• Share
  • Email
  • Embed
  • Like
  • Save
  • Private Content
Khac biet gioi trong nen kinh te chuyen doi tai VN
 

Khac biet gioi trong nen kinh te chuyen doi tai VN

on

  • 1,598 views

Khác biệt giới trong nền kinh tế chuyển đổi tại VN

Khác biệt giới trong nền kinh tế chuyển đổi tại VN

Statistics

Views

Total Views
1,598
Views on SlideShare
1,596
Embed Views
2

Actions

Likes
0
Downloads
90
Comments
1

1 Embed 2

http://www.slideshare.net 2

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel

11 of 1 previous next

  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

    Khac biet gioi trong nen kinh te chuyen doi tai VN Khac biet gioi trong nen kinh te chuyen doi tai VN Presentation Transcript

    • C
    • Kh¸c biÖt giíi trong nÒn kinh tÕ chuyÓn ®æi ë ViÖt Nam C¸c ph¸t hiÖn quan träng vÒ giíi: §iÒu tra Møc sèng ë ViÖt Nam lÇn 2, 1997-1998 Mäi ng«n tõ dïng trong cuèn s¸ch nµy vµ c¸ch tr×nh bµy t­ liÖu kh«ng hµm ý thÓ hiÖn bÊt kú quan ®iÓm nµo cña Tæ chøc N«ng nghiÖp - L­¬ng thùc Liªn Hîp Quèc hay cña Ch­¬ng tr×nh Ph¸t triÓn Liªn Hîp Quèc ®èi víi ®Þa vÞ ph¸p lý cña bÊt kú quèc gia, l·nh thæ, thµnh phè hay khu vùc nµo, hoÆc cña c¸c nhµ chøc tr¸ch ë nh÷ng n¬i ®ã, hoÆc ®èi víi viÖc x¸c ®Þnh biªn giíi hay gianh giíi cña chóng. Th¸ng 7/2002
    • Lêi c¶m ¬n B¸o c¸o nµy do V¨n phßng khu vùc Ch©u ¸- Th¸i B×nh D­¬ng cña Tæ chøc N«ng nghiÖp - L­¬ng thùc Liªn Hîp Quèc (FAO), V¨n phßng FAO ë Hµ Néi còng nh­ Ch­¬ng tr×nh Ph¸t triÓn Liªn Hîp Quèc (UNDP) t¹i ViÖt Nam phèi hîp chuÈn bÞ. FAO vµ UNDP xin tr©n träng c¶m ¬n sù ®ãng gãp cña: TS J. Desai (chuyªn gia t­ vÊn UNDP - FAO), TS E. Barrios (chuyªn gia t­ vÊn FAO, §¹i häc Phi-lÝp-pin), Sarah Bales (chuyªn gia t­ vÊn), TS Revathi Balakrishnan (V¨n phßng khu vùc Ch©u ¸- Th¸i B×nh D­¬ng cña FAO), Satoko Ishiga (FAO ViÖt Nam), Fernanda Guerrieri (FAO), Chantal Oltramare (UNDP ViÖt Nam), Dagmar Schumacher (UNDP ViÖt Nam), Vò Quèc Huy (UNDP ViÖt Nam), Kristen Pratt (Uû ban quèc gia v× sù TiÕn bé cña phô n÷), NguyÔn ThÞ Thanh V©n (UNDP ViÖt Nam), Vò Quúnh Nga (UNDP ViÖt Nam) vµ B¹ch Quèc Minh (UNDP ViÖt Nam). §Æc biÖt xin c¶m ¬n Kate Gleeson (t×nh nguyÖn viªn èt-xtr©y-lia t¹i Uû ban quèc gia v× sù TiÕn bé cña phô n÷) ®· gãp phÇn quan träng cho viÖc hoµn thiÖn Ên phÈm Ên phÈm nµy. ThiÕt kÕ mü thuËt: §Æng H÷u Cù (UNDP ViÖt Nam).
    • Lêi nãi ®Çu QuyÒn cña phô n÷ vµ b×nh ®¼ng giíi ®­îc ®­a vµo nhiÒu chÝnh s¸ch cña ChÝnh phñ ViÖt Nam, kÓ c¶ HiÕn ph¸p. ChÝnh phñ ViÖt Nam ®· ®­a ra nhiÒu c¬ chÕ, thÓ chÕ ®Ó thùc hiÖn chÝnh s¸ch b×nh ®¼ng giíi, vÝ dô nh­ ñy ban v× sù TiÕn bé cña phô n÷. ViÖc Thñ t­íng chÝnh phñ míi ®©y ra quyÕt ®Þnh phª duyÖt ChiÕn l­îc v× sù TiÕn bé cña phô n÷ cho ®Õn n¨m 2010 thÓ hiÖn ChÝnh phñ ®ang thùc hiÖn cam kÕt ®¹t ®­îc b×nh ®¼ng giíi vÒ l©u dµi. Tuy nhiªn, c¸c tËp qu¸n vµ quan niÖm truyÒn thèng tån t¹i tõ bao l©u nay vÉn c¶n trë phô n÷ ViÖt Nam ®­îc h­ëng c¸c quyÒn b×nh ®¼ng. §«i khi, c¸c rµo c¶n trong viÖc thùc hiÖn lµm chËm l¹i tiÕn ®é thùc hiÖn môc tiªu b×nh ®¼ng giíi. V× vËy, ®iÒu quan träng lµ ph¶i th­êng xuyªn ®¸nh gi¸ kh¸c biÖt giíi trong c¸c lÜnh vùc cña ®êi sèng kinh tÕ-x· héi, ®Ó x©y dùng ®­îc c¸c chÝnh s¸ch thÝch hîp h¬n cho c¸c khu vùc vÉn cßn tån t¹i bÊt b×nh ®¼ng giíi. Môc ®Ých chÝnh cña viÖc nghiªn cøu t¹o c¬ së cho b¸o c¸o nµy lµ ®¸nh gi¸ nh÷ng kh¸c biÖt giíi trªn thùc tÕ trong nÒn kinh tÕ chuyÓn ®æi ë ViÖt Nam. B¸o c¸o kh¶o s¸t nh÷ng sù kh¸c biÖt giíi trong c¸c khu vùc ph¸t triÓn chÝnh vµ cè g¾ng x¸c ®Þnh nh÷ng ®Þnh h­íng chÝnh s¸ch chung. KÕt qu¶ nghiªn cøu cho thÊy ®· ®¹t ®­îc nh÷ng thµnh tùu quan träng vÒ b×nh ®¼ng giíi vµ trong mét sè lÜnh vùc, t×nh h×nh cña phô n÷ vµ trÎ em g¸i thùc sù tèt h¬n so víi nam giíi vµ trÎ em trai. Tuy nhiªn, vÉn cßn nhiÒu lÜnh vùc mµ ë ®ã phô n÷ vµ trÎ em g¸i vÉn cßn bÞ thiÖt thßi so víi nam giíi vµ trÎ em trai. V× vËy, cÇn ph¶i tiÕp tôc c¸c ho¹t ®éng cã môc tiªu ®èi t­îng râ rµng ®Ó duy tr× vµ tiÕp tôc c¶i thiÖn t×nh h×nh cña phô n÷ vµ trÎ em g¸i ë ViÖt Nam. ViÖc thu thËp d÷ liÖu ®­îc ph©n chia theo giíi vµ viÖc ph©n tÝch c¸c d÷ liÖu d­íi gãc ®é giíi vÉn lµ ®iÒu kiÖn tiªn quyÕt ®Ó ®­a ra ®­îc nh÷ng quyÕt ®Þnh ®óng ®¾n, mang tÝnh nhËy c¶m vÒ giíi. Nh÷ng nç lùc nµy còng cã ý nghÜa quan träng ®Ó cung cÊp nh÷ng con sè thùc tÕ vÒ kho¶ng c¸ch cho thÊy nh÷ng khÝa c¹nh nµo phô n÷ vµ nam giíi ®· thu ®­îc Ých lîi còng nh­ ë nh÷ng khÝa c¹nh nµo hä ®· bÞ thua thiÖt trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn. Trong vµi n¨m võa qua, ViÖt Nam ®· tiÕn bé rÊt nhiÒu trong c«ng t¸c thu thËp d÷ liÖu. N¨m nay, Tæng côc Thèng kª ®· b¾t ®Çu triÓn khai ®ît ®iÒu tra míi vÒ møc sèng hé gia ®×nh - cuéc ®iÒu tra nµy sÏ ®­îc tiÕn hµnh hai n¨m mét lÇn. C¸c sè liÖu s¬ bé cña ®ît ®iÒu tra n¨m nay sÏ ®­îc hoµn thµnh vµo cuèi n¨m 2002, cho phÐp tiÕn hµnh ph©n tÝch vÒ giíi trong n¨m 2003. §©y còng lµ lóc lóc ph¶i ®iÒu chØnh viÖc thùc hiÖn c¸c kÕ ho¹ch hµnh ®éng cña ChÝnh phñ - trong ®ã cã ChiÕn l­îc vÒ sù TiÕn bé cña phô n÷ còng nh­ KÕ ho¹ch Hµnh ®éng lÇn thø II. C¸c sè liÖu nµy sÏ cung cÊp nh÷ng th«ng tin quan träng ®Ó ®¸nh gi¸ tiÕn ®é thùc hiÖn c¸c Môc tiªu Ph¸t triÓn Thiªn niªn kû ®Õn n¨m 2015 còng nh­ c¸c Môc tiªu Ph¸t triÓn cña ViÖt Nam ®­îc nªu trong c¸c ChiÕn l­îc cña ChÝnh phñ, vÝ dô nh­ ChiÕn l­îc T¨ng tr­ëng vµ Xo¸ ®ãi Gi¶m ®ãi nghÌo Toµn diÖn. Trong t­¬ng lai, mét ®iÒu còng cã ý nghÜa quan träng lµ ph¶i kÕt hîp c¸c cuéc ®iÒu tra ®Þnh tÝnh vµ c¸c cuéc ®iÒu tra ®Þnh l­îng còng nh­ t×m hiÓu thªm vÒ c¸c h×nh thøc ra quyÕt ®Þnh vµ ph©n bæ nguån lùc trong néi bé hé gia ®×nh trªn toµn quèc. FAO vµ UNDP tin t­ëng r»ng b¸o c¸o nµy sÏ ®ãng gãp t­ liÖu cho c¸c cuéc th¶o luËn ®ang diÔn ra vÒ viÖc lång ghÐp c¸c vÊn ®Ò giíi vµo c¸c chÝnh s¸ch vµ ch­¬ng tr×nh ph¸t triÓn cña ViÖt Nam, vµ s½n sµng gióp ChÝnh phñ gi¶i quyÕt th¸ch thøc nµy còng nh­ trong c¸c ho¹t ®éng ph©n tÝch vÒ giíi trong t­¬ng lai. Jean-François Ghyoot Jordan D. Ryan §¹i diÖn FAO t¹i ViÖt Nam §¹i diÖn Th­êng tró UNDP t¹i ViÖt Nam
    • Môc lôc ThuËt ng÷ vµ c¸c tõ viÕt t¾t ................................................................................................................... i 1 §Æt vÊn ®Ò ...................................................................................................................................... 1 1.1 C¸c vÊn ®Ò kü thuËt .................................................................................................................... 1 1.2 Bè côc cña b¸o c¸o ..................................................................................................................... 2 2 C¬ cÊu hé gia ®×nh, møc sèng, thu nhËp, tiÒn tiÕt kiÖm ............................................................ 3 2.1 C¬ cÊu hé gia ®×nh ...................................................................................................................... 3 2.2 Kh¸c biÖt vÒ møc sèng gi÷a chñ hé n÷ vµ chñ hé nam .............................................................. 4 2.3 Kh¸c biÖt giíi trong thu nhËp vµ chi tiªu ................................................................................... 5 2.4 Kh¸c biÖt giíi trong tiÕt kiÖm vµ vay nî .................................................................................... 6 3 C«ng viÖc vµ t¹o thu nhËp............................................................................................................ 8 3.1 Cung øng lao ®éng cña n÷ giíi vµ nam giíi............................................................................... 8 3.2 Kh¸c biÖt giíi ë c¸c doanh nghiÖp phi n«ng nghiÖp ................................................................ 10 3.3 Kh¸c biÖt giíi trong n«ng nghiÖp ............................................................................................. 10 3.4 Phô n÷ vµ nam giíi trong c¸c c«ng viÖc ®­îc tr¶ l­¬ng .......................................................... 12 4 Gi¸o dôc, søc khoÎ vµ dinh d­ìng ............................................................................................ 14 4.1 Kh¸c biÖt giíi trong gi¸o dôc ................................................................................................... 14 4.2 Kh¸c biÖt giíi vÒ t×nh tr¹ng dinh d­ìng................................................................................... 15 4.3 Kh¸c biÖt giíi trong lÜnh vùc ch¨m sãc søc khoÎ vµ viÖc sö dông c¸c dÞch vô y tÕ ................ 16 4.4 Mang thai vµ tr¸nh thai ............................................................................................................ 17 5 C¸c yÕu tè ¶nh h­ëng tíi t×nh tr¹ng ®ãi nghÌo vµ ®iÒu kiÖn sèng ........................................ 19 5.1 ChØ sè ®ãi nghÌo ....................................................................................................................... 19 5.2 C¸c biÕn sè vÒ ®ãi nghÌo vµ ®iÒu kiÖn sèng ............................................................................ 19 6 Khu«n khæ chÝnh s¸ch chung quan t©m ®Õn giíi .................................................................... 22 7 KÕt luËn ....................................................................................................................................... 24
    • ThuËt ng÷ vµ c¸c tõ viÕt t¾t BCG Tiªm phßng bÖnh lao ChØ sè khèi l­îng c¬ thÓ (BMI) Sè ®o t×nh tr¹ng dinh d­ìng cña ng­êi tr­ëng thµnh b»ng c¸ch b×nh ph­¬ng c©n nÆng (kg) / chiÒu cao (m) ThiÕu n¨ng l­îng m·n tÝnh §¸nh gi¸ t×nh tr¹ng dinh d­ìng cña ng­êi tr­ëng thµnh b»ng ChØ sè khèi l­îng c¬ thÓ Doi moi Ch­¬ng tr×nh ®æi míi cña ViÖt Nam, dÉn ®Õn nh÷ng thay ®æi lín vÒ ph­¬ng thøc s¶n xuÊt, thiÕt chÕ nhµ n­íc vµ cung cÊp dÞch vô x· héi còng nh­ nh÷ng c¶i thiÖn cã ý nghÜa quan träng vÒ møc sèng trong thËp kû 90 DPT Tiªm phßng bÖnh tiªu ch¶y, ho gµ vµ uèn v¸n HNUCH Hé do phô n÷ lµm chñ hé. Trong b¸o c¸o nµy, b¶n th©n c¸c hé gia ®×nh th«ng b¸o vÒ chñ hé theo yªu cÇu vÒ mÆt hµnh chÝnh nh»m thùc hiÖn cuéc kh¶o s¸t nµy; viÖc nµy cã thÓ kh«ng thÓ hiÖn quyÒn lùc ra quyÕt ®Þnh thùc sù trong hé gia ®×nh Giíi Vai trß x· héi cña nam giíi vµ phô n÷ ®­îc x¸c ®Þnh trong mét x· héi cô thÓ vµ cã thÓ thay ®æi theo thêi gian B×nh ®¼ng giíi KÕt qu¶ b×nh ®¼ng cho c¶ nam giíi vµ phô n÷, th­êng ®­îc sö dông nh­ mét yÕu tè ®¹i diÖn ®Ó ®¸nh gi¸ møc ®é c«ng b»ng giíi C«ng b»ng giíi Sù c«ng b»ng cho c¶ nam giíi vµ phô n÷. RÊt khã ®Þnh l­îng ®­îc ®iÒu nµy vµ nã th­êng ®­îc ®¸nh gi¸ th«ng qua c¸c sè ®o vÒ nh÷ng kÕt qu¶ b×nh ®¼ng h¬n lµ t×nh h×nh c«ng b»ng thËt sù gi÷a hai giíi C«ng viÖc nhµ C«ng viÖc néi trî nh­ nÊu n­íng, quÐt dän, söa ch÷a nhµ cöa, v.v... mÆc dï kh«ng trùc tiÕp t¹o ra thu nhËp, nh­ng cã vai trß thiÕt yÕu trong ®êi sèng hµng ngµy nªn cã thÓ coi lµ hç trî t¹o ra thu nhËp Ph©n bæ trong néi bé hé gia ®×nh ViÖc ph©n bæ nh÷ng nguån lùc vµ Ých lîi gi÷a c¸c thµnh viªn trong hé gia ®×nh IUD Vßng tr¸nh thai (biÖn ph¸p tr¸nh thai) §iÒu kiÖn sèng M«i tr­êng trong ®ã c¸ nh©n/hé gia ®×nh thùc hiÖn chøc n¨ng thµnh viªn cña x· héi, bao gåm nh÷ng nhu cÇu thiÕt yÕu ®Ó tån t¹i (thøc ¨n, nhµ ë, søc khoÎ, gi¸o dôc) Møc sèng Møc ®é mµ mét c¸ nh©n, mét gia ®×nh hoÆc mét nhãm ng­êi cã thÓ tho¶ m·n nh÷ng nhu cÇu vËt chÊt cña m×nh HNACH Hé cã nam giíi lµm chñ hé i
    • §ãi nghÌo §ãi nghÌo lµ t×nh tr¹ng khan hiÕm c¸c nguån lùc cÇn thiÕt cho loµi ng­êi ®Ó tån t¹i trong mét x· héi cô thÓ bÞ chi phèi bëi nh÷ng tËp tôc vµ chuÈn mùc cô thÓ Søc mua Sè ®o kh¶ n¨ng mua hµng ho¸ vµ dÞch vô, th­êng ®­îc tÝnh b»ng møc chi tiªu b×nh qu©n theo dÇu ng­êi trong hé gia ®×nh vµ th­êng ®­îc sö dông ®Ó ®o l­êng t×nh tr¹ng ®ãi nghÌo TiÒn l­¬ng thùc tÕ TiÒn l­¬ng nhËn ®­îc sau khi ®iÒu chØnh theo l¹m ph¸t Giíi tÝnh Nh÷ng ®Æc ®iÓm sinh häc cña nam giíi hoÆc n÷ giíi Cßi cäc Sè ®o t×nh tr¹ng suy dinh d­ìng kÐo dµi ë trÎ em, ®­îc tÝnh b»ng c¸ch so chiÒu cao ë mét ®é tuæi nhÊt ®Þnh víi chiÒu cao ë cïng mét ®é tuæi ®ã trong nhãm d©n sè ®­îc nu«i d­ìng tèt theo tiªu chuÈn §TMSVN §iÒu tra møc sèng ë ViÖt Nam T×nh tr¹ng dÔ bÞ tæn th­¬ng T×nh tr¹ng kh«ng cã kh¶ n¨ng ®iÒu chØnh theo nh÷ng biÕn ®æi trong m«i tr­êng (US$1=15,180 VND) ii
    • C¸c ph¸t hiÖn quan träng vÒ giíi: §iÒu tra Møc sèng ë ViÖt Nam lÇn 2, 1997-98 Kh¸c biÖt giíi trong nÒn kinh tÕ chuyÓn ®æi ë ViÖt Nam C¸c ph¸t hiÖn quan träng vÒ giíi: §iÒu tra Møc sèng ë ViÖt Nam lÇn 2, 1997-98 1. §Æt vÊn ®Ò: ë ViÖt Nam, träng t©m thiÕt yÕu trong chÝnh s¸ch cña ChÝnh phñ lµ n©ng B×nh ®¼ng giíi lµ mét môc tiªu ph¸t cao ®Þa vÞ cña ng­êi phô n÷. Chñ tÞch Hå ChÝ Minh - ng­êi s¸ng lËp Nhµ triÓn quan träng cña giíi l·nh ®¹o n­íc ViÖt Nam hiÖn ®¹i - ®· kªu gäi ®ång bµo cña m×nh h·y xãa bá mäi chÝnh trÞ ViÖt Nam. ®Þnh kiÕn vµ bÊt c«ng cã tÝnh “lÞch sö” ®èi víi phô n÷. N¨m 1946, HiÕn ph¸p ®Çu tiªn cña ®Êt n­íc ®· ghi nhËn b×nh ®¼ng giíi víi ý nghÜa réng r·i nhÊt. KÓ tõ ®ã, giíi l·nh ®¹o chÝnh trÞ ®· liªn tôc kh¼ng ®Þnh b×nh ®¼ng giíi nh­ lµ môc tiªu ph¸t triÓn träng yÕu - bao gåm c¶ QuyÕt ®Þnh míi ®©y cña Thñ t­íng ChÝnh phñ (19/2002/Q§-TTg) phª chuÈn ChiÕn l­îc Quèc gia v× sù TiÕn bé cña Phô n÷ ®Õn n¨m 2010. ë ViÖt Nam, quan ®iÓm lËp hiÕn vµ chÝnh thøc vÒ b×nh ®¼ng giíi, vÒ mÆt nguyªn t¾c, t­¬ng ®èi réng r·i vµ ®­îc cè g¾ng thÓ hiÖn c¶ ë n¬i lµm viÖc vµ ë trong gia ®×nh. Liªn tôc gi¸m s¸t b×nh ®¼ng giíi lµ ë tÊt c¶ c¸c n­íc, ®iÒu quan träng lµ ph¶i lµm sao cho viÖc gi¸m s¸t vµ mét néi dung trong viÖc ho¹ch ®Þnh ®¸nh gi¸ tiÕn bé trong qu¸ tr×nh h­íng tíi b×nh ®¼ng giíi lµ mét néi chÝnh s¸ch. dung th­êng xuyªn ®­îc quan t©m trong viÖc ph©n tÝch vµ ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch tæng thÓ. V× vËy, mÆc dï ChÝnh phñ vµ §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam cam kÕt x©y dùng ViÖc kh¶o s¸t c¸c ®iÒu kiÖn hiÖn t¹i mét trËt tù x· héi b×nh ®¼ng, song vÉn cÇn thiÕt ph¶i ph©n tÝch c¸c kh¸c biÖt cña nh÷ng sù kh¸c biÖt vÒ giíi cã hiÖn t¹i gi÷a nam giíi vµ n÷ giíi, gi÷a trÎ em g¸i vµ trÎ em trai. ViÖc ph©n thÓ h­íng ®¹o cho c¸c can thiÖp tÝch t×nh huèng nh­ vËy cÇn ph¶i nªu bËt c¸c sù kh¸c biÖt vÒ giíi vèn ph¶n chÝnh s¸ch cã quan t©m tíi vÊn ®Ò ¸nh c¸c sù lùa chän c¸ nh©n cã tÝnh ph©n biÖt ®èi xö vµ nç lùc ®¸nh gi¸ møc giíi. ®é mµ theo ®ã c¸c lùa chän nh­ vËy lµ kÕt qu¶ cña c¸c yÕu tè khuyÕn khÝch cã tÝnh thiªn vÞ giíi trong kinh tÕ, còng nh­ cña c¸c chuÈn mùc x· héi vµ gi¸ trÞ liªn quan ®Õn vai trß giíi. ViÖc kh¶o s¸t c¸c ®iÒu kiÖn hiÖn t¹i cña nh÷ng sù kh¸c biÖt vÒ giíi cho phÐp ®¸nh gi¸ c¸c giíi h¹n trong hiÖu qu¶ cña c¸c chÝnh s¸ch hiÖn t¹i, vµ cho phÐp xem xÐt nhu cÇu cÇn cã c¸c can thiÖp chÝnh s¸ch thay thÕ nh»m ®iÒu chØnh t×nh tr¹ng bÊt c©n b»ng giíi ®ang tiÕp tôc diÔn ra. 1.1. C¸c vÊn ®Ò kü thuËt B¸o c¸o nµy lµ sù tæng hîp c¸c kÕt qu¶ ph¸t hiÖn tõ hai b¸o c¸o ph©n tÝch d÷ B¸o c¸o nµy tæng hîp kÕt qu¶ tõ liÖu cña §iÒu tra Møc sèng ë ViÖt Nam lÇn II (§TMSVN II) ®­îc tiÕn hµnh hai b¸o c¸o ph©n tÝch chi tiÕt vÒ giíi trong n¨m 1997-1998. ë ViÖt Nam B¸o c¸o thø nhÊt cã tiªu ®Ò lµ ViÖt Nam qua l¨ng kÝnh giíi: 5 n¨m sau do J. Desai thùc hiÖn. §©y lµ mét b¸o c¸o ph©n tÝch thèng kª vÒ kh¸c biÖt giíi trong lÜnh vùc kinh tÕ-x· héi dùa trªn c¬ së d÷ liÖu tõ §TMSVN II. §«i khi, t¸c gi¶ còng so s¸nh víi t×nh h×nh trong c¸c n¨m 1992-1993 nh­ ®· ®­îc ph¶n ¸nh t¹i §TMSVN I. 1
    • Kh¸c biÖt giíi trong nÒn kinh tÕ chuyÓn ®æi ë ViÖt Nam B¸o c¸o thø hai cã tiªu ®Ò lµ §iÒu kiÖn sèng cña phô n÷ ë ViÖt Nam (1997-1998) do E. Barrios thùc hiÖn. §©y lµ mét b¸o c¸o ph©n tÝch ®a biÕn l­îng cña §TMSVN II cho c¸c yÕu tè quyÕt ®Þnh biÕn thiªn vÒ ®iÒu kiÖn sèng vµ nghÌo ®ãi. §Ó lý gi¶i c¸c ph¸t hiÖn trong hai b¸o c¸o nµy theo mét c¸ch thøc cã ý nghÜa ë ®©y cã mét vµi h¹n chÕ vÒ kü ®ßi hái ph¶i chó ý tíi mét vµi ®iÓm. Thø nhÊt, mÉu hé gia ®×nh ®­îc pháng thuËt vµ d÷ liÖu cÇn ph¶i xÐt tíi khi vÊn trong mÉu ®iÒu tra ch­a ®¹i diÖn thËt ®Çy ®ñ cho c¸c hé gia ®×nh cã chñ lý gi¶i kÕt qu¶ cña viÖc ph©n tÝch hé rÊt trÎ, vµ cã sù ph©n bè løa tuæi giµ h¬n so víi nhãm d©n sè. V× lý do ®ã, giíi nµy. nªn ë ®©y ph¶i cÈn thËn, ®Æc biÖt khi lý gi¶i sù biÕn ®æi trong giai ®o¹n 1992-1993 vµ 1997-1998. Thø hai, trong khi §TMSVN cung cÊp th«ng tin ë cÊp ®é c¸ nh©n vÒ gi¸o dôc, y tÕ, dinh d­ìng, viÖc lµm th× l¹i thiÕu th«ng tin vÒ tiªu dïng, kiÓm so¸t thu thËp ë cÊp ®é c¸ nh©n, hoÆc vÒ së h÷u tµi s¶n c¸ nh©n - nh÷ng yÕu tè cÇn thiÕt ®Ó ph©n tÝch sù ph©n bæ nguån lùc trong néi bé gia ®×nh. Tuy vËy, b¸o c¸o nµy sö dông ®¸ng kÓ c¸c sè liÖu ®Ó xem xÐt c¸c kh¸c biÖt gi÷a nam giíi vµ n÷ giíi, gi÷a trÎ em g¸i vµ trÎ em trai - vµ trong c¸c tr­êng hîp kh¸c, gi÷a c¸c hé gia ®×nh vµ doanh nghiÖp do nam giíi vµ phô n÷ lµm chñ. Thø ba, ®Ó ®¸nh gi¸ c¬ së cña t×nh tr¹ng bÊt b×nh ®¼ng giíi, ta cÇn ph¶i chó ý s¸t sao tíi c¸c ®Æc ®iÓm cña hé gia ®×nh nh­ thµnh phÇn hé gia ®×nh vµ mèi t­¬ng t¸c trong néi bé hé gia ®×nh. ë ViÖt Nam, gÇn nh­ toµn bé c¸c c¸ nh©n sèng trong hé gia ®×nh víi c¸c c¸ nh©n kh¸c mµ ë ®ã, ng­êi ta chia sÎ víi nhau c¸c nguån lùc vµ thu nhËp cña c¸ nh©n. §iÒu nµy ®­îc nh×n nhËn nh­ lµ qu¸ tr×nh ph©n bæ nguån lùc “néi bé hé gia ®×nh”. Phóc lîi cña nam giíi vµ n÷ giíi phô thuéc rÊt nhiÒu vµo quyÕt ®Þnh vÒ ph©n bæ nguån lùc trong néi bé hé gia ®×nh nh­ thÕ nµo, quyÒn së h÷u tµi s¶n x¸c ®Þnh ra sao vµ c¸c c¸ nh©n cã quyÒn kiÓm so¸t ®Õn ®©u ®èi víi nguån thu nhËp mµ hä cïng lµm ra. Riªng b¶n th©n d÷ liÖu cña §TMSVN kh«ng ®ñ ®Ó ph©n tÝch ®Çy ®ñ viÖc ph©n bæ trong néi bé hé gia ®×nh nh­ng dï sao th× còng cho ta nh÷ng th«ng tin quan träng. 1.2. Bè côc cña b¸o c¸o PhÇn 2 kh¶o s¸t c¸c ®Þnh nghÜa vµ lo¹i h×nh hé gia ®×nh, còng nh­ sù liªn hÖ gi÷a giíi vµ chñ hé víi c¸c chØ sè vÒ nghÌo khæ nãi chung. PhÇn 3 kh¶o s¸t kh¸c biÖt giíi trong c¸ch thøc t¹o thu nhËp vµ ph©n bæ thêi gian lµm viÖc. PhÇn 4 kh¶o s¸t c¸c khu vùc x· héi nh­ gi¸o dôc, dinh d­ìng, søc kháe vµ sö dông c¸c dÞch vô vÒ ch¨m sãc søc khoÎ. PhÇn 5 kh¶o s¸t mèi quan hÖ t­¬ng t¸c gi÷a lÜnh vùc kinh tÕ vµ x· héi khi x¸c ®Þnh t×nh tr¹ng bÊt b×nh ®¼ng giíi vÒ møc sèng. PhÇn 6 tr×nh bµy c¸c khuyÕn nghÞ ®Ó cã mét khung chÝnh s¸ch chung cã quan t©m tíi vÊn ®Ò giíi. PhÇn cuèi cïng lµ kÕt luËn cña b¸o c¸o. 2
    • C¸c ph¸t hiÖn quan träng vÒ giíi: §iÒu tra Møc sèng ë ViÖt Nam lÇn 2, 1997-98 2. C¬ cÊu hé gia ®×nh, møc sèng, thu nhËp, tiÒn tiÕt kiÖm 2.1. C¬ cÊu hé gia ®×nh ViÖc x¸c ®Þnh ng­êi lµm chñ hé gia ®×nh lµ mét yªu cÇu hµnh chÝnh ë Giíi tÝnh cña chñ hé ®­îc dïng nh­ ViÖt Nam. Th«ng th­êng, chñ hé lµ ng­êi cao tuæi nhÊt trong gia ®×nh, vµ yÕu tè ®¹i diÖn ®Ó ®¸nh gi¸ viÖc ra th«ng th­êng, ng­êi ®ã lµ nam giíi. C¸c d÷ liÖu cña §TMSVN ®­îc thu quyÕt ®Þnh trong néi bé hé gia ®×nh. thËp ë cÊp ®é hé gia ®×nh (®èi nghÞch víi cÊp ®é c¸ nh©n). V× vËy, khi ®¸nh gi¸ kh¸c biÖt giíi vÒ møc sèng cña hé gia ®×nh, träng t©m ®Æt vµo giíi tÝnh cña chñ hé. Hé gia ®×nh ë ViÖt Nam chñ yÕu lµ gia ®×nh h¹t nh©n, gåm cã mét ng­êi lín Hé gia ®×nh h¹t nh©n lµ chñ yÕu. nam giíi, vî ng­êi ®ã cïng víi 2 hoÆc 3 con. Hé gia ®×nh h¹t nh©n chiÕm tíi 71% tæng sè hé. C¸c hé kh«ng thuéc lo¹i h¹t nh©n chñ yÕu lµ lo¹i gia ®×nh 3 thÕ hÖ, gåm cã c¶ «ng bµ vµ c¸c ch¸u. Anh chÞ em tr­ëng thµnh chung sèng víi nhau lµ hiÖn t­îng hiÕm cã. Phô n÷ th­êng x©y dùng gia ®×nh ë ®é tuæi kho¶ng 21 vµ cã xu h­íng lÊy chång lín h¬n hä tõ 2 ®Õn 3 tuæi. MÆc dï mét hé gia ®×nh míi cã thÓ b¾t ®Çu h×nh thµnh tõ sau khi c­íi, nh­ng th«ng th­êng chØ sau khi cã con th× ng­êi ta míi t¹o dùng hé gia ®×nh ®éc lËp, t¸ch biÖt víi «ng bµ. Tuy nhiªn, thùc tÕ th× phÇn lín nam giíi khi ë ®é tuæi tõ gi÷a 35 trë ®i ®­îc coi lµ chñ hé gia ®×nh h¹t nh©n cña m×nh. §«i khi, vî chång vÉn tiÕp tôc sèng chung víi bè mÑ cña mét bªn, vµ vai trß chñ hé ®­îc chuyÓn cho mét nam giíi trÎ h¬n (con trai tr­ëng thµnh). Trong sè nam giíi tuæi tõ 65 trë lªn, gÇn 20% ®­îc x¸c nhËn trong hé gia ®×nh víi t­ c¸ch lµ bè cña chñ hé míi. §iÒu nµy cã ý nghÜa ®èi víi viÖc cung øng lao ®éng vµ thu nhËp cho hé gia ®×nh, ®Æc biÖt v× phô n÷ th­êng rêi nhµ m×nh ®Ó chuyÓn ®Õn sèng ë gia ®×nh nhµ chång. Thùc tÕ nµy cã thÓ t¹o ra ­u thÕ lín h¬n cho ai cã con trai v× Ýt cã kh¶ n¨ng lµ con trai sÏ chuyÓn n¨ng lùc lao ®éng vµ t×m kiÕm thu nhËp ®i khái hé gia ®×nh m×nh. Kho¶ng 1/4 (26%) sè hé ë ViÖt Nam lµ do n÷ lµm chñ hé (HNUCH) (17% Hé do n÷ lµm chñ hé (HNUCH) ë n«ng th«n vµ 37% ë thµnh thÞ). ChuÈn mùc th× ph¶i lµ hé nam lµm chñ hé chiÕm 26% tæng sè hé gia ®×nh. (HNACH) - ®©y lµ mét d¹ng thøc t­¬ng thÝch víi cÊu tróc hé gia ®×nh truyÒn thèng vµ quan niÖm truyÒn thèng vÒ vai trß giíi, còng nh­ víi tÇm quan träng t­¬ng ®èi vÒ kinh tÕ ®­îc nh×n nhËn cña c¸c vai trß nµy. C¸c HNUCH chñ yÕu lµ do thiÕu v¾ng nam giíi. Trong khi 96% chñ hé nam giíi c­íi vî vµ sèng víi vî th× 2/3 (67%) chñ hé n÷ giíi v¾ng ng­êi chång trong gia ®×nh. Phô n÷ gãa bôa chiÕm phÇn lín trong sè nµy (44%) vµ gÇn 7% chñ hé n÷ hiÖn cã chång sèng ë n¬i kh¸c. 3
    • Kh¸c biÖt giíi trong nÒn kinh tÕ chuyÓn ®æi ë ViÖt Nam H×nh 1 cho thÊy sù ph©n bè t×nh tr¹ng h«n nh©n ®èi víi HNUCH vµ HNACH. HNACH ®a sè lµ cã vî bªn c¹nh trong khi HNUCH th× th«ng th­êng lµ kh«ng cã chång bªn c¹nh. +¨QK  7¨QK WUŠQJ K|Q QKzQ FÂD FK Kº  1¥ JLœL 1DP JLœL / K{Q 9‡QJ Y² *§D Y² &K}D W¸QJ &§ FK©QJ EzQ FƒQK &K}D W¸QJ O‘ FK©QJ O‘ Y² / WKyQ 9‡QJ FK©QJ *R‚ FK©QJ &§ Y² / K{Q / WKyQ EzQ FƒQK GÇn 1/3 (33%) HNUCH cã ng­êi b¹n ®êi nam giíi trong nhµ - ®iÒu nµy cho 1/3 HNUCH cã chång bªn c¹nh thÊy viÖc ph©n lo¹i chñ hé nam giíi/n÷ giíi mang tÝnh tïy tiÖn vµ cã thÓ kh«ng ph¶n ¸nh tÝnh ®a d¹ng cña c¸ch thøc thµnh viªn gia ®×nh x¸c ®Þnh vÞ trÝ cña m×nh trong hé gia ®×nh. Râ rµng hé gia ®×nh h¹t nh©n cã n÷ lµm chñ hé tËp trung chñ yÕu ë thµnh thÞ vµ còng t­¬ng ®èi kh¸ vÒ mÆt tµi chÝnh. ë c¸c HNACH kh«ng cã kh¸c biÖt vÒ kho¶ng thêi gian dµnh cho c«ng viÖc ®­îc tr¶ l­¬ng gi÷a chñ hé vµ vî ng­êi ®ã, nh­ng ë HNUCH cã chång bªn c¹nh th× ng­êi n÷ chñ hé th­êng ph¶i lµm viÖc nhiÒu thêi gian h¬n so víi chång. §iÒu nµy cho thÊy lµ, c¸c hé gia ®×nh cã phô n÷ lµm chñ hé cã thÓ kh¸c biÖt mét c¸ch cã hÖ thèng so víi hé cã nam giíi lµm chñ hé, vµ b¶n th©n c¸ch ph©n lo¹i nµy cã liªn quan nhiÒu tíi c¸c m« h×nh c«ng viÖc ®­îc tr¶ l­¬ng. 2.2. Kh¸c biÖt vÒ møc sèng gi÷a chñ hé n÷ vµ chñ hé nam C¸c HNUCH th­êng lµ c¸c hé tr­ëng thµnh h¬n. C¸c hé nµy cã ng­êi lín C¸c HNUCH nh×n chung cã møc tuæi vµ cã Ýt trÎ con h¬n, do vËy quy m« còng nhá h¬n. §¹i ®a sè hé gia ®×nh sèng x¸c ®Þnh dùa trªn chi tiªu cao kiÓu nµy tËp trung ë thµnh thÞ, n¬i cã møc sèng cao h¬n ®¸ng kÓ so víi n«ng h¬n so víi møc sèng cña HNACH th«n. V× vËy, cã thÓ cho r»ng HNUCH thÓ hiÖn mét møc sèng cao h¬n so víi HNACH, nÕu ®­îc ®¸nh gi¸ b»ng c¸c chØ tiªu liªn quan tíi møc sèng nh­: chi tiªu b×nh qu©n ®Çu ng­êi (søc mua), møc ®é ®ãi nghÌo, khÈu phÇn ¨n (tÝnh theo calo). Tuy nhiªn, ®iÒu nµy chØ cã thÓ trë nªn râ rµng khi ®­îc x¸c ®Þnh theo m« h×nh nghÌo ®ãi t­¬ng ®èi ng¾n h¹n, ®¸nh gi¸ chi phÝ cho tiªu dïng cña hé gia ®×nh trong thêi gian 12 th¸ng. Nh­ng nÕu xÐt ®Õn tµi s¶n, n¨ng lùc vay vèn vµ nguån lùc lao ®éng th× trªn thùc tÕ HNUCH dÔ bÞ tæn th­¬ng h¬n tr­íc c¸c có sèc dÉn ®Õn suy gi¶m møc sèng vÒ l©u dµi. 4
    • C¸c ph¸t hiÖn quan träng vÒ giíi: §iÒu tra Møc sèng ë ViÖt Nam lÇn 2, 1997-98 Kh¸c biÖt vÒ møc sèng gi÷a c¸c HNUCH vµ HNACH còng Ýt ®¸ng kÓ h¬n, Møc sèng cña HNUCH kh«ng cã nÕu so s¸nh riªng rÏ trong khu vùc n«ng th«n vµ thµnh thÞ. Chªnh lÖch nµy chång bªn c¹nh th× thÊp h¬n. còng nhá h¬n ®èi víi c¸c HNUCH mµ chñ hé l¹i gãa bôa hay sèng ly th©n hoÆc ®· ly dÞ. MÆc dï c¸c hé nµy vÉn ®­îc coi lµ cã møc sèng cao h¬n so víi HNACH, song møc chªnh lÖch gi¶m ®i. Cã mét kh¸c biÖt lín vÒ møc sèng gi÷a c¸c HNUCH cã chång bªn c¹nh víi c¸c hé kh«ng cã chång bªn c¹nh. HNUCH cã chång bªn c¹nh cã møc sèng cao mét c¸ch râ rÖt; sù cã mÆt cña mét nam giíi kiÕm thu nhËp bæ sung ®ãng gãp kh¸ lín vµo møc sèng cña gia ®×nh. HNUCH kh«ng cã chång bªn c¹nh th× cã Ýt nguån lùc lao ®éng h¬n vµ do vËy, vÒ c¬ b¶n dÔ bÞ tæn th­¬ng h¬n tr­íc c¸c có sèc vÒ thu nhËp. 2.3. Kh¸c biÖt giíi trong thu nhËp vµ chi tiªu Thu nhËp cña hé gia ®×nh lµ tæng thu nhËp cã ®­îc tõ trång cÊy, ch¨n nu«i, nu«i trång thñy s¶n, viÖc lµm phi n«ng nghiÖp, viÖc lµm cã l­¬ng, tiÒn göi vÒ vµ c¸c nguån kh¸c. H×nh 2 cho thÊy møc chi tiªu b×nh qu©n ®Çu ng­êi vµ møc thu nhËp b×nh Søc mua cña c¸c HNUCH lín h¬n qu©n ®Çu ng­êi cña hai lo¹i hé gia ®×nh. Chi tiªu cã thÓ ®­îc coi lµ sù ph¶n so víi c¸c HNACH ¸nh søc mua cña gia ®×nh, vµ thÓ hiÖn kh¶ n¨ng tiÕp cËn víi c¸c yÕu tè b¶o ®¶m cã ®­îc c¸c ®iÒu kiÖn sèng nh­ mong muèn. MÆc dï tÝnh trung b×nh, thu nhËp cña c¶ hai lo¹i hé t­¬ng tù nh­ nhau, nh­ng søc mua cña HNUCH lín h¬n rÊt nhiÒu so víi HNACH. §iÒu nµy cã thÓ cho thÊy hiÖu qu¶ cña viÖc ph©n bæ nguån lùc khan hiÕm trong HNUCH, hoÆc còng cã thÓ lµ do cã nguån thu nhËp bæ sung vÝ dô nh­ tiÒn do chång göi vÒ ch¼ng h¹n. +¨QK  &KL WL{X E¨QK TXzQ ˜X QJ~»L Y† WKX QKœS E¨QK TXzQ ˜X QJ~»L FÂD +18&+ Y† +1$&+    1JKŠQ p”QJ +1$&+  +18&+p§Ãpu©tÃizÃpƒu  +18&+‰‡tÃpu©t   0¦F FKL EŠQK TXkQ 0¦F WKX QKS p{X QJo™L WURQJ K˜ EŠQK TXkQ p{X QJo™L WURQJ K˜ 5
    • Kh¸c biÖt giíi trong nÒn kinh tÕ chuyÓn ®æi ë ViÖt Nam HNUCH kh«ng cã chång bªn c¹nh Thu nhËp cao nhÊt cã ®­îc khi c¶ vî lÉn chång ®Òu cã mÆt ë gia ®×nh vµ khi phô thuéc vµo nguån thu nhËp tõ hé gia ®×nh cã nhiÒu nguån thu nhËp kh¸c nhau. HNUCH kh«ng cã chång ë tiÒn göi vÒ. nhµ th× cã Ýt nguån thu nhËp h¬n. V× tiªu dïng kh«ng hoµn toµn dùa vµo nguån thu nhËp hiÖn t¹i ®ang kiÕm ®­îc, do vËy, kh¸c biÖt vÒ tiªu dïng kh«ng nhÊt thiÕt ph¶i t­¬ng thÝch víi kh¸c biÖt vÒ thu nhËp. Hé gia ®×nh cã ng­êi lín (nam hoÆc n÷) v¾ng mÆt th× cã xu h­íng nhËn ®­îc tiÒn göi vÒ (thu nhËp tù cã) - ®iÒu nµy gãp phÇn t¹o ra tû lÖ HNUCH kh«ng cã chång bªn c¹nh nh­ng l¹i cã møc sèng cao h¬n so víi HNACH. §iÒu nµy ®Æc biÖt x¶y ra ë n«ng th«n, n¬i mµ kh«ng cã kh¸c biÖt vÒ mÆt thu nhËp b×nh qu©n ®Çu ng­êi gi÷a HNACH vµ HNUCH kh«ng cã chång bªn c¹nh. ë khu vùc thµnh thÞ, thu nhËp tõ tiÒn göi vÒ kh«ng ph¶i lµ phæ biÕn v× thÕ HNUCH kh«ng cã chång bªn c¹nh cã thu nhËp b×nh qu©n ®Çu ng­êi thÊp h¬n so víi HNACH. 2.4. Kh¸c biÖt giíi trong tiÕt kiÖm vµ vay nî ë thµnh thÞ, l­îng tiÒn tiÕt kiÖm cña Mèi quan hÖ gi÷a chi tiªu, tiÕt kiÖm vµ tÝn dông thÓ hiÖn tÝnh hiÖu qu¶ cña HNUCH Ýt h¬n so víi HNACH hé gia ®×nh khi ho¹t ®éng víi t­ c¸ch lµ mét doanh nghiÖp nhá. Mét hé gia ®×nh ViÖt Nam ®iÓn h×nh cã kho¶ng 7,1 triÖu ®ång tiÕt kiÖm vµ cã tµi s¶n l­u ho¹t (bao gåm c¶ tiÒn mÆt, tµi kho¶n ë ng©n hµng, kim lo¹i quý, ®å trang søc). TÝnh trung b×nh HNUCH cã møc tiÕt kiÖm cao h¬n mét chót so víi HNACH c¶ vÒ tiÒn tiÕt kiÖm tÝnh trªn ®Çu hé vµ tiÒn tiÕt kiÖm tÝnh trªn ®Çu thµnh viªn cña hé. Tuy nhiªn, ë thµnh thÞ, HNUCH cã Ýt tiÒn tiÕt kiÖm h¬n so víi HNACH. Sù kh¸c biÖt gi÷a HNUCH vµ HNACH kh«ng ®¸ng kÓ nÕu tÝnh vÒ tæng tiÒn tiÕt kiÖm cña hé gia ®×nh, nh­ng l¹i rÊt ®¸ng kÓ nÕu tÝnh sè tiÒn tiÕt kiÖm b×nh qu©n theo ®Çu ng­êi. HNUCH cã tæng tiÒn tiÕt kiÖm lµ 3,6 triÖu ®ång (khu vùc thµnh thÞ) hay 1 triÖu ®ång (khu vùc n«ng th«n); cßn HNACH cã 4,9 triÖu ®ång (thµnh thÞ) hay 0,7 triÖu ®ång (n«ng th«n). GÇn mét nöa sè hé gia ®×nh vay vèn, nh­ng HNUCH cã vÎ Ýt vay vèn h¬n so HNUCH Ýt vay m­în h¬n vµ còng Ýt víi HNACH. H×nh 3 cho thÊy tû lÖ c¸c hé gia ®×nh vay vèn vµ l­îng tiÒn vay cã kh¶ n¨ng tiÕp cËn h¬n ®èi víi trung b×nh, tÝnh theo giíi tÝnh cña chñ hé. c¸c nguån tÝn dông chÝnh thøc. +¨QK  7Ì O§ F‰F +18&+ Y† +1$&+ YD Y¹Q Y† O~¿QJ WL£Q YD WUXQJ E¨QK      +1$&+  3K{Q WUjP 1JKŠQ p”QJ   +18&+   F§ FK©QJ EzQ FƒQK   +18&+   Y‡QJ FK©QJ   7© O‰ K˜ JLD pŠQK YD Y—Q /oQJ WL…Q YD WUXQJ EŠQK FŸD K˜ JLD pŠQK 6
    • C¸c ph¸t hiÖn quan träng vÒ giíi: §iÒu tra Møc sèng ë ViÖt Nam lÇn 2, 1997-98 TÊt c¶ c¸c hé cã chång hay vî v¾ng mÆt (hay cã mét nguån thu nhËp chÝnh) d­êng nh­ cã rÊt Ýt kh¶ n¨ng sÏ vay vèn còng nh­ cã xu h­íng vay víi kho¶n tiÒn nhá h¬n ®¸ng kÓ. V× HNUCH cã tû lÖ v¾ng chång kh¸ cao nªn sù chªnh lÖch nµy còng t¸c ®éng nhiÒu ®Õn hä. 2/3 sè ng­êi vay vèn lµ nam giíi, dï th«ng tin cho thÊy, phÇn lín c¸c kho¶n vay lµ ®Ó phôc vô nhu cÇu cña c¶ hé gia ®×nh chø kh«ng ph¶i lµ phôc vô nhu cÇu cña c¸c c¸ nh©n cô thÓ. 1/3 tÊt c¶ c¸c kho¶n vay lµ tõ ng©n hµng. Tuy vËy, phô n÷ d­êng nh­ cã Ýt kh¶ n¨ng tiÕp cËn ng©n hµng h¬n so víi nam giíi. 33% tÊt c¶ c¸c kho¶n vay mµ nam giíi tiÕp cËn ®­îc lµ tõ ng©n hµng cña chÝnh phñ (kh«ng ph¶i lµ Ng©n hµng phôc vô Ng­êi nghÌo). Tû lÖ c¸c kho¶n vay cña n÷ giíi tõ c¸c ng©n hµng ®ã chØ lµ 18%. Nguån vay phæ biÕn nhÊt cña phô n÷ lµ nguån vay kh«ng chÝnh thøc, dùa vµo nh÷ng ng­êi cho vay t­ nh©n, vÝ dô nh­ hä hµng (27% tæng c¸c kho¶n vay), hay c¸c c¸ nh©n kh¸c (24% tæng c¸c kho¶n vay). Phô n÷ còng vay vèn tõ Ng©n hµng phôc vô ng­êi nghÌo nh­ng víi tû lÖ thÊp h¬n mét chót so víi nam giíi. Phô n÷ vay vèn cña t­ nh©n víi l·i suÊt cao h¬n vµ ®iÒu nµy thÓ hiÖn r»ng phô n÷ kh«ng cã kiÓu vay dùa trªn thÕ chÊp. NÕu c¸c tr­êng hîp vay ®ßi hái cã thÕ chÊp chiÕm tíi 41% kho¶n vay cña nam giíi th× ë n÷ giíi, con sè nµy chØ lµ 27%. D¹ng thøc nµy thÓ hiÖn râ nÐt thËm chÝ ngay c¶ khi ng­êi phô n÷ vay lµ chñ hé gia ®×nh. Kh¶ n¨ng tiÕp cËn tÝn dông bÞ h¹n chÕ nµy còng h¹n chÕ c¬ héi cho HNUCH ph¸t triÓn thµnh doanh nghiÖp quy m« nhá. C¬ së tµi s¶n cña hé gia ®×nh lµ mét yÕu tè quan träng ®Ó tiÕp cËn tÝn dông. HNUCH kh«ng cã chång bªn c¹nh HNUCH kh«ng cã chång bªn c¹nh gÆp ph¶i nhiÒu bÊt lîi trong viÖc tÝch tr÷ ph¶i tr¶ l·i suÊt vay cao h¬n tµi s¶n, vµ th­êng tiÕp cËn c¸c nguån tÝn dông ®ßi hái l·i suÊt cao h¬n so víi HNACH vµ HNUCH cã vî hay chång bªn c¹nh. C¬ së tµi s¶n lín h¬n cña hé gia ®×nh cã mÆt c¶ hai vî chång cïng víi kh¶ n¨ng cña hä t¹o ra c¸c nguån thu nhËp ®a d¹ng khiÕn cho c¸c hé nµy Ýt bÞ tæn th­¬ng h¬n tr­íc sù suy tho¸i cña nÒn kinh tÕ so víi nh÷ng hé gia ®×nh chØ cã mét chång/vî - mµ nh÷ng hé nµy phÇn lín lµ do n÷ lµm chñ hé. 7
    • Kh¸c biÖt giíi trong nÒn kinh tÕ chuyÓn ®æi ë ViÖt Nam 3. C«ng viÖc vµ t¹o thu nhËp 3.1. Cung øng lao ®éng cña n÷ giíi vµ nam giíi Phô n÷ vµ nam giíi dµnh mét l­îng thêi gian nh­ nhau cho c«ng viÖc t¹o So víi nam giíi, phô n÷ ph¶i mÊt thu nhËp. Tuy vËy, so víi nam giíi, phô n÷ ph¶i mÊt thêi gian gÇn gÊp ®«i ®Ó thêi gian gÊp hai lÇn cho viÖc nhµ lµm viÖc nhµ hay lµm c«ng viÖc néi trî lÆt vÆt mµ kh«ng ®­îc thï lao. V× kh«ng ®­îc thï lao vËy, phô n÷ lóc nµo còng mÊt thêi gian lµm viÖc nhiÒu h¬n ®¸ng kÓ so víi nam giíi dï ë thêi ®iÓm nµo trong cuéc ®êi cña m×nh. Do vËy, thêi gian r¶nh rçi cña hä Ýt h¬n kh¸ nhiÒu so víi nam giíi. ë løa tuæi 25-64, tÝnh trung b×nh, mét phô n÷ mÊt 13,6 giê mét tuÇn cho viÖc néi trî, trong khi nam giíi chØ dµnh cã 6 tiÕng mét tuÇn cho viÖc nhµ. ë nhãm tuæi trÎ nhÊt hoÆc lín tuæi nhÊt, sù kh¸c biÖt nµy còng cã nh­ng Ýt h¬n ®¸ng kÓ. H×nh 4 cho thÊy kh¸c biÖt vÒ sè giê mµ phô n÷ vµ nam giíi dµnh cho viÖc nhµ kh«ng c«ng, theo mçi nhãm tuæi trong vßng 1 n¨m. +¨QK  6¹ JL» WUXQJ E¨QK P† SKÅ QÈ Y† QDP JL¾L G†QK FKR YL§F QK†  6— JL™ WUXQJ EŠQK WURQJ QjP     1DP JL±L   1º JL±L                             1K’P WX•L WKHR QjP Trong giai ®o¹n 5 n¨m (1992-1993 ®Õn 1997-1998), c¸c lo¹i h×nh c«ng viÖc C¶ phô n÷ vµ nam giíi dµnh nhiÒu cã thï lao ®· thay ®æi ®¸ng kÓ. TÝnh trung b×nh, tÊt c¶ ng­êi lín ®Òu t¨ng thêi gian h¬n cho c«ng viÖc cã thï l­îng thêi gian dµnh cho c«ng viÖc cã thï lao, tuy nhiªn sù gia t¨ng nµy ë lao. phô n÷ lín h¬n nhiÒu so víi ë nam giíi. Møc gia t¨ng lín nhÊt ®­îc ghi nhËn ë phô n÷ trong ®é tuæi 25-34 (19%), trong khi ®èi víi nam giíi ë ®é tuæi nµy th× møc gia t¨ng chØ lµ 9%. Møc gia t¨ng thêi gian lµm viÖc ë phô n÷ Ýt h¬n so víi nam giíi chØ ghi nhËn ®­îc ë mét ®é tuæi duy nhÊt lµ 55-64. Trong giai ®o¹n trªn, sè giê lµm viÖc cña trÎ em trong ®é tuæi ®i häc ®· sót Thêi gian lµm viÖc cña trÎ em Ýt h¬n. gi¶m; møc gi¶m sót dao ®éng tõ 67% ®èi víi nhãm tuæi thÊp h¬n ®Õn 25% ®èi víi nhãm tuæi cao h¬n. D¹ng thøc nµy t­¬ng øng víi møc gia t¨ng sè häc sinh nhËp häc ghi nhËn ®­îc còng trong kho¶ng thêi gian trªn. Møc 8
    • C¸c ph¸t hiÖn quan träng vÒ giíi: §iÒu tra Møc sèng ë ViÖt Nam lÇn 2, 1997-98 gi¶m sót vÒ thêi gian lµm viÖc cña trÎ em g¸i ë ®é tuæi ®i häc liªn tôc thÊp h¬n so víi trÎ em trai, trõ nhãm tuæi 6-10. Møc gia t¨ng vÒ sè giê mµ phô n÷ dµnh cho c«ng viÖc t¹o thu nhËp lín h¬n so víi nam giíi trong cïng thêi kú thÓ hiÖn r»ng phô n÷ ®· ®ãng gãp nhiÒu h¬n cho t¨ng tr­ëng kinh tÕ so víi nam giíi. Ngoµi ra, nÕu xÐt c¶ c«ng viÖc nhµ th× sù ®ãng gãp trªn cßn cã ý nghÜa ®¸ng kÓ h¬n nhiÒu. Sù ®a d¹ng cña c¸c lo¹i h×nh c«ng viÖc lµnh nghÒ ë thµnh thÞ thÓ hiÖn sù ë khu vùc thµnh thÞ cã sù ph©n c«ng ph©n c«ng lao ®éng theo giíi. Tuy nhiªn, ë n«ng th«n, trªn 80% c«ng viÖc lao ®éng theo giíi. lµ n«ng nghiÖp vµ do ®ã còng Ýt cã kh¸c biÖt vÒ giíi trong nghÒ nghiÖp v× c¬ héi lùa chän nghÒ nh×n chung lµ t­¬ng ®èi Ýt. ë thµnh thÞ, phô n÷ chñ yÕu lµm c«ng viÖc b¸n hµng, b¸n ë chî hoÆc ë quÇy riªng, trªn ®­êng phè hoÆc trong cöa hµng. Nam giíi cã kh¶ n¨ng ®­îc tuyÓn vµo c¸c c«ng viÖc lµnh nghÒ nhiÒu h¬n, nh­ khai th¸c má, c¬ khÝ, méc, s¶n xuÊt chÕ t¹o vµ thñ c«ng. Nh÷ng nghµnh nghÒ cÇn kü n¨ng sö dông lao ®éng n÷ chØ giíi h¹n trong lÜnh vùc dÖt may vµ x©y dùng. C¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt n«ng nghiÖp nh­ ch¨n nu«i, trång trät cã vai trß quan träng trong viÖc t¹o viÖc lµm cho c¶ nam giíi vµ phô n÷ ë thµnh thÞ. Lao ®éng tù do vÉn lµ mét h×nh thøc c«ng viÖc chiÕm ­u thÕ ë ViÖt Nam. Lao ®éng tù do lµ h×nh thøc c«ng Trªn 80% ng­êi lµm viÖc Ýt nhÊt cã mét c«ng viÖc lµm t­ trong sè 2-3 c«ng viÖc chiÕm ­u thÕ ®èi víi c¶ phô n÷ viÖc hä lµm trong suèt n¨m. Trªn 90% c¸c hé gia ®×nh kiÕm thªm thu nhËp vµ nam giíi. tõ lao ®éng tù do ë thµnh thÞ, cã ®Õn 3/4 hé gia ®×nh kiÕm mét kho¶n thu nhËp nµo ®ã tõ c¸c ho¹t ®éng lao ®éng tù do. ë n«ng th«n, nguån viÖc tù do chñ yÕu lµ s¶n xuÊt n«ng nghiÖp qui m« nhá dùa trªn nguån lao ®éng gia ®×nh vµ chñ yÕu nh»m ®¸p øng nhu cÇu vÒ l­¬ng thùc cña hé gia ®×nh. ë thµnh thÞ, nguån viÖc tù do chñ yÕu lµ doanh nghiÖp gia ®×nh phi n«ng nghiÖp. H×nh 5 cho thÊy tû lÖ lao ®éng ë løa tuæi tr­ëng thµnh lao ®éng tù do trong c«ng viÖc chÝnh cña m×nh (ph©n lo¹i theo giíi tÝnh vµ chç ë). Tû lÖ phô n÷ dùa vµo c«ng viÖc tù do lín h¬n kh¸ nhiÒu so víi nam giíi, c¶ ë n«ng th«n lÉn thµnh thÞ. +¨QK  7Ì O§ SKÅ QÈ Y† QDP JL¾L F´ YL§F O†P WURQJ º WX·L 
    • QK~QJ O†P W~ WURQJ F|QJ YL§F FK®QK FÂD P¨QK SKzQ ORŠL WKHR FK¸ ¼    3K{Q WUjP  1DP JL±L  1º JL±L   7KqQK WKŽ 1mQJ WKmQ 9
    • Kh¸c biÖt giíi trong nÒn kinh tÕ chuyÓn ®æi ë ViÖt Nam 3.2. Kh¸c biÖt giíi ë c¸c doanh nghiÖp phi n«ng nghiÖp Doanh nghiÖp phi n«ng nghiÖp do n÷ giíi vËn hµnh kh¸c biÖt râ rÖt so víi C¸c doanh nghiÖp do n÷ vËn hµnh doanh nghiÖp do nam giíi vËn hµnh. C¶ ë n«ng th«n lÉn thµnh thÞ, phô n÷ cã cã xu h­íng tËp trung ë khu vùc b¸n xu h­íng lµm nghÒ b¸n lÎ, kinh doanh kh¸ch s¹n, nhµ hµng, s¶n xuÊt v¶i sîi hµng vµ dÞch vô; doanh nghiÖp do vµ quÇn ¸o. Nam giíi chñ yÕu vËn hµnh doanh nghiÖp s¶n xuÊt hoÆc chÕ nam giíi vËn hµnh tËp trung ë khu biÕn hµng hãa (trõ v¶i sîi). H×nh 6 cho thÊy tÝnh chÊt cña c¸c doanh nghiÖp vùc s¶n xuÊt phi n«ng nghiÖp do nam vµ n÷ vËn hµnh, ph©n lo¹i theo ®Þa ®iÓm vµ dùa vµo sè liÖu n¨m 1997-1998. Doanh nghiÖp do n÷ giíi vËn hµnh th­êng cã Ýt ng­êi lµm h¬n vµ kh¶ n¨ng cã giÊy phÐp kinh doanh cña chóng còng Ýt h¬n so víi doanh nghiÖp do nam giíi vËn hµnh, kÓ c¶ ë thµnh thÞ vµ n«ng th«n. V× c«ng viÖc kinh doanh cña phô n÷ phÇn lín lµ b¸n hµng nªn xu h­íng chung lµ cã ®Þa ®iÓm cè ®Þnh. +¨QK  x—F L¤P FÂD F‰F GRDQK QJKL§S GR QDP JL¾L Y† QÈ JL¾L YœQ K†QK SKzQ ORŠL WKHR ¯D L¤P  &tF GRDQK QJKL‰S š pm WKŽ &tF GRDQK QJKL‰S š QmQJ WKmQ     3K{Q WUjP 3K{Q WUjP   'R QDP JL±L Y’Q KQK  'R Qº JL±L Y’Q KQK     'RDQK QJKLœS 'RDQK QJKLœS 'RDQK QJKLœS 'RDQK QJKLœS 'RDQK QJKLœS 'RDQK QJKLœS F§ ODR ~­QJ F§ ~£D ~L™P F§ JL‘ SK–S F§ ODR ~­QJ F§ ~£D ~L™P F§ JL‘ SK–S xQ O}|QJ F¬ ~£QK NLQK GRDQK xQ O}|QJ F¬ ~£QK NLQK GRDQK C¸c kh¸c biÖt nµy cho thÊy r»ng c¸c doanh nghiÖp cña phô n÷ th­êng cã quy m« nhá h¬n so víi doanh nghiÖp cña nam giíi. Th«ng th­êng, doanh thu vµ lîi nhuËn trung b×nh cña c¸c doanh nghiÖp do n÷ vËn hµnh thÊp h¬n so víi doanh nghiÖp nam giíi vËn hµnh. §iÒu nµy x¶y ra trong tÊt c¶ c¸c khu vùc kinh tÕ, trõ khu vùc dÞch vô v× ë ®©y doanh nghiÖp do phô n÷ vËn hµnh ë vïng thµnh thÞ l¹i cã doanh thu vµ lîi nhuËn trung b×nh cao h¬n. 3.3. Kh¸c biÖt giíi trong n«ng nghiÖp Mét trang tr¹i cì trung b×nh ë ViÖt Nam th­êng cã 7.024 mÐt vu«ng ®Êt ®Ó C¸c trang tr¹i do n÷ vËn hµnh cã Ýt canh t¸c. Tuy nhiªn, diÖn tÝch canh t¸c cña trang tr¹i do n÷ vËn hµnh chØ ®Êt canh t¸c h¬n. b»ng 54% diÖn tÝch canh t¸c cña c¸c trang tr¹i do nam vËn hµnh. H×nh 7 cho thÊy kh¸c biÖt giíi vÒ ®Êt canh t¸c. Nã thÓ hiÖn tæng diÖn tÝch ®Êt ®­îc canh t¸c còng nh­ diÖn tÝch ®Êt ®­îc canh t¸c b×nh qu©n trªn mét thµnh viªn tr­ëng thµnh cña hé gia ®×nh (theo giíi tÝnh cña ng­êi vËn hµnh trang tr¹i). 10
    • C¸c ph¸t hiÖn quan träng vÒ giíi: §iÒu tra Møc sèng ë ViÖt Nam lÇn 2, 1997-98 +¨QK  7·QJ GL§Q W®FK ›W ~¿F FDQK W‰F Y† GL§Q W®FK ›W ~¿F FDQK W‰F E¨QK TXzQ WU{Q PºW WK†QK YL{Q WU~¼QJ WK†QK WURQJ Kº SKzQ ORŠL WKHR JL¾L W®QK FÂD QJ~»L YœQ K†QK 
    •   0ƒW YXmQJ  7UDQJ WUƒL GR QDP Y’Q KQK  7UDQJ WUƒL GR Qº Y’Q KQK   7•QJ GL‰Q WFK 'L‰Q WFK FDQK WtF p~W poF FDQK WtF EŠQK TXkQ WUlQ P˜W WKqQK YLlQ WUošQJ WKqQK FŸD K˜ Trang tr¹i do n÷ vËn hµnh kh«ng chØ cã tæng diÖn tÝch ®Êt ®­îc canh t¸c Lîi nhuËn cña trang tr¹i do n÷ vËn thÊp h¬n so víi trang tr¹i do nam vËn hµnh mµ diÖn tÝch ®Êt canh t¸c hµnh thÊp h¬n chñ yÕu lµ do cã diÖn b×nh qu©n trªn mét thµnh viªn tr­ëng thµnh trong hé còng thÊp h¬n, chØ tÝch ®Êt canh t¸c Ýt h¬n b»ng 61% diÖn tÝch nh­ vËy ë trang tr¹i do nam vËn hµnh. NÕu nh­ kh¸c biÖt vÒ tæng diÖn tÝch ®Êt ®­îc canh t¸c cã thÓ c¾t nghÜa b»ng kh¸c biÖt vÒ nguån lao ®éng tr­ëng thµnh s½n cã ë hé gia ®×nh th× chªnh lÖch vÒ diÖn tÝch b×nh qu©n ®Çu ng­êi l¹i kh«ng thÓ lý gi¶i næi. Kh¶ n¨ng tiÕp cËn h¹n chÕ víi ®Êt n«ng nghiÖp cã nghÜa lµ c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ trong n«ng nghiÖp kÐm ®a d¹ng, g©y ra hËu qu¶ tiªu cùc lín trong vÊn ®Ò an ninh l­¬ng thùc vµ ph¸t triÓn n«ng nghiÖp. Nh­ng thËm chÝ ngay c¶ khi c¸c trang tr¹i do n÷ vËn hµnh cã xu h­íng Ýt nguån lùc lao ®éng h¬n (v× sè phô n÷ ®éc th©n lµm chñ hé gia ®×nh rÊt nhiÒu) vµ canh t¸c ®Êt Ýt h¬n nh­ng hä vÉn thùc hiÖn th©m canh ë møc ®é cao h¬n so víi nam giíi - nÕu ®¸nh gi¸ theo sè giê lao ®éng cña hé gia ®×nh b×nh qu©n trªn mét hÐc-ta ®Êt. Tuy vËy, lîi nhuËn cña trang tr¹i do n÷ vËn hµnh chØ b»ng 62% lîi nhuËn cña trang tr¹i do nam vËn hµnh. ë ®©y kh«ng cã sù kh¸c biÖt nµo ®¸ng kÓ vÒ mÆt thèng kª vÒ lîi nhuËn b×nh qu©n trªn hÐc-ta ®Êt canh t¸c, vµ b×nh qu©n theo giê lao ®éng cña hé gia ®×nh. Lîi nhuËn thÊp chñ yÕu lµ do diÖn tÝch ®Êt ®­îc canh t¸c Ýt. ë n«ng th«n, gÇn 84% hé gia ®×nh ch¨n nu«i mét lo¹i gia sóc nµo ®ã. Lµ Ch¨n nu«i lµ ho¹t ®éng t¹o thu nhËp mét ho¹t ®éng t¹o thu nhËp vµ lµ ph­¬ng tiÖn tÝch lòy tµi s¶n nh»m gi¶m bít trong n«ng nghiÖp chñ yÕu do n÷ kh¶ n¨ng dÔ bÞ tæn th­¬ng, ch¨n nu«i lµ mét phÇn ®¸ng kÓ trong danh môc giíi ®¶m nhiÖm. c¸c ho¹t ®éng t¹o thu nhËp cña mét hé gia ®×nh n«ng th«n. TÝnh trung b×nh, phô n÷ ®ãng gãp tíi 71% nguån lùc ®Ó duy tr× ho¹t ®éng ch¨n nu«i trong gia ®×nh; râ rµng, trong lÜnh vùc kinh doanh n«ng nghiÖp ®©y lµ mét ho¹t ®éng t¹o thu nhËp g¾n víi n÷ giíi nhiÒu nhÊt. §èi víi trÎ em c¶ c¶ trai vµ g¸i trong ®é tuæi tiÓu häc th× ch¨n nu«i lµ ho¹t ®éng t¹o thu nhËp chñ yÕu. Nh­ng khi chóng tr­ëng thµnh vµ cã søc kháe th× sè giê lao ®éng dµnh cho ch¨n nu«i l¹i gi¶m ®i, chñ yÕu ë nam giíi. Phô n÷ trong ®é tuæi tõ 25 ®Õn 55 11
    • Kh¸c biÖt giíi trong nÒn kinh tÕ chuyÓn ®æi ë ViÖt Nam dµnh cho ch¨n nu«i 30% tæng sè søc lao ®éng n«ng nghiÖp t­, trong khi ®ã nam giíi chØ dµnh cã 20%. 3.4. Phô n÷ vµ nam giíi trong c¸c c«ng viÖc ®­îc tr¶ l­¬ng TÝnh chÊt giíi ngµy cµng gia t¨ng trong c«ng viÖc ®­îc tr¶ l­¬ng lµ mét yÕu Tû lÖ n÷ trong c«ng viÖc ®­îc tr¶ tè quan träng cÇn xem xÐt trong khi ph©n tÝch møc sèng. C«ng viÖc ®­îc tr¶ l­¬ng chØ b»ng kho¶ng mét nöa tû l­¬ng cã xu h­íng ph¶n ¸nh viÖc kiÓm so¸t ®éc lËp ®èi víi sù ph©n bæ lÖ nam. nguån thu nhËp ë khÝa c¹nh lµ: c¸c thµnh viªn kh¸c trong hé kh«ng thÓ dÔ dµng tranh ®o¹t tiÒn l­¬ng th«ng qua viÖc ph©n bæ l¹i nguån lùc. Tû lÖ phô n÷ lµm c¸c c«ng viÖc ®­îc tr¶ l­¬ng chØ b»ng 1/2 sè nam giíi. Trong giai ®o¹n 5 n¨m (1992-1993 ®Õn 1997-1998), tû lÖ ng­êi tr­ëng thµnh lµm c¸c c«ng viÖc ®­îc tr¶ l­¬ng t¨ng tõ 26% lªn 32%. Tuy nhiªn, møc t¨ng ë nam giíi nhiÒu h¬n ®¸ng kÓ so víi ë n÷ giíi. Tû lÖ toµn bé n÷ giíi cã viÖc lµm ®­îc tr¶ l­¬ng chØ t¨ng 4% (tõ 19% lªn ®Õn 23%) - vµ gÇn nh­ toµn bé møc t¨ng nµy diÔn ra ë khu vùc n«ng th«n, cßn ë khu vùc thµnh thÞ kh«ng cã thay ®æi râ nÐt nµo. ë nam giíi, møc t¨ng lµ 9% (tõ 32% lªn ®Õn 41%) diÔn ra c¶ ë khu vùc thµnh thÞ lÉn n«ng th«n (song møc t¨ng ë khu vùc n«ng th«n ®¸ng kÓ h¬n so víi khu vùc thµnh thÞ). Gi÷a nam giíi vµ n÷ giíi vÉn cßn tån t¹i mét kho¶ng chªnh lÖch vÒ tiÒn L­¬ng cña phô n÷ thÊp h¬n l­¬ng l­¬ng thùc tÕ. L­¬ng thùc tÕ trung b×nh mét giê mµ phô n÷ kiÕm ®­îc (2.266 cña nam giíi, thËm chÝ ë trong cïng ®ång) chØ b»ng 78% sè l­¬ng mµ nam giíi kiÕm ®­îc (2.900 ®ång). Víi khu vùc kinh tÕ. c«ng viÖc lµm nh­ nhau, phô n÷ ®­îc tr¶ l­¬ng Ýt h¬n so víi nam giíi. VÝ dô, trong s¶n xuÊt n«ng nghiÖp vèn chiÕm tíi 42% tæng sè c¸c viÖc lµm ®­îc tr¶ l­¬ng ë khu vùc n«ng th«n - møc l­¬ng cho mét giê lao ®éng cña phô n÷ chØ b»ng 73% cña nam giíi. Phô n÷ còng ®­îc tËp trung chñ yÕu vµo c¸c c«ng viÖc Ýt kü n¨ng nh­ gi¸o viªn hay lao ®éng ch©n tay, vµ còng Ýt thÊy hä ë c¸c vÞ trÝ qu¶n lý cÊp cao. Møc l­¬ng thùc tÕ cho nam giíi vµ n÷ giíi ë thµnh thÞ cao h¬n kho¶ng 31% so víi ë n«ng th«n. Sù chªnh lÖch vÒ møc l­¬ng gi÷a nam vµ n÷ ë hai khu vùc nµy th× t­¬ng tù nh­ nhau. ë tÊt c¶ c¸c khu vùc vµ tÊt c¶ c¸c ®Þa ph­¬ng, nam giíi cã møc l­¬ng trung b×nh cao h¬n so víi n÷ giíi - chØ trõ khu vùc hµnh chÝnh ë vïng n«ng th«n. H×nh 8 cho thÊy møc l­¬ng trung b×nh theo giê cña nam giíi vµ n÷ giíi, ph©n lo¹i theo häc vÊn vµ chç ë. ë tÊt c¶ c¸c cÊp häc vÊn, phô n÷ bao giê còng cã møc l­¬ng thÊp h¬n nam giíi, vµ sù chªnh lÖch nµy râ nÐt nhÊt ë cÊp ®¹i häc/cao ®¼ng. So víi nguån nh©n lùc nam giíi, viÖc ph©n bè nguån nh©n lùc n÷ giíi gi÷a Tr×nh ®é häc vÊn cña phô n÷ kh«ng c¸c lo¹i h×nh nghÒ nghiÖp kh¸c nhau kÐm hiÖu qu¶ h¬n rÊt nhiÒu. Dùa trªn mang l¹i cho hä nh÷ng lîi thÕ ngang nh÷ng d÷ liÖu n¨m 1997-98, H×nh 9 cho thÊy t×nh h×nh ph©n bè nghÒ nghiÖp b»ng trªn thÞ tr­êng lao ®éng. cña tÊt c¶ nam giíi vµ n÷ giíi cã tr×nh ®é trung häc, ®¹i häc. Trong khi nghÒ s­ ph¹m tËp trung mét sè l­îng n÷ giíi ¸p ®¶o th× nam giíi l¹i tham gia mét c¸ch c©n b»ng h¬n vµo c¸c lo¹i h×nh nghÒ nghiÖp kh¸c nhau. 12
    • C¸c ph¸t hiÖn quan träng vÒ giíi: §iÒu tra Møc sèng ë ViÖt Nam lÇn 2, 1997-98 +¨QK  0ÉF O~}QJ WUXQJ E¨QK WKHR JL» FÂD SKÅ QÈ Y† QDP JL¾L SKzQ ORŠL WKHR WU¨QK º KµF Y›Q Y† Q}L F~ WUÄ  1mQJ WKmQ 7KqQK WKŽ   WKHR JL™ WQK EvQJ WL…Q p”QJ WKHR JL™ WQK EvQJ WL…Q p”QJ 0¦F OonQJ WUXQJ EŠQK   0¦F OonQJ WUXQJ EŠQK   1DP   1º         F ¯ F F F K¨F K¨ ¨F K¨F K¨F | V ¯ K¨F K¨F |V K¨ K¨ L K¨ ‘W K X K‘W S WL™X 7L™X K¨F F WUXQJ  wƒ F ƒL X J 7K œS WL™ 7L™ J K¨F J WUXQ J w 7œ J J J KL ~…Q KL UXQ …Q {Q Q Q QJ WU X WK{ DR ~ QJ J W Kª WK &DR ¬W W ¬W QJ 3Kª K{Q W & }D 3 WK{ }D ªW &K &K ª 3K 3K 7UŠQK p˜ K“F Y~Q 7UŠQK p˜ K“F Y~Q +¨QK  3KzQ E¹ QJK£ QJKL§S FÂD QDP JL¾L Y† QÈ JL¾L · uL OvP F™ WUQK uŸ WUXQJ KšF Yv uzL KšF  1DP 1¥ +QK FK¢QK TX€Q OÀ FKXzQ P{Q *L‚R G·F &‚F QJK˜ FKXzQ P{Q NK‚F %‚Q KQJ Y G£FK Y· 1{QJ QJKLœS /DR ~­QJ WK´ F{QJ ~¤L K¥L F§ WD QJK˜ /DR ~­QJ JL€Q ~|Q ë khu vùc n«ng th«n, phô n÷ th­êng cã xu h­íng lµm nghÒ n«ng h¬n nam giíi cã cïng tr×nh ®é häc vÊn. TÝnh chÊt mïa vô cña lao ®éng n«ng nghiÖp dÉn ®Õn thu nhËp thÊp vµ kh«ng æn ®Þnh, vµ ®iÒu nµy t¸c ®éng chñ yÕu ®Õn ng­êi phô n÷. ThÞ tr­êng lao ®éng thµnh thÞ t¹o nhiÒu c¬ héi viÖc lµm ®a d¹ng h¬n ®Ó phô n÷ cã tr×nh ®é häc vÊn cao lùa chän. Tuy nhiªn, nÕu so s¸nh víi nam giíi cã cïng tr×nh ®é häc vÊn th× sè phô n÷ ®¶m nhiÖm nh÷ng vÞ trÝ qu¶n lý cÊp cao hoÆc hµnh chÝnh Ýt h¬n nhiÒu; phô n÷ th­êng ®­îc tuyÓn vµo ngµnh s­ ph¹m. 13
    • Kh¸c biÖt giíi trong nÒn kinh tÕ chuyÓn ®æi ë ViÖt Nam 4. Gi¸o dôc, søc kháe vµ dinh d­ìng 4.1. Kh¸c biÖt giíi trong gi¸o dôc Trong giai ®o¹n 5 n¨m tõ 1992-93 ®Õn 1997-98, tæng sè trÎ em nhËp tr­êng Møc ®é kh¸c biÖt giíi thÊp nhÊt lµ ë ®óng ®é tuæi t¨ng lªn, dÉn ®Õn kÕt qu¶ lµ cã tíi 94% trÎ em trong ®é tuæi bËc tiÓu häc. tiÓu häc ®­îc ®Õn tr­êng. Ngµy nay, trÎ em ®i häc sím h¬n vµ theo häc l©u h¬n, do ®ã, kh¸c biÖt trong viÖc nhËp häc gi÷a trÎ em trai vµ trÎ em g¸i ®· gi¶m xuèng. Dùa trªn d÷ liÖu n¨m 1997-98, H×nh 10 cho thÊy tØ lÖ nhËp häc cña trÎ em trai vµ trÎ em g¸i ë nh÷ng ®é tuæi kh¸c nhau. HiÖn t¹i, chØ cã mét sù kh¸c biÖt rÊt nhá vÒ tØ lÖ nhËp häc gi÷a trÎ em trai vµ trÎ em g¸i trong ®é tuæi tiÓu häc. Tuy nhiªn, vÉn cã sù kh¸c biÖt giíi râ nÐt trong nhãm tuæi trung häc c¬ së, vµ kh¸c biÖt nµy t¨ng lªn khi ë cÊp phæ th«ng trung häc. +¨QK  7Ì O§ QKœS KµF FÂD WUŸ HP WUDL Y† WUŸ HP J‰L WKHR QK´P WX·L    3K{Q WUjP  7U” HP WUDL  7U” HP J‚L      1K’P WX•L WKHR QjP Møc kh¸c biÖt giíi trong gi¸o dôc cã thÓ ®­îc ®¸nh gi¸ qua sù kh¸c biÖt vÒ TrÎ em g¸i ë thµnh thÞ cã xu h­íng tØ lÖ nhËp häc gi÷a trÎ em trai vµ trÎ em g¸i. TÝnh trung b×nh, trong giai ®o¹n ®­îc ®i häc nhiÒu h¬n trÎ em g¸i ë 5 n¨m nãi trªn, møc kh¸c biÖt nµy ®· gi¶m tõ 11% xuèng cßn 6% ë nhãm n«ng th«n. tuæi phæ th«ng trung häc c¬ së. ë nhãm tuæi phæ th«ng trung häc, møc ®é kh¸c biÖt ®· gi¶m tõ 15% xuèng cßn 11%. Tuy nhiªn, cã thay ®æi rÊt Ýt trong nhãm trÎ em d©n téc thiÓu sè vµ thuéc tÇng líp nghÌo nhÊt trong x· héi. Kh¸c biÖt giíi trong gi¸o dôc ®· thùc sù gia t¨ng trong nhãm trÎ cã bè mÑ kh«ng cã häc vÊn. TrÎ em g¸i ë khu vùc thµnh thÞ cã tØ lÖ ®i häc cao h¬n so víi trÎ em g¸i ë khu vùc n«ng th«n. ThÕ nh­ng tØ lÖ ®i häc cña trÎ em trai ë c¶ hai khu vùc lµ ngang nhau. §iÒu ®ã cho thÊy, trÎ em trai ®i häc bÊt kÓ ®Þa bµn c­ tró ë ®©u, trong khi trÎ em g¸i ë khu vùc n«ng th«n th× th­êng cã xu h­íng kh«ng ®i häc. TØ lÖ nhËp häc gia t¨ng ë cÊp tiÓu häc mét phÇn lµ do xu h­íng cho trÎ b¾t Trong c¸c bËc häc trªn tiÓu häc, ®Çu häc líp mét theo ®óng ®é tuæi hoÆc sím h¬n. Tuy nhiªn, d÷ liÖu vÒ tiÕn kh¸c biÖt giíi ®ang t¸i hiÖn. 14
    • C¸c ph¸t hiÖn quan träng vÒ giíi: §iÒu tra Møc sèng ë ViÖt Nam lÇn 2, 1997-98 ®é lªn líp cho thÊy cã mét tØ lÖ lín - kho¶ng tõ 45% ®Õn 75% - trÎ em kh«ng ®¹t môc tiªu lªn líp, tøc lµ líp mµ c¸c em ph¶i häc theo ®óng ®é tuæi. TØ lÖ trÎ em g¸i lªn líp theo ®óng ®é tuæi ®¹t 60%, cao h¬n so víi 54% ë trÎ em trai. MÆc dï trÎ em g¸i cã kÕt qu¶ häc tËp tèt h¬n vµ th­êng ®¶m b¶o tiÕn ®é lªn líp h¬n trÎ em trai nh­ng trÎ em trai l¹i cã nhiÒu kh¶ n¨ng tiÕp tôc häc lªn sau khi hoµn thµnh bËc phæ th«ng trung häc c¬ së. ViÖc t¸i hiÖn kh¸c biÖt giíi ë c¸c cÊp gi¸o dôc cho ng­êi tr­ëng thµnh lµ mét ®Æc ®iÓm g©y thÊt väng trong t×nh h×nh nhËp häc vµ hoµn thµnh c¸c bËc häc hiÖn nay. H×nh 11 cho thÊy tØ lÖ nam giíi vµ n÷ giíi míi chØ tèt nghiÖp bËc tiÓu häc. Nã còng cho thÊy, mÆc dï kh«ng cßn kh¸c biÖt giíi vÒ tØ lÖ nam vµ n÷ tèt nghiÖp tiÓu häc ë nhãm tuæi tõ 22-24. Tuy nhiªn, kh¸c biÖt giíi l¹i t¸i hiÖn ë nhãm tuæi 18-21 vµ 15-17; trong ®ã tØ lÖ n÷ giíi häc tiÕp sau bËc tiÓu häc thÊp h¬n kho¶ng 6-7% so víi nam giíi. Sù kh¸c biÖt ®ã cho thÊy hiÖu qu¶ cña hÖ thèng gi¸o dôc nãi chung gi¶m ®i ®¸ng kÓ, bëi khi ®i häc, trÎ em g¸i th­êng ®¹t kÕt qu¶ häc tËp ®Ó duy tr× tiÕn ®é lªn líp tèt h¬n lµ trÎ em trai. +¨QK  7Ì O§ QDP JL¾L Y† QÈ JL¾L P¾L FK© W¹W QJKL§S WL¤X KµF SKzQ ORŠL WKHR QK´P WX·L    3K{Q WUjP  1º 1DP           1K’P WX•L WKHR QjP 4.2. Kh¸c biÖt giíi vÒ t×nh tr¹nh dinh d­ìng Trong giai ®o¹n tõ 1992-93 ®Õn 1997-98, t×nh tr¹ng dinh d­ìng cña c¶ nam N÷ giíi kh«ng ®­îc ch¨m sãc dinh giíi vµ n÷ giíi tr­ëng thµnh ®Òu ®­îc c¶i thiÖn, nh­ng møc ®é c¶i thiÖn d­ìng tèt b»ng nam giíi. ®¸ng kÓ nhÊt lµ ë nam giíi. Phô n÷ tr­ëng thµnh vÉn cã xu h­íng bÞ thiÕu n¨ng l­îng m·n tÝnh h¬n nam giíi. Kh¸c biÖt giíi vÒ t×nh tr¹ng dinh d­ìng cña nh÷ng ng­êi tr­ëng thµnh lµ lín nhÊt ë khu vùc n«ng th«n, c¸c hé gia ®×nh nghÌo, vµ c¸c téc thiÓu sè. §iÒu ®ã cho thÊy ë nh÷ng hé gia ®×nh khã kh¨n, kh¶ n¨ng tiÕp cËn cña phô n÷ víi c¸c nguån lùc t­¬ng ®èi Ýt h¬n so víi nam giíi. 15
    • Kh¸c biÖt giíi trong nÒn kinh tÕ chuyÓn ®æi ë ViÖt Nam Nh÷ng c¶i thiÖn gÇn ®©y vÒ t×nh h×nh Trong giai ®o¹n 5 n¨m nãi trªn, t×nh h×nh dinh d­ìng dµi h¹n cña trÎ em ®· dinh d­ìng ë trÎ em diÔn ra ë trÎ ®­îc c¶i thiÖn ®¸ng kÓ. T×nh h×nh dinh d­ìng nµy ®­îc ®¸nh gi¸ b»ng chØ sè em trai nhiÒu h¬n lµ ë trÎ em g¸i. cßi cäc (chiÒu cao gi¶m so víi ®é tuæi). TØ lÖ trÎ em 10 tuæi vµ d­íi 10 tuæi cã biÓu hiÖn cßi cäc ®· gi¶m tõ kho¶ng 50% xuèng cßn 38% trong giai ®o¹n nµy. Tuy nhiªn, møc ®é c¶i thiÖn dinh d­ìng ë trÎ em trai lín h¬n ë trÎ em g¸i. 41% tÊt c¶ trÎ em g¸i d­íi 10 tuæi vÉn cã biÓu hiÖn cßi cäc, trong khi tØ lÖ ®ã ë trÎ em trai chØ lµ 35%. TÝnh trung b×nh vÒ mÆt thèng kª, kh«ng cã kh¸c biÖt giíi ®¸ng kÓ vÒ t×nh h×nh dinh d­ìng ng¾n h¹n, ®­îc x¸c ®Þnh th«ng qua tû lÖ trÎ em thiÕu c©n (träng l­îng gi¶m so víi ®é tuæi). Tuy nhiªn, møc ®é thiÕu c©n ë trÎ em g¸i n«ng th«n cao h¬n ®¸ng kÓ so víi trÎ em g¸i thµnh thÞ. Cã mét sè b»ng chøng cho thÊy trÎ H×nh 12 cho thÊy tØ lÖ cßi cäc ë trÎ em d­íi 10 tuæi, ph©n lo¹i theo c¸c nhãm em trai ®­îc nu«i d­ìng tèt h¬n trÎ tuæi. Chªnh lÖch cã ý nghÜa thèng kª vÒ t×nh tr¹ng cßi cäc gi÷a trÎ em trai vµ em g¸i. trÎ em g¸i d­íi 5 tuæi rÊt nhá. Tuy nhiªn, ë trÎ tõ 5 ®Õn 10 tuæi, tØ lÖ trÎ em g¸i cã biÓu hiÖn cßi cäc cao h¬n nhiÒu so víi trÎ em trai. +¨QK  0ÉF º F°L FµF WÆ WUXQJ E¨QK ¦Q QJKL{P WUµQJ ¼ WUŸ HP WUDL Y† WUŸ HP J‰L SKzQ ORŠL WKHR QK´P WX·L     3K{Q WUjP 7U” HP WUDL  7U” HP J‚L                                                              1K’P WX•L WKHR WKtQJ 4.3. Kh¸c biÖt giíi trong lÜnh vùc ch¨m sãc søc kháe vµ viÖc sö dông c¸c dÞch vô y tÕ TØ lÖ phô n÷ èm ®au cao h¬n kh¸ nhiÒu so víi nam giíi. Trong mét giai ®o¹n Phô n÷ cã tØ lÖ èm ®au cao h¬n nghiªn cøu bèn tuÇn, 44% phô n÷ ë ®é tuæi 18-55 bÞ ®au èm, so víi 35% ë nam giíi. nam giíi cïng ®é tuæi. MÆc dï phô n÷ cã tØ lÖ èm ®au cao h¬n nam giíi nh­ng l¹i sím quay trë l¹i lµm viÖc h¬n nam giíi sau khi bÞ èm. Nam giíi vµ n÷ giíi n«ng th«n cã tÇn xuÊt èm ®au cao h¬n vµ thêi gian èm ®au dµi h¬n so víi nam giíi vµ n÷ giíi thµnh thÞ. §é tuæi lµ mét yÕu tè quan träng g©y èm ®au. C¶ nam vµ n÷ trªn 55 tuæi ®Òu cã tØ lÖ èm ®au cao: 70% ë n÷, vµ 60% ë nam. 16
    • C¸c ph¸t hiÖn quan träng vÒ giíi: §iÒu tra Møc sèng ë ViÖt Nam lÇn 2, 1997-98 Víi nh÷ng ng­êi ë ®é tuæi 18-55, cã tíi 40% phô n÷ sö dông dÞch vô y tÕ so Phô n÷ sö dông dÞch vô y tÕ nhiÒu víi 30% ë nam giíi. §é tuæi còng lµ mét yÕu tè quan träng, bëi trong giai h¬n nam giíi. ®o¹n bèn tuÇn ®iÒu tra nªu trªn, cã tíi 64% phô n÷ vµ 52% nam giíi trªn 55 tuæi ®i kh¸m bÖnh. TØ lÖ sö dông c¸c dÞch vô y tÕ cao h¬n ë phô n÷ kh«ng cho thÊy lo¹i h×nh ch¨m sãc søc kháe cô thÓ nµo ®­îc sö dông nhiÒu h¬n. Kho¶ng 3/4 nam giíi vµ n÷ giíi tù ®iÒu trÞ bÖnh b»ng c¸ch tù mua thuèc tõ c¸c hiÖu thuèc mµ kh«ng cÇn ®¬n cña b¸c sÜ. Theo b¶n tù thuËt cña nh÷ng ng­êi gi¸m hé, tØ lÖ èm ®au ë trÎ em trai d­íi TrÎ em trai èm ®au th­êng xuyªn 6 tuæi cao h¬n ®¸ng kÓ so víi trÎ em g¸i cïng ®é tuæi. ë khu vùc n«ng th«n, h¬n so víi trÎ em g¸i. sù kh¸c biÖt ®ã thÓ hiÖn ®Æc biÖt râ nÐt. Kh«ng râ liÖu kh¸c biÖt giíi cã ph¶i do tØ lÖ bÖnh tËt ®­îc th«ng b¸o cao h¬n, hay do trÎ em trai bÞ èm ®au nhiÒu h¬n trÎ em g¸i? ë trÎ em trong ®é tuæi tõ 6-10, kh¸c biÖt giíi vÒ tû lÖ èm ®au lµ kh«ng ®¸ng kÓ. Kho¶ng 58% trÎ em trªn 12 th¸ng tuæi ®­îc th«ng b¸o lµ ®· tiªm phßng TrÎ em trai vµ trÎ em g¸i ®Òu cã tØ lÖ nh÷ng v¾c-xin c¬ b¶n nhÊt (BCG, DPT, uèn v¸n vµ b¹i liÖt). Kh«ng cã kh¸c tiªm phßng v¾c-xin nh­ nhau. biÖt giíi râ nÐt vÒ tØ lÖ tiªm phßng v¾c-xin. Tuy nhiªn, tØ lÖ tiªm phßng v¾c- xin ë trÎ em cã mÑ ®¹t tr×nh ®é häc vÊn Ýt nhÊt lµ tiÓu häc th× cao h¬n ®¸ng kÓ so víi trÎ em cã mÑ kh«ng ®­îc ®i häc hoÆc ch­a hoµn thµnh bËc tiÓu häc. Kho¶ng mét nöa sè trÎ em d­íi 6 tuæi ®­îc ch¨m sãc y tÕ trong giai ®o¹n Khi èm ®au, trÎ em trai vµ trÎ em bèn tuÇn nãi trªn. Cã tíi 86% trÎ em bÞ èm trong thêi gian ®ã ®­îc h­ëng g¸i ®Òu ®­îc tiÕp cËn c¸c dÞch vô y c¸c dÞch vô y tÕ. Kh¸c biÖt giíi vÒ tØ lÖ tiÕp cËn c¸c dÞch vô y tÕ rÊt nhá, mÆc tÕ mét c¸ch b×nh ®¼ng. dï khi bÞ èm, tû lÖ trÎ em g¸i ë thµnh thÞ ®­îc tiÕp cËn víi c¸c dÞch vô y tÕ cao h¬n ®¸ng kÓ so víi trÎ em g¸i ë n«ng th«n. Tû lÖ trÎ em trai ë thµnh thÞ ®­îc tiÕp cËn víi c¸c dÞch vô y tÕ cao h¬n so víi trÎ em trai ë n«ng th«n, nh­ng møc chªnh lÖch Ýt h¬n. Tr×nh ®é häc vÊn cña ng­êi mÑ cã ¶nh h­ëng lín ®Õn kh¶ n¨ng tiÕp cËn víi Tr×nh ®é häc vÊn cña ng­êi mÑ cã c¸c dÞch vô y tÕ cña trÎ em, ®Æc biÖt lµ trÎ em g¸i. ChØ cã 65% trÎ em g¸i ¶nh h­ëng ®Õn kh¶ n¨ng tiÕp cËn d­íi 6 tuæi cã mÑ kh«ng ®­îc häc hµnh ®i kh¸m bÖnh khi èm ®au. TØ lÖ trÎ cña trÎ em víi c¸c dÞch vô y tÕ. em g¸i bÞ èm ®­îc tiÕp cËn víi c¸c dÞch vô y tÕ t¨ng vät lªn tíi 88% khi ng­êi mÑ míi chØ ®i häc t¨ng tõ 1 ®Õn 4 n¨m. Víi trÎ em trai, t¸c ®éng trªn cho thÊy tØ lÖ tiÕp cËn c¸c dÞch vô y tÕ khi bÞ èm t¨ng tõ 74% lªn tíi 91%. Tr×nh ®é häc vÊn cña ng­êi cha Ýt cã ¶nh h­ëng ®èi víi viÖc ch¨m sãc søc kháe cho trÎ em ë c¶ hai giíi. 4.4. Mang thai vµ tr¸nh thai GÇn 2/3 sè phô n÷ mang thai ®­îc ch¨m sãc tiÒn s¶n, tuy sè lÇn ®i kh¸m Tû lÖ ®­îc ch¨m sãc tiÒn s¶n thÊp thai trung b×nh (1.7) cña hä cßn ë d­íi møc tèi ­u (3), theo quy ®Þnh cña Bé trong sè phô n÷ ë c¸c hé gÆp khã Y TÕ ViÖt Nam. Trong 5 n¨m qua, tû lÖ sö dông c¸c dÞch vô ch¨m sãc tiÒn kh¨n. s¶n ®· t¨ng lªn, nh­ng vÉn ë møc thÊp trong sè phô n÷ thuéc c¸c hé nghÌo, phô n÷ d©n téc thiÓu sè, vµ phô n÷ ch­a häc hÕt bËc tiÓu häc. 62% phô n÷ n«ng th«n ®­îc ch¨m sãc tiÒn s¶n so víi 81% phô n÷ thµnh thÞ. 17
    • Kh¸c biÖt giíi trong nÒn kinh tÕ chuyÓn ®æi ë ViÖt Nam H×nh 13 cho thÊy ®iÒu kiÖn sinh con theo d©n téc cña bµ mÑ. +¨QK  xL£X NL§Q VLQK FRQ WKHR GzQ WºF FÂD E† P¢    1J}®L .LQK  &‚F GyQ W­F  WKL™X V¬ 3K{Q WUjP        6LQK FRQ NKmQJ poF 6LQK FRQ WuL QKq 6LQK FRQ NKmQJ FKjP V’F WL…Q VrQ F’ V§ K– WU Wˆ GÇn 1/3 (31%) tæng sè phô n÷ sinh con ë bÖnh viÖn; 1/3 sinh con t¹i trung HiÖn t­îng sinh con t¹i nhµ cßn t©m y tÕ x·; vµ 1/3 cßn l¹i sinh con t¹i nhµ. HiÖn t­îng sinh con t¹i nhµ phæ biÕn. th­êng gÆp nhiÒu h¬n ë phô n÷ n«ng th«n. 44% phô n÷ n«ng th«n sinh con t¹i nhµ, trong khi chØ cã 7% phô n÷ thµnh thÞ lµm nh­ vËy. HiÖn t­îng sinh con t¹i nhµ ®Æc biÖt phæ biÕn ë phô n÷ thuéc c¸c hé nghÌo nhÊt, phô n÷ d©n téc thiÓu sè vµ phô n÷ kh«ng ®­îc häc hµnh. B¸c sü tham gia ®ì ®Î cho 44% tæng sè ca sinh. Y t¸, ng­êi ®ì ®Î vµ bµ ®ì truyÒn thèng còng tham gia vµo tõng Êy sè ca sinh. Trung b×nh kho¶ng 30% sè ca sinh cña phô n÷ tõ c¸c hé nghÌo nhÊt, phô n÷ d©n téc thiÓu sè vµ phô n÷ kh«ng ®­îc häc hµnh kh«ng cã sù gióp ®ì cña nh©n viªn y tÕ ®· qua ®µo t¹o. Vßng tr¸nh thai ®­îc sö dông rÊt ViÖc sö dông ph­¬ng ph¸p tr¸nh thai hiÖn ®¹i rÊt phæ biÕn ë phô n÷ ®· lËp phæ biÕn. ViÖc sö dông bao cao su gia ®×nh, trong ®ã ph­¬ng ph¸p ®Æt vßng tr¸nh thai ®­îc sö dông th­êng t¨ng lªn mét chót. xuyªn nhÊt. Trong sè phô n÷ cã chång nh­ng ch­a cã con th× viÖc sö dông ph­¬ng ph¸p tr¸nh thai ë møc rÊt thÊp. ë khu vùc thµnh thÞ, viÖc sö dông ph­¬ng ph¸p tr¸nh thai t¨ng lªn sau lÇn sinh con ®Çu tiªn. Cßn ë n«ng th«n, viÖc sö dông biÖn ph¸p tr¸nh thai chØ t¨ng m¹nh sau lÇn sinh thø hai. ë c¶ thµnh thÞ lÉn n«ng th«n, viÖc sö dông c¸c biÖn ph¸p tr¸nh thai hiÖn ®¹i cao h¬n h¼n, nÕu mét trong hai ®øa con ®Çu lßng lµ con trai. ë n«ng th«n, 73% phô n÷ cã gia ®×nh thùc hiÖn tr¸nh thai ®ang ¸p dông biÖn ph¸p ®Æt vßng. ë thµnh thÞ, viÖc tr¸nh thai ®­îc thùc hiÖn b»ng nhiÒu biÖn ph¸p phong phó ®a d¹ng h¬n, nh­ng tû lÖ ®Æt vßng vÉn chiÕm 61% tæng sè phô n÷ cã gia ®×nh ®ang thùc hiÖn tr¸nh thai. Tû lÖ sö dông bao cao su trong 18
    • C¸c ph¸t hiÖn quan träng vÒ giíi: §iÒu tra Møc sèng ë ViÖt Nam lÇn 2, 1997-98 c¸c biÖn ph¸p tr¸nh thai ®· t¨ng lªn trong 5 n¨m qua nh­ng vÉn ë møc rÊt thÊp lµ 6%. C¸c biÖn ph¸p truyÒn thèng nh­ tÝnh chu kú rông trøng vµ xuÊt tinh ngoµi ©m ®¹o còng kh¸ phæ biÕn. 5. C¸c yÕu tè ¶nh h­ëng tíi t×nh tr¹ng ®ãi nghÌo vµ ®iÒu kiÖn sèng 5.1. ChØ sè ®ãi nghÌo §ãi nghÌo lµ mét hiÖn t­îng ®a diÖn, kh«ng chØ ¶nh h­ëng tíi kh¶ n¨ng mua s¾m mµ cßn biÓu hiÖn t×nh tr¹ng dÔ bÞ tæn th­¬ng tr­íc c¸c ¸p lùc kh¸c nhau c¶n trë c¸c c¸ nh©n h­ëng thô cuéc sèng. T×nh tr¹ng dÔ bÞ tæn th­¬ng nµy cã thÓ ®o ®­îc qua c¸c ®iÒu kiÖn sèng nh­ viÖc lµm, søc khoÎ, gi¸o dôc vµ nhµ ë. §iÒu quan träng lµ ph¶i theo dâi nh÷ng kh¸c biÖt giíi vÒ ®ãi nghÌo, t×nh tr¹ng dÔ bÞ tæn th­¬ng vµ ®iÒu kiÖn sèng, còng nh­ ph¶i hiÓu râ nguyªn nh©n cña nh÷ng kh¸c biÖt nµy ®Ó x©y dùng chiÕn l­îc trong ®ã ®­a ra c¸c kÕ ho¹ch can thiÖp cã hiÖu qu¶ h¬n ®Ó xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo. Th«ng th­êng, t×nh tr¹ng ®ãi nghÌo ®­îc ®o b»ng søc mua hoÆc møc chi tiªu b×nh qu©n ®Çu ng­êi cña hé gia ®×nh, d­íi d¹ng thøc tû lÖ ®ãi nghÌo hoÆc ngò ph©n sè chi tiªu. Søc mua cã mèi t­¬ng quan chÆt chÏ víi hÇu hÕt c¸c chØ sè vÒ ®iÒu kiÖn sèng kh¸c vµ do ®ã ®­îc dïng nh­ mét chØ sè chÝnh ®Ó ®o møc ®é ®ãi nghÌo vµ møc ®é dÔ bÞ tæn th­¬ng. N¨ng suÊt lao ®éng vµ thu nhËp tõ viÖc lµm vµ ph­¬ng kÕ sinh nhai lµ nh÷ng yÕu tè quan träng ®Ó gi¶m ®ãi nghÌo. C¸c ®iÒu kiÖn x· héi nh­ y tÕ, dinh d­ìng, gi¸o dôc vµ nhµ ë ¶nh h­ëng tíi n¨ng suÊt, do ®ã còng t¸c ®éng tíi t×nh tr¹ng ®ãi nghÌo. Nh÷ng ®iÒu kiÖn nµy, vÒ phÇn m×nh, l¹i bÞ t¸c ®éng bëi ®ãi nghÌo, ¶nh h­ëng ®Õn kh¶ n¨ng cña hé gia ®×nh trong viÖc tiÕp cËn c¸c ®iÒu kiÖn x· héi tháa ®¸ng ®Ó n©ng cao n¨ng suÊt lao ®éng cña m×nh. Do ®ã, nç lùc xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo ®ßi hái ph¶i cã mét kÕ ho¹ch can thiÖp toµn diÖn, kh«ng chØ trªn ph­¬ng diÖn kinh tÕ mµ cßn c¶ c¸c khÝa c¹nh x· héi. Cã nh­ vËy th× ®ãi nghÌo míi ®­îc gi¶i quyÕt nh­ lµ mét hiÖn t­îng kinh tÕ-x· héi. 5.2. C¸c biÕn sè vÒ ®ãi nghÌo vµ ®iÒu kiÖn sèng PhÇn nµy tr×nh bµy kÕt qu¶ ph©n tÝch ®a biÕn vÒ mèi quan hÖ gi÷a c¸c khÝa ViÖc ph©n tÝch c¸c yÕu tè ¶nh h­ëng c¹nh kinh tÕ-x· héi kh¸c nhau cña ®iÒu kiÖn sèng vµ ®ãi nghÌo ®­îc ®o tíi ®ãi nghÌo cã ý nghÜa thiÕt yÕu b»ng søc mua. D÷ liÖu nµy cho ta thÊy bøc tranh vÒ ®iÒu kiÖn sèng ë ViÖt ®Ó x©y dùng chiÕn l­îc can thiÖp Nam vµ ®¸nh gi¸ c¸c yÕu tè cã thÓ liªn quan tíi nh÷ng ®iÒu kiÖn sèng nµy. cã hiÖu qu¶. Nã cung cÊp nh÷ng chØ sè cã gi¸ trÞ vÒ ®ãi nghÌo nh»m ®­a ra c¸c gîi ý ®æi míi chÝnh s¸ch xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo c¨n cø vµo c¸c kÕt qu¶ ph©n tÝch giíi. 19
    • Kh¸c biÖt giíi trong nÒn kinh tÕ chuyÓn ®æi ë ViÖt Nam Ph©n tÝch ®a biÕn vÒ c¸c yÕu tè cã thÓ liªn quan tíi ®ãi nghÌo ®­îc tiÕn hµnh riªng rÏ víi c¸c hé gia ®×nh do n÷ lµm chñ hé vµ tÊt c¶ c¸c hé gia ®×nh (®a sè do nam giíi lµm chñ hé) còng nh­ víi c¸c c¸ nh©n nam giíi vµ n÷ giíi. KÕt qu¶ cho thÊy nh÷ng kh¸c biÖt gi÷a c¸c yÕu tè nh­ gi¸o dôc vµ n¬i sinh sèng ¶nh h­ëng ®Õn t×nh tr¹ng ®ãi nghÌo cña c¸c HNUCH so víi tæng thÓ c¸c hé, trong khi c¸c ®Æc ®iÓm kh¸c nh­ gi¸o dôc, tuæi t¸c, d©n téc, v.v lµ nh­ nhau. Møc ®é ®ãi nghÌo th­êng ®­îc x¸c ®Þnh ë cÊp hé gia ®×nh. Do ®ã, phÇn nµy tËp trung chñ yÕu vµo kÕt qu¶ håi quy cña c¸c HNUCH so víi tÊt c¶ c¸c hé h¬n lµ tËp trung vµo kÕt qu¶ ë gãc ®é c¸ nh©n. ViÖc ph©n tÝch nµy ®­îc tiÕn hµnh theo n¬i ë cña hé gia ®×nh nh»m x¸c ®Þnh Sù t¸c ®éng qua l¹i gi÷a c¸c khÝa c¸c yÕu tè ®Þa lý liªn quan tíi ®ãi nghÌo trong khi c¸c yÕu tè kh¸c nh­ tr×nh c¹nh kinh tÕ vµ x· héi cña ®ãi ®é häc vÊn, d©n téc vµ viÖc lµm ®­îc coi lµ bÊt biÕn. KÕt qu¶ ph©n tÝch nµy nghÌo cÇn ph¶i ®­îc nghiªn cøu sÏ gióp t×m hiÓu xem viÖc x¸c ®Þnh môc tiªu ®èi t­îng theo vïng l·nh thæ v× gi÷a chóng cã nh÷ng mèi liªn (víi chi phÝ hµnh chÝnh thÊp h¬n) hoÆc c¸c h×nh thøc x¸c ®Þnh môc tiªu kh¸c quan mËt thiÕt. cã gãp phÇn ®Ò ra ®­îc c¸c chiÕn l­îc xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo thÝch hîp h¬n hay kh«ng. ViÖc c­ tró ë n«ng th«n cã mèi t­¬ng quan chÆt chÏ víi ®ãi nghÌo nãi chung Mèi liªn quan gi÷a ®ãi nghÌo vµ viÖc nh­ng cßn chÆt chÏ h¬n ®èi víi c¸c HNUCH so víi tæng thÓ c¸c hé. §èi víi c­ tró ë n«ng th«n lµ rÊt chÆt chÏ c¸ nh©n, khi coi giíi tÝnh cña chñ hé lµ bÊt biÕn th× t¸c ®éng cña viÖc c­ tró nh­ng d­êng nh­ nã cã ý nghÜa ë n«ng th«n ®èi víi x¸c suÊt bÞ ®ãi nghÌo ë nam giíi cao h¬n lµ ë n÷ giíi. quan träng ®èi víi c¸c HNUCH h¬n Râ rµng, mèi quan hÖ gi÷a giíi, n¬i c­ tró ë n«ng th«n/thµnh thÞ vµ ®ãi lµ ®èi víi tÊt c¶ c¸c hé. nghÌo thËt phøc t¹p. Tuy vËy, viÖc tËp trung c¸c nç lùc xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo vµo c¶ hai giíi ë vïng n«ng th«n lµ rÊt quan träng, vµ cã thÓ sÏ cÇn ph¶i cã nh÷ng nç lùc ®Æc biÖt dµnh cho c¸c HNUCH. Vïng c­ tró còng cã mèi quan hÖ mËt thiÕt víi t×nh tr¹ng ®ãi nghÌo cña hé Nh÷ng kh¸c biÖt gi÷a c¸c vïng vµ gia ®×nh. Víi tÊt c¶ c¸c hé, khi coi nh÷ng yÕu tè kh¸c lµ bÊt biÕn th× viÖc c­ c¸c tØnh trong x¸c suÊt bÞ ®ãi tró ë c¸c tØnh thuéc miÒn §«ng Nam bé dÉn ®Õn kh¶ n¨ng bÞ ®ãi nghÌo thÊp nghÌo cña c¸c HNUCH cho thÊy h¬n ë c¸c vïng kh¸c. C¸c vïng kh¸c cã x¸c suÊt bÞ ®ãi nghÌo b»ng hoÆc viÖc x¸c ®Þnh môc tiªu ®èi t­îng cao h¬n, nÕu so víi tØnh B¹c Liªu ë ®ång b»ng s«ng Cöu Long ®­îc dïng theo vïng l·nh thæ cã thÓ cã ý lµm ®èi chøng so s¸nh. Tuy nhiªn, c¸c HNUCH ë hÇu hÕt c¸c tØnh ®Òu thÓ nghÜa quan träng. hiÖn x¸c suÊt bÞ ®ãi nghÌo lín h¬n so víi B¹c Liªu mÆc dï ®©y lµ mét tØnh t­¬ng ®èi nghÌo. Cã lÏ cÇn ph¶i nghiªn cøu thªm vÒ nh÷ng t¸c ®éng ë cÊp tØnh nh­ thÕ nµy tr­íc khi x¸c ®Þnh môc tiªu ®èi t­îng theo vïng l·nh thæ ®Ó x©y dùng c¸c ch­¬ng tr×nh xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo riªng cho tõng giíi. C¸c gia ®×nh d©n téc Kinh vµ d©n téc M­êng do phô n÷ lµm chñ hé Ýt cã ViÖc x©y dùng c¸c biÖn ph¸p can nguy c¬ bÞ ®ãi nghÌo h¬n so víi c¸c d©n téc kh¸c. Ph¸t hiÖn nµy cñng cè c¸c thiÖp theo giíi cho c¸c d©n téc thiÓu nghiªn cøu tr­íc ®©y cho r»ng, cÇn ph¶i tËp trung c¸c biÖn ph¸p xãa ®ãi sè cã ý nghÜa quan träng. gi¶m nghÌo theo giíi vµo c¸c nhãm d©n téc thiÓu sè ngoµi d©n téc Kinh hay c¸c nhãm d©n téc gÇn gòi víi ng­êi Kinh. Khi tr×nh ®é häc vÊn cµng cao th× tÊt c¶ c¸c hé vµ c¸c HNUCH cµng Ýt cã ViÖc n©ng cao tr×nh ®é häc vÊn x¸c suÊt bÞ ®ãi nghÌo h¬n, kÓ c¶ khi coi c¸c yÕu tè nghÒ nghiÖp vµ n¬i c­ tró mang l¹i lîi Ých cho c¸c gia ®×nh do cña hä lµ bÊt biÕn. Khi tû lÖ thµnh viªn hé gia ®×nh ®­îc häc nghÒ hoÆc ®· phô n÷ lµm chñ hé. 20
    • C¸c ph¸t hiÖn quan träng vÒ giíi: §iÒu tra Møc sèng ë ViÖt Nam lÇn 2, 1997-98 qua ®µo t¹o kh«ng chÝnh quy cµng cao th× nguy c¬ bÞ ®ãi nghÌo cña hé ®ã nh×n chung lµ thÊp h¬n, nh­ng víi c¸c HNUCH th× t¸c ®éng nµy lín h¬n mét chót. ViÖc x¸c ®Þnh râ h¬n vÒ nh÷ng g× KÕt qu¶ ph©n tÝch d÷ liÖu kh«ng chØ ra mèi liªn hÖ gi÷a tuæi cña chñ hé vµ t¹o nªn mét hé gia ®×nh do phô n÷ t×nh tr¹ng ®ãi nghÌo ë c¸c HNUCH. Tuy nhiªn, khi ph©n tÝch tÊt c¶ c¸c hé, lµm chñ hé cã t¸c dông phôc vô cho ta thÊy xu h­íng lµ: c¸c chñ hé lín tuæi h¬n nh­ng vÉn trong ®é tuæi lao c¸c môc ®Ých nghiªn cøu vµ x¸c ®Þnh ®éng cã Ýt nguy c¬ bÞ ®ãi nghÌo h¬n. Khi chñ hé cµng lín tuæi th× kinh môc tiªu ®èi t­îng. nghiÖm, nguån vèn tÝch luü ®­îc vµ nguån cung cÊp lao ®éng dåi dµo h¬n (do Ýt ph¶i ch¨m sãc con h¬n, con c¸i tr­ëng thµnh h¬n) th× th­êng Ýt bÞ ®ãi nghÌo h¬n. Tuy nhiªn, chñ hé danh nghÜa trong hé gia ®×nh do phô n÷ lµm chñ cã thÓ kh«ng ph¶i lµ ng­êi ra quyÕt ®Þnh thùc thô mµ l¹i lµ mét ng­êi kh¸c, th­êng lµ lín tuæi h¬n, ®­îc chän lùa v× lý do qu¶n lý. Mèi quan hÖ gi÷a tuæi cña chñ hé vµ ®ãi nghÌo cã thÓ kh«ng râ nÐt l¾m, vµ do vËy nªn cÈn thËn khi sö dông c¸c kÕt luËn mang tÝnh suy diÔn vÒ mèi quan hÖ nµy. Quy m« hé gia ®×nh kh«ng ¶nh h­ëng ®Õn s¸c xuÊt bÞ ®ãi nghÌo ë c¸c Hé gia ®×nh ®éc th©n cã thÓ cÇn c¸c HNUCH, trõ tr­êng hîp c¸c hé ®éc th©n. Hé ®éc th©n phô n÷ cã nguy c¬ bÞ biÖn ph¸p can thiÖp riªng. ®ãi nghÌo cao h¬n ®¸ng kÓ so víi hé ®éc th©n nam giíi. C¸c hé ®éc th©n th­êng thiÕu lao ®éng, mµ ®iÒu nµy l¹i g©y tæn h¹i cho phô n÷ nhiÒu h¬n so víi nam giíi khi coi c¸c yÕu tè kh¸c lµ bÊt biÕn. Nhãm c¸c hé ®éc th©n cã thÓ chØ lµ sè l­îng nhá, vµ nh×n chung khã cã kh¶ n¨ng bÞ ®ãi nghÌo, nh­ng hé n÷ ®éc th©n nªn ®­îc coi nh­ mét nhãm ®èi t­îng ®Æc biÖt cÇn can thiÖp. Cã thÓ cÇn ph¶i ph©n tÝch chi tiÕt h¬n vÒ nguån cung cÊp lao ®éng trong c¸c lo¹i hé gia ®×nh kh¸c nhau nh»m hiÓu ®­îc nh÷ng kh¸c biÖt giíi vÒ ®ãi nghÌo. 21
    • Kh¸c biÖt giíi trong nÒn kinh tÕ chuyÓn ®æi ë ViÖt Nam 6. Khu«n khæ chÝnh s¸ch chung quan t©m ®Õn giíi KÕt qu¶ nghiªn cøu cho thÊy c¸c biÖn ph¸p can thiÖp riªng cho tõng giíi cã NÕu chØ xÐt nh÷ng kh¸c biÖt vÒ c¸c thÓ ®¶m b¶o b×nh ®¼ng vÒ ph¸t triÓn ë ViÖt Nam. Kh¸c biÖt giíi ®­îc thÓ yÕu tè kinh tÕ-x· héi kh«ng th«i th× hiÖn râ nÐt qua c¸c ®iÒu kiÖn kinh tÕ-x· héi nh­ gi¸o dôc, viÖc lµm vµ thu kh«ng thÓ gi¶i thÝch ®­îc nh÷ng kh¸c nhËp. ë ®©y còng cã c¸c mèi t­¬ng t¸c gi÷a c¸c ®Æc ®iÓm x· héi-®Þa lý vµ biÖt vÒ ®ãi nghÌo gi÷a c¸c HNUCH giíi tÝnh cña ng­êi chñ hé cã liªn quan tíi ®iÒu kiÖn sèng. Kh¸c biÖt giíi vµ vµ c¸c hé gia ®×nh kh¸c; ®iÒu nµy cã t¸c ®éng cña nh÷ng ®Æc tÝnh nµy ®èi víi ®ãi nghÌo cÇn ph¶i ®­îc xem xÐt nghÜa lµ cÇn ph¶i cã c¸c biÖn ph¸p khi x©y dùng nh÷ng chÝnh s¸ch xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo. can thiÖp riªng cho tõng giíi. ViÖc ph©n tÝch ®Ó ph©n biÖt gi÷a c¸c yÕu tè cung vµ yÕu tè cÇu cã ý nghÜa D­êng nh­ c¶ yÕu tè cung vµ yÕu quan träng v× nã sÏ quyÕt ®Þnh néi dung cña chÝnh s¸ch c«ng cÇn x©y dùng. tè cÇu ®ang t¸c ®éng ®Õn nh÷ng sù NÕu cho r»ng ®iÒu kiÖn thÞ tr­êng vµ bèi c¶nh thÓ chÕ liªn quan tíi viÖc ra kh¸c biÖt giíi trong c¸c thµnh qu¶ quyÕt ®Þnh cña c¸c c¸ nh©n lµ nguyªn nh©n chÝnh dÉn ®Õn c¸c kÕt qu¶ kh«ng kinh tÕ-x· héi; cÇn ph¶i phèi hîp c¸c ®ång ®Òu th× chÝnh s¸ch cÇn ph¶i tËp trung vµo viÖc ®iÒu chØnh nh÷ng yÕu tè chÝnh s¸ch ®Ó kh¾c phôc nh÷ng sù “bªn cung” nµy. MÆt kh¸c, nÕu bÊt b×nh ®¼ng b¾t nguån tõ c¸c quyÕt ®Þnh kh¸c biÖt ®ã. cña c¸ nh©n - cã thÓ do nh÷ng kh¸c biÖt giíi vÒ sù lùa chän, quan niÖm truyÒn thèng vÒ vai trß giíi, kh¶ n¨ng tiÕp cËn tµi s¶n vµ quyÒn kiÓm so¸t thu nhËp - th× chÝnh s¸ch nªn ®Æt träng t©m hµng ®Çu vµo “bªn cÇu”. Kh¸c biÖt giíi vÒ tû lÖ nhËp häc, viÖc lµm vµ kh¶ n¨ng tiÕp cËn c¸c nguån lùc nh­ ®­îc x¸c ®Þnh trong b¸o c¸o nµy cã lÏ xuÊt ph¸t tõ sù kÕt hîp c¶ yÕu tè cung vµ yÕu tè cÇu. Nh­ vËy, cÇn ph¶i cã mét chÝnh s¸ch tæng hîp. ChÝnh s¸ch ®¶m b¶o b×nh b»ng giíi cã thÓ h­íng vµo c¸c thiÕt chÕ bªn ngoµi ChÝnh s¸ch cÇn ph¶i t¸c ®éng tíi cung cÊp hµng ho¸ vµ dÞch vô, hoÆc h­íng vµo c¸c hé gia ®×nh nh»m thay c¶ c¸c thiÕt chÕ bªn ngoµi lÉn hµnh ®æi hµnh vi c¸ nh©n, hoÆc h­íng vµo c¶ hai ®èi t­îng ®ã. Khi xem xÐt c¸c vi cña hé gia ®×nh. biÖn ph¸p can thiÖp b»ng chÝnh s¸ch, chÝnh phñ cã rÊt nhiÒu ph­¬ng ¸n lùa chän ®Ó ®iÒu chØnh t×nh tr¹ng mÊt c©n b»ng giíi. Nh÷ng ph­¬ng ¸n nµy bao gåm: cung cÊp hµng ho¸ vµ dÞch vô trùc tiÕp, tµi trî vèn cho c¸c ho¹t ®éng cung øng t­ nh©n, chuyÓn thu nhËp, ®¸nh thuÕ vµ c¸c chØ thÞ vÒ nh÷ng viÖc ®­îc phÐp vµ kh«ng cho phÐp lµm. ViÖc lùa chän c¸c c«ng cô chÝnh s¸ch ®ßi hái ph¶i nghiªn cøu kü l­ìng c¸c yÕu tè kh¸c nhau cã ¶nh h­ëng ®Õn mét kÕt qu¶ cô thÓ nµo ®ã còng nh­ nh÷ng bÊt cËp mµ c¸c ph­¬ng ¸n lùa chän chÝnh s¸ch kh¸c nhau cã thÓ gÆp ph¶i khi ®iÒu chØnh nh÷ng sù bÊt b×nh ®¼ng hiÖn nay. D¹ng thøc chia sÎ nguån lùc vµ thu nhËp trong hé gia ®×nh ®Æt ra vÊn ®Ò vÒ ViÖc chia sÎ nguån lùc trong c¸c hé “nhËn d¹ng vµ x¸c ®Þnh môc tiªu ®èi t­îng” cho chÝnh s¸ch quan t©m tíi gia ®×nh g©y khã kh¨n cho viÖc nhËn giíi. KÕt qu¶ cña ph©n tÝch d÷ liÖu §TMSVN kh«ng b¶o ®¶m x¸c ®Þnh ®­îc d¹ng vµ x¸c ®Þnh môc tiªu ®èi t­îng Ých lîi c¸ nh©n cña c¸c chÝnh s¸ch vµ kh«ng ®¶m b¶o ®­îc r»ng chØ cã ®èi cña chÝnh s¸ch giíi. t­îng thô h­ëng lµ thu ®­îc lîi. Mét mèi quan t©m chÝnh trong chÝnh s¸ch quan t©m tíi giíi lµ tiÒm n¨ng t¸i C¸c ®Æc ®iÓm cña chÝnh s¸ch cã ý ph©n bæ nguån lùc trong hé gia ®×nh cho phï hîp víi c¸c chÝnh s¸ch vµ nghÜa quan träng ®Ó ®¶m b¶o cho nh÷ng thay ®æi cña m«i tr­êng ngo¹i c¶nh. Trong bèi c¶nh nµy, c¸c chÝnh phô n÷ ®­îc h­ëng lîi khi chÝnh s¸ch hiÖu qu¶ nhÊt cã thÓ lµ: (a) nh÷ng chÝnh s¸ch mang l¹i nh÷ng Ých lîi cã s¸ch ®ã nh»m vµo hé gia ®×nh. 22
    • C¸c ph¸t hiÖn quan träng vÒ giíi: §iÒu tra Møc sèng ë ViÖt Nam lÇn 2, 1997-98 thÓ x¸c ®Þnh ®­îc cho tõng c¸ nh©n vµ kh«ng thÓ thay thÕ ®­îc; vµ (b) nh÷ng chÝnh s¸ch t¨ng c­êng vÞ thÕ th­¬ng thuyÕt cña phô n÷ trong gia ®×nh nh»m ng¨n chÆn viÖc t¸i ph©n bæ nguån lùc (nãi chung) kh«ng cã lîi cho hä. Trong tr­êng hîp nµy, träng t©m lµ c¸c chÝnh s¸ch ®­îc “c¸ nh©n ho¸” theo mét nghÜa nµo ®ã. Lo¹i chÝnh s¸ch thø hai bao gåm c¸c chÝnh s¸ch gióp t¨ng møc thu nhËp cña phô n÷ trong thêi gian tr­íc m¾t, cho dï Ých lîi ®ã ®­îc: (a) chia sÎ víi nh÷ng thµnh viªn kh¸c trong gia ®×nh; (b) cã thÓ bÞ ng­êi kh¸c chiÕm dông th«ng qua viÖc t¸i ph©n bæ nguån lùc. KhuyÕn khÝch phô n÷ theo häc c¸c bËc trªn tiÓu häc, c¸c chÝnh s¸ch thóc Mét sè chÝnh s¸ch cã kh¶ n¨ng hè ®Èy quyÒn së h÷u tµi s¶n c¸ nh©n, vµ t¨ng c­êng kh¶ n¨ng tiÕp cËn cña phô trî phô n÷ nhiÒu h¬n c¸c ®èi t­îng n÷ víi c¸c nguån tÝn dông chÝnh thøc còng nh­ c¸c dÞch vô ch¨m sãc søc kh¸c trong viÖc thùc hiÖn t¸i ph©n khoÎ sinh s¶n (cã chÊt l­îng cao h¬n vµ chi phÝ thÊp h¬n) - ®ã lµ nh÷ng gi¶i bæ nguån lùc. ph¸p cã kh¶ n¨ng mang l¹i hiÖu qu¶ cao nhÊt. Nh÷ng gi¶i ph¸p h­íng Ých lîi vµo c¸ nh©n vµ trong tr­êng hîp nh­ vËy, c¸c Ých lîi ®ã kh«ng thÓ bÞ chiÕm dông th«ng qua qu¸ tr×nh t¸i ph©n bæ nguån lùc. H¬n n÷a, viÖc cung cÊp th«ng tin cho phô n÷ vÒ c¸c quyÒn hîp ph¸p cña hä - mµ trªn thùc tÕ nh÷ng quyÒn nµy lµ b×nh ®¼ng ë ViÖt Nam - cã ý nghÜa cùc kú quan träng. Nhãm c¸c biÖn ph¸p can thiÖp b»ng chÝnh s¸ch thø hai nh»m t¨ng thu nhËp T¸c ®éng cña c¸c chÝnh s¸ch t¹o cña phô n÷ trong thêi gian tr­íc m¾t, ®ång thêi thõa nhËn r»ng, viÖc ph©n thu nhËp ®èi víi phô n÷ cã kh¶ n¨ng c«ng l¹i c¸c ho¹t ®éng trong hé gia ®×nh cã thÓ lµm cho c¸c Ých lîi nµy tån sÏ gi¶m ®i do viÖc t¸i ph©n bæ Ých t¹i t­¬ng ®èi ng¾n ngñi. ViÖc t¨ng c­êng hç trî kü thuËt cho ch¨n nu«i vµ lîi trong hé gia ®×nh. cho c¸c ho¹t ®éng kinh doanh phi n«ng nghiÖp quy m« nhá (®Æc biÖt lµ c¸c doanh nghiÖp b¸n lÎ) cã kh¶ n¨ng ®em l¹i Ých lîi cho phô n÷ (nhiÒu h¬n cho nam giíi) bëi v× c¸c m« h×nh ho¹t ®éng hiÖn t¹i cho thÊy phô n÷ tham gia vµo c¸c lÜnh vùc nµy nhiÒu h¬n. Møc ®é dÔ bÞ tæn th­¬ng th­êng ®­îc ®¸nh gi¸ dùa trªn nh÷ng ®Æc tÝnh Cã thÓ dïng c¸c chØ sè ®¬n gi¶n h¬n phøc t¹p h¬n vÒ thu nhËp-chi tiªu cña hé gia ®×nh. Tuy nhiªn, viÖc thu thËp vµ Ýt tèn kÐm h¬n so víi chØ sè thu nh÷ng chØ sè nµy rÊt khã kh¨n vµ tèn kÐm. Nh­ng kh«ng nªn ®Ó viÖc nµy nhËp hoÆc chi tiªu ®Ó gi¸m s¸t t×nh ng¨n c¶n qu¸ tr×nh thùc thi c¸c kÕ ho¹ch gi¸m s¸t thÝch hîp v× ë ®©y cã c¸c tr¹ng bÊt b×nh ®¼ng giíi. mèi t­¬ng quan ®¬n gi¶n h¬n vÒ ®ãi nghÌo mµ c¸c mèi t­¬ng quan nµy l¹i cho ta thÊy nh÷ng kh¸c biÖt giíi ë gãc ®é c¸ nh©n, bao gåm c¸c chØ sè vÒ m«i tr­êng søc khoÎ/vÖ sinh vµ vÒ n¬i ë hîp vÖ sinh/tiÖn nghi ®Çy ®ñ. ViÖc x¸c ®Þnh môc tiªu ®èi t­îng theo vïng l·nh thæ nªn ®­îc coi lµ mét ViÖc x¸c ®Þnh môc tiªu ®èi t­îng thµnh tè quan träng cña chÝnh s¸ch vÒ giíi; nh­ng cÇn ph¶i nghiªn cøu kü theo vïng l·nh thæ cã kh¶ n¨ng gi÷ l­ìng h¬n vÒ c¸c yÕu tè ®Þa lý cã liªn quan tíi ®ãi nghÌo vµ ®­îc ph©n biÖt vai trß quan träng, nh­ng cÇn ph¶i theo giíi tÝnh. Khu vùc n«ng th«n vµ c¸c vïng cã nhiÒu ng­êi d©n téc thiÓu tiÕn hµnh nghiªn cøu thªm. sè c­ tró ®ßi hái ph¶i cã c¸c biÖn ph¸p can thiÖp b×nh ®¼ng giíi quy m« h¬n so víi khu vùc thµnh thÞ vµ vïng cã nhiÒu ng­êi Kinh sinh sèng. Tuy nhiªn, cÇn tiÕp tôc nghiªn cøu ®Ó x¸c ®Þnh ®­îc nh÷ng kh¸c biÖt vÒ ®Þa lý cô thÓ h¬n vµ tÝnh ®Æc thï cao h¬n cña c¸c biÖn ph¸p can thiÖp nh­ vËy. 23
    • Kh¸c biÖt giíi trong nÒn kinh tÕ chuyÓn ®æi ë ViÖt Nam 7. KÕt luËn B¸o c¸o nµy ®¸nh gi¸ tæng quan vÒ vÞ thÕ cña phô n÷ so víi nam giíi trong Nh÷ng kh¸c biÖt vÒ giíi vÉn cßn nÒn kinh tÕ chuyÓn ®æi ë ViÖt Nam. Nh÷ng ph¸t hiÖn nµy cho phÐp kÕt luËn tån t¹i r»ng nÕu nh­ møc ®é thiÖt thßi cña phô n÷, trÎ em g¸i vµ c¸c hé gia ®×nh do phô n÷ lµm chñ hé kh«ng gièng nhau th× hiÖn t­îng kh¸c biÖt vÒ giíi vÉn cßn tån t¹i c¶ trong lÜnh vùc kinh tÕ lÉn x· héi. §iÒu nµy ®ßi hái ph¶i cã chÝnh s¸ch nh¹y c¶m giíi ®Ó ®Èy nhanh qu¸ tr×nh thay ®æi c¸c chuÈn mùc x· héi vµ c¸c ®iÒu kiÖn kinh tÕ ®Ó ®¹t ®­îc b×nh ®¼ng giíi v× sù tiÕn bé cña phô n÷, ®Æc biÖt lµ phô n÷ n«ng th«n ViÖt Nam. KÕt qu¶ ph©n tÝch trªn bÞ h¹n chÕ do thiÕu d÷ liÖu vÒ t×nh h×nh ph©n bæ ThiÕu d÷ liÖu vÒ t×nh h×nh ph©n bæ nguån lùc trong néi bé hé gia ®×nh mµ nh÷ng d÷ liÖu nh­ vËy cho phÐp ph©n nguån lùc trong néi bé hé gia ®×nh. tÝch sù tån t¹i cña nh÷ng ý kiÕn thiªn lÖch vÒ giíi trong ph¹m vi hé gia ®×nh. CÇn ph¶i tiÕn hµnh ph©n tÝch kü h¬n ®Ó cã thÓ x¸c ®Þnh tèt h¬n môc tiªu ®èi t­îng theo vïng l·nh thæ cho c¸c biÖn ph¸p can thiÖp nh»m ®¹t ®­îc b×nh ®¼ng giíi ë ViÖt Nam ë møc ®é cao h¬n. Ngoµi ra, thËt thó vÞ nÕu thu thËp ®­îc thªm c¸c d÷ liÖu vÒ mét sè chñ ®Ò CÇn ph©n tÝch thªm vÒ c¸c vÊn ®Ò nh­ c¸c vÊn ®Ò vÒ d©n téc thiÓu sè, kh¶ n¨ng tiÕp cËn tÝn dông cña phô n÷ vµ nh­: tiÕp cËn tÝn dông, thÊt nghiÖp nam giíi, viÖc sö dông c¸c kho¶n tÝn dông ®ã, thÊt nghiÖp ë phô n÷ vµ nam vµ b¹o lùc trong gia ®×nh. giíi, còng nh­ c¸c vÊn ®Ò vÒ b¹o lùc trong gia ®×nh. §iÒu quan trong nhÊt lµ ph¶i th­êng xuyªn tiÕn hµnh ph©n tÝch vÒ giíi nh­ CÇn tiÕn hµnh ph©n tÝch th­êng vËy ®Ó theo dâi tiÕn ®é thùc hiÖn c¸c môc tiªu do chÝnh phñ ViÖt Nam ®Ò ra xuyªn c¸c d÷ liÖu thu thËp vÒ hé trong mét sè chiÕn l­îc, vÝ dô nh­ ChiÕn l­îc v× sù TiÕn bé cña Phô n÷ vµ gia ®×nh trªn gãc ®é giíi vµ phæ biÕn ChiÕn l­îc T¨ng tr­ëng vµ Xo¸ ®ãi Gi¶m nghÌo Toµn diÖn, còng nh­ tiÕn ®é réng r·i c¸c kÕt qu¶ ph©n tÝch ®ã. thùc hiÖn C¸c Môc tiªu Ph¸t triÓn Thiªn Niªn kû. B­íc thø hai nh­ng cùc kú quan träng lµ phæ biÕn réng r·i c¸c kÕt qu¶ nghiªn cøu. §ît ph©n tÝch vÒ giíi tiÕp theo sÏ ®­îc thùc hiÖn vµo n¨m 2003, khi cã d÷ liÖu míi tõ cuéc §iÒu tra møc sèng hé gia ®×nh ViÖt Nam 2002. 24