CTXH cua DH Fordham phan 2
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Like this? Share it with your network

Share

CTXH cua DH Fordham phan 2

  • 1,559 views
Uploaded on

CTXH cua Truong ĐH Fordham phần 2

CTXH cua Truong ĐH Fordham phần 2

More in: Education , Sports
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to like this
No Downloads

Views

Total Views
1,559
On Slideshare
1,559
From Embeds
0
Number of Embeds
0

Actions

Shares
Downloads
106
Comments
2
Likes
0

Embeds 0

No embeds

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. MUÏC LUÏC Ñeà taøi ....................................................................................Trang Khaùi nieäm veà thôøi gian trong coâng taùc xaõ hoäi .............................. 4 Thöïc haønh xaây döïng caùc tröôøng hôïp ñieån cöùu ............................. 8 Quyeàn löïc laø gì ............................................................................ 20 Nhöõng tieâu chuaån maø nhaân vieân xaõ hoäi phaûi coù ........................ 21 Nhöõng giaù trò chuû yeáu trong coâng taùc xaõ hoäi .............................. 23 Nhöõng vai troø khaùc nhau cuûa nhaân vieân xaõ hoäi .......................... 31 Caùc giai ñoaïn cuûa coâng taùc xaõ hoäi .............................................. 33 Moät soá kyõ naêng giao tieáp cô baûn ................................................. 42 Sô ñoà theá heä ................................................................................. 47 Baûn ñoà sinh thaùi ........................................................................... 50 Phöông phaùp tieáp caän vôùi thaân chuû ............................................. 57 Can thieäp nhoùm ñeán can thieäp gia ñình ...................................... 66 Boán thaønh toá cuûa hôïp ñoàng ........................................................ 76 Kyõ naêng laøm vieäc vôùi caù nhaân .................................................... 86 Caáu truùc gia ñình ....................................................................... 100 Tieán trình nhoùm vaø söï can thieäp nhoùm ..................................... 105 Caùc kyõ naêng caàn thieát trong coâng taùc xaõ hoäi ............................ 119 3
  • 2. Phaàn phuï luïc .............................................................................. 130 4
  • 3. NOÄI DUNG TAÄP HUAÁN NGAØY THÖÙ NHAÁT: (04/08/1997) - Moái töông quan xaõ hoäi giöõa nhaân vieân xaõ hoäi (NVXH) vaø thaân chuû (TC). - 5 chuû ñeà ñang ñöôïc ngaønh coâng taùc xaõ hoäi (CTXH) quan taâm. - Xaây döïng caùc tröôøng hôïp ñieån cöùu ñeå thaûo luaän suoát khoaù hoïc. Khi laøm vieäc vôùi thaân chuû, nhaân vieân xaõ hoäi caàn phaûi tìm hieåu nhöõng mong ñôïi cuûa hoï, treân cô sôû ñoù phaùc thaûo ra baûn hôïp ñoàng laøm vieäc giöõa nhaân vieân xaõ hoäi vaø thaân chuû (ñoâi beân phaûi coù söï trao ñoåi vaø thoaû thuaän thoaûi maùi), ñieàu naày coù veû nghòch lyù vì khi thaân chuû boái roái ta laïi hoûi hoï mong chôø gì, ñieàu naày coù neân khoâng? Neân baét ñaàu töø choã thaân chuû ñeán (töø thôøi ñieåm, ñiaï ñieåm vaø nhöõng nhu caàu cuûa thaân chuû). Chuùng ta xaùc ñònh xem thaân chuû ñang ôû ñaâu? Nhö vaäy giöõa ta vaø thaân chuû môùi laø ñoái taùc cuûa nhau. Khi thaân chuû gaëp caêng thaúng, nhaân vieân xaõ hoäi caàn giuùp thaân chuû nhìn thaáy nhu caàu böùc xuùc nhaát (nhu caàu öu tieân) cuûa hoï, nhaân vieân xaõ hoäi coù theå hoûi thaân chuû raèng ñieàu gì ñaõ laøm cho hoï traên trôû töø laâu. Sau ñoù chuùng ta môùi chuaån bò baûn hôïp ñoàng laøm vieäc giöõa ta vaø thaân chuû. 5
  • 4. Baûn hôïp ñoàng Hôïp ñoàng laøm vieäc vôùi thaân chuû phaûi roõ raøng, coù söï baøn baïc thoaû thuaän cuûa ñoâi beân, ñoâiù khi baûn hôïp ñoàng caàn phaûi ñieàu chænh ñeå phuø hôïp vôùi dieãn bieán thôøi gian. Taát caû hôïp ñoàng ñeàu coù 3 phaàn : Phaàn 1: Muïc ñích. (Taïi sao ta ñeán ñaây?) -Muïc ñích caù nhaân. -Muïc ñích chung. Phaàn 2: Caáu truùc. (Caáu truùc nhö theá naøo?) -Thôøi gian. -Ñòa ñieåm. -Traùch nhieäm töøng beân. -Löôïng giaù. Phaàn 3: Noäi dung. (Chuùng ta seõ phaûi laøm gì?) Ba ñieåm naày ñöôïc qui ñònh bôûi cô caáu tham gia (boái caûnh chung). Khaùi nieäm veà thôøi gian trong coâng taùc xaõ hoäi. Thôøi gian trong coâng taùc xaõ hoäi baét ñaàu baèng löôïng giaù, thaåm ñònh daán thaân. Trong giai ñoaïn daán thaân, chuùng ta tìm hieåu nhau, hoaïch ñònh leân keá hoaïch, thöïc teá coù nhöõng hoaït ñoäng cuï theå vaø keát thuùc vôùi löôïng giaù. Coù theå sau löôïng giaù, keát thuùc hôïp ñoàng hoaëc coù theå hôïp ñoàng laïi. Coâng taùc xaõ hoäi coù khi ñi qua giai ñoaïn nhaân vieân xaõ hoäi tieáp xuùc thaân chuû chæ khoaûng moät tieáng ñoàng hoà, coù khi keùo daøi khoaûng 5-7 naêm vaø nhaân vieân xaõ hoäi thöôøng phaûi traûi qua giai ñoaïn ñoù maëc duø 6
  • 5. heä thoáng thaân chuû nhoû hay lôùn (caù nhaân hay coäng ñoàng), ngöôøi ta goïi ñoù laø coâng taùc xaõ hoäi mang tính thöïc haønh (ñaïi cöông). Hieän nay coâng taùc xaõ hoäi coù nhöõng kyõ naêng coát loõi ñöôïc thöïc hieän ôû töøng giai ñoaïn duø heä thoáng thaân chuû nhoû hay lôùn, ñaây khoâng phaûi laø ñieàu thay ñoåi deã daøng ñoái vôùi coâng taùc xaõ hoäi (nhöng ôû Myõ, chuùng toâi ñaõ thay ñoåi). Khi laøm coâng taùc xaõ hoäi, caùch tieáp caän khoâng thay ñoåi, xu höôùng chung laø ña khoa, coù nghiaõ laø phaûi bieát heát moïi thöù, nhöng ít laém laø söû duïng kyõ naêng gioáng nhau cho töøng tröôøng hôïp khaùc nhau. Coâng taùc xaõ hoäi mang tính toång quaùt laø chuû ñeà cuûa coâng taùc xaõ hoäi ngaøy nay, nhaán maïnh ñeán söùc maïnh cuûa thaân chuû (Coâng taùc xaõ hoäi ngaøy xöa döïa vaøo nhöõng khoù khaên cuûa thaân chuû). Khi baøn veà coâng taùc xaõ hoäi, phaûi nhôù ñeán heä sinh thaùi(caù nhaân, gia ñình, xaõ hoäi, neàn vaên hoaù) thì ta seõ bieát caàn phaûi can thieäp ôû caáp naøo, chính ñaëc tính naày ñaõ laøm cho coâng taùc xaõ hoäi coù nhöõng ñaëc tính rieâng cuûa mình laø: - Caù nhaân khoâng vaän haønh moät mình. - Coù khi nhaân vieân xaõ hoäi chæ chaêm baüm vaøo caù nhaân, khoâng chuù yù ñeán moâi tröôøng xung quanh caù nhaân. - Coù khi nhaân vieân xaõ hoäi chaúng can thieäp vaøo caù nhaân, chaúng can thieäp vaøo moâi tröôøng maø chæ giuùp veà phöông tieän. - Coù khi nhaân vieân xaõ hoäi chæ taäp trung vaøo moâi tröôøng, khoâng chuù yù vaøo caù nhaân (vì moâi tröôøng caàn thay ñoåi). Nhaân vieân xaõ hoäi phaûi laøm vieäc caû 3 caáp: caù nhaân, xaõ hoäivaø moâi tröôøng, ñoù laø ñieàu khaùc bieät giöõa coâng taùc xaõ hoäi vôùi ngheà khaùc. Ñoái vôùi nhaân vieân xaõ hoäi ñoâi khi ta coù kyõ naêng ñeå laøm vieäc caû 3 caáp, nhöng ñoâi khi ta khoâng coù nguoàn löïc ñeå can thieäp vaøo 3 caáp ñoù. Nhieäm vuï cuûa ta laø giuùp con ngöôøi caù nhaân thích nghi vaøo moâi tröôøng maø ñoâi khi khoâng ñöôïc can thieäp ôû caáp cao hôn. Kinh nghieïâm khi can thieäp ôû 3 caáp bò beá taéc. Ta phaûi ñoái phoù vôùi nhöõng vöôùng maéc ñoù nhö theá naøo? 7
  • 6. * 5 nguyeân taéc thaùo gôõ cô baûn. 1. Thaân chuû ñöôïc coi laø quan troïng nhaát. 2. Nhaân vieân xaõ hoäi laøm vieäc theo kieåu ñoái taùc vôùi thaân chuû, hai beân cuøng laøm vieäc ñeå ñi ñeán giaûi phaùp. 3. AÙp duïng xu höôùng coâng taùc xaõ hoäi toång quaùt mang tính linh hoaït, coù theå ñi töø caáp naày ñeán caáp kia khi caàn thieát. 4. Saên soùc chính mình (Nhaân vieân xaõ hoäi phaûi quan taâm ñeán chính baûn thaân mình) 5. Nhaân vieân xaõ hoäi luoân luoân phaûi laøm coâng taùc nghieân cöùu khoa hoïc ñeå bieát caùi gì laø phuø hôïp, caùi gì khoâng phuø hôïp. Thí duï: Chuùng ta suy nghó veà moät tröôøng hôïp, chuùng ta coù theå can thieäp ôû nhieàu caáp khaùc nhau. Coù ngöôøi noùi coâng taùc xaõ hoäi laø moät ngheä thuaät, coù ngöôøi noùi coâng taùc xaõ hoäi laø moät khoa hoïc, chuùng ta phaûi bieát keát hôïp caû hai quan nieäm naày laïi. * 5 chuû ñeà ñang ñöôïc quan taâm cuûa coâng taùc xaõ hoäi. 1. Coâng taùc xaõ hoäi toång quaùt. 2. Quan taâm ñeán söùc maïnh cuûa thaân chuû. 3. Caùch tieáp caän heä thoáng sinh thaùi. 4. Caù nhaân trong moâi tröôøng. 5. Coâng taùc xaõ hoäi thöïc haønh (aùp duïng trong nghieân cöùu vaø giaûng daïy). 8
  • 7. Thöïc haønh xaây döïng caùc tröôøng hôïp ñieån cöùu Moãi nhoùm xaây döïng moät tröôøng hôïp maø nhaân vieân xaõ hoäi muoán giuùp ñôõ (moâ taû theo caáu truùc thuoäc laõnh vöïc ñaïi cöông), hoài töôûng laïi gia ñình thaân chuû maø nhaân vieân xaõ hoäi ñaõ gaëp (tröôøng hôïp trình baøy coù theå laø tröôøng hôïp thaät hoaëc laáy töø nhieàu tröôøng hôïp maø nhaân vieân xaõ hoäi ñaõ gaëp). Caùc tröôøng hôïp seõ ñöôïc söû duïng trong suoát khoaù hoïc. Tröôøng hôïp 1: Treû vò thaønh nieân haønh ngheà maõi daâm (ñaây laø moät tröôøng hôïp hoaøn toaøn coù thaät) Coâ N,16 tuoåi haønh ngheà maïi daâm, soáng vôùi ngöôøi choàng hôø 18 tuoåi laø M, M laø daân buïi ñôøi töø Baéc vaøo Nam. Coâ N hoïc ñeán lôùp 3 phaûi nghæ hoïc, ngoaïi hình ñeïp, söùc khoeû toát. Choàng laø tay ma coâ ñöa coâ ñi ñoùn khaùch treân ñöôøng phoá. Meï coâ N tröôùc ñaây cuõng haønh ngheà maïi daâm, coù 4 ñôøi choàng, choàng thöù ba laø cha ruoät cuûa N ñaõ cheát, Ba oâng choàng kia cuõng laàn löôït bieán maát, meï N ñaùnh baøi thöôøng xuyeân. Luùc 15 tuoåi, coâ N bò meï daãn ñi baùn trinh cho moät ngöôøi Ñaøi Loan laáy 4 chæ vaøng ñeå traû nôï. N chaáp nhaän baùn trinh bôûi vì coâ cho raèng ñoù laø haønh ñoäng traû hieáu cho meï. Sau ñoù hai chò ruoät daét N vaøo con ñöôøng maïi daâm. Trong laàn ñöùng ñöôøng ñoùn khaùch, coâ bò coâng an thu gom ñöa leân tröôøng Phuï nöõ 2, Thuû Ñöùc. Khi ra tröôøng coâ tieáp tuïc haønh ngheà maïi daâm. Coù laàn gaëp phaûi khaùch laøng chôi quaù baïo daâm khieán coâ phaûi naèm vieän maát 3 ngaøy môùi phuïc hoài söùc khoeû. Hieän nay coâ N vaãn soáng vôùi gia ñình ôû khu oå chuoät Beán Chöông Döông, Q.1, TP.Hoà Chí Minh. Meï N 45 tuoåi, coù 4 ñöùa con cuûa 4 oâng choàng, cha ruoät cheát luùc N khoaûng 3 tuoåi neân N khoâng nhôù roõ maët cha. N coù 2 chò gaùi vaø 1 caäu em trai cuøng meï khaùc cha. Meï vaø hai chò cuûa N ñaõ boû ngheà maïi daâm. Baø meï hieän ñang baùn veù soá vaø thu nhaäp chæ ñuû nuoâi caäu con trai 13 tuoåi ñang hoïc lôùp 4, lôùp tình thöông ôû phöôøng, hai chò cuûa N ñaõ coù choàng ñaøng hoaøng, coù con vaø ôû rieâng. Caû hai chò cuûa N ñeàu ñöôïc chính quyeàn ñiaï phöông trôï voán baùn hoa töôi ôû chôï. Sau söï kieän bò baïo daâm, N muoán töø boû ngheà maõi daâm. Hieän nay raát muoán ñöôïc chính quyeàn ñiaï phöông hoã trôï voán ñeå baùn traùi caây ôû chôï gaàn nhaøCoâ muoán döùt khoaùt khoâng muoán soáng chung vôùi ngöôøi choàng hôø nhöng raát khoù vì anh cöù baùm theo coâ hoaøi. 9
  • 8. Tröôøng hôïp 2: Gia ñình oâng Baûy. (ñaây laø moät tröôøng hôïp coù thaät, khi xaây döïng, nhoùm coù theâm moät vaøi chi tieát nhoû). Gia ñình oâng Baûy goàm coù 5 ngöôøi, hai vôï choàng vaø 3 ngöôøi con (2 trai, 1 gaùi). Ñaây laø moät gia ñình ngheøo ôû ñoâ thò ñang gaëp khoù khaên. OÂng Baûy 44 tuoåi ñang laøm coâng nhaân mai taùng, nghieän röôïu naëng, baø Baûy teân Lan 33 tuoåi, laøm ngheà choâm chiaõ gioû cuûa ngöôøi khaùc ôû chôï, khi ñi haønh ngheà baø daãn theo caû coâ con gaùi Uùt. Thænh thoaûng baø Baûy cuõng laøm nhöõng ngheà laët vaët taïi chung cö nhö laøm hoa vaûi ñeå kieám theâm. OÂng baø Baûy cöôùi nhau caùch ñaây 17 naêm. Tröôùc khi laáy oâng Baûy, baø Lan ñaõ coù moät ñôøi choàng vaø 2 ñöùa con rieâng, ñöùa con trai lôùn teân Hai 22 tuoåi, boû ñi buïi töø laâu, khoâng lieân heä vôùi gia ñình, coâ gaùi keá teân Ba 19 tuoåi cuõng boû ñi buïi caùch ñaây 3 naêm, hieän ñaõ coù gia ñình, coù lieân heä vôùi meï nhöng khoâng coù lieân heä veà taøi chaùnh. Baø Lan coù 3 ñöùa con chung vôùi vôùi oâng Baûy, ñöùa con trai 16 tuoåi teân Tö, hoïc ñeán lôùp 3 thì nghæ hoïc, hieän ñang laøm hoà ñeå phuï giuùp gia ñình, beù trai teân Naêm 14 tuoåi ñang hoïc lôùp 6 tröôøng phoå caäp, beù gaùi uùt teân laø Saùu, 10 tuoåi ñang hoïc lôùp 3 phoå caäp. Gia ñình oâng Baûy tröôùc ñaây soáng ôû thaønh phoá Hoà Chí Minh, sau moät thôøi gian ñi kinh teá môùi, hoï trôû veà soáng caém duøi vaø ñöôïc chính quyeàn ñiaï phöông baùn cho 1 caên hoä chung cö. Vì khoâng ñuû tieàn neân oâng Baûy vaø moät soá hoä goùp tieàn chung ñeåmua 1 caên hoä, nhieàu gia ñình soáng trong moät caên hoä chaät choäi deã phaùt sinh maâu thuaãn. Khi coù söï caõi vaõ vôùi caùc hoä khaùc, gia ñình oâng Baûy doïn ra soáng ôû haønh lang chung cö. OÂng Baûy xuaát thaân trong moät gia ñình ngheøo thaønh thò, coù 10 anh chò em ñeàu coù gia ñình rieâng nhöng taát caû ñeàu khoù khaên neân khoâng theå hoã trôï nhau veà kinh teá. Baø Lan xuaát thaân trong moät gia ñình ngheøo, bò choàng boû phaûi mang 2 con leân kinh teá môùi sinh soáng. ÔÛ ñaây baø Lan gaëp oâng Baûy vaø hai ngöôøi cuøng soáng chung. Hai ñöùa con rieâng cuûa baø Lan do maâu thuaãn vôùi boá döôïng ñaõ boû nhaø ñi buïi ñôøi. Ngöôøi choàng cuõ cuûa baø Lan khoâng coøn lieân heä vôùi baø vaø caû 2 con. DOØ SOÙNG: TRÖÔØNG HÔÏP GIA ÑÌNH BAØ BAÛY 1. Xaùc ñònh: 2.Ñoàng hoaù/ Saùt 3. Phaûn chieáu 4. Döùt boû 5. Côûi môû (Iden tification) nhaäp (Reverberation) (Detachment) (Openness) 10
  • 9. (Incorporation) - Phuï nöõ - Khoâng bieát laøm gì - Khoâng muoán gaëp - Böôùc luøi laïi - Ngheøo - Xaáu hoå nhaân vieân xaõ hoäi - Nhìn laïi vaán ñeà theo - Thöông con - Boái roái veà chính - Muoán gaëp ai ñoù coø khía caïnh lyù trí. - Muoán giaøo duïc con mình theå giuùp ñôõ. - Phaân tích thoâng tin - Coù choàng tröôc - Giaän choàng - Muoán boû choàng. vaø phaân tích phaûn - Tuoåi - Vaát vaû - Toâi khoâng muoán öùng cuûa chính mình - Coù hai con vôùi ñôøi - Sôï coâng an suy nghæ gì nöõa choàng tröôùc - Nghó tôùi con ñôøi - Toâi coá gaéng khoâng - Bieát vieäc ñang laøm choàng tröôùc nhôù ñeán nhöõng ñöùa laø xaáu - Toäi nghieäp ñöùa con con vôùi choàng tröôùc - Khoâng coá gaéng maø baø daãn theo ra thay ñoåi chôï khi haønh ngheà - Coù ba con vôùi ñôøi choàng hieän nay. 11
  • 10. Baø noäi 70t Coâ Cha ruoät Coâ 40t Cha gheû Meï CN xaây döïng Noäi trôï 42t Vieäc laøm khoâng oån ñònh AN Hoïc sinh tröôøng VHVL 12 tuoåi quaäy phaù 12
  • 11. TIEÂU CHUAÅN ÑEÅ XAÙC ÑÒNH TOÁT MUÏC TIEÂU Tieâu chuaån Caùc töø chính Maãu caâu hoûi 1) Tích cöïc “Thay theá” “Baïn seõ phaûi laøm gì ñeå thay theá?” 2) Hình thöùc tieán trình “Nhö theá naøo” “Baïn seõ phaûi laøm vieäc ñoù nhö theá naøo” 3) Taïi nôi ñaây vaø baây giôø “loái moøn” “Nhö baïn rôøi khoûi ñaây hoâm nay, vaø baïn ñang treân loái moøn, baïn seõ phaûi laøm gì khaùc hôn hoaëc töï cöùu baïn moät caùch khaùc hôn?” 4) Caøng rieâng bieät caøng “moät caùch rieâng bieät” “Baïn seõ phaûi laøm theá naøo vieäc ñoù moät toát caùch rieâng bieät?” 5) Kieåm soaùt cuûa thaân “baïn, anh, chò” “Baïn seõ phaûi laøm gì neáu vieäc ñoù xaûy ra chuû vôùi baïn?” 6) Theo ngoân ngöõ cuûa Söû duïng töø cuûa thaân chuû thaân chuû From Walter, J. and Peller, E. (1992) Becoming Solution Focused in Brief Therapy. New York: Brunner Mazel. Hieän taïi oâng Baûy söùc khoeû yeáu, tuoåi cao, thaát nghieäp laïi theâm nghieän röôïu naëng, haønh haï vôï con nhieàu hôn. Maëc duø ñöùa con thöù tö ñaõ coù vieäc laøm nhöng thu nhaäp quaù thaáp cuõng chaúng thaám thaùp vaøo ñaâu. Baø Lan phaûi laøm vieäc nhieàu hôn ñeå nuoâi soáng gia ñình. Baø mong muoán hai ñöùa con uùt phaûi ñöôïc hoïc haønh ñeán nôi ñeán choán. Tình hình hieän taïi coù theå keùo ñöùa treû ñang hoïc lôùp 6 phaûi boû hoïc ñi laøm vieäc ñeå kieám tieàn phuï gia ñình. 13
  • 12. Caùi khoù khaên maø nhaân vieân xaõ hoäi gaëp phaûi laø baø Lan khoâng noùi heát nhöõng khoù khaên maø baø ñang gaëp phaûi (baø khoâng daùm noùi vieäc laøm hieän taïi cuûa baø) vaø nhaân vieân xaõ hoäi raát khoù tieáp caän vôùi baø Lan. Tröôøng hôïp 3: Tröôøng hôïp beù An (ñaây laø moät tröôøng hôïp coù thaät, khi xaây döïng tröôøng hôïp, nhoùm coù theâm thaét moät vaøi chi tieát nhoû). An laø moät caäu beù 12 tuoåi, soáng vôùi meï laø baø Hoa vaø cha gheû laø oâng Vieät ôû khu Maõ laïng, phöôøng Nguyeãn Cö Trinh, Quaän 1. An ñang hoïc lôùp 3 tröôøng Vöøa hoïc vöøa laøm 15 thaùng 5, caù tính hay quaäy phaù, ñaùnh baïn, nhöng soáng raát kheùp kín, khoù tieáp caän. An raát thöông meï, thuø gheùt cha ruoät vaø cha döôïng bôûi vì caû 2 ñeàu hay maéng chöûi vaø khoâng lo laéng chaêm soùc An. Moãi khi bò cha gheû maéng nhieác xua ñuoåi, An boû veà nhaø cha ruoät, nhöng chæ soáng ñöôïc vaøi hoâm thì cha ruoät laïi tìm caùch ñuoåi An trôû veà vôùi meï. Baø noäi An raát thöông chaùu nhöng khoâng nhaän nuoâi, thænh thoaûng baø hay göûi tieàn quaø cho An. Meï An 38 tuoåi, noäi trôï, soáng phuï thuoäc vaøo ñoàng löông ít oûi cuûa cha gheû. Cha An laø oâng Taâm 40 tuoåi, coâng nhaân xaây döïng. Sau khi chia tay vôùi meï An oâng vaãn chöa laáy vôï khaùc, hieän ñang soáng chung vôùi baø noäi vaø hai coâ cuûa An. Oâng Taâm khoâng coøn lieân heä vôùi baø Hoa. Cha gheû cuûa An laø oâng Vieät 42 tuoåi, thôï haøn. Cha meï An laáy nhau do söï saép xeáp cuûa hai beân cha meï. Khi baø Hoa mang thai An thì phaùt hieän cha An ñang caëp boà vôùi moät phuï nöõ khaùc. Sau moät traän caõi vaõ kòch lieät, baø cöông quyeát boû ñi. Trong luùc bô vô, buïng mang daï chöûa baø gaëp laïi ngöôøi yeâu cuõ laø oâng Vieät. OÂng Vieät ñaõ chaêm soùc, baûo boïc baø Hoa cho ñeán khi meï troøn con vuoâng vaø hai ngöôøi ñaõ chung soáng töø ñoù ñeán nay. Hieän taïi vieäc laøm cuûa oâng Vieät khoâng oån ñònh, thu nhaäp giaûm, oâng sanh taät uoáng röôïu, hay cau coù, gaét goûng, ñaùnh ñaäp vaø ñuoåi An veà cha ruoät. Meï An tuy thöông con nhöng laïi toû ra baát löïc tröôùc thaùi ñoä cuûa choàng ñoái vôùi con rieâng. Beù An hieän nay raát coâ ñoäc, ñoâi luùc noù muoán boû nhaø ñi buïi nhöng noù raát thöông meï neân khoâng nôõ boû ñi. An thuø gheùt cha ruoät vaø döôïng gheû, An muoán boû hoïc vaø ñaâm ra chaùn naûn thích quaäy phaù, treâu choïc vaø ñaùnh baïn. 14
  • 13. Tröôøng hôïp 4 : Gia ñình oâng Hieáu (ñaây laø moät tröôøng hôïp coù thaät, khi xaây döng, nhoùm coù theâm thaét moät vaøi chi tieát nhoû). OÂng Hieáu vaø baø Mai laáy nhau ñöôïc 28 naêm, hoï coù 3 ngöôùi con. Caäu lôùn teân Hoaøng 25 tuoåi laø kyõ sö ñieän, ñang laøm vieäc taïi Xí nghieäp Ñieän thaønh phoá, coâ gaùi keá teân Hoa 20 tuoåi laø giaùo vieân vaø coâ uùt 15 tuoåi ñang hoïc lôùp 9. OÂng Hieáu laøm ngheà kinh doanh buoân baùn, tính tình ñoäc ñoaùn, gia tröôûng; baø Mai ôû nhaø lo noäi trôï vaø quaùn xuyeán coâng vieäc gia ñình, baø laø moät phuï nöõ luoân theo yù choàng, khoâng daùm quyeát ñònh moät coâng vieäc gì caû. Gaàn ñaây coâng vieäc laøm aên buoân baùn cuûa oâng Hieáu gaëp thaát baïi, oâng quyeát ñònh baùn caên nhaø ñang ôû ñeå veà queâ mua caên nhaø reû hôn maø khoâng caàn baøn baïc vôùi vôï con trong gia ñình. Ñuùng vaøo thôøi ñieåm naày coâ Hoa coù quan heä vôùi moät thanh nieân vaø ñaõ coù thai 2 thaùng nhöng coâ khoâng daùm noùi cho cha meï bieát. Khi doïn veà queâ sinh soáng, gia ñình oâng Hieáu chaúng coù baø con, baïn beø gaàn guõi. Caäu lôùn ñi laøm vieäc xa hôn; coâ Hoa lo laéng chöa bieát caùch naøo ñeå xin laøm ñaùm cöôùi vì gia ñình ñang sa suùt, tuùng quaãn; coøn rieâng coâ gaùi uùt thì buoàn böïc vì phaûi xa tröôøng xa baïn, coâ caûm thaáy bò huït haãng. OÂng Hieáu moà coâi cha meï luùc 10 tuoåi, soáng vôùi oâng noäi. OÂng noäi laø ngöôøi nghieâm khaéc, moïi vieäc trong gia ñình ñeàu phaûi laøm theo yù kieán cuûa oâng ta vì vaäy oâng Hieáu cuõng coù caù tính gioáng nhö oâng noäi. OÂng Hieáu hoïc heát caáp 3 thì ñi vaøo ngheà kinh doanh buoân baùn. OÂng Hieáu khoâng coù anh em ruoät thòt giuùp ñôõ, coøn gia ñình beân vôï laïi quaù ngheøo khoå. Coâng vieäc laøm aên thaát baïi, gia ñình sa suùt oâng Hieáu xuoáng tinh thaàn, möôïn röôïu queân buoàn, oâng boû pheá chuyeän gia ñình. Caäu con trai lôùn thuï ñoäng khoâng daùm coù yù kieán. Coâ con gaùi uùt hay choáng ñoái oâng neân thöôøng bò oâng ñaùnh ñaäp, vieäc hoïc haønh cuûa coâ sa suùt do ñoù coâ muoán boû hoïc. Coâ Hoa giaùo vieân, do aûnh höôûng cuûa gia ñình neân truùt moïi böïc doïc leân ñaàu hoïc troø, hay ñaùnh ñaäp hoïc troø trong lôùp hoïc. Nhaø tröôøng ñaõ nhieàu laàn môøi coâ leân vaên phoøng nhaéc nhôû nhöng coâ vaãn chöa khaéc phuïc ñöôïc. Ban Giaùm Hieäu ñaõ ñöa coâ ñeán gaëp nhaân vieân xaõ hôïp ñeå ñöôïc hoã trôï. Phaàn thaûo luaän 15
  • 14. Döïa vaøo caùc tröôøng hôïp ñaõ xaây döïng, caùc nhoùm tìm söùc maïnh cuûa thaân chuû, cuûa gia ñình thaân chuû vaø cuûa coäng ñoàng. Tröôøng hôïp 1 : Treû vò thaønh nieân haønh ngheà maïi daâm. - Söùc maïnh cuûa thaân chuû: + Coâ N treû, khoeû, coù saéc ñeïp. + Coù choàng nhöng chöa coù con. + Muoán boû ngheà maïi daâm. - Söùc maïnh cuûa gia ñình thaân chuû. + Meï vaø hai chò ñaõ boõ ngheà maõi daâm. + Meï vaø hai chò ñaõ coù ngheà ñeå kieám soáng. - Söùc maïnh cuûa coäng ñoàng. + Quan taâm ñeán gia ñình thaân chuû. + Hoã troä voán cho meï vaø hai chò cuûa thaân chuû ñeå buoân baùn. Tröôøng hôïp 2 : Gia ñình oâng Baûy. - Söùc maïmh cuûa thaân chuû. + Thöông con, muoán con trôû thaønh ngöôøi toát. + Thaáy ñöôïc vieäc laøm sai traùi cuûa mình. + Coù ngheà theâu vaø ngheà laøm hoa vaûi. - Söùc maïnh cuûa gia ñình. + Caùc con ñeàu bieát thöông cha meï. 16
  • 15. + Hai ñöùa con uùt bieát nghe lôøi meï ñi hoïc. + Caäu con trai teân Tö bieát ñi laøm ñeå phuï giuùp gia ñình. Tröôøng hôïp 3 : Tröôøng hôïp beù An. - Söùc maïnh cuûa thaân chuû. + Coù hieáu voùi meï. + Coù söùc khoeû toát. + Coù söùc chòu ñöïng tröôùc söï haét huûi cuûa cha ruoät vaø döôïng gheû + Vaãn tieáp tuïc ñi hoïc. - Söùc maïnh cuûa gia ñình beù An. + Meï raát thöông con. + Cha ruoät chöa laáy vôï, coù vieäc laøm oån ñònh. + Baø noäi raát thöông chaùu, hay giuùp ñôõ an uûi chaùu. Tröôøng hôïp 4 : Gia ñình oâng Hieáu. - Söùc maïnh cuûa gia ñình. + Hai con lôùn coù vieäc laøm oån ñònh. + Gia ñình coù trình ñoä vaên hoaù, coù söùc khoeû. + Tuy laøm aên bò thua loã, tinh thaàn caêng thaúng hay caùu gaét böïc boäi ñaùnh con nhöng gia ñình vaõn giöõ ñöôïc neà neáp, traät töï treân döôùi. Giaûng vieân ñaët vaán ñeà. 17
  • 16. 1. Khi noùi veà söùc maïnh thaân chuû caùc baïn coù caûm nghó gì ? 2. Caùc baïn coù nghó raèng thaân chuû hay nhoùm thaân chuû seõ nhìn thaáy söùc maïnh cuûa mình khoâng ? (Ñaây laø coâng vieäc maø nhaân vieân xaõ hoäi phaûi laøm) 3. Caùc tröôøng hôïp maø caùc baïn xaây döïng coù nhöõng ñieåm töông ñoàng nhö moái quan heä trong gia ñình toát (trong gia ñình chæ caàn moät ngöôøi thay ñoåi, neáu moät ngöôøi trong heä thoáng thay ñoåi thì nhöõng ngöôøi khaùc seõ thay ñoåi theo). 4. Vôùi thaân chuû chuùng ta coù nhieàu caùch ñeå laøm vieäc chöù khoâng phaûi chæ coù moät caùch duy nhaát maø thoâi 18
  • 17. Baûng tröôøng hôïp ñieån cöùu Nhaân vieân xaõ hoäi:................................................................... ................................................................................................ ................................................................................................ ................................................................................................ Teân thaân chuû:.......................................................................... ................................................................................................ ................................................................................................ Ñaëc ñieåm (caáu truùc gia ñình, tình traïng gia ñình, ngheà nghieäp, hoïc vaán, söùc khoeû...) ................................................................................................ ................................................................................................ ................................................................................................ ................................................................................................ ................................................................................................ Toå chöùc cuoäc soáng quaù khöù vaø hieän taïi (ai, ôû ñaâu, caùc ñieàu kieän) ................................................................................................ ................................................................................................ ................................................................................................ ................................................................................................ ................................................................................................ 19
  • 18. Lòch söû lieân quan. ................................................................................................ ................................................................................................ ................................................................................................ ................................................................................................ ................................................................................................ ................................................................................................ Moái quan taâm hieän taïi nhu caàu. ................................................................................................ ................................................................................................ ................................................................................................ ................................................................................................ ................................................................................................ ................................................................................................ 20
  • 19. NOÄI DUNG TAÄP HUAÁN NGAØY HAI (05/08/97). - Thaønh toá cuûa moái quan heä giuùp ñôõ. - Söï khaùc nhau giöõa moái quan heä giuùp ñôõ vôùi moái quan heä baïn beø. - Quyeàn löïc. - Nhöõng tieâu chuaån maø nhaân vieân xaõ hoäi phaûi coù. - Nhöõng giaù trò chuû yeáu trong coâng taùc xaõ hoäi. - Vai troø khaùc nhau cuûa nhaân vieân xaõ hoäi ñoái vôùi thaân chuû. Moái quan heä giuùp ñôõ. Muïc ñích cuûa moái quan heä giuùp ñôõ laø laøm cho thaân chuû coù söï thay ñoåi vaø taêng tröôûng, giaù trò chung cuûa nhaân vieân xaõ hoäi laø phaûi laøm theá naøo, haønh ñoäng theá naøo ñeå nhaèm vaøo muïc ñích ñoù, - Nhöõng giaù trò tích cöïc trong moái quan heä giuùp ñôõ laø: chaáp nhaän, toân troïng, laéng nghe, trung thöïc, baûo maät vaø ñoàng caûm. - Moái quan heä giuùp ñôõ vaø moái quan heä baïn beø coù söï khaùc bieät veà thôøi gian, möùc ñoä gaàn guõi, söï chia seû caùc quan ñieåm vaø quyeàn löïc. - Trong moái quan heä giuùp ñôõõ coù söï bình ñaúng vôùi nhau veà quyeàn löïc hay khoâng ? Khi moät ngöôøi coù nhu caàu ñöôïc giuùp ñôõ, vaø ngöôøi giuùp ñôõ laø ngöôøi coù quyeàn löïc. Nhaân vieân xaõ hoäi laø ngöôøi ñöôïc ñaøo taïo, coù kyõ naêng, coù taøi nguyeân ñeå giuùp ñôõ thaân chuû; ñoù chính laø quyeàn löïc cuûa 21
  • 20. nhaân vieân xaõ hoäi vaø thaân chuû cuõng hieåu roõ ñieàu naày. Vaán ñeà quan troïng laø nhaân vieân xaõ hoäi phaûi hieåu ñöôïc quyeàn löïc cuûa mình maø söû duïng. Quyeàn löïc laø gì ? Quyeàn löïc laø khaû naêng aûnh höôûng tôùi ngöôøi khaùc, cho neân nhaân vieân xaõ hoäi coù raát nhieàu quyeàn löïc khi tieáp xuùc vôùi thaân chuû. Coâng cuï cuûa nhaân vieân xaõ hoäi laø quyeàn löïc, ñoù laø nhöõng kieán thöùc, cô quan laøm vieäc cuûa nhaân vieân xaõ hoäi vaø söï uûy thaùc cuûa thaân chuû. Ñoù laø lyù do ñeå ta laøm vieäc vaø hôïp ñoàng roõ raøng vôùi thaân chuû, ñeå thaân chuû bieát moät caùch roõ raøng veà nhöõng gì maø ta ñem ñeán cho thaân chuû, ta mong ñôïi gì ôû hoï vaø nhöõng keát quaû töø haønh vi cuûa hoï, ñaëc bieät trong nhöõng hoaøn caûnh quyeàn löïc theå hieän roõ raøng. Khi noùi veà quyeàn löïc ta thaáy khoù caûm nhaän ñöôïc töø naøy. Coù nhieàu caùch khaùc nhau ñeå hieåu töø quyeàn löïc. Nhaân vieân xaõ hoäi phaûi yù thöùc ñöôïc töø naày trong chính baûn thaân mình. Moät ñieàu cô baûn trong coâng taùc xaõ hoäi laø nhaân vieân xaõ hoäi khoâng theå khaùch quan 100%.Chuùng ta bieát moãi caù nhaân ñeàu coù nhöõng suy nghó cuûa mình, yù thöùc veà baûn thaân mình, ñoù laø moät coâng cuï ñeå giuùp ñôõ thaân chuû. Coù moät soá ngöôøi duøng töø thaåm quyeàn thay cho quyeàn löïc (hoï mang thaåm quyeàn nhö moät aùo khoaùc khi laøm vieäc). Nhaân vieân xaõ hoäi phaûi mang quyeàn löïc suoát quaù trình laøm vieäc vôùi thaân chuû. Nhöõng tieâu chuaån maø nhaân vieân xaõ hoäi phaûi coù. Tieâu chuaån 1. Söï töï yù thöùc. Tieâu chuaån 2. Muïc ñích cuûa moái quan heä. Khoâng coù moät moái quan heä coâng taùc xaõ hoäi naøo maø khoâng coù muïc ñích, khoâng khi naøo ta laïi muoán gaàn thaân chuû nhö tình baïn maø phaûi xaùc ñònh raèng ta ñeán vôùi thaân chuû baèng muïc ñích. Thí duï : 22
  • 21. Ñaèng sau muïc ñích giaûng daïy, caùc giaûng vieân, kieåm huaán vieân coù theå ñaët caâu hoûi vôùi hoïc vieân : “Chuùng toâi phaûi laøm gì cho caùc baïn?” vaø hoïc vieân coù theå ñaët laïi caâu hoûi vôùi giaûng vieân “Vaäy muïc ñích cuûa caùc anh laø gì?”. Tieâu chuaån 3. Taát caû nhaân vieân xaõ hoäi cuøng coù moät giaù trò. Moãi nhaân vieân xaõ hoäi phaûi tuaân thuû, gìn giöõ nhöõng giaù trò naày, ví duï khi ta laøm vieäc vôùi thaân chuû thì chuùng ta toân troïng vaø chaáp nhaän thaân chuû, chuùng ta khoâng troâng chôø thaân chuû ñoái xöû vôùi chuùng ta nhö vaäy. Chuùng ta phaûi laøm vieäc trong traùch nhieäm, toân troïng vaø chaáp nhaän thaân chuû. Tieâu chuaån 4. Phuïc vuï nhu caàu thaân chuû. Ñieàu naày coù nghiaõ laø chuùng ta ñaët laïi coâng vieäc cuûa chuùng ta? chuùng ta seõ ñaït ñöôïc söï haøi loøng khi nhìn thaáy söï thay ñoåi vaø tieán trieån cuûa thaân chuû chöù khoâng phaûi ôû trong loøng chuùng ta. Baøi taäp nhoû: Moãi hoïc vieân ghi laïi coâng vieäc cuûa mình töø tröôùc ñeán nay, caùc anh chò ñaõ coù nhöõng kinh nghieäm gì veà gia ñình, baïn beø, giaùo duïc, ñaøo taïo. Nhöõng caùi ñoù giuùp anh chò daãn ñeán yù muoán nhö theá naøo? Taïi sao chuùng ta laøm coâng taùc naày? Taïi sao chuùng ta muoán ñöùng ôû cöông vò naày? Baøi taäp naày giuùp cho ta hieåu thaân chuû hôn, caùch giaûng daïy cho sinh vieân, khoâng neân aùp ñaët yù kieán cuûa ta leân thaân chuû. Chuùng ta chaáp nhaän baûn thaân mình nhöng phaûi söû duïng moät caùch thaän troïng. Giaù trò. Giaù trò laø nhöõng ñieàu chuùng ta muoán coù (phaûi, neân, caàn, ñoù laø nhöõng caâu muoán dieãn taû giaù trò), moãi ngöôøi ñeàu coù moät giaù trò ñoäc ñaùo, ñoù laø nguoàn goác gia ñình, xaõ hoäi, ngheà nghieäp. Söï nhìn nhaän giaù trò cuûa moãi ngöôøi khaùc nhau. Ñoâi khi ta giaû ñònh moãi ngöôøi ñeàu hieåu, neân ta khoâng ñeà caäp ñeán hoaëc ñoâi khi ta cho raèng ta vaø ngöôøi khaùc coù nhöõng giaù trò khaùc nhau, neân ta cuõng khoâng noùi ñeán nhöõng ñieàu ñoù nöõa. Coù khi nhöõng giaù trò ñoù caïnh tranh laãn nhau. Ví duï nhö : Coù ngöôøi xem vieäc töï quyeát laø giaù trò con 23
  • 22. ngöôøi caù nhaân, taàm quan troïng cuûa con ngöôøi laø giaù trò vaø song song ñoù hoï laïi tin vaøo tính quan troïng treân heát cuûa gia ñình. Caùc giaù trò ñoâi khi caïnh tranh laãn nhau nhöng vaãn toàn taïi song song nhau. Chuùng ta nghó laø ngöôøi ta phaûi ñaáu tranh ñeå kieám soáng (ñuùng laø ngöôøi ta phaûi coá gaéng ñaáu tranh), nhöng ñoàng thôøi chuùng ta phaûi tin raèng moãi ngöôøi phaûi coù nhu caàu cô baûn ñeå maø soáng vaø chuùng ta tin raèng caùc thaân chuû ñeàu phaûi ñöôïc chaáp nhaän cho duø hoï laø ai. Nhöng chuùng ta khoâng theå chaáp nhaän taát caû nhöõng haønh vi cuûa thaân chuû. Ñieàu naày giaûi thích vì sao coù khi caùc giaù trò laïi ñoái ñaàu vôùi nhau. Ñieåm phaân bieät giöõa nhaân vieân xaõ hoäi vôùi ngöôøi khaùc laø nhaân vieân xaõ hoäi hieåu ñöôïc giaù trò cuûa mình roõ raøng. Taát caû moïi ngöôøi ñeàu coù nhöõng giaù trò, nhöng taát caû moïi ngöôøi ñeàu phaûi yù thöùc ñöôïc giaù trò cuûa mình vaøo caùc coâng vieäc. Nhöõng giaù trò chuû yeáu trong coâng taùc xaõ hoäi. 1. Phuïc vuï phuùc lôïi thaân chuû: (phuïc vuï thaân chuû, ñoù laø muïc ñích ñaàu tieân cuûa nhaân vieân xaõ hoäi) 2. Coâng baèng xaõ hoäi: (ñoù laø ñaáu tranh tröôùc nhöõng baát coâng trong xaõ hoäi) 3. Phaåm giaù cuûa con ngöôøi: (toân troïng giaù trò, khoâng toân troïng haønh vi) 4. Taàm quan troïng cuûa nhöõng moái quan heä con ngöôøi: (Qua moái quan heä con ngöôøi coù söï thay ñoåi) 5. Söï hoøa hôïp: (chuùng ta phaûi cö söû theá naøo ñeå taïo söï tin töôûng nôi thaân chuû) 6. Naêng löïc: (chuùng ta phaûi thaät söï töï giaùo duïc chính mình ñeå hieåu thaân chuû chuùng ta) Nhöõng tieâu chuaån ñaïo ñöùc naày khoâng goø eùp, khoâng baét buoäc ta phaûi cöùng ngaéc trong moïi tình huoáng. Chæ coù nhaân vieân xaõ hoäi laø ngöôøi phaûi tuaân thuû nhöõng giaù trò. Chuùng ta khoâng theå mong ñôïi thaân chuû ñoái xöû vôùi chuùng ta theo moät caùch naøo ñoù.Töø nhöõng giaù trò naày, ñoøi hoûi ta phaûi coù nhöõng cö xöû nhaát ñònh, nhöõng tieâu chuaån ñaïo ñöùc ñöôïc ñaët ra ñoái vôùi ñieàu ta cö xöû vôùi thaân chuû, vôùi ñoàng nghieäp chuùng ta. 24
  • 23. Baøi taäp: Tröôøng hôïp 1: Treû vò thaønh nieân haønh ngheà maõi daâm.(xem quyeàn töï quyeát cuûa thaân chuû theá naøo?) Nhaân vieân xaõ hoäi tin raèng thaân chuû coù quyeàn töï quyeát vì taát moïi ngöôøi ñeàu ñöôïc giôùi haïn trong moät ranh giôùi naøo ñoù.Chuùng ta laøm theá naøo ñeå thaân chuû coù söï choïn löïa caøng nhieàu caøng toát. Nhaân vieân xaõ hoäi laø ngöôøi baûo veä thaân chuû trong vieäc thaân chuû choïn löïa. Laø nhaân vieân xaõ hoäi chuùng ta laøm vieäc theo nhöõng giaù trò cuûa coâng taùc xaõ hoäi. Tröôøng hôïp cuûa coâ N, coâ N chaáp nhaän chöù khoâng coù söï löïa choïn (söï chaáp nhaän nhöõng giaù trò ñaïo ñöùc cuûa coâ N ñi ngöôïc laïi giaù trò cuûa xaõ hoäi thì vieäc giaûi quyeát thaät laø khoù). Chuùng ta phaûi laøm gì deå giuùp thaân chuû coù söï choïn löïa. Nhaân vieân xaõ hoäi ñaõ chaáp nhaän nhöõng maâu thuaãn giaù trò cuûa thaân chuû ñeå giaûi quyeát töø töø, trao cho hoï nhöõng khaû naêng choïn löïa cho duø hoï choïn sai. Cho hoï bieát nhöõng giôùi haïn trong söï choïn löïa cuûa hoï. Ñaây laø nhöõng khoù khaên cuûa nhaân vieân xaõ hoäi vaø raát laø phöùc taïp ñeå nhaân vieân xaõ hoäi aùp duïng quyeàn löïc cuûa mình ñoù laø khaû naêng laøm thaân chuû thay ñoåi vaø tieán trieån. Khi thaân chuû ñeán vôùi chuùng ta hoï ñaõ coù nhöõng quyeát ñònh khoâng ñuùng, nhaân vieân xaõ hoäi phaûi giuùp hoï nhaän thaáy ñeå söûa chöõa vaø thay ñoåi, nhaân vieân xaõ hoäi coù quyeàn noùi thaúng nhöõng ñieàu mình suy nghó nhöng khoâng ñoøi hoûi thaân chuû phaûi laøm theo yù mình. Tröôøng hôïp cuûa Beù An. (Tính rieâng tö vaø baûo maät). Moät chi tieát beù An bò cha ruoät vaø cha gheû ñaùnh ñaäp vaø ta nghó ngay ñeán hoaøn caûnh ñeå beù An keå cho chuùng ta vaø noù muoán chuùng ta giöõ bí maät thì chuùng ta phaûi cö xöû theá naøo ñeå ñöùa beù muoán giöõ rieâng tö vaø bí maät. Troø chôi veõ hình. 25
  • 24. - Vai troø 1: ngöôøi noùi (coù 1 hình veõ coù saün, ngöôøi noùi coù nhieäm vuï truyeàn ñaït noäi dung ñeå ngöôøi veõ veõ leân moät taám hình theo noäi dung coù saün). -Vai troø 2: ngöôøi veõ (caàn coù söï chæ thò roõ raøng, caàn coù muïc ñích, caàn söï hoã trôï khuyeán khích cuûa ngöôøi noùi) Ngöôøi noùi caàn coù söï chæ thò roõ raøng, noùi höôùng phaûi, höôùng traùi, goùc caïnh, ñoä nghieâng...Khi nhìn toaøn dieän taám hình thì ta goïi laø hình toång theå cuûa vaán ñeà, taám hình cho saün coù ngöôøi noùi noù gioáng ñoâi giaày boát, coù ngöôøi noùi gioáng ñoâi vôù, coù ngöôøi laïi cho raèng noù gioáng hình nöôùc YÙ. Khi ta dieãn taû hình naày baèng moät hình aûnh caùi vôù thì ta giaû ñònh ta vaø ngöôøi kia cuøng coù chieác vôù. Neáu hai ngöôøi cuøng hieåu moät töø gioáng nhau thì ñuû hieåu taát caû, ngöôøi veõ coù theå hình dung vaø veõ ra ñöôïc. Thoâng thöôøng ta hay taû veà caùi chung toång quaùt tröôùc sau ñoù môùi ñeán caùc chi tieát nhoû . Caùc phöông phaùp phoå bieán: 26
  • 25. 1. Duøng hình hoïc ñeå dieãn taû: Khi hai ngöôøi hieåu töø nhö nhau thì vieäc giao tieáp seõ deã daøng (ñoâi khi ta duøng töø trong ngaønh thì thaân chuû khoâng hieåu, thaân chuû coù caûm giaùc hoï ngu neân khoâng hieåu ñöôïc) 2. Phöông phaùp töôûng töôïng hình dung ra moät yù nghó veà hình aûnh naøo ñoù. Trong phöông phaùp naày neáu ta neáu ta chæ thò töøng böôùc, ngöôøi veõ raát khoù quyeát ñònh. 3. Phöông phaùp ñònh löôïng (toâ maøu caùc oâ): Phöông phaùp naày chính xaùc. 27
  • 26. 4. Phöông phaùp nhìn neàn (khoâng nhìn hình): Ñaây laø ngöôøi coù caùi nhìn khaùc thöôøng, neáu laø nhaân vieân xaõ hoäi hoï seõ gaëp nhieàu khoù khaên 28
  • 27. Giôùi haïn nhìn theo kính vaïn hoa. - Tính caùch caù nhaân: Ñaàu tieân cho nhaän thöùc rieâng cuûa moãi ngöôøi, caùch nhìn naày tuøy thuoäc vaøo kinh nghieäm baûn thaân, caùch chuùng ta nhìn theá giôùi beân ngoaøi. - Tính caùch vaên hoùa: Moãi ngöôøi nhìn theá giôùi moät caùch khaùc nhau do aûnh höôûng vaên hoùa khaùc nhau. - Tính caùch ngheà nghieäp: Do kinh nghieäm coâng taùc xaõ hoäi (do ñaøo taïo chuyeân nghieäp cuûa chuùng ta) Trong ba tính caùch treân, caùch naøo aûnh höôûng caùch nhìn cuûa chuùng ta nhieàu nhaát? Coù theå caû ba tính caùch ñeàu aûnh höôûng nhöng neáu caùi chuyeân nghieäp laø caùi maïnh nhaát thì ngaønh coâng taùc xaõ hoäi raát laø may maén. Höôùng daãn moät ngöôøi naøo ñoù laø kyõ naêng cao nhaát trong ngheà coâng taùc xaõ hoäi. Caùc kyõ naêng naày bao goàm: 29
  • 28. 1. Kyõ naêng nhìn nhaän: nhìn nhaän moät caùch khaùch quan, deïp boû caùi toâi sang moät beân, ñieàu naày nhaân vieân xaõ hoäi phaûi daønh moät khu vöïc cho ñieàu mình khoâng bieát. Coù raát nhieàu ñieàu maø nhaân vieân xaõ hoäi caàn hieåu bieát vaø cuõng phaûi saün saøng vôùi nhöõng ñieàu maø mình chöa bieát. 2. Kyõ naêng nhìn caùi cuõ vôùi con maét môùi. 3. Kyõ naêng söû duïng troø chôi laép raùp, gheùp hình: coù khi chuùng ta laép gheùp coøn thöøa, coù khi coøn caùc loã hoång. 4. Kyõ naêng nhìn vaán ñeà töø nhieàu goùc caïnh khaùc nhau, chuùng ta neân thay ñoåi choã ñöùng ñeå nhìn vaán ñeà vaø thay ñoåi nhaän thöùc trong ñaàu ñeå nhìn vaán ñeà. Ñieàu laøm cho coâng vieäc tieán trieån toát ñeïp laø caû hai beân ñeàu coù söï thoâng caûm nhau, ñieàu chuùng ta muoán noùi ñeán laø söï linh hoaït, chuùng ta caàn heát söùc linh hoaït trong hoaøn caûnh, trong vai troø chuùng ta ñaûm nhieäm ñoái vôùi thaân chuû. Laø nhaân vieân xaõ hoäi chuùng ta ñaûm ñöông nhieàu vai troø khaùc nhau ñoái vôùi thaân chuû. 30
  • 29. Nhöõng vai troø khaùc nhau cuûa nhaân vieân xaõ hoäi: 1. Vai troø ngöôøi moâi giôùi (Broker) : Ngöôøi moâi giôùi laø ngöôøi noái keát ñoái töôïng vôùi nguoàn taøi nguyeân, ñaõ noái keát thaân chuû vôùi nguoàn taøi nguyeân thì nhaân vieân xaõ hoäi phaûi bieát veà nguoàn taøi nguyeân ñoù, chuùng ta phaûi ñaùnh giaù nhu caàu cuûa thaân chuû ñoái vôùi nguoàn taøi nguyeân. Nhaân vieân xaõ hoäi phaûi tích cöïc saùng taïo ñeå taïo neân moái lieân keát. 2. Vai troø ngöôøi taïo ñieàu kieän (Enabler) : Ñoù laø vai troø cuûa nhaân vieân xaõ hoäi giuùp cho thaân chuû giaûi quyeát moät vaán ñeà, taïo ñieàu kieän cho thaân chuû laøm vieäc theo kieán thöùc rieâng cuûa mình .Thí duï nhaân vieân xaõ hoäi giuùp cho ngöôøi choàng hay ngöôøi vôï laøm chuû ñöôïc caûm xuùc cuûa mình , giuùp cho hoï laøm ñöôïc coâng vieäc trong vai troø cuûa hoï. 3. Vai troø ngöôøi giaùo duïc (Teacher) : Vai troø cuûa nhaø giaùo duïc laø phaûi tìm caùch ñeå chuyeån thoâng tin moät caùch toát nhaát ñeán thaân chuû. 4. Vai troø ngöôøi bieän hoä cho thaân chuû (Advocate) : Nhaân vieân xaõ hoäi ñaïi dieän cho nhu caàu cuûa thaân chuû, chuùng ta quyeát ñònh laøm nhöõng haønh ñoäng naøo ñoù thay cho thaân chuû, chuùng ta laøm vieäc naày vôùi quyeàn maø thaân chuû trao cho chuùng ta. Thí duï ñoái vôùi treû lang thang, nhaân vieân xaõ hoäi laø ngöôøi bieän hoä cho treû. 5. Vai troø ngöôøi trung gian (Mediator) : Ñaây laø vai troø maø nhaân vieân xaõ hoäi giuùp cho moät hay nhieàu thaân chuû cuøng thaáy moät quan ñieåm chung vaø giuùp cho hoï cuøng hieåu quan ñieåm cuûa nhau, chuùng ta thöôøng laøm coâng vieäc naày ñoái vôùi gia ñình. Treân ñaây laø 5 vai troø maø nhaân vieân xaõ hoäi phaûi ñaûm ñöông qua laïi, ñoâi khi ta thaáy moät soá vai troø maø chuùng ta coù theå ñaûm ñöông vaø moät soá vai troø thaät laø khoù khaên ñoái vôùi chuùng ta. Khi naøo chuùng ta tìm kieám söï giuùp ñôõ theâm? Vai troø naøo khi ñaûm ñöông ta thaáy deã nhaát? 31
  • 30. NOÄI DUNG TAÄP HUAÁN NGAØY BA (06/08/97) - Caùc giai ñoaïn cuûa coâng taùc xaõ hoäi. - Moät soá kyõ naêng giao tieáp cô baûn. Caùc giai ñoaïn cuûa coâng taùc xaõ hoäi: (Coâng taùc xaõ hoäi coù 3 giai ñoaïn) - Giai ñoaïn baét ñaàu (Beginnings) - Giai ñoaïn giöõa (Middles) - Giai ñoaïn keát thuùc (Endings) Trong caùc giai ñoaïn treân, moãi giai ñoaïn chieám bao nhieâu thôøi gian coøn tuøy thuoäc vaøo caùc nhaân toá, coù theå tuøy boái caûnh. Ví duï moät ngöôøi khoâng muoán tieáp caän vôùi dòch vuï xaõ hoäi thì giai ñoaïn 1 raát laâu. Ngoaøi ra noù coøn tuøy thuoäc ôû khaû naêng cuûa nhaân vieân xaõ hoäi, coù theå ta khoâng tìm hieåu ñaùnh giaù kyõ ôû giai ñoaïn 1 maø ñi thaúng vaøo giai ñoaïn 2 hoaëc cô quan laøm vieäc khoâng thaáy giai ñoaïn 1 laø quan troïng, hoï khoâng cho ta ñuû thôøi gian ñeå tieáp caän. -Giai ñoaïn 1: (giai ñoaïn baét ñaàu) Coù moät soá vieäc phaûi laøm tröôùc khi gaëp thaân chuû, nghiaõ laø nhaân vieân xaõ hoäi bieát tröôøng hôïp ñoù nhöng chöa gaëp thaân chuû. Böôùc ñaàu tieân nhaäp cuoäc baèng caùch chuaån bò thaùi ñoä ñoàng caûm cuûa chuùng ta vaø chuaån bò chính baûn thaân mình. + Doø soùng (Tuning in): Doø soùng coù hai phaàn. 32
  • 31. * Phaàn ñaàu xem coi mình coù caûm giaùc vaø mình nghó theá naøo veà con ngöôøi maø mình saép gaëp. Ví duï moät soá ngöôøi laøm vieäc vôùi treû bò laïm duïng tình duïc, caùc baïn caàn tìm hieåu caûm xuùc cuûa mình veà haønh ñoäng ñoù, caûm xuùc cuûa mình ñoái vôùi ngöôøi coù traùch nhieäm veà haønh ñoäng ñoù. Ta coù theå töùc giaän ñoái vôùi ngöôøi coù traùch nhieäm, caûm xuùc ñoù ta phaûi coù söï keàm cheá, neáu khoâng coâng vieäc cuûa ta ñoái vôùi treû coù aûnh höôûng. * Phaàn thöù hai cuûa söï doø soùng laø chuùng ta phaûi bieát ñaët mình vaøo thaân chuû ñeå tìm hieåu caûm xuùc. Ñieàu nghòch lyù laø chuùng ta khoâng theå hieåu ñöôïc caûm xuùc cuûa thaân chuû neáu chuùng ta khoâng naém ñöôïc caûm xuùc cuûa chính baûn thaân mình. Moät coâng vieäc khaùc laø ñi vaøo ñieåm trung taâm. Ví duï ta ñang baän taâm ñeán vaán ñeà rieâng tö naøo ñoù, ta phaûi deïp sang moät beân ñeå laáy laïi bình tónh maø tieáp thaân chuû. Kinh nghieäm cuûa giaùo sö Carol. “Khi toâi laøm kieåm huaán vieân, toái coù nghieân cöùu sinh vieân thöïc taäp cuûa toâi, nhoùm sinh vieân naày raát ña daïng, hoï ñeán töø moïi nôi. Khi baøn veà khaùi nieäm taäp trung thì nhöõng sinh vieân coù vaên hoaù khaùc nhau neân neâu yù kieán khaùc nhau. Khi baøn theâm, coù nhöõng phöông phaùp khaùc vôùi nhöõng ñieàu nhaân vieân xaõ hoäi phaûi laøm. Ví duï: - Caùc sinh vieân Myõ da ñen noùi raèng tieáp xuùc vôùi thaân chuû deã daøng nhö ngöôøi baïn vì hoï côûi môû, saün saøng boäc loä mình. - Caùc sinh vieân töø ñaûo trung Myõ noùi hoï vui veû nhöng duø sao hoï yù töù hôn. - Caùc sinh vieân Nam Myõ noùi khi hoï tieáp xuùc vôùi thaân chuû thì hoï nhoát caûm xuùc cuûa hoï vaøo caùi hoäp (do hoï sôï caûm xuùc cuûa hoï maïnh meõ seõ laûm cho hoï ñoàng hoùa vôùi thaân chuû.) Nhaân vieân xaõ hoäi phaûi laø chính mình, nhöng mình khoâng phaûi laø thaân chuû. Chuùng ta caàn coù söï caân baèng khaù teá nhò giöõa yù thöùc vaø keàm cheá caûm xuùc baûn thaân ñeå hoaø ñoàng vôùi thaân chuû. 33
  • 32. Giaùo sö Mary Ann chia seû kinh nghieäm veà söï taäp trung. “Moãi chuùng ta coù moät caùch rieâng khi gaëp thaân chuû. Hoài ñoù toâi môùi ñi laøm, moät nhaân vieân xaõ hoäi ñaõ noùi vôùi toâi raèng baø ta phaûi laùi xe ba voøng tröôùc khi laøm vieäc vôùi thaân chuû”. 34
  • 33. Moät soá kyõ naêng khaùc. - Tröôùc khi chuùng ta gaëp thaân chuû chuùng ta neân oân laïi nhöõng gì chuùng ta bieát veà thaân chuû, neáu chuùng ta khoâng laøm ñieàu ñoù thì seõ coù aûnh höôûng ñeán cuoäc vaán ñaøm ñaàu tieân. Ta neân ñoïc laïi nhöõng thoâng tin ñeå bieát nhöõng gì caàn bieát. Phöông phaùp naém thoâng tin qua nhöõng ñoàng nghieäp tröôùc, töø gia ñình..., nhieäm vuï keá ñoù laø tham khaûo qua ñoàng nghieäp, qua taøi lieäu. - Nhieâm vuï keá tieáp laø saép xeáp moâi tröôøng vaø thôøi gian gaëp thaân chuû. Luùc naøo gaëp thaân chuû laø toát nhaát? Gaëp ôû ñaâu? ÔÛ cô quan, ôû gia ñình hay cuøng ñi baùch boä? Boái caûnh naøo laø toát nhaát cho cuoäc gaëp gôõ ñeå thaân chuû caûm thaáy thoaûi maùi. - Leân keá hoaïch cho cuoäc vaán ñaøm ñaàu tieân. Chuùng ta töï hoûi coù nhöõng ñieåm naøo quan troïng, ñieåm naøo caàn bieát khi gaëp thaân chuû. Ñieàu quan troïng laø ta phaûi hieåu roõ muïc ñích gaëp thaân chuû laø gì? Vai troø cuûa ta laø gì? Chaâm ngoân cuûa coâng taùc xaõ hoäi thöïc haønh: “Keá hoaïch vöôït möùc nhöng söû duïng döôùi möùc” Ví duï: Moät gia ñình neâu vaán ñeà laø ñöùa treû coù vaán ñeà nhöng thaät söï chính gia ñình naày coù vaán ñeà. Ñoái vôùi thaân chuû noùi doái, chuùng ta neân tìm hieåu taïi sao hoï laïi noùi doái ñeå cuoäc trao ñoåi thoaûi maùi hôn. Chuùng ta neân coù caùi nhìn khaùc nhau ôû moãi hoaøn caûnh khaùc nhau. 35
  • 34. Thöïc taäp doø soùng treân tröôøng hôïp gia ñình oâng Baûy: 1. Böôùc xaùc ñònh (Identification). Baø Baûy laø moät phuï nöõ ngheøo, 43 tuoåi, thöông con, muoán con hoïc tôùi nôi tôùi choán, baø coù ngheà theâu nhöng khoâng chòu theo ngheà, bieát mình ñi laáy caép ñoà cuûa ngöôøi khaùc laø sai traùi nhöng vaãn chöa döùt khoaùt boû ngheà. Baø coù hai ñôøi choàng, coù hai con vôùi choàng tröôùc vaø ba con vôùi choàng sau. 2. Böôùc ñoàng hoaù (Incorporation). Ñaây laø böôùc duy nhaát maø nhaân vieân xaõ hoäi ñöôïc pheùp ñoùng vai thaân chuû. Caùch thöïc hieän böôùc naày laø ñaët caâu hoûi: Neáu ta laø thaân chuû thì..., chuùng ta seõ coù nhöõng phaûn öùng khaùc nhau vì chuùng ta laø nhöõng ngöôøi khaùc nhau. - Khoâng bieát laøm gì? - Xaáu hoå. - Boái roái giöõa caùi xaáu vaø caùi toát. - Töùc giaän choàng. - Vaát vaû. - Lo laéng vì sôï bò coâng an baét. - Muoán gaëp nhaân vieân xaõ hoäi. - Muoán tìm moät loái thoaùt. (Coù khi chuùng ta thöông caûm, coù khi ta giaän döõ vaø coù khi ta chaúng coù caûm xuùc gì caû). 3. Böôùc phaûn chieáu (Reverberration) Kyõ thuaät duøng kinh nghieäm baûn thaân ñeå taïo ra nhöõng caûm xuùc gioáng nhö thaân chuû chuùng ta xem chuùng ta coù nhöõng phaûn öùng gì, nhöõng kinh nghieäm gì gioáng thaân chuû. 36
  • 35. - Chuùng ta nghó con chuùng ta bò laïc, con ta boû ñi... ñeå tìm caûm xuùc, chuùng ta chia seû nhöõng maát maùt nhöõng ñieàu kieän gioáng nhö thaân chuû, coù khi ít hôn, coù khi nhieàu hôn thaân chuû. Trong giai ñoaïn phaûn chieáu ta taïo ñöôïc moái ñoàng caûm giöõa caûm xuùc cuûa ta vaø caûm xuùc cuûa thaân chuû. Coù theå chuùng ta coù moät soá maët maïnh vaø cuõng coù theå phaûn chieáu maët maïnh naày leân thaân chuû maø hoï khoâng coù. Do ñoù ngöôøi ta noùi nhöõng ngöôøi töông töï thì deã laøm vieäc vôùi nhau hôn. Thí duï ngöôøi coù kinh nghieäm veà nghieän seõ deã laøm vieäc vôùi thaân chuû laø ngöôùi nghieän (coù theå ñoù laø maët maïnh), cuõng coù theå ta deã aùp ñaët leân thaân chuû nhöõng kinh nghieäm maø ta coù veà giaûi phaùp. Do ñoù khoâng theå ñoøi hoûi nhaân vieân xaõ hoäi phaûi coù cuoäc soáng gioáng nhö thaân chuû. Trong giai ñoaïn phaûn chieáu naày, ta töï hoûi nhöõng ñieàu gì xaûy ra cho baø Baûy, chuùng ta tìm nhöõng kinh nghieäm trong cuoäc soáng cuûa chuùng ta ñeå noái keát cuoäc ñôøi thaân chuû vaø chuùng ta laáy hoaøn caûnh ñoù vaø töï hoûi mình: “Neáu toâi ôû hoaøn caûnh ñoù thì toâi seõ theá naøo?” Thí duï ta coù theå coù kinh nghieäm: - Khoâng muoán gaëp nhaân vieân xaõ hoäi cöù moãi ngaøy ñeán hoûi han. - Muoán gaëp nhaân vieân xaõ hoäi. - Boû quaùch oâng choàng. - Khoâng theøm suy nghó gì caû, cöù soáng qua ngaøy. 4. Giai ñoaïn ruõ boû, döùt boû thaân chuû ra khoûi baûn thaân mình (Detachment) Böôùc luùi ra xa, nhìn laïi nhöõng böôùc maø ta ñaõ laøm. Böôùc luøi khoûi thaân chuû, chuùng ta nhìn laïi baèng lyù trí nhieàu hôn, phaân tích nhöõng aûnh höôûng ñeán thaân chuû, phaân tích phaûn öùng cuûa chính ta. Coù ñieàu gì trong ta laø quan troïng ñeå laøm vieäc vôùi baø Baûy. ÔÛ gia ñình naày ta coù theå trao ñoåi vôùi ñoàng nghieäp vaø saün saøng thieát laäp keá hoaïch tieáp xuùc laàn ñaàu vôùi thaân chuû. 5. Böôùc côûi môû (Openness) 37
  • 36. Ñaây laø böôùc tieáp xuùc tröïc tieáp vôùi thaân chuû. Khi ôû böôùc naày ta queân ñi luùc ta ñoàng hoùa vôùi thaân chuû vaø töông ñoàng ñeå tìm kinh nghieäm nôi thaân chuû. Neáu ta khoâng côûi môû hoaøn toaøn thì ta seõ khoâng tieáp nhaän ñöôïc nhöõng ñieàu thaân chuû coù theå noùi cho ta nghe. Nhöõng thoâng tin caàn thieát tröôùc khi gaëp thaân chuû (coù ba loaïi thoâng tin) - Thoâng tin caàn thieát tröôùc khi gaëp thaân chuû. - Thoâng tin coù sau khi phoûng vaán. - Thoâng tin boå sung sau khi phoûng vaán. Thöïc taäp tìm hieåu nhöõng thoâng tin treân tröôøng hôïp gia ñình oâng Baûy. 1. Baø Baûy laø moät phuï nöõ 43 tuoåi, coù hai ñôøi choàng, hai doøng con, hai con choàng tröôùc ñaõ boû ñi, ba ñöùa con chung thì moät ñang phuï hoà, hai con nhoû ñang ñi hoïc, choàng thaát nghieäp laïi nghieän ngaäp, gia ñình soáng ôû haønh lang, baø Baûy raát thöông con, muoán con neân ngöôøi, baø bieát ngheà theâu may. 2. Caàn nhöõng thoâng tin gì? - Muoán bieát vieäc hoïc taäp cuûa hai treû. - Vieäc chi tieâu cuûa gia ñình baø Baûy, thu nhaäp caû gia ñình, chi phí toái ña caû gia ñình. - Mong muoán cuûa baø Baûy veà hai con. - Muoán bieát thoâng tin cuûa oâng Baûy. - Moái quan heä cuûa baø Baûy vôùi haøng xoùm. - Baø soáng theá naøo vôùi nhöõng ngaøy khoâng haønh ngheà? Baø ñaõ bò coâng an baét laàn naøo chöa? - Chính quyeàn ñòa phöông coù quan taâm ñeán gia ñình baø khoâng? - Söùc khoûe cuûa baø Baûy. - OÂng Baûy coù bieát theâm ngheà gì ñoù ñeå laøm khoâng? 38
  • 37. - Nguyeân nhaân taïi sao baø Baûy laïi boû ngheà theâu may ñeå ñi choâm chiaû? - Trong gia ñình ai laø ngöôøi aûnh höôûng nhieàu nhaát ñoái vôùi baø Baûy? - Moái quan heä giöõa hai vôï choàng? - Haøng xoùm coù quan taâm ñeán gia ñình baø Baûy khoâng? 3. Caàn gaëp ai ñeå naém thoâng tin. Haøng xoùm, chính quyeàn ñiaï phöông, baïn haøng ngoaøi chôï, coâng an khu vöïc, toå phuï nöõ, toå daân phoá, choàng, con, coâ giaùo cuûa nhöõng ñöùa con. 4. Neân gaëp ai tröôùc. - Gaëp ñöùa con ñang hoïc lôùp 6. - Gaëp oâng Baûy. - Gaëp baø Baûy. 5. Gaëp ai tröôùc vaø ôû ñaâu? - Gaëp baø Baûy ôû nhaø ñeå gaây tình caûm. - Gaëp con ôû tröôøng ñeå naém thoâng tin sau ñoù seõ ñeán nhaø. - Gaëp oâng Baûy ôû nha vaøo buoåi chieàu luùc oâng baét ñaàu nhaäu. - Gaëp baø Baûy ôû nhaø luùc khoâng ñi haønh ngheà. Qua caùc yù kieán maø hoïc vieân ñaõ neâu, giaûng vieân ñaõ ñöa ra nhöõng kinh nghieäm nhö sau: Ñieåm xuaát phaùt cuûa nhaân vieân xaõ hoäi laø ñieåm ñöùng cuûa thaân chuû. Ta thaáy baø Baûy thöông con neân ta tieáp caän vôùi con tröôùc ñeå gaây aán töôïng toát ñoái vôùi baø Baûy. Neáu muoán gaëp baø Baûy chuùng ta caàn naém thoâng tin veà giôø giaác maø baø Baûy raûnh. Ai laø ngöôøi phuï nöõ maø baø Baûy thaân nhaát? Caù tính cuûa baø Baûy theá naøo? Deã hay khoù? 39
  • 38. Theo quan ñieåm cuûa chuùng toâi thì chuùng toâi laøm vieäc tröïc tieáp vôùi thaân chuû, khoâng qua nhöõng ngöôøi khaùc cho duø ñoù laø thaønh vieân trong gia ñình. Nhaân vieân xaõ hoäi khoâng ñöôïc pheùp tieáp xuùc vôùi ai ngoaøi thaân chuû ñeå ñaûm baûo tính rieâng tö cuûa thaân chuû, moät quyeàn rieâng tö raát quan troïng, tröôøng hôïp duy nhaát chuùng ta ñöôïc tieáp xuùc caùc ngöôøi khaùc laø tröôøng hôïp treû bò ngöôïc ñaõi, khoâng coù giaûi phaùp naøo laø duy nhaát. Chuùng ta caàn phaûi xaùc ñònh nhöõng thoâng tin chuùng ta caàn bieát tröôùc khi gaëp thaân chuû, muïc tieâu laàn gaëp ñaàu tieân vôùi thaân chuû laø taïo moái quan heä vôùi thaân chuû vaø chuùng ta coá tìm moïi thoâng tin maáu choát ñoù; vaø qua thaân chuû ta bieát ñöôïc ai laø ngöôøi maø chuùng ta muoán bieát theâm thoâng tin; chuùng ta seõ hoïc veà moät soá kyõ naêng caàn thieát cho buoåi tieáp xuùc ñaàu tieân? Ngöôøi ñoù laø ai? Gia ñình naày chuùng ta tìm gaëp moät ngöôøi, ta seõ baøn veà kyõ naêng ñeå gaëp moät ngöôøi, coù theå chöa gaëp caû gia ñình, ñoù laø moät kyõ naêng khaùc, ta seõ thaûo luaän sau. MOÄT SOÁ KYÕ NAÊNG GIAO TIEÁP CÔ BAÛN Coù ba nguyeân taéc trong giao tieáp maø toâi muoán baøn ñeán. Nguyeân taéc 1: Thoâng ñieäp gôûi ñi thì thoâng ñieäp nhaän laïi khoâng gioáng nhö thoâng ñieäp gôûi ñi (khoâng gioáng nhau). Ñoù laø suy nghó caûm xuùc cuûa chuùng ta luùc giao tieáp. Thí duï: Toâi noùi vôùi coâ Oanh: “Coâ troâng ñeïp hoâm nay”. Toâi ñang meät khi noùi, coù theå coâ Oanh seõ nghó: “Baø aáy khoâng thaät sö khen mình”, hoaëc coâ Oanh ñang meät, coâ seõ hieåu raèng: “Hoâm nay môùi ñeïp thoâi, coøn hoâm qua thì sao?” Thoâng ñieäp toâi muoán gôûi laø lôøi khen nhöng ngöôøi nhaän laïi khoâng cho laø lôøi khen. Moät caâu maø thaân chuû thöôøng hay hoûi nhaân vieân xaõ hoäi “Coâ coù con caùi khoâng?”. Neáu nhaân vieân xaõ hoäi noùi laø khoâng vaø nhaân vieân xaõ hoäi ñang coù veû chöa an taâm laém vôùi tröôøng hôïp naày? Hoï khoâng 40
  • 39. hieåu ñöôïc yù nghiaõ thaät söï cuûa tröôøng hôïp naày? Hoï khoâng hieåu laø thaân chuû coù nghó laø nhaân vieân xaõ hoäi coù ñuû khaû naêng giaûi quyeát tröôøng hôïp naày khoâng? Thöôøng thì nhaân vieân xaõ hoäi traùnh nhìn qua boä loïc laø thaân chuû ñang nghó gì? 41
  • 40. Nguyeân taéc 2: Giao tieáp coù hai lôùp. Thí duï toâi vöøa laøm vieäc maø vöøa hoûi thaân chuû coù muoán noùi gì khoâng? (Phaûi chuù yù caû haønh vi vì chuùng ta khoâng theå khoâng truyeàn thoâng). Nguyeân taéc 3: Töï chuùng ta luoân luoân phaùt ra thoâng ñieäp maø chuùng ta khoâng nhaän thaáy caû phong caùch chuùng ta cuõng laø moät truyeàn thoâng. Nhöõng kyõ naêng giuùp chuùng ta truyeàn thoâng toát hôn - Kyõ naêng laéng nghe chuû ñoäng (Active listening): Coù nghiaõ laø môøi goïi , khuyeán khích ngöôøi khaùc tieáp tuïc noùi. - Quan saùt ngöôøi khaùc (Observing) khuyeán khích hoï noùi, khuyeán khích hoï phaûn hoài laïi yù nghó cuûa hoï. - Chuù taâm (Encouraging) Nhaân vieân xaõ hoäi coù theå laäp laïi nhöõng ñieàu maø thaân chuû ñaõ noùi cho mình nghe, neáu chuùng ta noùi laïi khoâng ñuùng vôùi yù cuaû thaân chuû, thì haõy cho hoï cô hoäi noùi laïi suy nghó cuûa hoï. Giuùp cho hoï hieåu ñöôïc ñieàu hoï muoán noùi. Toân troïng vôùi caûm xuùc cuûa hoï. Ví duï: Ngöôøi meï noùi laïi cho ta nghe veà haønh vi maø baø ta ñaõ ngöôïc ñaõi con, neáu ta chæ chuù yù ñeán söï ngöôïc ñaõi maø khoâng chuù yù ñeán söï maát töï chuû cuûa hoï thì ta chöa thaät söï toân troïng caûm xuùc cuûa hoï. Toùm taét: Chuùng ta caàn phaûi: 42
  • 41. - Ñònh vò (khoâng coù caùch ñònh vò nhaát ñònh naøo caû, coù theå ngoài gaàn, hoaëc ngoài ñoái maët), ñònh vò naày khoâng phaûi laø nhìn vaøo maét hoï . - Coù maët vôùi caû taâm hoàn. - Quan taâm chia seõ vôùi thaân chuû ñeå tieán ñeán hieåu bieát vaán ñeà. 43
  • 42. 44
  • 43. NOÄI DUNG TAÄP HUAÁN NGAØY THÖÙ BOÁN (07/08/1997) -Sô ñoà theá heä vaø baûn ñoà sinh thaùi 1. Sô ñoà theá heä Nhaân vieân xaõ hoäi vaø thaân chuû laøm vieäc treân moät caâu truyeän khaùch quan rieâng bieät, nhaân vieân xaõ hoäi tìm hieåu theâm veà hoaøn caûnh gia ñình caùc theá heä tröôùc, ñeå coù theâm thoâng tin. Neáu ta vaø nhieàu thaønh vieân trong gia ñình cuøng laøm vieäc treân baûn ñoà theá heä, ñieàu naày coù theå taïo neân moái quan heä giöõa caùc thaønh vieân trong gia ñình khi hoï baøn veà lòc h söû chung cuûa gia ñình. Ví duïï: cheát ñaøn ñaøn baø oâng 55.80. Ngaøy keát hoân ly dò m’85 d:89. nuoâi con mang thai con nuoâi sanh ñoâi sanh cheát Caùch laøm baûn ñoà theá heä 45
  • 44. Hoûi teân tuoåi cuûa ngöôûi coù maët trong gia ñình Neáu thaân chuû keå cho ta nghe theá heä tröôùc maø noùi teân, thì teân ngöôøi coù yù nghóa vôùi chuùng ta. Ngoaøi teân, chuùng ta cuõng caàn bieát theâm veà nhöõng vaán ñeà nhö keát hoân - ly dò- cheát vaø sinh. Chuùng toâi muoán hieåu lòch söû gia ñình ñoái vôùi ngöôøi cheát, bieán coá gia ñình nhö sinh nhaät... Chuùng ta cuõng caàn bieát lòch söû cuûa ngöoøi ñau beänh. Ví duï: Nhieàu ngöôøi cheát trong gia ñình cuõng giuùp cho thaân chuû hieåu ra vaán ñeà gì ñoù. Sô ñoà theá heä giuùp cho nhaân vieân xaõ hoäi nhìn roõ hôn vaán ñeà gia ñình cuûa thaân chuû. BIEÅU ÑOÀ THEÁ HEÄ GIA ÑÌNH BEÙ AN. 2. Baûn ñoà sinh thaùi: 46
  • 45. Moái quan heä qua laïi giöõa gia ñình vaø caùc toå chöùc hai chieàu Nhieàu ñöôøng qua laïi, moái quan heä chaët cheõ hôn nhieàu ñöôøng Nhieàu maâu thuaãn Quan heä raát caùch xa ----------- Cung caáp naêng löôïng moät chieàu 47
  • 46. BIEÅU ÑOÀ SINH THAÙI GIA ÑÌNH BEÙ AN GÑ MÔÛ ROÄNG 70T VIEÄC NHAØ LAØM NGUYEÄN Cha ruoät HOÄI GIA ÑÌNH PHUÏ NÖÕ HAØNG XOÙM AN 12T TRAÏM Y TEÁ TRÖÔØNG VHVL TOÅ DAÂN PHOÁ 48
  • 47. Neáu trong voøng troøn giöõa ta veõ baûn ñoà theá heä nhoû khi ñoù coù theå coù nhieàu ñöôøng môùi töø caùc thaønh vieân trong gia ñình ñoái vôùi caùc nguoàn taøi nguyeân beân ngoaøi, hình coù theå phöùc taïp nhöng laïi gaàn vôùi thöïc teá hôn. Ñoâi khi coù moät nhaân vaät trong gia ñình chuùng ta caàn phaûi chuù yù hôn trong baûn ñoà sinh thaùi. Moät thoâng tin ta seõ nhaän ra khi ñaõ veõ xong baûn ñoà sinh thaùi, chaúng haïn nhö gia ñình coù nhaän ñöôïc nguoàn taøi nguyeân khoâng? Neáu gia ñình traøn ngaäp nguoàn taøi nguyeân thì coù vaán ñeà cho neân tröôøng hôïp naøy nhaân vieân xaõ hoäi coá gaéng keát hôïp phoái hôïp caùc dòch vuï cuûa hoï laïi. Tröôøng hôïp phoå bieán hôn laø moät gia ñình bò coâ laäp khoâng ñöôïc keát noái vôùi nguoàn taøi nguyeân beân ngoaøi, ôû ñaây coù nhieàu ñöôøng caùch khoaûng hay maâu thuaãn. Moät ñieàu khaùc nöõa laø chuùng ta seõ veõ baûn ñoà vaøo nhöõng thôøi ñieåm khaùc nhau ñeå gia ñình thaáy coù söï thay ñoåi theo thôøi gian. Toâi nhaän thaáy baûn ñoà sinh thaùi raát höõu ích khi thaân chuû töï traùch mình. Khi nhìn vaøo baûn ñoà sinh thaùi vaø moâi tröôøng xung quanh hoï caûm thaáy hoï quaù thieáu ñoái vôùi moâi tröôøng xung quanh, phaûi ñoái phoù vôùi bao nhieâu maâu thuaãn beân ngoaøi. Baûn ñoà sinh thaùi duøng cho thaân chuû vaø cho nhaân vieân xaõ hoäi ñeå nhìn thaáøy vaán ñeà. Veà caáu truùc cô baûn, baûn ñoà sinh thaùi giuùp ta naém baét ñöôïc nhieàu vaán ñeà cuûa gia ñình. Coâng cuï naøy coù gía trò veà nhöõng tröôøng hôïp maø caùc baïn thieát laäp, toâi bò traøn ngaäp thoâng tin, thí duï moät ngöôøi coù 4 ñôøi choàng, doïn nhaø töø nôi naøy ñeán nôi khaùc, trong tröôøng hôïp naày toâi seõ ngoài laïi ñeå laøm vieäc treân baûn ñoà sinh thaùi vaø baûn ñoà theá heä. Ñoâi khi chuùng ta coù quaù nhieàu thoâng tin, chuùng ta seõ boû queân nhöõng chi tieát quan troïng, vaø baèng caùch saép xeáp laïi thoâng tin ta seõ naém ñöôïc maáu choát cuûa vaán ñeà. Toát nhaát laø khi laøm vieäc vôùi hoïc troø, chuùng ta seõ yeâu caàu hoïc sinh laäp baûn ñoà sinh thaùi vaø baûn ñoà theá heä, giaûi thích cho hoïc sinh hieåu, ñeå giuùp hoï thaáy ñöôïc caùi khaùc nhau cuûa thaân chuû ñeå hoï hieåu ñöôïc hoøan caûnh cuûa thaân chuû. Cuoái cuøng khi ta muoán taïo moái quan heä ñoái taùc vôùi thaân chuû, ñöa ra moät ngoân ngöõ chung ñeå nhaân vieân xaõ hoäi vaø thaân chuû cuøng noùi chuyeän thöôøng laø caùi thaân chuû muoán coù rieâng cho hoï. Gia ñình coâ N 49
  • 48. Caù nhaân Gia ñình Coäng ñoàng Maët maïnh: Maët maïnh: Maêït maïnh: - Ñoaøn keát - Quan taâm N: - Ñaõ boû ngheà - Giuùp voán cho - Treû khoeû ñeïp, coù meï, chò, vaø em hieáu ñi hoïc - Soáng ñoäc laäp - Muoán boû ngheà Meï: Kieám tieàn ñuû soáng. Chò: Coù gia ñình ñaõ boû ngheà Em: Ñang ñi hoïc Maët yeáu: Maët yeáu Maët yeáu: N: Hoïc ít, khoâng coù - Caùc con khoâng - Khu maïi daâm ngheà oån ñònh, baøi coù cha meï hôïp ngheøo, baøi baïc, baïc phaùp vaø khoâng thieáu söï töông coù traùch nhieäm. trôï Chò: Hoïc ít, khoâng ngheà - Coù quùa trình - Caùc chieán dòch haønh ngheà maïi baøi tröø TNXH Choàng: soáng lôïi daâm 2 ñôøi khoâng lieân tuïc, duïng neân hieäu quaû khoâng cao. Söï 50
  • 49. phoái hôïp giöõa caùc ngaønh chöa chaët cheõ, chæ giaûi quyeát ngoïn chöa taän goác. 51
  • 50. Gia ñình beù An An Meï Cha gheû Maïnh: Maïnh: Maïnh: - Thöông meï - Thöông con - Cöu mang hai meï con An luùc - Chòu ñöïng söï haét - Khoâng coù con bô vô. huûi cuûa hai cha vôùi choàng sau - Coøn ñi hoïc Yeáu: Yeáu: Yeáu: - Quaäy phaù - Khoâng baûo veä - Uoáng röôïu. ñöôïc con - Kheùp kín, traàm - Khoâng coù yù caûm, khoù tieáp caän. - Khoâng ngheà chí vöôn leân. nghieäp. - Gheùt caû hai cha - Ngöôïc ñaõi treû (cha ruoät vaø cha - Khoâng töï quyeát con gheû) ñònh hoân nhaân cuûa mình GÑ meï ruoät döôïng Gia ñình cha ruoät Cha ruoät gheû Maïnh: Maïnh: - Töï laäp. - Coù vieäc laøm oån ñònh - Khoâng coù söï maâu thuaãn giöõa hai vôï choàng. 52
  • 51. - Coøn coá gaéng cho con ñi hoïc Yeáu: Yeáu: Yeáu: - Ngheøo, laøm vieäc - Khoâng tích cöïc - Khoâng coù khoâng oån ñònh traùch nhieäm - Chaû lo cho chaùu vôùi con - Duøng baïo löïc ñoái vôùi vôï vaø con Coäng ñoàng Baø noäi Maïnh: Maïnh: - Coù tröôøng - Thöông con, VHVL thöông chaùu - Coù dòch vuï - Khoâng coù khoù thaêm vieáng cuûa khaên gì veà nhaân vieân xaõ kinh teá. hoäi. Yeáu: Yeáu: - Thieáu hoã trôï - Khoâng thuyeát phuïc con trai - Khu teä naïn xaõ phaûi coù traùch hoäi nhieäm vôùi chaùu noäi mình 53
  • 52. NOÄI DUNG TAÄP HUAÁN NGAØY NAÊM (08/08/1997) - Phöông phaùp tieáp caän thaân chuû. - Xem xeùt ca cuûa gia ñình N (xem xeùt vaán ñeà treân nhöõng thoâng tin ñaõ coù saün). - Keá hoaïch can thieäp. - Caùc böôùc trong quaù trình hôïp ñoàng. Phöông phaùp tieáp caän vôùi thaân chuû: Khi choïn phöông phaùp, ta döïa treân tieâu chuaån naøo? Tröôùc kia löïa choïn, baïn töï hoûi söï löïa choïn ñoù thì yù thöùc baïn aûnh höôûng ñeán söï löïa choïn theá naøo? Coù khi naøo yù thöùc caù nhaân cuûa baïn laán aùt caùch löïa choïn khoâng? Neáu ta thích moät phöông phaùp naày hôn phöông phaùp khaùc cuõng ñöôïc, nhöng ta neân chuù yù nhöõng ñieàu toát nhaát cho thaân chuû trong caùch löïa choïn. Coù nhöõng ngöôøi khoâng bao giôø laøm vieäc vôùi nhoùm, hoï noùi coù quaù nhieàu ngöôøi trong khi coù moät mình toâi, coù nhaân vieân xaõ hoäi khaùc chæ laøm vieäc vôùi moät ngöôøi hoï noùi nhö vaäy thaân maät quaù, gaàn guõi quaù, rieâng tö quaù. Coù ngöôøi thì khoâng bao giôø laøm vieäc vôùi gia ñình vì toâi khoâng thích thaønh vieân cuûa gia ñình. Toâi khoâng muoán nhö vaäy, toâi luoân thích caùi naày hôn caùi khaùc. Caù nhaân Gia ñình Nhoùm Coù nhieàu kyõ naêng 54
  • 53. Ít kyõ naêng Trong coâng vieäc cuûa nhaân vieân xaõ hoäi ta coù moät baûng ghi cheùp tieán trình (Process), ôû coät ñaàu tieân ta ghi laïi caâu chuyeän ñoái thoaïi giöõa ta vaø thaân chuû, coät 2 ghi laïi chính caûm xuùc tröôùc maét cuûa ta trong caâu chuyeän, coät 3 phaân tích ,trong coät phaân tích, taïi sao baïn coù caûm xuùc ñoù tröôùc caâu chuyeän - phía beân phaûi, kieåm huaán vieân bình luaän nhöõng gì baïn ghi (supervisor). Khi moät sinh vieân baét ñaàu ñi thöïc taäp phaàn lôùn sinh vieân phaûi laøm, sinh vieân thöôøng khoâng thích vì noù ñoøi hoûi nhieàu kyõ thuaät vì phaûi nhôù laïi cuoäc ñoái thoaïi nhöõng gì ñaõ noùi vôùi thaân chuû. Vì vaäy sau khi vaán ñaøm, nhaân vieân phaûi ghi laïi cuoäc noùi chuyeän vôùi thaân chuû, baïn phaûi nhôù laïi nhöõng gì baïn ñaøm thoaïi. Ví duï: Chöùng minh nhöõng söï höõu ích cuûa coâng cuï naày. Moät ngöôøi tröôùc khi nghieän sau ñoù anh höôùng daãn moät nhoùm nghieän, caûm xuùc cuûa anh ta ñoái vôùi cuoäc hoïp nhoùm raát maïnh, vaø moät trong caùc khoù khaên laø anh ta chöa noùi vôùi moät ai trong nhoùm veà khoù khaên cuûa anh ta, vaø trong khi hoï ñang thaûo luaän, anh ta töï taùch rôøi cuoäc noùi chuyeän vì anh ta che daáu quaù khöù cuûa mình vì vaäy coät naøy anh ta boû troáng vaø kieåm huaán vieân cuûa cô quan noùi raèng: “Chuùng toâi coù vaán ñeà vôùi anh naày vì haàu nhö anh ta khoâng coù moái quan taâm ñeán nhoùm”. Toâi vaø kieåm huaán vieân khoâng bieát veà quaù khöù anh ta, sau ñoù chuùng toâi coù chaát vaán anh ta taïi sao khoâng quan taâm ñeán nhoùm, chuùng toâi khoâng bieát gì veà anh vaø thaønh vieân trong nhoùm khoâng thích anh ta. Sau cuoäc gaëp gôõ anh ta môùi thoå loä taâm söï cuûa anh ta. Chæ sau khi anh ta thoå loä nhö vaäy, anh ta môùi coù caûm xuùc, môùi nhìn ñöôïc chính mình, ñoù laø moät trong nhöõng coâng cuï giuùp chuùng ta nhìn laïi chính mình ñeå töï yù thöùc. Dó nhieân, anh ta khoâng caàn phaûi thoå loä vôùi nhoùm, nhöng sau ñoù anh ta coù chia seû, quan troïng laø anh ta daùm nhìn caûm xuùc cuûa mình. Luùc tröôùc khi nhaân vieân noùi veà kinh nghieäm cuûa hoï thì anh ta traùnh neù, sau ñoù thì anh ta caûm thaáy thanh thaûn. 55
  • 54. Coù khi chuùng ta sa vaøo tình huoáng ngöôïc laïi, nhieàu ngöôøi hoïc coâng taùc xaõ hoäi ñeå nhaän bieát veà mình nhieàu hôn. Coâng taùc xaõ hoäi thu huùt hai loaïi ngöôøi: - Moät loaïi muoán bieát veà mình. - Moät loaïi muoán bieát ngöôøi khaùc, khoâng muoán bieát veà mình. Ñoái vôùi nhöõng sinh vieân chæ muoán bieát mình, khoâng muoán laéng nghe thaân chuû thì coâng cuï naày khoâng thích hôïp ñoái vôùi nhöõng ngöôøi nhö vaäy, hoï ghi cuoäc ñoái thoaïi nhö moät kòch baûn phim roài sau ñoù haõy phaân tích. Vaø caùi ñieàu chính yeáu cuûa hai loaïi ngöôøi naày laø phaûi coù khaû naêng söû duïng. ÔÛ möùc cao hôn, chuùng toâi xem xeùt coät phaân tích xem hoï ñaõ noái keát laïi vôùi nhau nhö theá naøo? Chuùng ta coù lôïi ích khi duøng nhöõng maãu naày thöôøng xuyeân trong thöïc teá, chuùng toâi yeâu caàu sinh vieân söû duïng 3 -5 cuoäc phoûng vaán trong moät tuaàn, trong 3 -4 thaùng thöïc taäp ñaàu tieân vaø daàn daàn seõ ít phoûng vaán hôn. Coâng cuï naày khoâng chæ duøng cho phoûng vaán moät ngöôøi maø cuõng duøng cho nhöõng can thieäp khaùc, cuõng nhö caùc cuoäc hoïp vôùi kieåm huaán vieân, hoïp vôùi ñoàng nghieäp. Ñoù laø ñeå hieåu mình hôn trong giao tieáp töông taùc. Ñaïo ñöùc cuûa nhaân vieân xaõ hoäi laø phaûi hoäi yù cuûa ñoàng nghieäp vaø ñöôïc kieåm huaán. Ví duï: Khi ta laøm vieäc vôùi thaân chu,û ta quaù boái roái. Khi ñoù ta coù theå nhìn vaøo chính mình, vaø coù theå keå laïi caûm xuùc cuûa mình vôùi ñoàng nghieäp ñeå ñöôïc chia seû. Coù ngöôøi caûm thaáy hoï bò coâ laäp giöõa ñoàng nghieäp, hoï khoâng ñöôïc söï uûng hoä vaø khuyeán khích cuûa caùc ñoàng nghieäp. Ñoäng cô thuùc ñaåy thaân chuû laø caân baèng hy voïng vaø sôï haõi, sôï haõi tieát loä bí maät cuûa mình. Vì vaäy coâng vieäc chuùng ta vun ñaép söï hy voïng cuûa thaân chuû ñeå hoï töï thoå loä ra nhöõng bí maät. 56
  • 55. Choïn giaûi phaùp: Xem xeùt tröôøng hôïp cuûa N (treû vò thaønh nieân haønh ngheà maõi daâm). Chuùng ta xeùt ôû ñieåm ñöùng cuûa coâ N laø coâ N muoán thay ñoåi, N ñang ñöùng giöõa söï hy voïng vaø moät beân laø nguy cô. Taïi sao vaøo thôøi ñieåm naày coâ muoán thay ñoåi vì coâ ta vöøa traûi qua moät cuoäc khuûng hoaûng vì gaëp khaùch baïo daâm. Khi thaân chuû gaëp khoù khaên, hoï thöôøng tìm caùch thay ñoåi. Khi coù nhöõng aùp löïc caêng thaúng doàn daäp cuõng laø luùc coù nhieàu thay ñoåi, so saùnh thôøi ñieåm naày nhö troø tung höùng, coi hoï hình nhö khoâng coù vieäc laøm nhieàu. Trong khi khoù khaên, traùi banh nhaûy voït cao, hoaëc rôi xuoáng ñaát vôõ tan, chöù khoâng nhö bình thöôøng hoaëc tung höùng trong moät tình huoáng bình thöôøng maø ta caûm thaáy deã chòu. Nhöõng khoù khaên maø ngöôøi ta coù theå traûi qua trong cuoäc soáng cuûa mình. 1. Khoù khaên nhö baïo haønh: (nhö tröôøng hôïp N) ñöôïc xeáp vaøo söï kieän khoâng löôøng tröôùc, noù baát ngôø xaûy ra. Khoù khaên ñang keùo daøi, kieám soáng cuûa N thöôøng xuyeân chòu nhöõng aùp löïc khoâng coù gioáng nhö coâ ta ñöôïc soáng trong moâi tröôøng ñöôïc bao boïc thöông yeâu bôûi nhöõng ngöôøi xung quanh. Trong cuoäc soáng naày, töï coâ ta taïo ra nhöõng cô cheá öùng phoù laø traùnh nghó ñeán coâng vieäc maø mình ñang laøm. Veà moät phöông dieän naøo ño,ù coâ N bò laïm duïng tình duïc vì N coøn treû, bò meï baùn trôû thaønh gaùi maïi daâm. Moät caùch ñeå treû nhoû öùng phoù vôùi laïm duïng tình duïc, laø hoïc caùch khoâng lieân heä caûm xuùc (caét ñöùt), vaø neâu caùc öùng phoù cuûa N nhö vaäy thì raát hay cho N. 2. Khoù khaên do cuoäc soáng: Ñoù laø nhöõng caêng thaúng khi ta thöôøng gaëp ôû nhöõng gia ñình môùi trong cuoäc soáng ví duï khi môùi keát hoân, khi sinh con, nhöõng vai troø môùi naày ñoøi hoûi ta phaûi thích öùng neân taïo ra nhöõng caêng thaúng. Tuøy theo kyõ naêng cuûa ta vaø moâi tröôøng xung quanh thì ta gaëp khoù khaên nhieàu hay ít ôû giai ñoaïn naày. Ví duï ñöùa beù gaùi coøn treû maø coù con thì söï khoù khaên cao hôn nhöõng phuï nöõ bình thöôøng coù con, bôûi vì ngöôøi phuï nöõ ñaõ coù chuaån bò tinh thaàn vaø ñöôïc söï uûng hoä cuûa moïi ngöôøi xung quanh. Moät caùch naøo ñoù thì N coù nhöõng khoù khaên. Khoù khaên xaûy ra vôùi taát caû moïi ngöôøi moïi luùc, coù theå laø nhöõng bieán coá vui, bieán coá buoàn. Trong hoaøn caûnh gia ñình cuûa N, hoï traûi qua khoù khaên nhöng hoï khoâng bieát caùch giaûi quyeát hoï raát caàn nhaân vieân xaõ hoäi giuùp ñôõ. Sau khoù khaên hoï gaëp phaûi, ñaây laø luùc 57
  • 56. toát nhaát maø ta can thieäp ñoái vôùi khoù khaên cuûa gia ñình, cuoäc soáng cuûa N. Khi maø N baét ñaàu soáng chung vôùi ngöôøi choàng hôø, ñoù laø 1 thay ñoåi lôùn trong cuoäc soáng cuûa N, N coù muoán cuoäc soáng nhö vaäy khoâng, hay chæ caàn nhö vaäy thoâi. Coù theå coù nhöõng maâu thuaãn ôû caùi muoán vaø caùi caàn maø ta phaûi tìm hieåu saâu. 3. Khoù khaên moâi tröôøng hay coäng ñoàng: do dôøi choã ôû, khi maø taát caû moâi tröôøng hoã trôï cuûa xung quanh khoâng gioáng nhö tröôùc. Khi coù tai bieán nhaân vieân xaõ hoäi coù ñeán ñoù khoâng? Raát quan troïng khi ta ñeå cho thaân chuû noùi leân nhöõng suy nghó vaø caûm xuùc cuûa mình, ñoái vôùi treû nhoû raát khoù, ta coù theå cho treû chôi troø chôi, qua troø chôi coù theå hieåu ñöôïc caûm xuùc maø tröôùc kia noù chöa coù ñöôïc. Chuùng ta phaûi taïo neân moät moâi tröôøng oån ñònh cho hoï (Moâi tröôøng oån ñònh coù nghóa laø moâi tröôøng coù theå tieân lieäu ñöôïc vaø coù hoã trôï, raát khoù giuùp cho moät ñöùa treû bò khuûng hoaûng neáu noù vaãn bò laïm duïng, phaûi cho noù ôû trong moät moâi tröôøng an toaøn). Taát caû moïi ngöôøi, moïi gia ñình ñeàu traûi qua khuûng hoaûng vaø coù traûi qua khuûng hoaûng vaø phaûi öùng phoù vôùi khoù khaên seõ giuùp cho gia ñình ñoù coù kinh nghieäm ñeå giaûi quyeát nhöõng khuûng hoaûng laàn sau. Nhieàu ngöôøi cho raèng khaû naêng öùng phoù nhöõng khuûng hoaûng ñoù giuùp chuùng ta hình thaønh tính caùch ñeå chuùng ta öùng phoù trong cuoäc soáng vaø ngöôïc laïi neáu moät khuûng hoaûng maø chuùng ta khoâng öùng phoù ñöôïc thì ta cuõng khoâng theå coù khaû naêng öùng phoù trong töông lai. Caùch giaûi quyeát nhö vaäy coù theå toát hôn hay xaáu hôn nhöng chuùng ta chæ söû duïng nhöõng cô cheá quen thuoäc ñeå traûi qua khuûng hoaûng hoaëc cô cheá khaùc ñeå vöôït qua khuûng hoaûng. Chuùng ta cuõng öùng phoù ñöôïc vôùi nhieàu khuûng hoaûng thì chuùng ta cuõng thieát laäp ñöôïc nhieàu cô cheá öùng phoù cuûa chuùng ta. Vieäc N bò baïo daâm laø moät khuûng hoaûng hoaøn toaøn khaùc vôùi nhöõng khuûng hoaûng maø coâ traûi qua tröôùc ñaây. Noù ñoøi hoûi caùc öùng phoù môùi, coù theå N traùnh suy nghó veà vaán ñeà ñoù ñi (ñoâi khi sinh vieân hay nhaân vieân xaõ hoäi raát khoù hieåu laøm sao thaân chuû coù theå öùng phoù vôùi bao nhieâu khuûng hoaûng trong cuoäc soáng, vaø gia ñình N ta coù nhieàu cô hoäi vì gia ñình ñang khuûng hoaûng). Nhöõng ñieàu lôïi vaø baát lôïi ñoái vôùi caùch can thieäp cuûa ta: 58
  • 57. - Ta baét ñaàu laøm vieäc rieâng vôùi coâ N : choïn löïa tieáp caän vôùi N laø thích hôïp vì N ñang coù nhu caàu. + N ñang caàn moät choå tin töôûng ñeå thoå loä taâm tình. + Sau baïo haønh, N sôï vaø muoán thay ñoåi (khi thaân chuû ñang khuûng hoaûng thì can thieäp caøng sôùm caøng toát). + Caùch toát nhaát laø luùc coâ N ñang naèm vieän ta vöøa ñeán chaêm soùc vöøa hoã trôï. Lòch söû laïm duïng tình duïc cuûa N? N nghó gì veà mình, laø naïn nhaân cuûa laïm duïng tình duïc, baây giôø laïi laø maïi daâm? Caùc baïn coù noùi veà maâu thuaãn, moät laø N laøm nhieàu tieàn, moät laø N muoán boû ngheà? Kinh nghieäm cuûa toâi khi laøm vieäc vôùi nhöõng ngöôøi bò laïm duïng tình duïc, hoï khoù chaáp nhaän baûn thaân vaø quaù khöù cuûa mình, khi hoï ôû ñieåm muoán thay ñoåi, ñieàu khoù hieåu laø taïi sao hoï laïi soáng trong hoaøn caûnh nhö vaäy moät caùch dai daúng nhö vaäy, thöôøng nhöõng ngöôøi naày hoï caûm thaáy toäi loãi khi ôû trong hoaøn caûnh quaù laâu, ñoù laø moät vaán ñeà chuùng ta coù theå giaûi quyeát toát hôn. Khi chæ coù mình vôùi thaân chuû, cuõng neân nhôù trong quan heä tình duïc, hoï vaãn coù söï khoaùi laïc vaø ñaây cuõng laø maâu thuaãn nöõa maø caàn coù thôøi gian ñeå laøm roõ, neáu khoâng laøm roõ hoï seõ bò vöôùng maéc. Toâi khoâng bieát raèng N coù nhöõng caûm nghó ñoù hay khoâng? Toâi noùi ñaây laø nhöõng ñieàu toâi bieát ñöôïc qua nhöõng thaân chuû khaùc, ñoù laø vaán ñeà toâi raát quan taâm nhaïy beùn. Neáu laøm vieäc vôùi N thì N cuõng taïo ra söï thay ñoåi trong gia ñình (N thay ñoåi tröôùc, sau ñoù N laøm thay ñoåi gia ñình sau). Nhöõng thuaän lôïi khi laøm vieäc vôùi caû gia ñình. + Coù theå choïn löïa giöõa N vaø oâng choàng hôø: trong hoaøn caûnh ñoù, baïn coù phaùt hieän ñöôïc nhöõng nhu caàu naøo? Neáu ta laøm vieäc chung thì söï thay ñoåi giöõa ñoâi beân dieãn ra cuøng moät luùc. * Khi N bò baïo haønh, choàng hôø coù traùch nhieäm ñöa ñeán beänh vieän vaø chaêm soùc. (Ta xem veà vieäc naày coù neân laøm vieäc chung khoâng? Coù khi laøm vieäc chung ñeå hoï nhìn ra vaán ñeà laø coù neân tieáp tuïc ôû hay chia tay?) + Laøm vieäc chung vôùi gia ñình: (Baø Saùu, choàng hôø, N vaø em trai). 59
  • 58. * Nhu caàu chung cuûa gia ñình: soáng coøn vaø an toaøn. * Taát caû ñeàu tham gia thaûo luaän veà vaán ñeà chung cuûa gia ñình, duø sao ñaây cuõng laø böôùc ñaàu ñeå taïo söï thay ñoåi. Cuõng coù caùch ta laøm vieäc vôùi N nhöng keát hôïp vôùi nhöõng thaønh vieân trong gia ñình ñeå taùc ñoäng leân N, chuùng ta ñaõ baøn veà caù nhaân, gia ñình (gia ñình haït nhaân, gia ñình môû roäng) coù nhöõng nhoùm naøo khaùc maø chuùng ta thaønh laäp ñeå giaûi quyeát vaán ñeà naày khoâng? Coù khi laø nhaân vieân xaõ hoäi töï hoûi coù ai khaùc coù vaán ñeà gioáng nhö vaäy khoâng? Coù khi hoï cuõng chia seû moät vaán ñeà, hoï giaûi quyeát vaán ñeà toát hôn. Kinh nghieäm: Nhöõng treû bò laïm duïng tình duïc daãn ñeán maïi daâm thöôøng laøm vieäc vôùi meï raát coù aûnh höôûng (neáu ngöôøi meï khoâng muoán ñaåy con vaøo maïi daâm moät laàn nöõa, nhaân vieân xaõ hoäi, Hoäi Phuï Nöõ neân quan taâm khuyeân nhuû chöù ñöøng leân aùn). Can thieäp nhoùm ñeán can thieäp gia ñình. Tröôùc khi quyeát ñònh ta phaûi laøm gì? Phaûi thaåm ñònh. Ñaây laø ñieàu khaùc bieät giöõa nhaân vieân xaõ hoäi chuyeân nghieäp vaø kyõ thuaät vieân bình thöôøng. Khi nhaân vieân xaõ hoäi bieát tröôøng hôïp phaûi phaân tích vaø löïa choïn nhieàu bieän phaùp khaùc nhau coù khi phaûi laøm vieäc vôùi gia ñình, coù khi phaûi laøm vieäc vôùi nhoùm, coù khi phaûi laøm vieäc vôùi caù nhaân thì ta noùi ñeå toâi hieåu vaán ñeà roài toâi seõ ñeà nghò yù kieán vaø caùch laøm. Vaø nhöõng khoù khaên naày ta cuõng chia seû vôùi nhau. Caøng nhieàu caùch choïn löïa caøng toát, phaân tích kyõ tröôùc khi haønh ñoäng. Chuùng toâi coù moät caâu noùi: Neáu chuùng ta coù moät caây buùa thì caùi gì chuùng ta cuõng thaáy laø caây ñinh. 60
  • 59. Nhöõng vaán ñeà chuùng ta thaáy chuùng ta ñeàu cho raèng phaûi laøm vieäc caù nhaân. Neân ta chæ coù caùi buùa khoâng thoâi. Baây giôø ta phaûi coù thôøi gian thaåm ñònh ñeå leân giaûi phaùp. Coù khi ta chæ laøm moät caùch thoâi, coù khi laøm vôùi nhoùm caøng toát, coù khi chæ laøm vôùi caù nhaân, chuùng ta bò haïn cheá bôûi thöïc teá. Chuùng ta nghó neân laøm vieäc vôùi caù nhaân, laø N hoaëc meï hoaëc choàng hôø lyù do laø ta coù theå haønh ñoäng ngay, hai ngöôøi deã coù söï trao ñoåi rieâng tö hôn, chuùng ta coù theå baøn saün veà vaán ñeà caù nhaân, vaø nhaân vieân xaõ hoäi coù theå deã daøng chaáp nhaän coù khaû naêng laøm chuû nhieàu hôn, ngöôøi ta coù theå thích nghi vôùi nhau ñeå laøm vieäc toát nhaát. Sau ñoù, chuùng ta môùi laøm vieäc vôùi gia ñình, chuùng ta coù cô hoäi tieáp caän vôùi moâi tröôøng thaät cuûa gia ñình thaân chuû. Trong ñôøi thöôøng dieãn ra ngoaøi coâng vieäc xaõ hoäi, tröôøng hôïp naøy thay ñoåi dieãn ra ngay trong coâng vieäc, nghóa laø ta coù theå quay sang baø meï noùi sao baø khoâng noùi theá vôùi N, hay laø baø thaáy vaán ñeà naày theá naøo...? Vaø moïi ngöôøi trong hoaøn caûnh naøy ñeàu chia seû vaán ñeà vì moïi ngöôøi ñeàu hieän dieän, ta khoâng ñoå loãi leân ñaàu moät caù nhaân naøo caû Chuùng ta cuøng baøn veà nhoùm: laøm vieäc trong moät nhoùm coù theå taïo cho thaân chuû thoùat khoûi heä thoáng tieâu cöïc. Trong moät nhoùm toát, nhoùm vieân khoâng bò ñeø neùn bôûi lòch söû cuûa gia ñình, nhoùm taïo cô hoäi môùi cho ta vaø maëc duø nhaân vieân xaõ hoäi höôùng daãn nhoùm, nhöng thaân chuû ñöôïc söï töông trôï cuûa nhöõng ngöôøi trong nhoùm. Ba caùch naøy ñeàu taïo cô hoäi cho heä thoáng gia ñình, maëc duø moãi caùch tieáp caän ñeàu khaùc nhau. Moät phöông phaùp ta chöa tieáp caän ñoù laø coäng ñoàng. Ví duï khi nhaân vieân xaõ hoäi môøi Hoäi Phuï Nöõ laøm vieäc vôùi thaân chuû thì ñoù laø söï can thieäp cuûa coäng ñoàng, coù nhöõng caùn boä Phuï Nöõ khoâng nhaïy beùn vôùi coâng vieäc, nhöng coù nhöõng ngöôøi raát toát, ñaøo taïo caùn boä Phuï Nöõ laøm toát hôn. ÔÛ Myõ coù 3 caùch laøm phaùt trieån coäng ñoàng 61
  • 60. 1. Ñaàu tieân coù theå xaây döïng taêng naêng löïc cho coäng ñoàng, coù theå hoï ñöùng ra thaønh laäp chöông trình giaùo duïc cho caùc em, chöông trình giaùo duïc cho Phuï Nöõ. Noùi chung taïo ra moâi tröôøng tích cöïc hoã trôï cho coäng ñoàng. Coù theå huy ñoäng moät nhoùm ngöôøi raát quan taâm ñeán vaán ñeà. 2. Taäp trung vaøo giaûi quyeát vaán ñeà. 3. Nghieân cöùu vaán ñeà: phaùt hieän taát caû caùc nhaø chöùa, gaëp caûnh saùt, gaëp quan chöùc khaùc, hoï coù theå ñaêng baùo caùo naøy leân baùo. Caùch tieáp caän coäng ñoàng naøyseõ tieáp tuïc trong 2 naêm tôùi. Vaø thaät ñieân roàø chuùng ta nghó raèng chuùng ta can thieäp xaõ hoäi ôû caáp caù nhaân vaø coäng ñoàng. Caùch löïa choïn can thieäp tuøy thuoäc vaøo ta maø ta caûm thaáy thoaûi maùi, coù khi ta sôï laøm vieäc caù nhaân vôùi nhieàu ngöôøi, vaø ngaïi nguøng naøy ta töï tìm hieåu laáy cho ta. 62
  • 61. MOÂI TRÖÔØNG NHU CAÀU MUÏC ÑÍCH THAØNH PHAÀN CAÁU TRUÙC TIEÁP XUÙC TRÖÔÙC NOÄI DUNG NOÄI DUNG CÔ SÔÛ 63
  • 62. Giöõa coâng taùc xaõ hoäi caù nhaân vaø nhoùm hay coäng ñoàng coù nhöõng ñieåm chung neân goïi laø coâng taùc xaõ hoäi toång quaùt. Moâi tröôøng laø coäng ñoàng nôi mình laøm vieäc, trong ñoù goàm caû boái caûnh cô sôû xaõ hoäi maø mình ñaïi dieän, coù theå noù khoâng phaûi laø cô sôû cuï theå, coù tính caùch chung. Dó nhieân nhaân vieân xaõ hoäi phaûi tuaân thuû töøng kyø, töøng thaùng nhöng hoï phaûi bieát laøm vieäc, hoï phaûi ñöôïc chaáp nhaän nhu caàu cuûa thaân chuû, vaø ta ñaõ daønh thôøi gian ñeå bieát nhu caàu ñoù laø gì, nhöng khoâng coù caùch can thieäp naøo tìm caùch ñaùp öùng taát caû nhu caàu cuûa thaân chuû, töø nhöõng nhu caàu ñoù chuùng ta tieán tôùi xaùc ñònh muïc ñích. Caùc yeáu toá naày, chuùng ta tieáp caän noù trong moät traät töï: Moâi tröôøng, Nhu caàu, Muïc ñích. Quan taâm nhöõng nhu caàu naøy cuøng moät luùc, tröôùc tieân laø: Thaønh phaàn: ai töø phía thaân chuû, ai töø phía nhaân vieân xaõ hoäi. Caáu truùc: chuùng ta gaëp nhau bao laâu moät laàn, chuùng ta phaûi xaùc ñònh laøm hay laø laøm tôùi ñaâu hay tôùi ñoù, chuùng ta gaëp nhau ôû ñaâu? Noäi dung can thieäp laø gì? baøn veà tình hình hieän taïi hay quùa khöù, hay chuùng ta khoâng noùi gì heát, chæ ngoài ñoù vôùi nhau. Hay ñoái vôùi treû em coù vaán ñeà, cho noù veõ moät böùc tranh ñeå chuùng taäp hôïp taùc vôùi nhau. Chuùng ta coù theå choïn löïa lieân quan ñeán coâng taùc, thöôøng ta chæ coù thoùi quen choïn moät caùch. Tröôùc khi böôùc vaøo cuoäc tieáp xuùc vôùi thaân chuû, ta coù theå tieáp xuùc tröôùc vôùi thaân chuû ñeå naém tình hình khoâng? Neáu ñoái vôùi caû gia ñình, ta coù theå tieáp xuùc vôùi moät vaøi thaønh vieân tröôùc. Coù nhieàu ñieåm maø nhaân vieân xaõ hoäi phaûi laáy quyeát ñònh, coù theå laø coù nhieàu löïa choïn khaùc nhau ñoái vôùi nhaân vieân xaõ hoäi khaùc nhau, nhöng ñieàu quan troïng laø ta phaûi quyeát ñònh. Quaù trình löïa choïn naøy goïi laø söû duïng baûn thaân mình moät caùch yù thöùc, khoâng laøm vieäc moät caùi aøo, hoï coù theå traû lôøi taïi sao hoï laøm vieäc nhö theá, nhaân vieân xaõ hoäi coâng taùc toát luoân luoân traû lôøi ñöôïc muïc ñích laø gì? Khi chuùng toâi laøm vieäc vôùi nhöõng ngöôøi bò ngöôïc ñaõi, chuùng toâi thöôøng laøm coâng taùc nhoùm, chuùng toâi nghó ñeán thaønh phaàn ñeå laäp nhoùm. Bình thöôøng, ngöôøi ta nghó chæ ñeå cho caùc baø trong moät 64
  • 63. nhoùm vaø cuõng coù theå trong moät giai ñoaïn tieán trieån naøo ñoù thì nhoùm goàm nam, nöõ hay caùc caëp thì toát chaêng? Vaán ñeà naøy thì deã, nhöng neân choïn tröôûng nhoùm laø nam hay nöõ ñaây. Ñaây cuõng laø caùi khoù choïn laõnh ñaïo toå chöùc nhoùm, chuùng ta coù theå cho bieát taïi sao coù nôi coù moät caëp nhaân vieân coâng taùc xaõ hoäi nam vaø nöõ. Chuùng ta baøn veà leân keá hoaïch ñeå can thieäp. Dieãn tieán naøy dieãn ra vôùi söï coäng taùc cuûa thaân chuû vì theá ta phaûi ñi vaøo hôïp ñoàng vôùi thaân chuû vaø coù nhöõng böôùc trong hôïp ñoàng, neáu ta laøm toát seõ taïo cho söï coäng taùc toát. Dieãn tieán naøy ñöôïc trình baøy theo thöù töï (nhöng thöïc teá ñoâi khi khoâng phaûi vaäy?). 1. Tröôùc tieân, ta phaûi phaûn aûnh ñuùng suy nghó cuûa thaân chuû. Ta phaûi coá gaéng chöùng minh cho thaân chuû bieát ta hieåu hoï. 2. Chia seû quan ñieåm vôùi thaân chuû (phaûn hoài suy nghó cuûa thaân chuû vaø nôùi roäng quan heä sinh thaùi). Ví duï: Khi nhaân vieân xaõ hoäi laøm vieäc vôùi cha meï ngöôïc ñaõi con, nhaân vieân xaõ hoäi coù theå noùi vôùi hoï raèng: Toâi nghó baïn khoâng coù cô hoäi hoïc taäp laøm cha meï toát, vaø baïn coù noùi vôùi toâi laø hoài coøn beù cha meï baïn ngöôïc ñaõi baïn, hay baïn khoâng coù söï uûng hoä cuûa choàng trong vieäc chaêm soùc con. Neáu baïn coù söï hoã trôï cuûa ngöôøi khaùc, baïn seõ chaêm soùc con toát hôn. 3. Xaùc ñònh chuùng ta phaûi can thieäp vaán ñeà treân baèng caùch naøo. ÔÛ ñieåm naøy, ta phaûi ñaët öu tieân, phaûi thöông löôïng, ñaëc bieät khi coù nhöõng khaùc bieät veà quan nieäm giöõa ta vaø thaân chuû. Neáu thaân chuû caûm thaáy böïc boäi, phaûi tôùi vaên phoøng xaõ hoäi, caùc baïn phaûi chöùng toû hieåu bieát cuûa caùc baïn ñoái vôùi caûm xuùc cuûa thaân chuû. Neáu chuùng ta khoâng phaùt hieän ra röôïu 65
  • 64. aûnh höôûng ñeán ñôøi soáng gia ñình vaø con caùi hoï thì quan ñieåm cuûa chuùng ta phaûi giaûi thích roõ cho thaân chuû. Nhö vaäy, khi giaûi quyeát vaán ñeà naøo, phaûi coù söï thöông löôïng vôùi thaân chuû, phaûi phaân nhoû vaán ñeà. 4. Xaùc ñònh caùc muïc tieâu vaø muïc tieâu naøy xuaát phaùt töø vaán ñeà ñöôïc xaùc ñònh, coù 6 tieâu chuaån ñeå taïo ra muïc tieâu toát. a. Muïc tieâu phaûi mang tính tích cöïc: Neân neâu leân moät caùi gì tích cöïc maø baïn phaûi laøm, moät coâng vieäc gì ñoù giuùp hoï ngöng uoáng röôïu hôn thay vì caám ñoaùn. Ñaây laø caùch döïa vaøo maët maïnh khi xaùc ñònh muïc tieâu. b. Muïc tieâu phaûi mang tính ñieån hình: Coù nghóa laø moät haønh ñoäng maø hoï caàn phaûi laøm gì? c. Muïc tieâu phaûi lieân quan ñeán cuoäc soáng hieän taïi: moät caùi gì hoï phaûi laøm ngay khi hoï rôøi vaên phoøng xaõ hoäi. Ví duï: Toái nay toâi ñi boä (muïc tieâu maø thaân chuû seõ laøm vaøo buoåi toái). d. Muïc tieâu caøng cuï theå caøng toát. Ví duï: Toái nay toâi ñi boä 10 phuùt (ñieàu thaân chuû phaûi laøm ñöôïc) vaø khi laøm vieäc ta söû duïng ngoân ngöõ cuûa thaân chuû. e. Phaùt trieån moät caùch tieáp caän: Ñoù laø leân keá hoaïch ñeå can thieäp, xaùc ñònh ta tieáp caän moät hay nhieàu ngöôøi, ai laø ngöôøi ta tieáp caän, vai troø cuûa nhaân vieân xaõ hoäi laø gì? Cuï theå ta seõ laøm gì vaø söû duïng bao nhieâu thôøi gian ñeå cho thaân chuû hieåu ñöôïc mình phaûi laøm gì? f. Löôïng giaù: Qua caùch tieáp caän naøy, ta phaûi löôïng giaù theá naøo?Ñieàu naøy raát höõu ích vôùi thaân chuû. Söï löôïng giaù naøy phaûi laøm trong söï hôïp taùc vôùi nhau. Chuùng ta coù nhöõng phöông caùch löôïng giaù thaät chaët cheõ, baøi baûn vaø moät caùch khoâng baøi baûn. Ví duï: Chuùng ta coù moät thaân chuû ñang phaûi giaûi quyeát vaán ñeà phaûi ñaùnh giaù mình toát, thí duï: Moät ñöùa treû coù khoù khaên trong quan heä vôùi nhöõng treû khaùc vì noù coù nhöõng suy nghó khoâng toát veà noù, ñoái vôùi treû nhö vaäy ngöôøi ta coù nhöõng maãu traéc nghieäm tröôùc vaø sau roõ raøng vaø cô quan coù tieàn nghieân cöùu hoï, coù nhöõng ñaùnh giaù raát baøi baûn. Coù nhöõng caùch ñaùnh giaù khoâng baøi baûn nhöng deã loâi cuoán thaân chuû nhieàu. Ví duï: vôùi treû coù nhöõng khoù khaên vôùi nhöõng treû khaùc trong lôùp hoïc, baïn laøm vieäc 66
  • 65. vôùi noù treân quan ñieåm coù nhöõng ñieàu noù caàn phaûi phaán ñaáu, thí duï chaùu muoán chôi toát, thaân thieän vôùi baïn. Baây giôø chaùu cho toâi bieát neáu baïn chaùu khoâng chôi toát vôùi chaùu thì ñieàu gì seõ xaûy ra? Chaùu hay ñaùnh loän vôùi thaèng..., neáu ngaøy ñoù, chaùu coù caùch ñoái xöû toát vôùi baïn beø thì ngaøy ñoù nhö theá naøo? Ñoù laø ngaøy chaùu xaây döïng toát vôùi baïn chaùu. Vaäy thì moãi tuaàn moät laàn, chaùu xem chaùu haønh ñoäng toát theá naøo ñoái vôùi treû khaùc baèng caùch chaùu ñaùnh daáu ñaõ laøm ñieàu laøm toát hay khoâng toát? Coù theå ta cuøng thaân chuû veõ nhöõng naác thang. Thí duï tuaàn roài toâi ñaõ caõi meï toâi maáy laàn, ñieàu ta laøm laø nhaém tôùi ñích cuoái cuøng. Neáu maø caùc baïn coù theå laøm sao ñeå thaân chuû cuøng tham gia löôïng giaù thì ta ñaõ giuùp hoï caûi thieän. Khi löôïng giaù, ta thaáy thaân chuû khoâng khaù leân, ta phaûi tìm con ñöôøng khaùc. Muïc ñích löôïng giaù khoâng phaûi nhìn vaøo mình maø nhìn vaøo muïc ñích, vaø xem ta ñaõ tieán tôùi muïc ñích chöa? Muïc ñích löôïng giaù laø phaûi tìm ra caùch tieáp caän höõu ích nhaát. g. Toùm löôïc noäi dung hôïp ñoàng. Coù nôi laøm baøi baûn, thaân chuû phaûi kyù teân trong hôïp ñoàng, hôïp ñoàng naøy cuõng coù theå baèng mieäng moät caùch thaân tình. Ví duï cha meï ngöôïc ñaõi ñeán ñoä ñôøi soáng treû bò nguy cô, nhö vaäy hôïp ñoàng naøy phaûi roõ raøng chính thöùc nhö hoï phaûi ñi hoïc lôùp hoïc laøm cha meï, vaø neáu khoâng laøm nhöõng vieäc ñoù, nhaân vieân xaõ hoäi tôùi toøa vaø cho bieát thaân chuû khoâng laøm ñuùng theo hôïp ñoàng. Kieåu naøy noù coù veû hôi naëng, nhöng tình traïng seõ teä hôn neáu khoâng hôïp ñoàng vôùi thaân chuû, ñöùa beù coù nguy cô bò ngöôïc ñaõi hôn. Cha meï khoâng bieát hoï phaûi laøm gì? Boán thaønh toá (noäi dung) cuûa hôïp ñoàng (contract). 1. Purpose (Why) taïi sao chuùng ta ñeán ñaây? 2. Composition (Who) ai seõ tham gia khoùa naøy? 3. Structure (How) ai seõ hôïp taùc vôùi nhau? 67
  • 66. 4. Content (What) noäi dung laø caùi gì? Neáu nhaân vieân xaõ hoäi laøm sai thì coù bieän phaùp naøo vôùi nhaân vieân? Ñieàu naày coøn tuøy thuoäc thaân chuû laø ai? Sai phaïm tôùi möùc ñoä naøo? Cô quan chuû quaûn laø ai? Nhaân vieân xaõ hoäi laøm sai, ngöôøi chòu thieät thoøi tröôùc tieân laø thaân chuû. Ngaøy nay, ta laøm vieäc coù ñoái taùc neân thaân chuû ngaøy caøng ñöôïc tham gia vaøo quaù trình laøm vieäc. Khi baûn hôïp ñoàng ñöôïc giao cho hai beân (thaân chuû vaø nhaân vieân xaõ hoäi) cuõng laø caùch quan saùt coâng vieäc cuûa nhaân vieân xaõ hoäi. Hôïp ñoàng phaûi coù söï tham gia cuûa thaân chuû, phaûi thöôøng xuyeân löôïng giaù baûn hôïp ñoàng. Caùch laøm naày giuùp ta nhôù roõ nhöõng vieäc ta ñaõ laøm vaø vaïch cho ta nhöõng coâng vieäc saép tôùi. Ñieàu quan troïng laø thaân chuû tham gia keá hoaïch haønh ñoäng chung vaø söï thay ñoåi seõ baét ñaàu töø ñoù. Chæ khi naøo thaân chuû noùi leân ñöôïc ñieàu mình muoán, bieát ñieàu mình laøm thì thaân chuû môùi töï mình lôùn leân ñöôïc, hoï taêng cöôøng khaû naêng giaûi quyeát nhöõng vaán ñeà khaùc trong cuoäc soáng cuûa hoï. Goùp yù cuûa Noäi dung Caûm xuùc cuûa Phaân tích kieåm huaán phoûng vaán ngöôøi phoûng caûm xuùc vieân vaán 68
  • 67. BAÛNG COÂNG TAÙC QUAN SAÙT Phaûn aûnh caùch nhìn vaán ñeà Bình luaän cuûa Thaân chuû Chia seû caùch nhìn vaán ñeà cuûa nhaân vieân xaõ hoäi Neâu roõ caùc vaán ñeà caàn giaûi quyeát (thöông löôïng) Thieát laäp caùc muïc tieâu 69
  • 68. Phaùt trieån moät chöông trình cho söï thay ñoåi Xaùc ñònh caùc böôùc haønh ñoäng Toùm löôïc hôïp ñoàng 70
  • 69. 71
  • 70. 73
  • 71. BAÛNG LIEÄT KEÂ GIAO ÖÔÙC Caùc vaán ñeà cho Caùc muïc tieâu Caùch tieáp coâng vieäc caän/Caùc böôùc haønh ñoäng 75
  • 72. 76
  • 73. BAÛNG THÖÏC HAØNH COÂNG TAÙC XAÕ HOÄI TOÅNG QUAÙT TRÖÔØNG HÔÏP GIA ÑÌNH 1) Löôïc ghi nhöõng gì ñaõ bieát. 2) Baïn seõ caàn nhöõng thoâng tin gì? 3) Baïn seõ gaëp ai? 4) Baïn seõ gaëp ai tröôùc? 5) Moâ taû nôi baïn seõ gaëp? Taïi sao? Khi naøo? 6) Moâ taû vieäc baïn baét ñaàu nhö theá naøo, vai troø vaø muïc ñích gaëp gôõ cuûa baïn? 77
  • 74. CUOÄC PHOÛNG VAÁN ÑAÀU TIEÂN BAÛNG QUAN SAÙT Caùc coâng vieäc cô baûn Giôùi thieäu veà mình Tìm kieám lôøi giôùi thieäu Giaûi thích muïc ñích vaø vai troø cuûa nhaân vieân xaõ hoäi Laøm roõ vai troø cuûa thaân chuû Caùc nguyeân taéc cô baûn 78
  • 75. PHOÛNG VAÁN ÑAÀU TIEÂN BAÛNG QUAN SAÙT Caùc coâng vieäc khaùm phaù. Tìm vaán ñeà “gaàn” Thu nhaät caùc döõ kieän cô baûn Xem xeùt töøng phaàn vaán ñeà Baét ñaàu giao öôùc 79
  • 76. Cuoäc gaëp gôõ keá tieáp 80
  • 77. CAÙC MAËT MAÏNH 1 2 3 Caù nhaân Gia ñình Coäng ñoàng 4 5 6 CAÙC MAËT YEÁU 81
  • 78. NOÄI DUNG TAÄP HUAÁN NGAØY SAÙU (11/8/1997) - Kyõ naêng laøm vieäc vôùi caù nhaân * Caùc giai ñoaïn thay ñoåi. * Vai troø ngöôøi bieän hoä. * Kyõ naêng cô baûn ñeå bieän hoä. - Caáu truùc gia ñình. - Tieán trình nhoùm vaø söï can thieäp nhoùm. 1. Kyõ naêng laøm vieäc vôùi caù nhaân. Caùch taïo ñoäng löïc caù nhaân ñeå thay ñoåi: Chuùng ta seõ noùi veà kyõ naêng laøm vieäc vôùi caù nhaân, kyõ naêng taïo ra ñoäng cô thay ñoåi. Chuùng ta nhìn qua laêng kính, thay ñoåi qua laêng kính caù nhaân. Neáu ta nghó ta laøm vieäc vôùi thaân chuû, ta böôùc vaøo quaù trình hôïp ñoàng thì vieäc laøm cuûa ta khoâng coù hieäu quaû. Khi ta böôùc luøi laïi, xem xeùt caùc giai ñoaïn thay ñoåi, xem thaân chuû ñang ôû giai ñoaïn naøo, chöù khoâng phaûi cô quan quyeát ñònh mình phaûi laøm gì. Tröôùc khi böôùc vaøo giai ñoaïn haønh ñoäng, toâi muoán caùc baïn neâu leân vaán ñeà maø caùc baïn muoán thay ñoåi noù, vaán ñeà neâu leân coù theå laø cai thuoác laù hay thay ñoåi haønh vi cö xöû vôùi choàng, caùi maø toâi daïy ôû Myõ laø caùch taïo ra ñoäng cô. Nhöõng caùch naøy thöïc hieän ôû ngöôøi cai nghieän, ngöôøi ta nhaän xeùt söï thay ñoåi qua 2 nhoùm, moät nhoùm coù söï giuùp ñôõ chuyeân moân vaø moät nhoùm khoâng coù söï giuùp ñôõ naøo caû. Söï thay ñoåi cuûa 2 nhoùm haàu nhö gioáng nhau, coù söï giuùp ñôõ chuyeân moân laøm cho moät soá böôùc tieán trieån nhanh hôn. 83
  • 79. Caùc giai ñoaïn thay ñoåi: Giai ñoaïn tieàn döï ñònh: ÔÛ giai ñoaïn naøy ngöôøi ta khoâng nghó ñeán söï thay ñoåi vaø khoâng bieát mình coù vaán ñeà, khoâng yù thöùc gì caû, chuùng ta caûm giaùc coù gì ñoù khoâng oån, nhöng khoâng hieåu gì caû. Ñaëc ñieåm chính cuûa giai ñoaïn naøy laø khoâng coù söï nhaän thöùc. Thöôøng caùc thaân chuû ôû trong giai ñoaïn naøy, hoï khoâng thaáy vaán ñeà cuûa hoï, ña soá hoï khoâng coù khaùi nieäm gì veà söï thay ñoåi. Coù luùc ta gaëp khoù khaên nhöng khoâng yù thöùc ñöôïc vaán ñeà laø gì? Caùc ngöôøi nghieän röôïu, ma tuùy thöôøng ôû vaøo giai ñoaïn naøy trong 1 thôøi gian khaù daøi, vaø trong giai ñoaïn naøy, chuùng ta phaûi ñoái dieän vôùi thaân chuû, baét hoï phaûi nhìn thaáy vaø ñaët vaán ñeà nhö theá naøo? Coù theå hoï coù thaùi ñoä phaûn ñoái, thaân chuû seõ coá gaéng traùnh ñi, giai ñoaïn cuõng laâu nhöng khoâng lay chuyeån. Trong giai ñoaïn naøy, nhaân vieân xaõ hoäi cuõng coù moät soá vieäc laøm coù ích cho thaân chuû. Moät trong nhöõng chieán löôïc laø chuùng ta cung caáp thoâng tin cho hoï chöù khoâng ñaët vaán ñeà laø hoï phaûi thay ñoåi, vaø chuùng ta coù theå gaây moät moái nghi ngôø trong hoï, khieán hoï thaéc maéc laø hoï phaûi thay ñoåi. Chuùng ta thaáy nhöõng thaân chuû ôû phoøng ñôïi, laøm nhö khoâng coù vaán ñeà gì caû, nhöng hoï ruùt nhöõng tôø böôùm, nhöõng thoâng tin. Khi hoï coù haønh ñoäng laáy thoâng tin, nhö vaäy hoï cuõng nghó tôùi caàn thay ñoåi nhöng theo nhòp ñoä rieâng cuûa hoï. Trong tröôøng hôïp naøy, ta traùnh tranh luaän seõ daãn ñeán ñoái ñaàu vôùi thaân chuû. Moät chieán löôïc laø chuùng ta laéng nghe moät caùch coù phaûn hoài, nhö vaäy chuùng ta khieán cho thaân chuû caûm nhaän laø chuùng ta côû môû nhìn vaán ñeà. Tieáp theo ta ñaët nhöõng caâu hoûi ñeå hoï coù theå traû lôøi ñöôïc nhieàu yù (caâu hoûi môû). Coâng vieäc cuûa nhaân vieân xaõ hoäi trong giai ñoaïn naøy laø tìm hieåu quan ñieåm cuûa thaân chuûvaø cung caáp thoâng tin ñeå thaân chuû coù nhöõng nghi ngôø thaéc maéc ñeå hoï töï suy nghó. Giai ñoaïn döï ñònh: ñaëc tính chính cuûa giai ñoaïn naøy laø thaân chuû coù yù nghó thay ñoåi trong tö töôûng, hoï caân nhaéc caùi ñöôïc caùi maát trong söï thay ñoåi, nhaân vieân xaõ hoäi ñoâi khi coù söï khoù chòu tröôùc söï löôõng löï cuûa thaân chuû, khi thaáy thaân chuû böôùc moät böôùc roài laïi luøi hai böôùc, tuy nhieân vieäc hoï löôõng löï laø moät daùng ñieäu toát trong quaù trình thay ñoåi. Moät coâng vieäc laø ta giuùp cho hoï yù thöùc söï löôõng löï cuûa hoï. Chuùng ta coù theå noùi vôùi thaân chuû raèng: “Toâi thaáy anh coù nhöõng ngaøy anh thaáy hy voïng trong coâng vieäc anh laøm, coù nhöõng ngaøy anh khoâng thaáy höùng thuù phaûi khoâng ?”. Coá gaéng cho thaân chuû nhaän thaáy söï löôõng löï cuûa hoï. Chuùng ta giuùp cho thaân chuû suy nghó vaø tìm ra nhöõng ñieàu naøo coù lôïi khi hoï thay ñoåi vaø nhöõng ñieåm naøo khoâng lôïi khi hoï khoâng thay ñoåi. Ví duï nhö moät ngöôøi nghieän röôïu, ñieàu toát cho hoï 84
  • 80. laø khoâng gaây goå trong nhaø vaø coù theå laø hoï coøn thaáy maïnh khoûe hôn, nhöng maø hoï cuõng sôï maát baïn beø, chuùng ta laøm theá naøo ñeå hoï noùi chuyeän caùi toát, caùi xaáu, caùi caàn laøm trong giai ñoaïn naøy. Khuyeán khích hoï noùi veà nhöõng caùi lôïi khi thay ñoåi, coá gaéng nhaán maïnh nhöõng ñieåm naøy leân. Giai ñoaïn quyeát ñònh: Ñoù laø khi caùn caân nghieâng veà phía phaûi thay ñoåi, khi maø thaân chuû baét ñaàu noùi nhöõng caâu coù yù ñònh veà vieäc hoï laøm ôû giai ñoaïn naøy. Nhöng ta thaáy roõ töø giai ñoaïn döï ñònh, höôùng thay ñoåi cuûa thaân chuû. Vaø yù chính cuûa lyù thuyeát laø quaù trình naøy xaûy ra töï nhieân, nhieäm vuï cuûa ta laø thuùc ñaåy. Khi maø thaân chuû noùi toâi thaät söï khoâng muoán uoáng nöõa, toâi ñaõ ngaùn cuoäc soáng nghieän ngaäp roài, neáu luùc ñoù chuùng ta nhanh nhaåu noùi “ Toát, ñaây laø vieäc anh phaûi laøm” vaø ñöa anh ta baøn keá hoaïch haønh ñoäng, hoï seõ böôùc veà giai ñoaïn löôõng löï. Toát nhaát, giai ñoaïn naøy, ta neân cung caáp cho hoï nhöõng phöông phaùp löïa choïn. Hoï seõ caûm thaáy hoï kieåm soaùt ñöôïc quaù trình thay ñoåi naøy, ñaây laø böôùc khoù nhaát. Khi thaân chuû böôùc vaøo giai ñoaïn naøy, ta khoâng neân thuùc ñaåy hoï, ñaây laø giai ñoaïn thöoïc hieän hôïp ñoàng. Neáu ta coá gaéng thöïc hieän hôïp ñoàng ôû giai ñoaïn tieàn döï ñònh thì hôïp ñoàng khoâng coù song phöông. Chuùng ta cung caáp phöông phaùp löaï choïn vaø uûng hoä ñieåm maïnh cuûa hoï laø quan troïng nhaát, thôøi gian tuøy thuoäc vaøo thaân chuû, caùc giai ñoaïn naøy coù theå xoay voøng. Giai ñoaïn haønh ñoäng: Ta vaø thaân chuû moãi beân coù vieäc phaûi laøm laø thöïc hieän haønh ñoäng ôû giai ñoaïn naøy, chuùng ta cuøng thaân chuû laäp nhöõng coâng vieäc phaûi laøm cuøng xem xeùt nhöõng coâng vieäc. Khi ta laøm vieäc vôùi thaân chuû chuùng ta thöôøng nghó thaân chuû ñaït tôùi giai ñoaïn naøy, nhöng thaät söï hoï chöa ñaït tôùi vaø coâng vieäc cuûa chuùng ta laø phaûi uûng hoä vaø taêng ñieåm maïnh cuûa hoï, höôùng daãn vaø theo doõi coâng vieäc cuûa hoï ñeå giuùp hoï vöôït qua nhöõng khoù khaên. Giai ñoaïn duy trì: Khi thaân chuû ôû giai ñoaïn naøy, hoï yù thöùc raát roõ vaán ñeà, hoï coù khaû naêng nhìn laïi vaán ñeà cuûa hoï trong quaù khöù. Moät thaân chuû coù theå xaùc ñònh nhöõng trieäu chöùng luùc hoï nghieän coù haïi cho con vaø hoï caàn traùnh xa, hoï coù yù thöùc veà moâ hình haønh vi cuûa hoï. Coâng vieäc cuûa ta laø taïo chieán löôïc ñeå giuùp hoï nhöõng chieán löôïc ñeå giaûi quyeát moâ hình naøy. Thí duï moät ngöôøi nghieän ngaäp, hoï coù theà nhaän ra khi hoï gaëp hai ngöôøi baïn thích uoáng röôïu , nhaéc hoï coù nhöõng kyû nieäm toát, vaø ôû giai ñoaïn duy trì, ta phaûi daønh nhieàu thôøi gian ñeå noùi veà hai ngöôøi baïn hay ruû ñi uoáng röôïu, giuùp thaân chuû nhöõng kyõ naêng töø choái khoâng uoáng röôïu vôùi hai ngöôøi naày. 85
  • 81. Giai ñoaïn trôû laïi: Ñaëc ñieåm cuûa giai ñoaïn naøy laø taùi hieän nhöõng haønh vi cuõ. Coù nhieàu caùch ta phaûn öùng khi ñieàu naøy xaûy ra, thöôøng thì ta thaát voïng nhö thaân chuû. Thöôøng ta cho laø ta thaát baïi vaø chuùng ta phaûi heát söùc coá gaéng laø khoâng baøy toû noãi thaát voïng tröôùc maët thaân chuû. Chuùng ta coù theå caûm thoâng vôùi thaân chuû, cho hoï thaáy trong hoaøn caûnh ñoù hoï thaát voïng nhö theá naøo? Ta xem coi coù chuyeän gì xaûy ra, chæ cho hoï coù theå laøm gì khaùc ñi nhö theá naøo? Caùc ñieåm ñoù coù lieân quan ñeán haønh ñoäng, ñieàu gì laø lieân quan ñeán haønh ñoäng ñoù, ñoù laø thoâng tin caàn thieát cho thaân chuû, coù theå do ta quaù tham voïng, vaø cuoái cuøng chuùng ta phaûi cho hoï thaáy hoï phaûi laøm gì vaø noùi cho hoï bieát thay ñoåi laø moät vieäc khoù laø moät quaù trình töï nhieân maø ta hay trôû laïi giuùp cho hoï khoâng naûn chí. Vieäc taùi hieän haønh vi maø laøm thieät haïi ñeán moät thaønh vieân khaùc thì vaán ñeà laïi raéc roái hôn, neáu chæ xem xeùt thì vaãn chöa ñuû. Phaûi laøm cho thaân chuû thaáy ñöôïc caùc haïi veà vieäc laøm cuûa hoï. Neáu thaân chuû ñaùnh vôï laàn nöõa, nhaân vieân xaõ hoäi laøm vieäc vôùi thaân chuû xem vaán ñeà gì ñaõ xaûy ra vaø ta cuõng phaûi ñaûm baûo raèng thaân chuû phaûi chiuï nhöõng haäu quaû do oâng gaây ra. Vaø seõ raát khoù neáu chuùng ta laøm vieäc ôû trong moät heä thoáng laøm vieäc khoâng coù bieän phaùp cheá taøi, coù theå ta hoûi taïo sao thaân chuû laïi khoù thay ñoåi? Taïi sao thaân chuû cöù baét ñaàu roài laïi thaát baïi?. Coù veû nhö laø thaân chuû khoâng laøm ñöôïc, nhöng ta bieát chính nhöõng ngöôøi gaëp khoù khaên trong thay ñoåi neân hoï môùi caàn gaëp chuùng ta, neáu khoâng, hoï cuõng chaúng caàn gaëp chuùng ta laøm gì. Ñoái vôùi toâi, nhaän thöùc thöïc teá naøy raát hieäu quaû, giuùp toâi khoâng töï traùch mình vaø ñoû loãi cho thaân chuû. Luùc ñoù, toâi nhìn söï taùi phaïm cuûa hoï laø thaân chuû gaëp vaán ñeà nghieâm troïng, nhö vaäy, coù theå moät vaán ñeà ban ñaàu, toâi cho laø ñôn giaûn. Nhöng khi thaân chuû khoâng thoaùt ra ñöôïc, toâi môùi thaáy raèng vaán ñeà nhö moät voøi baïch tuoäc maø thaân chuû khoù thoaùt ra. Vaán ñeà cuõng coù tính quan troïng vaø giai ñoaïn cuõng coù tính thay ñoåi, thaân chuû chuùng ta phaàn lôùn ôû hai giai ñoaïn ñaàu, ñieàu chuùng toâi raát khoù chòu laø nhieàu lyù thuyeát can thieäp laø thaân chuû ôû giai ñoaïn tieàn döï ñònh maø hoï cöù giaû ñònh cho thaân chuû ôû giai ñoaïn ñaõ hieåu vaán ñeà, coøn coù moät ñieàu nöõa laø baûn thaân thaân chuû hoï ñaõ coá gaéng nhieàu caùch nhöng khoâng ñöôïc vaø roài hoï laïi trôû laïi giai ñoaïn tieàn döï ñònh. - Nhieàu yeáu toá naèm ngoaøi döï ñònh cuûa thaân chuû khieán hoï khoâng theå vöôït qua ví duï nhö hoï gaëp chuyeän buoàn, hoï uoáng röôïu trôû laïi. 86
  • 82. Coâng vieäc vôùi thaân chuû xuyeân qua ba giai ñoaïn, töøng giai ñoaïn coù moät soá nhieäm vuï, moät soá kyõ naêng phuø hôïp cho töøng giai ñoaïn nhö giai ñoaïn ñaàu nhieäm vuï laø khaùm phaù. * Giai ñoaïn ñaàu : laéng nghe, môøi goïi söï tham gia. * Giai ñoaïn giöõa : tieáp tuïc söû duïng kyõ naêng ñaàu nhöng theâm vaøo ñoù nhöõng kyõ thuaät, ôû giai ñoaïn ñaàu, coù theå neâu leân hai maâu thuaãn maø thaân chuû neâu ra. Thí duï : Hình nhö moät maët em muoán hoïc, moät maët em muoán chôi. ÔÛ giai ñoaïn giöõa, ta bieát thaân chuû toát hôn, ta coù theå ñi saâu hôn, giai ñoaïn naày goïi laø lyù giaûi (giaûi thích). “Hình nhö em traûi qua söï löôõng löï giöõa hoïc vaø chôi, hình nhö (noù xaûy ra) noù lieân heä vôùi moät kinh nghieäm cuûa em, ñaây laø moät döï ñoaùn nhöng coù cô sôû laø nhöõng ñieàu thaân chuû ñaõ noùi tröôùc, khoâng phaûi ngaãu nhieân giai ñoaïn giöõa ñöôïc goïi laø giai ñoaïn laøm vieäc. Khoâng phaûi thaân chuû böôùc vaøo giai ñoaïn muoán thay ñoåi, coù khi moät suy nghó khaù chín chaén. Thí duï : Hoâm qua, em noùi em ñi hoïc nhöng em ñi chôi. Toâi khoâng lyù giaûi nhöng neâu haønh vi ñoù tröôùc maët em. Söï chaát vaán naày saâu hôn kyõ naêng ñaàu vaø lyù giaûi. Maëc duø ta ñaõ leân keá hoaïch ñoái vôùi thaân chuû, hoaëc coù moät bieán coá xaûy ra hay thaân chuû coù moät caûm xuùc gì ñoù ñoøi hoûi söï quan taâm tröôùc maét, ta goïi laø caùi ñaùp öùng tröôùc maét, chuùng ta ñoøi leân keá hoaïch laø hoâm nay ñi hoïc nhöng hình nhö laø em ñaõ chaán ñoäng taâm lyù xaûy ra cho em. Nhö vaäy, ta coù neân deïp qua caùch ñaõ laøm tröôùc vaø ta neân laøm vieäc qua bieán coá naày. Thí duï : ñang laøm vieäc, thaân chuû khoùc thì ta ñöa khaên, coù khi ñeå tay leân vai nhöng ta phaûi luoân luoân ñaùp öùng nhu caàu tröôùc maét. 87
  • 83. Giai ñoaïn naày, nhaân vieân xaõ hoäi ñoøi hoûi thaân chuû phaûi laøm vieäc, thaân chuû laø ngöôøi giöõ gìn tieán trieån coâng taùc xaõ hoäi vaø sau khi laøm hôïp ñoàng phaûi xem xeùt hôïp ñoàng coù phuø hôïp khoâng? Nhaân vieân xaõ hoäi coù theå laøm vaø phöông phaùp: chaát vaán, ñoái thoaïi... baèng hôïp ñoàng, baèng thöông löôïng trôû laïi nhöng khoâng coù söï trao ñoåi daøi daøi thay theá cho moät haønh ñoäng thaät söï. Nhö vaäy caùi gæ xaûy ra laøm ta khoâng thöïc hieän ñöôïc coâng taùc ôû phaàn giöõa naày. Thay ñoåi laø khoù khaên, thay ñoåi khoâng ñi theo con ñöôøng thaúng. Coù moät soá kyõ naêng trong giai ñoaïn giöõa ñoù laø giuùp thaân chuû thao döôït tröôùc haønh ñoäng cuûa mình, coù theå thaân chuû seõ saém vai cuûa mình veà vieäc thaân chuû laøm, moät kyõ naêng khaùc laø oân laïi haønh ñoäng cuûa thaân chuû laøm tröôùc, vaø luoân luoân ñöa noäi dung vaøo troïng taâm. Coù khi coù nhöõng vaán ñeà thaân chuû muoán traùnh neù, thaønh ra ngöôøi ta ñi laïc ñeà. Coù vieäc caân baèng ñaùp öùng nhu caàu tröôùc maét, höôùng vaøo ñieàu troïng taâm, noái keát hai troïng taâm ñoù laïi, ñoù laø ñaùp öùng nhu caàu tröôùc maêt vaø lieân keát vôùi noäi dung ta dang quan taâm. Neáu moät beù gaùi coù khoù khaên vôùi meï mình vaø coâ ta neâu leân vaán ñeà khoù khaên vôùi baïn mình vaø coâ ta sôï khoâng daùm noùi leân caûm xuùc cuûa mình vôùi coâ baïn ñoù. Coù theå coâ ta ñeán than laøcoù vaán ñeà vôùi baïn nhöng khoâng daùm noùi leân caûm xuùc, ñoù laø coù vaán ñeà ñoái vôùi meï. Nhaân vieân xaõ hoäi ñöa vaøo troïng taâm vaø giaûi quyeát vaán ñeà tröôùc maét. Vaø moät kyõ naêng khaùc laø luoân luoân kieåm tra coù söï löôõng löï do döï ôû choã naøo, xem thaân chuû coù traùnh neù gì khoâng, hay thay ñoåi chuû ñeà. Coù khi hoï muoán thay ñoåi thì ta ñeå hoï thay ñoåi nhöng ta hoûi sao vaäy? Taïi sao anh thay ñoåi chuû ñeà? Chuùng ta ñang baøn ôû giai ñoaïn giöõa, giai ñoaïn haønh ñoäng: khi ta baét ñaàu gaëp gôõ thaân chuû ôû giai ñoaïn giöõa naày, chuùng ta cuõng phaûi hôïp ñoàng vôùi hoï ôû buoåi gaëp naày, chuùng ta cuõng söû duïng kyõ naêng naày ôû giai ñoaïn ñaàu laø laéng nghe. Nhaân vieân xaõ hoäi ñoøi hoûi thaân chuû phaûi coá gaéng, söï ñoøi hoûi phaûi ñi ñoâi vôùi söï chaêm soùc, quan taâm. Trong gia ñình trò lieäu coù phöông phaùp vöøa ñaùnh vöøa vuoát ñoù laø ñaïo ñöùc laøm vieäc. Coù nhöõng nhaân toá laøm cho nhaân vieân xaõ hoäi ñi xa, ñöùng ngoaøi giai ñoaïn giöõa naày, nhaân vieân xaõ hoäi meät. Nhöng coù moät vaán ñeà chuùng ta goïi laø aûo töôûng veà coâng vieäc; nghóa laøchuùng ta giaû vôø laøm vieäc nhöng khoâng laøm vieäc (laéng nghe khoâng daán thaân). Coù khi coâng vieäc chính ñaõ xong nhöng hoï muoán keùo daøi coâng vieäc ñoù. Chuùng ta neân hieåu nhaân vieân xaõ hoäi caàn yù thöùc raèng coù khi chuùng ta töôûng laø chuùng ta laøm vieäc nhöng khoâng. Khi chuùng ta daùn nhaõn laø thaân chuû coù vaán ñeà, nhöõng haønh vi ñeà khaùng cuûa thaân chuû ôû luùc ñaàu vaø luùc giöõa ñoù laø nhöõng haønh vi che chôû baûo boïc cho thaân chuû khoâng thay ñoåi? Coù theå laø haønh ñoäng thoâ baïo, coù khi nhuùt nhaùt maéc côõ, coù khi hoï ñeà khaùng baèng caùch neù vaán ñeà, nhö vaäy nhöõng haønh vi töï veä ôû 88
  • 84. luùc ñaàu raát thoâng thöôøng, coù khi hoï tôùi ,hoï giaän döõ vì hoï töùc (phaûi chôø ñôïi laâu), vaán ñeà laø nhaân vien xaõ hoäi phaûi hieåu taïi sao hoï töùc giaän. Coù theå thaân chuû ñaõ coù moät kinh nghieäm veà ai ñoù ñaõ giuùp ñôõ hoï khoâng thaønh coâng, hoï tôùi mình vôùi thaùi ñoä ñeà khaùng. Söï ñeà khaùng ôû giai ñoaïn giöõa: Khi ta ñang ñaày hy voïng, coâng vieäc tieán trieån toát thì noù laïi ñaày raéc roái tröôùc tieân ta phaûi tieân lieäu tröôùc. Ta phaûi hieåu ñeà khaùng laø moät thoâng ñieäp goïi laø nhaân vieân xaõ hoäi ñi quaù nhanh hay quaù chaäm, coù khi coâng vieäc ñaõ xong roài. Vaø ñieàu ñaùng buoàn laø coù khi coâng vieäc khoâng baét ñaàu ta khoâng choïn ñuùng vaán ñeà cuûa thaân chuû. Söï ñeà khaùng ôû giai ñoaïn ñaàu laø moät vaán ñeà bình thöôøng ñoái vôùi nhaân vieân xaõ hoäi, nhöng caùi ñieàu khoù laø nhaân vieân xaõ hoäi phaùt hieän söï ñeà khaùng ôû giai ñoaïn giöõa ñeå hoï khoâng ñoøi hoûi söï noã löïc cuûa thaân chuû ôû giai ñoaïn giöõa. Hoï hay ñoã loãi, traùch moùc thaân chuû, noùi laø chính hoï khoâng muoán thay ñoåi, hay hoï khoâng ñuû khaû naêng, chuùng ta ñang laøm gì? Ñoù laø loãi cuûa cô quan xaõ hoäi, loãi ôû tröôøng hoïc, toâi laø sinh vieân, ñoøi hoûi ôû toâi gì ñaây. Moät laàn nöõa thay vì chuùng ta söû duïng maët maïnh, ñaùng leõ ta phaûi nhìn ra vieäc gì xaûy ra toát ñeïp, laø nhôø ñaâu? Caùi gì giuùp ta laøm moät soá vieäc giöõa giaây phuùt naày vaø hoài ñoù khaùc bieät nhö theá naøo? Qua thaùi ñoä ñeà khaùng naày, thaân chuû muoán coù moät thoâng ñieäp gì vôùi toâi. ÔÛ giai ñoaïn naày, ngöôøi ta ñaõ nhaän ra söï ñeà khaùng. Tieán trình cuûa thaân chuû coù theå ñi voøng voøng, tieán boä, thay ñoåi hay ñi luøi veà giai ñoaïn ñaàu. Noái keát thaân chuû vôùi taøi nguyeân xaõ hoäi Vai troø ngöôøi bieän hoä. Vai troø ngöôøi bieän hoä laø laøm vieäc ñöùng treân tö caùch thaân chuû, chuùng ta ñöùng veà phía thaân chuû, khi ta luoân luoân laøm vì thaân chuû nhöng khoâng haún laø choáng ñoái vôùi toå chöùc khaùc. Coù theå duøng töø khaùc laø ngöôøi baûo veä thaân chuû. Coù ñieàu laø khi ta laøm vieäc vôùi vai troø bieän hoä, chuùng ta laø ñoái taùc vôùi thaân chuû, ta coù thaåm quyeàn laø nhaân vieân xaõ hoäi, ñoâi khi ngöôøi bieän hoä coù theå tìm moät caùi gì ñoù cho thaân chuû maø ngöôøi khaùc khoâng laøm ñöôïc, ta bò ñaët vaøo moät tình theá khoù khaên giöõa thaân chuû vaø coäng ñoàng giaûi quyeát nhöõng maâu thuaån naøy baèng caùch laø chæ ñoøi hoûi nhöõng ñieàu hôïp phaùp cho thaân chuû, chuùng ta laøm 89
  • 85. vieäc treân phöông dieän naày ñeå taát caû thaân chuû ñeàu söû duïng ñöôïc nguoàn taøi nguyeân ñoù-moät ñieàu quan troïng laø ta luoân nhôù laø ta ñang muoán giuùp thaân chuû naày. Caùc böôùc cuûa bieän hoä: ñöôïc thöïc hieän thoâng qua moät loaït caâu hoûi. 1. Ai laø thaân chuû? Thaân chuû laø moät caù nhaân, gia ñình hay laø moät coäng ñoàng (bôûi vì ta coù theå bieän hoä cho caû ba ñoái töôïng ñoù). 2. Ai laø nhaân vieân vaø thuoäc cô sôû naøo? (ñieåm quan troïng laø chuùng ta phaûi nhaän ra giôùi haïn cuûa ta trong vai troø bieän hoä). 3. Muïc tieâu laø gì? (chuùng ta phaûi naém roõ raøng). Coù theå muïc tieâu laø thaân chuû ñöôïc ñieàu trò trong beänh vieän nhöng hoï khoâng ñöôïc ñöa veà beänh vieän. 4. Quyeàn löïc ôû ñaâu, ñoái töôïng muïc tieâu maø ta tieáp caän laø ai? Sau khi xaùc ñònh ta ñaët caâu hoûi. 5. Ta seõ thaåm ñònh nhö theá naøo? Kyõ naêng cô baûn ñeå bieän hoä. 1. Giaùo duïc: caû nhaân vieân xaõ hoäi vaø thaân chuû phaûi naém ñöôïc nguoàn taøi nguyeân maø hoï caàn. Khi ta giuùp thaân chuû bieän hoä cho chính hoï thì hoï caàn phaûi coù thoâng tin, chuùng ta laøm vieäc naøy baèng caùch taäp döôït, caùch söû duïng thoâng tin. 2. Kyõ naêng thuyeát phuïc: kyõ naêng naøy bao goàm thöông löôïng. 3. Laøm vieäc theo naác thang: neân baét ñaàu ôû caáp thaáp nhaát laø ñeå cho thaân chuû töï giaûi quyeát vaán ñeà cuûa hoï, caáp 2 laø nhaân vieân xaõ hoäi vaø thaân chuû cuøng giaûi quyeát vaán ñeà. Böôùc cuoái cuøng laø nhaân vieân xaõ hoäi ñaïi dieän thaân chuû ñeå thöïc hieän. Vaø chuùng ta ñi ñeán moät toå chöùc laøm vieäc,baét ñaàu vôùi coâ tieáp taân ñeå laøm vieäc, neáu giaûi quyeát khoâng ñöôïc, ta xin gaëp ngöôøi caáp cao hôn coâ ta hoaëc cao hôn nöõa. Do ñoù ngöôøi nhaân vieân phaûi kieân trì bieát luùc naøo, ôû caáp naøo thì hieäu quaû. Ñieàu quan troïng ôû caáp trung, neáu caáp cao hôn thì nhôø caáp treân cuûa ta laøm vieäc. 90
  • 86. 4. Giuùp thaân chuû nhöng ñoàng thôøi vaãn ñeå cho hoï vaãn soáng ñöôïc neáu khoâng coù söï giuùp ñôõ cuûa chuùng ta, cho neân maëc duø ta ñaïi dieän bieän hoä cho hoï, nhöng quan heä giöõa ta vaø hoï laø quan heä ñoái taùc, ñeå hoï tham gia quyeát ñònh, tham gia vaøo nhöõng böôùc maø hoï coù theå laøm vieäc. Moät ñieàu quan troïng trong böôùc naác thang laø ta xem laïi quyeàn löïc maø chuùng ta, caùc sinh vieân luùc naøo cuõng höùng thuù trong vieäc thay ñoåi. Nhöng hoï khoâng quay laïi xem laïi quyeàn löïc cuûa hoï, vì hoï laø sinh vieân neân quyeàn löïc cuûa hoï ít. Hoï khoâng bieát ai seõ giuùp ñôõ hoï trong vai troø bieän hoä ñoù. Nhöõng moái quan taâm trong bieän hoä 1. Ta khoâng ñuû quyeàn löïc. 2. Baát coâng chung, khoâng coù loái thoaùt, khoâng coù taøi nguyeân giaûi quyeát. 3. Thaân chuû ôû giöõa chöøng, hoï boû cuoäc. 4. Coù moät soá nhaân vieân xaõ hoäi khi laøm bieän hoä, hoï caûm thaáy thoûa maõn. Toâi laøm coâng taùc xaõ hoäi trong quan heä ñoái taùc vaø yeâu thöông, toâi khoâng muoán tranh caõi. Nhöng cuõng coù moät soá nhaân vieân xaõ hoäi thích laøm coâng taùc bieän hoä. Chaâm ngoân: Chuùng ta phaûi choïn traän giaëc cuûa chuùng ta. 5. Moät soá vaán ñeà lieân quan tieáp caän gia ñình (Family Assessment) - Caáu truùc (structure). - Lòch söû (History). -Moâi tröôøng (Environmental). Khi thaåm ñònh gia ñình ta quan taâm ñeán caáu truùc gia ñình, veà maët lòch söû giañình ta ñeà caäp nhieàu roài neân khoâng ñi saâu, khi laøm veà baûn ñoà sinh thaùi ta nghieân cöùu veà moâi tröôøng gia ñình roài, nhöng ta khoâng nghieân cöùu veà caáu truùc gia ñình. Noùi veà caáu truùc ta nghó ñeán ranh giôùi cuûa moãi ngöôøi vaø ranh giôùi cuûa gia ñình. Chuùng ta daønh thôøi gian nghieân cöùu caûm xuùc gia ñình (heä thoáng beân trong gia ñình). 91
  • 87. Khi quyeát ñònh tieáp caän gia ñænh raát quan troïng, moät khoù khaên khi tieáp caän gia ñænh laø taïi nhaø thaân chuû, vì ta khoâng laøm chuû tình hình, coù caùi khoâng thuaän lôïi laø ta khoâng bieát moâi tröôøng hoï soáng, vaø coù ñieàu lôïi laø ta bieát hoï soáng nhö theá naøo? Coù nhöõng lyù do khieán ta ngaàn ngaïi laø chính khoù khaên cuûa gia ñình chuùng ta, chuùng ta ngaàn ngaïi gaëp gia ñình moät luùc, chuùng ta deã phoùng chieáu gia ñình chuùng ta treân gia ñình thaân chuû. Thí duï ta coù moät ngöôøi meï hay kieåm soaùt chuùng ta, coù theå chuùng ta khoù chaáp nhaän ngöôøi meï ôû gia ñình ñoù vaøø böôùc ñaàu tieân coù caûm töôõng gioáng meï chuùng ta, caùch cö xöû ñoái vôùi baø meï ñoù coù aûnh höôûng chuû quan ñeán chuùng ta, chuùng ta caàn phaûi hieåu chính gia ñình chuùng ta, chæ khi naøo baïn thaáy aûnh höôûng cuûa gia ñình baïn nôi baïn thì baïn môùi thaáy roõ nôi mình vaø gia ñình thaân chuû. Khi ta baøn veà caáùu truùc gia ñình, baïn haõy baøn veà chính gia ñình baïn, phaûi coù böôùc luøi ñeå nhìn gia ñình chuùng ta moät caùch khaùch quan, ta môùi nhìn ñöôïc gia ñình cuûa thaân chuû 2. Caáu truùc gia ñình: Ranh giôùi, vai troø, chuaån möïc gia ñình, ranh giôùi ñieåm heä thoáng: Trong moïi neàn vaên hoùa ta coù yù nieäm veà caùi chung caùi rieâng. Coù söï khaùc bieät veà vaên hoùa giöõa Vieät Nam vaø Myõ, ñieàu naày bieåu hieän trong caáu truùc gia ñình chuùng ta, ñoù laø hai thaùi cöïc cuûa laèn thaúng noái keát nhau. Khi maøranh giôùi bao quanh gia ñình ñoái vôùi moâi tröôøng beân ngoaøi raát kheùp kín, chaët cheõ, khi ranh giôùi môû, ñieàu naày coù theå aûnh höôûng ñeán traïng thaùi gia ñình, hoaëc dính chuøm hoaëc rôøi raïc. Khi ranh giôùi xung quanh gia ñình chaët cheõ vaø kheùp kín thì caùc thaønh vieân trong gia ñình soáng raát dính chuøm vôùi nhau, khoâng coù söï tieáp xuùc vôùi beân ngoaøi. Khi baø meï quan taâm quaù ñaùng ñeán nhu caàu cuûa con mình, caùi ñoù coi nhö quan heä dính chuøm. Coøn neáu moät gia ñình ranh giôùi luùc naøo cuõng môû, vì khoâng coù ranh giôùi neân khoâng coù gì xaùc ñònh roõ ñoù laø moät gia ñình, khoâng coù moät toå chöùc nghi leã rieâng, caùc vai troø khoâng coù nghóa gì heát, caùc chöùc naêng khoâng roõ raøng, ta coù theå noùi gia ñình naày taùch rôøi nhau, moái quan heä giöõa caùc thaønh vieân trong gia ñình khoâng chaët cheõ, trong gia ñình maïnh ai naáy soáng, ai muoán laøm gì thì laøm. Gia ñình dính chuøm khoâng coù söï töông taùc vôùi beân ngoaøi. Khaùi nieäm gaàn guõi hay taùch rôøi tuøy thuoäc neàn vaên hoùa vaø tuøy thuoäc vaøo söï phaùt trieån cuûa gia ñình. Thí duï khi con coøn nhoû, gaén lieàn gia ñình, ñeán khi lôùn leân noù taùch rieâng. Caùch ñaùnh giaù tuøy thuoäc vaøo nhoùm, vaøo moâi tröôøng cuûa 92
  • 88. baïn vaø ôû töøng gia ñình phaùt trieån cuûa gia ñình, noù coù khaùc nhau. Nghó ñeán gia ñình cuøa baïn, caùc baïn coù phaûn öùng nhö theá naøo? Loaïi ranh giôùi gia ñình coù vaán ñeà laø loaïi gia ñình quaù chaët cheõ? Vaán ñeà laø khi gia ñình coù nhu caàu thì coù theå kheùp kín hôn môû. Ranh giôùi beân trong gia ñình, ñoù laø tieåu heä thoáng beân trong gia ñình, trong gia ñình coù tieåu heä thoáng nhoû. - Tieåu heä thoáng cuûa cha meï, heä thoáng con caùi, heä thoáng moät cha hoaëc moät meï vôùi con, ñoù laø tieåu heä thoáng phoå thoâng bình thöôøng. Nhöng chuùng ta cuõng phaûi laøm quen vôùi moät tieåu heä thoáng khaùc (chuùng ta quan saùt thöïc teá vaø moâ taû baèng khaùi nieäm). Trong moãi caùch, ta veõ ra ñeå lyù giaûi, gia ñình raát ña daïng khoâng coù moät caáu truùc naøo laø chuaån bò cho moïi gia ñình. Vì vaäy, ta tìm hieåu kyõ tröôùc khi tieáp caän vôùi gia ñình. Caùc moái quan heä tam giaùc trong gia ñình cha meï quan heä gaén boù, cha phaûi ñi laøm xa, meï caûm thaáy coâ ñôn. Trong tình traïng ñoù, baø ta laïi chaêm soùc cho moät ñöùa con, caùi ñoù laø hình tam giaùc trong gia ñình, vaø coâng vieäc cuûa nhaân vieân xaõ hoäïi laø giuùp cho hai ngöôøi giaûi quyeát vaán ñeà cuûa hoï chöù khoâng ñöa ñöùa con dính vaøo ñoù. Ñieàu naày coù theå xaûy ra vì söï caân ñoái veà quyeàn löïc, coù khi laø vì chuùng ta khoâng coù moät moái quan heä bình ñaúng maø keát vôùi moät thaønh vieân khaùc ñeå maïnh hôn. Khi ta can thieäp thaùo gôõ tam giaùc ñoù ta neân chuù yù ñeán vaán ñeà quyeàn löïc. Vai troø vaø caùc qui ñònh trong gia ñình Trong gia ñình, moãi caù nhaân coù theå ñoùng nhieàu vai troø ñeå gia ñình coù theå hoaït ñoäng ñöôïc thí duï vai troø meï, vôï. 93
  • 89. Vai troø trong gia ñình: nuoâi daïy con, chaêm soùc con, lau chuøi queùt doïn, ngöôøi hoøa giaûi trong gia ñình, ngöôøi laõnh ñaïo, laøm troø, gaây roái. Neáu trong caùc vai troø coù nhöõng loã hoång, seõ taïo vaán ñeà cho gia ñình. Moät gia ñình coù nhieàu vai troø vaø xem caùc vai troø ñoù ñöôïc ñaûm nhaän nhö theá naøo? Ai ñaûm nhaän coøn phuï thuoäc vaøo vaên hoùa, giôùi, tuoåi.Trong moät soá gia ñình, treû em laïi laø ngöôøi ñi kieám tieàn sôùm hôn xaõ hoäi khaùc, ai laø ngöôøi chaêm soùc nuoâi naáng trong gia ñình, ai laø ngöôøi giaùo duïc, ai laø ngöôøi kieám soáng trong gia ñình....Khi ta laøm vieäc vôùi gia ñình, chuùng ta phaûi caån thaän, khoâng aùp ñaët. Caùi ñieàu quan troïng laø trong caáu truùc naày, caùc vai troø ñaûm nhaän trong gia ñình coù toát khoâng? Ñaûm nhaän chöùc naêng gia ñình laø ñem laïi phuùc lôïi vaät chaát vaø tinh thaàn cho caùc thaønh vieân. Caáu truùc laø nhìn vaøo caùc quy chuaån luaät leä trong gia ñình vaø caùc qui chuaån trong gia ñình naày khoâng ñöôïc dieãn ñaït coâng khai, moät trong nhöõng qui chuaån laø ai laø ngöôøi coù quyeát ñònh cuoái cuøng trong gia ñình? Ai coù quyeàn? Ai noùi chuyeän vôùi ai? Noäi dung ñöôïc truyeàn taûi nhö theá naøo? Trong gia ñình, coù nhöõng gì noùi ñöôïc, nhöõng gì khoâng noùi ñöôïc? Coù nhöõng qui luaät veà haønh vi öùng xöû, trong khi noùi chuyeän vôùi nhau, ngöôøi ta öùng xöû theá naøo? Coù nhöõng qui chuaån luaät leä mang tính nghi thöùc hôn. Chuùng ta ñeå tay theá naøo? Chuùng ta aên vaø phaûi nghó theá naøo? vaø coù nhöõng luaät leä veà luaät leä, vaø nhöõng luaät leä naày coù thay ñoåi khoâng? Trong gia ñình caùc luaät leä khoâng ñöôïc baøn tôùi. Trong gia ñình khaùc, ngöôøi ta coù theå baøn luaät leä trong gia ñình. Khi nghieân cöùu gia ñình, ta chuù yù ñeán caùc vaán ñeà: Caáu truùc, vai troø vaø nhöõng qui ñònh luaät leä trong gia ñình. Caùc ñieàu naày laø ñieàu ta caàn chuù yù ñeå can thieäp khi laøm vieäc vôùi gia ñình. Thí duï: Coù moät bieåu ñoà veõ caáu truùc beân trong gia ñình. Chuùng ta cuõng duøng bieåu töôïng gioáng nhau cho nam vaø nöõ. Treân tôø giaáy chuùng ta bieåu hieän söï gaàn guõi hay khoaûng caùch taâm lyù treân tôø giaáy vaø chuùng ta cuõng moâ taû toân ti traät töï trong gia ñình ñeå ngöôøi coù quyeàn treân cao, thaáp nhaát laø khoâng coù quyeàn. Thí duï ta moâ taû cha ñöùa treû (coù quyeàn), meï ôû döôùi...vaø söû duïng daáu chaám laø coù söï xa caùch giöõa hai ngöôøi 94
  • 90. Xa caùch giöõa hai Cha Cha ngöôøi Meï Meï quan taâm chaêm Meï soùc cha hôn laø cha quan taâm chaêm soùc meï Con Con gaàn guõi vôùi meï Thöû veõ moät caáu truùc gia ñình maø baïn ñang nghó ñeán. 95
  • 91. Thöông nhau nhöng hay khaéc khaåu laø daáu hieäu CHA Thöông khoâng gaàn laø ---------- MEÏ CON CON CON CON 3. Tieán trình nhoùm vaø söï can thieäp nhoùm: Nhoùm nhö moät heä thoáng, kyõ thuaät laøm vieäc vôùi nhoùm hay gia ñình, kyõ thuaät laøm vieäc vôùi gia ñình raát gioáng nhoùm, vaø kyõ thuaät naøo laø ñoäc ñaùo rieâng cho gia ñình hay rieâng cho nhoùm. Coù moät ñieàu ta bieát chaéc chaén laø gia ñình laø luoân luoân toàn taïi, nhoùm thì phaûi coù ai laäp neân noù, nhoùm theo coâng taùc xaõ hoäi ñoù laø moät heä thoáng thieát laäp neân, phuïc vuï cho nhu caàu cuûa caùc thaønh vieân trong nhoùm vôùi söï thieát laäp cuûa nhaân vieân xaõ hoäi. Chuùng ta luoân luoân phuï thuoäc vaøo nhieàu nhoùm, moät nhoùm gia ñình, nhoùm ñoàng nghieäp, nhoùm sôû thích. Khi nhaân vieân coâng taùc xaõ hoäi thaønh laäp nhoùm, nhoùm coâng taùc xaõ hoäi raát khaùc bieät, ñieåm ñaàu tieân cuûa nhoùm laø: 96
  • 92. - Phuïc vuï nhu caàu thaønh vieân trong nhoùm. - Vôùi söï höôùng daãn chuyeân moân cuûa nhaân vieân coâng taùc xaõ hoäi (khoâng coù nghóa laø nhaân vieân xaõ hoäi cuõng laøm vieäc vôùi caùc nhoùm, nhöng khaùc vôùi nhoùm coâng taùc xaõ hoäi). Coù ngöôøi noùi thaønh laäp nhoùm laø moät haønh ñoäng can ñaûm, hoaëc noùi ñoù laø moät cuù nhaûy ñònh meänh, ñöôïc thöïc hieän bôûi nhaân vieân xaõ hoäi vaø caùc thaønh vieân trong nhoùm. Vaø thaân chuû chæ tham gia vaøo nhoùm khi nhoùm ñoù thöïc söï phuïc vuï nhu caàu cuûa nhoùm. Keá hoaïch nhoùm: Chuùng ta baét ñaàu töø nhu caàu cuûa thaân chuû, chuùng ta tìm ra muïc ñích ñeå ñaùp öùng nhu caàu ñoù vaø chuùng ta taïo neân 4 yeâu caàu: 1. Caáu truùc nhoùm. 2. Thaønh phaàn cuûa nhoùm, thaønh phaàn caùc thaønh vieân vaø nhaân vieân xaõ hoäi tham gia nhoùm. 3. Lieân heä nhoùm tröôùc khi thaønh laäp. 4. Noäi dung sinh hoaït nhoùm Taát caû keá hoaïch naày naèm trong boái caûnh moâi tröôøng. Moät ñieàu caên baûn laø phaûi löïa choïn trong moät khoaûng tö töôûng roäng lôùn. - Nhoùm coù cuoäc soáng rieâng (ta goïi laø nhoùm toång theå). Neáu laäp nhoùm laø ñeå phuïc vuï cho taát caû treû trong nhoùm (chöù khoâng phaûi phuïc vuï An). Vaø chuùng ta nhìn nhaän ñieåm naày nhö laø ñieåm hôïp ñoàng vôùi nhoùm. - Khi laøm vieäc vôùi nhoùm, nhaân vieân xaõ hoäi coù hai troïng taâm, chuù yù ñeán thöïc taïi cuûa nhoùm, hoaëc giöõa nhaân vieân xaõ hoäi vaø thaân chuû. Nhöng chuùng ta cuõng bieát söï thay ñoåi thöïc söï dieãn ra beân ngoaøi. Khi chuùng ta tieáp moät thaân chuû, thì vieäc thay ñoåi khoâng dieãn ra trong cuoäc hoïp maø xaûy ra khi hoï veà. Do ñoù, hai troïng taâm khi thaønh vieân cuûa nhoùm quyeát ñònh thay ñoåi laø khi hoï noùi nhu caàu cuûa nhoùm phuïc vuï cho 97
  • 93. toâi, sau ñoù laø gia ñình thay ñoåi. Vì vaäy nhoùm naøy ñaùp öùng ñöôïc nhu caàu ñöôïc quan taâm cuûa An, vaø vieäc thay ñoåi trong gia ñình beù An seõ xaûy ra ôû ngoaøi. - Tính chaát thöù ba cuûa nhoùm laø giuùp ñôõ song phöông. Ñoù laø coâng vieäc, kyõ naêng cuûa ngöôøi coâng taùc xaõ hoäi chuyeân nghieäp, nghóa laø nhoùm vieân giuùp ñôõ laãn nhau. Vieäc hoã trôï lan ra trong gia ñình, trong nhoùm thaønh vieân bình ñaúng. Coù nhöõng kyõ naêng ñaëc bieät: Khi laøm vieäc vôùi caù nhaân, chuùng ta coù ñeà caäp ñeán kyõ naêng quan saùt giao tieáp cuûa thaân chuû. Ñoái vôùi nhoùm, chuùng ta goïi laø queùt hình (toång theå vaø chi tieát). 98
  • 94. Kyõ naêng a). Queùt hình (Scanning) b). Tö duy nhoùm (Thinking group) c) Taêng söï gaén boù, laøm cho caùc thaønh vieân gaén boù vôùi nhau bôûi vì chuùng ta ñeàu laøm vieäc trong moät cô quan, chuùng ta coù theå thaønh laäp nhoùm vaø toâi seõ ñeà nghò moät muïc ñích cho nhoùm naày laø ñeå hoã trôï cho nhoùm beù trai tuoåi vò thaønh nieân trong vieäc xaõ hoäi hoùa caù nhaân, ñöa ra muïc ñích rieâng ñeå chuùng ta coù theå bao goàm nhieàu ngöôøi vaøo nhoùm. (Fostering cohesion) Thöôøng neáu chuùng ta leân keá hoaïch chu ñaùo thì tröôøng hôïp naày ít khi xaûy ra. 99
  • 95. CAÙC GIAI ÑOAÏN THAY ÑOÅI GIAI ÑAËC ÑIEÅM CHIEÁN LÖÔÏC ÑOAÏN Tieàn döï - Chöa nghó ñeán vieäc thay - Caàn tìm thoâng tin veà vaán ñònh ñoåi. ñeà. - Khoâng coù yù thöùc veà vaán - Taêng thaéc maéc. ñeà. - Xoùa boû nhöõng raøo caûn ñeå - Khoâng thaáy roõ vaán ñeà thay ñoåi. - Traùnh söï tranh caõi. - Laéng nghe coù phaûn hoài. - Hoûi nhöõng caâu hoûi môû, ñeå roäng ñöôøng traû lôøi. Döï ñònh - Maâu thuaãn trong tö - Giuùp yù thöùc veà maâu thuaãn töôûng. trong tö töôûng. - - Trình baøy söï töông phaûn “ñem leân caân”. Nghó ñeán söï thay ñoåi, nhöng boû qua. - Khôi leân nhöõng caâu coù tính töï ñoäng vieân. - Caân nhaéc giöõa ñöôïc vaø maát cuûa söï thay ñoåi. Quyeát - Caân nghieâng veà phía cuûa - Caàn phaûi trình baøy caùc ñònh söï thay ñoåi. phöông aùn. - Coù lôøi baøy toû yù ñònh, - Nhaán maïnh traùch nhieäm haønh ñoäng. cuûa thaân chuû ñoái vôùi söï 101
  • 96. thay ñoåi. - Quyeát ñònh thay ñoåi. - Cuûng coá tính hieäu quaû caù nhaân. - Hôïp ñoàng tieán trình vaø neâu roõ caùc muïc tieâu. Haønh - Tham gia tích cöïc trong - Thieát laäp caùc coâng vieäc vaø ñoäng keá hoaïch trò lieäu. kieåm tra vieäc thöïc hieän. - Hoã trôï cho söï hieäu quaû caù nhaân. - Xaùc nhaän vaø hoã trôï. Duy trì - Nhaän thöùc vaán ñeà cuõ vôùi - Laäp chieán löôïc ñeå aùp duïng thay ñoåi. khi caùc moâ hình cuõ taùi hieän. - Xaùc nhaän khaû naêng cuûa thaân chuû ñeå duy trì thay ñoåi. Trôû laïi - Haønh vi cuõ hieän trôû laïi. - Xem xeùt ñieàu ñaõ xaûy ra. - Xem caùch naøo ñeå laøm khaùc ñi. - Traùnh laøm chaùn naûn hay maát tinh thaàn. - Ñöa vaøo boái caûnh cuûa quaù trình thay ñoåi. BAÙO CAÙO 102
  • 97. (Tieán trình CTXH nhoùm) Nhaân vieân: __________________________________________ Cô quan toå chöùc: ___________ Ngaøy tieáp xuùc: __________ Teân nhoùm: ____________ Thôøi gian töø........... ñeán .......... Soá laàn nhoùm hoïp: Soá hieän dieän: Caùc thaønh vieân hieän dieän Caùc thaønh vieân vaéng maët: (Chæ ghi khi caàn) Quan saùt vieân ñeán döï: (khoâng phaûi laø thaønh vieân nhoùm) 1- Chuaån bò:(Keá hoaïch cuûa nhaân vieân) 2-Chöông trình laøm vieäc, ñeà taøi cuûa nhoùm ñaõ laøm 3-Söï töông taùc cuûa nhoùm (caùc nhoùm neân tham gia nhö theá naøo?) 4. Caûm nhaän cuûa nhaân vieân vaø keá hoaïch keá tieáp 103
  • 98. Baûng coâng taùc xaõ hoäi nhoùm Boái caûnh cuûa cô sôû, moâi tröôøng Teân nhoùm: Kích côõ: Taùc nhaân: Boái caûnh cuûa cô sôû, moâi tröôøng: Nhu caàu TC: Muïc ñích cuûa nhoùm: Thaønh phaàn nhoùm vaø TC hieän nay hoaëc döï kieán Chieán löôïc tröôùc khi haønh ñoäng: Cô caáu nhoùm: 104
  • 99. Noäi dung nhoùm: NOÄI DUNG TAÄP HUAÁN NGAØY BAÛY (12/08/1997) - Tieán trình nhoùm vaø söï can thieäp nhoùm (tieáp theo). - Caùc kyõ naêng caàn thieát trong coâng taùc xaõ hoäi. - Nhaän xeùt cuûa giaûng vieân. Thaønh laäp nhoùm treû cuøng ñoä tuoåi vôùi An: - Baøn veà sinh hoaït nhoùm, chuùng ta nhaán maïnh söï khaùc bieät vôùi nhoùm vaø gia ñình, moät soá kyõ thuaät trong laøm vieäc, giai ñoaïn giöõa gioáng nhau. - Veà keát thuùc, laáy lôùp hoïc laøm ví vuï, chuùng ta neâu leân söï khaùc bieät giöõa caùi gioáng vaø caùi khaùc cuûa giai ñoaïn keát thuùc giöõa caù nhaân, gia ñình vaø nhoùm. Muïc ñích cuûa nhoùm: Muïc ñích cuûa nhoùm naày laø hoã trôï tröôùc tuoåi daäy thì ñeå caùc em ñöôïc xaõ hoäi hoaù, chuùng toâi giuùp cho caùc em laøm vieäc chung vaø phaùt trieån nhaân caùch cuûa mình. Lôùp tình thöông coù nhöõng ñieåm töông töï ñeå tieán ñeán coâng taùc xaõ hoäi nhoùm, chuùng toâi choïn moâ hình saün coù ñuû ñeå ngöôøi ta hieåu ñöôïc, khaùc ñuû ñeå coù kinh nghieäm khaùc bieät. ÔÛ trong nhoùm, chuùng ta quan taâm ñeán söï bình ñaúng cuûa caùc thaønh vieân. Maëc duø nhaân vieân xaõ hoäi chòu traùch nhieäm nhoùm naày, nhöng taïo ñieàu kieän cho taát caû nhaân vieân tham gia laøm chuû nhoùm, ta nghó ñeán söï töông thaân töông trôï giöõa caùc nhaân vieân, ñoä tuoåi thu heïp, nhoùm xaõ hoäi coå ñieån 3-5 ngöôøi, nhoùm xaõ hoäi môùi 5-10 ngöôøi. 105
  • 100. Trình baøy caùch thaønh laäp nhoùm: Nhoùm hoïc taäp Muïc ñích xaõ hoäi hoaù Theo hoïc Nhoùm hoûa ñaàu quaân Coù nhöõng muïc tieâu chung lôùp ôû tröôøng Nhoùm hoïc ngheà + Töông trôï Nhoùm sôû thích + Hoïc taäp toát Quy luaät trong nhoùm khoâng keøm moät ñieàu gì laøm toån thöông ñeán ngöôøi khaùc, chuùng ta phaûi toân troïng caùc ngöôøi khaùc, chuùng ta phaûi toå chöùc nhoùm sao ñoù khoâng khaùc bieät giöõa tröôøng hoïc vaø coäng ñoàng. OÂn laïi quyeát ñònh ñaõ laøm: - Veà ñiaï ñieåm: chuùng ta ñoàng yù hoïp taïi tröôøng nôi caùc em coù saün. Chuùng ta cuõng coù nhöõng löïa choïn khaùc chaúng haïn nhö gaëp thaày Hieäu tröôûng ñeå ñöôïc chaáp nhaän.... - Xaùc ñònh thôøi gian bao laâu hoïp nhoùm moät laàn (töï caùc em quyeát ñònh), chuùng ta ñöa ra nhieàu chieán löôïc ñeå caùc em löïa choïn nhöng cuõng coù nhöõng giôùi haïn trong söï löïa choïn. Thí duï: Nhaân vieân xaõ hoäi coù hai ngaøy phaûi hoïp. Chuùng ta muoán coù söï caân ñoái ñeå phaùt huy tính naêng ñoäng cuûa nhau, nhöng ñöøng ñeå caùc hoaït ñoäng trôû neân rôøi raïc töøng caù nhaân. Khi laøm vieäc vôùi gia ñình, ta neân chuù yù ñeán nhöõng haønh vi maø ta naém ñöôïc. Thí duï: An baét ñaàu hoãn töø khi cha gheû vaø meï ruoät caõi nhau, ta laáy ñoaïn ñoù ñeå cho gia ñình thaáy An baét ñaàu hoãn khi cha meï caõi nhau. Söï vieäc xaûy ra tröôùc maét hoï, ta coù theå môøi hoï öùng xöû moät caùch khaùc hôn, 106
  • 101. ta coù theå ñeà nghò vôùi caëp vôï choàng ñoù coù theå trao ñoåi moät caùch khaùc nhau, öùng xöû moät caùch khaùc nhau thay vì chöûi ruûa haønh haï nhau. Thöïc chaát ta daïy hoï caùch giao tieáp nheï nhaøng hôn. Ñaây khoâng phaûi laø nhoùm töï nhieân, ta taïo ra nhöõng haønh ñoäng ñeå coù söï töông taùc, moïi ngöôøi trong nhoùm cuøng töï nguyeän vôùi nhöõng hoaït ñoäng naày. Chuùng toâi coù nhöõng hoaït ñoäng nhö naáu nöôùng, laøm nhöõng loaïi baùnh nhieàu lôùp, caùc thaønh vieân ñeàu coù vieäc phaûi laøm vì coù nhieàu loaïi boät ñeå ñaùnh. Hoïp thaønh laäp nhoùm: Chuùng ta coù caàn gaëp caùc thaønh vieân trong nhoùm tröôùc khoâng? Coù theå neân gaëp caùc em tröôùc buoåi hoïp ñeå laøm quen, chuùng ta coù söï löïa choïn laø coù neân gaëp tröôùc hay khoâng? Neáu nhoùm coù saün ta khoâng caàn gaëp töøng thaønh vieân, neáu muoán ñeå cho moät thaønh vieân môùi sinh hoaït thì ta neân gaëp rieâng thaønh vieân ñoù. Vôùi nhoùm môùi thaønh laäp, ta laøm quen vôùi caùc thaønh vieân, taïo cho nhoùm coù tình caûm thaân thöông, taäp hoïp taát caû nhoùm ñeå laøm quen vôùi nhau ñoàng thôøi laøm quen vôùi nhaân vieân xaõ hoäi. - Taäp hôïp phoå bieán muïc ñích, thaønh vieân tham gia töï nguyeän vaø löïa choïn thaønh vieân. Neáu caùc em tröôùc ñaây chöa sinh hoaït nhoùm, chuùng ta coù theå gaëp rieâng töøng caù nhaân ñeå sinh hoaït, nhaân vieân xaõ hoäi chuyeån vai troø töø thaân chuû laø An chuyeån sang thaân chuû laø nhoùm. Chuùng ta thaáy nguy cô khi gaëp caù nhaân vì hoï seõ gaén boù vôùi nhaân vieân xaõ hoäi hôn gaén boù vôùi nhoùm. - Neáu nhaân vieân xaõ hoäi khoâng thích laøm vieäc vôùi nhoùm thì hoï seõ ñeán gaëp töøng caù nhaâân nhö theá seõ lôïi theá cho nhaân vieân xaõ hoäi. Trong cuoäc hoïp ñaàu tieân, nhoùm vieân thaéc maéc khoâng bieát muïc ñích cuûa nhaân vieân xaõ hoäi laø gì (ñieàu naày khoâng coù gì laï). Neáu trong cuoäc gaëp caù nhaân tröôùc khi hoïp nhoùm ñeàu coù nhöõng khoaûng caùch, phoøng thuû cuûa thaân chuû vôùi nhaân vieân xaõ hoäi. Neáu ta gaëp luoân caû nhoùm moät laàn ñeå cho caùc thaønh vieân trong nhoùm thaûo luaän muïc ñích cuûa nhoùm thì chuùng seõ ñöôïc ñoái ñaàu vôùi nhöõng muïc ñích cuûa nhoùm. 107
  • 102. Ñaây laø vieäc maø nhaân vieân xaõ hoäi phaûi giaûi quyeát nhöõng thaéc maéc cuûa thaønh vieân vaø taïo neân söï thaønh laäp nhoùm. Caùc böôùc phaùt trieån nhoùm. - Böôùc thaønh laäp nhoùm (giai ñoaïn tieàn döï ñònh). Ñeå traûi qua giai ñoaïn thaønh laäp nhoùm moät caùch hieäu quaû thì nhöõng lo sôï cuûa nhoùm phaûi ñöôïc giaûi quyeát, nhöõng ngöôøi ñöôïc choïn vaøo nhoùm phaûi coù nhöõng thoâng tin cuï theå. Muïc ñích cuûa nhoùm laø gì? Noùi moät caùch khaùc nhöõng nhaân vieân xaõ hoäi vaø nhoùm, thaønh laäp moät hôïp ñoàng ban ñaàu ñeå thaønh laäp nhoùm. Coâng vieäc ñaàu tieân cuûa nhaân vieân xaõ hoäi laø ñaùnh giaù nhöõng ñieàu kieän phuø hôïp cuûa thaønh vieân ñeå löaï choïn. Chuùng ta phaûi töï ñaët caâu hoûi cho mình, nhöõng thaønh vieân naày coù nhöõng ñaëc ñieåm gì so vôùi thaønh vieân khaùc, neáu noù khoâng tham gia nhoùm thì coù ñieàu gì khoâng coù lôïi? Thöôøng ngöôøi ta ñaët muïc tieâu nhoùm roäng hoaëc vöøa ñuû, ñieàu naày raát khaùc khi chuùng ta laøm vieäc vôùi gia ñình. ÔÛ trong nhoùm gia ñình, vieäc tham gia nhoùm trong gia ñình laø töï nhieân. Trong khi söûa soaïn nhoùm thì khoâng taïo ra moái lieân heä ñaëc bieät giöõa mình vaø nhoùm vieân. khi laøm vieäc vôùi nhoùm gia ñình thì coù khaùc, caàn phaûi ñuû maïnh. Moãi nhoùm ñeàu ñi qua giai ñoaïn taêng tröôûng. Buoåi hoïp nhoùm ñaàu tieân seõ baét ñaàu giai ñoaïn ñaàu, chuùng ta coù theå dieãn taû buoåi ban ñaàu khi tuoåi thô cuûa beù trai, moãi thaønh vieân ñeàu ñöôïc ngöôøi trong nhoùm chaáp nhaän, sôï mình laøm nhöõng ñieàu khoâng hay tröôùc maët ngöôøi khaùc. Khi buoåi ban ñaàu cuûa nhoùm khoâng khaùc vôùi coâng taùc xaõ hoäi ban ñaàu. Sinh hoaït nhoùm khoâng chæ rieâng coù thaân chuû maø coù nhöõng nhoùm vieân khaùc ñeå chia seû coâng vieäc ñoù. Vì vaäy coâng taùc xaõ hoäi ôû giai ñoaïn naày laø nhaân vieân xaõ hoäi taïo ra söï lieân keát giöõa caùc nhoùm vieân. Ñeán vôùi sinh hoaït nhoùm ban ñaàu giuùp nhoùm vieân gaén boù vaøo sinh hoaït nhoùm. Trong giai ñoaïn ñaàu, nhoùm baét ñaàu thieát laäp nhöõng luaät leä sinh hoaït nhoùm, nhöõng luaät leä rieâng cho nhoùm, caùc muïc tieâu, chaáp nhaän nhöõng caùi gì theá giôùi beân ngoaøi ñaët vaøo nhoùm vaø nhöõng qui luaät nhoùm. 108
  • 103. Vai troø cuûa nhaân vieân xaõ hoäi: Coù ngöôøi noùi ôû giai ñoaïn ñaàu, vai troø nhaân vieân xaõ hoäi tích cöïc, vaø khi nhoùm baét ñaàu phaùt trieån vaø hoaït ñoäng thì vai troø giaûm daàn. Neáu suy nghó theo loái ñoù thì caàn löu yù raèng buoåi ban ñaàu ngöôøi nhaân vieân xaõ hoäi tích cöïc thì ta töôûng nhö nhìn töø beân ngoaøi xuyeân qua loã troáng. Trong giai ñoaïn ñaàu, nhaân vieân xaõ hoäi noùi nhieàu, trong ñaàu baïn bao giôø cuõng suy nghó caùi gì baïn noùi, baïn laøm, baïn quan saùt. Trong giai ñoaïn naày tích cöïc noùi veà muïc ñích nhoùm vaø nhaân vieân xaõ hoäi giuùp nhoùm vieân gaén boù vôùi nhoùm vaø nhaân vieân xaõ hoäi chuyeån troïng taâm quan taâm moät thaân chuû cuûa mình sang troïng taâm khaùc, nhaân vieân xaõ hoäi caàn chuù taâm doø soùng ñeán söï laõng traùnh cuûa thaân chuû vaø cuõng phaûi nhaïy beùn teá nhò ñeå hoøa nhaäp yeáu toá taâm lyù cuûa thaân chuû, yù höôùng muoán tham gia, muoán nhìn vaøo söï vieäc ñeå giaûi quyeát. Caùc kyõ naêng caàn thieát trong coâng taùc xaõ hoäii. Kyõ naêng tieáp dieãn trong nhoùm: - Choïn moâ hình truyeàn thoâng giao tieáp coù chuû ñích: chuùng ta coù nhieàu caùch ñeå giao tieáp, nhö ngoài voøng troøn ñeå moïi ngöôøi cuøng thaáy nhau. - Cuõng coù nhieàu moâ hình cöùng ngaéc hôn, nhö coù moät ngöôøi noùi roài sau ñoù moät ngöôøi dòch laïi, giao tieáp chuyeån töø goùc naày ñeán goùc khaùc, thoâng qua ngöôøi thoâng dòch roài sau ñoù laïi coù söï traû lôøi vaø thöôøng thì thoâng tin ñi töø ngöôøi ñaàu roài ñöôïc phaûn hoài laïi. Trong nhoùm, ta muoán taïo moâ hình giao tieáp nhieàu chieàu höôùng hôn. Ñieàu caàn nhaát laø nhaân vieân xaõ hoäi khoâng laø trung taâm vaø nhaân vieân xaõ hoäi laøm vieäc vôùi töøng caù nhaân thaønh vieân trong nhoùm. Veà maët hình thöùc thì ta khoâng thaáy nhaân vieân xaõ hoäi ngoài giöõa, nhöng veà giao tieáp thì nhaân vieân xaõ hoäi laø troïng taâm. - Nhaân vieân xaõ hoäi laø trung taâm (ñöôïc goïi laø May Pole) - Moät moâ hình caàn traùnh laø moät thaønh vieân trôû thaønh trung taâm cuûa nhoùm (ta goïi laø choã ngoài noùng Hot seat) 109
  • 104. Nhaân vieân Nhoùm xaõ hoäi vieân Nhoùm vieân laø trung taâm Nhoùm Nhoùm vieân vieân Nhaân vieân xaõ hoäi Nhoùm vieân Nhaân vieân xaõ hoäi Nhaân vieân xaõ hoäi laø trung taâm 110
  • 105. Nhaân vieân xaõ hoäi Nhaân vieân Nhoùm xaõ hoäi vieân Nhoùm Moâ hình xoay voøng vieân Laàn ñaàu, ta taïo cô hoäi cho moïi ngöôøi phaùt bieåu khoâng pheâ phaùn, ta laøm moâ hình xoay voøng. Ñieàu ta phaûi traùnh laø laøm nhaân vaät chính. Trong giai ñoaïn ñaàu, ta giuùp thaønh vieân kyõ naêng dieãn ñaït ñeå moïi ngöôøi trong nhoùm ñeàu hieåu ñöôïc. Ñieàu chuùng ta coù ñeà caäp laø laø giuùp ñöùa treû dieãn ñaït moät caùch meàm moûng hôn (vì noù quen chöûi theà). Coù theå noùi: Robin baây giôø ta noùi laïi caâu ñoù nhöng caét boû raâu ria, hoaëc toâi hieåu nhöõng ñieàu em noùi raát hay nhöng nhöõng caâu chöûi theà laøm toâi laøm toâi khoâng theå hieåu heát yù ñoù. Moät kyõ naêng nöõa laø höôùng caùc vaán ñeà trôû veà nhoùm ñeå nhoùm giaûi quyeát, chuùng ta coù theå nhaán maïnh hoaëc giaûm thoâng ñieäp baèng caùch moãi nhoùm vieân noùi leân thoâng ñieäp ñoù. 111
  • 106. Coù hai kyõ naêng nöõa laø taïo neân söï nhaát trí, söï nhaát trí laø caân baèng söï khaùc bieät, neáu sau buoåi gaëp ñaàu tieân maø nhoùm vieân ñoàng yù heát moïi chuyeän laø ta bieát ta ñang gaëp khoù khaên vì yù cuûa nhaân vieân xaõ hoäi ñöôïc söû duïng trong ñaây. Vaø chuyeän thöôøng xaûy ra laø ôû trong nhoùm, nhoùm vieân khoâng neâu leân nhöõng yù khaùc ñi vì hoï hieåu laø nhaân vieân xaõ hoäi hieåu vaán ñeà (nhoùm vieân ñoàng yù heát nhö vaäy laø khoâng bình thöôøng). Nhoùm vieân ñoàng yù luùc ñaàu nhö theá thì sau naày seõ coù nhöõng baát ñoàng, ñieàu xaáu ôû ñaây laø nhaân vieân xaõ hoäi khoâng chuaån bò tinh thaàn ñeå ñoùn nhaän sau ñoù. Trong nhöõng tình huoáng nhö vaäy, caùc thaønh vieân nhoû seõ khoâng caûm nhaän ñöôïc, chuùng seõ gaëp raéc roái. Saém vai: Höôùng troïng taâm vaøo muïc tieâu chính vaø ñaùp öùng nhu caàu töùc khaéc cuûa caù nhaân Töø phuùt ñaàu tieân toâi coá taïo moät moâ hình neân cho nhaân vieân xaõ hoäi vaø beù trai laøm vieäc vôùi nhau. Duøng böùc tranh (4 böùc trong phaàn phuï luïc) ñeå thaûo luaän veà giaùo duïc, sinh hoaït nhoùm khoâng phaûi ñeå thaønh vieân giaûi quyeát vaán ñeà cuûa gia ñình noù, tröôùc tieân laø ñeå cho em ñoù coù caùi nhìn tích cöïc. Vaø trong nhöõng tröôøng hôïp ñaëc bieät, caùc thaønh vieân chia seû cuoäc soáng gia ñình mình, coù moät caùi nhìn môùi veà hieän taïi. Coù theå taát caû caùc treû coù moät caùi nhìn ñeå giuùp ñôõ laãn nhau ñeå coù moät hieän töôïng trong gia ñình. Coù khi ñöùa beù coù ñöôïc kinh nghieäm treân laø gia ñình seõ thay ñoåi. Nhöng ñieàu chaéc chaén laø ñöùa treû caûm thaáy ñöôïc hoã trôï naâng ñôõ trong nhoùm, nhoùm coù taùc ñoäng toát theâm vaøo ñôøi soáng gia ñình. Söï khaùc bieät trong caùch laøm vieäc giöõa nhoùm vôùi gia ñình ôû giai ñoaïn ñaàu vaø giöõa: Gia ñình ñaõ coù töø laâu, coøn nhoùm thì chuùng ta môùi thaønh laäp. Cho neân ñoái vôùi gia ñình, ta phaûi xem xeùt raát kyõ, ñoù laø nhöõng quy taéc veà gia ñình - ñieàu naày giuùp ta tham gia vaøo gia ñình. Tham gia vaøo gia ñình khaùc vôùi caùch ta tieáp caän töøng thaønh vieân trong gia ñình. Khi ta tham gia vaøo gia ñình ta, laø moät con ngöôøi môùi laø hoaøn toaøn, cho neân ta phaûi coá gaéng taïo ñöôïc moái quan heä laø ñieàu quan troïng. Ta khoâng theå laøm ñieàu naày neáu ta khoâng hieåu nhöõng giaù trò vaø quy taéc cuûa hoï. Ñeå tham gia vaøo gia ñình ñoù, khi laøm vieäc, ta giuùp gia ñình hoï nhìn vaøo gia ñình hoï moät caùch toaøn dieän. Laøm vieäc vôùi nhoùm luoân luoân coù moät thaønh vieân luoân bò ñoå loãi, trong gia ñình cuõng coù moät ngöôøi ñöôïc coi laø nguyeân nhaân khoù 112
  • 107. khaên cuûa gia ñình vaø vieäc laøm cuûa ta laø giuùp gia ñình nhaän dieän vaán ñeà. Vaán ñeà laø khi tìm ra giaûi phaùp, moïi ngöôøi cuøng tham gia, ñoàng thôøi taïo muïc ñích loâi cuoán taát caû moïi ngöôøi vaø ñeå hoï thaáy vai troø cuûa hoï trong giaûi phaùp. Trong giai ñoaïn giöõa, ta laøm vieäc vôùi nhoùm ñeå taïo neân vaên hoùa cuûa nhoùm, luùc ñoù nhoùm laøm vieäc nhö gia ñình nhöng ñoù laø moät vaên hoùa maø cuoái cuøng hoï phaûi rôøi boû noù, nhöng vaên hoùa cuûa gia ñình thì khoâng bao giôø rôøi noù. Nhaân vieân xaõ hoäi khuyeán khích nhoùm vieân daùm maïo hieåm laøm nhöõng vieäc hoï khoâng bao giôø laøm. Ñieàu ñaëc bieät cuûa nhoùm thì thöôøng chuùng gioáng nhau, nhöng khoâng nhoùm naøo gioáng nhoùm naøo caû. Trong nhoùm ñieàu xaûy ra gioáng nhö pheùp laï, khi tham gia, söï töông taùc taïo ra söï thay ñoåi maø bình thöôøng khoâng thaáy ñöôïc. Moät trong ñieàu khoù khaên khi saép keát thuùc laø vieäc töø boû sinh hoaït cuûa nhoùm. Nhö vaäy khoâng phaûi laø caùc thaønh vieân laïi nhaäp cuoäc vaøo moät coäng ñoàng ôû ñoù coù söï toân troïng. Giai ñoaïn cuoái cuûa sinh hoaït nhoùm giuùp nhoùm coù nhöõng kieán thöùc ñeå coù theå thay ñoåi vaø aùp duïng nhöõng hieåu bieát vaøo xaõ hoäi. Khi keát thuùc vôùi moät gia ñình thì khaùc, bôûi vì taát caû caùc thaønh vieân vaãn toàn taïi trong gia ñình, hy voïng nhöõng thaønh vieân duy trì nhöõng ñieàu gì hoï coù ñöôïc ñoái vôùi nhaân vieân xaõ hoäi, khoâng coù noãi buoàn phaûi chia nhau nhöng coù söï lo aâu laø baây giôø phaûi tieáp tuïc soáng chung vôùi nhau nhöng khoâng coù söï giuùp ñôõ cuûa nhaân vieân xaõ hoäi. Nhö vaäy khi laøm vieäc vôùi caù nhaân, giai ñoaïn keát thuùc khaùc nhö theá naøo so vôùi nhoùm vaø gia ñình. Söï keát thuùc cuûa caù nhaân gaàn guõi vôùi nhoùm hôn gia ñình. Nhöng moái quan heä giöõa caù nhaân vaø nhaân vieân xaõ hoäi chaët cheõ hôn tình hình trong nhoùm, coù khi chia tay khoù, coù khi chia tay raát tích cöïc. Neáu ta daønh thôøi gian cuøng sinh vieân noùi veà giai ñoaïn keát thuùc thì khoâng theå noùi heát giai ñoaïn ñaàu vaø giöõa. Dó nhieân giai ñoaïn chia tay coøn tuøy thuoäc vaøo giai ñoaïn giöõa. Dó nhieân giöõa nhaân vieân xaõ hoäi vaø thaân chuû coù moái quan heä chaët cheõ neáu nhöõng moái quan heä lieân quan ñeán vaán ñeà rieâng tö caù nhaân, gia ñình, nhoùm, tö vaán, giaùo duïc, bieän hoä. Ngöôøi ta noùi raèng nhöõng moái quan heä tö vaán lieân quan ñeán caù nhaân thì söï chia tay raát saâu, khoâng phaûi ñeå chia tay maø baøn ñeán cuoäc keát thuùc cuoäc ñôøi mình. Caùi ñoù song phöông hai chieàu, nhaân vieân xaõ hoäi cuõng coù nhöõng caûm xuùc cuûa mình. Vì coù söï phuï thuoäc naøo ñoù, neân vai troø cuûa nhaân vieân xaõ hoäi laø giaùo duïc söï chia tay oân hoøa hôn, khoâng phaûi laø coù caûm xuùc. 113
  • 108. Neáu nhaân vieân xaõ hoäi ñoùng vai troø bieän hoä thì cöôøng ñoä khoâng cao nhö nhöõng tröôøng hôïp khaùc. Ñieàu naày raát hay, giuùp thaân chuû tìm ñeán nhöõng nguoàn löïc khaùc ñeå haønh ñoäng, tìm nguoàn taøi nguyeân môùi ñeå ñöôïc giuùp ñôõ. - Ñoái vôùi gia ñình, moâ hình can thieäp naøo maø cöôøng ñoä cao nhaát? Vì tuy tö vaán, ta baøn cuoäc soáng thaät cuûa gia ñình, caùi caûm xuùc cuûa söï keát thuùc maïnh ñöôïc chia seû vôùi taát caû gia ñình. Khi nhaân vieân xaõ hoäi tieáp xuùc nhö nhaø giaùo duïc, muïc ñích laø laøm sao gia ñình söû duïng nhöõng thoâng tin môùi, hoï noân noùng ñöôïc thöïc haønh, hoï mong muoán nhaân vieân xaõ hoäi thöïc hieän nhanh, vì muïc ñích laø giuùp gia ñình taêng kieán thöùc ñeå coù ñöôïc nhöõng taøi nguyeân. - Vôùi nhoùm, coù khi caûm xuùc cuûa nhoùm vieân ñaùng ngaïc nhieân, coù theå ta vaø hoï ñöôøng ai naáy ñi nhöng vì ta ñaõ taïo neân neàn vaên hoùa maø tröôùc kia khoâng coù, thaät söï coù söï maát maùt. Coù khi töø sinh hoaït nhoùm maø coù ngöôøi keát baïn vôùi nhau suoát ñôøi. Nhöng chuùng ta neân nhôù laø thaønh laäp nhoùm laø ñeå giaûi quyeát moät nhu caàu. Vôùi coâng taùc xaõ hoäi, caù nhaân, gia ñình vaø nhoùm thì phaûi coù ñieåm keát thuùc. Chuùng ta neân nghó caùi ñoù nhö moät söï toát nghieäp, nhaân vieân xaõ hoäi phaûi giuùp hoï chuaån bò tinh thaàn ñeå keát thuùc, vieäc naày coù theå maát töø 20 phuùt ñeán 3 tuaàn leã ñeå chuaån bò, nhöng nhöõng thaønh toá thì gioáng nhau thoâi. Muïc ñích cuûa chuùng ta laø löôïng giaù vieäc hoïc taäp cuûa chuùng ta. Tính chaát cuûa söï keát thuùc lieân quan ñeán coâng vieäc laøm, tö vaán caûm xuùc cao hôn, coâng vieäc phaûi laøm ôû phaàn chính lieân quan vôùi muïc ñích ñeà ra. Chuùng ta coù 4 nhieäm vuï trong giai ñoaïn keát thuùc, ít nhieàu coøn tuøy thuoäc noäi dung coâng taùc xaõ hoäi. - Vieäc ñaàu tieân laø xöû lyù vôùi caûm xuùc : thöôøng nhöõng caûm xuùc lieân quan ñeán giai ñoaïn keát thuùc. Khi chuùng ta gaëp moät maát maùt gì ñoù, phaûn öùng ñaàu tieân laø choái boû noù, nhöng coù khi ngöôøi ta muoán keát thuùc vaø coù khi thaân chuû töùc giaän laø phaûi keát thuùc, coù theå do hoï khoâng thoûa maõn ñöôïc nhu caàu cuûa hoï hay hoï coù caûm nghó bò choái boû. Moät caûm xuùc khaùc laø söï buoàn baõ, vai troø cuûa chuùng ta laø xaùc ñònh xem ñoái töôïng cuûa chuùng ta, caù nhaân, gia ñình, nhoùm ñang coù nhöõng caûm xuùc naøo. Coù nhöõng vieäc khaùc chuùng ta phaûi laøm khi keát thuùc nhöng raát khoù laøm ôû böôùc choùt neân luùc ñaàu, tieáp caän vaø xöû lyù caûm xuùc khoâng hoaøn thaønh, neáu ai ñoù choái boû caûm xuùc thì raát khoù löôïng giaù. Chính 114
  • 109. nhaân vieân xaõ hoäi cuõng coù nhöõng caûm xuùc naày, nhöng neáu chuùng ta khoâng caån thaän boäc loä, cho neân chuùng ta luoân côûi môû tröôùc caûm xuùc cuûa thaân chuû vaø chuùng ta cuõng luoân boäc loä caûm xuùc ñoái vôùi hoï. Cuõng coù theå trong quaù trình naøy töï thaân chuû ñaõ laøm ñöôïc nhöõng vieäc. Coøn giai ñoaïn sau, xem laïi phöông phaùp ñaùnh giaù coù phuø hôïp khoâng. Trong nhöõng tröôøng hôïp coù theå giuùp ñôõ ôû maët naøy chöù khoâng ôû maët khaùc. Löôïng giaù thaät söï phöùc taïp, neáu ta duøng nhöõng phöông phaùp naøo ñoù, vaø ñôn giaûn laø chuùng ta hoûi ñieàu gì ta giuùp laø höõu ích, ñieàu gì laø khoâng höõu ích ñoái vôùi thaân chuû. Vaø cuoái cuøng laø nhieäm vuï laäp keá hoaïch cho töông lai. Neáu noùi veà caù nhaân thì thaân chuû seõ coù söï giuùp ñôõ naøo khi nhaân vieân xaõ hoäi rôøi boû hoï, hoaëc söï chuyeån giao chính thöùc cho nhaân vieân xaõ hoäi khaùc. Coù theå coù cuoäc hoïp vôùi thaân chuû vaø nhaân vieân xaõ hoäi ñeå giôùi thieäu. Vaø ñaây laø 4 nhieäm vuï ñeå keát thuùc : - Böôùc ñaàu tieân laø öùng phoù vôùi caûm xuùc phaûi ñöôïc ñöa leân ñaàu, chuùng ta coù theå dieãn giaûi sai veà sinh vieân cuûa chuùng ta vì hoï muoán keát thuùc moät caùch baøi baûn. Ñoái vôùi moät soá nhaân vieân xaõ hoäi, khoù maø hoï quan taâm ñeán söï keát thuùc bôûi vì hoï ñaõ quaù quen thuoäc vôùi söï maát maùt, toâi nghó chuùng ta neân toå chöùc moät baøn tieäc chia tay, ñoù cuõng laø moät nghi leã cho nhoùm, ñeå aên möøng nhoùm, neáu duøng böõa tieäc ñeå troán traùnh moät cuoäc löôïng giaù thì thaät laø teä. Trong coâng taùc xaõ hoäi, vieäc keát thuùc laø moät cô hoäi ñaëc bieät, cung caáp nhöõng thaønh töïu coâng vieäc trong töông lai. Chuùng ta baét ñaàu môû nhöõng cöûa, môû ra nhöõng caûm xuùc, ñeå baøy toû yù kieán vaø coù theå chuùng ta coù nhöõng haønh ñoäng ñeå bieåu dieãn, baøy toû caûm xuùc cuûa chuùng, xem xeùt nhöõng vieäc laøm ñöôïc. Toâi coù theå yeâu caàu caùc em keå caâu chuyeän cuûa nhoùm mình cho nhau nghe. Toâi coù theå baét ñaàu baèng caâu chuyeän : Ngaøy xöa coù 7 thaønh vieân ôû vôùi nhau... Ñieàu treân heát nhieäm vuï nhaân vieân coâng taùc xaõ hoäi phaûi laøm laø laøm ñöôïc nhöõng ñieàu caàn thieát, ta nghó xem caùch naøo keát thuùc laø toát nhaát, bao goàm caû nhöõng vieäc gì ñang dieãn ra coù khaû naêng caân ñoái giöõa nieàm vui ñöôïc ñi tôùi tröôùc vaø noãi buoàn khi phaûi chia tay. Neân boû chuùt thôøi gian ñeå laøm nhöõng thuû tuïc keát thuùc thì raát toát. 115
  • 110. - Giai ñoaïn keát thuùc coù toát coøn tuøy thuoäc ôû giai ñoaïn ñaàu vaø giai ñoaïn giöõa. Ví duï thaân chuû chöa töï löïc ñöôïc maø nhaân vieân xaõ hoäi cuõng caûm thaáy chöa laøm troøn traùch nhieäm neân coù söï khoâng ñaùp öùng vôùi söï keát thuùc, neáu khoâng coù söï löôïng giaù thì thaân chuû khoâng coù cô hoäi ñöôïc noùi, ñoàng thôøi chuùng ta töï choái boû cô hoäi ñeå chuùng ta nhìn laïi coâng vieäc cuûa mình hôn. 116
  • 111. Nhaän xeùt cuûa caùc giaûng vieân. Khi tham gia khoùa hoïc caùc baïn ñaõ ñaët ra nhöõng kyø voïng laø : - Hoïc kyõ naêng ñeå laøm vieäc vôùi thaân chuû bò laïm duïng, gaëp khoù khaên veà tình caûm, choã ôû, khoù khaên trong hoïc taäp, vôï choàng coù maâu thuaãn. - Kyõ naêng ñeå thaân chuû tham gia, thaåm ñònh vaø ñaùnh giaù. - Kyõ naêng giaûng daïy coâng taùc xaõ hoäi vaø thöïc haønh. - Nhöõng kyõ naêng phaùt trieån coäng ñoàng, söï tham gia coäng ñoàng. Trong suoát khoùa hoïc chuùng ta luoân chuù yù ñeán nhöõng kyø voïng cuûa caùc baïn ñeå ñaùp öùng. Luùc ñaàu chuùng toâi raát lo laéng khi ñeå caùc nhoùm töï xaây döïng caùc tröôøng hôïp, nhöng qua quaù trình hoïc taäp vaø thaûo luaän caùc baïn xaây döïng nhöõng tröôøng hôïp raát hay vaø ñöa ra nhöõng nhaän xeùt vaø caùch giaûi quyeát raát toát. Chuùng toâi raát thaùn phuïc tinh thaàn hoïc taäp cuûa caùc baïn. Hy voïng khoùa taäp huaán naày seõ ñem ñeán cho caùc baïn nhöõng kieán thöùc, kyõ naêng vaø nhöõng thoâng tin maø caùc baïn caàn. 117
  • 112. PHAÀN PHUÏ LUÏC PHUÏ LUÏC 1 THÖÏC HAØNH COÂNG TAÙC XAÕ HOÄI TOÅNG HÔÏP Moâ taû - Ñaùnh giaù vaø Hôïp ñoàng I. Moâ taû: A. Nhaän dieän thaân chuû. B. Heä thoáng caù nhaân, heä thoáng gia ñình vaø hoä, vaø heä thoáng coäng ñoàng. 1. Heä thoáng caù nhaân. 2. Heä thoáng trong gia ñình vaø hoä. 3. Heä thoáng sinh thaùi. C. Nhöõng vaán ñeà trình baøy vaø nhöõng muïc tieâu ban ñaàu. D. Caùc ñieåm maïnh vaø caùc nguoài taøi nguyeân. E. Nguoàn tham khaûo vaø tieán trình tham khaûo; Thoâng tin phuï trôï. F. Lòch söû xaõ hoäi. 1. Tieán trieån. 2. Caù nhaân vaø gia ñình. 118
  • 113. 3. Nhöõng söï kieän quan troïng. 4. Giôùi tính. 5. Söû duïng ma tuùy / röôïu. 6. Theå chaát / beänh. 7. Phaùp lyù. 8. Giaùo duïc. 9. Vieäc laøm. 10. Giaûi trí. 11. Toân giaùo / Taâm linh. 12. Nhöõng dòch vuï xaõ hoäi / Taâm lyù tröôùc ñaây. 13. Caùc maët khaùc. II. Ñaùnh giaù thöû: A. Caù nhaân: 1. Ñaëc tính vaø caáu truùc. 2. Taâm traïng vaø caûm xuùc. 3. Phaùt trieån cuûa chu kyø soáng. 4. Naêng löïc. 5. Nguy cô. B. Nhöõng heä thoáng gia ñình / hoï / xaõ hoäi chính yeáu. 1. Ñaëc tính vaø caáu truùc. 2. Taâm traïng vaø caûm xuùc. 119
  • 114. 3. Phaùt trieån qua quaù trình. C. Moâi tröôøng. 1. Taøi nguyeân. 2. Vaên hoùa xaõ hoäi D. Toùm taét ñaùnh giaù. III. Hôïp ñoàng: A. Caùc vaán ñeà: 1. Nhöõng vaán ñeà theo söï nhìn nhaän cuûa thaân chuû. 2. Nhöõng vaán ñeà ñi theo söï nhìn nhaän cuûa nhaân vieân xaõ hoäi. 3. Nhöõng vaán ñeà caàn giaûi quyeát. B. Nhöõng muïc tieâu sau cuøng. C. Caùc keá hoaïch 1. Phöông phaùp tieáp caän. 2. Nhieäm vuï cuûa thaân chuû vaø caùc böôùc haønh ñoäng. 3. Nhieäm vuï cuûa nhaân vieân xaõ hoäi vaø caùc böôùc haønh ñoäng. 4. Caùc coâng vieäc naûy sinh vaø caùc böôùc haønh ñoäng. 5. Caùc keá hoaïch ñeå ñaùnh giaù tieán trình. PHUÏ LUÏC 2 KYÕ NAÊNG TRONG COÂNG TAÙC XAÕ HOÄI NHOÙM 120
  • 115. Kyõ naêng tieáp dieãn trong nhoùm. 1. Suy nghó. 2. Xem xeùt kyõ - Coù caùi nhìn toång theå. 3. Taïo söï gaén boù. Kyõ naêng trong nhoùm / gia ñình. 1. Nhìn vôùi caùi nhìn môùi. 2. Choïn moâ hình truyeàn thoâng coù muïc ñích. 3. Khueách ñaïi caùc thoâng ñieäp tinh teá. 4. Giaûm nheï caùc thoâng ñieäp quaù maïnh meõ. 5. Taïo söï lieân keát trong caûm xuùc. 6. Chuyeån höôùng caùc thoâng ñieäp. 7. Môøi goïi söï tham gia ñaày ñuû. 8. Höôùng caùc vaán ñeà trôû laïi cho nhoùm. 9. Tieán tôùi söï nhaát trí. 10. Tieán ñeán loái nhìn khaùc. Kyõ naêng xaây döïng nhoùm. 1. Choïn moâ hình truyeàn thoâng coù muïc ñích. 121
  • 116. 2. Neâu roõ caùc thaønh tích cuûa nhoùm. 3. Gìn giöõ lòch söû vaø söï lieân tuïc cuûa nhoùm. 4. Dieãn ñaït caùc quy taéc baèng lôøi. 5. Khuyeán khích söï phaùt trieån cuûa truyeàn thoáng vaø nghi thöùc. 122
  • 117. PHUÏ LUÏC 3 CAÙC GIAI ÑOAÏN PHAÙT TRIEÅN CUÛA NHOÙM Giai Tình traïng vaø Coâng vieäc phaùt Vai troø cuûa taùc ñoaïn caùc nhu caàu cuûa trieån cho nhoùm vieân cuûa caùc thaønh vieân phaùt nhoùm trieån 1. lo laéng vì chöa 1. Giaûm sôï haûi 1. Tìm hieåu söï beàn Giai bieát nhau vaø cung caáp vöõng, caùc maët ñoaïn thoâng tin cuï maïnh, tieàm naêng tröôùc 2. lo laéng veà vai theå. cuûa caùc thaønh khi troø, muïc ñích vieân. thaønh vaø cô caáu. 2. Thieát laäp söï laäp thoûa thuaän. 2. Chuaån bò cho caùc 3. Mô hoà vì nhoùm thaønh vieân maø khoâng bieát taïi khoâng ñeå hình sao ñöôïc choïn. thaønh phe nhoùm. 1.Tieáp caän: muoán 1. Phöông höôùng: 1. Chuû ñoäng cung Giai laøm toát coâng caáp nhöõng ñoaïn - taùc vieân ñeán vôùi vieäc, quan heä höôùng daãn, cô khôûi nhoùm, vôùi ngöôøi khaùc, caáu, söï thoûa ñaàu - thaønh vieân thích ñöôïc chaáp nhaän thuaän, hoå trôï luùc öùng vôùi hoaøn vaø chöùng toû. khoù khaên. caûnh, 2. Troán traùnh: sôï 2. Giuùp moãi thaønh - thaønh vieân ñeán khoâng thaønh vieân hoøa nhaäp vôùi thaønh vieân coâng, sôï bò toån vaøo nhoùm, giaûm 123
  • 118. thöông, ngaïi khaùc, lo aâu, giuùp hoï daán thaân, thieáu truyeàn thoâng vaø - thaønh vieân vaøo tin caäy, chöa khaùm phaù, tuy keá hoaïch cho chaáp nhaän vaãn giöû khoaûng nhoùm vaø caùc nhau. caùch. ñôït sinh hoaït, 3. Thaûo luaän muïc 2. Hình thaønh : ñích vaø theâm söï - quy taéc nhoùm thoûa thuaän. - giaù trò nhoùm 4. Theå hieän söï tin töôûng qua caùc - phöông caùch ñoùng goùp cuûa truyeàn thoâng caùc thaønh vieân. 3. Hieåu bieát veà 5. Giuùp thieát laäp muïc ñích caùc quy taéc ban nhoùm. ñaàu qua caùc maãu coù lôøi vaø khoâng lôøi. Cho ñeán heát giai 1. Caàn phaùt trieån 1. Hoå trôï caùc Giai ñoaïn naøy, caùc theâm vaên hoùa, phöông caùch cuûa ñoaïn thaønh vieân : phong caùch, nhoùm,giaûm vai giöõa caùch laøm vieäc, troø trung taâm 1. ñaõ tìm ñöôïc vò quy taéc xaùc cuûa mình vaø trí cuûa mình ñònh phöông taêng maïnh vai trong nhoùm. caùch theå hieän, troø hoaït ñoäng 2. ñaõ tìm ñöôïc quaûn lyù vaø giaûi cuûa laõnh ñaïo ngöôøi mìmh quyeát maâu nhoùm. thích. thuaån vaø söï 2. Ñaùnh gía nhoùm khaùc bieät nhau. 3. Chaáp nhaän vaø ñang ôû ñaâu nhö 124
  • 119. toång theå, chuyeån hieåu ngöôøi 2. Phaùt trieån caùc khaùc hôn. bieán nhö theá phöông thöùc naøo, troïng taâm 4. Nhìn nhaän laån töông taùc xaõ naøo vaø con nhau laø nhöõng hoäi vaø cô caáu ñöôøng höôùng caù nhaân khaùc quan heä ngöôøi ñeán vieäc hoaøn bieät nhau. vaø ngöôøi (bao thaønh muïc tieâu. goàm vò trí, thöù 5.Coâng nhaän baäc, laõnh ñaïo 3. Tìm hieåu moãi caù nhöõng ñieåm vaø caùc vai troø) nhaân thaønh vieân, töông ñoàng vaø bao goàm thaùi ñoä, dò bieät nhö laø 3.Xaùc ñònh laïi vaø haønh vi, quan bình thöôøng. laøm roõ muïc heä, ñoäng cô, ñích, vôùi nhu 6.Nhaän bieát söï caù muïc tieâu, moãi caàu vaø muïc bieät cuûa moãi ngöôøi laøm vieäc tieâu cuûa moãi ngöôøi. nhö theá naøo ngöôøi so vôùi trong nhoùm. 7. Thaáy ñöôïc söï muïc ñích cuûa ñoùng goùp cuûa nhoùm. 4. Gíup nhoùm laøm hoï. roõ muïc tieâu,muïc 4. Hoaït ñoäng ñích,cuøng luùc 8.Caûm nhaän tình höôùng veà söï khuyeán khích hoï caûm vôùi ai ñoù haøi hoøa giöõa neâu caâu hoûi vaø vaø muoán chia caùch nhìn veà giuùp hoï laáy seû vôùi ngöôøi nhoùm cuûa moãi quyeát ñònh veà khaùc. thaønh vieân vaø nhoùm. caùch taùc vieân 9. Ñaõ thöû thaùch laøm. 5. Giuùp hoï nhaän taùc vieân, baét bieát caùc neùt ñaàu hieåu vaø 5.Thöû thaùch taùc chung cuûa nhoùm: chaáp nhaän vai vieân vaø caùc troø cuûa taùc thaønh vieân - caùc muïc tieâu cuûa vieân, ít tuøy khaùc, trong baàu thaønh vieân gioáng thuoäc hôn ôû taùc khoâng khí tin nhau nhö theá 125
  • 120. vieân, tin caäy töôûng, nôi maø naøo. laãn nhau, xem hoï coù theå boäc - caùc muïc tieâu taùc vieân nhö laø loä caûm nhaän khaùc nhau coù theå ngöôøi caù bieät. maø khoâng bò thích öùng nhö theá cheâ bai hoaëc bò naøo. phaït. - moái quan taâm cuûa 10. Baét ñaàu töï 6.Söï oån ñònh cuûa moãi thaønh vieân theå hieän hôn. moái quan heä coù lieân quan ñeán 11.Chia seû nhau thaønh vieân-hoï moái quan taâm caùc kinh caàn daán thaân, cuûa ngöôøi khaùc nghieäm, caûm gaén boù vôùi nhö theá naøo. nhaän, yù kieán. nhoùm vaø muïc 6. Giuùp hoï nhaän ñích cuûa nhoùm, 12. Muoán boäc loä bieát caùc khaùc thaønh vieân vaø hôn nöõa. bieät trong nhoùm. taùc vieân. 13.Coù khaû naêng 7. Taêng cöôøng söï 7. Phaùt trieån söï laøm vieäc laâu linh hoaït vai troø gaén boù hoï xem beàn vôùi quyeát ñeå hoï coù theå thöû nhoùm nhö laø taâm thöû söùc nghieäm, kieåm tra nôi hoï coù theå mình vaø coâng vaø ñieàu chænh thaät söï giaûi nhaän nhöõng coá phöông caùch quyeát vaán ñeà- gaéng cuûa ngöôøi ñoùng goùp cho trao ñoåi, lyù khaùc. nhoùm (keå caû vieäc luaän, ñoái ñaàu, 14.Nhoùm töø töø trôû ñoái ñaàu neáu hoï kieåm tra vaø thaønh quan muoán ngöôøi khaùc chia seû thaät söï. troïng ñoái vôùi gioáng mình). caùc thaønh vieân, 8. Can thieäp vaø xem kinh chænh ñoán maâu nghieäm nhoùm thuaån neáu gaây laø ñoäc nhaát voâ caêng thaúng vaø nhò. ñoái ñaàu vôùi suy 126
  • 121. nghó baát hôïp lyù cuûa thaønh vieân hoaëc haønh vi khoù chaáp nhaän. 9. Caàn laøm vieäc vôùi töøng caù nhaân thaønh vieân,khuyeán khích hoï töï boäc loä trong nhoùm hoaëc taêng söï hieåu bieát cuûa hoï veà vaán ñeà gì ñoù trong nhoùm. 1.Caùc thaønh vieân Vieäc keát thuùc vaø 1.Chuaån bò cho caùc Giai taêng söï quan caùc nhu caàu keøm thaønh vieân veà ñoaïn taâm cuûa hoï veà theo caàn ñöôïc vieäc keát thuùc. keát thuùc caùc hoaït ñoäng thaûo luaän nhaèm : 2.Tìm hieåu mong beân ngoaøi 1. Nhöõng gì ñaõ muoán vaø söï saún nhoùm vaø muoán hoïc hoûi ñöôïc saøng cho söï keát aùp duïng kinh caàn phaûi xaùc thuùc.-Caùc thaønh nghieäm hoïc ñònh. vieân coù theå tieáp ñöôïc trong tuïc phaùt trieån 2. Caùc thaønh vieân nhoùm ra beân beân ngoaøi nhoùm caàn chaám döùt ngoaøi. khoâng? moái quan heä 2. Baét ñaàu vôùi taùc 3. Giuùp caùc thaønh chuyeån xa daàn vieân,vôùi töøng vieân duy trì caùc nhoùm vaø caùc thaønh vieân lôïi ích maø hoï ñaõ thaønh vieân, khaùc vaø vôùi ñaït ñöôïc.. thaáy thoûa maõn nhoùm. 127
  • 122. trong quan heä 3. Kinh nghieäm 4.Tìm hieåu tieán ñoä beân ngoaøi cuûa caàn phaûi hoaøn thaønh caùc nhoùm. trôû thaønh cô sôû muïc tieâu. 3.Trong boái caûnh tham khaûo cho 5.Thoâng baùo cho truyeàn thoâng töï caùc thaønh vieân caùc thaønh vieân do vaø deã daøng, khi gia nhaäp veà söï keát thuùc hoï phaûn aûnh vaøo nhoùm môùi (nhu caàu keát thuùc nhöõng thay ñoåi vaø trong nhöõng caàn ñöôïc thaûo coù ñöôïc giöûa hoaøn caûnh luaän, nhö laø moät hoï vaø trong khaùc. phaàn giao öôùc nhoùm luùc khôûi ñaàu). 4.Thoâng thöôøng 6. Khuyeán khích tröôùc söï keát nhöõng ñaùp öùng thuùc thuùc, coù söï cuûa töøng caù löôõng löï vaø lo nhaân cho söï keát aâu , nhaän bieát thuùc ñeå trong söï caûi thieän, sôï thôøi gian coøn laïi thuùc, coù söï hoï duy trì hoaït löôõng löï vaø lo ñoäng theo keá aâu, nhaän bieát hoaïch ñaõ ñònh. veà caùc caûi 7. Giuùp caùc thaønh thieän, sôï maát vieân boäc loä söï söï hoå trôï cuûa löôõng löï cuûa hoï taùc vieân vaø veà söï keát thuùc. nhoùm. 8. Hoå trôï thaønh 5. Moät loaït phaûn vieân ñaëc bieät naøo öùng coù theå coù : chöa tieán boä nhö - töø choái söï keát hoï mong muoán thuùc, hoaëc khoâng ñöôïc - thoùai boä, quay nhö caùc thaønh 128
  • 123. veà vôùi caùc maãu vieân khaùc. haønh vi tröôùc 9. Giuùp caùc thaønh ñaây, thieáu khaû vieân löôïng giaù naêng taêng kinh nghieäm cuûa cöôøng quan heä nhoùm. vaø thöïc hieän 10.Chia seû nhaän xeùt coâng vieäc nhö veà söï tieán boä vaø tröôùc, haønh vi söï tin töôûng vaøo nhö giai ñoaïn khaû naêng öùng ñaàu ñeå chöùng phoù cuûa hoï neáu toû “chuùng toâi khoâng coù taùc chöa khaù vaø vieân vaø nhoùm. caàn nhoùm vaø taùc vieân”, 11.Hoå trôï nhöõng coá gaéng cuûa hoï khi - Troán, vaéng maët, chia tay nhoùm boû ñi tröôùc khi vaø noái keát kinh keát thuùc chính nghieäm nhoùm thöùc, ñeå chöùng tröïc tieáp vôùi toû söï choáng ñoái kinh nghieäm vôùi taùc vieân vaø soáng sau naøy. caùc thaønh vieân khaùc, baùo: ”Toâi 12.Chæ roõ moái quan heä sau naøy neáu coù cuûa taùc vieân chæ laø boû caùc baïn vieäc giuùp ñôõ mang tröôùc khi caùc tiùnh caù nhaân. baïn boû toâi” Moät soá thaønh vieân chuyeån ñeán nhoùm khaùc vaø coù moái quan heä 129
  • 124. khaùc. 130
  • 125. PHUÏ LUÏC 4 CAÙC KYÕ NAÊNG LOÂI CUOÁN THAÂN CHUÛ THAM GIA 1. Taïo neân moät moâi tröôøng aân caàn, tieáp thu vaø toân troïng. 2. Noái lieàn moái lieân heä giöõa dòch vuï cung öùng vaø tình traïng caù bieät cuûa thaân chuû, trình baøy roõ raøng vai troø vaø chöùc naêng cuûa coâng taùc xaõ hoäi. 3. Nhaïy beùn traû lôøi caùc thaéc maéc cuûa thaân chuû veà toå chöùc cung öùng dòch vuï vaø baûn chaát cuûa söï giuùp ñôõ naøy. 4. Thoâng caûm höôûng öùng nhöõng daáu hieäu vaø bieåu hieän ngaàm cuûa söï ñau khoå, baèng caùch chaáp nhaän nhöõng caûm xuùc, toân troïng, uûng hoä laâu beàn vaø taïo hy voïng. Bieåu loä söï quan taâm, lo laéng vaø chaáp nhaän con ngöôøi ñoù (cho duø laø haønh vi coù theå khoâng ñöôïc chaáp nhaän). 5. Nhaän ra nhöõng haønh vi khoâng baèng lôøi baát ñoàng vôùi lôøi giao tieáp vaø nhöõng noäi dung maø hoï nguï yù, vaø xaùc nhaän roõ raøng laïi khi caàn thieát. 6. Cheá ngöï nhöõng söï choáng ñoái, maâu thuaãn ban ñaàu, khi maø dòch vuï baét buoäc, vaø chuù yù nhöõng vaán ñeà taïo ñoäng cô thuùc ñaåy. 7. Kieåm tra giaù trò cuûa nhöõng kyø voïng vaø söï nhaän thöùc cuûa ñoái töôïng maø chuùng ta taïm ñaït ñöôïc trong giai ñoaïn chuaån bò - ñaëc bieät laø nhöõng ñieàu coù lieân quan ñeán tuoåi taùc, giôùi tính, chuûng toäc, saéc toäc, vaø giai caáp xaõ hoäi, cuõng nhö nhöõng giaû ñònh döïa theo lyù thuyeát. 8. Khuyeán khích töông taùc giöõa caùc thaønh vieân trong gia ñình hay trong nhoùm, ñaûm baûo raèng moãi ngöôøi ñeàu coù cô hoäi ñeå tham gia. 131
  • 126. 9. Thaûo luaän nhöõng kinh nghieäm ñaõ coù tröôùc ñaây vôùi nhaân vieân xaõ hoäi hay nhöõng chuyeân vieân giuùp ñôõ khaùc vaø neáu nhöõng kinh nghieäm ñoù laø xaáu, xaùc ñònh roõ cuøng nhau baûn chaát cuûa coâng taùc, chia seû nhöõng kyø voïng.v.v... 132
  • 127. PHUÏ LUÏC 5 CAÙC MUÏC ÑÍCH KHAÙC NHAU CUÛA VIEÄC SÖÛ DUÏNG CAÙC HOAÏT ÑOÄNG TRONG COÂNG TAÙC XAÕ HOÄI NHOÙM. 1. Taïo ñieàu kieän ñeå truyeàn ñaït baèng lôøi caûm xuùc, yù kieán, vaø kinh nghieäm. 2. Phaùt trieån toát caùc moái quan heä giöõa nhoùm vieân. 3. Taêng cöôøng söï gaén boù trong nhoùm. 4. Taïo cô hoäi ñeå coáng hieán cho ngöôøi khaùc trong nhoùm. 5. Phaùt trieån vaø cuûng coá naêng löïc trong caùc kyõ naêng xaõ hoäi khaû dó giuùp cho söï phaùt trieån veà maët taâm sinh lyù, vaên hoùa, lòch söû vaø yù thieáu tích cöïc veà baûn thaân. 6. Kích thích caùc cuoäc thaûo luaän coù suy nghó ñeå giaûi quyeát vaán ñeà, daãn ñeán söï hieåu bieát baûn thaân, ngöôøi khaùc vaø caùc tình huoáng. 7. Taêng cöôøng khaû naêng ra vaø thöïc thi quyeát ñònh. 8. Giaûm caêng thaúng vaø thoûa maõn nhu caàu veà söï thích thuù, vui veû vaø saùng taïo. 9. Giuùp nhaân vieân xaõ hoäi thaåm ñònh toát hôn nöõa nhu caàu vaø taøi nguyeân nôi thaân chuû. 10. Giuùp nhaân vieân xaõ hoäi thaåm ñònh toát hôn nöõa caùc moái töông taùc trong nhoùm nhö laø moät toång theå. 11. Ñeå söû duïng toát hôn moät soá ñaùp öùng. 12. Thay ñoåi moät soá khía caïnh cuûa moâi tröôøng. 133
  • 128. (Northen. H (1988) Coâng taùc xaõ hoäi vôùi nhoùm. Trang 78.9; M.Lynn vaø D.Nisivoccia, Fordham University-GSSS. trích vaø thích nghi) 134
  • 129. PHUÏ LUÏC 6 HAÕY XEM XEÙT CAÙC ÑIEÅM SAU ÑAÂY KHI SÖÛ DUÏNG MOÄT HOAÏT ÑOÄNG COÂNG TAÙC XAÕ HOÄI NHOÙM. 1. Muïc ñích cuûa hoaït ñoäng seõ goùp phaàn ñaït tôùi caùc muïc tieâu cuûa nhoùm. 2. Troïng taâm cuûa hoaït ñoäng laø yeâu caàu vaø tính chaát quan heä: gaàn guõi hay khoaûng caùch, chia seû vaø hôïp taùc, ganh ñua vaø maâu thuaãn - lieân quan ñeán caù nhaân hay nhoùm, hoaëc caû hai. 3. Nhöõng kyõ naêng caàn thieát. 4. Taùc ñoäng treân caùch bieåu loä haønh vi. 5. Cô hoäi laáy quyeát ñònh cho caù nhaân vaø nhoùm. 6. Söï phuø hôïp vôùi tình huoáng coù thaät. 7. Hoaït ñoäng naøy coù ñieåm naøo teá nhò veà maët vaên hoùa vaø lòch söû. 8. Coù phuø hôïp veà thôøi ñieåm khoâng (trong moät buoåi sinh hoaït nhoùm vaø phuï thuoäc vaøo giai ñoaïn phaùt trieån cuûa nhoùm). 9. Nguoàn löïc naøo coù saún, ví duï taøi chính, maët baèng v.v... 10. Coù caàn thích nghi hoaït ñoäng naøy hay cöù ñeå vaäy. PHUÏ LUÏC 7 LÖÔÏNG GIAÙ HOAÏT ÑOÄNG EÂ-KÍP / NHOÙM VEÀ MAËT: TRAÙCH NHIEÄM, HIEÄU QUAÛ, SÖÙC SOÁNG. 135
  • 130. Ñeà nghò: 1. Taát caû caùc nhoùm töøng buoåi hoïp hay nhoùm hoaït ñoäng, ñeàu coù theå ñöôïc ñaùnh giaù treân 3 maët naøy. 2. Caû 3 ñeàu caàn thieát ñeå nhoùm hoaït ñoäng toát vaø ñaït muïc ñích. Söï caân ñoái giöõa 3 maët khaùc nhau tuøy nhoùm. 3. Ngöôøi löôïng giaù (thaønh vieân, laõnh ñaïo, kieåm huaán vieân) coù theå söû duïng caùc khaùi nieäm naøy ñeå thaûo luaän, xaùc ñònh vaán ñeà thay ñoåi troïng taâm sinh hoaït. Traùch nhieäm: Caùch nhoùm tieán haønh ñeå ñaït muïc ñích. 1. Caùc quyeát ñònh ñöôïc laáy nhö theá naøo? Thaønh vieân ñoái xöû vôùi nhau nhö theá naøo?... 2. Hoaït ñoäng tröôûng nhoùm nhaèm taêng cöôøng yù thöùc traùch nhieäm goàm: a. Ñaët thaúng vaán ñeà veà muïc ñích, thaùi ñoä, haønh vi. b. Nhaän dieän veà caùch tieán haønh nhoùm. c. Söû duïng thaåm quyeàn vaø haïn cheá cuûa cô quan (coù tính hôïp phaùp). Hieäu quaû: Keát quaû 1. Ñaàu ra cuûa kinh nghieäm nhoùm, quyeát ñònh ñöôïc thoaû thuaän vaø thaønh töïu cuoái cuøng. 2. Vai troø tröôûng nhoùm. a. Laøm roõ caùc ñeà nghò. b. Giöõ thaûo luaän vaøo troïng taâm. c. Khuyeán khích söï boäc loä töï do vaø coù yù nghóa. d. Giuùp nhoùm löôøng tröôùc haäu quaû cuûa caùc löïa choïn khaùc nhau. 136
  • 131. e. Giuùp nhoùm giaûi quyeát maâu thuaãn. f. Giuùp nhoùm laáy quyeát ñònh. g. Giuùp nhoùm daán thaân vaøo haønh ñoäng. Söùc soáng: Phaåm chaát cuûa caûm xuùc trong nhoùm 1. Kích thích, nieàm vui, maâu thuaãn - phaåm chaát cuûa ñôøi soáng nhoùm. Nhoùm phaùt trieån tích cöïc: ñaùp öùng cho nhau, côûi môû, gaén boù. 2. Vai troø tröôûng nhoùm goàm: a. Kích thích e. Kích ñoäng b. Ñoäng vieân f. Thaùch thöùc c. Xuùc taùc g. Taùn thaønh d. Khoâi haøi h. Coâng nhaän 137
  • 132. PHUÏ LUÏC 8 NGUYEÂN TAÉC VEÀ VAI TROØ NVXH NHÖ NGÖÔØI BIEÄN HOÄ 1. Thaân chuû phaûi ñöôïc thoâng tin caøng nhieàu caøng toát vaø quyeàn lôïi cuûa hoï vaø veà caùc dòch vuï. 2. Luùc naøo ñöôïc thì chính thaân chuû phaûi bieän hoä cho mình. 3. Nhaân vieân xaõ hoäi phaûi giuùp thaân chuû chuaån bò ñeå töï mình bieän hoä vaø löôïng giaù keát quaû cuûa hoaït ñoäng. 4. Nhaân vieân xaõ hoäi phaûi thoâng tin cho thaân chuû bieát veà hoaït ñoäng cuûa mình daønh cho thaân chuû caøng nhieàu caøng toát. 5. Nhaân vieân xaõ hoäi thoâng thöôøng phaûi baét ñaàu bieän hoä ôû möùc ñoä thaáp nhaát maø coù hieäu quaû. 6. Nhaân vieân xaõ hoäi phaûi haønh xöû moät caùch ñaïo ñöùc, toân troïng thaân chuû vaø heä thoáng maø mình muoán can thieäp vaøo. 7. Nhaân vieân xaõ hoäi phaûi oân laïi dieãn tieán vôùi thaân chuû vaø luoân luoân thaåm ñònh khaû naêng (möùc ñoä) töï bieän hoä cuûa thaân chuû. 8. Nhaân vieân xaõ hoäi neân nghó ñeán vieäc ñaûm nhaän caùc vai troø khaùc nhö ngöôøi toå chöùc, ngöôøi taïo thuaän lôïi, nhaø giaùo duïc ñeå ñaùp öùng nhu caàu cuûa thaân chuû. 138