Các nước phát triển cần đưa ra
các biện pháp khuyến khích để
Châu Á trở nên xanh tươi
Theo Báo cáo phát triển con người, nếu nhiệt độ tăng 2 độ,
22 triệu người ở Việt Nam sẽ mất nhà.
Brasilia và Hà Nội, ngày 28 tháng 11 năm 2007 - Theo Báo cáo Phát triển con người 2007/2008 về vấn đề
biến đổi khí hậu được công bố ngày hôm nay, các nước giàu phải đi đầu trong việc cắt giảm lượng Các-bon
phát thải để ngăn chặn sự thụt lùi nghiêm trọng trong lĩnh vực y tế, giáo dục và xóa đói giảm nghèo đối với
người nghèo trên thế giới, đồng thời đưa ra các biện pháp khuyến khích để những nước đang phát triển như
Trung Quốc và Ấn Độ cũng làm theo.
Được xây dựng dựa trên Báo cáo tổng hợp công bố mới đây của Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi khí hậu
(IPCC), Báo cáo Phát triển con người (HDR) của Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) với tiêu đề
Cuộc chiến chống biến đổi khí hậu: Đoàn kết nhân loại trong một thế giới phân cách đề ra lộ trình cho các
cuộc đàm phán về biến đổi khí hậu diễn ra tại Bali, Inđônêxia, và nhấn mạnh rằng cánh cửa cơ hội chỉ còn hé
mở 10 năm để thực hiện điều đó.
Nếu bỏ lỡ cơ hội này, nhiệt độ trên trái đất sẽ tăng hơn 2°C và điều đó có thể làm tan biến những núi băng ở
Himalaya vốn là nguồn cung cấp nước và lương thực cho hơn hai tỷ người, 22 triệu người Việt Nam phải di dời
và 45% diện tích đất nông nghiệp ở Đồng bằng sông Cửu Long bị phá hủy khi mực nước biển tiếp tục dâng cao,
sự tan vỡ của các tảng san hô ở Inđônêxia vốn là chỗ dựa cho cuộc sống của ngư dân địa phương nơi đây và
thiệt hại hàng năm lên tới 7% GDP ở các quốc đảo nhỏ như Phigi, Samoa và Vanuatu. Báo cáo cảnh báo một
số quốc gia có thể mất đi hoàn toàn.
Phát biểu tại Lễ Công bố Báo cáo ở Hà Nội sáng nay, ông John Hendra, Điều phối viên thường trú LHQ tại Việt
Nam, nói: “Chúng ta đã thấy hệ quả của việc tăng nhiệt độ ở Việt Nam. Bão lụt đang gây nhiều thiệt hại tại các
miền duyên hải và biến đổi khí hậu đang làm cho bão lụt ngày càng nghiêm trọng. Việt Nam sẽ là một trong
những nước chịu ảnh hưởng nhiều nhất của hiện tượng biến đổi khí hậu. Đồng thời, Việt Nam cũng là nước có
cơ hội và ảnh hưởng đến các quyết đỉnh quốc tế, nhất là tại Hội nghị toàn cầu sắp tới của LHQ ở Bali về Biến
đổi khí hậu.
Theo Báo cáo, những nước giàu nhất trên thế giới có trách nhiệm lịch sử phải đi đầu trong việc cân đối ngân
quỹ Các-bon bằng cách cắt giảm ít nhất 80% lượng khí phát thải vào năm 2050. Ngoài ra, các nước này cần hỗ
trợ khoản đầu tư toàn cầu hàng năm tiếp theo trị giá 86 tỷ USD cho những nỗ lực thích nghi của quốc tế nhằm
bảo vệ người nghèo trên thế giới. Các nước phát triển cũng nên áp dụng cơ chế mới trong việc chuyển giao
công nghệ năng lượng sạch cho các nước đang phát triển. Báo cáo cho rằng với sự hỗ trợ của các biện pháp
như vậy, các nước đang phát triển ở Châu Á - đặc biệt là các nước có tốc độ tăng trưởng và công nghiệp hóa
cao như Trung Quốc và Ấn Độ - cũng cần phải thực hiện bổn phận của mình trong việc cắt giảm ít nhất 20%
tổng lượng khí phát thải vào năm 2050.
Kevin Watkins, tác giả chính của Báo cáo Phát triển con người, nói: “Ngân quỹ Các-bon của Thế kỷ 21 - tức là
lượng Các-bon có thể được hấp thụ với một xác suất không đổi là nhiệt độ sẽ không tăng hơn 2°C - hiện đang
bị sử dụng quá mức cho phép và có nguy cơ bị hết hoàn toàn vào năm 2032, và người nghèo - vốn có tổng
lượng Các-bon phát thải ít nhất và có ít phương tiện để tự vệ nhất - là những nạn nhân đầu tiên của lối sống sử
dụng nhiều năng lượng ở các nước phát triển”.
Lối sống “chín hành tinh”
1

Trên thế giới, 1,6 tỷ người nghèo vẫn phải dùng gỗ và phân gia súc để làm nhiên liệu - 930 triệu người trong số
đó sống ở Đông và Nam Á. Trong khi những người dân này bị bỏ mặc trong cảnh tối tăm, thì mức độ sử dụng
năng lượng của các nước giàu ngày càng gia tăng. Theo Báo cáo Cuộc chiến chống biến đổi khí hậu, nếu
mỗi người nghèo trên trái đất cũng có thói quen sử dụng nhiều năng lượng như ở Hoa Kỳ hay Canađa thì cần
tới chín hành tinh để xử lý ổn thỏa tình trạng ô nhiễm.
Báo cáo chỉ ra rằng mặc dù trong vòng 10 năm tới, Trung Quốc sẽ đuổi kịp Hoa Kỳ - được coi là nước phát thải
nhiều khí Các-bon-níc nhất thế giới, song lượng khí Các-bon-níc phát thải trung bình của một người dân ở Hoa
Kỳ hiện vẫn cao hơn gấp 5 lần so với một người dân ở Trung Quốc hay gấp hơn 15 lần so với một người dân ở
Ấn Độ. Mỗi năm, một máy điều hòa không khí bình thường ở bang Florida thải ra nhiều khí Các-bon-níc hơn
một người dân ở Campuchia trong cả đời người đó.
Tổng Giám đốc UNDP Kemal Dervis
nói: “Thách thức lớn đối với Châu Á
trước tình hình biến đổi khí hậu là làm
thế nào mở rộng phạm vi tiếp cận
năng lượng với giá cả phù hợp, đồng
thời giảm mức phát thải các-bon trong
quá trình tăng trưởng. Hợp tác quốc
tế có ý nghĩa hết sức quan trọng để
thực hiện kịch bản các bên cùng có
lợi nhằm tăng cường an ninh khí hậu
cũng như an ninh năng lượng, vốn là
những yếu tố thiết yếu đối với tăng
trưởng và xóa đói giảm nghèo”.
Báo cáo đề nghị thiết lập Quỹ Giảm
nhẹ biến đổi khí hậu (CCMF), do các
nước phát triển tài trợ nhằm đưa ra
các biện pháp khuyến khích, kể cả
việc tiếp cận với công nghệ năng
lượng sạch, để hướng các nước đang
phát triển đi theo con đường phát
triển xanh hơn.
Theo các tác giả của Báo cáo, đây là
điều hết sức thiết yếu vì tỷ trọng phát
thải của các nước đang phát triển sẽ
tăng lên. Ví dụ, công suất phát điện
hiện nay ở Trung Quốc sẽ tăng gấp
đôi vào năm 2015 - tương đương với
tổng công suất hiện nay của Đức,
Nhật Bản và Vương quốc Anh cộng
lại - và sẽ tăng thêm 60% vào năm
2030. Than đá có thể sẽ chiếm tới 3/4
trong tổng mức gia tăng này. Trong
cùng thời kỳ đó, công suất phát điện
ở Ấn Độ sẽ lên tới mức gấp khoảng
hai lần công suất phát điện hiện nay ở
bang California mà cũng dựa vào than
đá là nhiên liệu chính. Do vậy, các tác
giả nhấn mạnh rằng muốn giải quyết tốt vấn đề biến đổi khí hậu cần phải có sự đầu tư nghiêm túc để đưa ra
các công nghệ sử dụng than đá ở mức sạch nhất có thể, đi đôi với việc tăng cường sử dụng các nguồn năng
lượng sạch và tái sinh cũng như đạt được hiệu quả sử dụng năng lượng ở mức tối đa.
Ông Watkins nói: “Việc chuyển giao công nghệ trên cơ sở được tài trợ đầy đủ từ các nước giàu sang các nghèo
là cái giá đầu vào mà các nước phát triển phải trả cho dấu vết Các-bon của họ”.
Nạn phá rừng
2

Báo cáo “Cuộc chiến chống biến đổi khí hậu” nhấn mạnh rằng nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng lượng
khí phát thải gia tăng là nạn phá rừng, mặc dù lợi nhuận thu được từ việc chặt cây, khai thác gỗ ở các nước
đang phát triển có thể là rất nhỏ so với lợi ích của việc bảo tồn.
Báo cáo đưa ra ví dụ về việc trồng cọ dầu ở Inđônêxia mang lại giá trị kinh tế ước tính khoảng 14 USD/ha. Báo
cáo phân tích: “Khi các cây cọ dầu trên hecta đất này bị cháy và mục rữa, chúng sẽ thải khí Cac-bon-níc vào
bầu không khí ở khu vực đó - có thể tới 500 tấn/ha trong một khu rừng rậm Nhiệt đới. Với giá Các-bon là 20 - 30
USD/tấn, theo mức quy định hợp lý trong tương lai của EU ETS (Chương trình mua bán phát thải của Liên minh
Châu Âu), giá trị của lượng khí Các-bon-níc phát thải đó theo giá thị trường Các-bon có thể lên tới 10.000 -
15.000 USD/ha”. Báo cáo viết: “hay nói theo một cách khác, nông dân ở Inđônêxia hiện đang bán tài sản ngân
hàng Các-bon trị giá ít nhất 10.000 USD về mặt giảm thiểu biến đổi khí hậu để lấy khoảng 2% giá trị của nó”.
Bảng Phụ lục 1: Đo dấu chân các-bon – Một số quốc gia và khu vực đã được chọn
a
Phát thải khí các-bon-níc
30 quốc gia và khu vực Tổng mức phát thải Mức tăng Tỷ lệ trên tổng số Tỷ lệ Phát thải CO2 theo CO2phát thải hoặc
phát thải CO2 nhiều nhất của thế giới dân số đầu người lưu trữ ở rừng
Hoa Kỳ
Trung Quốc
Liên bang Nga
Ấn Độ
Nhật Bản
Đức
Ca-na-đa
Vương quốc Anh
Hàn Quốc
I-ta-li-a
Me-xi-cô
Nam Phi
I-ran (CH Hồi giáo)
In-đô-nê-xia
Pháp
Bra-xin
Tây Ban Nha
U-crai-na
Úc
Ả-rập Xê-út
Ba Lan
Thái Lan
Thổ Nhĩ Kỳ
Ca-dắc-xtan
An-giê-ri
Ma-lai-xia
Vê-nê-duê-la
Ai Cập
UEA
Hà Lan
Tổng cả thế giới
OECD
Trung và Đông Âu và các nước SNG
Tất cả các nước đang phát triển
Đông Á và Thái Bình Dương
Nam Á
Mỹ La-tinh và Ca-ri-bê
Các quốc gia Ả-rập
Châu Phi cận Sahara
Các nước kém phát triển
Phát triển con người cao
Phát triển con người trung bình
Phát triển con người thấp
Thu nhập cao
Thu nhập trung bình
Thu nhập thấp
Thế giới
CHÚ THÍCH
a Số liệu này nói tới các mức phát thải CO2 xuất phát từ việc tiêu dùng nhiên liệu rắn, lỏng và khí và đốt khí và sản xuất xi-măng.
b Số liệu này chỉ nói tới khí sinh học từ sinh vật sống - trên và dưới mặt đất, các-bon trong gỗ, đất và rác không được tính. Nói tới mức phát thải hoặc thoát khí
thực hàng năm do thay đổi
trữ lượng các bon trong khí sinh học ở rừng. Số dương sẽ cho thấy có phát thải các-bon, còn số âm là để chỉ lượng lưu trữ.
c Mức phát thải CO2 của Trung quốc sẽ không bao hàm cả Đài Loan, một tỉnh của TQ, với mức 124Mt CO2 năm 1990 và 241Mt CO2 năm 2004.
B B B B B B
3
d Số liệu nói tới năm 1992 và các giá trị về mức tăng nói tới giai đoạn 1992-2004.
e OECD tính chung là môt khu vực sẽ bao gồm các nước vốn đã được tính đến trong các tiểu khu vực khác cũng trong bảng này: Cộng hoà Séc, Hung-ga-ry,
Mê-hi-cô, Hàn Quốc và Xlô-vác-kia. Do đó, trong một số trường hợp, tổng số của các khu vực sẽ lớn hơn tổng của toàn thế giới.

Các tác giả của Báo cáo đề nghị coi việc thu hồi Các-bon từ các khu rừng và đất đai là nội dung cơ bản trong
các cuộc đàm phán về biến đổi khí hậu sẽ diễn ra tại Bali vào tháng 12 tới và cho rằng: “Các nước đang để mất
đi những tài sản có thể mang lại giá trị thực sự về tài chính Các-bon. Và người dân đang bị thua thiệt khi lao vào
các hoạt động kinh doanh vận hành trên cơ sở một nền kinh tế giả hiệu”.
Cuộc chiến chống “chủ nghĩa Apácthai trong lĩnh vực thích nghi với biến đổi khí hậu”
Theo Báo cáo “Cuộc chiến chống biến đổi khí hậu”, khi khí hậu biến đổi, người nghèo buộc phải đương đầu
với những biến cố ngày càng tăng và những rủi ro dài hạn về mặt khí hậu - và cái giá phải trả cho công việc này
có thể khiến họ bị mất đi những cơ hội về phát triển con người. Ngay cả khi quy định cắt giảm lượng khí phát
thải được thực hiện một cách nghiêm ngặt, thì nguy cơ 2/3 người nghèo trên thế giới sống ở Châu Á phải đối
mặt với tình trạng nhiệt độ cao hơn vẫn ngày càng tăng. Báo cáo cho rằng cần phải hỗ trợ họ ở mức có ý nghĩa
ngay từ bây giờ để giúp họ thích nghi.
Ông Watkins nói: “Người nghèo không có điều kiện để quản lý những rủi ro phát sinh. Khi xảy ra hạn hán, họ
phải bán hạt giống và gia súc, phải bắt con cái nghỉ học, và cả gia đình bắt đầu giảm số bữa ăn hàng ngày”.
Theo Báo cáo, cách đối phó của các nước giàu thì khác hẳn.
Ví dụ, ở Hà Lan, một nước nằm thấp hơn mực nước biển, các gia đình đang chuẩn bị đối phó với tình trạng lụt
lội với sự hỗ trợ của Chính phủ bằng cách xây dựng những ngôi nhà có móng giống như thân tàu biển có thể
nổi trên mặt nước, trong khi đó tại các làng quê đông dân cư ở Đồng bằng sông Cửu long của Việt Nam, người
dân địa phương buộc phải thích nghi bằng cách học bơi và sử dụng áo phao. Người giàu học cách nổi trên mặt
nước, còn người nghèo thì học cách trôi nổi trong dòng nước. Điều đó, như Desmond Tutu, Tổng Giám mục
Danh dự của Cape Town, đã viết trong Báo cáo: “tạo ra chủ nghĩa Apácthai trong lĩnh vực thích nghi với biến
đổi khí hậu”.
Có những ví dụ cho thấy nỗ lực thích nghi có thể tạo ra sự khác biệt. Quần đảo “char” của Bănglađét là nơi sinh
sống của 2,5 triệu người, 80% trong số đó có mức nghèo cùng cực và tất cả đều sống trong cảnh thường xuyên bị
lụt lội đe dọa. Những nỗ lực gần đây trong việc xây dựng nhà cửa trên nền đất tôn cao cũng như cung cấp bơm
tay để khai thác nước sạch và nhà xí để đảm bảo vệ sinh môi trường dẫn đến kết quả giảm nguy cơ bị ảnh hưởng
bởi lũ lụt cho 56.000 người dân trên đảo so với trước đây. Theo Báo cáo, cứ 1 USD đầu tư vào sáng kiến thích
nghi này thì bảo vệ được 2 - 3 USD tài sản mà có lẽ sẽ bị mất đi nếu không có sáng kiến này, đó là chưa kể khả
năng tránh được những thiệt hại nghiêm trọng do lụt lội gây ra về mặt dinh dưỡng, y tế và giáo dục.
Song, các tác giả nhấn mạnh rằng lượng kinh phí cần thiết để hỗ trợ cho những sáng kiến thiết thực như vậy
nhằm bảo vệ người nghèo lại chưa có. Theo Báo cáo, trên thực tế, tổng mức chi hiện nay thông qua các cơ chế
đa phương cho việc thích nghi ở các nước đang phát triển mới chỉ có 26 triệu USD - gần bằng mức chi của
Vương quốc Anh trong một tuần cho các công trình phòng chống lụt ở nước này.
Báo cáo cho rằng như vậy chưa thấm vào đâu so với nhu cầu, và kêu gọi các nước phát triển hỗ trợ khoản đầu
tư mới trên phạm vi toàn cầu là 86 tỷ USD mỗi năm hay tương đương với 0,2% tổng GDP của các nước
phương Bắc cộng lại nhằm phục vụ cho những nỗ lực thích nghi như xây dựng cơ sở hạ tầng chống lại tác
động của khí hậu và tăng cường khả năng chống chịu của người nghèo với ảnh hưởng của biến đổi khí hậu.
Lộ trình cho sự kiện Bali
Báo cáo Cuộc chiến chống biến đổi khí hậu đưa ra danh mục những việc cần làm cho tất cả các nhà lãnh
đạo chính trị sẽ gặp mặt tại Bali vào tháng 12 này - đó là lộ trình tiến tới một thỏa thuận đa phương hậu 2012
mang tính ràng buộc và có thể thực thi mà các tác giả cho là có ý nghĩa hết sức quan trọng để bảo vệ hành tinh
chúng ta và những người nghèo cùng cực trước tác động tồi tệ nhất của sự biến đổi khí hậu:
• Cắt giảm lượng khí phát thải ở mức 20% tại các nước đang phát triển vào năm 2050 và 30% tại các nước
phát triển vào năm 2020 và ít nhất 80% vào năm 2050, so với mức năm 1990.
• Thiết lập Quỹ Giảm nhẹ biến đổi khí hậu với mục tiêu tài trợ cho khoản đầu tư phát sinh về năng lượng
có hàm lượng Các-bon thấp ở các nước đang phát triển nhằm tạo cho họ phương tiện để chuyển sang con
đường phát thải ở mức thấp cũng như biện pháp khuyến khích cam kết thực hiện chủ trương cắt giảm phát
thải quốc tế mang tính ràng buộc. Điều này đòi hỏi phải đầu tư 25-50 tỷ USD mỗi năm.
4

• Định giá Các-bon ở mức hợp lý thông qua việc kết hợp đánh thuế Các-bon với mạnh dạn mở rộng
chương trình mua bán phát thải trên phạm vi toàn cầu.
• Tăng cường các chuẩn mực về quy chế bằng cách đưa ra và thực thi những chuẩn mực chặt chẽ hơn về
hiệu quả hoạt động để giảm mức phát thải của xe cộ, công tác xây dựng và các đồ điện.
• Hỗ trợ tăng cường cung cấp năng lượng có hàm lượng Các-bon thấp, cần ghi nhận thực tế là cho đến
nay vẫn chưa khai thác tiềm năng tăng tỷ trọng của nguồn năng lượng tái sinh và cần phải đầu tư khẩn cấp
vào các công nghệ mang tính đột phá như công nghệ thu giữ Các-bon (CCS).
• Phân bổ 86 tỷ USD, tương đương với 0,2% tổng GDP của các nước phương Bắc cộng lại, cho việc
thích nghi như xây dựng cơ sở hạ tầng chống chịu tác động của khí hậu và tăng cường khả năng chống
chịu của người nghèo trước ảnh hưởng của sự biến đổi khí hậu.
• Đưa việc thích nghi vào tất cả các kế hoạch xóa đói giảm nghèo và hạn chế tình trạng bất bình đẳng
sâu sắc, kể cả các văn bản Chiến lược Xóa đói Giảm nghèo (PRSP).
• Coi việc thu hồi Các-bon từ rừng và đất đai là phần thiết yếu của thỏa thuận toàn cầu trong tương lai và
hỗ trợ các kế hoạch chuyển giao tài chính quốc tế để giải quyết tình trạng chặt phá rừng như đã
được Braxin khuyến cáo. Báo cáo “Cuộc chiến chống biến đổi khí hậu” kết luận rằng “một trong những
bài học đắt giá nhất rút ra từ sự biến đổi khí hậu là mô hình kinh tế thúc đẩy tăng trưởng và sự tiêu dùng
hoang phí đi kèm theo đó ở các nước giàu thì không bền vững về mặt sinh thái”. Song, các tác giả cho rằng
“với những biện pháp cải cách đúng đắn, thì giờ đây chưa phải đã quá muộn để cắt giảm phát thải khí nhà
kính tới mức bền vững mà không phải hy sinh tăng trưởng kinh tế: hay tăng cường phát triển kinh tế và an
ninh về khí hậu không phải là các mục tiêu mâu thuẫn nhau”.
****
VỀ BÁO CÁO NÀY: Báo cáo Phát triển con người tiếp tục tạo cơ sở cho các cuộc thảo luận về một số thách
thức cấp bách nhất đối với loài người. Đây là một báo cáo độc lập được xây dựng theo yêu cầu của Chương
trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP). Kevin Watkins là tác giả chính của báo cáo 2007/2008. Báo cáo năm
nay có bài đóng góp đặc biệt của Tổng Thư ký LHQ Ban Ki-moon, Tổng thống Braxin Luiz Inácio Lula da Silva,
Thị trưởng Thành phố New York Michael R. Bloomberg, nhà tuyên truyền về biến đổi khí hậu Bắc cực Sheila
Watt-Cloutier, Chủ tịch Ủy ban Phát triển bền vững Thế giới và nguyên Thủ tướng Na-uy Gro Harlem
Brundtland, Tổng Giám mục Danh dự của Cape Town Desmond Tutu, và Giám đốc Trung tâm Khoa học và Môi
trường Sunita Narain.
Hàng năm, Báo cáo được dịch sang hơn 12 thứ tiếng và công bố ở hơn 100 nước trên thế giới. Đề nghị xem
thêm thông tin tại địa chỉ http://hdr.undp.org/en/reports/global/hdr2007-2008/. Báo cáo Phát triển con người
2007/2008 được Palgrave Macmillan xuất bản bằng tiếng Anh.
VỀ UNDP: UNDP là mạng lưới toàn cầu của LHQ nhằm giúp người dân đáp ứng những nhu cầu phát triển của
họ và xây dựng một cuộc sống tốt đẹp hơn. Chúng tôi có mặt ở 166 nước với tư cách là đối tác tin cậy của
Chính phủ, xã hội dân sự và khu vực tư nhân nhằm giúp họ xây dựng giải pháp riêng của mỗi nước cho các
thách thức phát triển quốc gia và toàn cầu. Đề nghị xem thêm thông tin tại địa chỉ www.undp.org và
www.undp.org.vn
5