vÊn Quan t©m ®Õn nhu cÇu cña th©n chñ T«n träng th©n chñ Cëi më ChÊp nhËn Quan t©m ®Õn nhu cÇu cña th©n chñ Ch©n thµnh Th«ng c¶m QuyÓn II M«®un I, Bµi II: C¸c kü n¨ng vµ th¸i ®é tham vÊn
  38. 38. 24 HANDOUT 2.5 NghÖ thuËt th«ng c¶m quot;Kh«ng nªn ph¸n xÐt ng−êi kh¸c khi b¹n ch−a ®Æt m×nh vµo hoµn c¶nh cña anh ta Th«ng c¶m ®−îc ®Þnh nghÜa lµ kh¶ n¨ng x¸c ®Þnh vµ hiÓu quan ®iÓm vµ c¶m gi¸c cña ng−êi kh¸c. Qua sù th«ng c¶m, nhµ tham vÊn cã thÓ ®¸nh gi¸ c¶m gi¸c cña ng−êi kh¸c mµ kh«ng qu¸ g¾n c¶m xóc cña m×nh vµo viÖc ®ã ®Ó nh÷ng nhËn xÐt cña anh/ chÞ kh¸ch quan h¬n. ______________________________________________________________ Th«ng c¶m kh«ng cã nghÜa lµ.. §ång c¶m. §ång c¶m ®−îc ®Þnh nghÜa lµ quot;nghÜ vµ c¶m nhËn gièng ng−êi kh¸c; hoÆc cã chung nh÷ng c¶m gi¸c vµ tr¶i nghiÖm.quot; §ång c¶m KH¤NG phï hîp trong tham vÊn. NÕu nhµ tham vÊn c¶m gi¸c gièng th©n chñ, hä sÏ mÊt ®i tÝnh kh¸ch quan. Thªm vµo ®ã, th©n chñ cã thÓ c¶m nhËn sù ¶nh h−ëng vÒ c¶m xóc cña nhµ tham vÊn vµ c¶m thÊy cã lçi hoÆc cã tr¸ch nhiÖm víi ¶nh h−ëng ®ã H·y lu«n nhí r»ng... HiÓu c¶m gi¸c vµ quan ®iÓm cña ng−êi kh¸c kh«ng cã nghÜa lµ ®ång ý víi hä! Th«ng c¶m sÏ t¨ng c−êng sù thÊu hiÓu, lßng khoan dung, yªu th−¬ng vµ tha thø cña anh/chÞ. ______________________________________________________________ TrÝch tõ P.K. Odhner. (1998). Introduction to Social Work Practice: A Training Manual, Volume I, Module V, p. 125. QuyÓn II M«®un I, Bµi II: C¸c kü n¨ng vµ th¸i ®é tham vÊn
  39. 39. 25 HANDOUT 7.2 ph¶n håi thÓ hiÖn sù th«ng c¶m Dµnh vµi phót ®Ó xem qua nh÷ng ®iÒu anh/chÞ cã thÓ nghe tõ phÝa th©n chñ sau ®©y. Anh/chÞ cã thÓ ®¸p l¹i th©n chñ nh− thÕ nµo ®Ó thÓ hiÖn sù th«ng c¶m (chØ dïng mét ®Õn hai c©u). CËu bÐ: quot;Ch¸u ghÐt bè ch¸u. NhiÒu lóc ch¸u muèn bè ch¸u chÕt ®i.quot; Ng−êi phô n÷ trÎ: quot;NhiÒu khi t«i cø b¨n kho¨n kh«ng biÕt t«i sÏ lµm g× trong suèt phÇn cßn l¹i cña cuéc ®êi. T«i c¶m thÊy hÇu nh− kh«ng cã hy väng g× n÷a.quot; CËu bÐ: quot;Ch¸u thùc sù muèn bá häc. Ch¸u c¶m thÊy ch¸n n¶n vµ dï sao th× nã còng ch¼ng gióp Ých g× cho ch¸u. quot; TrÎ lang thang: quot;Ch¸u kh«ng thÓ kiÕm tiÒn ®Ó göi vÒ cho gia ®×nh! C« cã thÓ gióp ch¸u ®−îc kh«ng?quot; Pháng theo P.K. Odhner. (1998). Giíi thiÖu vÒ thùc hµnh tham vÊn, TËp I, PhÇn II, t125 QuyÓn II M«®un I, Bµi II: C¸c kü n¨ng vµ th¸i ®é tham vÊn

×