CHÛÚNG 3
Nhûäng thaách thûác àöëi vúái sûå nghiïåp phaát triïín
con ngûúâi cuãa Viïåt Nam trong thúâi kyâ múái
Cöng cuöå c àöí i múá i roä raâ n g àaä nêng cao böë i caã n h phaá t triïí n caã trong vaâ ngoaâ i
àúâ i söë n g cho phêì n lúá n ngûúâ i dên Viïå t nûúá c àaä vaâ àang coá nhûä n g thay àöí i
Nam. Tuy nhiïn, buúá c vaâ o àêì u thiïn niïn sêu sùæ c .
kó múá i , Viïå t Nam vêî n coâ n laâ möå t nûúá c rêë t Trûúá c hïë t , Viïå t Nam àaä coá möå t voá c
ngheâ o àang trong quaá trònh chuyïí n àöí i daá n g múá i vúá i tiïì m lûå c àaä lúá n maå n h hún so
sang nïì n kinh tïë thõ trûúâ n g theo àõnh vúá i àêì u thêå p niïn 1990. GDP nùm 2000
hûúá n g xaä höå i chuã nghôa. Nhiïì u tiïì m nùng cuã a Viïå t Nam lúá n gêë p àöi GDP nùm 1990.
phaá t triïí n to lúá n vêî n coâ n chûa àûúå c khai Thu nhêå p cuä n g nhû kim ngaå c h xuêë t
thaá c vaâ phaá t huy àêì y àuã . Nhiïå m vuå xoaá khêí u bònh quên àêì u ngûúâ i tùng lïn àaá n g
àoá i giaã m ngheâ o seä khoá khùn hún ngay caã kïí . Chêë t lûúå n g haâ n g hoaá , dõch vuå vaâ tñnh
khi kinh tïë tiïë p tuå c tùng trûúã n g nhanh úã nùng àöå n g kinh doanh àaä coá bûúá c chuyïí n
mûá c ñt nhêë t 7% nùm. Sûå chïnh lïå c h vïì àöí i maå n h meä , thñch ûá n g hún vúá i nïì n kinh
phaá t triïí n giûä a caá c vuâ n g vaâ phên hoá a tïë thõ trûúâ n g. Viïå t Nam cuä n g àaä thoaá t
giaâ u ngheâ o seä trúã nïn gay gùæ t hún. Thaá c h khoã i tònh traå n g cêë m vêå n kinh tïë , quan hïå
thûá c vïì phaá t triïí n con ngûúâ i vêî n coâ n hïë t thûúng maå i vaâ àêì u tû quöë c tïë múã röå n g.
sûá c lúá n lao vúá i nhûä n g nhiïå m vuå hïë t sûá c Viïå t Nam àaä gia nhêå p ASEAN vaâ tham
múá i meã trong nhûä n g nùm túá i nhû àaä nïu gia AFTA (1995), trúã thaâ n h thaâ n h viïn
lïn trong Nghõ quyïë t Àaå i höå i lêì n thûá IX cuã a APEC (1998), kyá kïë t Hiïå p àõnh
thûúng maå i vúá i Myä (2000) vaâ àang nöî lûå c
Àaã n g Cöå n g saã n Viïå t Nam. Chûúng naâ y
seä phên tñch nhûä n g thaá c h thûá c àoá trong àïí gia nhêå p WTO.
So vúá i thúâ i kyâ bùæ t àêì u àöí i múá i àiïì u
caá c lônh vûå c tiïë p tuå c xoá a àoá i giaã m ngheâ o ,
quan troå n g vaâ coá yá nghôa nhêë t taå i thúâ i
taå o ra vaâ baã o àaã m cöng ùn viïå c laâ m cho
àiïí m hiïå n nay laâ úã sûå khaá c biïå t vïì chêë t
haâ n g triïå u ngûúâ i lao àöå n g, nêng cao chêë t
lûúå n g cuã a trònh àöå xuêë t phaá t . Thïí chïë cuã a
lûúå n g tùng trûúã n g, phaá t huy caá c lúå i thïë
nïì n kinh tïë kïë hoaå c h hoaá têå p trung ‘ quan
phaá t triïí n sùé n coá , xêy dûå n g vaâ tùng
liïu, bao cêë p ’ àang àûúå c thay thïë dêì n vïì
cûúâ n g caá c nùng lûå c caå n h tranh múá i , chuã
nguyïn tùæ c bùç n g thïí chïë cuã a nïì n kinh tïë
àöå n g höå i nhêå p kinh tïë quöë c tïë thaâ n h
thõ trûúâ n g àõnh hûúá n g xaä höå i chuã nghôa.
cöng, nhanh choá n g caã i thiïå n àúâ i söë n g vêå t
Tñnh chêë t tûå cêë p - tûå tuá c vaâ kheá p kñn cuã a
chêë t vaâ tinh thêì n cuã a moå i ngûúâ i dên vaâ
nïì n kinh tïë àûúå c thay thïë bùç n g xu hûúá n g
baã o vïå möi trûúâ n g .
múã cûã a vaâ chuã àöå n g höå i nhêå p quöë c tïë .
Viïå c thoaá t khoã i nïì n kinh tïë \"thiïë u huå t \",
3.1. BÖËI CAÃNH PHAÁT TRIÏÍN VAÂ MUÅC TIÏU
múã röå n g caá c cú höå i vaâ khaã nùng tiïë p cêå n
VIÏÅT
PHAÁT TRIÏÍN CUÃA NAM TRONG GIAI
vaâ lûå a choå n cú höå i thöng qua caá c möë i
ÀOAÅN MÚÁI
quan hïå giûä a nhaâ nûúá c , thõ trûúâ n g, doanh
Taå i thúâ i àiïí m chuyïí n giao thïë kyã , mùå c nghiïå p , dên cû vaâ caá c töí chûá c xaä höå i àaä
duâ nïì n kinh tïë vaâ xaä höå i Viïå t Nam vêî n trúã thaâ n h àöå n g lûå c thuá c àêí y sûå phaá t triïí n
thïí hiïå n àêå m neá t hai àùå c trûng cú baã n con ngûúâ i úã Viïå t Nam trong 15 nùm àöí i
laâ chuyïí n àöí i vaâ àang phaá t triïí n , song múá i vûâ a qua.
NHÛÄNG THAÁCH THÛÁC ÀÖËI VÚÁI SÛÅ NGHIÏÅP PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI CUÃA VIÏÅT NAM TRONG THÚÂI KYÂ MÚÁI 53

Mùå c duâ sûå thay àöí i vïì thïë vaâ lûå c phaá t trong viïå c lûå a choå n vaâ thûå c thi caá c
triïí n àaä àùå t nûúá c ta lïn möå t mùå t bùç n g chñnh saá c h.
xuêë t phaá t múá i cao hún àaá n g kïí so vúá i nùm n Tûúng quan sûá c maå n h trïn thïë giúá i
1986, nöå i taå i vêî n chûá a àûå n g nhiïì u àiïí m àang thay àöí i : Àoá laâ sûå gia tùng sûá c
yïë u keá m , haå n chïë, nhêë t laâ so vúá i yïu cêì u maå n h cuã a Myä sau möå t thêå p kyã tùng
phaá t triïí n vaâ trong böë i caã n h so saá n h quöë c trûúã n g, sûå nöí i lïn cuã a Trung Quöë c
tïë hiïå n nay cuä n g nhû trong tûúng lai gêì n . vúá i nhûä n g nöî lûå c caã i caá c h sêu röå n g
Cho àïë n nay, nûúá c ta vêî n chûa thoaá t khoã i vaâ vai troâ nöí i roä trong nïì n kinh tïë
tònh traå n g keá m phaá t triïí n vaâ coâ n nùç m thïë giúá i . Trong khi àoá Nga vaâ Nhêå t
trong nhoá m caá c nûúá c ngheâ o nhêë t thïë giúá i . Baã n nöî lûå c tòm laå i võ thïë cuã a mònh vaâ
Têy Êu cuã n g cöë vaâ phaá t triïí n sûå liïn
Quaá trònh àõnh hònh thïí chïë cuã a nïì n kinh
kïë t bïn trong. Caá c nûúá c Àöng AÁ
tïë thõ trûúâ n g vaâ tûúng thñch vúá i höå i nhêå p
àang dêì n phuå c höì i sau khuã n g
quöë c tïë coâ n chûa hoaâ n têë t . Chuá n g ta vêî n
hoaã n g, caã i caá c h vaâ thûå c hiïå n chiïë n
coâ n àang trong quaá trònh chuyïí n àöí i ,
lûúå c phaá t triïí n bïì n vûä n g, hiïå u quaã .
mùå c duâ vúá i caá c àiïì u kiïå n vaâ phûúng thûá c
ÊËn Àöå àang tröî i dêå y nhû möå t cûúâ n g
thûå c hiïå n khaá c nhiïì u so vúá i thúâ i kyâ nhûä n g
nùm 1990. Hún nûä a , mûá c àöå vaâ nùng lûå c quöë c haâ n g àêì u vïì cöng nghïå thöng
tiïë p cêå n vaâ hêë p thuå thûå c tïë cöng nghïå vaâ tin, caá c nûúá c ngheâ o (G77) cöë gùæ n g
tri thûá c chung cuã a nhên loaå i coâ n haå n chïë khùè n g àõnh vai troâ cuã a mònh. Nhòn
vaâ thêë p so vúá i nhiïì u nûúá c trïn thïë giúá i vaâ chung möå t sûå àan xen giûä a húå p taá c
trong khu vûå c . Àêy chñnh laâ nhûä n g nhiïì u hún vaâ caå n h tranh gay gùæ t hún
nguyïn nhên sêu xa dêî n àïë n tñnh chûa àang diïî n ra trong quan hïå giûä a caá c
vûä n g chùæ c trong phaá t triïí n kinh tïë - xaä nûúá c trïn thïë giúá i .
höå i vaâ phaá t triïí n con ngûúâ i cuã a Viïå t Nam, n Quaá trònh saá p nhêå p vaâ thön tñnh cuã a
laâ m trêì m troå n g thïm nhûä n g thaá c h thûá c caá c cöng ty xuyïn quöë c gia - diïî n ra
maå n h meä vaâ taå o ra sûá c maå n h chi
to lúá n maâ Viïå t Nam phaã i àöë i mùå t àïí thûå c
phöë i múá i trïn toaâ n cêì u .
hiïå n caá c muå c tiïu phaá t triïí n cuã a mònh
n Caá c vêë n àïì toaâ n cêì u nhû dên söë , möi
trong böë i caã n h quöë c tïë múá i .
Nhûä n g yïë u töë toaâ n cêì u chuã yïë u coá aã n h trûúâ n g, an ninh taâ i chñnh vaâ an ninh
hûúã n g quyïë t àõnh àïë n sûå phaá t triïí n cuã a lûúng thûå c , bïå n h têå t , naå n khuã n g böë ,
thïë giúá i vaâ cuã a Viïå t Nam khi bûúá c vaâ o thïë cuä n g trúã nïn gay gùæ t hún bao giúâ hïë t .
kyã XXI coá thïí kïí àïë n laâ :
Nhu cêì u phöë i húå p quaã n lyá phaá t triïí n
Xu hûúá n g toaâ n cêì u hoaá kinh tïë àûúå c toaâ n cêì u tùng lïn, àoâ i hoã i phaã i coá sûå thay
n
àêí y maå n h. Xu hûúá n g toaâ n cêì u hoaá àöí i phaå m vi, chûá c nùng vaâ cêë u truá c cuã a
cuã a doâ n g cöng nghïå - kyä thuêå t , caá c thïí chïë toaâ n cêì u nhû Liïn húå p quöë c
thöng tin vaâ doâ n g vöë n seä aã n h hûúã n g (UN), Ngên haâ n g Thïë giúá i (WB), Quyä
àïë n caá c quöë c gia nhû laâ nhûä n g lûå c Tiïì n tïå quöë c tïë (IMF), Töí chûá c Thûúng
lûúå n g coá khaã nùng chi phöë i lúá n vaâ maå i thïë giúá i (WTO), vv.
ngaâ y caâ n g khoá kiïí m soaá t hún. Trong giai àoaå n àöí i múá i trûúá c àêy,
n Quaá trònh khu vûå c hoaá àûúå c àêí y nhiïì u yïë u töë quöë c tïë kïí trïn coâ n chûa coá ,
maå n h vaâ taá c àöå n g cuã a quaá trònh naâ y hoùå c nïë u coá thò chuá n g cuä n g chûa coá taá c
ngaâ y caâ n g lúá n , caâ n g trûå c tiïë p àïë n sûå àöå n g maå n h do mûá c àöå múã cûã a vaâ höå i
lûå a choå n cuã a Viïå t Nam trong caá c nhêå p kinh tïë quöë c tïë cuã a Viïå t Nam coâ n
vêë n àïì phaá t triïí n . Viïå c thûå c hiïå n caá c haå n chïë . Nhûng hiïå n nay, nhûä n g yïë u töë
cam kïë t vaâ àöë i thoaå i trong khuön àoá àaä chi phöë i ngay tûâ àêì u sûå lûå a choå n
khöí caá c thoaã thuêå n AFTA, APEC, chiïë n lûúå c vaâ tiïë n trònh phaá t triïí n thûå c tïë
caá c diïî n àaâ n khu vûå c vaâ liïn khu vûå c cuã a Viïå t Nam. Xuêë t hiïå n haâ n g loaå t cú höå i
coá nhûä n g aã n h hûúã n g nhêë t àõnh múá i to lúá n maâ nïë u nùæ m bùæ t vaâ têå n duå n g
BAÁO CAÁO PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI VIÏÅT NAM 2001
54

Thûá nhêë t , àoá laâ quyïë t têm phaá t huy
àûúå c chuá n g, möå t quöë c gia coá thïí taå o ra sûå n
nhaã y voå t trong quaá trònh phaá t triïí n . töë i àa sûá c maå n h töí n g húå p cuã a toaâ n
dên töå c tiïë p tuå c àöí i múá i , chuã àöå n g
Thûå c tiïî n caá c nûúá c Àöng AÁ trong nhûä n g
nùm 1960-1980 hay Trung Quöë c 20 nùm höå i nhêå p , àêí y maå n h cöng nghiïå p
hoaá , hiïå n àaå i hoaá àêë t nûúá c nhùç m
laå i àêy laâ cú súã àïí hònh thaâ n h niïì m tin
rùç n g nïë u möå t nûúá c ài sau lûå a choå n àûúå c thoaá t khoã i nguy cú tuå t hêå u vaâ coá thïí
saá n h vai vúá i khu vûå c vaâ thïë giúá i ;
muå c tiïu vaâ chiïë n lûúå c têå n duå n g àûúå c caá c
n Thûá hai, àoá laâ nhûä n g àiïì u kiïå n quöë c
lúå i thïë maâ thúâ i àaå i àaä taå o ra, thò nûúá c àoá
tïë cho pheá p vaâ taå o khaã nùng cho
hoaâ n toaâ n coá thïí phaá t triïí n nhanh.
nhûä n g nûúá c ài sau coá thïí tranh thuã
Nhûng biïë n cú höå i thaâ n h kïë t quaã hiïå n
sûá c maå n h cuã a thúâ i àaå i àïí ruá t ngùæ n
thûå c laâ möå t quaá trònh coá àiïì u kiïå n :
\"Toaâ n cêì u hoaá àem laå i nhûä n g cú höå i to quaá trònh cöng nghiïå p hoaá theo
hûúá n g hiïå n àaå i . Khaã nùng naâ y àaä
lúá n cho tiïë n böå cuã a con ngûúâ i - nhûng chó
vúá i àiïì u kiïå n coá sûå quaã n lyá töë t hún\" àûúå c kiïí m nghiïå m bùç n g chñnh thûå c
tiïî n Àöí i múá i cuã a Viïå t Nam trong
(UNDP, 1999).
thêå p niïn 1990 vaâ thaâ n h tñch phaá t
Quyïë t têm cuã a Àaã n g, Nhaâ nûúá c vaâ
triïí n àêì y êë n tûúå n g cuã a nhiïì u nûúá c
nhên dên ta hiïå n nay laâ xêy dûå n g möå t xaä
Àöng AÁ trong nhûä n g thêå p kyã qua;
höå i dên giaâ u , nûúá c maå n h, dên chuã , cöng
n Thûá ba, àoá laâ viïå c Viïå t Nam hoaâ n
bùç n g vaâ vùn minh. Trong xaä höå i àoá , sûå
toaâ n coá thïí lûå a choå n möå t chiïë n lûúå c
phaá t triïí n lêë y con ngûúâ i laâ m trung têm
tùng trûúã n g nhanh, hiïå u quaã vaâ bïì n
àûúå c xem xeá t tûâ caã hai phña muå c àñch vaâ
vûä n g sau möå t quaä n g thúâ i gian nhêë t
phûúng tiïå n . Viïå t Nam àaä àïì ra muå c tiïu
àõnh, àaå t àûúå c trònh àöå cöng nghïå -
chiïë n lûúå c töí n g quaá t laâ :
kyä thuêå t cao hún so vúá i caá c nûúá c coá
Àûa nûúá c ta ra khoã i tònh traå n g keá m cuâ n g mûá c thu nhêå p àêì u ngûúâ i , nïë u
phaá t triïí n ; nêng cao roä rïå t àúâ i söë n g taå o dûå n g àûúå c hïå thöë n g giaá o duå c vaâ
vêå t chêë t , vùn hoaá , tinh thêì n cuã a nhên àaâ o taå o , khoa hoå c vaâ cöng nghïå tiïn
dên, taå o nïì n taã n g àïí àïë n nùm 2020 tiïë n , hiïå n àaå i laâ m nïì n taã n g vaâ sûã
nûúá c ta cú baã n trúã thaâ n h möå t nûúá c duå n g töë t nguöì n lûå c con ngûúâ i . Kinh
cöng nghiïå p theo hûúá n g hiïå n àaå i . nghiïå m ÊËn Àöå vïì phaá t triïí n cöng
Nguöì n lûå c con ngûúâ i , nùng lûå c khoa nghïå thöng tin, nhêë t laâ xuêë t khêí u
hoå c vaâ cöng nghïå , kïë t cêë u haå têì n g, phêì n mïì m trong thêå p niïn 1990 laâ
tiïì m lûå c kinh tïë , quöë c phoâ n g, an ninh baâ i hoå c quñ giaá cho Viïå t Nam tham
àûúå c tùng cûúâ n g; thïí chïë kinh tïë thõ khaã o ;
trûúâ n g àõnh hûúá n g xaä höå i chuã nghôa n Thûá tû, àoá laâ caá c h thûá c phaá t triïí n
àûúå c hònh thaâ n h vïì cú baã n ; võ thïë cuã a maâ Viïå t Nam àaä tûâ n g theo àuöí i möå t
caá c h coá hiïå u quaã laâ : àùå c biïå t quan
nûúá c ta trïn trûúâ n g quöë c tïë àûúå c
têm àïë n khña caå n h töí chûá c àúâ i söë n g
nêng cao.
xaä höå i dûå a trïn sûå gùæ n kïë t Nhaâ nûúá c ,
Viïå t Nam cuä n g àùå t ra nhûä n g muå c tiïu
nhên dên vaâ caá c töí chûá c xaä höå i , cöå n g
cuå thïí nhû phaá t triïí n kinh tïë bïì n vûä n g vúá i
àöì n g àïí taå o ra möå t xaä höå i vùn minh,
nhõp àöå tùng trûúã n g cao, àûa GDP nùm
laâ n h maå n h, cao hún mûá c maâ nïì n
2010 lïn ñt nhêë t gêë p àöi nùm 2000, nêng
kinh tïë coá thïí baã o àaã m .
lïn àaá n g kïí chó söë phaá t triïí n con ngûúâ i
(HDI) cuã a nûúá c ta, thûå c hiïå n caá c muå c tiïu Tuy nhiïn, dïî nhêå n thêë y rùç n g àïí àaå t
vïì xoá a àoá i giaã m ngheâ o , giaã i quyïë t viïå c túá i muå c tiïu töí n g quaá t laâ thoaá t khoã i tònh
laâ m , baã o vïå möi trûúâ n g, nêng cao chêë t traå n g tuå t hêå u phaá t triïí n trong khuön
lûúå n g cuöå c söë n g cuã a moå i ngûúâ i dên. caã n h toaâ n cêì u hoaá vaâ höå i nhêå p kinh tïë
Chuá n g ta coá cú súã àïí baã o àaã m viïå c quöë c tïë , Viïå t Nam phaã i giaã i quyïë t haâ n g
thûå c hiïå n àûúå c caá c muå c tiïu àoá . loaå t muå c tiïu cuå thïí vaâ àïì u mang tñnh cêë p
NHÛÄNG THAÁCH THÛÁC ÀÖËI VÚÁI SÛÅ NGHIÏÅP PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI CUÃA VIÏÅT NAM TRONG THÚÂI KYÂ MÚÁI 55

phaá t triïí n ûu tiïn cuã a Viïå t Nam trong 10
HÖÅ P 3.1
nùm túá i nhû sau:
Vò muåc tiïu “dên giaâu, nûúác maånh, xaä höåi cöng bùçng, dên chuã
vaâ vùn minh” Möå t laâ thoaá t khoã i àoá i ngheâ o . Àêy laâ
n
Thaá n g Tû nùm 2001, Àaå i höå i Àaã n g toaâ n quöë c lêì n thûá IX àaä thöng qua “Chiïë n àiïì u kiïå n nïì n taã n g àïí àaå t àûúå c tùng
lûúå c phaá t triïí n kinh tïë xaä höå i 10 nùm 2001-2010”. Chiïë n lûúå c àaä àûa ra möå t
trûúã n g nhanh bïì n vûä n g, cuä n g laâ yïë u
têì m nhòn roä raâ n g vúá i muå c tiïu “dên giaâ u , nûúá c maå n h, xaä höå i cöng bùç n g, dên
töë quan troå n g nhêë t àïí mang laå i cho
chuã vaâ vùn minh”. Muå c tiïu töí n g quaá t cuã a Chiïë n luúå c laâ
àöng àaã o nhên dên, nhêë t laâ nöng
dên cú höå i caã i thiïå n àúâ i söë n g vaâ phaá t
“Àûa nûúá c ta ra khoã i tònh traå n g keá m phaá t triïí n ; nêng cao roä rïå t àúâ i söë n g
triïí n . Àêy tiïë p tuå c laâ muå c tiïu PTCN
vêåt chêët, vùn hoaá, tinh thêìn cuãa nhên dên, taåo nïìn taãng àïí àïën nùm 2020
ûu tiïn haâ n g àêì u cuã a Viïå t Nam;
nûúá c ta cú baã n trúã thaâ n h möå t nûúá c cöng nghiïå p theo hûúá n g hiïå n àaå i
n Hai laâ taå o viïå c laâ m , tùng thu nhêå p
Chiïën luúåc cuäng àûa ra nhûäng muåc tiïu cuå thïí sau àêy cho àïën nùm 2010 cho ngûúâ i lao àöå n g. Tñnh ûu tiïn cuã a
Tùng GDP nùm 2010 lïn ñt nhêë t gêë p àöi nùm 2000 muå c tiïu naâ y bùæ t nguöì n tûâ möë i quan
n
Tùng tyã lïå tiïët kiïåm trong nûúác lïn 30% GDP hïå \"keá p \": nguöì n nhên lûå c döì i daâ o laâ
n
Xuêë t khêí u coá mûá c tùng trûúã n g gêë p àöi so vúá i mûá c tùng trûúã n g GDP,
n
möå t lúå i thïë phaá t triïí n quan troå n g
Nêng lïn àaá n g kïí chó söë phaá t triïí n con ngûúâ i (HDI) cuã a nûúá c ta.
n
cuã a Viïå t Nam, nhûng kyä nùng thiïë u ,
Tiïëp tuåc xoaá àoái giaãm ngheâo,
n
tyã lïå thêë t nghiïå p vaâ thiïë u viïå c laâ m
Thûåc hiïån phöí cêåp phöí thöng trung hoåc cú súã,
n
cao laå i laâ aá p lûå c phaá t triïí n cùng
Giaã m tyã lïå treã em suy dinh dûúä n g xuöë n g 20%.
n
thùè n g nhêë t , caã vïì kinh tïë lêî n xaä höå i ;
n Ba laâ nêng cao dên trñ vaâ nùng lûå c
baá c h. Nhûng àïí quaá trònh phaá t triïí n diïî n phaá t triïí n . Muå c tiïu naâ y bùæ t nguöì n
ra vúá i hiïå u quaã cao nhêë t , nhiïå m vuå àûúå c
trûå c tiïë p tûâ yïu cêì u nhanh choá n g
lûå a choå n phaã i phuâ húå p vúá i khaã nùng thûå c thoaá t khoã i nguy cú tuå t hêå u phaá t
tïë . Trong àiïì u kiïå n möå t nïì n kinh tïë àang triïí n - möå t nhiïå m vuå quan troå n g
chuyïí n àöí i vaâ àang phaá t triïí n cuã a Viïå t nhêë t vaâ nhiïì u thaá c h thûá c nhêë t maâ
Nam, vêë n àïì àùå t ra laâ trong hïå muå c tiïu Viïå t Nam àang phaã i àöë i mùå t . Noá
röå n g lúá n vaâ cêë p baá c h, phaã i xaá c àõnh àuá n g khöng chó gùæ n liïì n vúá i viïå c caã i caá c h
vaâ roä caá c muå c tiïu ûu tiïn cuâ n g vúá i löå cùn baã n hïå thöë n g giaá o duå c - àaâ o taå o ,
trònh vaâ bûúá c ài phuâ húå p . Àêy laâ thaá c h maâ coâ n liïn quan àïë n viïå c nêng cao
thûá c àêì u tiïn àöë i vúá i baã n lônh vaâ trñ tuïå nùng lûå c thïí chïë vaâ nùng lûå c quaã n lyá
Viïå t Nam trïn con àûúâ n g phaá t triïí n cuã a phaá t triïí n àêë t nûúá c trong böë i caã n h
giai àoaå n túá i . toaâ n cêì u hoaá vaâ kinh tïë tri thûá c .
Trong voâng 10 nùm túái, Vêë n àïì àùå t ra hiïå n nay àöë i vúá i Viïå t n Böë n laâ baã o vïå möi trûúâ n g. Tuy vêë n
àoái ngheâo vêîn laâ möåt Nam laâ phaã i xaá c àõnh roä caá c muå c tiïu ûu àïì möi trûúâ n g úã Viïå t Nam hiïå n nay
tiïn, löå trònh, bûúá c ài phuâ húå p àïí quaá
trong nhûäng thaách thûác coá thïí chûa nghiïm troå n g so vúá i úã
trònh phaá t triïí n diïî n ra vúá i hiïå u quaã cao nhiïì u nûúá c , song yá nghôa cuã a noá cêì n
lúán vïì phaát triïín cuãa
nhêë t . Viïå c xaá c àõnh caá c muå c tiïu ûu tiïn àûúå c nhòn nhêå n àêì y àuã àöë i vúá i sûå
nûúác ta vïì PTCN cuã a Viïå t Nam cho giai àoaå n phaá t triïí n bïì n vûä n g vïì daâ i haå n . Suy
2001-2010 dûå a trïn nhûä n g àùå c àiïí m chuã thoaá i möi trûúâ n g khöng chó gêy taá c
yïë u vaâ yïu cêì u phaá t triïí n hiïå n nay cuã a haå i àïë n quaá trònh tùng trûúã n g vaâ caã i
Viïå t Nam. Àoá laâ Viïå t Nam coâ n laâ möå t thiïå n sûå giaâ u coá vêå t chêë t , maâ trûå c
nûúá c ngheâ o , thiïë u viïå c laâ m , àang chuyïí n tiïë p hún, laâ m giaã m chêë t lûúå n g söë n g
àöí i thïí chïë kinh tïë vaâ laå i cêì n àaå t àûúå c sûå cuã a con ngûúâ i úã nhûä n g khña caå n h
phaá t triïí n nhanh, bïì n vûä n g, dêì n thñch thiïë t yïë u nhêë t . Moå i sûå chêå m trïî hiïå n
ûá n g coá hiïå u quaã vúá i quaá trònh höå i nhêå p vaâ taå i trong viïå c ngùn chùå n sûå suy thoaá i
cuöå c caá c h maå n g khoa hoå c vaâ cöng nghïå möi trûúâ n g àïì u coá thïí chûá a àûå n g
hiïå n nay. nhûä n g hêå u quaã khoá lûúâ n g àöë i vúá i
Theo lêå p luêå n àoá , trïn quan àiïí m toaâ n cöng cuöå c phaá t triïí n kinh tïë vaâ àúâ i
thïí vïì PTCN, coá thïí àõnh ra 4 muå c tiïu söë n g con ngûúâ i .
BAÁO CAÁO PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI VIÏÅT NAM 2001
56

3.2. NHÛÄNG THAÁCH THÛÁC ÀÖËI VÚÁI PHAÁT cöng cuöå c phaá t triïí n kinh tïë - xaä höå i vaâ xoá a
TRIÏÍN CON NGÛÚÂI CUÃA VIÏÅT NAM TRONG boã àoá i ngheâ o .
GIAI ÀOAÅN TÚÁI
Vêîn chûa hïët àoái ngheâo, chïnh lïåch
giaâu ngheâo coá xu hûúáng gia tùng
3.2.1. XOAÁ ÀOÁI GIAÃ M NGHEÂ O V A Â ÀAÃM BAÃ O
CÖNG BÙÇ N G X A Ä HÖÅ I
Mùå c duâ àaä coá nhûä n g thaâ n h tûå u xoá a àoá i
giaã m ngheâ o àêì y êë n tûúå n g trong nhûä n g
Trong voâ n g 10 nùm túá i , àoá i ngheâ o vêî n laâ
nùm 1990, Viïå t Nam vêî n àang laâ möå t
möå t trong nhûä n g thaá c h thûá c lúá n vïì phaá t
Trong khi tònh traång àoái
trong nhûä n g nûúá c ngheâ o nhêë t trïn thïë
triïí n àöë i vúá i Viïå t Nam. Àaã n g vaâ Nhaâ nûúá c
ngheâo vêîn coân laâ möåt
coi viïå c xoaá boã cùn baã n tònh traå n g àoá i giúá i vúá i mûá c thu nhêå p bònh quên àêì u
ngheâ o theo tiïu chuêí n quöë c gia vaâ o nùm ngûúâ i laâ khoaã n g 400 USD nùm 2000. thaách thûác àöëi vúái Viïåt
2010 nhû möå t trong nhûä n g muå c tiïu Trïn 76% dên söë söë n g úã caá c vuâ n g nöng
Nam, thò vêën àïì chïnh
chñnh cuã a chiïë n lûúå c phaá t triïí n kinh tïë - thön coá thu nhêå p bònh quên àêì u ngûúâ i
lïåch giaâu ngheâo úã Viïåt
xaä höå i trong giai àoaå n 2001-2010. dûúá i 200 USD; 30 trong söë 61 tónh thaâ n h
Nam laåi àang coá chiïìu
Tñnh cêë p thiïë t cuã a cöng cuöå c xoá a àoá i vúá i 32 triïå u dên coá mûá c thu nhêå p bònh
giaã m ngheâ o caâ n g àûúå c thïí hiïå n sêu sùæ c hûúáng gia tùng
quên thêë p hún 200 USD/nùm. Nùm 1998
búã i leä : i) Viïå t Nam vêî n laâ möå t trong mûá c thu nhêå p bònh quên àêì u ngûúâ i tñnh
nhûä n g nûúá c ngheâ o nhêë t trïn thïë giúá i , theo sûá c mua tûúng àûúng ( PPP) chó
chïnh lïå c h giaâ u ngheâ o laå i àang coá chiïì u bùç n g 1/12 mûá c bònh quên thïë giúá i vaâ
hûúá n g gia tùng. Àùå c biïå t coá leä thúâ i kyâ xoaá àûá n g thûá 134 trong töí n g söë 174 quöë c gia
àoá i giaã m ngheâ o tûúng àöë i dïî daâ n g àaä qua. àûúå c xïë p haå n g (UNDP, 2000).
Viïå c thûå c hiïå n caá c muå c tiïu xoaá àoá i giaã m Trong khi tònh traå n g àoá i ngheâ o vêî n
ngheâ o trong thúâ i gian túá i seä khoá khùn hún coâ n laâ möå t thaá c h thûá c àöë i vúá i Viïå t Nam,
ngay caã khi nïì n kinh tïë coá thïí duy trò
thò vêë n àïì chïnh lïå c h giaâ u ngheâ o úã Viïå t
àûúå c mûá c tùng trûúã n g tûúng àöë i cao (6-7
Nam, tuy chûa lúá n so vúá i caá c nûúá c trïn
%/nùm). ii) Rêë t nhiïì u nguyïn nhên àoá i
thïë giúá i vaâ khu vûå c (xem Baã n g 3.1), song
ngheâ o chûa àûúå c khùæ c phuå c möå t caá c h
laå i àang coá chiïì u hûúá n g gia tùng trïn
triïå t àïí , bïì n vûä n g, nguy cú taá i ngheâ o coâ n
phaå m vi caã nûúá c , giûä a thaâ n h thõ vaâ nöng
lúá n ; vaâ iii) Nhiïå m vuå “tiïë n kõp” caá c nûúá c
thön, cuä n g nhû giûä a caá c tónh, àõa phûúng
phaá t triïí n hún laâ àêì y thaá c h thûá c ngay khi
trong caã nûúá c . Àêy laâ möå t thaá c h thûá c múá i
tònh traå n g àoá i ngheâ o dêì n àûúå c khùæ c
cho quaá trònh phaá t triïí n bïì n vûä n g, mang
phuå c ; mûá c tuå t hêå u vïì thu nhêå p àang gêy
tñnh nhên vùn úã Viïå t Nam. Kinh nghiïå m
ra nguy cú “chïnh lïå c h vïì kïë t cêë u haå
phaá t triïí n quöë c tïë chó ra rùç n g tònh traå n g
têì n g” haå n chïë viïå c giaã i quyïë t thaâ n h cöng
BAÃ N G 3.1
Chïnh lïåch giaâu ngheâo úã Viïåt Nam vaâ möåt söë nûúác choån loåc
Tïn nûúác Nùm àiïìu tra Hïå söë Gini (%)
Malaisia 1997 (*) 49,2
Thaái Lan 1998 41,1
Philippin 1997 46,2
Trung Quöëc 1998 (*) 40,3
Inàönïsia 1999 31,7
Viïåt Nam 1999 (*) 40,7
Laâo 1997 37,0
ÊËn Àöå 1997 37,8
Ghi chuá : Hïå söë Gini laâ chó söë ào lûúâng mûác chïnh lïåch vïì thu nhêåp hoùåc tiïu duâng giûäa caác nhoám dên cû (Xem phêìn giaãi thñch chi tiïët trong Phuå luåc).
Hïå söë Gini àûúåc tñnh theo söë liïåu thu nhêåp. Caác trûúâng húåp coân laåi tñnh theo söë liïåu tiïu duâng.
Nguöìn : UNDP (2001), TCTK, 1999.
NHÛÄNG THAÁCH THÛÁC ÀÖËI VÚÁI SÛÅ NGHIÏÅP PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI CUÃA VIÏÅT NAM TRONG THÚÂI KYÂ MÚÁI 57

chïnh lïå c h, bêë t bònh àùè n g coá aã n h hûúã n g Tònh traå n g gia tùng chïnh lïå c h giaâ u
tiïu cûå c àïë n quaá trònh phaá t triïí n noá i ngheâ o trïn àêy àûúå c thïí hiïå n roá neá t hún
qua phên tñch sûå biïë n àöå n g cuã a hïå söë
chung, phûúng haå i àïë n sûå gùæ n kïë t xaä höå i ,
Gini, möå t chó söë phaã n aá n h mûá c àöå bêë t
gêy ra nhûä n g töí n phñ khöng àaá n g coá caã vïì
bònh àùè n g giûä a caá c têì n ng lúá p dên cû vïì
mùå t kinh tïë vaâ xaä höå i .
thu nhêå p àûúå c ûúá c tñnh cho toaâ n böå 61
Nïë u nhû trong nùm 1994, thu nhêå p
tónh thaâ n h vaâ 8 vuâ n g trong caá c nùm 1995,
bònh quên àêì u ngûúâ i cuã a 20% dên cû
giaâ u nhêë t cuã a tónh giaâ u nhêë t gêë p 25 lêì n 1996 vaâ 1999 dûå a trïn söë liïå u Àiïì u tra cuã a
thu nhêå p bònh quên àêì u ngûúâ i cuã a 20% Töí n g cuå c Thöë n g kï (TCTK) trong Khaã o
dên cû ngheâ o nhêë t cuã a tónh ngheâ o nhêë t saá t Mûá c söë n g Dên cû caá c nùm. Theo ûúá c
tñnh sú böå , thò chó söë Gini vïì thu nhêå p trïn
thò con söë naâ y àaä lïn túá i 34 vaâ o nùm 1996
phaå m vi caã nûúá c lïn tùng tûâ 35.6 nùm
vaâ 50 lêì n nùm 1999. Àùå c biïå t sûå chïnh
1995 40,7 nùm 1999. Vïì cú baã n , kïë t quaã
lïå c h giaâ u ngheâ o trong nöå i böå caá c tónh
tñnh toaá n naâ y khöng khaá c nhiïì u so vúá i kïë t
cuä n g àaä gia tùng. Mûá c chïnh lïå c h vïì thu
quaã cuã a TCTK, àùå c biïå t vïì àöå n g thaá i
nhêå p giûä a 20% giaâ u nhêë t vaâ 20% ngheâ o
thay àöí i cuã a chó söë naâ y úã caá c vuâ n g vaâ
nhêë t cuã a têë t caã caá c tónh àïì u tùng trong
trong caã nûúá c , tuy vïì söë tuyïå t àöë i , ûúá c
thúâ i gian tûâ nùm 1994 àïë n 1996 vaâ caâ n g
tñnh sûã duå n g trong Baá o caá o naâ y coá phêì n
trúã nïn sêu sùæ c hún trong nùm 1999.
cao hún. Möå t àiïì u àaá n g chuá yá laâ mûá c
Trong àoá mûá c chïnh lïå c h tuyïå t àöë i cao
chïnh lïå c h vïì thu nhêå p nhû trïn cuã a nûúá c
nhêë t laâ caá c thaâ n h phöë lúá n nhû Haâ Nöå i ,
ta àaä rêë t gêì n vúá i mûá c chïnh lïå c h cuã a
thaâ n h phöë Höì Chñ Minh, caá c tónh Têy
Trung Quöë c (hiïå n nay laâ 40.3), trong khi
Nguyïn vaâ Àöì n g bùç n g söng Cûã u Long1.
thu nhêå p bònh quên àêì u ngûúâ i theo sûá c
Möå t àiïì u àaá n g chuá yá laâ ngay trong nhoá m
caá c tónh thaâ n h xïë p theo chó söë HDI, thò mua tûúng àûúng cuã a ta (1867 USD) chó
bùç n g khoaã n g möå t nûã a cuã a Trung Quöë c
mûá c chïnh lïå c h giaâ u ngheâ o laâ khaá tûúng
(3617 USD). Mûá c chïnh lïå c h vïì thu nhêå p
ûá n g cho caã ba nùm; tuy nhiïn mûá c chïnh
naâ y cuä n g cao hún so vúá i àaá n h giaá mûá c
lïå c h naâ y àïì u àaä gia tùng möå t caá c h àaá n g
chïnh lïå c h vïì tiïu duâ n g do Ngên haâ n g
kïí cho têë t caã caá c nhoá m (Baã n g 3.2).
BAÃ N G 3.2
Chïnh lïåch thu nhêåp giûäa nhoám 20% giaâu nhêët vaâ 20% ngheâo nhêët
Chïnh lïåch vïì thu nhêåp giûäanhoám 20%
Xïëp Tónh/ Thaânh phöë giaâu nhêët vaâ nhoám 20% ngheâo nhêët
haångHDI 1994 1996 1999
1 Baâ Rõa - Vuäng Taâu 6,6 7,8 10,5
2 Haâ Nöåi 6,8 8,3 9,1
3 Thaânh phöë Höì Chñ Minh 6,8 7,5 11,0
4 Àaâ Nùéng 5,1 5,9 8,0
5 Haãi Phoâng 5,2 6,3 7,5
6 Bònh Dûúng 4,3 4,6 8,5
Nhoám HDI cao 5,4 6,2 8,3
Nhoám HDI trung bònh 5,4 6,1 7,1
Nhoám HDI thêëp 5,4 6,3 6,9
56 Laâo Cai 4,8 5,2 6,5
57 Sún La 4,8 6,0 6,6
58 Gia Lai 7,7 9,7 10,4
59 Kon Tum 5,6 6,8 6,9
60 Haâ Giang 3,9 4,5 6,0
61 Lai Chêu 6,1 6,8 7,0
Nguöìn: TCTK vaâ tñneo toaán cuãa nhoám.
BAÁO CAÁO PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI VIÏÅT NAM 2001
58

Thïë giúá i vaâ TCTK àûa ra dûå a vaâ o söë liïå u
tûâ Kïë t quaã Àiïì u tra mûá c söë n g 1997-1998
trûúá c àêy, (NHTG,1999).
Mùå c duâ coá thïí coâ n coá nhûä n g vêë n àïì vïì
söë liïå u vaâ phûúng phaá p ûúá c tñnh, coá thïí
àûa ra möå t söë nhêå n xeá t sau àêy vïì tònh
hònh phên hoaá giaâ u ngheâ o úã nûúá c ta trong
thúâ i gian qua.
1- Trong thúâ i kyâ 1995-1999 mûá c àöå
chïnh lïå c h vïì thu nhêå p àaä tùng lïn àaá n g
kïë trïn phaå m vi caã nûúá c . Nïë u tñnh vïì mûá c
phêì n trùm thay àöí i cuã a hïå söë Gini thò coá
trïn möå t nûã a ( 31/61) tónh thaâ n h coá hïå söë
Gini àaä tùng lïn ñt nhêë t 10%. Chó coá 9
trong söë 61 tónh thaâ n h coá hïå söë naâ y giaã m ,
nhûng ngay caã trûúâ n g húå p nhû vêå y thò
nhiïì u tónh trong söë àoá àaä coá mûá c àöå
chïnh lïå c h giaâ u ngheâ o cao hún mûá c trung
bònh cuã a caã nûúá c (Hònh 3.1).
quaá nhanh choá n g cuã a mûá c àöå chïnh lïå c h
2- Àöì n g bùç n g söng Höì n g, àöì n g bùç n g
giaâ u ngheâ o trïn phaå m vi röå n g, mang tñnh
söng Cûã u Long vaâ miïì n Àöng Nam Böå laâ
phöí biïë n trïn vaâ coá nhûä n g chñnh saá c h phuâ
nhûä n g núi têå p trung nhiïì u tónh coá mûá c àöå
húå p . Coá thïí caá c nguyïn nhên àoá laâ töë c àöå
chïnh lïå c h giaâ u ngheâ o gia tùng àaá n g kïí .
phaá t triïí n vaâ quaá trònh àö thõ hoaá diïî n ra
Têy Nguyïn laâ vuâ n g duy nhêë t coá mûá c àöå
nhanh choá n g úã caá c vuâ n g àö thõ, nhûä n g
chïnh lïå c h giaâ u ngheâ o giaã m nhûng vïì
diïî n biïë n bêë t lúå i vïì caá n h keá o giaá caã cho
mûá c tuyïå t àöë i , sûå chïnh lïå c h naâ y vöë n àaä úã
nöng nghiïå p , ruã i ro do thiïn tai, nhûä n g
mûá c cao úã caá c tónh naâ y ngay tûâ nùm 1994
khaá c biïå t trong khaã nùng tiïë p cêå n àïë n cú
(Baãng 3.3).
höå i viïå c laâ m dêî n àïë n sûå khaá c biïå t vïì khaã
3- Cêì n coá thúâ i gian vaâ söë liïå u àïí laâ m roä
nùng chuyïí n dõch cú cêë u lao àöå n g, viïå c
nguyïn nhên dêî n àïë n tònh hònh thay àöí i
BAÃ N G 3.3
Hïå söë Gini dûåa trïn thu nhêåp cuãa caác vuâng trong caã nûúác trong caác nùm 1995,1999
Caác vuâng 1995 1999
Àöìng bùçng söng Höìng 33,0 41,3
Àöng Bùæc 32,5 38,0
Têy Bùæc 36,1 39,4
Bùæc Trung Böå 34,4 37,8
Duyïn Haãi Nam Trung Böå 34,5 38,5
Têy Nguyïn 45,6 43,4
Àöng Nam Böå 36,9 44,6
Àöìng bùçng söng Cûãu Long 38,3 42,0
Caã nûúác 35,6 40,7
Caác tónh coá thu nhêåp cao vaâ chó söë HDI cao* 36,6 43,6
Caác tónh coá thu nhêåp thêëp nhûng chó söë HDI cao 33,1 40,6
Caác tónh coá thu nhêåp cao vaâ chó söë HDI thêëp 38,6 41,5
Caác tónh coá thu nhêåp thêëp vaâ chó söë HDI thêëp 34,3 37,3
Nguöìn: TCTK, 2000 vaâ tñnh toaán cuãa nhoám.
* Xem phên loaåi caách tñnh trong phêìn chuá thñch.
NHÛÄNG THAÁCH THÛÁC ÀÖËI VÚÁI SÛÅ NGHIÏÅP PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI CUÃA VIÏÅT NAM TRONG THÚÂI KYÂ MÚÁI 59

laâ m , saã n xuêë t . Kïë t quaã nghiïn cûá u sú böå tiïì m êí n möå t möë i quan hïå mang tñnh döì n
cho thêë y khöng nhêë t thiïë t phaã i coá sûå tñch, khöng thïí hiïå n möå t caá c h trûå c tiïë p
àaá n h àöí i giûä a muå c tiïu phaá t triïí n vúá i töë c nhûng coá thïí seä àûúå c dêì n dêì n thïí hiïå n
àöå nhanh vúá i viïå c gia tùng mûá c àöå bêë t cuâ n g vúá i sûå ài lïn cuã a nïì n kinh tïë , nïë u
bònh àùè n g. Hònh 3.2 cho thêë y , giuä a mûá c khöng coá nhûä n g biïå n phaá p ûá n g phoá thñch
àöå bêë t bònh àùè n g vúá i töë c àöå tùng trûúã n g húå p . Kïë t quaã sú böå cuä n g cho thêë y úã caá c
kinh tïë khöng coá möë i liïn hïå roä rïå t .
tónh coá chó söë HDI cao ngûúâ i ngheâ o coá
Thaâ n h quaã tùng trûúã n g úã hêì u hïë t caá c tónh
nhiïì u cú höå i àïí hûúã n g thuå möå t caá c h toaâ n
àaä àïë n àûúå c vúá i àaå i böå phêå n dên cû, song
diïå n , àêì y àuã hún nhûä n g thaâ n h quaã tùng
thu nhêå p cuã a ngûúâ i ngheâ o tùng chêå m hún
trûúã n g vaâ àiïì u àoá coá thïí giaã m nheå mûá c
so vúá i mûá c tùng thu nhêå p chung (Höå p
chïnh lïå c h giaâ u ngheâ o . Caá c tónh Nam
3.2). Do vêå y nguy cú tùng khoaã n g caá c h
Àõnh, Thaá i Bònh laâ nhûä n g vñ duå töë t vïì
giaâ u ngheâ o laâ hiïå n thûå c . Khoaã n g caá c h
trûúâ n g húå p naâ y , coâ n caá c tónh nhû Gia Lai,
chïnh lïå c h giaâ u ngheâ o úã caá c tónh coá töë c àöå
Cêì n Thú, Àöì n g Thaá p laâ nhûä n g trûúâ n g
tùng trûúã n g cao coá veã nhû cao hún song
húå p maâ phaá t triïí n con ngûúâ i thêë p coá thïí
sûå khaá c biïå t àoá laâ khöng àaá n g kïí vaâ khaá
múâ nhaå t . Nhiïì u tónh coá mûá c tùng trûúã n g laâ m cho bêë t bònh àùè n g gia tùng.
tûúng àöë i cao nhû Quaã n g Ngaä i , Bïë n Tre, Möå t trong nhûä n g nguyïn nhên chñnh
Phuá Yïn nhûng mûá c gia tùng chïnh lïå c h taå o ra sûå chïnh lïå c h vïì thu nhêå p laâ khaã
giaâ u ngheâ o vêî n duy trò àûúå c úã mûá c thêë p . nùng tiïë p cêå n nhûä n g cú höå i phaá t triïí n vaâ
Ngûúå c laå i , úã möå t söë tónh nhû Khaá n h Hoaâ , taå o thu nhêå p khöng giöë n g nhau. Trong
Tùng trûúãng noái chung laâ Àöì n g Thaá p , Thaá i Nguyïn, mûá c àöå bêë t khi, coá leä sûå phên böë cuã a caã i tûúng àöë i
töët cho ngûúâi ngheâo, bònh àùè n g àaä gia tùng mùå c duâ töë c àöå tùng
àöì n g àïì u úã caá c vuâ n g nöng thön àaä laâ m
song seä coân töët hún nïëu trûúã n g vêî n úã mûá c khiïm töë n .
cho sûå chïnh lïå c h vïì thu nhêå p búá t cùng
4. Tuy nhiïn vïì lêu daâ i , khoaã n g caá c h
tùng trûúãng mang àêåm thùè n g thò úã caá c vuâ n g tùng trûúã n g nhanh,
chïnh lïå c h giaâ u ngheâ o vêî n coá xu hûúá n g
tñnh nhên vùn do cú höå i tiïë p cêå n vúá i caá c thaâ n h quaã tùng
gia tùng vúá i mûá c thu nhêå p bònh quên àêì u
trûúã n g khöng giöë n g nhau, cuä n g nhû möå t
ngûúâ i . Kïë t luêå n naâ y khöng hïì mêu thuêî n
phêì n aã n h hûúã n g cuã a caá c doâ n g di dên, sûå
vúá i nhêå n xeá t úã phêì n trïn maâ chó gúå i yá
chïnh lïå c h giaâ u ngheâ o coá xu hûúá n g gia
thïm rùç n g, giûä a mûá c àöå bêë t bònh àùè n g vïì
tùng. Vêë n àïì àùå t ra laâ phaã i coá caá c h tiïë p
thu nhêå p vaâ tùng trûúã n g kinh tïë coá thïí
cêå n phuâ húå p vaâ caá c h xûã lyá thoaã àaá n g möë i
quan hïå giûä a tùng trûúã n g kinh tïë vaâ
chïnh lïå c h giaâ u ngheâ o .
Nhû chó ra trong Höå p 3.2, tùng trûúã n g
noá i chung laâ töë t cho ngûúâ i ngheâ o , song seä
coâ n töë t hún nïë u tùng trûúã n g mang àêå m
tñnh nhên vùn. Möå t hïå thöë n g thuïë vaâ
phên phöë i laå i coá hûä u hiïå u , phuâ húå p , àuá n g
àöë i tûúå n g, kïë t húå p vúá i maå n g lûúá i an sinh
xaä höå i vaâ sûå tham gia àoá n g goá p cuã a cöå n g
àöì n g, caá c töí chûá c xaä höå i trong viïå c chùm
lo, giuá p àúä caá c àöë i tûúå n g dïî bõ töí n
thûúng, seä coá thïí giaã m nheå àûúå c tònh
traå n g chïnh lïå c h giaâ u ngheâ o maâ khöng
laâ m búá t ài àöå n g lûå c tùng trûúã n g chung.
Baã o hiïí m xaä höå i àaä coá bûúá c phaá t triïí n
nhêë t àõnh trong nhûä n g nùm laå i àêy, song
àaå i àa söë ngûúâ i dên, àùå c biïå t laâ nöng dên
BAÁO CAÁO PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI VIÏÅT NAM 2001
60

HÖÅ P 3.2
Tùng trûúãng laâ töët cho ngûúâi ngheâo, nhûng seä coân töët hún nïëu tùng trûúãng mang àêåm tñnh nhên vùn
Tùng trûúã n g coá töë t cho ngûúâ i ngheâ o khöng? Àêy laâ möå t chuã àïì chñnh saá c h thuá c àêí y tùng trûúã n g cuä n g chñnh laâ möå t chñnh saá c h
àûúå c baâ n caä i rêë t noá n g boã n g, nhêë t laâ trong nhûä n g cuöå c thaã o vò ngûúâi ngheâo. Thûã nghiïåm naây àaä àûúåc lùåp laåi vaâ múã röång ra
luêå n múá i vïì thay àöí i trong tû duy phaá t triïí n . Möå t baâ i viïë t gêì n cho Viïåt Nam giai àoaån 1994-1996. Vaâ kïët quaã hïët sûác thuá võ.
àêy cuãa David Dollar (2000) khùèng àõnh giaã thiïët laâ ngûúâi Mùå c duâ tùng trûúã n g nhòn chung àem laå i lúå i ñch cho têë t caã , caã
ngheâ o coá thïí thu lúå i hoaâ n toaâ n tûâ tùng trûúã n g. Giaã thiïë t naâ y ngûúâi giaâu vaâ ngûúâi ngheâo, song ngûúâi giaâu àûúåc hûúãng lúåi
àûúå c thûã nghiïå m bùç n g möå t kyä thuêå t àún giaã n : so saá n h tyã lïå nhiïì u hún. Tònh traå n g naâ y thêå m chñ coâ n trêì m troå n g hún úã
tùng thu nhêå p cuã a nhoá m 1/5 ngheâ o nhêë t vúá i tyã lïå tùng thu nhêå p nhûä n g tónh tùng trûúã n g nhanh. Do àoá , khöng coá gò ngaå c nhiïn
trung bònh. Kïë t quaã cho thêë y rùç n g gêì n nhû coá tyã lïå möå t -möå t khi thu nhêå p tùng thò bêë t bònh àùè n g cuä n g gia tùng. Tuy nhiïn,
giûäa hai chó söë naây úã hêìu hïët caác nûúác vaâ nhû vêåy: i) ngûúâi lúå i ñch cuã a tùng trûúã n g toã ra àûúå c chia seã àöì n g àïì u hún úã
ngheâ o gêì n nhû àaä hoaâ n toaâ n hûúã n g lúå i àûúå c tûâ tùng trûúã n g vïì nhûä n g tónh coá HDI cao hún. Hïå quaã úã àêy thêå t àún giaã n vaâ roä
thu nhêå p ; vaâ ii) tònh traå n g bêë t bònh àùè n g khöng gia tùng khi raâ n g: tùng trûúã n g laâ töë t cho ngûúâ i ngheâ o , nhûng khi coá thïm
thu nhêå p tùng. Kïë t luêå n naâ y àún giaã n , nhûng sêu sùæ c : möå t tñnh nhên vùn, noá coâ n töë t hún nûä a .
Mûác tùng thu nhêåp bònh quên Mûác tùng thu nhêåp bònh quên
cho ngûúâi ngheâo cho ngûúâi giaâu
Töëc àöå tùng thu nhêåp bònh quên 75,6% 115,0%
Mûác chïnh lïåch so saánh
- àöëi vúái caác tónh coá HDI cao +1,1% - 0,6%
- àöëi vúái caác tónh coá HDI thêëp - 0,8% +1,5%
- àöëi vúái caác tónh tùng trûúãng nhanh - 1,2% +0,4%
Nguöìn: Tñnh toaán cuãa nhoám nghiïn cûáu trïn cú súã söë liïåu cuãa 61 tónh thaânh phöë tûâ nùm 1994 àïën 1996 cuãa Töíng cuåc Thöëng kï.
vaâ nhûä n g ngûúâ i laâ m viïå c trong khu vûå c ngûúâ i . Àêy cuä n g laâ nhûä n g tónh coá chó söë
phaá t triïí n con ngûúâ i cao nhêë t . Tuy nhiïn,
phi chñnh thûá c , vêî n chûa coá baã o hiïí m xaä
quan hïå giûä a thu nhêå p vaâ phaá t triïí n con
höå i , vaâ coâ n ñt àûúå c hûúã n g lúå i tûâ caá c khoaã n
ngûúâ i khöng phaã i laâ hoaâ n toaâ n chùå t cheä .
trúå cêë p xaä höå i .
Caá c tónh Lai Chêu, Haâ Giang, Kon Tum,
Chïnh lïåch vïì phaát triïín con ngûúâi Sún La, Laâ o Cai vaâ Bùæ c Caå n coá thûá haå n g
thêë p vïì caã hai chó tiïu, nhûng Gia Lai vaâ
Sûå phaá t triïí n khöng àöì n g àïì u giûä a caá c
Cao Bùç n g coá chó söë phaá t triïí n con ngûúâ i
vuâ n g khöng chó thïí hiïå n úã sûå chïnh lïå c h thêë p hún so vúá i àiïì u kiïå n thu nhêå p cho
vïì thu nhêå p vaâ tùng trûúã n g kinh tïë . Phaá t
pheá p . Chïnh lïå c h giûä a xïë p haå n g vïì thu
triïí n con ngûúâ i àûúå c hiïí u theo nghôa
nhêå p vúá i xïë p haå n g vïì chó söë phaá t triïí n con
röå n g vaâ ào lûúâ n g qua chó söë phaá t triïí n ngûúâ i laâ rêë t lúá n vúá i 24 tónh. Nam Àõnh,
con ngûúâ i cuä n g thïí hiïå n sûå chïnh lïå c h sêu
Haâ Tônh, Ninh Bònh laâ nhûä n g tónh coá xïë p
sùæ c àoá , àùå c biïå t laâ giûä a caá c vuâ n g trong caã haå n g HDI cao mùå c duâ xïë p haå n g vïì thu
nûúá c . Caá c baã n àöì 3.1-3.4 thïí hiïå n caá c chó
nhêå p laå i rêë t thêë p . Ngûúå c laå i , An Giang,
söë phaá t triïí n con ngûúâ i cuã a caá c tónh. Baã n
Tuyïn Quang, Bùæ c Giang vaâ Phuá Yïn laâ
àöì 3.1 phaã n aá n h sûå chïnh lïå c h giûä a caá c nhûä n g tónh maâ úã àoá àiïì u kiïå n töë t vïì thu
vuâ n g vïì thu nhêå p . Ngoaâ i Baâ Rõa -Vuä n g
nhêå p chûa àûúå c têå n duå n g àïí thuá c àêí y caá c
Taâ u laâ tónh theo thöë n g kï coá thu nhêå p thaâ n h quaã vïì phaá t triïí n con ngûúâ i .
bònh quên àêì u ngûúâ i cao nhêë t do caá c Caá c baã n àöì vïì thu nhêå p vaâ chó söë phaá t
nguöì n thu tûâ khai thaá c dêì u moã , caá c tónh triïí n con ngûúâ i chó ra rùç n g, coá möå t sûå
vaâ thaâ n h phöë Höì Chñ Minh, Haâ Nöå i , Bònh chïnh lïå c h àaá n g kïí vïì phaá t triïí n con
Dûúng, Àöì n g Nai, Haã i Phoâ n g àûá n g úã võ ngûúâ i giûä a caá c àõa phûúng trong caã nûúá c
trñ àêì u baã n g vïì thu nhêå p bònh quên àêì u maâ caá c chó söë phaá t triïí n kinh tïë xaä höå i
NHÛÄNG THAÁCH THÛÁC ÀÖËI VÚÁI SÛÅ NGHIÏÅP PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI CUÃA VIÏÅT NAM TRONG THÚÂI KYÂ MÚÁI 61

BAÃN ÀÖÌ 3.1
Thu nhêåp bònh quên àêìu ngûúâi cuãa 61 tónh thaânh
BAÁO CAÁO PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI VIÏÅT NAM 2001
62

BAÃN ÀÖÌ 3.2
Chó söë phaát triïín con ngûúâi (HDI) cuãa 61 tónh thaânh
NHÛÄNG THAÁCH THÛÁC ÀÖËI VÚÁI SÛÅ NGHIÏÅP PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI CUÃA VIÏÅT NAM TRONG THÚÂI KYÂ MÚÁI 63

BAÃN ÀÖÌ 3.3
Chó söë ngheâo khöí töíng húåp (HPI) cuãa 61 tónh thaânh
BAÁO CAÁO PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI VIÏÅT NAM 2001
64

BAÃN ÀÖÌ 3.4
Chó söë phaát triïín giúái (GDI) cuãa 61 tónh thaânh
NHÛÄNG THAÁCH THÛÁC ÀÖËI VÚÁI SÛÅ NGHIÏÅP PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI CUÃA VIÏÅT NAM TRONG THÚÂI KYÂ MÚÁI 65

töí n g húå p khöng thïí hiïå n àûúå c . Àöng cêå n vaâ biïå n phaá p chñnh saá c h àùå c thuâ . Vêë n
Nam Böå vaâ Àöì n g bùç n g söng Höì n g laâ àïì àoá i ngheâ o coá leä khöng gay gùæ t , mùå c duâ
nhûä n g vuâ n g phaá t triïí n hún caá c núi khaá c coá nhûä n g neá t riïng, trong khi àoá caá c vêë n
nhû caá c tónh miïì n nuá i phña Bùæ c vaâ Têy àïì nhû möi trûúâ n g, di dên, tïå naå n xaä höå i ,
Nguyïn. Chó söë phaá t triïí n con ngûúâ i cuã a hïå thöë n g an sinh xaä höå i , lao àöå n g laå i laâ
möå t söë tónh àaä àaå t àûúå c mûá c cuã a caá c nûúá c nhûä n g àiïí m noá n g. ÚÃ möå t thaá i cûå c khaá c laâ
nhû Hunggari vaâ Extönia, trong khi àoá caá c tónh àoá i ngheâ o toaâ n diïå n , trònh àöå
nhiïì u tónh múá i chó úã mûá c nhû caá c nûúá c phaá t triïí n coâ n rêë t thêë p keá m . Àoá laâ caá c
Laâ o , Nïpan hay Butan. Thïm vaâ o àoá sûå tónh nhû Lai Chêu, Kon Tum, Laâ o Cai,
khöng àöì n g nhêë t giûä a phaá t triïí n kinh tïë nhûä n g núi àa söë ngûúâ i dên söë n g úã caá c
(thïí hiïå n qua chó söë thu nhêå p ) vúá i phaá t vuâ n g sêu, vuâ n g xa, dûå a chuã yïë u vaâ o nöng
triïí n con ngûúâ i (thïí hiïå n qua chó söë HDI) nghiïå p , thêå m chi nhiïì u núi coâ n àang
àùå t ra nhiïì u vêë n àïì vïì chñnh saá c h àaá n g trong tònh traå n g saã n xuêë t tûå cung tûå cêë p .
quan têm. Thaá c h thûá c vïì phaá t triïí n con ngûúâ i úã
Hònh 3.3 xïë p 61 tónh vaâ o 4 nhoá m tuyâ nhûä n g àõa phûúng naâ y laâ cûå c kyâ to lúá n vaâ
theo thûá bêå c xïë p haå n g cuã a caá c tónh naâ y nùå n g nïì . Möë i quan têm vïì phaá t triïí n úã
theo caã hai tiïu thûá c : phaá t triïí n con ngûúâ i àêy thêå t àa daå n g, coá rêë t nhiïì u viïå c cêì n
vaâ phaá t triïí n kinh tïë . Caá c tónh trong giaã i quyïë t trong caá c lônh vûå c giaá o duå c cú
nhoá m thûá nhêë t , dêî n àêì u laâ Haâ Nöå i vaâ súã , xoaá naå n muâ chûä , chùm soá c sûá c khoeã
thaâ n h phöë Höì Chñ Minh laâ caá c tónh coá thûá ban àêì u vaâ vïå sinh, xêy dûå n g cú súã haå
bêå c cao caã vïì phaá t triïí n kinh tïë vaâ phaá t têì n g, thûå c hiïå n àõnh canh àõnh cû vaâ àa
triïí n con ngûúâ i . ÚÃ nhûä n g tónh naâ y , thu daå n g hoaá saã n xuêë t . Trong nhûä n g nùm
nhêå p bònh quên àêì u ngûúâ i àaå t mûá c cao, qua, nhaâ nûúá c ta àaä coá rêë t nhiïì u nöî lûå c höî
caá c chó tiïu phaá t triïí n xaä höå i noá i chung trúå caá c tónh àùå c biïå t khoá khùn naâ y trong
àïì u töë t . Nhûä n g vêë n àïì maâ caá c tónh naâ y viïå c khùæ c phuå c àoá i ngheâ o vaâ laå c hêå u .
phaã i xûã lyá roä raâ n g laâ mang nhûä n g sùæ c thaá i Chûúng II àaä trònh baâ y kïë t quaã cuã a
riïng vaâ àoâ i hoã i phaã i coá phûúng phaá p tiïë p nhûä n g hoaå t àöå n g àoá song coâ n coá rêë t nhiïì u
viïå c phaã i laâ m . Coá leä caá c àõa phûúng naâ y
cêì n caã möå t möi trûúâ n g thöng thoaá n g lêî n
caá c chñnh saá c h höî trúå cuå thïí coá àöë i tûúå n g
vaâ muå c tiïu roä raâ n g. Hai nhoá m caá c tónh
coâ n laå i laâ hai trûúâ n g húå p àùå c biïå t khi giûä a
phaá t triïí n kinh tïë vaâ phaá t triïí n con ngûúâ i
coâ n coá nhûä n g khoaã n g caá c h nhêë t àõnh. Sûå
khaá c biïå t naâ y cêì n àûúå c khaã o cûá u coá hïå
thöë n g hún àïí tòm hiïí u roä nguyïn nhên
khi naâ o vaâ vò sao nhûä n g thaâ n h quaã phaá t
triïí n kinh tïë coá thïí hoùå c chêå m àûúå c
chuyïí n hoaá thaâ n h nhûä n g thaâ n h tûå u phaá t
triïí n con ngûúâ i . Nhûä n g nghiïn cûá u naâ y seä
rêë t coá ñch trong viïå c àïì xuêë t caá c giaã i phaá p
chñnh saá c h phuâ húå p , kõp thúâ i àêí y maå n h
quaá trònh phaá t triïí n . Coá thïí thêë y caá c tónh
úã nhoá m thûá nhêë t têå p trung úã nhûä n g tónh
phña Nam, àùå c biïå t laâ úã Àöì n g bùç n g söng
Cûã u Long, núi coá thu nhêå p tûúng àöë i cao,
song nhûä n g kïë t quaã vïì kinh tïë chûa taå o ra
àûúå c möå t caá c h xûá n g àaá n g nhûä n g tiïë n böå
vïì mùå t xaä höå i vaâ phaá t triïí n con ngûúâ i . ÚÃ
àêy, mùå c duâ nöng nghiïå p vêî n chiïë m tyã
BAÁO CAÁO PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI VIÏÅT NAM 2001
66

troå n g lúá n trong thu nhêå p , nhûng àoá laå i laâ vaâ cung cêë p dõch vuå xaä höå i cú baã n úã
thïë maå n h trong saã n xuêë t vaâ xuêë t khêí u mûá c khaá cuâ n g vúá i möå t lûå c lûúå n g lao
cuã a caá c tónh naâ y . Thêë t nghiïå p vaâ thiïë u àöå n g tûúng àöë i laâ n h nghïì , caá c tónh naâ y
viïå c laâ m úã mûá c vûâ a phaã i vaâ töë c àöå tùng vêî n laâ nhûä n g núi ngheâ o khoá nhêë t trong
trûúã n g kinh tïë àûúå c duy trò úã mûá c cao caã nûúá c . ÚÃ àêy, thiïë u viïå c laâ m àaå t mûá c
trong nhiïì u nùm. Tuy vêå y , caá c vêë n àïì cao, nhiïì u ngûúâ i dên phaã i di dúâ i àïë n
àaã m baã o nûúá c saå c h vaâ vïå sinh, trònh àöå caá c àõa phûúng khaá c àïí tòm kiïë m cöng
giaá o duå c vaâ lao àöå n g coá tay nghïì , khaã ùn viïå c laâ m . Coá thïí nïu ra nhiïì u
nùng phoâ n g chöë n g thiïn tai vaâ àöë i phoá vúá i nguyïn nhên laâ m cho bûá c tranh phaá t
nhûä n g biïë n àöå n g cuã a thõ trûúâ n g thïë giúá i triïí n kinh tïë taå i caá c àõa phûúng naâ y
coâ n coá rêë t nhiïì u khoá khùn laâ m haå n chïë khöng àûúå c saá n g suã a nhû caá c núi khaá c ,
àïë n tònh hònh phaá t triïí n chung vaâ tñnh trong àoá phaã i kïí àïë n caá c bêë t cêå p trong
bïì n vûä n g cuã a caá c thaâ n h quaã xoá a àoá i giaã m
möi trûúâ n g kinh doanh. Vò vêå y , hûúá n g
ngheâ o noá i riïng. Coá nhiïì u nguyïn nhên,
ûu tiïn trong chiïë n lûúå c phaá t triïí n cuã a
kïí caã nhûä n g nguyïn nhên vïì lõch sûã vaâ
caá c àõa phûúng naâ y coá thïí cêì n àûúå c
àõa lyá giaã i thñch tònh traå n g vaâ caá c h thûá c
nhùç m vaâ o viïå c xêy dûå n g möå t möi
phaá t triïí n hiïå n nay cuã a caá c àõa phûúng
trûúâ n g kinh doanh thöng thoaá n g, caã i
trïn, song vêë n àïì chñnh saá c h cuä n g coá vai
thiïå n khaã nùng tiïë p cêå n caá c nguöì n lûå c ,
troâ khöng nhoã . Coá thïí nhûä n g nöî lûå c höî
tùng cûúâ n g cung cêë p thöng tin, khuyïë n
trúå cöng taá c phoâ n g chöë n g thiïn tai, taå o
khñch, höî trúå caá c hoaå t àöå n g phi nöng
dûå n g nhûä n g cú chïë phuâ húå p cho viïå c
nghiïå p àaá p ûá n g nhu cêì u caá c thõ trûúâ n g
quaã n lyá ruã i ro, cung cêë p thöng tin, trúå
caã trong vaâ ngoaâ i nûúá c .
giuá p caá c àöë i tûúå n g dïî bõ töí n thûúng cêì n
àûúå c àêí y maå n h hún nûä a .
Chïnh lïåch phaát triïín dûúái goác àöå giúái
Cuöë i cuâ n g laâ nhoá m caá c tónh úã àoá
ngûúâ i ta coá thïí thêë y àiïì u dûúâ n g nhû laâ Vêë n àïì chïnh lïå c h vïì cú höå i vaâ thûå c
“nghõch lyá cuã a sûå phaá t triïí n ”. Àoá laâ caá c traå n g phaá t triïí n coâ n àûúå c thïí hiïå n úã tònh
tónh têå p trung úã Àöì n g bùç n g Bùæ c böå vaâ traå n g bêë t bònh àùè n g vïì giúá i . Àiïì u naâ y coá
miïì n Trung, núi coá nhûä n g chó söë xaä höå i thïí àûúå c phaã n aá n h möå t phêì n thöng qua
úã mûá c cao song tònh hònh phaá t triïí n chó söë GDI, möå t chó söë phaã n aá n h nhûä n g
kinh tïë laå i khöng mêë y gò laâ khaã quan. thaâ n h tûå u phaá t triïí n con ngûúâ i coá tñnh
Mùå c duâ trònh àöå dên trñ, giaá o duå c àïë n nhûä n g chïnh lïå c h vïì giúá i . Baã n àöì 3.4
tûúng àöë i cao, caá c cú súã haå têì n g xaä höå i thïí hiïå n sûå khaá c biïå t giûä a caá c tónh vïì chó
BAÃ N G 3.4
Chïnh lïåch vïì phaát triïín dûúái goác àöå giúái
Lao àöång coá Phaát triïín con
Vuâng tay nghïì Viïåc laâm Giaáo duåc Tuöíi thoå ngûúâi noái chung
Àöìng bùçng söng Höìng 1,07 1,20 1,08 0,96 1,03
Àöng Bùæc 1,04 1,25 1,11 0,96 1,08
Têy Bùæc 1,03 1,23 1,33 0,99 1,12
Bùæc Trung Böå 1,05 1,26 1,10 0,95 1,05
Duyïn Haãi Nam Trung Böå 1,08 1,23 1,08 0,98 1,07
Têy Nguyïn 1,07 1,22 1,17 1,01 1,12
Àöng Nam Böå 1,06 1,28 1,06 0,97 1,02
Àöìng bùçng söng Cûãu Long 1,03 1,14 1,07 0,97 1,04
Toaân quöëc 1,05 1,22 1,10 0,97 1,06
Nguöìn: Söë liïåu cuãa TCTK vaâ tñnh toaán cuãa nhoám.
NHÛÄNG THAÁCH THÛÁC ÀÖËI VÚÁI SÛÅ NGHIÏÅP PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI CUÃA VIÏÅT NAM TRONG THÚÂI KYÂ MÚÁI 67

söë GDI naâ y . Baã n g 3.4 cho thêë y roä neá t hún khöng nhoã , àùå c biïå t laâ tònh traå n g di dên.
sûå chïnh lïå c h vïì phaá t triïí n dûúá i goá c àöå Tònh hònh di dên nhû vêå y àaä mang laå i
nhûä n g lúå i ñch nhêë t àõnh vïì kinh tïë xaä höå i ,
giúá i . Trong söë 5 chó tiïu àûa ra xem xeá t
nhûng cuä n g àùå t ra khöng ñt nhûä n g vêë n
giûä a nam giúá i vaâ phuå nûä vïì caá c mùå t giaá o
àïì cêì n giaã i quyïë t liïn quan àïë n möi
duå c , tuöí i thoå trung bònh, viïå c laâ m , trònh
trûúâ n g, caá c vêë n àïì xaä höå i vaâ àö thõ hoaá
àöå tay nghïì vaâ chó tiïu phaá t triïí n töí n g
(Nguyïî n Àònh Cûã , 2000). Hiïå n nay chûa
húå p , phuå nûä àïì u thua keá m nam giúá i , trûâ
thêë y coá nhûä n g biïå n phaá p roä neá t , coá hiïå u
chó tiïu vïì tuöí i thoå trung bònh. Nhû vêå y
quaã àïí giaã i quyïë t vêë n àïì naâ y . Sûå quan
söë liïå u thöë n g kï cuã a caá c tónh caâ n g khùè n g
têm hún cuã a Nhaâ nûúá c àïë n phaá t triïí n
àõnh möå t lêì n nûä a laâ phuå nûä thiïå t thoâ i hún
nöng nghiïå p vaâ nöng thön coá thïí laâ m
nam giúá i trong viïå c tiïë p cêå n cú höå i giaá o
giaã m nheå sûå phaá t triïí n khöng àïì u giûä a
duå c , khoá khùn trong viïå c nêng cao tay
thaâ n h thõ vaâ nöng thön. Tuy nhiïn, vêî n
nghïì , laâ m viïå c nhiïì u hún vaâ phaã i àaã m
coâ n quaá súá m àïí coá thïí coá nhûä n g àaá n h giaá
àûúng nhûä n g cöng viïå c giaã n àún hún.
xaá c àaá n g, khaá c h quan vïì chûúng trònh
Thïm vaâ o àoá , sûå tham gia cuã a phuå nûä
naâ y . Caá c giaã i phaá p phaá t triïí n caá c ngaâ n h
vaâ o caá c võ trñ laä n h àaå o úã caã caá c doanh
nghïì phi nöng nghiïå p , taå o àaâ phaá t triïí n
nghiïå p vaâ töí chûá c khaá c coâ n rêë t nhiïì u haå n
taå i chöî chûa phaá t huy taá c duå n g àaá n g kïí .
chïë , àùå c biïå t laâ úã caá c tónh miïì n nuá i . Sûå
Viïå c khuyïë n khñch phaá t triïí n kinh tïë
chïnh lïå c h vïì phaá t triïí n dûúá i goá c àöå giúá i
trang traå i coá thïí seä múã ra möå t cú höå i phaá t
úã caá c tónh miïì n nuá i phña Bùæ c vaâ Têy
triïí n múá i , ruá t ngùæ n khoaã n g caá c h phaá t
Nguyïn coá mûá c àöå cao hún, tuy nhiïn,
triïí n cho möå t söë vuâ n g.
xeá t möå t caá c h töí n g thïí , mûá c àöå chïnh lïå c h
Tuy vêå y vêî n coâ n nhûä n g raâ n g buöå c
trong tûâ n g vuâ n g àoá n g vai troâ quan troå n g
àaá n g kïí vïì àêë t àai, nguöì n vöë n , thõ
hún laâ sûå chïnh lïå c h giûä a caá c vuâ n g.
trûúâ n g... àang haå n chïë hònh thûá c kinh tïë
Vêë n àïì chïnh lïå c h vïì giúá i àaä àûúå c
naâ y phaá t huy àêì y àuã thïë maå n h cuã a mònh.
nhêå n thûá c nghiïm tuá c . Chñnh phuã àaä àûa
Bûá c tranh vïì “hiïå u ûá n g lan toaã ” àïë n caá c
ra chûúng trònh Haâ n h àöå n g Quöë c gia vò
vuâ n g phuå cêå n nhúâ ûu tiïn phaá t triïí n möå t
sûå tiïë n böå cuã a phuå nûä trong giai àoaå n söë ngaâ n h cuã a khu vûå c DNNN vaâ caá c vuâ n g
2001-2005. Caá c muå c tiïu chñnh cuã a kinh tïë troå n g àiïí m chûa thêå t roä raâ n g;
chûúng trònh naâ y àûúå c toá m tùæ t trong thêå m chñ nïë u hiïå u quaã àêì u tû keá m thò
Höå p 3.3. tònh traå n g phaá t triïí n khöng àöì n g àïì u coá
Tònh hònh phaá t triïí n khöng àïì u giûä a thïí coâ n trúã nïn nghiïm troå n g hún. Trong
caá c vuâ n g coá thïí gêy ra nhûä n g phñ töí n khi àoá , caá c h thûá c phaá t triïí n doå c theo caá c
truå c löå coá thïí cêì n àûúå c lûu têm hún nûä a .
HÖÅ P 3.3
Nhûäng nguyïn nhên àoái ngheâo coân
Nhûäng muåc tiïu chñnh cuãa Chûúng trònh Haânh àöång vò sûå tiïën böå cuãa
chûa àûúåc khùæc phuåc.
phuå nûä ( 2001-2005)
Coá rêë t nhiïì u nguyïn nhên dêî n àïë n
Thûå c hiïå n quyïì n bònh àùè n g cuã a phuå nûä trong lônh vûå c lao àöå n g vaâ viïå c laâ m
n
tònh traå n g ngheâ o àoá i . Song nhûä n g nguyïn
nhùç m nêng cao võ trñ vaâ àúâ i söë n g cuã a phuå nûä
nhên chñnh laâ :
Àaã m baã o viïå c thûå c hiïå n caá c quyïì n bònh àùè n g cuã a phuå nûä trong lônh vûå c
n
(i) Cú súã haå têì n g vêå t chêë t yïë u keá m ;
giaá o duå c , taå o àiïì u kiïå n cho phuå nûä nêng cao trònh àöå moå i mùå t cuã a mònh.
(ii) Khaã nùng tiïë p cêå n caá c nguöì n vöë n
Caãi thiïån sûác khoeã cho phuå nûä , tùng cûúâng söë lûúång vaâ nêng cao chêët
n
lûúå n g dõch vuå chùm soá c sûá c khoeã , kïë hoaå c h hoaá gia àònh cho phuå nûä saã n xuêë t , àêë t àai, cöng nghïå coâ n
Àïì cao vai troâ , võ thïë vaâ sûå tham gia cuã a phuå nûä trong caá c cöng taá c laä n h haå n chïë ; vaâ
n
àaå o , ra quyïë t àõnh thöng qua viïå c àûa vêë n àïì giúá i trong chñnh saá c h caá n böå .
(iii) Ruã i ro vïì thiïn tai ài liïì n vúá i tònh
Àaãm baão viïåc thûåc hiïån quyïìn lúåi cuãa phuå nûä vaâ taåo àiïìu kiïån cho chõ em
n
traå n g phaá t triïí n thêë p keá m , sûå
tham gia vaâo caác hoaåt àöång kinh tïë, xaä höåi
thiïë u vùæ n g caá c cú chïë thñch ûá n g,
Nêng cao nùng lûå c vaâ àiïì u haâ n h coá hiïå u quaã hïå thöë n g quöë c gia vò sûå tiïë n böå
n
dûå phoâ n g àïí giaã m thiïí u caá c ruã i
cuã a phuå nûä .
ro àoá .
BAÁO CAÁO PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI VIÏÅT NAM 2001
68

Vïì cú baã n , nhûä n g nguyïn nhên naâ y triïí n cuã a caá c àõa phûúng, viïå c giaã m búá t
haå n chïë cú höå i tiïë p cêå n , múã röå n g vaâ duy gaá n h nùå n g àoá n g goá p cho ngûúâ i dên, àùå c
trò caá c hoaå t àöå n g taå o thu nhêå p vaâ do àoá caã biïå t laâ nhûä n g ngûúâ i ngheâ o cuä n g nhû àaã m
viïå c giaã m àoá i ngheâ o . Hún nûä a , chuá n g baã o duy trò hoaå t àöå n g cuã a caá c cöng trònh
cuä n g laâ m cho cöng cuöå c chöë n g àoá i ngheâ o thuã y lúå i àoá trong tûúng lai khi sûå höî trúå
thïm gay go vò caá c thaâ n h quaã àaå t àûúå c trúã möå t lêì n cuã a Nhaâ nûúá c àaä hoaâ n têë t cuä n g laâ
nïn bêë p bïnh, thiïë u bïì n vûä n g trûúá c vêë n àïì cêì n àûúå c quan têm. Sûå phên böí
nhûä n g ruã i ro coá thïí phaá t sinh. nguöì n vöë n ngên saá c h cho caá c tónh cuä n g
Viïåc xêy dûå n g cú súã haå têì n g kinh tïë , xaä cêì n tiïë p tuå c àöí i múá i àïí nêng cao hiïå u quaã .
höå i nhùç m thu heå p sûå caá c h biïå t giûä a caá c Trong khi caá c tónh coá mûá c thu nhêå p bònh
àõa phûúng àaä àûúå c quan têm nhiïì u hún quên àêì u ngûúâ i thêë p àaä nhêå n àûúå c mûá c
trong nhûä n g nùm 1990, song úã àêy cuä n g chi thûúâ n g xuyïn cho giaá o duå c tñnh bònh
coâ n nhiïì u vêë n àïì cêì n àûúå c tiïë p tuå c giaã i quên àêì u ngûúâ i tûâ ngên saá c h trung ûúng
quyïë t . cao hún caá c tónh khaá c thò tònh hònh phên
Cú súã haå têì n g vêå t chêë t yïë u keá m hiïå n böí ngên saá c h cho y tïë laå i coá xu hûúá n g
vêî n laâ möå t trong nhûä n g nguyïn nhên lúá n ngûúå c laå i (Hònh 3.4 vaâ 3.5). Nhoá m caá c
gêy ra ngheâ o àoá i cho nhiïì u vuâ n g trong tónh coá thûá bêå c HDI cao coá mûá c chi cho y
nûúá c , nhêë t laâ àöë i vúá i caá c vuâ n g sêu, vuâ n g tïë hún hùè n nhoá m caá c tónh coâ n laå i (Baã n g
xa. Hiïå n vêî n coâ n 7% söë xaä chûa coá àûúâ n g 3.5). Nhû vêå y , caá c tónh coá khoá khùn chûa
giao thöng ö tö, 30% söë xaä chûa coá àiïå n nhêå n àûúå c sûå höî trúå cêì n thiïë t cuã a Nhaâ
(48% söë höå chûa coá àiïå n duâ n g) vaâ múá i chó nûúá c vïì y tïë , mùå c duâ àaä phêì n naâ o coá àûúå c
coá khoaã n g 42,50% söë höå gia àònh úã nöng sûå höî trúå tûúng xûá n g hún vïì giaá o duå c . Kïë t
thön coá nûúá c saå c h (xem Chûúng 2). Mùå c quaã laâ 83% söë traå m y tïë xaä thiïë u phuúng
duâ hïå thöë n g y tïë àûúå c phên böë röå n g khùæ p tiïå n , 43% thiïë u thuöë c men, 36% thiïë u
vaâ gêì n nhû xaä naâ o cuä n g coá traå m y tïë , caá n böå (NQGDS, 1999).
nhûng do tyã lïå chi tiïu tûâ ngên saá c h laâ nhoã Vêë n àïì khùæ c phuå c tònh traå n g biïå t lêå p
trong töí n g chi tiïu daâ n h cho y tïë , chó trúã nïn khoá khùn hún do nhûä n g eo heå p
chiïë m khoaã n g 20% (TCTK, 1999) nïn trong viïå c huy àöå n g vöë n phuå c vuå cho
viïå c àaã m baã o sûá c khoeã cho ngûúâ i dên cöng viïå c naâ y . Mùå c duâ Nhaâ nûúá c àaä coá
cuä n g coâ n gùå p khoá khùn. möå t chûúng trònh höî trúå àùå c biïå t cho viïå c
Hún thïë , viïå c àêì u tû vaâ o cú súã haå têì n g xêy dûå n g cú súã haå têì n g cho caá c xaä àùå c biïå t
kinh tïë vaâ xaä höå i , giûä a àêì u tû xêy dûå n g cú khoá khùn, song diïå n hûúã n g thuå laå i rêë t
baã n vaâ chi thûúâ n g xuyïn vêî n coâ n coá
nhûä n g àiïí m mêë t cên àöë i , laâ m aã n h hûúã n g
àïë n tñnh bïì n vûä n g cuä n g nhû viïå c nêng
cao hiïå u quaã cuã a caá c cú súã vêå t chêë t xaä höå i
naâ y àöë i vúá i PTCN. Trong töí n g söë 403 tyã
VNÀ höî trúå cho 1000 xaä ngheâ o thûå c hiïå n
trong nùm 1999, chó coá chûa àïë n 1%
daâ n h cho xêy dûå n g traå m xaá , khoaã n g 9%
daâ n h cho cung cêë p nûúá c saå c h (Böå
LÀTBXH, 2000). Mùå c duâ coá túá i trïn 27%
söë vöë n daâ n h cho xêy dûå n g trûúâ n g hoå c
nhûng viïå c àaã m baã o duy trò caá c trûúâ n g
lúá p trong tûúng lai bao göì m caã viïå c cuã n g
cöë àöå i nguä giaá o viïn, cung cêë p saá c h vúã , àöì
duâ n g giaã n g daå y chó àûúå c àïì cêå p múâ nhaå t .
Trong khi viïå c xêy dûå n g caá c cöng trònh
thuyã lúå i laâ coá yá nghôa tñch cûå c àïë n sûå phaá t
NHÛÄNG THAÁCH THÛÁC ÀÖËI VÚÁI SÛÅ NGHIÏÅP PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI CUÃA VIÏÅT NAM TRONG THÚÂI KYÂ MÚÁI 69

BAÃ N G 3.5
Mûác chi cho y tïë, giaáo duåc bònh quên àêìu ngûúâi tûâ ngên saách Trung ûúng
Thu nhêåp bònh Chi bònh quên àêìu ngûúâi tûâ
Xïëp haång quên àêìu ngên saách trung ûúng
Tónh HDI ngûúâi 1998 Cho giaáo duåc Cho y tïë
5 tónh àêìu baãng vïì HDI
(khöng kïí Baâ Rõa -Vuäng Taâu)
Haâ Nöåi 2 660,6 131,3 32,2
Tp. Höì Chñ Minh 3 971,6 95,1 100,4
Àaâ Nùéng 4 418,9 90,3 52,4
Haãi Phoâng 5 389,4 101,2 46,0
Bònh Dûúng 6 470,2 69,4 13,9
Nhoám caác tónh coá chó söë HDI cao 712,3 91,0 45,2
Nhoám caác tónh coá chó söë HDI thêëp 190,7 114,1 29,3
Nhoám caác tónh coá chó söë HDI trung bònh 303,8 84,3 24,3
5 tónh coá thûá bêåc HDI thêëp nhêët
Sún La 57 128,9 106,3 26,2
Gia Lai 58 180,6 105,8 24,1
Kon Tum 59 172,1 135,6 37,2
Haâ Giang 60 101,9 125,7 28,2
Lai Chêu 61 143,3 103,2 34,0
Nguöìn: Töíng cuåc thöëng kï, vaâ tñnh toaán cuãa nhoám nghiïn cûáu.
nhoã . Caá c àõa phûúng nhêå n àûúå c sûå höî trúå tïë cuä n g cêì n àûúå c cên nhùæ c vaâ phên tñch.
Sûå höî trúå cuã a Nhaâ nûúá c àöë i vúá i ngûúâ i
naâ y chó chiïë m khoaã n g 9% töí n g söë höå
ngheâ o thöng qua viïå c taå o lêå p möi trûúâ n g
ngheâ o trong caã nûúá c . Hún nûä a , nguöì n
vöë n naâ y coâ n keá m xa so vúá i nhu cêì u hiïå n thöng thoaá n g cuä n g nhû höî trúå trûå c tiïë p
taå i cuä n g nhû so vúá i nhu cêì u duy trò, baã o trong viïå c tiïë p cêå n caá c cú höå i viïå c laâ m ,
dûúä n g caá c cöng trònh sau khi xêy dûå n g. vöë n , àêë t àai, nêng cao tay nghïì àoá n g vai
Sûå tham gia cuã a caá c töí chûá c quöë c tïë laâ rêë t troâ quan troå n g song vêî n coâ n nhûä n g haå n
quan troå n g, nhûng vêë n àïì hiïå u quaã kinh chïë . Nhûä n g vêë n àïì töì n taå i coá aã n h hûúã n g
àïë n cú höå i taå o thu nhêå p cho ngûúâ i dên,
nhêë t laâ ngûúâ i ngheâ o , àang àûúå c àïì cêå p
àïë n laâ :
n Khaã nùng tiïë p cêå n caá c nguöì n tñn
duå n g phuå c vuå saã n xuêë t cho ngûúâ i
dên noá i chung vaâ ngûúâ i ngheâ o , àùå c
biïå t laâ úã caá c vuâ n g nöng thön noá i
riïng coâ n rêë t haå n chïë . Trong nùm
1999 coá túá i trïn 80% söë höå ngheâ o coá
nhu cêì u vay vöë n nhûng khöng àûúå c
vay tûâ thõ trûúâ n g chñnh thûá c ; nhiïì u
ngûúâ i phaã i vay trïn thõ trûúâ n g phi
chñnh thûá c . Trúå cêë p tñn duå n g cuã a
Nhaâ nûúá c toã ra khoá coá khaã nùng duy
trò bïì n vûä n g, vaâ hún nûä a , àaä àêí y
nhiïì u töí chûá c tñn duå n g nhoã ra khoã i
thõ trûúâ n g tñn duå n g nöng thön;
BAÁO CAÁO PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI VIÏÅT NAM 2001
70

Cú höå i viïå c laâ m cuä n g rêë t eo heå p àöë i chñnh laâ úã chöî kïë t húå p nöî lûå c tûå thên cuã a
n
vúá i ngûúâ i ngheâ o . Chñn mûúi phêì n ngûúâ i ngheâ o vúá i sûå giuá p àúä trûå c tiïë p cêì n
trùm ngûúâ i ngheâ o söë n g úã vuâ n g nöng thiïë t trong möå t möi trûúâ n g thöng thoaá n g
nhùç m taå o ra nhûä n g cú höå i xoaá àoá i giaã m
thön, núi tyã lïå thiïë u viïå c laâ m àaä rêë t
ngheâ o triïå t àïí vaâ bïì n vûä n g.
cao. Diïå n tñch gieo tröì n g haå n heå p ,
Phoâ n g chöë n g ruã i ro, baã o vïå , höî trúå
hoaå t àöå n g phi nöng nghiïå p nhoã beá ,
nhûä n g nhoá m ngûúâ i dïî bõ töí n thûúng cuä n g
mûá c tùng trûúã n g coâ n chûa cao. Àiïì u
laâ hûúá n g cêì n àûúå c quan têm àêì y àuã hún
àoá caâ n g cöå t chùå t ngûúâ i ngheâ o vaâ o
nûä a . Ruã i ro vïì thiïn tai laâ möå t trong
thïë àöå c canh, ñt coá khaã nùng àa
nhûä n g nguyïn nhên chñnh laâ m cho nhiïì u
daå n g hoaá nguöì n thu nhêå p àïí coá thïí
ngûúâ i dên lêm vaâ o caã n h àoá i ngheâ o . Ruã i ro
nêng cao mûá c söë n g vaâ phoâ n g ngûâ a
cuä n g laâ nguyïn nhên laâ m cho nhûä n g
ruã i ro möå t caá c h coá hiïå u quaã .
thaâ n h quaã xoaá àoá i giaã m ngheâ o trúã nïn
n Khu vûå c dên doanh, nhêë t laâ doanh
bêë p bïnh, keá m bïì n vûä n g àöë i vúá i khöng
nghiïå p vaâ cöng ty tû nhên, núi àûúå c
chó riïng tûâ n g ngûúâ i , maâ cho caã cöå n g
coi laâ coá khaã nùng taå o viïå c laâ m
àöì n g. Trêå n luå t miïì n Trung nùm 1999 laâ
nhiïì u nhêë t , laå i chûa thûå c sûå àûúå c
phaá t triïí n trong möi trûúâ n g kinh
doanh thuêå n lúå i (Xem Chûúng 2). HÖÅ P 3.4
Caá c Chûúng trònh quöë c gia nhùç m höî Têën cöng àoái ngheâo úã An Giang
trúå trûå c tiïë p cho nhûä n g ngûúâ i ngheâ o coá
àiïì u kiïå n vûúå t khoá , àùå c biïå t laâ Chûúng Trong thúâ i gian tûâ nùm 1997 àïë n 199, tónh An Giang àaä giaã m àûúå c tyã lïå àoá i
trònh xoaá àoá i giaã m ngheâ o , trong thúâ i gian ngheâo tûâ 10,6% xuöëng 9,3%; mùåc duâ vêåy söë höå ngheâo laåi tùng tûâ 38.841 höå lïn
39.210 höå. Hún nûäa, nïëu nhû nùm 1997 coá 10.105 höå thoaát ngheâo, thò nùm 1999
qua àaä coá nhûä n g taá c duå n g tñch cûå c . Tuy
laåi coá thïm 12.458 höå nhêåp vaâo doâng ngûúâi ngheâo àoái. Ngay trong söë caác höå
nhiïn, coâ n nhiïì u vêë n àïì àùå t ra nhùç m tiïë p
thoaá t ngheâ o thò coá túá i trïn 30% vêî n khöng thûå c sûå tin tûúã n g laâ hoå àaä qua àûúå c
tuå c nêng cao hiïå u quaã cuã a caá c Chûúng
caãnh àoái ngheâo möåt caách chùæc chùæn. Nhûäng nguyïn nhên naâo àaä dêîn àïën tònh
trònh naâ y . Àoá laâ :
traång ngheâo àoái vaâ àiïìu gò àaä giuáp cho möåt söë höå vûúåt qua caãnh àoái ngheâo?
n Khaã nùng huy àöå n g caá c nguöì n lûå c
Ba nguyïn nhên chñnh cuãa sûå ngheâo àoái àûúåc nhiïìu höå ngheâo nhùæc àïën
àïí duy trò tñnh bïì n vûä n g cuã a chûúng laâ:
trònh; n Hoaâ n caã n h gia àònh khoá khùn, àöng con, öë m àau, bïå n h têå t
n Vêë n àïì löì n g gheá p möå t caá c h coá hiïå u n Khöng coá viïå c laâ m öí n àõnh, mùå c duâ coá khaã nùng lao àöå n g.
quaã caá c chûúng trònh muå c tiïu n Thiïë u vöë n àïí tûå töí chûá c saã n xuêë t .
nhùç m thûå c hiïå n muå c àñch chung laâ Àiïìu àaáng lûu yá laâ nïëu nhû nùm 1997 coá túái 23% höå ngheâo cho rùçng thiïëu
xoaá àoá i giaã m ngheâ o bïì n vûä n g; vöë n laâ möå t trong nhûä n g nguyïn nhên quan troå n g dêî n àïë n àoá i ngheâ o thò nùm
1999 söë naây àaä giaãm xuöëmg 18%. Trong khi àoá, söë höå ngheâo coi thiïëu viïåc laâm
n Vêë n àïì phöë i húå p hoaå t àöå n g cuã a caá c
laâ nguyïn nhên chñnh àaä tùng lïn àaá n g kïí , tûâ 19 % lïn túá i 33%. Roä raâ n g höî
ban ngaâ n h, caá c cêë p trong möå t
trúå tòm viïå c laâ m cho ngûúâ i ngheâ o àang trúã thaâ n h möå t thaá c h thûá c lúá n .
khuön khöí thöë n g nhêë t , àaã m baã o
Höå ngheâo vûúåt khoá
tñnh chêë t nhêë t quaá n , toaâ n diïå n cuã a
55% söë höå thoaá t ngheâ o cho rùç n g àoá laâ do nöî lûå c baã n thên
Chûúng trònh;
30% àaá n h giaá cao vai troâ höî trúå cuã a Nhaâ nûúá c
n Tùng cûúâ n g sûå tham gia cuã a ngûúâ i
11% àaá n h giaá cao vai troâ cuã a cöå n g àöì n g.
dên, cöå n g àöì n g, caá c töí chûá c xaä höå i , Caá c höå thoaá t ngheâ o àaá n h giaá cao vai troâ cuã a Chûúng trònh xoaá àoá i giaã m
àaã m baã o sûå höî trúå àïë n àuá n g caá c àöë i ngheâ o vaâ sûå giuá p àúä cuã a cöå n g àöì n g trong viïå c giuá p hoå vûúå t ngheâ o . 41% caá c
tûúå n g cêì n giuá p àúä ; höå naâ y àûúå c vay vöë n saã n xuêë t (trong khi coá túá i hún 80% höå ngheâ o khöng àûúå c
n Nùng lûå c thûå c hiïå n úã cêë p cú súã . vay); 38% àûúå c vay àïí tön nïì n nhaâ vûúå t luä (con söë naâ y laâ 29% vúá i caá c höå
Àùå c biïå t khi àaä thoaá t caã n h àoá i ngheâ o ngheâ o noá i chung); 12% àûúå c miïî m giaã m hoå c phñ cho con caá i ; 30% nhêå n àûúå c
thò sûå quan têm, höî trúå tiïë p tuå c cuã a Nhaâ sûå höî trúå cuã a cöå n g àöì n g dûúá i nhiïì u hònh thûá c khaá c nhau. Caá c höå thoaá t ngheâ o
cuä n g àaá n h giaá cao sûå höî trúå tiïë p tuå c àïí hoå coá thïí duy trò vaâ caã i thiïå n àúâ i söë n g.
nûúá c vaâ cöå n g àöì n g nhû taå o àiïì u kiïå n vay
vöë n , daå y nghïì vaâ giaã i quyïë t viïå c laâ m laâ
Nguöìn: Baáo caáo kïët quaã àiïìu tra biïën àöång höå ngheâo vaâ möåt söë àöëi tûúång xaä höåi tónh An Giang
rêë t cêì n thiïë t (Xem Höå p 3.4). Thaá c h thûá c
nùm 1997-1999.
hiïå n nay cuã a cöng cuöå c chöë n g àoá i ngheâ o
NHÛÄNG THAÁCH THÛÁC ÀÖËI VÚÁI SÛÅ NGHIÏÅP PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI CUÃA VIÏÅT NAM TRONG THÚÂI KYÂ MÚÁI 71

möå t minh chûá n g roä rïå t : chó trong möå t cho ngûúâ i lao àöå n g vêî n seä laâ möå t thaá c h
thúâ i gian ngùæ n , hún 75 000 höå gia àònh thûá c lúá n nhêë t trong thúâ i gian túá i do
vûâ a múá i thoaá t khoã i caã n h ngheâ o àoá i laå i bõ nhûä n g sûá c eá p sau:
keá o luâ i laå i caå m bêî y cuã a caã n h cuâ n g cûå c , n Thûá nhêë t , nguöì n lao àöå n g vêî n tiïë p
khöë n khoá . tuå c tùng khoaã n g 3%/ nùm do töë c àöå
Àöë i vúá i ngûúâ i ngheâ o úã nûúá c ta, vêë n àïì tùng dên söë cao úã thúâ i kyâ trûúá c .
ruã i ro caâ n g trúã nïn cêë p baá c h búã i leä ngûúâ i Hùç n g nùm, nûúá c ta seä coá khoaã n g 1,4
ngheâ o vûâ a àûá n g trûúá c quaá nhiïì u nhûä n g triïå u ngûúâ i böí sung vaâ o lûå c lûúå n g
lao àöå n g. Àêy laâ lûå c lûúå n g treã , song
nguy cú cuã a ngheâ o àoá i , laå i coá quaá ñt caá c
coâ n thiïë u kinh nghiïå m lao àöå n g, söë
cöng cuå phoâ n g chöë n g ruã i ro hûä u hiïå u .
àöng thiïë u trònh àöå tay nghïì , laå i têå p
Khaã nùng höî trúå cuã a cöå n g àöì n g vaâ xaä höå i
trung úã caá c vuâ n g nöng thön vöë n àêë t
hoùå c múá i chó laâ bûúá c àêì u hoùå c coâ n quaá
àai chêå t heå p vaâ thiïë u cú höå i viïå c laâ m
nhoã beá so vúá i yïu cêì u trúå giuá p ngûúâ i
phi nöng nghiïå p ;
ngheâ o . Möå t chñnh saá c h xûã lyá ruã i ro tñch
n Thûá hai, quaá trònh àiïì u chónh cú
cûå c cêì n phaã i chuá troå n g àïë n caã ba vêë n àïì :
cêë u vaâ caã i caá c h DNNN seä dêî n àïë n
phoâ n g chöë n g ruã i ro; giaã m thiïí u ruã i ro; vaâ
dû thûâ a lao àöå n g; thêë t nghiïå p cú
giaã m nheå taá c àöå n g cuã a ruã i ro.
cêë u laâ àiïì u khöng thïí traá n h khoã i ñt
3.2.2. TAÅO VIÏÅC LAÂ M V A Â GIAÃ M THÊË T ra laâ trong tûúng lai gêì n . Tònh traå n g
NGHIÏÅ P : NHIÏÅ M VUÅ CHIÏË N LÛÚÅ C NÙÅ N G thiïë u viïå c laâ m khöng chó laâ hiïå n
NÏÌ
tûúå n g trong nöng nghiïå p , maâ töì n taå i
Taå o cöng ùn viïå c laâ m öí n àõnh laâ àiïì u kiïå n ngay caã trong nhiïì u lônh vûå c cöng
cêì n thiïë t àïí ngûúâ i dên vûúå t khoá , nêng cao nghiïå p vaâ dõch vuå dûúá i hònh thûá c
mûá c söë n g, khöng ngûâ n g hoaâ n thiïå n nùng \"chia viïå c maâ laâ m \" cuä n g khaá phöí
lûå c caá nhên thñch ûá n g töë t nhêë t vúá i nhûä n g biïë n . Àang töì n taå i möå t giúá i haå n
cú höå i múá i vaâ tònh hònh phaá t triïí n múá i . mong manh giûä a tònh traå n g thiïë u
Trïn phûúng diïå n quöë c gia, taå o àêì y àuã , viïå c laâ m vaâ tònh traå n g thêë t nghiïå p .
bïì n vûä n g cöng ùn viïå c laâ m phuâ húå p vaâ
Hún nûä a , viïå c giaã i quyïë t vaâ àaã m baã o
xûá n g àaá n g vúá i nùng lûå c cuã a àaå i àa söë
viïå c laâ m hiïå n vêî n àang vêë p phaã i nhûä n g
ngûúâ i dên laâ thûå c sûå phaá t huy möå t nguöì n
bêë t cêå p khöng nhoã . Möå t söë khöng ñt
taâ i saã n quyá giaá nhêë t cuã a dên töå c , àoá laâ con
nhûä n g biïå n phaá p chñnh saá c h hiïå n nay cuã a
ngûúâ i . Tùng thêë t nghiïå p vaâ thiïë u viïå c laâ m
Nhaâ nûúá c úã caã cêë p vi mö vaâ vô mö àang
khöng chó laâ m giaã m saã n lûúå n g, maâ coâ n
haå n chïë viïå c phaá t huy khaã nùng taå o viïå c
laâ m tùng chi phñ xaä höå i (caá c chûúng trònh laâ m cuã a nïì n kinh tïë , nêng cao nùng lûå c
an sinh xaä höå i cho ngûúâ i thêë t nghiïå p ) vaâ tiïë p nhêå n nhûä n g cú höå i viïå c laâ m cuã a
caá c vêë n àïì nhû di dên, baå o lûå c , vaâ caá c tïå ngûúâ i lao àöå n g. Nhiïì u vêë n àïì múá i trong
naå n xaä höå i khaá c . Àêy cuä n g chñnh laâ quaá trònh höå i nhêå p kinh tïë quöë c tïë cuä n g
nguöì n göë c tiïì m taâ n g lúá n nhêë t cuã a bêë t öí n àùå t ra caã nhûä n g cú höå i vaâ thaá c h thûá c múá i
àõnh vïì kinh tïë vaâ xaä höå i . Àöë i vúá i Viïå t trong viïå c giaã i quyïë t cöng ùn viïå c laâ m .
Nam hiïå n nay, thaá c h thûá c bûá c baá c h Vêë n àïì giaã i quyïë t viïå c laâ m àang àoâ i hoã i
khöng chó úã tònh traå n g thêë t nghiïå p vaâ phaã i coá möå t caá c h tiïë p cêå n toaâ n diïå n , kïë t
thiïë u viïå c laâ m , maâ coâ n úã khña caå n h nùng húå p caá c biïå n phaá p thuá c àêí y vaâ nêng cao
suêë t lao àöå n g thêë p do chêë t lûúå n g nguöì n chêë t lûúå n g tùng trûúã n g vúá i viïå c phaá t triïí n
cên àöë i giûä a caá c vuâ n g, nhêë t laâ caá c vuâ n g
lao àöå n g khöng cao.
nöng thön, hoaâ n thiïå n thõ trûúâ n g lao
Mùå c duâ àaå t àûúå c möå t söë thaâ n h tñch
àöå n g, nêng cao chêë t lûúå n g vaâ caã i tiïë n cú
trong viïå c àaã m baã o cöng ùn viïå c laâ m cho
cêë u lûå c lûúå n g lao àöå n g.
haâ n g triïå u nhên dên lao àöå n g trong
nhûä n g nùm 1990, àùå c biïå t laâ viïå c höî trúå
Tùng trûúãng vaâ viïåc laâm
ngûúâ i ngheâ o vûúå t khoá , giaã i quyïë t viïå c laâ m
BAÁO CAÁO PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI VIÏÅT NAM 2001
72

Vïì nguyïn tùæ c , tùng trûúã n g kinh tïë cöng nghiïå p nùå n g vaâ bêë t àöå n g saã n , caá c
cao seä múã ra nhûä n g cú höå i viïå c laâ m múá i vaâ ngaâ n h coá hïå söë baã o höå cao, vaâ caá c ngaâ n h
tùng thu nhêå p cho ngûúâ i dên. Nhòn töí n g àoâ i hoã i nhiïì u vöë n ; trong khi àoá cöng
thïí , tùng trûúã n g àaä coá taá c àöå n g tñch cûå c nghiïå p nheå , ngaâ n h coá hïå söë taå o viïå c laâ m
cao laå i chó chiïë m coá 12%.
àïë n viïå c taå o thïm cöng ùn viïå c laâ m . Tuy
Thaâ n h tñch taå o viïå c laâ m cuã a khu vûå c
vêå y , tùng trûúã n g cao múá i chó laâ àiïì u kiïå n
DNNN cuä n g rêë t khiïm töë n . Trong caá c
cêì n àïì taå o thïm nhiïì u viïå c laâ m múá i . Khaã
nùng taå o viïå c laâ m thûå c sûå coâ n phuå thuöå c nùm qua, mùå c duâ coá rêë t nhiïì u khoaã n àêì u
tû dûúá i moå i hònh thûá c cho caá c DNNN,
vaâ o nhiïì u yïë u töë khaá c , àùå c biïå t laâ chêë t
lûúå n g, cú cêë u tùng trûúã n g chung cuã a nïì n song cú höå i viïå c laâ m trong caá c DNNN laâ
rêë t haå n heå p . Hún thïë nûä a , trong caá c nùm
kinh tïë .
1997-1999 saã n xuêë t cuã a möå t söë ngaâ n h àaä
Möå t àiïì u àûúå c thïí hiïå n rêë t roä neá t qua
bõ àònh trïå vaâ do àoá , tònh traå n g dû thûâ a
söë liïå u tùng trûúã n g vaâ viïå c laâ m cuã a caá c
lao àöå n g ngaâ y caâ n g tùng trong khu vûå c
tónh qua caá c nùm 1996-1998 laâ : Tùng
DNNN. Nùm 1997, caá c DNNN dû thûâ a
trûúã n g chûa thûå c sûå chuyïí n hoá a thaâ n h
khoaã n g 8% lao àöå n g, sang nùm 1998 tùng
nhûä n g cú höå i múá i vïì viïå c laâ m cho àöng
lïn 9-10% vaâ nùm 1999 tyã lïå naâ y laâ 9,1%
àaã o ngûúâ i lao àöå n g, àùå c biïå t laâ ngûúâ i
(trong caá c doanh nghiïå p coá vöë n àêì u tû
ngheâ o úã nöng thön; khöng coá möå t möë i
nûúá c ngoaâ i , tyã lïå lao àöå n g döi dû cuä n g laâ
quan hïå tûå àöå n g giûä a tùng trûúã n g cao vaâ
8%). Vúá i viïå c àêí y maå n h caã i caá c h DNNN
mûá c giaã m tyã lïå thêë t nghiïå p vaâ thiïë u viïå c
vaâ chuyïí n dõch cú cêë u , söë lao àöå n g döi dû
laâ m . Söë liïå u thöë n g kï vïì tùng trûúã n g vaâ
coá khaã nùng coâ n tiïë p tuå c tùng trong
viïå c laâ m cuã a caá c tónh cho thêë y trong khi
nhûä n g nùm túá i (Àaâ o Quang Vinh, 2000).
caá c tónh coá HDI cao coá tyã lïå thiïë u viïå c laâ m
Chñnh saá c h ûu tiïn, giaá n tiïë p hoùå c trûå c
thêë p hún so vúá i caá c tónh coá HDI trung
tiïë p phaá t triïí n caá c ngaâ n h cöng nghiïå p sûã
bònh, nhûng mûá c thiïë u viïå c laâ m ñt nhêë t laå i
duå n g nhiïì u vöë n hún laâ lao àöå n g àaä vaâ
laâ úã caá c tónh coá HDI thêë p nhû Cao Bùç n g,
àang haå n chïë khaã nùng taå o viïå c laâ m cuã a
Sún La, Kon Tum.
khu vûå c naâ y .
Trïn goá c àöå toaâ n böå nïì n kinh tïë cuä n g
Khu vûå c doanh nghiïå p tû nhên àoá n g
vêå y . Khu vûå c coá vöë n àêì u tû nûúá c ngoaâ i laâ
vai troâ hïë t sûá c tñch cûå c trong viïå c giaã i
khu vûå c coá töë c àöå tùng trûúã n g cao nhêë t
trong nhiïì u nùm (mûá c tùng trûúã n g saã n
lûúå n g trung bònh hùç n g nùm cuã a khu vûå c
naâ y laâ 17,5% so vúá i mûá c tùng chung cuã a
caã nïì n kinh tïë laâ 7,5% trong thúâ i kyâ 1995-
1999 (TCTK, 1999). Tuy nhiïn, söë lao
àöå n g thu huá t trûå c tiïë p vaâ o khu vûå c naâ y
coâ n khaá khiïm töë n , khoaã n g 300.000 vaâ o
thúâ i àiïí m nùm 1999. Nïë u tñnh caã söë viïå c
laâ m àûúå c taå o ra úã caá c ngaâ n h coá liïn quan
thò khu vûå c naâ y múá i taå o ra khoaã n g
477.000 chöî laâ m viïå c , chiïë m hún 1% lûå c
lûúå n g lao àöå n g. Möå t phêì n cuã a tònh hònh
naâ y laâ do khu vûå c àêì u tû nûúá c ngoaâ i coá xu
hûúá n g têå p trung vaâ o nhûä n g ngaâ n h cöng
nghiïå p nùå n g, sûã duå n g nhiïì u vöë n , thiïn vïì
thõ trûúâ n g trong nûúá c vaâ àûúå c baã o höå cao
(Viïå n Kinh tïë hoå c , 1999). Chùè n g haå n ,
64% töí n g söë vöë n FDI àûúå c giaã i ngên nùm
1998 têå p trung vaâ o caá c lônh vûå c dêì u khñ,
NHÛÄNG THAÁCH THÛÁC ÀÖËI VÚÁI SÛÅ NGHIÏÅP PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI CUÃA VIÏÅT NAM TRONG THÚÂI KYÂ MÚÁI 73

Ngay trong thúâ i kyâ coá nhiïì u ngaâ n h bõ aã n h
HÖÅ P 3.5
hûúã n g cuã a cuöå c khuã n g hoaã n g kinh tïë
Taåo viïåc laâm úã Haãi Phoâng vaâ Quaãng Ninh: Cêu chuyïån cuãa hai ngûúâi
c h ê u AÁ, thò khu vûå c tû nhên cuä n g vêî n duy
laáng giïìng
trò vaâ taå o thïm khaá nhiïì u viïå c laâ m múá i
Haã i Phoâ n g vaâ Quaã n g Ninh laâ hai tónh úã phña Àöng Bùæ c chêu thöí söng Höì n g vaâ (Höå p 3.5).
àïì u cuâ n g nùç m trong Tam giaá c Tùng trûúã n g phña Bùæ c . Tuy nhiïn, trong nhûä n g Tuy nhiïn, caá c tiïì m nùng àïí tiïë p tuå c
nùm gêì n àêy, xu hûúá n g phaá t triïí n cuã a hai tónh coá nhûä n g àiïí m khaá c nhau vaâ thu huá t thïm lao àöå n g cuã a khu vûå c naâ y
do vêåy vêën àïì taåo viïåc laâm cuäng coá nhûäng neát khaác biïåt àaáng lûu yá.
àang coá xu hûúá n g giaã m dêì n khi àûá n g
Nhòn chung, kinh tïë dên doanh àaä àoá n g möå t vai troâ quan troå n g trong viïå c
trûúá c nhûä n g sûå lûå a choå n vaâ caå n h tranh
taåo viïåc laâm múái úã Haãi Phoâng. Trong hai nùm 1996 vaâ 1997, Haãi Phoâng àaä taåo
khoá khùn trong àiïì u kiïå n múã cûã a vaâ höå i
àûúå c 55 470 viïå c laâ m múá i , trong àoá , khoaã n g 30 000 laâ thuöå c khu vûå c tû nhên.
nhêå p . Hún nûä a , cuä n g coâ n khaá nhiïì u trúã
Nùm 1998, khu vûå c tû nhên taå o ra hêì u hïë t söë viïå c laâ m múá i . Trong 8 thaá n g àêì u
ngaå i àïí cho khu vûå c kinh tïë tû nhên, nhêë t
nùm 1998, caác cöng ty tû nhên taåo àûúåc 4 250 viïåc laâm vaâ khu vûåc höå gia àònh
laâ doanh nghiïå p vaâ cöng ty tû nhên, tùng
taå o àûúå c 9 054. Trong khi àoá , toaâ n böå khu vûå c nhaâ nûúá c chó taå o ra thïm 305
trûúã n g àuã maå n h vaâ bïì n vûä n g. Söë liïå u
viïåc laâm.
thöë n g kï cho thêë y tyã troå n g cuã a khu vûå c
Trong caá c ngaâ n h cöng nghiïå p nheå , thò ngaâ n h giaâ y deá p coá vai troâ haâ n g
àêì u . Bùæ t àêì u nöí i lïn trong thêå p niïn 1990, ngaâ n h cöng nghiïå p naâ y àaä hûá a heå n naâ y trong töí n g GDP àaä giaã m tûâ 70,8%
möå t triïí n voå n g tùng trûúã n g rêë t saá n g suã a . Trong voâ n g chûa àêì y 10 nùm, tûâ vaâ o nùm 1991 xuöë n g coâ n 49,4% vaâ o nùm
möå t võ thïë khöng àaá n g kïí , ngaâ n h giaâ y deá p àaä trúã thaâ n h ngûúâ i taå o viïå c laâ m vaâ
1999; trong khi àoá tyã troå n g cuã a kinh tïë
thu ngoaå i tïå lúá n nhêë t cuã a Haã i Phoâ n g. Hiïå n taå i , àêy laâ möå t trong nhûä n g lônh
nhaâ nûúá c tùng tûâ 29,3% lïn 40,2% trong
vûå c sûã duå n g nhiïì u nhên cöng nhêë t vúá i gêì n 30 000 lao àöå n g, möå t nûã a trong söë
cuâ n g thúâ i gian. Mùå c duâ àaä coá sûå caã i thiïå n
àoá àang laâ m viïå c trong khu vûå c tû nhên. Tyã lïå lao àöå n g laâ m viïå c trong ngaâ n h
vïì luêå t phaá p vaâ thïí chïë , song vêî n coâ n
naâ y tùng tûâ khoaã n g 1% lïn hún 20% lûå c lûúå n g lao àöå n g cöng nghiïå p toaâ n
nhiïì u caã n trúã cho sûå phaá t triïí n cuã a kinh
thaâ n h phöë trong cuâ n g giai àoaå n . Ngay trong thúâ i kyâ khuã n g hoaã n g chêu AÁ, caã
tïë dên doanh. Trûúá c hïë t phaã i kïí àïë n möi
viïå c laâ m vaâ saã n lûúå n g cuã a ngaâ n h àïì u gia tùng.
trûúâ n g kinh doanh coâ n nhiïì u ruã i ro,
Trong thúâi gian àoá, tónh lên cêån Haãi Phoâng laâ Quaãng Ninh laåi phaãi àöëi mùåt
chñnh saá c h chûa öí n àõnh, sûå nhuä n g nhiïî u
vúái nhiïìu vêën àïì nghiïm troång trong viïåc taåo viïåc laâm. Kinh tïë dên doanh
keá m phaá t triïí n . Lûå c lûúå n g lao àöå n g têå p trung nhiïì u vaâ o ngaâ n h than. Tuy cuã a nhûä n g ngûúâ i thûâ a haâ n h cöng vuå ,
nhiïn, hiïå u quaã cuã a ngaâ n h naâ y rêë t thêë p . Nùm 1999, do nhûä n g biïë n àöå n g trïn thiïë u thöng tin, thiïë u caá c töí chûá c höî trúå
thõ trûúâ n g thïë giúá i , than tiïu thuå keá m , Töí n g cöng ty Than phaã i ngûâ n g saã n xuêë t möå t caá c h coá hiïå u quaã sûå phaá t triïí n cuã a
möå t thúâ i gian. Viïå c töí chûá c sùæ p xïë p laå i ngaâ n h than seä dêî n àïë n möå t söë lûúå n g lúá n
caá c doanh nghiïå p tû nhên, nhêë t laâ caá c
lao àöång döi dû, àoâi hoãi phaãi giaãi quyïët viïåc laâm múái.
doanh nghiïå p vûâ a vaâ nhoã .
Nöng thön laâ khu vûå c viïå c laâ m cuã a
Nguöìn: David Dapice, Buâi Vùn 1999
phêì n lúá n lao àöå n g xaä höå i . Tuy nhiïn, do
diïå n tñch àêë t canh taá c bònh quên àêì u
ngûúâ i thêë p , cú cêë u lao àöå n g chûa húå p lyá ,
quyïë t viïå c laâ m . Thûå c tïë nhûä n g nùm qua
chuã yïë u laâ lao àöå n g laâ m nöng nghiïå p ,
àaä chó ra rùç n g, khu vûå c ngoaâ i quöë c doanh
chuyïí n àöí i cú cêë u kinh tïë nöng thön diïî n
laâ núi coá khaã nùng taå o àûúå c nhiïì u viïå c
ra chêå m , caá c ngaâ n h cöng nghiïå p vaâ dõch
laâ m nhêë t . Trong nùm 1998, khu vûå c cöng
vuå chûa phaá t triïí n , mûá c àêì u tû cho nöng
nghiïå p tû nhên mùå c duâ múá i chiïë m 22%
nghiïå p coâ n thêë p , cho nïn tònh traå n g thiïë u
saã n lûúå n g nhûng àaä sûã duå n g túá i 64% lao
viïå c laâ m úã khu vûå c naâ y hiïå n rêë t nghiïm
àöå n g trong toaâ n ngaâ n h cöng nghiïå p (Àaâ o
troå n g. Nùm 1998 tyã lïå nöng dên thiïë u viïå c
Quang Vinh, 2000). Chi phñ taå o ra möå t
laâ m trong caã nûúá c laâ 29%, trong àoá coá
chöî viïå c laâ m trong khu vûå c naâ y cuä n g laâ nhûä n g tónh coá tyã lïå rêë t cao nhû Quaã n g Trõ
thêë p nhêë t so súá i caá c khu vûå c khaá c (xem (57,5%), Hûng Yïn (59,3%), Haã i Dûúng
Chûúng 2). Caá c söë liïå u vïì viïå c laâ m trong (67,4%) vaâ Haâ Tônh (72,0%) ( Böå
nhûä n g nùm 90 cuä n g cho thêë y tùng trûúã n g LÀTBXH, 1999). Nhiïì u biïå n phaá p taå o
viïå c laâ m chuã yïë u do khu vûå c ngoaâ i quöë c viïå c laâ m úã nöng thön theo hûúá n g ‘ ly nöng
doanh, àùå c biïå t laâ khu vûå c höå gia àònh vaâ bêë t ly hûúng’ thöng qua viïå c phaá t triïí n
caá c doanh nghiïå p vûâ a vaâ nhoã taå o nïn. cöng nghiïå p nöng thön, dõch vuå taå i chöî ,
BAÁO CAÁO PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI VIÏÅT NAM 2001
74

phaá t triïí n caá c laâ n g nghïì àaä àûúå c aá p duå n g HÖÅ P 3.6
nhûng hiïå u quaã triïí n khai coâ n rêë t khiïm
Cöng nghiïåp nöng thön: Bao giúâ múái trûúãng thaânh?
nhûúâ n g. Nguöì n thu nhêå p chuã yïë u cuã a
ngûúâ i dên caá c vuâ n g nöng thön vêî n laâ tûâ Möå t trong nhûä n g àiïí m \"nuá t cöí chai\" hiïå n nay cuã a phaá t triïí n kinh tïë nöng
hoaå t àöå n g nöng nghiïå p , chiïë m gêì n 2/3 thön laâ sûå non yïëu cuãa lônh vûåc chïë biïën nöng saãn vaâ cöng nghiïåp nöng thön.
töí n g thu nhêå p , coá vuâ n g tyã lïå naâ y lïn túá i Tyã troå n g nöng saã n àûúå c chïë biïë n cöng nghiïå p coâ n quaá thêë p , múá i chó àaå t 30%
80% (TCTK, 1999). Cöng nghiïå p chïë saã n lûúå n g mña, gêì n 60% cheâ , 5% rau quaã , 1% thõt húi, 25% saã n phêí m thuyã
biïë n noá i chung vaâ ngaâ n h nghïì cöng saãn... Söë lûúång caác cú súã múái àûúåc xêy dûång coá maáy moác thiïët bõ tûúng àöëi hiïån
nghiïå p nöng thön coâ n chêå m phaá t triïí n àaåi chûa nhiïìu. Phêìn lúán caác cú súã chïë biïën luáa gaåo, cheâ, rau quaã, mña... àûúåc
(xem Höå p 3.6). Coá nhiïì u nguyïn nhên xêy dûå n g àaä lêu, thiïë t bõ vaâ quy trònh cöng nghïå laå c hêå u . Nhòn chung nùng lûå c
haå n chïë sûå phaá t triïí n cuã a cöng nghiïå p cöng nghiïå p chïë biïë n vaâ cöng nghïå sau thu hoaå c h chûa theo kõp töë c àöå phaá t
nöng thön, trong àoá coá nhûä n g ruã i ro, àùå c triïín saãn xuêët nguyïn liïåu vaâ coá khoaãng caách xa so vúái yïu cêìu vïì nêng cao
thuâ cuã a saã n xuêë t nöng nghiïå p vaâ thiïë u chêë t lûúå n g vaâ hiïå u quaã nöng saã n phêí m . Hêì u hïë t caá c saã n phêí m nöng nghiïå p
àïìu àûúåc tiïu thuå dûúái daång thö hoùåc sú chïë. Cöng nghiïåp chïë biïën noái chung
vùæ n g nhûä n g cú chïë thñch húå p nhùç m haå n
vaâ ngaâ n h nghïì cöng nghiïå p nöng thön phaá t triïí n chêå m . Do àêì u tû vaâ o khu vûå c
chïë , san seã nhûä n g ruã i ro àoá . Mùå t khaá c ,
naây thêëp, nïn cú súã vêåt chêët cuãa caác cú súã vaâ höå ngaânh nghïì úã nöng thön rêët
nhûä n g meá o moá trong chñnh saá c h thûúng
yïëu keám: chó coá 18,6% caác cú súã coá nhaâ xûúãng kiïn cöë, 15% chûa sûã duång àiïån,
maå i , trïn thõ trûúâ n g taâ i chñnh, sûå yïë u keá m
63% cöng viïåc laâ hoaân toaân thuã cöng. Vöën cuãa caác cú súã naây thêëp, vúái mûác
vïì cú súã haå têì n g, khaã nùng tiïë p cêå n thõ
trung bònh cho möåt cú súã laâ 370 triïåu VNÀ, möåt höå chuyïn laâ 36 triïåu VNÀ, höå
trûúâ n g caâ n g laâ m cho viïå c àêì u tû vaâ o lônh
kiïm laâ 19 triïåu VNÀ. Vöën saãn xuêët chuã yïëu laâ vöën tûå coá, chó coá 20% laâ vöën
vûå c naâ y trúã nïn keá m hêë p dêî n , aã n h hûúã n g
vay. Saã n phêí m cuã a ngaâ n h nghïì nöng thön chuã yïë u phuå c vuå thõ trûúâ n g trong
trûå c tiïë p àïë n khaã nùng tùng trûúã n g cuã a
nûúá c , chó coá möå t phêì n haâ n g thuã cöng myä nghïå coá tham gia xuêë t khêí u . Mùå t
khu vûå c naâ y . Tyã troå n g àêì u tû vaâ o nöng
haâ n g coâ n àún àiïå u , chêë t lûúå n g thêë p , mêî u maä , bao bò keá m .
nghiïå p trong töí n g vöë n àêì u tû xaä höå i coá
chiïì u hûúá n g giaã m liïn tuå c tûâ trûúá c nhûä n g Nguöìn : Àùång Kim Sún, Nguyïîn Thùæng, 2000.
nùm 80 vaâ chó àûúå c chuyïí n hûúá n g trong 2
nùm vûâ a qua do chuã trûúng cuã a Àaã n g vaâ
Nhaâ nûúá c chuá troå n g hún vaâ o phaá t triïí n nùm 1998, tyã lïå lao àöå n g khöng coá trònh Viïåc nêng cao chêët lûúång
nöng nghiïå p vaâ nöng thön. àöå chuyïn mön trïn caã nûúá c coâ n rêë t
vaâ thay àöíi cùn baãn cú
cao, chiïë m túá i 86,7%, àùå c biïå t laâ úã nöng
Chêët lûúång lûåc lûúång lao àöång cêëu lûåc lûúång lao àöång
thön vaâ caá c tónh vuâ n g sêu, vuâ n g xa (xem
khöng chó aãnh hûúãng trûåc
Viïå t Nam, trong khi dû thûâ a lao àöå n g, Baã n g 3.6).
tiïëp àïën viïåc múã röång,
laå i phaã i àöë i mùå t vúá i vêë n àïì chêë t lûúå n g Tûúng quan giûä a tyã lïå lao àöå n g khöng
coá chuyïn mön vúá i tyã lïå thiïë u viïå c laâ m tiïëp nhêån cú höåi viïåc laâm
nguöì n lao àöå n g, àùå c biïå t laâ lao àöå n g coá kyä
khaá chùå t cheä : ngûúâ i coá tay nghïì thêë p ,
nùng, trònh àöå cao àïí àaá p ûá n g yïu cêì u vaâ thu nhêåp, maâ coân aãnh
hoùå c khöng coá tay nghïì chuyïn mön thò
cöng nghiïå p hoá a , hiïå n àaå i hoá a vaâ caå n h hûúãng àïën hiïåu quaã, sûác
khaã nùng kiïë m viïå c laâ m caâ n g moã n g
tranh quöë c tïë ngaâ y caâ n g khùæ c nghiïå t hún. caånh tranh cuãa nïìn kinh
manh. Möå t trong nhûä n g nguyïn nhên
Viïå c nêng cao chêë t lûúå n g vaâ thay àöí i cùn
tïë vaâ sûå thaânh baåi cuãa
trûå c tiïë p cuã a tònh traå n g trïn laâ sûå thiïë u
baã n cú cêë u lûå c lûúå n g lao àöå n g khöng chó
tiïën trònh höåi nhêåp kinh tïë
vùæ n g, giaã m suá t vaâ yïë u keá m cuã a hïå thöë n g
aã n h hûúã n g trûå c tiïë p àïë n viïå c múã röå n g,
àaâ o taå o daå y nghïì trong nhiïì u nùm daâ i do quöëc tïë
tiïë p nhêå n cú höå i viïå c laâ m vaâ thu nhêå p , maâ sûå têå p trung thiïn lïå c h vaâ o caá c cêë p àaâ o
coâ n aã n h hûúã n g àïë n hiïå u quaã , sûá c caå n h taå o khaá c (Höå p 3.7).
tranh cuã a nïì n kinh tïë vaâ sûå thaâ n h baå i cuã a Tònh hònh àoá àaä haå n chïë khaã nùng vaâ
tiïë n trònh höå i nhêå p kinh tïë quöë c tïë . haâ n h vi lûå a choå n hoå c tiïë p cuã a hoå c sinh töë t
Hiïå n nay, chêë t lûúå n g nguöì n lao àöå n g nghiïå p phöí thöng trung hoå c ; chó coá 10%
Viïå t Nam coâ n yïë u keá m . Trònh àöå tay hoå c sinh töë t nghiïå p nöå p àún xin vaâ o caá c
nghïì thêë p , cú cêë u ngaâ n h nghïì cuã a lûå c trûúâ n g daå y nghïì . Hêì u nhû khu vûå c tû
lûúå n g lao àöå n g khöng phuâ húå p vúá i yïu nhên vaâ khu vûå c coá vöë n àêì u tû nûúá c
cêì u phaá t triïí n cuã a tònh hònh múá i . Àïë n ngoaâ i chûa coá vai troâ àaá n g kïí trong viïå c
NHÛÄNG THAÁCH THÛÁC ÀÖËI VÚÁI SÛÅ NGHIÏÅP PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI CUÃA VIÏÅT NAM TRONG THÚÂI KYÂ MÚÁI 75

BAÃ N G 3.6
Thiïëu viïåc laâm vaâ thiïëu tay nghïì trong lûåc lûúång lao àöång (%)
Tyã lïå lao àöång khöng coá tay nghïì Tyã lïå thiïëu viïåc
Caác tónh thaânh coá: Nöng thön Chung Thaânh thõ laâm chung
HDI cao 88,8 78,8 61,6 25,2
HDI thêëp 91,4 86,8 59,7 13,6
HDI trung bònh 93,0 90,2 72,6 28,2
Caã nûúác 91,9 86,7 66,3 26,5
Nguöìn: Böå LÀTBXH vaâ tñnh toaán cuãa nhoám.
àaâ o taå o nghïì . tiïë p àïë n hoaå t àöå n g tñn duå n g chung, khaã
nùng huy àöå n g vöë n vaâ tñnh bïì n vûä n g cuã a
Möå t phêì n khöng nhoã coá aã n h hûúã n g
chûúng trònh. Hiïå u quaã cuã a caá c Chûúng
àïë n chêë t lûúå n g vaâ cú cêë u cuã a lûå c lûúå n g lao
Thaách thûác lúán nhêët cuãa trònh naâ y cuä n g cêì n àûúå c àaá n h giaá àêì y àuã
àöå n g laâ nhûä n g bêë t cêå p hiïå n nay cuã a hïå
Viïåt Nam laâ phaãi chuã hún. Söë liïå u vïì Chûúng trònh giaã i quyïë t
thöë n g giaá o duå c vaâ àaâ o taå o noá i chung.
viïå c laâ m cho thêë y , suêë t àêì u tû àïí taå o möå t
àöång, tñch cûåc höåi nhêåp
Sûå höî trúå trûåc tiïëp cuãa Nhaâ nûúác: Caác viïå c laâ m múá i theo Chûúng trònh naâ y coá
kinh tïë quöëc tïë trong àiïìu
chûúng trònh muåc tiïu quöëc gia chiïì u hûúá n g tùng, tûâ mûá c 0,7-0,8 triïå u
kiïån cuãa möåt nïìn kinh tïë VNÀ vaâ o nhûä n g nùm 1992-1994 lïn 1,4
Nhêå n thûá c roä vai troâ cuã a vêë n àïì giaã i
chuyïín àöíi, thïí chïë thõ triïå u VNÀ nùm 1998 vaâ 2,2 triïå u VNÀ
quyïë t viïå c laâ m àöë i vúá i sûå nghiïå p phaá t nùm 1999 (Àaâ o Quang Vinh, 2000).
trûúâng. Nhiïìu vêën àïì vïì
triïí n chung cuã a àêë t nûúá c , Àaã n g vaâ Nhaâ Thïm vaâ o àoá , viïå c têå p trung chuã yïë u vaâ o
chñnh saách coân chûa àûúåc nûúá c àaä coá nhûä n g nöî lûå c lúá n trong viïå c höî caá c höå saã n xuêë t nöng nghiïå p coá thïí mang
giaãi quyïët möåt caách toaân trúå trûå c tiïë p thuá c àêí y cöng taá c naâ y . Hai laå i nhûä n g kïë t quaã trûå c tiïë p vïì nùng suêë t
diïån, nhêån thûác vïì sûå cêìn chûúng trònh muå c tiïu coá liïn quan trûå c vaâ thu nhêå p cho caá c àöë i tûúå n g hûúã n g thuå ,
tiïë p àïë n taå o viïå c laâ m laâ Chûúng trònh xoaá song taá c àöå n g àïë n viïå c laâ m coá thïí bõ haå n
thiïët vaâ quyïët têm chuã
chïë , do taá c àöå n g lan toã a vaâ phaå m vi thuå
àoá i giaã m ngheâ o vaâ Chûúng trònh giaã i
àöång höåi nhêåp coân khaác
hûúã n g heå p . Trong khi àoá caá c lônh vûå c coá
quyïë t viïå c laâ m .
nhau, nùng lûåc xêy dûång, khaã nùng taå o viïå c laâ m lúá n hún thöng qua
Tuy nhiïn, sau möå t thúâ i gian thûå c
triïín khai chiïën lûúåc höåi caá c taá c àöå n g naâ y nhû cöng nghiïå p nöng
hiïå n , àaä phaá t sinh nhûä n g vêë n àïì cêì n àûúå c
thön, dõch vuå laå i ñt àûúå c chuá yá . Vêë n àïì
nhêåp coân yïëu keám xem xeá t kyä lûúä n g (ILO, 2000). Thûá nhêë t ,
nùng lûå c thûå c hiïå n , àiïì u phöë i , kïë t húå p
caá c chûúng trònh naâ y dûå a chuã yïë u vaâ o tñn
giûä a caá c chûúng trònh coá liïn quan cuä n g
duå n g ûu àaä i , do vêå y coá aã n h hûúã n g trûå c
nhû caá c cêë p , ngaâ n h coâ n yïë u .
Àiïì u quan troå n g trong thúâ i gian túá i laâ
HÖÅ P 3.7
cêì n àùå t caá c chûúng trònh muå c tiïu quöë c
Àaâo taåo lûåc lûúång lao àöång coá tay nghïì - yïëu töë bõ laäng quïn
gia trong khuön khöí cuã a möå t chiïë n lûúå c
töí n g thïí , àöì n g böå vaâ coá tñnh bao quaá t hún,
Theo söë liïåu cuãa Töíng cuåc Daåy nghïì, chó coá 17,7% trong töíng söë gêìn 40 triïåu
nhùç m phaá t huy maå n h meä caá c nguöì n lûå c
lao àöång cuãa Viïåt Nam àûúåc coi laâ coá kyä nùng chuyïn mön. Trong söë 2,5 triïåu
vaâ nêng cao hiïå u quaã cuã a caá c chûúng
cöng nhên, khoaãng 1,8 triïåu laâ àûúåc àaâo taåo nghïì. Söë trûúâng daåy nghïì nùm
trònh àoá .
1999 laâ 138, giaãm 122 trûúâng kïí tûâ nùm 1997. Söë lûúång giaáo viïn daåy nghïì
cuäng giaãm, coân 5260 ngûúâi nùm 1999, trong àoá chó 2% laâ coá trònh àöå àaåi hoåc.
3.2.3. C HUÃ ÀÖÅNG HÖÅI NHÊÅ P KINH TÏË QUÖËC
Ngên saá c h Nhaâ nûúá c daâ n h cho caá c trûúâ n g daå y nghïì laâ rêë t nhoã beá , chó chiïë m
TÏË THAÂ N H C Ö N G: MÖÅ T THAÁ C H THÛÁ C
5% toaâ n böå ngên saá c h daâ n h cho giaá o duå c - àaâ o taå o nùm 1999, mùå c duâ àaä tùng
GAY GÙÆT
àaáng kïí so vúái mûác 3,8% cuãa nùm 1997-1998. Hún möåt nûãa thiïët bõ daåy nghïì
àaä quaá laå c hêå u , àûúå c saã n xuêë t tûâ nhûä n g nùm 1970 vïì trûúá c . Hiïå n nay Viïå t Nam àaä coá quan hïå ngoaå i
giao vúá i 167 nûúá c vaâ quan hïå thûúng maå i
Nguöìn: Theo Viïåt Nam Economic News, No 11, thaáng Ba 2000.
vúá i 154 nûúá c . Àoá laâ kïë t quaã àêì y êë n tûúå n g
BAÁO CAÁO PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI VIÏÅT NAM 2001
76

trïn bûúá c àûúâ n g höå i nhêå p kinh tïë khu HÖÅ P 3.8
vûå c vaâ quöë c tïë maâ Viïå t Nam àaä traã i qua.
Chêët lûúång tùng trûúãng: Tyã lïå àoáng goáp cuãa vöën vaâ nùng suêët
Nhû àaä trònh baâ y úã Chûúng 2, múã cûã a vaâ
höå i nhêå p àaä chûá n g toã laâ möå t chuã trûúng
àuá n g àùæ n cuã a Àaã n g vaâ Nhaâ nûúá c , thûå c sûå
mang laå i nhûä n g lúå i ñch thiïë t thûå c cho àaå i
àa söë ngûúâ i dên, nêng cao tiïì m lûå c kinh tïë
cuã a àêë t nûúá c . Tuy nhiïn, trong giai àoaå n
múá i , trûúá c böë i caã n h toaâ n cêì u hoaá kinh tïë
vúá i caã cú höå i vaâ ruã i ro, vêë n àïì höå i nhêå p
kinh tïë quöë c tïë laâ caã möå t thaá c h thûá c lúá n
lao àöë i vúá i sûå nghiïå p phaá t triïí n cuã a àêë t
nûúá c vaâ dên töå c .
Thaá c h thûá c lúá n nhêë t cuã a Viïå t Nam laâ
phaã i chuã àöå n g, tñch cûå c höå i nhêå p kinh tïë
quöë c tïë trong àiïì u kiïå n cuã a möå t nïì n kinh Àöì thõ úã àêy hiïån mûác àöå àoáng goáp cuãa hai yïëu töë cú baãn àöëi vúái nhõp àöå
tïë chuyïí n àöí i , thïí chïë thõ trûúâ n g höî trúå tùng trûúã n g cuã a nïì n kinh tïë : vöë n vaâ nùng suêë t (chó tiïu hiïå u quaã , quan troå n g
cho quaá trònh naâ y coâ n àang trong giai nhêët àöëi vúái sûå tùng trûúãng bïìn vûäng, coá chêët lûúång). Coá thïí thêëy roä tñnh chêët
àoaå n hònh thaâ n h vaâ sú khai trïn nhiïì u tùng trûúã n g rêë t khaá c nhau cuã a hai giai àoaå n , trûúá c 1993-1994 vaâ sau àoá . Giai
mùå t ; nhiïì u vêë n àïì vïì chñnh saá c h coâ n àoaå n trûúá c tùng trûúã n g chuã yïë u laâ do tùng hiïå u quaã coâ n giai àoaå n sau chuã yïë u
chûa àûúå c giaã i quyïë t möå t caá c h toaâ n diïå n , laâ do vöën àêìu tû. Phêìn àoáng goáp cuãa nùng suêët caâng ngaây caâng giaãm vaâ chó coân
khoaã n g 20% vaâ o thúâ i àiïí m hiïå n nay. Tònh traå n g naâ y laâ àaá n g lo ngaå i vò chó söë
aã n h hûúã n g lúá n àïë n hiïå u quaã vaâ sûá c caå n h
naâ y cuã a caá c nûúá c trong khu vûå c laâ tûúng àöë i cao (35% úã Thaá i Lan, 41% úã
tranh cuã a nïì n kinh tïë ; nhêå n thûá c vïì sûå
Philippin, 43% úã Inàönïxia trong giai àoaån 1991-1996, Sarel M., 1997). Àiïìu
cêì n thiïë t vaâ quyïë t têm chuã àöå n g höå i
àoá coá thïí laâm cho viïåc thûåc hiïån muåc tiïu tùng trûúãng cao vaâ bïìn vûäng trong
nhêå p coâ n khaá c nhau, nùng lûå c xêy dûå n g,
caá c nùm túá i trúã nïn khoá khùn hún.
triïí n khai chiïë n lûúå c höå i nhêå p coâ n yïë u
keá m . Caá c biïå n phaá p cêì n thiïë t höî trúå quaá
trònh höå i nhêå p nhùç m laâ m giaã m thiïí u Ghi chuá: Söë liïåu àûúåc sûã duång àïí tñnh toaán úã àêy coá àûúåc àiïìu chónh laåi. Tuy nhiïn, àiïìu quan
troång laâ xu hûúáng suy giaãm phêìn àoáng goáp cuãa nùng suêët toaân böå caác nhên töë (TFP) àïìu thïí
nhûä n g chi phñ chuyïí n àöí i , àaã m baã o an hiïån roä qua sûå thay àöíi söë liïåu.
ninh kinh tïë xaä höå i cho ngûúâ i dên, nhêë t Nguöìn: UNDP, 1997; Ngên haâng Thïë giúái, 1998 vaâ 1999 vaâ nhoám nghiïn cûáu.
laâ caá c nhoá m yïë u thïë , dïî bõ töí n thûúng vaâ
chõu thua thiïå t taå m thúâ i trong quaá trònh
nhûng nhòn chung vêî n coâ n chûa àûúå c
höå i nhêå p chûa àûúå c hoaå c h àõnh, xem xeá t
thöng thoaá n g, caã n trúã àaá n g kïí viïå c huy
möå t caá c h coá hïå thöë n g.
àöå n g caá c nguöì n lûå c phuå c vuå phaá t triïí n .
Hiïåu quaã vaâ sûác caånh tranh cuãa nïìn Àiïì u àaá n g lo ngaå i laâ sau cuöå c khuã n g
kinh tïë coân yïëu keám hoaã n g kinh tïë chêu AÁ, trong khi caá c nûúá c
trong khu vûå c thûå c hiïå n nhûä n g caã i caá c h
Xeá t vïì nhûä n g chó tiïu vô mö cú baã n ,
maå n h meä nhùç m caã i thiïå n möi trûúâ n g àêì u
nïì n kinh tïë Võït Nam àaä coá nhûä n g bûúá c
tû, khùæ c phuå c tònh traå n g yïë u keá m vïì thïí
tiïë n daâ i sau 15 nùm Àöí i múá i . Tuy nhiïn,
chïë vaâ cú cêë u , nêng cao hiïå u quaã vaâ sûá c
àùç n g sau nhûä n g chó tiïu söë lûúå n g coâ n tiïì m
caå n h tranh cuã a nïì n kinh tïë vaâ àaä thïí hiïå n
êí n nhûä n g vêë n àïì khaá gay gùæ t vïì chêë t
khaá roä neá t nhûä n g lúå i thïë caå n h tranh quöë c
lûúå n g tùng trûúã n g, hiïå u quaã , sûá c caå n h
gia so vúá i Viïå t Nam. Mùå c duâ töë c àöå tùng
tranh cuã a nïì n kinh tïë . Nhiïì u cöng trònh
trûúã n g nùm 2000 ûúá c tñnh cao hún àaá n g
nghiïn cûá u (UNDP, 1997; WB, 1998 vaâ
kïí so vúá i nùm 1999, thûå c traå n g cuã a cú cêë u
1999) àaä chó ra nhûä n g mêë t cên àöë i
tùng trûúã n g cuã a nûúá c ta vêî n khöng khaá c
nghiïm troå n g vaâ tñnh chêë t phaá t triïí n coâ n
nhiïì u so vúá i thúâ i gian trûúá c àêy: tùng
thiïë u bïì n vûä n g cuã a nïì n kinh tïë (Höå p 3.8).
trûúã n g cao têå p trung vaâ o nhiïì u ngaâ n h
Möi trûúâ n g kinh doanh trong nhûä n g
nùm 1999-2000 tuy àaä àûúå c caã i thiïå n cöng nghiïå p coá nùng suêë t vaâ sûá c caå n h
NHÛÄNG THAÁCH THÛÁC ÀÖËI VÚÁI SÛÅ NGHIÏÅP PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI CUÃA VIÏÅT NAM TRONG THÚÂI KYÂ MÚÁI 77

tranh thêë p nïn phaã i duy trò mûá c baã o höå troå n g hún.
cao vaâ chuã yïë u laâ tiïu thuå trïn thõ trûúâ n g Têm lyá baã o höå coâ n khaá nùå n g nïì trong
nöå i àõa (Baã n g 3.7). caá c doanh nghiïå p . Khu vûå c DNNN vêî n
Hiïå u quaã vaâ sûá c caå n h tranh yïë u keá m chûa hoaâ n toaâ n thoaá t ra khoã i raâ n g buöå c
àûúå c thïí hiïå n trong caã hiïå u quaã kinh cuã a cú chïë xin-cho cuã a chïë àöå kïë hoaå c h
doanh cuã a caá c doanh nghiïå p , àùå c biïå t laâ hoá a têå p trung bao cêë p . Xeá t dûúá i goá c àöå
doanh nghiïå p , àiïì u àoá laâ hoaâ n toaâ n dïî
caá c DNNN vaâ caá c ngên haâ n g thûúng maå i ,
hiïí u vaâ húå p lyá . Tuy nhiïn, xeá t trïn goá c àöå
cú cêë u xuêë t khêí u , àêì u tû, sûå bêë t öí n àõnh
toaâ n böå nïì n kinh tïë , viïå c tiïë p tuå c baã o trúå
trïn caá c thõ trûúâ n g, àùå t biïå t laâ trïn caá c thõ
khöng hiïå u quaã cho DNNN dûúá i caá c hònh
trûúâ n g nöng saã n xuêë t khêí u chñnh trong
thûá c khaá c nhau laâ rêë t töë n keá m , khöng
thúâ i gian gêì n àêy. Ngay tûâ nhûä n g nùm
bïì n vûä n g vaâ taå o ra nhûä n g meá o moá , sai
chûa coá khuã n g hoaã n g kinh tïë chêu AÁ rêë t
lïå c h trong hïå thöë n g àöå n g lûå c cuã a caã nïì n
nhiïì u ngaâ n h cöng nghiïå p àûúå c nhaâ nûúá c
kinh tïë (Höå p 3.9). Viïå c àùå t cho caá c DNNN
höî trúå phaá t triïí n laâ nhûä n g ngaâ n h keá m
quaá nhiïì u muå c tiïu, bao göì m caã caá c muå c
hiïå u quaã , chi phñ cao.
tiïu kinh doanh vaâ baã o àaã m xaä höå i laâ m
Àöíi múái khu vûåc doanh nghiïåp nhaâ cho hïå thöë n g àöå n g lûå c caâ n g trúã nïn lïå c h
nûúác vaâ ngên haâng laâ möåt nhiïåm vuå rêët laå c , keá m hiïå u quaã . Tònh traå n g laâ m ùn
nan giaãi nhûng khöng thïí neá traánh keá m hiïå u quaã hiïå n nay khöng thïí àaã m
baã o cho nhiïì u DNNN coá thïí duy trò àûúå c
Tònh traå n g laâ m ùn keá m hiïå u quaã cuã a hoaå t àöå n g möå t caá c h bònh thûúâ n g chûá
nhiïì u DNNN àaä vaâ àang laâ möå t vêë n àïì chûa noá i gò àïë n viïå c caå n h tranh thaâ n h
nhûá c nhöë i , noá n g boã n g. Mùå c duâ caá c söë cöng trïn thõ trûúâ n g quöë c tïë vaâ ngay caã
liïå u khöng hoaâ n toaâ n thöë n g nhêë t vúá i trïn sên nhaâ möå t khi quaá trònh höå i nhêå p
nhau, nhûng nhòn chung thò coá túá i 60% àuúå c àêí y maå n h.
söë doanh nghiïå p laâ m ùn keá m hiïå u quaã
Möi trûúâ n g kinh doanh chûa àûúå c
hoùå c thua löî . Nïë u loaå i trûâ caá c yïë u töë trúå
thöng thoaáng, coân nhiïìu bêët húåp lyá
giuá p (trûå c tiïë p hoùå c giaá n tiïë p ) cuã a Nhaâ
nûúá c cho khu vûå c DNNN thò coá leä tònh Trong thúâ i gian gêì n àêy, Chñnh phuã
traå n g thua löî , keá m hiïå u quaã coâ n trêì m àaä coá nhûä n g nöî lûå c rêë t lúá n trong viïå c caã i
BAÃ N G 3.7
Tùng trûúãng chung vaâ cuãa möåt söë ngaânh, 1999-2000 (%)
1999 2000
Töëc àöå tùng trûúãng GDP 4,8 6,4
- Cöng nghiïåp 7,7 9,5
Töíng saãn lûúång cöng nghiïåp 10,4 15,4
Mûác tùng möåt sö saãn phêím chuã yïëu
+ Xi mùng 6,6 28,8
+ Sûá vïå sinh 3,3 38,7
+ Gaåch laát .. 24,0
+ Àûúâng mêåt 26,6 15,8
+ Theáp 13,6 14,1
+ Phên hoaá hoåc 14,5 12,8
+ Giêëy bòa 8,7 14,4
+ Ö tö 11,3 108,4
+ Xe maáy -7,0 73,0
Nguöì n : Töíng cuåc Thöëng kï.
BAÁO CAÁO PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI VIÏÅT NAM 2001
78

thiïå n möå t möi trûúâ n g kinh doanh thöng HÖÅ P 3.9
thoaá n g, taå o àiïì u kiïå n thu huá t caá c nguöì n
Mûác àöå baão höå caác ngaânh úã Viïåt Nam (Hïå söë baão höå hûäu hiïåu)
lûå c phaá t triïí n (nhû viïå c thûå c hiïå n hïå
thöë n g thuïë VAT, thöng qua vaâ thi haâ n h
Luêå t Doanh nghiïå p , sûã a àöí i Luêå t Àêì u tû
nûúá c ngoaâ i , tiïë n haâ n h Chûúng trònh
Haâ n h àöå n g höî trúå Doanh nghiïå p vûâ a vaâ
nhoã . ..). Tuy nhiïn, so vúá i yïu cêì u phaá t
triïí n cuä n g nhû so vúá i caá c nûúá c trong khu
vûå c , coâ n rêë t nhiïì u viïå c phaã i laâ m àïí coá thïí
nêng cao khaã nùng caå n h tranh cuã a nïì n
kinh tïë noá i chung vaâ cuã a möî i doanh
nghiïå p noá i riïng.
Theo àaá n h giaá múá i àêy nhêë t cuã a töí
chûá c Diïî n àaâ n Kinh tïë thïë giúá i , khaã nùng
Hònh trïn àêy cho thêë y , mûá c àöå baã o höå hûä u hiïå u (effective rates of pro-
caå n h tranh vaâ möi trûúâ n g kinh doanh
tection) hay coâ n àûúå c goå i laâ trúå cêë p ngêì m àõnh (implicit subsidies, tûá c laâ trúå
cuã a caá c nûúá c trong khu vûå c (xeá t theo 8
cêë p maâ ngûúâ i tiïu duâ n g traã cho ngûúâ i saã n xuêë t möå t caá c h khöng minh baå c h maâ
nhoá m chó tiïu laâ àöå múã cûã a , khu vûå c nhaâ
baã n thên chñnh ngûúâ i tiïu duâ n g nhiïì u khi cuä n g khöng nhêå n biïë t àûúå c ) cuã a caá c
nûúá c , taâ i chñnh, cöng nghïå , cú súã haå têì n g,
ngaâ n h cöng nghiïå p cao hún nhiïì u so vúá i ngaâ n h nöng nghiïå p . Nïë u tñnh thïm
quaã n trõ, lao àöå n g, vaâ thïí chïë ) àaä àûúå c yïë u töë tó giaá bõ àaá n h giaá cao trong möå t giai àoaå n daâ i thò sûå bêë t lúå i cuã a nöng
caã i thiïå n àaá n g kïí . Trong khi àoá , thûá nghiïåp so vúái caác ngaânh cöng nghiïåp, àùåc biïåt laâ cöng nghiïåp saãn xuêët haâng
haå n g khaã nùng caå n h tranh cuã a Viïå t Nam tiïu duâ n g coâ n lúá n hún nhiïì u . Nhû vêå y khu vûå c nöng nghiïå p vaâ nöng thön àaä
laâ rêë t thêë p so vúá i caá c nûúá c trong khu vûå c phaã i ngêì m trúå cêë p cho khu vûå c cöng nghiïå p vaâ thaâ n h thõ. Àiïì u naâ y cuä n g goá p
cuä n g nhû vúá i caá c nïì n kinh tïë chuyïí n àöí i phêì n lyá giaã i taå i sao thu nhêå p cuã a ngûúâ i nöng dên thêë p vaâ taå i sao àêì u tû cuã a
(Baã n g 3.6). Àiïì u àoá àùå t ra nhûä n g thaá c h khu vûå c tû nhên (kïí caã cuã a liïn doanh nûúá c ngoaâ i ) vaâ o nöng nghiïå p coâ n rêë t
thûá c múá i cho Viïå t Nam vò khoaã n g caá c h thêë p : vúá i caá c àiïì u kiïå n nhû nhau, vöë n luön tòm àïë n núi coá mûá c àöå baã o höå cao
chïnh lïå c h vïì möi trûúâ n g àêì u tû, kinh nhêë t (tûá c laâ nhêå n àûúå c mûá c trúå cêë p ngêì m àõnh cao nhêë t ). Vúá i cú cêë u baã o höå
doanh seä coá nguy cú caâ n g gia tùng. Trong nïu trïn, nhaâ àêì u tû seä khöng coá àûúå c nhûä n g khuyïë n khñch àïí àêì u tû vaâ o khu
vûåc kinh tïë nöng nghiïåp vaâ nöng thön. Tûå do hoaá thûúng maåi xeát vïì khña caånh
khi FDI àaä àûúå c phuå c höì i vaâ tùng trúã laå i
naây seä cho lúåi cho phaát triïín nöng nghiïåp vaâ nöng thön.
taå i caá c nûúá c chêu AÁ thò taå i Viïå t Nam, tònh
hònh àûúå c caã i thiïå n chûa nhiïì u . Sûå suy
giaã m FDI vaâ möi trûúâ n g kinh doanh keá m Chuá thñch: Cöng nghiïåp I bao göìm caác ngaânh saãn xuêët tû liïåu saãn xuêët, coân cöng nghiïåp II laâ
caác ngaânh saãn xuêt vêåt phêím tiïu duâng.
hêë p dêî n àang baá o hiïå u khaã nùng suy Nguöìn: Viïån Kinh tïë hoåc, 1999.
giaã m vïì tùng trûúã n g trong tûúng lai,
caâ n g gêy khoá khùn cho viïå c giaã i quyïë t
caá c vêë n àïì vïì àoá i ngheâ o , cöng ùn viïå c laâ m maå n h meä cuã a caá c h maå n g cöng nghïå , nhêë t
vaâ caá c vêë n àïì phaá t triïí n xaä höå i khaá c . Àêy laâ cöng nghïå thöng tin. Tuy nhiïn quaá
thûå c sûå laâ möå t vêë n àïì àaá n g lo ngaå i trong
trònh naâ y laâ khöng àöì n g àïì u giûä a caá c lônh
böë i caã n h quaá trònh höå i nhêå p quöë c tïë cuã a
vûå c khaá c nhau cuã a àúâ i söë n g kinh tïë xaä höå i
Viïå t Nam caâ n g trúã nïn sêu sùæ c , toaâ n diïå n
toaâ n cêì u . Töë c àöå tùng trûúã n g trong lônh
vaâ Viïå t Nam phaã i thûå c hiïå n caá c cam kïë t
vûå c saã n xuêë t tùng chêå m hún so vúá i töë c àöå
höå i nhêå p cuã a mònh.
phaá t triïí n thûúng maå i , lao àöå n g, dõch vuå ,
Hún nûä a , trong khi löå trònh giaã m thuïë
taâ i chñnh. Khaã nùng ài tùæ t àoá n àêì u coá thïí
quan àûúå c àïì ra khaá roä raâ n g trong khuön
laâ möå t cú höå i àöë i vúá i Viïå t Nam. Song hiïå n
khöí AFTA/CEPT thò nùng lûå c múá i , cöng
nay àiïì u àoá vêî n chó laâ tiïì m nùng. Àiïì u
cuå múá i phuâ húå p vúá i ‘ luêå t chúi’ múá i vaâ
quan troå n g àöë i vúá i Viïå t Nam laâ cêì n yá thûá c
cêì n thiïë t cho chuã àöå n g höå i nhêå p kinh tïë
roä raâ n g sûå cêì n thiïë t phaã i àêí y nhanh tiïë n
quöë c tïë coâ n yïë u vaâ thiïë u . Quaá trònh toaâ n
trònh caã i caá c h sêu röå n g hún nûä a nhùç m taå o
cêì u hoaá àaä vaâ àang diïî n ra dûúá i taá c àöå n g
NHÛÄNG THAÁCH THÛÁC ÀÖËI VÚÁI SÛÅ NGHIÏÅP PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI CUÃA VIÏÅT NAM TRONG THÚÂI KYÂ MÚÁI 79

BAÃ N G 3.8
Xïëp haång nùng lûåc caånh tranh cuãa Viïåt Nam vaâ möåt söë nïìn kinh tïë
Nûúác 1996 1998 2000 (*)
Haân Quöëc 21 22 26
Thañ Lan 18 30 27
Malaysia 9 16 32
Philippin 34 33 35
Inàönïsia 15 37 40
ÊËn Àöå 45 53 45
Trung Quöëc 29 32 46
Viïåt Nam 49 48 52
Nguöìn: World Competitiveness Report vaâ EIU, 2000.
Chuá thñch: (*) Xïëp haång nùm 2000 laâ theo Economic Inteligent Unit (EIU).
lêå p laå i àaâ tùng trûúã n g, vûún lïn höå i nhêå p Trong khi àoá , phêì n àöng doanh
quöë c tïë vaâ khu vûå c thaâ n h cöng. nghiïå p Viïå t Nam cuä n g chûa thûå c sûå nùng
àöå n g, linh hoaå t , àuã sûá c vûún lïn caå n h
tranh trong àiïì u kiïå n caå n h tranh quöë c
tïë . Viïå c tiïë p cêå n vúá i cöng nghïå thöng tin,
HÖÅ P 3.10
internet coâ n rêë t sú khai do caã nhûä n g haå n
Tònh hònh aáp duång cöng nghïå thöng tin trong ngaânh dïåt may
chïë trong ngaâ n h viïî n thöng cuä n g nhû
Cöng nghïå thöng tin àaä vaâ ngaâ y caâ n g trúã nïn quan troå n g trong cöng taá c kinh nhûä n g lyá do cuã a baã n thên caá c doanh
doanh, àùå c biïå t trong böë i caã n h toaâ n cêì u hoaá àang diïî n ra vúá i töë c àöå choá n g nghiïå p . Nhûä n g thaâ n h tûå u mang tñnh àöå t
mùå t . Caá c thuêå t ngûä “kinh doanh àiïå n tûã ” , “kinh doanh tûâ xa” àaä khöng coâ n
phaá , laâ m thay àöí i cùn baã n phûúng thûá c
àún giaã n laâ nhûä n g myä tûâ maâ thûå c sûå àaä trúã thaâ n h nhûä n g cú höå i múá i cho viïå c
kinh doanh vaâ quaã n lyá do caá c h maå n g vïì
kinh doanh coá hiïå u quaã cao hún. Caá c hònh thûá c kinh doanh gùæ n liïì n vúá i sûå
cöng nghïå thöng tin mang laå i coâ n khaá xa
phaá t triïí n cuã a cöng nghïå thöng tin àaä phaá t triïí n maå n h meä , mang tñnh buâ n g nöí
toaâ n cêì u vaâ thay àöí i möå t caá c h cùn baã n phûúng thûá c kinh doanh vaâ quaã n lyá . laå vúá i nhiïì u cú súã kinh doanh (Höå p 3.10).
Tñnh caå n h tranh cuã a möå t ngaâ n h hiïå n giúâ àang gùæ n liïì n vúá i khaã nùng cuã a Àêì u tû cuã a khu vûå c doanh nghiïå p tû
ngaâ n h àoá coá vûún lïn tranh thuã thúâ i cú múá i naâ y hay khöng.
nhên – khu vûå c tûúng àöë i nùng àöå n g, laå i
Viïåt Nam àang thûåc sûå coá nguy cú boã lúä thúâi cú cuãa cuöåc caách maång naây.
giaã m suá t tûâ mûá c gêì n möå t nûã a töí n g àêì u tû
Mùå c duâ àaä yá thûá c àûúå c tñnh chêë t cuã a cú höå i naâ y nhûng chuyïí n biïë n coâ n àang
xaä höå i nùm 1991 xuöë n g chó coâ n chûa àêì y
rêë t chêå m , khöng àaá p ûá n g àûúå c yïu cêì u múá i . Möå t chûúng trònh töí n g thïí xûã lyá
möåt caách àöìng böå vêën àïì naây coân àang thiïëu vùæng. 1/4 nùm 1997. Àùå c biïå t tûâ nùm 1995,
Möåt cuöåc àiïìu tra gêìn 100 doanh nghiïåp dïåt may do Viïån Kinh tïë hoåc tiïën lûúå n g àêì u tû àaä giaã m vïì söë tuyïå t àöë i (Baá o
haâ n h gêì n àêy cho thêë y rùç n g, mùå c duâ ngaâ n h naâ y coá vai troâ vaâ àoá n g goá p quan
caá o doanh nghiïå p cuã a TCTK). Àiïì u àoá
troå n g trong xuêë t khêí u vaâ võ thïë coá veã nhû thuêå n lúå i trïn thõ trûúâ n g quöë c tïë do
chûá n g toã möi trûúâ n g chñnh saá c h chûa àuã
Viïåt Nam coá lúåi thïë vïì nguöìn lao àöång coá trònh àöå nhûng chi phñ thêëp, khaã
taå o ra àöå n g lûå c cêì n thiïë t cho khu vûå c naâ y
nùng caå n h tranh cuã a ngaâ n h rêë t coá thïí coá nguy cú bõ suy giaã m do caá c doanh
nghiïå p chûa sùé n saâ n g vúá i nhûä n g biïë n àöí i to lúá n cuã a caá c h maå n g thöng tin. Hiïå n phaá t triïí n 2. Àùå c biïå t , khu vûå c chïë biïë n laâ
vêî n coâ n túá i 1/4 söë doanh nghiïå p khöng coá maá y tñnh. Möå t nûã a trong söë caá c lônh vûå c maâ sûå tham gia cuã a khu vûå c tû
doanh nghiïå p coá trang bõ maá y tñnh thò laå i khöng sûã duå n g chuá n g vaâ o caá c muå c
nhên coâ n rêë t nhoã beá (UNIDO, 2000). Tûâ
àñch tiïëp thõ, quaãn lyá, phuåc vuå khaách haâng. Hún nûäa coá túái 3/4 caác doanh
nùm 2000, do taá c àöå n g cuã a viïå c thûå c hiïå n
nghiïå p àûúå c phoã n g vêë n khöng hïì sûã duå n g Internet. Chó coá 1/10 caá c doanh
Luêå t Doanh nghiïå p , àêì u tû cuã a khu vûå c
nghiïåp tû nhên tiïëp cêån àûúåc vúái dõch vuå naây. Chi phñ thöng tin liïn laåc hiïån
coân quaá cao do nhûäng quy àõnh cuãa nhaâ nûúác cöång vúái võ thïë àöåc quyïìn cuãa kinh tïë dên doanh àaä gia tùng möå t caá c h
möå t söë ñt caá c doanh nghiïå p hoaå t àöå n g trong lônh vûå c naâ y vaâ nhûä n g quy àõnh àaá n g kïí . Tuy vêå y sûå thiïë u vùæ n g söë àöng
haânh chñnh, kiïím soaát hiïån haânh laâm cho viïåc tiïëp cêån vúái xa löå thöng tin toaân
doanh nghiïå p nùng àöå n g, kinh doanh coá
cêì u caâ n g trúã nïn khoá khùn vaâ töë n keá m hún.
hiïå u quaã cuã a caá c thaâ n h phêì n kinh tïë vêî n
àang laâ möå t thaá c h thûá c lúá n cuã a Viïå t Nam
Nguöìn: Viïån Kinh tïë hoåc/IDRC, 2000.
khi höå i nhêå p kinh tïë vúá i bïn ngoaâ i .
BAÁO CAÁO PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI VIÏÅT NAM 2001
80

Hònh thaânh hïå thöëng chñnh saách àuã sûác Thûúng maå i Quöë c tïë . Trong böë i caã n h
höî trúå cho nhûäng ngûúâi ngheâo, dïî bõ töín toaâ n cêì u hoaá vaâ sûå biïë n àöí i nhanh choá n g
thûúng trong quaá trònh chuyïín àöíi kinh vïì cöng nghïå , viïå c lûå a choå n ngaâ n h ûu tiïn
tïë vaâ höåi nhêåp quöëc tïë àïí Nhaâ nûúá c höî trúå cêì n àûúå c tñnh toaá n
thêå n troå n g àïì phoâ n g mùæ c sai lêì m ; caá c
Möå t trong nhûä n g thaá c h thûá c lúá n nhêë t
cöng cuå truyïì n thöë n g maâ nhiïì u nûúá c àaä
cuã a quaá trònh höå i nhêå p kinh tïë quöë c tïë laâ
tûâ n g aá p duå n g àïí thuá c àêí y , höî trúå caá c
xûã lyá vaâ chuyïí n àöí i cú cêë u kinh tïë vaâ ngaâ n h cöng nghiïå p seä caâ n g ngaâ y caâ n g bõ
chuyïí n sang möå t caá c h thûá c àiïì u haâ n h
haå n chïë (Höå p 3.11). Àöë i vúá i Viïå t Nam,
kinh tïë múá i . Thaâ n h cöng hay thêë t baå i cuã a cêì n coá nhûä n g nöî lûå c àiïì u chónh chñnh
Trong böëi caãnh toaân cêìu
caã i caá c h phuå thuöå c rêë t nhiïì u vaâ o khaã
saá c h vaâ caá c cöng cuå chñnh saá c h kñch thñch
nùng giaã i quyïë t caá c vêë n àïì ài keâ m theo hoaá vaâ sûå biïën àöíi nhanh
nêng cao hiïå u quaã vaâ sûá c caå n h tranh cuã a
thöng qua caá c biïå n phaá p höî trúå thñch húå p . choáng vïì cöng nghïå, caác
nïì n kinh tïë
Viïå t Nam cuä n g khöng phaã i laâ ngoaå i lïå .
cöng cuå truyïìn thöëng maâ
Nhiïì u ngaâ n h saã n xuêë t do àûúå c baã o höå Sûå bêët öín cuãa thõ trûúâng quöëc tïë vaâ
nhiïìu nûúác àaä tûâng aáp
trong möå t thúâ i gian daâ i seä khoá coá khaã nhûäng thay àöíi cú cêëu do taác àöång bïn
duång àïí thuác àêíy, höî trúå
ngoaâi cuäng coá thïí taåo ra tñnh chêët dïî bõ
nùng àûá n g vûä n g trïn thõ trûúâ n g khi thuïë
töín thûúng hún cho möåt söë nhoám ngûúâi, caác ngaânh cöng nghiïåp
quan giaã m vaâ caá c raâ o caã n thûúng maå i
nhêët laâ trong ngùæn haån.
khaá c àûúå c dúä boã . Sûå chuyïí n dõch cú cêë u seä caâng ngaây caâng bõ
kinh tïë seä laâ m naã y sinh ra möå t loaå t caá c
haån chïë
Tûå do hoaá thûúng maå i mang laå i nhûä n g
vêë n àïì xaä höå i cêì n giaã i quyïë t .
lúå i ñch lêu daâ i cho àaå i àa söë ngûúâ i dên.
Caã i caá c h sêu röå n g nhùç m nêng cao
Tuy nhiïn trong ngùæ n haå n , taá c àöå n g cuã a
hiïå u quaã cuã a caá c DNNN seä àûa àïë n tònh
caá c biïå n phaá p caã i caá c h, múã cûã a coá thïí laâ
traå n g lao àöå n g döi dû v aâ thay àöí i cú cêë u
khöng àöì n g àïì u . Ngûúâ i ngheâ o , caá c nhoá m
tay nghïì cuã a lûå c lûúå n g lao àöå n g.
yïë u thïë thûúâ n g coá xu thïë ûu thñch öí n àõnh
Hiïå n nay, theo nhiïì u caá c h àaá n h giaá
tûúng àöë i hún laâ chêë p nhêå n caá c ruã i ro vúá i
khaá c nhau, coá khoaã n g 150.000 cöng
nhên coá thïí seä döi dû trong quaá trònh sùæ p
HÖÅ P 3.11
xïë p àöí i múá i DNNN. Vïì töí n g thïí , söë viïå c
Chñnh saách cöng nghiïåp vaâ caác quy àõnh cuãa WTO
laâ m múá i coá thïí seä tùng thïm do múã cûã a vaâ
àöí i múá i taå o thïm nhiïì u cú höå i viïå c laâ m Vêën àïì hiïåu quaã cuãa chñnh saách cöng nghiïåp, àùåc biïåt cuãa Nhêåt Baãn vaâ Haân
múá i . Vêë n àïì laâ caá c nhoá m xaä höå i khaá c Quöë c àaä àûúå c thaã o luêå n nhiïì u . Möå t söë cöng trònh nghiïn cûá u gêì n àêy cho
nhau seä coá mûá c hûúã n g lúå i khaá c nhau vaâ thêë y , coá thïí caá c chñnh saá c h cöng nghiïå p cuã a Nhêå t Baã n vaâ Haâ n Quöë c àaä mang
chùæ c chùæ n seä coá nhûä n g ngûúâ i lao àöå n g bõ laå i nhûä n g kïë t quaã tùng trûúã n g nhêë t àõnh, nhûng nhûä n g taá c àöå n g tiïu cûå c àïë n
thiïå t thoâ i . Do vêå y , möå t chñnh saá c h höî trúå hïå thöë n g ngên haâ n g do viïå c trúå cêë p baã o laä n h cuã a Nhaâ nûúá c cho caá c ngaâ n h cöng
nghiïå p àûúå c ûu tiïn dûúá i caá c hònh thûá c khaá c nhau laå i lúá n hún. Do vêå y viïå c thûã
caá c nhoá m àöë i tûúå n g bõ aã n h hûúã n g naâ y laâ
nghiïå m chñnh saá c h cöng nghiïå p cêì n phaã i àûúå c cên nhùæ c thêå n troå n g.
rêë t cêì n thiïë t .
Hún thïë nûä a , möå t söë cöng cuå trûúá c àêy àaä tûâ n g àûúå c aá p duå n g àïí thûå c hiïå n
Chuyïí n hûúá n g àêì u tû seä gêy sûå suy
caác chñnh saách cöng nghiïåp coá leä seä khoá, thêåm chñ khöng thïí aáp duång àûúåc
giaã m saã n xuêë t , kinh doanh cuã a möå t söë
trong khuön khöí WTO. Àiïì u àoá khöng chó àuá n g vúá i caá c biïå n phaá p höî trúå nïì n
ngaâ n h. Àiïì u àoá àùå t Nhaâ nûúá c trûúá c möå t
cöng nghiïåp non treã maâ coân àuáng caã vúái möåt söë cöng cuå khaác nhû höî trúå,
sûå lûå a choå n khöng dïî daâ n g: tiïë p tuå c höî
khuyïë n khñch xuêë t khêí u . Caá c nûúá c àang phaá t triïí n cêì n têå p trung vaâ o viïå c taå o
trúå caá c doanh nghiïå p keá m hiïå u quaã hay lêå p möå t hïå thöë n g thõ trûúâ n g laâ n h maå n h, ài àöi vúá i viïå c xêy dûå n g thïí chïë , kïë t
phaã i coá nhûä n g quyïë t saá c h maå n h meä . Song cêë u haå têì n g, höî trúå caá c hoaå t àöå n g nghiïn cûá u vaâ phaá t triïí n , thi haâ n h chñnh
coá möå t àiïì u tûúng àöë i roä : Khöng thïí tiïë p saá c h caå n h tranh.
tuå c chñnh saá c h baã o höå vaâ àêì u tû Nhaâ nûúá c
traâ n lan, keá m hiïå u quaã nhû hiïå n nay Nguöìn: Howard Pack. Chñnh saách cöng nghiïåp: Liïìu thuöëc kñch thñch hay àöåc haåi cho tùng
trûúãng kinh tïë ( Industrial policy: a stimulus or a poison for economic growth), World Bank, 2000.
trong àiïì u kiïå n Viïå t Nam àêí y maå n h viïå c
Bijit Bora, P.J. Lloyd and Mair Pangestu, Chñnh saách cöng nghiïåp vaâ Töí chûác Thûúng maåi Quöëc
thûå c hiïå n nhûä n g cam kïë t song phûúng vaâ tïë (Industrial policy and WTO), 2000.
àa phûúng, hûúá n g túá i gia nhêå p Töí chûá c
NHÛÄNG THAÁCH THÛÁC ÀÖËI VÚÁI SÛÅ NGHIÏÅP PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI CUÃA VIÏÅT NAM TRONG THÚÂI KYÂ MÚÁI 81

hy voå n g seä àaå t àûúå c mûá c thu nhêå p cao (KH&CN) vaâ möi trûúâ n g ûá n g duå n g tri
thûá c cho phaá t triïí n kinh tïë .
hún (Alan Winters, 2000). Àöë i vúá i caá c àöë i
tûúå n g naâ y cêì n phaã i coá chñnh saá c h thoã a
Hïå thöëng giaáo duåc vaâ àaâo taåo coân nhiïìu
àaá n g, giuá p hoå vûúå t qua khoá khùn ban
bêët cêåp:
àêì u , tûâ n g bûúá c thñch nghi vúá i caá c àiïì u
kiïå n múá i . Khi quá a trònh àöí i múá i vaâ chuã Àöë i chiïë u vúá i caá c àoâ i hoã i phaá t triïí n ,
àöå n g höå i nhêå p àûúå c àêí y maå n h hún thò nhûä n g àiïí m yïë u keá m vaâ bêë t cêå p cuã a hïå
khaã nùng xuêë t hiïå n caá c têì n g lúá p , caá c thöë n g giaá o duå c vaâ àaâ o taå o hiïå n nay laâ
nhoá m ngûúâ i yïë u thïë , dïî bõ töí n thûúng nghiïm troå n g vaâ àang böå c löå ngaâ y caâ n g
cuä n g coá thïí seä nhiïì u hún, àa daå n g hún. roä . Yïu cêì u àùå t ra cho lônh vûå c naâ y khöng
Cêì n coá möå t hïå thöë n g chñnh saá c h höî trúå coâ n laâ tiïë n haâ n h àöí i múá i hay caã i tiïë n möå t
cho caá c àöë i tûúå n g yïë u thïë àoá möå t caá c h caá c h cuå c böå . Möå t cuöå c caã i caá c h toaâ n diïå n
Thaách thûác cuãa viïåc giaãi toaâ n diïå n . vaâ cùn baã n , tûâ chûúng trònh giaá o duå c vaâ
quyïët nhiïåm vuå nêng cao caá c h daå y vaâ hoå c , cú súã vêå t chêë t nhaâ
3.2.4. THAÁ C H THÛÁ C TO LÚÁ N ÀÖËI VÚÁ I VIÏÅC
dên trñ, yïu cêìu phaãi thay trûúâ n g, àïë n àöå i nguä giaá o viïn,... laâ vêë n àïì
NÊNG CAO DÊN T R Ñ V A Â V A I TROÂ CUÃA KHOA
rêë t cêë p baá c h.
àöíi nhanh choáng vaâ cùn HOÅC V A Â CÖNG NGHÏÅ
Chûúng trònh giaá o duå c vaâ àaâ o taå o hiïån
baãn chêët lûúång cuãa hïå
yïë u keá m trïn nhûä n g mùå t quan troå n g
Viïå t Nam khöng chó cêì n têå n duå n g àûúå c
thöëng cung cêëp vaâ sûã nhêë t . Trûúá c hïë t laâ vêë n àïì \"daå y , hoå c vaâ
lúå i thïë vïì lao àöå n g vúá i chi phñ thêë p , maâ
duång tri thûác haâ n h\". Chûúng trònh giaá o duå c -àaâ o taå o
coâ n cêì n tiïë p cêå n vaâ phaá t triïí n caá c ngaâ n h
cuã a Viïå t Nam coá xu hûúá n g nùå n g vïì cung
nghïì àoâ i hoã i kyä nùng, cöng nghïå hiïå n àaå i .
cêë p , aá p àùå t tri thûá c saá c h vúã vúá i muå c tiïu
Dûúá i goá c àöå naâ o thò viïå c nêng cao dên trñ,
kyä nùng vaâ nùng lûå c cho ngûúâ i lao àöå n g vïì söë lûúå n g ngûúâ i hoå c , coâ n hoå c sinh thò rêë t
cuä n g àoá n g vai troâ quyïë t àõnh. Caá c bùç n g thuå àöå n g trong tiïë p nhêå n vaâ hònh thaâ n h
chûá n g thu thêå p àûúå c tûâ caá c cuöå c àiïì u tra tri thûá c . Hún nûä a , trong hai vïë “hoå c “ vaâ
àïì u dêî n túá i kïë t luêå n : úã àõa phûúng naâ o “haâ n h“ cuã a nguyïn lyá giaá o duå c thò vïë sau
maâ trònh àöå vùn hoaá cuã a dên cû thêë p , cú bõ coi nheå . Sûå mêë t cên àöë i trong quan hïå
höå i tiïë p cêå n hïå thöë n g giaá o duå c khoá khùn “hoå c “ vaâ “haâ n h“ giaã i thñch caá c hiïå n
thò úã àoá , ngûúâ i dên ngheâ o hún, söë n g khoá tûúå n g bêë t húå p lyá vaâ khöng laâ n h maå n h
khùn hún vaâ hoå gùå p nhiïì u khoá khùn àang gia tùng khaá nhanh. Tri thûá c àûúå c
trong viïå c nêng cao mûá c söë n g (NGTG, cung cêë p chûa àaá p ûá n g àûúå c nhu cêì u
2000). Hún nûä a , cöng nghïå àang biïë n àöí i thûå c tiïî n , Trïn thûå c tïë khöng ñt ngûúâ i goå i
rêë t nhanh choá n g vaâ cuä n g khoá coá thïí ào laâ hoå c àïí lêë y “bùç n g cêë p “, “chûá n g chó“,
lûúâ n g àûúå c töë c àöå thay àöí i cuã a tri thûá c chûá khöng phaã i hoå c àïí coá tri thûá c thûå c sûå .
hiïå n nay3. Sûå phaá t triïí n hiïå n àaå i àoâ i hoã i
Àoá laâ sûå töë n phñ xaä höå i khöng nhoã hiïå n taå i
phaã i taå o ra nhûä n g kyä nùng vaâ nùng lûå c
(vïì mùå t taâ i chñnh) lêî n sûå thiïå t haå i lúá n
phaá t triïí n múá i cuã a con ngûúâ i . Con ngûúâ i
trong tûúng lai: nguöì n nhên lûå c keá m kyä
phaã i àaå t trònh àöå töë i thiïí u cao hún vaâ vúá i
nùng vaâ laå i thiïë u trung thûå c . Hai nguyïn
chêë t lûúå n g khaá c hùè n trûúá c àêy. Yïu cêì u
nhên sêu xa cuã a tònh traå n g trïn laâ hïå
naâ y caâ n g àuá n g àöë i vúá i nhûä n g nûúá c ài sau
thöë n g giaá o duå c coâ n nùå n g vïì muå c tiïu
nhû Viïå t Nam.
phuá c lúå i maâ xem nheå muå c tiïu àêì u tû thûå c
Thaá c h thûá c cuã a viïå c giaã i quyïë t nhiïå m
sûå vaâ o con ngûúâ i vaâ sûå keá m phaá t triïí n cuã a
vuå nêng cao dên trñ vúá i nöå i dung nhû trïn
thõ trûúâ n g lao àöå n g.
coá liïn quan trûå c tiïë p àïë n yïu cêì u phaã i
Kïë t quaã laâ chûúng trònh hoå c \"quaá taã i \"
thay àöí i nhanh choá n g vaâ cùn baã n chêë t
nhûng vêî n thiïë u nhiïì u tri thûá c cöng cuå .
lûúå n g cuã a hïå thöë n g cung cêë p vaâ sûã duå n g
Hiïå n nay, do muå c tiïu chñnh vaâ trûå c tiïë p
tri thûá c . Hïå thöë n g naâ y bao göì m caá c vêë n
cuã a viïå c hoå c laâ vûúå t qua caá c kyâ thi nïn
àïì chuã yïë u laâ : hïå thöë n g giaá o duå c - àaâ o taå o ;
“nhöì i nheá t “ kiïë n thûá c trúã thaâ n h phûúng
viïå c tiïë p cêå n thöng tin vaâ tri thûá c ; chiïë n
thûá c hoå c chuã yïë u . Phûúng thûá c hoå c àoá
lûúå c phaá t triïí n khoa hoå c vaâ cöng nghïå
BAÁO CAÁO PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI VIÏÅT NAM 2001
82

laâ m cho hoå c sinh luön luön bõ cùng thùè n g thêë p hún nhiïì u (vñ duå , úã tónh miïì n nuá i
têm lyá vúá i khöë i lûúå n g hoå c quaá taã i . Trong Lao Cai, chó coá 52,8% söë giaá o viïn àaå t
khi àoá , ngoaå i ngûä vaâ tin hoå c - nhûä n g tri chuêí n quöë c gia). Cuä n g cêì n lûu yá rùç n g
thûá c cú baã n töë i thiïí u cuã a hïå thöë n g giaá o chêë t lûúå n g giaá o viïn àûúå c àaá n h giaá theo
duå c hiïå n àaå i - laå i chûa àûúå c quan têm tiïu chuêí n cuã a chûúng trònh hiïå n coá , do
àuá n g mûá c . Khöng àûúå c trang bõ töë t ngoaå i vêå y chûa phaã n aá n h chñnh xaá c khaã nùng
ngûä vaâ tin hoå c , con ngûúâ i vaâ nguöì n nhên àaá p ûá n g cuã a àöå i nguä giaá o viïn trûúá c
lûå c tûúng lai cuã a Viïå t Nam chùæ c chùæ n seä nhûä n g àoâ i hoã i cuã a hïå thöë n g giaá o duå c -àaâ o
thiïë u caá c tri thûá c cöng cuå àïí tiïë p cêå n tri taå o trong höå i nhêå p quöë c tïë vaâ bûúá c
thûá c múá i vaâ àaá p ûá n g caá c nhu cêì u phaá t chuyïí n sang kinh tïë tri thûá c .
Trong khi àoá , cú súã vêå t chêë t cuã a nhaâ
triïí n hiïå n àaå i .
trûúâ n g, mùå c duâ àaä àûúå c nêng cêë p ñt nhiïì u
Viïå c àöí i múá i hïå thöë n g giaá o duå c -àaâ o
taå o àang vêë p phaã i möå t vêë n àïì nûä a laâ hiïå n trong nhûä n g nùm qua, song vêî n coâ n rêë t
traå n g àöå i nguä giaá o viïn caá c cêë p chûa àaá p ngheâ o naâ n vaâ thiïë u thöë n . Tònh traå n g naâ y
ûá n g töë t caá c yïu cêì u phaá t triïí n . thïí hiïå n úã nhiïì u mùå t .
Àöå i nguä giaá o viïn hiïå n coâ n thiïë u vïì söë Thûá nhêë t laâ thiïë u lúá p hoå c . Àa söë caá c
lûúå n g. Trong khoaá hoå c 1998-1999, tyã lïå trûúâ n g phöí thöng àïì u phaã i hoå c 2 ca; möå t
hoå c sinh trïn giaá o viïn úã cêë p tiïí u hoå c bònh söë trûúâ n g àaå i hoå c phaã i duy trò caã caá c buöí i
quên caã nûúá c laâ 30,5/1. Mùå c duâ tyã lïå hoå c hoå c ban àïm. Söë hoå c sinh möî i lúá p thûúâ n g
sinh phöí thöng/giaá o viïn úã möå t söë tónh quaá àöng: möî i lúá p tiïí u hoå c bònh quên coá
miïì n nuá i thêë p hún so vúá i úã thaâ n h phöë vaâ 35,5 hoå c sinh, phöí thöng cú súã : 41,6 vaâ
àöì n g bùç n g (22,6/1 úã Lai Chêu, 22,7/1 úã phöí thöng trung hoå c - 48,4 (TCTK,
Sún La so vúá i 28,5/1 úã Haã i Phoâ n g vaâ 1999). Hún nûä a , taå i nhiïì u àõa phûúng,
40,4/1 úã Àöì n g Nai)4, thò giaá o viïn úã àêy caá c lúá p hoå c àang trong tònh traå n g “nhaâ
vêî n thiïë u nghiïm troå n g do tñnh phên taá n tranh vaá c h àêë t ”, baâ n ghïë hoå c sinh thiïë u
cuã a caá c khu vûå c dên cû vaâ àiïì u kiïå n ài laå i vaâ bõ hû hoã n g nhiïì u . ÚÃ nhiïì u vuâ n g miïì n
cûå c kyâ khoá khùn. ÚÃ cêë p àaå i hoå c vaâ cao nuá i vaâ vuâ n g sêu vuâ n g xa, caá c lúá p hoå c bõ
àùè n g, tyã lïå sinh viïn/giaá o viïn coâ n cao; xuöë n g cêë p àïë n mûá c khoá coá thïí duy trò
nùm 1997, chó söë naâ y laâ 27,5/1. Nïë u chó viïå c hoå c têå p bònh thûúâ n g trong àiïì u kiïå n
tñnh àïë n söë giaá o viïn giaã n g daå y caá c mön thúâ i tiïë t xêë u .
chuyïn ngaâ n h khoa hoå c chñnh thò tyã lïå Thûá hai, caá c trûúâ n g hoå c , caã úã cêë p giaá o
naâ y coâ n cao hún nhiïì u . duå c phöí thöng lêî n cêë p àaå i hoå c àïì u rêë t
Àöå i nguä giaá o viïn coâ n mêë t cên àöë i vïì thiïë u caá c phûúng tiïå n hoå c têå p vaâ thiïë t bõ
cú cêë u , thiïë u nhiïì u giaá o viïn phöí thöng úã thñ nghiïå m bònh thûúâ n g, chûa noá i àïë n caá c
möå t söë böå mön, nhêë t laâ caá c böå mön múá i phûúng tiïå n vaâ thiïë t bõ hiïå n àaå i . Chó coá
nhû ngoaå i ngûä , tin hoå c , àùå c biïå t laâ úã nöng möå t söë lûúå n g nhoã hoå c sinh úã caá c thaâ n h
thön vaâ miïì n nuá i . Caá c söë liïå u vïì tyã lïå hoå c phöë lúá n vaâ sinh viïn àaå i hoå c coá àiïì u kiïå n
sinh trïn möå t giaá o viïn cuä n g cho thêë y sûå sûã duå n g caá c thiïë t bõ thñ nghiïå m , phûúng
mêë t cên àöë i vïì cú cêë u giaá o viïn theo àõa tiïå n hoå c ngoaå i ngûä , maá y tñnh nhûng söë giúâ
phûúng. cuä n g rêë t haå n chïë . Nguöì n kinh phñ cho
Nghiïm troå n g nhêë t laâ trònh àöå àöå i nguä nhaâ trûúâ n g quaá eo heå p vaâ möå t chûúng
giaá o viïn chûa àaã m baã o vaâ bùæ t nhõp àûúå c trònh giaá o duå c nùå n g “daå y chûä ” , coi nheå
caá c àoâ i hoã i cuã a hïå thöë n g giaá o duå c hiïå n phûúng phaá p thûå c nghiïå m laâ hai lyá do
àaå i . Möå t phêì n do chûúng trònh àaâ o taå o , quan troå n g giaã i thñch tònh hònh àoá .
giaá o duå c chûa húå p lyá , möå t phêì n do lûúng Hïå thöë n g giaá o duå c cuä n g coâ n bêë t cêå p
trûúá c khoaã n g caá c h lúá n vïì dên trñ vaâ giaá o
thêë p nïn sûå quan têm àïë n viïå c nêng cao
duå c giûä a caá c vuâ n g. Trònh àöå phaá t triïí n
chêë t lûúå n g cuã a giaá o viïn bõ coi nheå . Trong
nùm hoå c 1998-1999, söë giaá o viïn tiïí u hoå c kinh tïë - xaä höå i thêë p , cú súã haå têì n g thiïë u
àaå t chuêí n quöë c gia múá i chiïë m tyã lïå thöë n úã nhiïì u vuâ n g miïì n nuá i vaâ nöng thön
77,2%; úã nöng thön vaâ miïì n nuá i , tyã lïå naâ y heã o laá n h àang caã n trúã ngûúâ i dên úã àêy
NHÛÄNG THAÁCH THÛÁC ÀÖËI VÚÁI SÛÅ NGHIÏÅP PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI CUÃA VIÏÅT NAM TRONG THÚÂI KYÂ MÚÁI 83

BAÃ N G 3.9
Khoaãng caách giaáo duåc
Lai Chêu Gia Lai Bònh Phûúác Traâ Vinh Toaân quöëc Haâ Nöåi Thaái Bònh Nghïå An Àöìng Nai
Tyã lïå biïët chûä cuãa 51,31 69,29 88,24 82,54 90,29 96,93 94,60 92,80 92,52
ngûúâi lúán (1999)
Tyã lïå ài hoåc roâng 27,98 38,56 43,36 42,88 69,95 76,19 67,91 55,67 54,89
(nùm hoåc 1998/99)
Söë ngûúâi coá trònh 13 51 10 0 28.569 15.872 265 363 100
àöå trïn àaåi hoåc
Thûá haång GDP/ ngûúâi 58 42 50 22 3 25 39 5
trong 61 tónh - thaânh phöë
Nguöìn: Ban chó àaåo Töíng àiïìu tra dên söë vaâ nhaâ úã Trung ûúng, 2000 vaâ tñnh toaán cuãa nhoám nghiïn cûáu.
tiïë p cêå n giaá o duå c , tri thûá c vaâ cöng nghïå . thêë y 32 trong töí n g söë 61 tónh vaâ thaâ n h
Tyã lïå ngûúâ i lúá n muâ chûä úã caá c tónh miïì n phöë coá tyã lïå ngûúâ i ài hoå c thêë p hún mûá c
nuá i cao vûúå t tröå i mûá c bònh quên cuã a caã bònh quên caã nûúá c (54,2%); coâ n 23 tónh
nûúá c . Nhûä n g àõa phûúng naâ y khöng coá coá tyã lïå ngûúâ i lúá n biïë t chûä thêë p hún mûá c
hoùå c coá rêë t ñt caá n böå coá trònh àöå trïn àaå i bònh quên (90%).
hoå c ; coâ n tyã lïå treã em àïë n trûúâ n g úã têë t caã
Nghiïn cûáu, ûáng duång khoa hoåc vaâ cöng
caá c cêë p àïì u thêë p xa so vúá i mûá c bònh quên
nghïå coân yïëu vaâ caách xa thûåc tiïîn
chung caã nûúá c (Baã n g 3.7)5. Vêë n àïì
khoaã n g caá c h vïì dên trñ vaâ giaá o duå c hiïå n
Tònh traå n g hiïå n taå i cuã a nïì n khoa hoå c ,
rêë t gay gùæ t vò tñnh phöí biïë n cuã a noá . Cuöå c cöng nghïå Viïå t Nam coá hai àùå c àiïí m roä
Töí n g àiïì u tra dên söë thaá n g 4/1999 cho neá t laâ i) nùng lûå c nöå i sinh thêë p ; vaâ ii) mûá c
àöå gùæ n kïë t giûä a hoaå t àöå n g khoa hoå c , cöng
nghïå vúá i nïì n kinh tïë vaâ vúá i caá c nhu cêì u
HÖÅ P 3.12
phaá t triïí n coâ n yïë u .
Tûå baåch: Lûåc lûúång yïëu vaâ trònh àöå thêëp
Nùng lûå c nöå i sinh vïì khoa hoå c , cöng
nghïå cuã a Viïå t Nam hiïå n coá rêë t nhiïì u
Àöng nhûng khöng maå n h:\"Àöå i nguä caá n böå khoa hoå c vaâ cöng nghïå tuy àöng
n
àiïí m yïë u , chûa noá i àïë n viïå c so saá n h vúá i
nhûng coâ n yïë u vïì trònh àöå , bêë t cêå p vïì cú cêë u . Cú cêë u àaâ o taå o àaå i hoå c /trung
caá c nûúá c phaá t triïí n vaâ thêå m chñ laâ vúá i möå t
cêëp/cöng nhên kyä thuêåt cuãa Viïåt Nam laâ 1,0/0,25/0,18 trong khi cuãa thïë giúái
söë nûúá c trong khu vûå c Àöng Nam AÁ (xem
laâ 1,0/2,5/3,5. Thiïëu caán böå nghiïn cûáu àêìu àaân“.
Höå p 3.12).
n Möåt àöåi hònh “giaâ“: Tuöí i trung bònh cuã a caá c nhaâ khoa hoå c cao: 60% söë caá n
Möë i liïn kïë t giûä a nghiïn cûá u khoa hoå c
böå nghiïn cûá u coá bùç n g àaå i hoå c àaä qua tuöí i 45; àöå tuöí i trung bònh cuã a giaá o
vúá i àúâ i söë n g kinh tïë - xaä höå i vaâ hoaå t àöå n g
sû, phoá giaáo sû úã caác Viïån nghiïn cûáu laâ 57,2. Tuöíi cao haån chïë àaáng kïí nùng
kinh doanh àûúå c àaá n h giaá laâ \"yïë u úá t \".
lûå c saá n g taå o , khaã nùng tiïë p cêå n àïë n tri thûá c vaâ phûúng tiïå n nghiïn cûá u múá i .
\"Nghiïn cûá u chûa gùæ n vúá i , chûa xuêë t
“Hêî n g huå t möå t àöå i nguä caá n böå khoa hoå c vaâ cöng nghïå treã coá nùng lûå c thay
phaá t tûâ nhu cêì u thûå c tiïî n . Coâ n kinh
thïë cho lúá p caá n böå khoa hoå c vaâ cöng nghïå phêì n lúá n àaä cao tuöí i “.
doanh thò cuä n g ñt cêì n dûå a vaâ o KH&CN
n Maå n g lûúá i cú quan nghiïn cûá u khoa hoå c phên böë khöng àïì u , têå p trung úã hai
do möi trûúâ n g caå n h tranh keá m phaá t
thaâ n h phöë lúá n Haâ Nöå i vaâ TP. Höì Chñ Minh (chiïë m 80%). “Möå t söë lûúå n g khaá
lúá n caá c cú quan nghiïn cûá u vaâ triïí n khai coâ n dûå a chuã yïë u vaâ o kinh phñ bao triïí n \" (Böå KH-CN-MT, 1999). Àêy laâ lyá
cêëp, àang laâ gaánh nùång cho ngên saách Nhaâ nûúác vaâ laâ nguyïn nhên cuãa sûå do giaã i thñch hiïå u quaã hoaå t àöå n g
àêì u tû daâ n traã i , hiïå u quaã thêë p \". KH&CN chûa cao, taá c àöå n g chûa àuã yá
n Haå têì n g cú súã cuã a KH&CN:trang thiïë t bõ laå c hêå u , thêå m chñ coâ n laå c hêå u hún nghôa àïë n sûå phaá t triïí n kinh tïë . Möå t cùn
caã caá c cú súã saã n xuêë t tiïn tiïë n cuâ n g ngaâ n h. nguyïn cuã a tònh traå n g trïn laâ do caá c quan
hïå thõ trûúâ n g chûa phaá t triïí n maå n h vaâ
Nguöìn: Böå Khoa hoåc - Cöng nghïå - Möi trûúâng, 1999.
röå n g khùæ p .
BAÁO CAÁO PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI VIÏÅT NAM 2001
84

Möå t nguyïn nhên khaá c laâ viïå c xaá c HÖÅ P 3.13
àõnh chiïë n lûúå c vaâ mö hònh phaá t triïí n
Nhûäng gúåi yá tûâ kinh nghiïåm Àöng AÁ
khoa hoå c , cöng nghïå cuã a Viïå t Nam. úã àêy
kinh nghiïå m cuã a caá c nûúá c Àöng AÁ laâ möå t Àöng AÁ àaä thaâ n h cöng trong phaá t triïí n vúá i chiïë n lûúå c ài thùè n g vaâ o tiïë p nhêå n
tham khaã o töë t (xem Höå p 3.13). vaâ sûã duå n g caá c cöng nghïå sùé n coá , trong khi yïu cêì u nhanh choá n g hònh thaâ n h
Viïå t Nam àaä hònh thaâ n h 4 Chûúng cú súã nghiïn cûáu khoa hoåc riïng cuãa quöëc gia khöng àûúåc coi laâ möåt àoâi hoãi
trònh cöng nghïå ûu tiïn laâ cöng nghïå cêëp thiïët trong giai àoaån thêìn kyâ cuãa hoå (1960-1990). Chiïën lûúåc phaát triïín
thöng tin, cöng nghïå sinh hoå c , cöng nghïå nguöì n nhên lûå c cuã a caá c quöë c gia Àöng AÁ àûúå c thiïë t kïë theo àõnh hûúá n g naâ y .
vêå t liïå u vaâ cöng nghïå tûå àöå n g hoaá vaâ keâ m Nhúâ àoá, hoå coá thïí têån duång àûúåc caã lúåi thïë cuãa sûå sùén coá cöng nghïå trïn thïë giúái
theo àoá laâ viïå c hònh thaâ n h möå t söë trung lêî n lúå i thïë nguöì n nhên lûå c cuã a mònh àïí phaá t triïí n nhanh. Chiïën lûúåc phaát
têm cöng nghïå - kyä thuêå t cao. Vúá i tû caá c h triïí n cöng nghiïå p - cöng nghïå cuã a Àöng AÁ dûå a chuã yïë u vaâ o nguyïn lyá “bùæt
laâ nûúá c ài sau vaâ trong àiïì u kiïå n nguöì n chûúác cöng nghïå” hún laâ “saáng taåo khoa hoåc vaâ cöng nghïå” . Sûå lûåa choån naây
taâ i chñnh haå n chïë vaâ tiïì m lûå c KH&CN dûúâ n g nhû phuâ húå p vúá i nguyïn lyá giaá o duå c truyïì n thöë n g cuã a phûúng Àöng:
coâ n yïë u , vêë n àïì laâ úã chöî phaã i laâ m gò, laâ m Hïå thöëng giaáo duåc cuãa hêìu hïët caác nûúác Chêu AÁ ñt chuá troång àïën tñnh saáng taåo.
nhû thïë naâ o àïí baã o àaã m àûúå c i) tñnh hiïå u Kïët quaã thu àûúåc laâ möåt lûåc lûúång lao àöång coá thïí laâ xuêët sùæc vïì caác \"cú höåi
quaã cuã a viïå c triïí n khai möî i chûúng trònh bùæ t chûúá c \" vaâ trong viïå c biïë n caá c cöng nghïå vaâ saã n phêí m hiïå n coá thaâ n h
vaâ ii) nguöì n lûå c daâ n h cho caá c muå c tiïu \"nhûä n g caá c h kiïë m tiïì n múá i khön ngoan\" nhûng nhòn chung thiïë u caá c töë chêë t
cöng nghïå ûu tiïn àoá trong caá c tûúng saáng chïë, àöíi múái vaâ thûã nghiïåm. Àïí taåo dûång àûúåc lúåi thïë so saánh àêìy àuã tûâ
quan vúá i haâ n g loaå t muå c tiïu phaá t triïí n ûu cuöåc caách maång cöng nghïå thöng tin vaâ viïîn thöng, cêìn phaãi coá möåt thïë hïå múái
tiïn khaá c . Hai sûå raâ n g buöå c àoá laâ m nêí y nhûä n g ngûúâ i daá m chõu ruã i ro, nhûä n g ngûúâ i tòm kiïë m sûå àöí i múá i , thûã nghiïå m
sinh vêë n àïì vïì hiïå u quaã cuã a viïå c triïí n vaâ ài theo hûúá n g giaã i quyïë t vêë n àïì .
khai àöì n g thúâ i caã 4 chûúng trònh noá i trïn,
Nguöìn: The Economist, 5 February 2000.
trong khi coá nhiïì u nûúá c , kïí caã caá c nûúá c
àang phaá t triïí n , cuä n g àang nöî lûå c theo
phöí biïë n hún nhiïì u , thò ba yïë u töë cú baã n
àuöí i nhûä n g chûúng trònh tûúng tûå .
quyïë t àõnh viïå c tiïë p cêå n thöng tin vaâ tri
Viïå c baã o àaã m tñnh khaã thi vaâ hiïå u quaã
thûá c cho ngûúâ i dên laâ : i) trònh àöå vùn
cuã a möî i chûúng trònh cöng nghïå ûu tiïn
hoaá ; ii) mûá c thu nhêå p vaâ iii) cú chïë , chñnh
coâ n liïn quan àïë n tònh traå n g kïë t nöë i thiïë u
saá c h taå o àiïì u kiïå n tiïë p cêå n . Mùå c duâ caã ba
chùå t cheä giûä a nghiïn cûá u vaâ ûá n g duå n g.
yïë u töë naâ y àaä coá nhûä n g biïë n àöí i tñch cûå c
Viïå c xêy dûå n g caá c khu cöng nghïå cao gùæ n
trong quaá trònh Àöí i múá i vûâ a qua, song
trong khuön khöí chiïë n lûúå c KH&CN
coâ n chûá a àûå n g nhiïì u haå n chïë so vúá i töë c àöå
hiïå n àang àûúå c Nhaâ nûúá c coi laâ möå t khêu
múã röå n g luöì n g thöng tin thûå c tïë vaâ yïu
mêë u chöë t àïí vûâ a nêng cao khaã nùng thûå c
cêì u phaá t triïí n trong àiïì u kiïå n höå i nhêå p
hiïå n caá c chûúng trònh cöng nghïå , vûâ a
quöë c tïë .
hònh thaâ n h cêì u nöë i khoa hoå c - cöng nghïå
vúá i hoaå t àöå n g kinh doanh. Tuy nhiïn, Vïì trònh àöå vùn hoaá, tyã lïå biïë t chûä cao
quaá trònh naâ y chó múá i bùæ t àêì u vaâ àang úã Viïå t Nam laâ möå t àiïì u kiïå n thuêå n lúå i àïí
phaã i àöë i mùå t vúá i sûå eo heå p cuã a nguöì n taâ i àöng àaã o ngûúâ i dên Viïå t Nam tiïë p nhêå n
chñnh, buöå c Nhaâ nûúá c phaã i cên nhùæ c mûá c thöng tin. Tuy nhiïn, àa söë dên cû Viïå t
àöå húå p lyá vaâ tñnh khaã thi cuã a viïå c thûå c Nam laâ nöng dên vaâ mûá c phöí cêå p giaá o
hiïå n caá c chûúng trònh cöng nghïå ûu tiïn. duå c múá i úã cêë p tiïí u hoå c . Trònh àöå vùn hoaá
Song quan troå n g hún laâ nhûä n g bêë t cêå p vïì coâ n thêë p nhû vêå y haå n chïë caã sûå phaá t triïí n
cú chïë , chñnh saá c h liïn quan àïë n sûå phaá t caá c nhu cêì u vïì tinh thêì n cuä n g nhû caá c
triïí n cuã a möi trûúâ n g caå n h tranh, cuã a khu àiïì u kiïå n thoaã maä n chuá n g cuã a hoå . Ngoaâ i
vûå c doanh nghiïå p , nhêë t laâ khu vûå c tû ra, viïå c khöng biïë t hoùå c khöng thöng
nhên vaâ caá c doanh nghiïå p vûâ a vaâ nhoã . thaå o ngoaå i ngûä cuã a gêì n nhû toaâ n böå dên
cû nöng thön vaâ möå t böå phêå n àaá n g kïí dên
Cú höåi tiïëp cêån thöng tin vaâ tri thûác coân
thaâ n h phöë úã Viïå t Nam àang laâ möå t trong
haån chïë
nhûä n g trúã ngaå i lúá n nhêë t àöë i vúá i viïå c àoá n
nhêå n caá c cú höå i vïì thöng tin vaâ tri thûá c
Khi thöng tin vaâ tri thûá c àaä trúã nïn
NHÛÄNG THAÁCH THÛÁC ÀÖËI VÚÁI SÛÅ NGHIÏÅP PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI CUÃA VIÏÅT NAM TRONG THÚÂI KYÂ MÚÁI 85

toaâ n cêì u àang múã röå n g. Chó noá i riïng dên giûä a thaâ n h thõ vaâ nöng thön hiïå n nay
möå t trûúâ n g húå p - nöë i maå n g internet, sûå laâ haâ n g chuå c lêì n (Baã n g 3.10) Àêy laâ möå t
haå n chïë vïì tiïë n g Anh laâ m cho ngay nhiïì u chó söë khaá àiïí n hònh phaã n aá n h sûå caá c h
trñ thûá c , nhaâ khoa hoå c cuä n g bõ “àoá n g biïå t vïì khaã nùng tiïë p cêå n vùn hoaá , thöng
cûã a “ trûúá c luöì n g thöng tin toaâ n cêì u . tin vaâ cöng cuå phaá t triïí n múá i cuã a ngûúâ i
Hún nûä a , do thu nhêå p coâ n thêë p , nïn dên thaâ n h thõ vaâ nöng thön.
àa söë dên Viïå t Nam chûa coá nhiïì u àiïì u Xeá t nhu cêì u cuã a nhoá m ngûúâ i coá thu
kiïå n àïí caã i thiïå n nhanh choá n g trònh àöå nhêå p cao hún - viïå c tiïë p cêå n caá c luöì n g
vùn hoaá vaâ chêë t lûúå n g àúâ i söë n g tinh thêì n thöng tin quöë c tïë cuä n g àang vêë p phaã i
cuã a mònh; ûu tiïn haâ n g àêì u cuã a hoå vêî n laâ nhûä n g khoá khùn liïn quan àïë n quan hïå
thoaã maä n caá c nhu cêì u töë i thiïí u (ùn, mùå c , giûä a thu nhêå p vaâ chi tiïu. Giaá cûúá c àiïå n
úã , biïë t chûä ) vaâ àöë i phoá vúá i caá c ruã i ro. Àa thoaå i quöë c tïë , giaá hoaâ maå n g vaâ truy nhêå p
Tùng trûúãng kinh tïë söë caá c gia àònh phaã i daâ n h túá i 70-80% thu internet úã Viïå t Nam hiïå n nay coâ n quaá
nhanh, àùåc biïåt laâ trong nhêå p àïí àaá p ûá n g caá c nhu cêì u àoá ; phêì n cao, thêå m chñ vïì söë tuyïå t àöë i , coâ n cao hún
thu nhêå p daâ n h àïí mua saá c h baá o , àaâ i , ti vi,
böëi caãnh toaân cêìu hoaá vaâ caã mûá c giaá úã nhiïì u nûúá c phaá t triïí n . Àiïì u
àiïå n thoaå i , maá y tñnh,... hoùå c àïí con caá i hoå
höåi nhêåp ngaây caâng tùng, àoá laâ m cho khaã nùng caå n h tranh cuã a nïì n
àûúå c tiïë p tuå c hoå c úã cêë p cao hún vaâ nêng kinh tïë nûúá c ta, àùå c biïå t laâ trong möå t söë
seä phaát sinh thïm nhiïìu
cao trònh àöå ngoaå i ngûä noá i chung laâ nhoã . ngaâ n h vöë n àaä yïë u keá m laå i caâ n g trúã nïn
thaách thûác múái trong viïåc Àoá laâ chûa kïí àïë n taá c àöå n g tiïu cûå c cuã a sûå yïë u keá m .
baão vïå möi trûúâng, möåt “meá o moá “ trong giaá caã (nhû do mûá c baã o
vêën àïì vöën àaä rêët nhaåy 3.2.5. BAÃO
höå khaá c biïå t vaâ cao àöë i vúá i nhiïì u ngaâ n h VÏÅ MÖI TRÛÚÂ N G ÀÏÍ ÀAÃM BAÃ O
caãm vaâ dïî bõ töín thûúng cöng nghiïå p chïë biïë n gêy ra) àïë n tiïu SÛÅ PHAÁT TRIÏÍ N BÏÌN VÛÄ N G
duâ n g, caâ n g laâ m eo heå p hún khaã nùng chi
úã Viïåt Nam
Àöí i múá i àaä àem laå i nhûä n g thaâ n h tûå u àaá n g
tiïu cho caá c dõch vuå nêng cao àúâ i söë n g
kïí cuä n g nhû nhûä n g tiïë n böå roä raâ n g vïì
tinh thêì n vaâ vùn hoaá cuã a ngûúâ i dên.
mûá c söë n g cho àaå i àa söë dên cû. Tuy
Àùå c biïå t , giaá caá c dõch vuå thöng tin cao
nhiïn, tùng trûúã n g kinh tïë cuä n g naã y sinh
àang haå n chïë rêë t nhiïì u cú höå i coá àûúå c
nhiïì u vêë n àïì múá i vïì möi trûúâ n g. Thoaá i
thöng tin cuã a nhûä n g ngûúâ i thu nhêå p
hoaá möi trûúâ n g laâ möå t trong nhûä n g möë i
thêë p . Cûúá c phñ àiïå n thoaå i cuã a Viïå t Nam
lo ngaå i chñnh vaâ àiïì u naâ y caâ n g trúã nïn
laâ khaá cao so vúá i mûá c thu nhêå p , laå i coá sûå
bûá c thiïë t hún trong quaá trònh phaá t triïí n
chïnh lïå c h lúá n giûä a liïn laå c nöå i haå t (trong
cuã a Viïå t Nam. Tùng trûúã n g kinh tïë
phaå m vi tónh, thaâ n h phöë ) vúá i liïn laå c
nhanh, àùå c biïå t laâ trong böë i caã n h toaâ n
ngoaå i haå t (ngoaå i tónh, thaâ n h phöë ) . Coá àïë n
cêì u hoaá vaâ höå i nhêå p ngaâ y caâ n g tùng, seä
39% töí n g söë maá y àiïå n thoaå i têå p trung úã phaá t sinh thïm nhiïì u thaá c h thûá c múá i
Haâ Nöå i vaâ TP. Höì Chñ Minh mùå c duâ dên trong viïå c baã o vïå möi trûúâ n g, möå t vêë n àïì
söë cuã a hai thaâ n h phöë naâ y chó chiïë m 10% vöë n àaä rêë t nhaå y caã m vaâ dïî bõ töí n thûúng
dên söë caã nûúá c . Àa söë ngûúâ i dên nöng úã Viïå t Nam do nhûä n g àiïí m àùå c thuâ vïì àõa
thön hiïå n vêî n coâ n xa laå vúá i àiïå n thoå a i. lyá vaâ khñ hêå u cuä n g nhû mö hònh phaá t
Mûá c chïnh lïå c h söë maá y àiïå n thoaå i /1000 triïí n kinh tïë hiïå n nay cuã a àêë t nûúá c .
BAÃ N G 3.10
Söë maáy àiïån thoaåi vaâ tyã lïå maáy àiïån thoaåi/1000 dên nùm 1999
Sún La Haâ Nöåi Haâ Nam Haâ Tônh Phuá Yïn Kon Tum TP. HCM Traâ Vinh Bònh Phûúác
Söë maáy 6.532 336.445 6.302 8.631 10.733 4.823 450.376 12.605 7.397
Söë maáy/ 1000 dên 7,4 125,9 7,9 6,8 13,6 15,3 89,4 13,1 11,3
Nguöìn: TCTK, 1999.
BAÁO CAÁO PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI VIÏÅT NAM 2001
86

Nhu cêì u bûá c xuá c àêí y nhanh töë c àöå khaá c , sûå têå p trung thaá i quaá vaâ o phaá t triïí n
tùng trûúã n g kinh tïë laâ àiïì u dïî hiïí u vaâ dïî cöng nghiïå p xung quanh caá c tam giaá c
chia seã , song taá c àöå n g tiïu cûå c cuã a noá àöë i tùng trûúã n g seä khiïë n cho vêë n àïì caâ n g trúã
vúá i möi trûúâ n g laå i rêë t lúá n vaâ coá thïí caã n trúã nïn töì i tïå vaâ thaá c h thûá c àöë i vúá i tùng
tûúng lai phaá t triïí n cuã a àêë t nûúá c . Thaá c h trûúã n g nhanh vaâ bïì n vûä n g vúá i chêë t lûúå n g
thûá c àoá khùè n g àõnh rùç n g nhûä n g taá c àöå n g möi trûúâ n g cao caâ n g thïm gay gùæ t hún .
khöng mong muöë n àöë i vúá i möi trûúâ n g do Theo tñnh toaá n cuã a Ngên haâ n g Thïë giúá i
cöng nghiïå p hoaá vaâ àö thõ hoaá nhanh, sûå (NHTG, 1996) vúá i mö hònh tùng trûúã n g
múã cûã a nïì n kinh tïë vaâ nhûä n g nhiïå m vuå hiïå n taå i , mûá c àöå ö nhiïî m möi trûúâ n g seä
nùå n g nïì trong quaá trònh phaá t triïí n nöng tùng 3,8 lêì n trong 10 nùm túá i , tûúng
thön vaâ xoaá àoá i giaã m ngheâ o phaã i àûúå c àûúng vúá i mûá c tùng 14%/nùm nïë u khöng
khaã o saá t vaâ xem xeá t , phöë i húå p möå t caá c h coá möå t söë biïå n phaá p ngùn ngûâ a hûä u hiïå u .
húå p lyá trong khuön khöí möå t mö hònh Trong nhûä n g nùm gêì n àêy, mûá c àöå ö
phaá t triïí n kinh tïë - xaä höå i toaâ n diïå n . nhiïî m möi trûúâ n g úã möå t söë vuâ n g ngaâ y
caâ n g trúã nïn trêì m troå n g. 95% caá c nhaâ
Cöng nghiïåp hoaá, hiïån àaåi hoaá vaâ möi maá y àûúå c xêy dûå n g trûúá c nùm 1995
n
n
trûúâ n g khöng coá hïå thöë n g xûã lyá raá c thaã i (NHTG,
2000). Thïm vaâ o àoá , chi phñ trûå c tiïë p cho
Yïu cêì u cöng nghiïå p hoaá vaâ hiïå n àaå i
möi trûúâ n g cuä n g tùng lïn. Hiïå n nay, chó
hoaá àùå t ra nhiïì u vêë n àïì cêë p thiïë t àöë i vúá i
riïng chi tiïu y tïë liïn quan àïë n ö nhiïî m
quaã n lyá möi trûúâ n g. Chó tiïu tùng GDP
cöng nghiïå p àaä chiïë m túá i 0,3% GDP. Chi
gêë p àöi trong 10 nùm túá i vúá i mûá c tùng
phñ naâ y dûå kiïë n bùç n g khoaã n g 1,2% GDP
trûúã n g cöng nghiïå p haâ n g nùm laâ 13% seä
trong 10 nùm túá i .
laâ m trêì m troå n g hún tònh traå n g ö nhiïî m úã
Ö nhiïî m xuyïn biïn giúá i liïn quan
caá c khu cöng nghiïå p vaâ vuâ n g àö thõ vöë n
àïë n quan hïå thûúng maå i vaâ àêì u tû ngaâ y
àaä bõ ö nhiïî m úã mûá c baá o àöå n g. Vò sûå phaá t
caâ n g chùå t cheä giûä a Viïå t Nam vaâ caá c quöë c
triïí n trong voâ n g 10 àïë n 20 nùm túá i àûúå c
gia khaá c laâ möå t vêë n àïì hoaâ n toaâ n múá i àöë i
coi laâ giai àoaå n phaá t triïí n cöë t yïë u trong
vúá i Viïå t Nam vaâ cuä n g laâ möå t thaá c h thûá c
quaá trònh cöng nghiïå p hoaá vaâ hiïå n àaå i
lúá n trong nhûä n g nùm sùæ p túá i . Coá rêë t
hoaá àêë t nûúá c , nïn chiïë n lûúå c phaá t triïí n
nhiïì u vêë n àïì laâ m cho nhiïå m vuå naâ y caâ n g
cöng nghiïå p vúá i quy mö lúá n àang àûúå c coi
phûá c taå p hún, bao göì m viïå c sûã duå n g
troå n g vaâ chùæ c chùæ n seä àûúå c thöng qua vaâ
nguöì n nûúá c chung, nguy cú ö nhiïî m cöng
súá m àûúå c triïí n khai. Viïå c têå p trung cöng
nghiïå p àöå c haå i nhû mûa axit, àöí raá c thaã i
nghiïå p hoaá caá c ngaâ n h cöng nghiïå p nùå n g
vaâ ö nhiïî m xuyïn biïn giúá i do viïå c nhêå p
vaâ ö nhiïî m trêì m troå n g nhû ngaâ n h theá p ,
khêí u caá c cöng nghïå laå c hêå u vaâ gêy ö
xi mùng, khai khoaá n g, hoaá chêë t seä coá
nhiïî m . Viïå c kyá kïë t caá c hiïå p àõnh vaâ cöng
nhûä n g aã n h hûúã n g khöng thïí boã qua àöë i
ûúá c khu vûå c vaâ quöë c tïë phêì n naâ o giuá p
vúá i möi trûúâ n g
Viïå t Nam trong viïå c àöë i phoá vúá i nhûä n g
Hún thïë nûä a , nùng lûå c kyä thuêå t yïë u
keá m , tònh traå n g möi trûúâ n g cuã a ngaâ n h nhûä n g vêë n àïì möi trûúâ n g chung, nhûng
àöì n g thúâ i caá c cam kïë t àoá cuä n g buöå c Viïå t
cöng nghiïå p vúá i cöng nghïå laå c hêå u , thiïë t
bõ löî i thúâ i vaâ sûå thö sú cuã a quaá trònh phaá t Nam phaã i thûå c hiïå n nhûä n g nghôa vuå cuã a
triïí n cöng nghiïå p , thiïë u khuön khöí phaá p mònh khi tham gia caá c cöng ûúá c àoá . Cuâ n g
lyá vaâ thïí chïë coá hiïå u lûå c cöå n g vúá i viïå c thi vúá i quaá trònh höå i nhêå p Viïå t Nam phaã i
haâ n h caá c quy àõnh vïì möi trûúâ n g möå t sùé n saâ n g àöë i phoá vúá i nhûä n g tònh huöë n g
caá c h yïë u keá m coá thïí gêy ra vö söë möë i mang laå i bêë t lúå i cho möi trûúâ n g thöng
nguy haå i àöë i vúá i möi trûúâ n g trong tûúng qua viïå c nhêå p khêí u chuyïí n giao cöng
lai khi ngaâ n h tiïë p tuå c phaá t triïí n . Mùå t nghïå , traá n h tònh traå n g trúã thaâ n h núi
NHÛÄNG THAÁCH THÛÁC ÀÖËI VÚÁI SÛÅ NGHIÏÅP PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI CUÃA VIÏÅT NAM TRONG THÚÂI KYÂ MÚÁI 87

chûá a chêë t thaã i vaâ caá c thiïë t bõ cöng nghïå tuå c múã röå n g saã n xuêë t nöng nghiïå p vêî n
laå c hêå u tûâ nhûä n g nûúá c phaá t triïí n nhanh àoá n g vai troâ quan troå n g trong viïå c thûå c
hiïå n nhiïå m vuå xoaá àoá i giaã m ngheâ o . Tuy
hún. Möå t nghiïn cûá u cho thêë y rùç n g
khoaã n g 76% maá y moá c thiïë t bõ laâ cöng nhiïn, àiïì u àoá cuä n g àùå t ra nhûä n g thaá c h
thûá c lúá n cho vêë n àïì baã o vïå möi trûúâ n g.
nghïå cuä tûâ nhûä n g nùm 1950-1960, 70%
Hiïå n tûúå n g phaá huyã möi trûúâ n g do taâ i
àaä hïë t khêë u hao vaâ gêì n 50% laâ maá y moá c
nguyïn thiïn nhiïn bõ khai thaá c kiïå t quïå
cuä hoùå c vûâ a àûúå c tên trang. Trêå n luå t lõch
àaä diïî n ra úã nhiïì u núi vaâ úã möå t söë vuâ n g
sûã úã Àöì n g bùç n g söng Cûã u Long nùm
möi trûúâ n g khoá coá thïí phuå c höì i àûúå c .
2000 coá thïí liïn quan túá i viïå c sûã duå n g
Haâ n g nùm khoaã n g 150.000 hecta rûâ n g bõ
nguöì n nûúá c möå t caá c h thiïë u kiïí m soaá t vaâ
mêë t ài do khaá c thaá c göî traâ n lan vaâ bêë t
sûå phaá huyã caá c rûâ n g àêì u nguöì n .
húå p phaá p cöå n g thïm viïå c phaá rûâ n g laâ m
Àö thõ hoaá àêë t canh taá c . Tònh traå n g àaá n h bùæ t caá quaá
n
n
mûá c , sûã duå n g caá c biïå n phaá p huyã diïå t nhû
Cuâ n g vúá i töë c àöå cöng nghiïå p hoaá vaâ
chêë t nöí laâ möë i àe doaå àöë i vúá i àa daå n g sinh
hiïå n àaå i hoaá , quaá trònh àö thõ hoaá cuä n g
hoå c úã caá c vuâ n g ven biïí n vaâ laâ m giaã m àaá n g
diïî n ra vúá i nhõp àöå cao vaâ coá thïí coá nhûä n g
Viïåc cên nhùæc nhûäng taác kïí giaá trõ kinh tïë cuã a caá àaá n h bùæ t àûúå c .
hêå u quaã àöë i vúá i möi trûúâ n g. Dên söë àö thõ
àöång möi trûúâng trong Saã n lûúå n g àaá n h bùæ t caá trung bònh cho
nùm 1996 laâ 19% àïë n nay chó tùng àïë n
caác chûúng trònh kinh tïë möå t taâ u àaä giaã m àaá n g kïí tûâ 16,7 têë n nùm
23%, song phêì n lúá n dên cû àö thõ chó têå p
xaä höåi höî trúå xoaá àoái trung úã möå t söë vuâ n g troå n g àiïí m , àùå c biïå t 1996 xuöë n g 13,8 têë n nùm 1998. Hoaå t
laâ xung quanh ba vuâ n g tam giaá c tùng àöå n g thêm canh vaâ xêy dûå n g hïå thöë n g
giaãm ngheâo laâ rêët cêìn
trûúã n g úã miïì n Bùæ c (Haâ Nöå i , Haã i Phoâ n g), thuyã lúå i coá taá c duå n g tñch cûå c àöë i vúá i saã n
thiïët nhùçm tiïëp tuåc duy trò
miïì n Trung (xung quanh Àaâ Nùé n g) vaâ úã xuêë t nöng nghiïå p , nhúâ vêå y giuá p caã i thiïå n
vaâ cuãng cöë möåt caách bïìn
miïì n Nam (thaâ n h phöë Höì Chñ Minh). mûá c söë n g cuã a ngûúâ i dên. Tuy nhiïn, chi
vûäng nhûäng thaânh tñch Hún thïë nûä a , theo dûå kiïë n quaá trònh àö phñ vïì möi trûúâ n g cuä n g àaá n g kïí . Mûá c àöå
xoaá àoái giaãm ngheâo àaä thõ hoaá seä tiïë p tuå c àûúå c àêí y nhanh trong sûã duå n g hoaá chêë t , phên boá n hoaá hoå c ,
àaåt àûúåc nhûä n g nùm sùæ p túá i vúá i tyã lïå dên cû àö thõ thuöë c trûâ sêu úã nûúá c ta laâ khaá cao so vúá i
coá thïí àaå t túá i 33% vaâ o nùm 2010 vaâ 45% caá c nûúá c khaá c vaâ vêî n àang coá chiïì u
vaâ o nùm 2020 (Àaã n g Cöå n g saã n Viïå t Nam,
hûúá n g tiïë p tuå c gia tùng. Viïå c caã i taå o àêë t
2000). Tònh hònh naâ y taå o ra möå t aá p lûå c
vaâ xêy dûå n g hïå thöë n g tûúá i tiïu, àùå c biïå t laâ
lúá n àöë i vúá i vêë n àïì quaã n lyá àö thõ, nhû
quanh caá c vuâ n g ngêå p mùå n dûúâ n g nhû
quaã n lyá giao thöng àö thõ, quaã n lyá raá c
keá m bïì n vûä n g do nhûä n g taá c àöå n g tiïu cûå c
thaã i , cung cêë p nûúá c saå c h, hïå thöë n g thoaá t
àïë n möi trûúâ n g. Tònh traå n g xoá i moâ n àêë t
nûúá c vaâ caá c dõch vuå cöng cöå n g khaá c . Àêy
vaâ caå n kiïå t nguöì n nûúá c úã Têy Nguyïn,
thûå c sûå laâ möå t sûá c eá p lúá n vò tònh traå n g cú
hay sûå huyã hoaå i möi trûúâ n g do hoaå t àöå n g
súã haå têì n g vaâ quaã n lyá àö thõ hiïå n rêë t yïë u
nuöi tröì n g thuyã saã n thiïë u sûå quaã n lyá nhaâ
keá m . Thïm vaâ o àoá , nhû àaä àïì cêå p úã caá c
nûúá c möå t caá c h hiïå u quaã úã caá c vuâ n g rûâ n g
phêì n trûúá c , luöì n g di dên tûâ nöng thön ra
ngêå p mùå n laâ nhûä n g vñ duå àiïí n hònh. Do
thaâ n h thõ seä taå o thïm gaá n h nùå n g lúá n hún
vêå y , viïå c cên nhùæ c àïë n nhûä n g taá c àöå n g
àöë i vúá i vêë n àïì quaã n lyá àö thõ.
möi trûúâ n g trong caá c chûúng trònh kinh
Xoaá àoái giaãm ngheâo vaâ phaát triïín tïë xaä höå i höî trúå xoaá àoá i giaã m ngheâ o laâ rêë t
n
n
nöng thön cêì n thiïë t nhùç m tiïë p tuå c duy trò vaâ cuã n g cöë
möå t caá c h bïì n vûä n g nhûä n g thaâ n h tñch xoaá
Vò àoá i ngheâ o vêî n coâ n rêë t phöí biïë n , àùå c
àoá i giaã m ngheâ o àaä àaå t àûúå c .
biïå t úã caá c vuâ n g nöng thön nïn viïå c tiïë p
BAÁO CAÁO PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI VIÏÅT NAM 2001
88