BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 1
TUGASAN
BERKUMPULAN
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 2
1.0 PENGENALAN
Tugasan kerja kursus bagi Morfologi B...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 3
2.0 PROSES PEMBENTUKAN KATA
Bahasa Melayu mempunyai ...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 4
2.1 KATA TUNGGAL
Perkataan-perkataan dalam bahasa Me...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 5
SUKU KATA CONTOH PERKATAAN
KV ya yu
VK am
KVK tin la...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 6
2.1.3 Kata Tunggal Tiga Suku Kata
Jumlah kata tungga...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 7
2.1.4 Kata Tunggal EmpatSuku Kata danLebih
Kata tung...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 8
2.1.5 ANALISIS KATA TUNGGAL
Kata Tunggal Satu Suku K...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 9
Kata Tunggal Tiga Suku Kata
SUKU KATA CONTOH PERKATA...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 10
Kata Tunggal Empat Suku Kata dan Lebih
SUKU KATA CO...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 11
2.2KATA TERBITAN
Bentuk perkataan yang dihasilkan m...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 12
Contoh Awalan Kata Kerja:
me- melawan ber- berjalan...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 13
2.2.2 ANALISIS KATA TERBITAN BERDASARKAN ARTIKEL
1)...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 14
Kata Adjektif
se- sesuka, semula, sebanyak, seawal,...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 15
3) Kata Terbitan Akhiran
Kata Nama
-an buangan, min...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 16
Contoh Apitan Kata Kerja
me-…-kan memainkan me-…-i ...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 17
Kata Kerja
me-…-kan
memudahkan,
memusnahkan ber-…-a...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 18
Contoh Sisipan Kata Kerja
-el- jelajah
Contoh Sisip...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 19
2.3 KATA MAJMUK
Bentuk kata majmuk lahir melalui pr...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 20
2.3.1 Bentuk yang telah mantap
Terdapat sebilangan ...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 21
2.3.2 Penggandaan Kata Majmuk
Penggandaan kata majm...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 22
2.3.3 Pengimbuhan Kata Majmuk
Kata majmuk boleh men...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 23
2.3.4 ANALISIS PEMBENTUKAN KATA MAJMUK BERDASARKAN ...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 24
Selain itu, berdasarkan analisis yang dibuat terdap...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 25
2.4 KATA GANDA
Kata ganda ialah perkataan yang meng...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 26
 Kata Ganda Penuh bermaksud satu.
Biri-biri Anai-a...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 27
2.4.3 Kata Ganda Berirama
Kata Ganda Berirama ialah...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 28
Kata ganda berimbuhan boleh terdiri daripada pelbag...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 29
2.4.6 ANALISIS PEMBENTUKAN KATA GANDA BERDASARKAN T...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 30
3.0 RUMUSAN
Secara keseluruhanya dapat dirumuskan b...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 31
TUGASAN INDIVIDU
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 32
FARAH FAZRIYANA
BINTI BASRI
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 33
SOALAN A - AKTIVITI PENGAJARAN DAN PEMBELAJARAN BAH...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 34
Aktiviti 1 -
1. Guru membahagikan murid-murid kepad...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 35
Aktiviti 2-
1. Guru mengedarkan teks petikan bergam...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 36
Lampiran 1
Teks Petikan ‘Gotong Royong Bersama Kelu...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 37
Lampiran 2
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 38
Lampiran 3
Lampiran 4
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 39
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 40
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 41
SOALAN B
REFLEKSI PROSES PEMBENTUKAN KATA DALAM BAH...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 42
Proses pembentukan kata yang pelbagai ini dapat mem...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 43
Tambahan pula, bahasa Melayu merupakan salah satu b...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 44
FITRI NORLIDA BINTI
IBRAHIM
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 45
PENGGOLONGAN KATA DALAM BAHASA MELAYU
Penggolongan ...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 46
Kata Nama Am
Kata nama yang merujuk kepada benda-be...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 47
Kata Ganti Nama
Kata ganti nama terbahagi kepada :
...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 48
KATA KERJA
Kata kerja berperanan untuk menunjukkan ...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 49
KATA ADJEKTIF
Kata adjektif ialah sejumlah perkataa...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 50
KATA TUGAS
Kata tugas ialah perkataan yang tergolon...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 51
AKTIVITI PENGAJARAN DAN PEMBELAJARAN PENGGOLONGAN K...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 52
LANGKAH PENGAJARAN DAN PEMBELAJARAN
Langkah 1
1) Gu...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 53
LAMPIRAN 1
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 54
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 55
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 56
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 57
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 58
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 59
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 60
Teks Petikan: Gerai manakah yang tercantik
Pada har...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 61
Peta minda kata adjektif yang terdapat dalam teks p...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 62
Kumpulan 1
Kumpulan 2
Kumpulan 3
Kumpulan 4
Kumpula...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 63
1
Gunakan kata adjektif yang sesuai
dalam petikan d...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 64
REFLEKSI
“PROSES PEMBENTUKAN KATA DALAM BAHASA MELA...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 65
Oleh yang demikian, dalam sesi pengajaran seharusny...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 66
Oleh yang demikian, walapun melalui satu suku kata,...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 67
NOR AZRINA BINTI
MOHD ZAINOL
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 68
AKTIVITI PENGAJARAN DAN PEMBELAJARAN BERDASARKAN
PE...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 69
AKTIVITI 2 : Isi Tempat Kosong
1. Guru mengedarkan ...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 70
LAMPIRAN
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 71
Arahan : Baca petikan di bawah dan senaraikan kata ...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 72
Akhirnya musim sejuk pun tiba. Kali ini musim sejuk...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 73
Arahan : Isi tempat kosong dibawah dengan kata kerj...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 74
AKTIVITI PENGAJARAN DAN PEMBELAJARAN BERDASARKAN
PE...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 75
AKTIVITI 2 : Mengisi Tempat Kosong dan Membina Ayat...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 76
LAMPIRAN
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 77
Arahan : Isi kotak – kotak di bawah dengan huruf – ...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 78
SOALAN :
MELINTANG
1. Masakan ibu saya sungguh ____...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 79
Arahan : Lengkapkan jadual di bawah dengan lapan je...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 80
JENIS KATA ADJEKTIF AYAT
PERASAAN
1.
2.
3.
4.
5.
6....
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 81
Nyatakan Pandangan Anda Terhadap Proses Pembentukan...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 82
Proses perkembangan pembentukan kata ini telah berl...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 83
tersebut. Perkataan yang digandakan itu masih mempu...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 84
digandakan melalui kata ganda maka akan menjadi mak...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 85
NUR AFIFAH BINTI
AHMAD
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 86
1.0 AKTIVITI PENGAJARAN DAN PEMBELAJARAN
AKTIVITI P...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 87
AKTIVITI PENGAJARAN DAN PEMBELAJARAN BAHASA MELAYU ...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 88
LAMPIRAN 1 : ARNAB DAN KURA-KURA
Baca dan gariskan ...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 89
Sang Arnab pun berlari sekuat hatinya. Sambil berla...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 90
LAMPIRAN 2
Pilih jawapan yang paling sesuai untuk m...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 91
6) Encik Fadli_________ sanak saudadaranya datang k...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 92
LAMPIRAN 3 : LIRIK LAGU JALUR GEMILANG
Merahmu bara...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 93
LAMPIRAN 4
Bina ayat berdasarkan kata adjektif di b...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 94
LAMPIRAN 5
Cari dan gariskan kata adjektif
Kata adj...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 95
2.0 PANDANGAN TERHADAP PROSES PEMBENTUKAN KATA DALA...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 96
Atas desakan tersebut, bahasa Melayu telah mengalam...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 97
Setiap jenis kata terbitan ini dibentuk oleh imbuha...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 98
tunggal atau kata terbitan. Penggandaan separa yang...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 99
RUJUKAN
Abdullah Hassan. Tatabahasa Pedagogi untuk ...
BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU
PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 100
LAMPIRAN
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

tugasan morfologi

1,621

Published on

Published in: Education
0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total Views
1,621
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
79
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

tugasan morfologi

  1. 1. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 1 TUGASAN BERKUMPULAN
  2. 2. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 2 1.0 PENGENALAN Tugasan kerja kursus bagi Morfologi Bahasa Melayu (BMM 3109) ini adalah berkaitan dengan menjelaskan dan menghuraikan proses pembentukan kata bahasa Melayu termasuk pembentukan kata nama, kata kerja, kata adjektif dan pembentukan kata baharu. Tugasan ini juga perlu menganalisis pembentukan kata bahasa Melayu yang terdapat dalam artikel sebuah akhbar tempatan. Bidang pembentukan kata (morfologi) merupakan subsistem dalam sistem bahasa. Dalam konteks Bahasa Melayu, pembentukan kata dipandang sebagai proses mengolah unsur-unsur bahasa tersebut sehingga menjadi pekataan yang boleh diujarkan dan difahami oleh penuturnya. Menurut Tatabahasa Dewan (1995), terdapat empat bentuk kata asas dalam bahasa Melayu iaitu: (i) bentuk kata tunggal, (ii) bentuk kata terbitan, (iii) bentuk kata majmuk, dan (iv) bentuk kata ganda. Pembentukan kata lazimnya dihuraikan daripada sudut prosesnya. Matlamat tugasan ini ialah dapat menjelaskan dan menghuraikan proses pembentukan kata dalam bahasa Melayu. Selain itu, matlamat yang kedua ialah dapat membuat analisis terhadap pembentukan kata dalam bahasa Melayu berdasarkan teks yang dikaji.Di samping itu juga, melalui tugasan ini dapat mengklasifikasikan pelbagai golongan kata dalam bahasa Melayu.
  3. 3. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 3 2.0 PROSES PEMBENTUKAN KATA Bahasa Melayu mempunyai beberapa cara untuk membentuk perkataanya. Ada bentuk perkataan yang bersifat tunggal, contohnya rumah, putih, dan tinggal. Terdapat juga perkataan yang dibentuk hasil proses pengimbuhan, pemajmukan dan penggandaan. Contoh pengimbuhan ialah meninggal dan meninggalkan. Contoh perkataan yang dibentuk secara pemajmukan ialah putih telur dan rumah pangsa dan perkataan yang dibentuk secara penggandaan ialah putih-putih dan rumah-rumah. Menurut Nik Safiah Karim (1996), perkataan ialah satu unit ujaran yang bebas dan mengandungi makna yang terdiri daripada satu atau gabungan beberapa bentuk bunyi bahasa. Dengan itu, dapatlah disimpulkan bahawa kita dapat membentuk perkataan baharu melalui tiga cara. Kita dapat membentuk perkataan baharu dengan menambahkan imbuhan kepada satu perkataan lain iaitu kata terbitan. Kita juga boleh membentuk perkataan baharu dengan menggabungkan perkataan kepada suatu perkataan lain iaitu kata majmuk. Malah, kita juga boleh membentuk perkataan baharu dengan menggandakan sesuatu perkataan iaitu kata ganda. Manakala, perkataan yang diimbuhankan, digabungkan dan digandakan inilah yang dipanggil kata tunggal. Oleh yang demikian, proses pembentukan kata ini menghasilkan bentuk kata tunggal, kata terbitan, kata majmuk dan kata ganda seperti dalam rajah di bawah. Rajah 2.1 : Proses Pembentukan Kata Pembentukan Kata Kata Tunggal Kata Terbitan Kata Majmuk Kata Ganda
  4. 4. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 4 2.1 KATA TUNGGAL Perkataan-perkataan dalam bahasa Melayu yang tidak mengalami sebarang proses pengimbuhan, pemajmukan dan penggandaan tergolong di dalam jenis kata tunggal. Kata tunggal merupakan bentuk kata akar atau kata dasar dan bentuk inilah yang mendirikan perkataan itu sendiri. Terdapat sekurang-kurangnya dua jenis kata tunggal, iaitu kata tunggal yang mengandungi hanya satu suku kata dan kata tunggal yang mengandungi dua suku kata atau lebih. Walaupun terdapat kata tunggal yang tidak pernah menerima sebarang imbuhan, seperti ini, itu, sana dan sini, namun kebanyakan kata tunggal dalam bahasa Melayu mempunyai potensi untuk diperluas dan menjadi bentuk terbitan. Jika dilihat dari segi suku kata, perkataan boleh mengandungi satu suku kata atau beberapa suku kata. Sesuatu suku kata itu boleh terdiri daripada satu vokal (V) sahaja, satu vocal disertai satu konsonan (K), atau satu vocal dengan beberapa konsonan.Konsonan-konsonan itu boleh hadir sama ada di hadapanatau di belakang vocal atau serentak di hadapan dan di belakang. Malah, terdapat juga konsonan yang boleh hadir secara bergugus (KK). 2.1.1 Kata Tunggal Satu Suku Kata Kata tunggal dengan satu suku kata dalam bahasa Melayu agak terhad jumlahnya dan ada antaranya merupakan kata pinjaman daripada bahasa asing, terutamanya bahasa Arab dan bahasa Inggeris. Ada juga perkataan yang merupakan kependekan bagi perkataan dua suku kata atau lebih, contohnya engkau menjadi kau dan aku menjadi ku. Namun demikian, perkataan tersebut tidak dianggap sebagai kata tunggal satu suku kata. Pola gabungan konsonan dan vokal dalam kata tunggal satu suku kata bahasa Melayu adalah seperti berikut:
  5. 5. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 5 SUKU KATA CONTOH PERKATAAN KV ya yu VK am KVK tin lap KKVK draf krim KVKK zink bank KKKV skru KKKVK straw skrip 2.1.2 Kata Tunggal Dua Suku Kata Sebahagian besar perkataan dalam bahasa Melayu terdiri daripada dua suku kata. Antara pola kata tunggal dengan dua suku kata adalah seperti berikut: SUKU KATA CONTOH PERKATAAN V + KV ibu itu V + VK aur ais V + KVK ayah arang VK + KV erti undi VK + KVK anjung arkib KV + V dua bau KV + VK buih liat KV + KV mata nasi KV + KVK kotak surat KVK + KV tangga pintu KVK + KVK tunggul songkok Jadual 2.1.1 Jadual 2.1.2
  6. 6. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 6 2.1.3 Kata Tunggal Tiga Suku Kata Jumlah kata tunggal tiga suku kata dalam bahasa Melayu agak kecil jika dibandingkan dengan kata tunggal dua suku kata. Tambahan pula, kata tunggal jenis ini merupakan perkataan yang terdiri daripada kata-kata pinjaman. Walaupun begitu, pola-pola susunan konsonan dan vokalnya agak banyak dan pelbagai. Antara polanya: SUKU KATA CONTOH PERKATAAN KV + V + KV kuala niaga KV + V + KVK ziarah siasat V + KV+ V urea idea KV + KV + V ceria mulia KVK + KV + V rahsia rumbia KV + KV + VK haruan sekian KVK + KV + VK manfaat lengkuas V + KV + KV asasi udara V + KV + KVK ibarat akibat VK + KV + KV indera almari KV + KV + KV keliru budaya KVK + KV + KV gembala misteri VK + KV + VK ikhtiar ilmiah V + KV + VK akaun elaun KV + KV + KVK minimum kabinet KVK + KV + KVK mahkamah martabat KV + KVK + KV keranda belanja KV + KVK + KVK kelompok gelombang KVK + KVK + KV sempurna Jadual 2.1.3
  7. 7. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 7 2.1.4 Kata Tunggal EmpatSuku Kata danLebih Kata tunggal yang terdiri daripada empat suku kata dan lebih juga amat kecil bilangannya. Sebahagian daripada perkataan ini ialah kata pinjaman seperti contoh yang berikut: SUKU KATA CONTOH PERKATAAN KV + KV + VK + KV keluarga biduanda KV + KVK + KV + KV sejahtera sementara KVK + KV + KV + KV bendahara laksamana KVK + KV + V + KV sentiasa KV + KV + KV + KV selesema samudera KV + KV + KV + KVK muzakarah hulubalang KVK + KV + KV + KVK sentimeter KVK + KVK + KV + KV singgahsana KV + KV + V + KVK nasional mesyuarat V + KV + KVK + KV + KV universiti KVK + KV + KV + KV + KVK kosmopolitan cenderawasih KV + KV + KV + KV + KV + KV maharajalela Jadual 2.1.4
  8. 8. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 8 2.1.5 ANALISIS KATA TUNGGAL Kata Tunggal Satu Suku Kata SUKU KATA CONTOH PERKATAAN KV di ke VK KVK dan hal jam KKVK KVKK yang KKKV KKKVK Kata Tunggal Dua Suku Kata SUKU KATA CONTOH PERKATAAN V + KV itu ini ada ibu V + VK air V + KVK akan akar atas awal ular alam VK + KV VK + KVK untuk KV + V dua KV + VK luas naik laut KV + KV hati lagi jadi bagi kita satu KV + KVK sikap tidak bahan botol taman wakil KVK + KV pintu KVK + KVK sampah bahkan jumlah renjer
  9. 9. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 9 Kata Tunggal Tiga Suku Kata SUKU KATA CONTOH PERKATAAN KV + V + KV KV + V + KVK V + KV+ V KV + KV + V KVK + KV + V KV + KV + VK meriah keluar serius KVK + KV + VK V + KV + KV usaha V + KV + KVK VK + KV + KV KV + KV + KV negara mereka ketika kerana KVK + KV + KV tumpuan sendiri VK + KV + VK V + KV + VK KV + KV + KVK kawasan penahan kelibat habitat KVK + KV + KVK penduduk jambatan kumpulan mendadak KV + KVK + KV seperti peserta KV + KVK + KVK setempat melimpah KVK + KVK + KV
  10. 10. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 10 Kata Tunggal Empat Suku Kata dan Lebih SUKU KATA CONTOH PERKATAAN KV + KV + VK + KV keluarga KV + KVK + KV + KV KVK + KV + KV + KV KVK + KV + V + KV sentiasa KV + KV + KV + KV fenomena manakala KV + KV + KV + KVK kehadiran perubahan KVK + KV + KV + KVK KVK + KVK + KV + KV KV + KV + V + KVK keluasan V + KV + KVK + KV + KV universiti KVK + KV + KV + KV + KVK KV + KV + KV + KV + KV + KV
  11. 11. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 11 2.2KATA TERBITAN Bentuk perkataan yang dihasilkan melalui proses pengimbuhan, iaitu proses yang menggandingkan imbuhan pada kata dasar. Imbuhan terdiri daripada morfem terikat sementara kata dasar ialah morfem bebas yang dapat menerima imbuhan. Imbuhan ialah bentuk morfem yang tidak boleh hadir bersendirian dalam ayat, tetapi perlu diimbuhkan pada bentuk yang lain yang merupakan kata dasar. Imbuhan dibahagikan kepada empat iaitu : i) Awalan ( hadir sebelum kata dasar ) ii) Akhiran ( hadir sesudah kata dasar ) iii) Apitan ( hadir dengan mengapit kata dasar, iaitu dua imbuhan hadir serentak diawal dan akhir kata dasar ) iv) Sisipan ( hadir dicelah kata dasar ) 2.2.1 KATA TERBITAN AWALAN Wujud dalam kata nama terbitan, kata kerja terbitan, dan kata adjektif terbitan. Contoh Awalan Kata Nama adalah seperti berikut: pe- pelari ke- ketua pem- pembawa juru- juruukur pen- pendatang maha- mahasiswa peng- penggali tata- tatabuku penge- pengebom pra- prasejarah pel- pelajar sub- subtajuk per- pertapa supra- suprakelas pe- pedalaman dwi- dwibahasa Jadual 2.2.1: (i) Awalan kata nama
  12. 12. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 12 Contoh Awalan Kata Kerja: me- melawan ber- berjalan mem- membawa be- beraja men- mendaki bel- belajar meng- menggali ter- terjebak menge- mengecat di- diatur memper- memperisteri diper- diperisteri Jadual 2.2.1: (ii) Awalan kata kerja Contoh Awalan Kata Adjektif ter- terbesar te- teruncing se- secantik Jadual 2.2.1: (ii) Awalan kata Adjektif
  13. 13. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 13 2.2.2 ANALISIS KATA TERBITAN BERDASARKAN ARTIKEL 1) Kata Terbitan Awalan Kata Nama pe- pesisir, penahan pen- penduduk peng- penghujung, pengurusi eko- ekosistem Kata Kerja me- meminta, memancing ber- bermain, bermula, berlaku, bertugas, bertambah, berubah, berpesta mem- membawa be- bekerjasama men- mendadak, menjadi, menurut ter- tersangkut, tersebut, terjejas, terletak meng- mengganggu, mengutip,mangapa, mengelak, mengalir di- dibuat, dipandang
  14. 14. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 14 Kata Adjektif se- sesuka, semula, sebanyak, seawal, seluas, sebuah, setinggi 2) Kata Terbitan Akhiran Wujud dalam kata nama terbitan dan kata kerja terbitan sahaja. Contoh Akhiran Kata Nama. -an pakaian -isme nasionalism -wan sasterawan -in hadirin -man budiman -at hadirat -wati seniwati -ah ustazah Contoh Akhiran Kata Kerja. -kan besarkan -i turuti
  15. 15. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 15 3) Kata Terbitan Akhiran Kata Nama -an buangan, minuman, kumpulan, hakisan Kata Kerja -kan galikan -i duduki 4) Kata Terbitan Berapitan Hadir dalam kata nama terbitan, kata kerja terbitan, dan kata adjektif terbitan Contoh Apitan Kata Nama pe-…-an pelaksanaan pe-...-an pesisiran pem….-an pembuatan per-…-an persalinan pen…-an pentakrifan Pel-…-an pelajaran penge-…-an pengesahan Ke-…-an kelebihan
  16. 16. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 16 Contoh Apitan Kata Kerja me-…-kan memainkan me-…-i melalui mem-…-kan membaharukan men-…-i mencurigai men-…-kan mendermakan mem-…-i membaharui meng-…-kan menggunakan meng-…-i menganggotai menge-…-kan mengepinkan di-…-i dimulai ber-…kan beralaskan diper-…-kan diperdengarkan ber-…-an berlanjutan diper-..-i diperingati di-…-kan dibiarkan memper-…-kan memperdengarkan Contoh Apitan Kata Adjektif ke-…-an kearaban, kecinaan 5) Kata Terbitan Apitan Kata Nama per-…-an permukaan pem….-an pembersihan, pembuangan ke…-an keseimbangan
  17. 17. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 17 Kata Kerja me-…-kan memudahkan, memusnahkan ber-…-an berkenaan, berterbangan, berhampiran. mem-…-kan membersihkan di-…-kan dihanyutkan, dimaklumkan men-…-kan menjejaskan, menyebabkan di-…-i dikenali, ditemui meng-…-kan mengembalikan, menguruskan, mengekalkan, mengharapkan diper-…-kan diperlakukan ke-…-an kelihatan, kehadiran Kata Adjektif ke-…-an keindahan, ketinggian 6) Kata Terbitan Bersisipan Bentuk-bentuk kata sisipan sudah membeku dalam kata terbitan tertentu dan tidak dapat hadir dalam perkataan- perkataan yang lain kecuali dalam beberapa istilah yang baru dicipta. Hadir didalam kata nama, kata adjektif dan kata kerja. Contoh Sisipan Kata Nama -el- telunjuk -er- seruling
  18. 18. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 18 Contoh Sisipan Kata Kerja -el- jelajah Contoh Sisipan Kata Adjektif -el- selerak -er- gerodak -em- gemilang -in- sinambung 7) KATA TERBITAN BERSISIPAN Kata Kerja -el- selama Kata Adjektif -em- semangat
  19. 19. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 19 2.3 KATA MAJMUK Bentuk kata majmuk lahir melalui proses pemajmukan, iaitu proses yang merangkaikan dua kata dasar atau lebih dan bentuk yang terhasil membawa makna yang khusus. Dalam ayat yang mudah, kata majmuk merupakan gabungan dua kata dasar yang membentuk perkataan yang membawa satu maksud. Kata majmuk dieja terpisah dan bertindak sebagai satu unit, iaitu bentuknya tidak boleh menerima sebarang penyisipan unsur lain. Misalnya kerusi malas ialah kata majmuk kerana tidak dapat disisipkan unsur lain seperti ‘yang’. Sebaliknya pinggan mangkuk bukan kata majmuk kerana dapat diselitkan kata hubung ‘dan’. Oleh yang demikian, dalam bahasa Melayu bentuk kata majmuk ini dapat dikenalpasti berdasarkan jenisnya iaitu dapat dibahagikan kepada tiga kelompok, seperti dalam jadual yang berikut: KATA MAJMUK RANGKAIAN KATA BEBAS ISTILAH KHUSUS MENDUKUNG MAKSUD KIASAN air hujan urus setia manis mulut terima kasih hak milik berat tangan alat tulis mata pelajaran pilih kasih kapal terbang atur cara makan angin Perdana Menteri kemas kini kaki ayam Jadual 2.3.1: Jenis Kata Majmuk
  20. 20. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 20 2.3.1 Bentuk yang telah mantap Terdapat sebilangan kecil bentuk kata majmuk yang penggunaannya sudah dianggap mantap sebagai satu perkataan yang utuh, walaupun bentuk kata tersebut ternyata mengandungi dua kata dasar. Oleh yang demikian, perkataan ini tetap dieja bercantum sebagai satu perkataan. Contoh-contoh bentuk kata tersebut adalah seperti yang berikut: antarabangsa kerjasama suruhanjaya kakitangan warganegara beritahu olahraga tandatangan sukarela setiausaha bumiputera matahari tanggungjawab pesuruhjaya jawatankuasa Jadual 2.3.2: Contoh Bentuk Perkataan yang telah Mantap Selain bentuk kata majmuk yang dibincangkan di atas, terdapat sejumlah perkataan yang bukan kata majmuk yang tergolong dalam golongan kata tertentu lazimnya dieja bercantum. Contohnya seperti dalam jadual berikut: KATA NAMA KATA ADJEKTIF KATA SENDI NAMA KATA HUBUNG KATA TANYA peribadi dinihari peribahasa perikemanusiaan sukacita dukacita kepada daripada apabila manakala padahal darihal barangkali kadangkala apakala walhal bagaimana kenapa Jadual 2.3.3: Bukan Kata Majmuk yang tergolong dalam Golongan Kata yang tertentu
  21. 21. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 21 2.3.2 Penggandaan Kata Majmuk Penggandaan kata majmuk melibatkan penggandaan unsur pertama kata sahaja. Contohnya: alat-alat tulis Menteri-Menteri besar balai-balai raya gambar-gambar rajah kapal-kapal terbang model-model linear suku-suku kata garis-garis pusat Naib-Naib Canselor Jadual 2.3.4 : Contoh Penggandaan Unsur Pertama Kata Majmuk Satu kecualian ialah penggandaan yang melibatkan bentuk yang telah mantap iaitu penggandaannya melibatkan keseluruhan unsur. Contohnya: Rajah 2.3.1 : Contoh Penggandaan Keseluruhan Unsur Kata Majmuk pesuruhjaya-pesuruhjaya warganegara-warganegara jawatankuasa-jawatankuasa
  22. 22. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 22 2.3.3 Pengimbuhan Kata Majmuk Kata majmuk boleh menerima imbuhan untuk menghasilkan kata terbitan. Pengimbuhan kata majmuk terdapat dalam dua bentuk, iaitu: i) apabila kata majmuk menerima imbuhan yang merupakan awalan atau akhiran sahaja, ejaannya tetap terpisah. Contohnya: campur aduk bercampur aduk ambil alih mengambil alih temu bual ditemu bual Jadual 2.3.5 : Contoh Pengimbuhan Kata Majmuk (ejaan terpisah) ii) apabila kata majmuk menerima imbuhan yang merupakan apitan, ejaannya menjadi bercantum. Contohnya: campur aduk mencampuradukkan satu padu menyatupadukan urus niaga diurusniagakan Jadual 2.3.6 : Contoh Pengimbuhan Kata Majmuk (ejaan bercantum)
  23. 23. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 23 2.3.4 ANALISIS PEMBENTUKAN KATA MAJMUK BERDASARKAN ARTIKEL Berdasarkan analisis daripada Artikel Air Pasang Besar di Tanjung Piai yang ditulis oleh Fahami Ahmad, terdapat beberapa bentuk kata majmuk yang telah dapat dikenalpasti. Setelah diteliti, sememangnya pembentukan kata majmuk ini adalah hasil daripada proses yang merangkaikan dua kata dasar atau lebih dan bentuk yang terhasil membawa makna yang khusus. Secara tidak langsung, gabungan dua kata dasar ini akan membentuk perkataan dan membawa satu maksud. Berikut merupakan hasil analisis pembentukan kata majmuk yang terdapat di dalam artikel mengikut jenisnya: BIL RANGKAIAN KATA BEBAS ISTILAH KHUSUS MENDUKUNG MAKSUD KIASAN 1 akar pokok semula jadi sekelip mata 2 pesisir pantai air pasang 3 botol minuman 4 suka hati 5 sampah sarap 6 air laut 7 tanah selut 8 pintu masuk 9 penduduk setempat 10 buku lali 11 ibu bapa 12 anak sungai 13 tengah hari 14 pokok bakau Jadual 2.3.7 : Analisis Kata Majmuk
  24. 24. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 24 Selain itu, berdasarkan analisis yang dibuat terdapat sebilangan kecil bentuk kata majmuk yang penggunaannya sudah dianggap mantap sebagai satu perkataan yang utuh, walaupun bentuk kata tersebut ternyata mengandungi dua kata dasar. Oleh yang demikian, perkataan ini tetap dieja bercantum sebagai satu perkataan. Berikut merupakan hasil analisis bentuk kata majmuk yang telah mantap yang terdapat di dalam petikan: BIL ANALISIS ARTIKEL KATA DASAR KATA MAJMUK YANG TELAH MANTAP IMBUHAN 1 kakitangan kaki tangan kakitangan - 2 sukarelawan suka rela sukarela -wan 3 bertanggungjawab tanggung jawab tanggungjawab ber- 4 bekerjasama kerja sama kerjasama be- 5 memberitahu beri tahu beritahu mem- Jadual 2.3.8 : Analisis Kata Majmuk yang telah Mantap Selain bentuk kata majmuk yang dibincangkan di atas, di dalam artikel ini juga terdapat beberapa perkataan yang bukan kata majmuk yang tergolong dalam golongan kata tertentu lazimnya dieja bercantum. Contohnya seperti dalam jadual berikut: KATA SENDI NAMA KATA HUBUNG KATA TANYA daripada apabila manakala bagaimana Jadual 2.3.9 : Analisis kata majmuk yang bukan tergolong dalam golongan kata tertentu lazimnya dieja bercantum + + + + +
  25. 25. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 25 2.4 KATA GANDA Kata ganda ialah perkataan yang mengalami proses pengulangan pada kata dasarnya. Dalam proses demikian itu, penggandaan boleh melibatkan seluruh atau sebahagian kata dasar. Kata dasar ini boleh juga digandakan secara serentak, yakni dengan perubahan bunyi tertentu, baik pada huruf vokal mahupun huruf konsonan. Kata Ganda terbahagi kepada empat jenis iaitu: Rajah 2.4.1 Jenis Kata Ganda 2.4.1 Kata Ganda Penuh  Kata Ganda Penuh ialah kata dasar yang diulang seluruhnya tanpa sebarang perubahan bentuk. Contoh Kata Ganda Penuh Anak-anak Buku-buku Baik-baik Bilik-bilik Kuat-kuat Jelas-jelas Jadual 2.4.1 Kata Ganda Penuh  Kata Ganda Penuh bermaksud banyak atau beraneka jenis. Contoh ayat Kata Ganda Penuh 1.Daun-daun kelapa itu boleh dibuat ketupat. 2.Anak-anak Encik Hashim semuanya belajar sehingga ke menara gading. Kata Ganda Penuh Kata Ganda Separa Kata Ganda Berimbuhan Kata Ganda Berentak
  26. 26. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 26  Kata Ganda Penuh bermaksud satu. Biri-biri Anai-anai Agar-agar Laying-layang Jadual 2.4.2 Kata Ganda Penuh Contoh Ayat : 1. Pak Ali menternak sekandang biri-biri di kampung. 2. Kamal pandai membuat layang-layang daripada buluh. 2.4.2 Kata Ganda Separa Kata Ganda Separa ialah pengulangan pada sebahagian kata dasar dengan cara menyingkatkan bahagian pertama kata dasar tersebut. Bunyi vokal pada suku kata pertama berubah menjadi vokal “e”. Contoh Kata Ganda Separa Langit-langit lelangit Sungut-sungut Sesungut Kisi-kisi Kekisi Kabu-kabu Kekabu Jadual 2.4.3 Kata Ganda Separa Contoh ayat Kata Ganda Separa 1. Kedengaran bunyi reriang di pinggir hutan. 2. Jejaka berkulit hitam manis itu anak Encik Ahmad.
  27. 27. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 27 2.4.3 Kata Ganda Berirama Kata Ganda Berirama ialah kata ganda yang mengalami persamaan bunyi sama ada di pangkal,di tengah atau di hujung kata. Contoh Kata Ganda Berirama: Persamaan Bunyi di Pangkal i. Lalu-lalang ii. Beli-belah iii. Dentam-dentum Persamaan Bunyi di Hujung i. Karut-marut ii. Cerai-berai iii. Calar-balar Penyesuaian Bunyi Seluruhnya i. Compang-camping ii. Dolak-dalik iii. Huyung-hayang Jadual 2.4.4 Kata Ganda Berirama 2.4.5 Kata Ganda Berimbuhan Kata ganda berimbuhan ialah kata ganda yang memperoleh imbuhan, baik yang berupa awalan, akhiran, sisipan, atau apitan. Contoh: Awalan Berangan-angan.mengangguk- angguk.jahit-menjahit,teresak-esak Akhiran Bau-bauan,sayur-sayuran,rumah- rumahan,puji-pujian,wangi-wangian Sisipan Tali-temali,turun-temurun,tulang- temulang Apitan Sehari-harian,bersorak-sorakan,kunjung- mengunjungi Jadual 2.4.5 Kata Ganda Berimbuhan
  28. 28. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 28 Kata ganda berimbuhan boleh terdiri daripada pelbagai golongan kata, iaitu kata nama, kata kerja, kata adjektif, dan kata tugas (kata keterangan). Kata Nama Buah-buahan,daun-daunan,sayur- sayuran,tumbuh-tumbuhan Kata Kerja Bantu-membantu,kasih- mengasihi,meminta-minta Kata Adjektif Besar-besaran,kecil-kecilan,kenak- anakan,kegila-gilaan Kata Tugas Mati-matian,turun-temurun,mudah- mudahan,setidak-tidaknya Jadual 2.4.6 Kata Ganda Berimbuhan
  29. 29. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 29 2.4.6 ANALISIS PEMBENTUKAN KATA GANDA BERDASARKAN TEKS PETIKAN Ayat 1 Kata Ganda Riuh-rendah “Kelihatan beberapa kelibat haiwan seperti ular,ketam,monyet dan sebagainya yang menjadikan kawasan itu sebagai habitat mula riuh-rendah menyelamatkan diri.”  Kata Ganda riuh-rendah mempunyai maksud yang sama seperti hingar-bingar dan hiruk pikuk. Kata Ganda riuh-rendah tergolong dalam kumpulan Kata Ganda Berirama.  Kata Ganda riuh-rendah dibina dengan menambahkan perkataan yang lain bunyinya kepada perkataan asal.  Berlaku perubahan ejaan dan bunyi perkataan asalnya. + =  Kata Ganda Berirama riuh-rendah termasuk dalam golongan kata adjektif. riuh rendah riuh-rendah
  30. 30. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 30 3.0 RUMUSAN Secara keseluruhanya dapat dirumuskan bahawa tugasan projek BMM 3109 Morfologi Bahasa Melayu ini merangkumi proses pembentukan kata yang terdiri daripada kata tunggal, kata terbitan, kata majmuk dan kata ganda, penggolongan kata iaitu kata nama, kata kerja, kata adjektif dan kata tugas serta menghasilkan satu refleksi mengenai pandangan peribadi terhadap proses pembentukan kata bahasa melayu dalam usaha memperkembang dan memperkayakan kosa kata bahasa melayu. Tugasan berkumpulan melibatkan penganalisian artikel di dalam akhbar mengenai penggolongan kata dalam bahasa Melayu. Perkataan dalam sesuatu bahasa dapat digolongkan ke dalam golongan tertentu seperti yang telah dinyatakan. Analisis artikel melibatkan keempat-empat golongan kata tersebut. Tugasan individu terbahagi kepada dua iaitu pembinaan aktiviti pengajaran dan pembelajaran berpandukan pembentukan kata bahasa melayu. Terdapat duu atau lebih aktiviti bagi setiap pembentukan kata yang telah disertakan dengan bahan bantu mengajar di bahagian lampiran. Soalan yang kedua ialah pembinaan refleksi berdasarkan pandangan peribadi individu. Refleksi yang dibina mengandungi pandangan yang disertakan dengan hujah- hujah yang dapat menyokong setiap isi. Objektif tugasan projek ini tercapai apabila dapat menyediakan satu buku tugasan yang mengandungi analisis penggolongan kata dalam artikel iaitu sama ada kata nama, kata kerja, kata adjektif atau kata tugas, pembinaan aktiviti berdasarkan dua daripada empat penggolongan kata yang disertakan dengan bahan bantu mengajar serta penulisan refleksi yang melahirkan pemikiran yang kreatif dan kritis. Akhir sekali kerjasama antara kumpulan dan nilai-nilai murni dapat dipupuk dengan baik.
  31. 31. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 31 TUGASAN INDIVIDU
  32. 32. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 32 FARAH FAZRIYANA BINTI BASRI
  33. 33. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 33 SOALAN A - AKTIVITI PENGAJARAN DAN PEMBELAJARAN BAHASA MELAYU (KATA KERJA) Tarikh : 14 Mac 2013 Hari : Isnin Tahun : 4 Bestari Bilangan Murid : 20 orang Tema : Nilai-Nilai Murni Tajuk : Tolong Menolong Amalan Mulia Aktiviti : 1) Membaca teks petikan dan menyenaraikan kata kerja berdasarkan teks petikan dan melakonkan perbuatan kata kerja tersebut. 2)Membina ayat tunggal berdasarkan kata kerja yang terdapat dalam teks petikan bergambar. Langkah 1- 1. Guru menerangkan kepada murid-murid mengenai pengertian kata kerja. -Kata kerja dalam bahasa Melayu ialah perkataan yang menunjukkan perbuatan,seperti menulis,berlari,berfikir dan tidur. Kata kerja terbahagi kepada dua jenis yang besar,iaitu kata kerja transitif dan kata kerja tak transitif
  34. 34. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 34 Aktiviti 1 - 1. Guru membahagikan murid-murid kepada empat kumpulan.Setiap kumpulan mempunyai lima orang murid. 2. Guru mengedarkan teks petikan ‘Gotong Royong Bersama Keluarga’ kepada setiap kumpulan. (Lampiran 1) 3. Murid-murid diminta membaca teks petikan ‘Gotong Royong Bersama Keluarga’ bersama-sama guru. 4. Setiap kumpulan diminta menyenaraikan kata kerja yang terdapat dalam teks petikan ‘Gotong Royong Bersama Keluarga’ dan menulis di atas kad manila. (Lampiran 2) 5. Guru meminta setiap kumpulan membentangkan jawapan kata kerja yang terdapat dalam teks petikan ‘Gotong Royong Bersama Keluarga’ di hadapan kelas. 6. Guru meminta setiap kumpulan melakonkan perbuatan kata kerja berdasarkan pembentangan jawapan. Fokus Penggabungjalinan Aktiviti 1 : Bagi aktiviti satu, guru menerapkan penggabungjalinan ketiga-tiga jenis kemahiran iaitu kemahiran membaca,kemahiran lisan dan kemahiran menulis. Guru meminta murid membaca teks petikan dan menyenaraikan kata kerja serta membentangkan jawapan di hadapan kelas. Selain itu, guru menerapkan penggabungjalinan bahan bantu mengajar iaitu teks petikan ‘Gotong-Royong Bersama Keluarga’ berdasarkan tema pengajaran. Bagi penggabungjalinan aktiviti, guru menggabungkan aktiviti lisan iaitu kemahiran bertutur dalam membentangkan jawapan kata kerja dan melakonkan perbuatan kata kerja tersebut.
  35. 35. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 35 Aktiviti 2- 1. Guru mengedarkan teks petikan bergambar kepada setiap kumpulan. (Lampiran 3) 2. Murid-murid diminta membaca teks petikan dengan nada yang kuat. 3. Setiap kumpulan diminta menyenaraikan kata kerja yang terdapat dalam petikan. (Lampiran 4) 4. Guru meminta setiap kumpulan membina ayat tunggal berdasarkan kata kerja yang terdapat dalam teks petikan bergambar. 5. Guru memberi panduan kepada murid-murid. Fokus Penggabungjalinan Aktiviti 2 : Bagi aktiviti dua, guru menerapkan penggabungjalinan kemahiran membaca ,kemahiran bertutur dan kemahiran menulis.Murid diberikan teks petikan bergambar dan murid perlu menyenaraikan kata kerja yang terdapat dalam teks petikan bergambar dan perlu membina ayat berdasarkan kata kerja.Selain itu, guru menerapkan penggabungjalinan bahan iaitu bahan bantu mengajar teks petikan bergambar yang berkait dengan tema pembelajaran. Guru juga menerapkan penggabungjalinan aktiviti kemahiran membaca teks petikan bergambar dan aktiviti menulis iaitu membina ayat tunggal berdasarkan kata kerja.
  36. 36. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 36 Lampiran 1 Teks Petikan ‘Gotong Royong Bersama Keluarga’
  37. 37. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 37 Lampiran 2
  38. 38. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 38 Lampiran 3 Lampiran 4
  39. 39. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 39
  40. 40. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 40
  41. 41. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 41 SOALAN B REFLEKSI PROSES PEMBENTUKAN KATA DALAM BAHASA MELAYU DALAM USAHA MEMPERKEMBANGKAN DAN MEMPERKAYAKAN KOSA KATA BAHASA MELAYU Morfologi ialah satu bidang yang mengkaji satu strukutur gramatikal perkataan, iaitu kemungkinan adanya perubahan kata, golongan kata dan makna kata akibat perubahan bentuk kata. Menurut Siti Hajar Abdul Aziz, morfologi boleh diertikan sebagai bidang tatabahasa yang mengkaji perkataan dan cara-cara pembentukannya. Struktur kata bermaksud susunan bentuk bunyi ujaran atau lambang yang menjadi unit bahasa yang bermakna. Bentuk kata pula ialah rupa unit tatabahasa, sama ada berbentuk tunggal atau hasil daripada proses pengimbuhan. Pemajmukan dan penggandaan. Penggolongan kata ialah proses menjeniskan perkataan berdasarkan keserupaan bentuk atau fungsi, atau bentuk dan fungsinya. Bahasa Melayu diperkembangkan perbendaharaan kata melalui pembentukan kata.Ia merupakan proses membentuk sesuatu perkataan.Perkataan dalam sesuatu bahasa mengandungi bentuk.Bentuk perkataan bermaksud rupa pada unsur tatabahasa. Oleh itu, perkataan dalam Bahasa Melayu dapat dijeniskan kepada empat bentuk iaitu kata tunggal,kata terbitan,kata ganda dan kata majmuk. Kata tunggal ialah perkataan yang paling dasar, yang tidak mengalami sebarang proses pembentukan contohnya perkataan seluar. Setiap bentuk tersebut mempunyai cara pengejaannya yang tersendiri serta membawa makna yang khusus sebagai rujukan. Kata terbitan ialah perkataan yang terbentuk melalui proses pengimbuhan, iaitu dengan menggandingkan imbuhan pada kata dasar. Kata Majmuk pula ialah perkataan yang dibentuk dengan merangkaikan dua kata dasar atau lebih, dan perkataan yang terhasil membawa makna tertentu, bertindak sebagai satu unit dan lazimnya dieja berpisah contohnya biru laut.
  42. 42. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 42 Proses pembentukan kata yang pelbagai ini dapat memperkembangkan dan memperkayakan kosa kata bahasa Melayu melalui penggunaan perkataan yang mengandungi maksud yang berbeza.Sebagai contoh bagi kata majmuk yang merupakan kata yang digabungkan dan membawa maksud baharu yang berbeza dengan maksud asal.Antaranya ialah perkataan rumah sakit tidak menggambarkan makna bagi binaan untuk tempat tinggal tetapi merujuk kepada rumah untuk merawat orang sakit iaitu hospital. Selain daripada membezakan maksud, kata majmuk juga dapat membawa maksud simpulan bahasa dan menjadikan kosa kata bahasa Melayu lebih indah dan pelbagai dalam penulisan bahasa melayu sebagai contoh simpulan bahasa anak emas,kaki bangku,ringan tulang dan sebagainya. Selain itu, penyerapan unsur asing dalam bahasa Melayu membantu memperkembangkan kosa kata dalam penulisan bahasa Melayu. Tidak ada bahasa di dunia ini yang tidak dipengaruhi oleh bahasa asing, baik bahasa Inggeris, bahasa Arab, bahasa Cina mahupun bahasa Melayu. Sebagai bahasa yang pesat berkembang, bahasa Melayu banyak menerima pengaruh bahasa asing terutama dalam aspek kosa kata atau perbendaharaan kata. Proses penyerapan unsur asing dalam bahasa Melayu ini ialah satu proses yang mendorong bahasa penerima meminjam unsur-unsur yang terdapat dalam bahasa-bahasa asing melalui suatu cara atau kaedah yang berperaturan dan sistematik.Sebagai contoh perkataan bahasa Inggeris ‘automatic’ diserapkan ke dalam bahasa Melayu menjadi ‘automatik’. Bahasa Inggeris terus menguasai kosa kata bahasa Melayu sehingga kini.Hal ini dapat meningkatkan keupayaan kosa kata bahasa Melayu sebagai bahasa ilmu.Disamping itu, perkembangan kosa kata perbendaharaan boleh dicapai melalui istilah bukan pinjaman. Ia terdiri daripada dua kumpulan utama iaitu kata umum dan kata terbitan yang dihasilkan daripada kata pengimbuhan.Antara contoh istilah geografi seperti latitud,hutan paya air tawar,timur laut,bintang,hutan sederhana dan sebagainya.Bagi kata umum kepada kata terbitan ialah duduk kepada menduduki,besar kepada pembesar,turun kepada keturunan,saing kepada persaingan dan sebagainya.
  43. 43. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 43 Tambahan pula, bahasa Melayu merupakan salah satu bahasa di dunia yang bersifat aglutinatif, iaitu jenis bahasa dan kebanyakan perkataannya terbentuk melalui proses pengimbuhan, iaitu penggabungan morfem kata dasar dengan morfem imbuhan. Proses pembentukan yang bersifat derivatif ini dapat menerbitkan banyak perkataan, iaitu melalui pencantuman kata dasar dengan pelbagai imbuhan yang terdapat dalam bahasa Melayu. Sebagai contoh, perkataan “serap” apabila mengalami proses pembentukan kata dapat menerbitkan pelbagai perkataan baharu, iaitu ‘menyerap’, ‘menyerapkan’, ‘penyerapan’, ‘terserap’, ‘menyerapi’, ‘serapan’, ‘terserapkan’, ‘daya serap’, dan sebagainya. Penerbitan perkataan-perkataan baharu secara lansung telah menambahkan kosa kata bahasa Melayu. Kesimpulannya, proses pembentukkan kata telah memperkembangkan kosa kata bahasa Melayu dan sesebuah penulisan mahupun dalam komunikasi seharian.Perkataan-perkataan dalam bahasa Melayu ada yang berbentuk tunggal, terbitan, majmuk dan gandaan. Setiap bentuk tersebut mempunyai cara pengejaannya yang tersendiri serta membawa makna yang khusus sebagai rujukan. Dalam struktur ayat, kesemua perkataan tidak boleh ditukar ganti kehadirannya dalam ayat kerana setiap perkataan berbeza dari segi makna. Dari segi pembentukan kata pula, kemunculan bunyi-bunyi baharu serta bentuk imbuhan baharu dalam bahasa melayu menyebabkan berlakunya pembentukan kata baharu dalam bahasa Melayu. Hasil daripada perkembangan ilmu tertentu ia telah mengayakan perbendaharaan perkataan bahasa Melayu bagi mendukung istilah-istilah tertentu.
  44. 44. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 44 FITRI NORLIDA BINTI IBRAHIM
  45. 45. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 45 PENGGOLONGAN KATA DALAM BAHASA MELAYU Penggolongan kata ialah proses menjeniskan perkataan berdasarkan keserupaan bentuk dan fungsi dengan anggota lain atau golongan yang sama. Dalam Bahasa Melayu ada empat bentuk golongan kata :  Kata Nama  Kata Kerja  Kata Adjektif / Sifat  Kata Tugas Kata Nama Kata nama menunjukkan nama benda, nama orang, nama tempat dan nama perkara. Kata nama ialah sejumlah perkataan yang boleh menjadi unsur inti bagi binaan frasa dan lazimnya perkataan demikian menamakan orang, tempat, benda atau konsep. Kata nama boleh dikelompokkan kepada tiga jenis :  Kata Nama Am  Kata Nama Khas  Kata Ganti Nama Golongan Kata Kata Nama Kata Kerja Kata TugasKata Adjektif
  46. 46. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 46 Kata Nama Am Kata nama yang merujuk kepada benda-benda atau perkara yang umum sifatnya. Kata nama am boleh dibahagikan kepada kumpulan – kumpulan kecil berdasarkan ciri makna perkataannya, iaitu :  Hidup atau tak hidup  Manusia atau bukan manusia  Institusi atau bukan institusi  Konkrit atau abstrak  Berbilang atau tak berbilang Asraf (2007) menjelaskan bahawa kata nama am boleh digunakan untuk :  Sesuatu yang bernyawa seperti manusia, haiwan dan tumbuh-tumbuhan  Sesuatu yang tidak bernyawa atau tidak hidup, iaitu benda, tempat dan sebagainya. Bagi tujuan analisis, kata nama am hanya dibahagikan kepada dua bahagian iaitu :  Hidup (manusia dan bukan manusia)  Tak hidup ( Institusi, bukan institusi, konkrit, abstrak, berbilang, dan tak berbilang) Kata Nama Khas Kata nama yang merujuk kepada nama sesuatu benda yang khusus dan ejaannya berpangkalkan huruf besar. Ia terbahagi kepada tiga :  Kata nama khas hidup manusia  Kata nama khas hidup bukan manusia  Kata nama khas tak hidup
  47. 47. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 47 Kata Ganti Nama Kata ganti nama terbahagi kepada : i) Kata ganti nama tunjuk ialah kata ganti nama yang berfungsi menunjuk pada sesuatu perkara atau benda. Terdapat hanya dua kata ganti nama tunjuk, iaitu itu untuk menunjuk pada yang jauh, dan ini untuk menunjuk pada yang dekat. ii) Kata ganti nama diri ialah kata nama yang menjadi pengganti sesuatu benda, perkara atau manusia. Kata ganti nama diri terbahagi kepada dua kumpulan, iaitu:  Kata ganti nama diri tanya – jenis kata yang berfungsi menanyakan hal benda, perkara atau manusia. Terdapat tiga bentuk kata ganti nama diri tanya, iaitu siapa yang merujuk orang, apa yang merujuk benda atau perkara, dan mana yang merujuk benda dan orang.  Kata ganti nama diri orang – jenis ganti nama yang merujuk kepada manusia yang terdiri daripada tiga kategori iaitu orang pertama, orang kedua dan orang ketiga.
  48. 48. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 48 KATA KERJA Kata kerja berperanan untuk menunjukkan sesuatu perbuatan atau sesuatu keadaan. Kata kerja dapat dibahagikan kepada dua kumpulan iaitu kata kerja transitif dan kata kerja tak transitif. Kata kerja transitif iaitu kata kerja yang menerima penyambut sesudahnya, yang disebut objek. Kata kerja transitif juga dapat dibahagikan kepada dua, iaitu kata kerja transitif aktif dan kata kerja transitif pasif. Kata kerja transitif aktif ialah kata kerja yang menerima awalan meN- dengan atau tanpa akhiran –kan atau i-. Kata kerja transitif pasif pula ialah kata kerja hasil daripada proses transformasi atau perubahan ayat aktif menjadi ayat pasif. Kata kerja tak transitif ialah kata kerja yang tidak memerlukan penyambut atau objek sesudahnya. Namun terdapat sejumlah kata kerja tak transitif yang mesti diikuti oleh pelengkap, sementara yang lainnya tidak perlu diikuti oleh pelengkap. Oleh itu kata kerja tak transitif dapat dipecahkan kepada dua subgolongan, iaitu kata kerja tak transitif berpelengkap dan kata kerja tak transitif tak berpelengkap. KATA KERJA kata kerja transitif kata kerja transitif aktif kata kerja transitif pasif kata kerja tak transitif kata kerja tak transitif berpelengkap kata kerja tak transitif tak berpelengkap
  49. 49. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 49 KATA ADJEKTIF Kata adjektif ialah sejumlah perkataan yang boleh menjadi unsur inti dalam binaan frasa adjektif. Ia boleh dikenal pasti dan dibezakan dari kata nama atau kata kerja dengan cirinya yang boleh didahului atau diikuti oleh kata penguat. Kata sifat menceritakan sifat benda (kata nama) dan sifat perbuatan (kata kerja). Kata sifat dalam Bahasa Melayu dibahagikan kepada sembilan berdasarkan kriteria makna. KATAADJEKTIF Kata adjektif sifat/ keadaan Kata adjektif warna Kata adjektif ukuran Kata adjektif bentuk Kata adjektif pancainde ra Kata adjektif waktu Kata adjektif cara Kata adjektif perasaan Kata adjektif arah
  50. 50. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 50 KATA TUGAS Kata tugas ialah perkataan yang tergolong ke dalam golongan kata yang bersifat pelbagai jenis atau heterogen, iaitu tidak boleh menjadi unsur bagi frasa-frasa endosentrik : frasa nama, frasa kerja, dan frasa adjektif. Kata-kata tugas hadir dalam ayat, klausa, atau frasa untuk mendukung sesuatu tugas sintaksis tertentu, sama ada sebagai penghubung, penerang, penentu,penguat, pendepan, pembantu, penegas, penafi, pembenar, pemeri, atau tugas-tugas lain. Maka kata tugas dapat dikategorikan kepada jenis-jenis berikut : Kata hubung Kata seru Kata tanya Kata perintah Kata pangkal ayat Kata bantu Kata penguat Kata penegas Kata nafi Kata pemeri Kata sendi nama Kata arah Kata bilangan Kata adverba Kata pembenar Kata penekan Kata pembenda KATA TUGAS
  51. 51. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 51 AKTIVITI PENGAJARAN DAN PEMBELAJARAN PENGGOLONGAN KATA KATA ADJEKTIF Mata Pelajaran : Bahasa Melayu Tatabahasa : Kata Adjektif Tahun : 5 Utarid Bilangan Murid : 25 Orang AKTIVITI PENGAJARAN DAN PEMBELAJARAN 1) Penerangan maksud dan contoh kata adjektif. 2) Membaca teks petikan dan menyenaraikan kata adjektif dalam bentuk peta minda berdasarkan teks petikan “Gerai manakah yang tercantik”. 3) Permainan bahasa mencipta dan menyanyikan lagu mengikut kumpulan berdasarkan perkataan adjektif yang diberikan. 4) Menjawab soalan lembaran kerja kata adjektif yang disediakan. FOKUS AKTIVITI Bagi aktiviti yang dijalankan ini, penerapan penggabungjalinan ketiga-tiga jenis kemahiran iaitu kemahiran membaca, kemahiran lisan dan kemahiran menulis ada diterapkan iaitu melalui membaca teks petikan dan menyenaraikan kata adjektif serta membentangkan jawapan di hadapan kelas dalam bentuk peta minda. Selain itu, penerapan penggabungjalinan bahan bantu mengajar pula melalui teks petikan ‘Gerai manakah yang cantik” . Bagi aktiviti permainan bahasa pula secara tidak langsung dapat menarik minat murid dalam aktiviti pembelajaran serta memudahkan murid untuk mengingat kata adjektif ini dengan mudah dan secara tidak langsung murid tahu menggunakan perkataan ini.
  52. 52. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 52 LANGKAH PENGAJARAN DAN PEMBELAJARAN Langkah 1 1) Guru menayangkan slide contoh-contoh kata adjektif serta menerangkan maksud kata adjektif kepada murid-murid. (Rujuk lampiran 1) Langkah 2 1) Guru membahagikan murid kepada lima kumpulan. 2) Guru mengedarkan teks petikan “Gerai manakah yang tercantik ” kepada murid mengikut kumpulan. (Rujuk lampiran 2 dan 3) 3) Guru meminta semua murid membaca petikan secara kuat. 4) Murid menggariskan kata kerja yang terdapat di dalam petikan “Gerai manakah yang tercantik ” mengikut kumpulan. 5) Guru meminta murid membuat peta minda berdasarkan kata adjektif yang terdapat di dalam petikan. 6) Guru meminta wakil setiap kumpulan membentangkan hasil kearja mereka. Langkah 3 1) Guru meminta murid mencipta lirik lagu mengikut kumpulan berdasarkan perkataan adjektif yang diberikan. (Rujuk lampiran 4) 2) Setiap kumpulan menyanyikan lagu yang dicipta dihadapan kelas. Langkah 4 1) Guru mengedarkan lembaran kerja kata adjektif yang disediakan kepada murid. (Rujuk lampiran 5) 2) Setiap murid dikehendaki menjawab soalan lembaran kerja yang diberikan. 3) Guru dan murid membincangkan jawapan bersama.
  53. 53. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 53 LAMPIRAN 1
  54. 54. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 54
  55. 55. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 55
  56. 56. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 56
  57. 57. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 57
  58. 58. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 58
  59. 59. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 59
  60. 60. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 60 Teks Petikan: Gerai manakah yang tercantik Pada hari Ahad yang lepas ,Sekolah Kebangsaan Tanjung Puteri telah mengadakan satu program iaitu Hari kantin Sekolah bertempat di Dataran Perhimpunan Sekolah tersebut. Banyak gerai-gerai yang didirikan untuk menjual bermacam-macam jenis barang. Gerai-gerai itu juga akan dipertandingkan untuk kategori gerai cantik. Ada gerai menjual pakaian,gerai buah-buahan ,gerai minuman ,gerai kuih-muih serta gerai cenderahati.Di gerai menjual pakaian terdapat pakaian yang murah- murah harganya serta baru-baru belaka.Gerai menjual buah-buah pula ada menjual bermacam-macam jenis buah yang manis, masam serta lazat. Ada buah tembikai,oren,mangga,jambu,belimbing,pisang dan lain-lain lagi. Gerai menjual makanan pula menjual berbagai-bagai jenis kuih-muih yang sedap-sedap belaka seperti donat,karipap,mee,burger,sosej dan lain-lain lagi. Gerai minuman tetap menjadi tumpuan pada hari cuaca yang sangat panas ini.Ada air oren,mangga,jambu dan juga air tebu.Gerai cenderahati juga menjadi tumpuan kerana ia menjual bermacam-macam jenis cenderahati yang berbagai bentuk.Ada yang berbentuk panjang, bujur, bulat serta berbentuk ikan dan bunga. Semua gerai-gerai dihias cantik dan bewarna-warni.Gerai cenderahati memenangi tempat pertama kerana berlatar belakangkan warna pink dan putih serta digantung dengan bermacam-macam belon bewarna warni besar dan kecil. Dihujung sekali terdapat gerai karaoke bagi sesiapa yang mempunyai suara yang merdu dan berminat digalakkan menyertai pertandingan karaoke yang diadakan sepanjang hari kantin tersebut. Program Hari Kantin berakhir pada jam 7 petang.Semua pelajar pulang dengan perasaan gembira walaupun terasa amat penat dan letih. LAMPIRAN 2
  61. 61. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 61 Peta minda kata adjektif yang terdapat dalam teks petikan “Gerai manakah yang tercantik” KATA ADJEKTIF cantik murah- murah baru- baru masam manis lazat sedap- sedap panas panjang bujur bulat cantik pink putih besar kecil merdu gembira penat letih LAMPIRAN 3
  62. 62. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 62 Kumpulan 1 Kumpulan 2 Kumpulan 3 Kumpulan 4 Kumpulan 5 LAMPIRAN 4 Cantik besar biru baru gembira cantik Cantik besar merah baru gembira cantik Cantik besar kuning
  63. 63. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 63 1 Gunakan kata adjektif yang sesuai dalam petikan di bawah ini. Tuliskan jawapan kamu di ruangan yang disediakan. Bom itu meledak dengan __(1)__. Sekelip mata, rumahnya yang __(2)__ itu musnah. Syamin tidak tahu akan nasib yang menimpa ayah, ibu dan adiknya. Adakah kedua-dua orang tuanya selamat di bawah timbunan batu yang __(3)__ itu? Adakah adiknya yang __(4)__ itu masih bernyawa lagi? Tiba- tiba, kalbunya meledak marah. Ledakannya lebih __(5)__ daripada ledakan bom itu. Dia mengutuk tentera Israel yang __(6)__ dan tidak berperi kemanusiaan itu. Genggaman tangannya bertambah __(7)__. Hatinya bertekad, dia akan membalas dendam, walaupun nyawanya menjadi taruhan. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. LAMPIRAN 5
  64. 64. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 64 REFLEKSI “PROSES PEMBENTUKAN KATA DALAM BAHASA MELAYU DALAM USAHA MEMPERKEMBANGKAN DAN MEMPERKAYAKAN KOSA KATA BAHASA MELAYU” Pengetahuan dan pemahaman tentang proses pembentukan kata dalam bahasa melayu adalah amat penting kerana proses ini menerangkan bagaimana sesuatu kata itu dibina dan dibentuk sehingga dapat menghasilkan ayat dan ujaran dalam sesuatu bahasa. Malah, melalui proses pembentukan kata inilah yang banyak membantu memperkayakan kosa kata bahasa Melayu. Kosa kata bahasa Melayu ini terdiri daripada kata-karta umum dan kata-kata khusus atau disebut istilah khusus. Jadi, murid hendaklah diajar mengenali dan membezakan istilah khusus setiap bidang. Malah istilah-istilah ini juga terdiri daripada perkataan-perkataan dalam bahasa Melayu yang berbentuk tunggal, terbitan, majmuk dan gandaan. Setiap bentuk tersebut mempunyai cara pengejaannya yang tersendiri serta membawa makna yang khusus sebagai rujukan. Dalam struktur ayat, kesemua perkataan tidak boleh ditukar ganti kehadirannya dalam ayat kerana setiap bentuk perkataan itu berbeza dari segi makna dan mempunyai fungsi yang berbeza. Malah makna perkataan itu sendiri merupakan faktor untuk menentukan susah senangnya sesuatu bahan bacaan. Jadi secara tidak langsung proses pembentukan kata telah memberi masalah kefahaman yang berbeza-beza. Hal ini kerana ada perkataan yang senang difahami maknanya dan ada yang sukar untuk difahami. Jadi penguasaan kosa kata amat penting, malahan penguasaan kosa kata yang baik dengan yang lemah juga terdapat perbezaan yang luas dari segi penguasaan perbendaharaan dan kosa kata.
  65. 65. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 65 Oleh yang demikian, dalam sesi pengajaran seharusnya, pembendaharaan kata dan kosa kata dititik beratkan kerana dapat membantu murid dalam mengaitkan makna perkataan baharu dengan makna-makna (pengetahuan dan pengalaman) sedia ada murid. Jadi, pembelajaran yang bermakna hanya akan wujud jikalau guru dapat membantu murid dalam mengaitkan makna-makna perkataan baharu dengan perkara yang telah mereka ketahui. Pengetahuan dan pengalaman sedia ada murid sangat penting bagi mereka menahami makna perkataan yang ditemui dalam pembacaan. Jadi, kunci kejayaan sesuatu pengajaran kosa kata terletak pada kebolehan guru menyusun perkara yang telah diketahui oleh murid dan memperlihatkan perkaitan yang ada. Cara ini akan dapat membantu murid memahami erti atau maksud perkataan baharu dengan lebih bermakna. Justeru, murid akan dapat mengekalkan kefahaman maksud perkataan yang dipelajari dengan lebih lama. Teknik pengajaran kosa kata seperti senarai-kumpul-namakan, petaan semantic dan cirri-ciri matriks dapat membantu guru memperlihatkan perkaitan yang wujud dalam perkataan dan juga konsep. Bagi membolehkan murid benar-benar memahami makna perkataan dan menggunakannya, murid perlu diberi pengajaran proses perbentukan kata contohnya kata tunggal bermula dengan satu suku kata hinggalah enam suku kata.dengan bermulanya suku kata ini akan menerbitkan perkataan, contohnya seperti kata tunggal satu suku kata KV iaitu yu yang merujuk kepada sejenis ikan. Walaupun perkataan tersebut terhasil dengan hanya melalui satu kata tunggal tetapi perkataan yang dihasilkan ada maknanya dan digunakan pakai dalam penulisan. Oleh yang demikian, pengajaran tersebut hendaklah melampaui peringkat mengingat definisi atau makna perkataan dalam satu konteks. Murid perlu diberikan peluang untuk mengkaji dan melihat persamaan dan perbezaan yang wujud dan juga melihat penggunaan perkataan dalam berbagai-bagai konteks. Sebagai contoh, perkataan “serap” apabila mengalami proses pembentukan kata dapat menerbitkan pelbagai perkataan baharu, iaitu ‘menyerap’, ‘menyerapkan’, ‘penyerapan’, ‘terserap’, ‘menyerapi’, ‘serapan’, ‘terserapkan’, ‘daya serap’, dan sebagainya. Teknik ini secara tidak langsung dapat menghasilkan pembelajaran kosa kata yang luas.
  66. 66. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 66 Oleh yang demikian, walapun melalui satu suku kata, ia dapat diperluaskan menjadi satu perkataan yang bermakna. Jadi sudah tentu proses pembentukan kata telah membantu dalam usaha memperkembangkan dan memperkayakan kosa kata dalam bahasa melayu. Selain perkataan dapat juga diterbitkan daripada proses penggandaan iaitu daripada kata dasar. Melalui kata dasar sesuatu perkataan boleh digandakan secara menyeluruh atau sebahagian kata dasar tersebut. Perkataan yang digandakan itu masih menunjukkan maksud yang sama tetapi yang berbezanya adalah dari jumlah atau kuantitinya. Perkataan ini diulang tanpa sebarang perubahan yang disebut penggandaan menyeluruh sebagai contoh seperti perkataan murid, ia melambangkan seorang murid tetapi jika digandakan perkataan tersebut akan menjadi murid-murid yang menunjukkan jumlah yang ramai. Penggandaan pada sebahagian kata dasar ialah seperti perkataan siku akan menjadi sesiku. Ini kerana hanya sebahagian daripada kata dasar itu sahaja yang akan digandakan. Selain itu, kosa kata juga dapat diperkembangkan melalui bentuk kata yang bergabung iaitu antara dua kata dasar atau lebih, contohnya urusetia, bandar raya, telefon dail terus dan sebagainya yang dikenali sebagai kata majmuk. Bentuk kata ini dapat dikembangkan juga melalui melalui proses pinjam terjemah, contohnya bulan madu ( honey-moon), dan rujuk silang ( cross reference ). Kesimpulannya, pada pendapat saya pengajaran proses pembentukan kata adalah perlu kerana banyak kosa kata yang dapat dikembangkan serta secara tidak langsung dapat memperkaya serta meluaskan kosa kata seseorang itu. Malah, murid juga turut dapat membina strategi pembelajaran perkataan dan konsep baharu secara bebas. Oleh yang demikian, kosa kata ini dapat diperluaskan melalui pembacaan yang banyak dan memahami setiap maksud perkataan tersebut.
  67. 67. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 67 NOR AZRINA BINTI MOHD ZAINOL
  68. 68. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 68 AKTIVITI PENGAJARAN DAN PEMBELAJARAN BERDASARKAN PENGGOLONGAN KATA Mata Pelajaran : Bahasa Melayu Tarikh : 26 mac 2013 Tajuk : Penggolongan kata ( Kata Kerja ) Tahun : 5 Bestari Bilangan Murid : 20 Orang AKTIVITI 1 : Petikan Kisah Semut dengan Belalang. 1. Guru membahagikan murid kepada lima kumpulan kecil. 2. Setiap kumpulan diberikan sehelai kertas yang mengandungi petikan Kisah Semut dengan Belalang. ( Rujuk Lampiran 1 ) 3. Murid diarahkan membaca petikan serta mencari kata kerja yang terdapat didalam petikan tersebut. 4. Guru membimbing murid mengenalpasti kata kerja yang terdapat didalam teks petikan. 5. Setiap kumpulan membentangkan kata kerja yang terdapat di dalam petikan di hadapan kelas. 6. Guru dan murid bersoal jawab mengenai penggolongan kata iaitu kata kerja.
  69. 69. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 69 AKTIVITI 2 : Isi Tempat Kosong 1. Guru mengedarkan lembaran kerja ( Rujuk Lampiran 2 ) kepada setiap seorang murid. 2. Murid membaca soalan-soalan di dalam lembaran tersebut. 3. Murid menjawab setiap soalan tersebut dengan mengisi tempat kosong di tempat yang telah disediakan. 4. Murid diberi masa yang secukupnya untuk menjawab soalan-soalan tersebut. 5. Guru membimbing murid menjawab soalan-soalan tersebut. 6. Guru menyemak jawapan murid. 7. Guru berbincang dengan murid mengenai jawapan yang telah diisikan.
  70. 70. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 70 LAMPIRAN
  71. 71. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 71 Arahan : Baca petikan di bawah dan senaraikan kata kerja yang terdapat di dalam petikan tersebut. KISAH SEMUT DENGAN BELALANG Pada suatu petang, sekumpulan semut berkumpul untuk mengadakan mesyuarat. Mereka berbincang tentang persediaan untuk menghadapi musim sejuk. “Kita perlu bekerja lebih keras kali ini bagi memastikan bekalan makanan kita mencukupi sepanjang musim sejuk nanti” kata ketua semut. Semua semut bersetuju dengan cadangan tersebut. Mereka tidak mahu kekurangan makanan dan kelaparan seperti musim sejuk yang lalu. Keesokan pagi semut-semut itu keluar mencari makanan. Makanan yang ditemui dikumpul dan dibawa balik ke sarang dengan menggunakan daun. Semut-semut betina pula akan menyusun makanan itu ke dalam sarang mereka. semut- semut itu bekerja keras mengumpul makanan. Mereka memulakan kerja dari awal pagi hingga ke petang. Mereka hanya akan berhenti rehat sekiranya berasa penat. Banyak makanan yang berjaya dikumpul hasil daripada kerjasama mereka. pada suatu hari, semasa semut-semut itu sedang bekerja, tiba-tiba mereka terdengar nyanyian dari sebuah taman berhampiran. Kelihatan beberapa ekor belalang sedang menyanyi dan menari dengan gembiranya. Belalang-belalang itu menegur semut-semut yang sedang bekerja. “Apakah yang sedang kamu lakukan?”. “kami sedang mengumpul makanan sebagai bekalan untuk musim sejuk nanti” jawab semut. “Musim sejuk? Sekarang masih musim panas, kenapa perlu bersusah untuk mengumpul makanan? Lagipun musim sejuk lambat lagi. Makanan pun senang diperolehi di mana-mana. Sekarang waktu untuk bergembira. Marilah berhibur bersama kami” kata belalang-belalang itu sambil mentertawakan semut-semut. LAMPIRAN 1
  72. 72. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 72 Akhirnya musim sejuk pun tiba. Kali ini musim sejuk tiba lebih awal. Semut- semut itu tidak berasa bimbang kerana mereka mempunyai bekalan makanan yang mencukupi. Namun begitu, belalang-belalang berasa sedih dan lapar. Mereka gagal mencari makanan. Jadi mereka pun pergi ke sarang semut. “Tolong berikan kami makanan. Kami kelaparan dan kesejukan”rayu belalang. Semut-semut itu menjemput tetamu mereka masuk. “Sudah tentu kami akan bantu kamu. Lihatlah semua makanan ini hasil usaha kami yang kamu ketawakan dulu” kata semut sambil menunjukkan bekalan makanan yang berjaya mereka kumpul semasa musim panas lalu.
  73. 73. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 73 Arahan : Isi tempat kosong dibawah dengan kata kerja yang sesuai 1. Orang itu ___________ bahawa beg itu kepunyaanya. 2. Sudah dua kali dia __________dalam ujian matematik. 3. Guru-guru perlu ___________ kaedah pengajaran. 4. Jangan sekali-kali ___________ orang yang lemah. 5. Kamal selalu ___________ pada adik bongsunya. 6. Mereka seringkali __________ tentang masalah peribadi. 7. Puan Aini tidak mudah ___________ oleh pujuk rayu jurujual itu. 8. Dia masih tidak ____________ akan kejadian yang sebenarnya. 9. Rumah itu sedang ____________ oleh pekerja – pekerja. 10.Dalam acara lumba jalan kaki itu, para peserta ____________ peta yang diberikan. LAMPIRAN 2 terpengaruh mendakwa berbincang mengalah dicat berpandukan mengerti kandas mempelbagaikan memperalat
  74. 74. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 74 AKTIVITI PENGAJARAN DAN PEMBELAJARAN BERDASARKAN PENGGOLONGAN KATA Mata Pelajaran : Bahasa Melayu Tarikh : 27 mac 2013 Tajuk : Penggolongan kata ( Kata Adjektif ) Tahun : 5 Cerdas Bilangan Murid : 20 Orang AKTIVITI 1 : Teka Silang Kata ( Rujuk Lampiran 1 ) 1. Guru membahagikan murid secara berpasangan. 2. Setiap pasangan diberi sehelai kertas yang mengandungi teka silang kata 3. Murid membaca soalan-soalan teka silang kata tersebut. 4. Murid berbincang dengan pasangan masing-masing dan mengisi kotak teka silang kata tersebut. 5. Guru membimbing murid mengisi kotak teka silang kata. 6. Guru berbincang dengan murid mengenai kata adjektif.
  75. 75. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 75 AKTIVITI 2 : Mengisi Tempat Kosong dan Membina Ayat ( Rujuk Lampiran 2 ) 1. Guru memberi sehelai kertas yang mengandungi beberapa jenis kata adjektif kepada murid-murid. 2. Murid mendengar penerangan guru dengan teliti. 3. Murid menjawab soalan di dalam kertas dengan menyatakan lapan kata adjektif bagi jenis-jenisnya dan membina tiga ayat daripada kata adjektif tersebut. 4. Guru membimbing murid membina ayat yang betul serta membantu memperbaiki tulisan murid. 5. Murid menukar kertas jawapan sesama murid dan memeriksa jawapan rakan sebaya dengan bantuan guru. 6. Guru bersoal jawab dengan murid mengenai kata adjektif.
  76. 76. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 76 LAMPIRAN
  77. 77. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 77 Arahan : Isi kotak – kotak di bawah dengan huruf – huruf yang betul. TEKA SILANG KATA 4 7 E 9 R E 10 6 E H 3 T 2 5 G S K 8 1 Z J LAMPIRAN 1
  78. 78. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 78 SOALAN : MELINTANG 1. Masakan ibu saya sungguh ___________. 2. Pokok kelapa yang ____________ itu sudah berbuah . 3. Adik tidak suka makan ubat kerana rasanya ________. 6. Badan Mazlin _______________ kerana menghidap penyakit leukemia. 7. Muka Rosni ________________ seperti bulan mengambang. MENEGAK 4. Rosnah suka memakai baju berwarna ________________. 5. Jangan bergaul dengan budak-budak _______________ itu. 8. Abang menunggang motosikal terlalu _______________ 9. Jalan ke rumah Steven _____________ dan bengkang-bengkok . 10.Nenek Saodah tidak dapat makan kuih itu kerana terlalu ______________ .
  79. 79. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 79 Arahan : Lengkapkan jadual di bawah dengan lapan jenis kata adjektif dan kemudian bina tiga ayat daripada kata adjektif tersebut. JENIS KATA ADJEKTIF AYAT WARNA 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 1. 2. 3. SIFAT 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 1. 2. 3. LAMPIRAN 2
  80. 80. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 80 JENIS KATA ADJEKTIF AYAT PERASAAN 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 1. 2. 3. PANCAINDERA 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 1. 2. 3.
  81. 81. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 81 Nyatakan Pandangan Anda Terhadap Proses Pembentukan Kata Bahasa Melayu Dalam Usaha Memperkembang Dan Memperkayakan Kosa Kata Bahasa Melayu Sukatan pelajaran Bahasa Melayu menjelaskan bahawa kosa kata terdiri daripada kata- karta umum dan kata-kata khusus atau disebut istilah khusus. Murid hendaklah diajar mengenali dan membezakan istilah khusus setiap bidang. Guru hendaklah selalu mendedahkan kosa kata kepada pelajar agar perbendaharaan katanya bertambah dan dapat dipelbagaikan. Selain itu, guru juga perlu galakkan murid menggunakan istilah- istilah yang sesuai dengan bidang ilmu yang berkenaan. Salah satu aktiviti memperkayakan kosa kata ialah mencari makna seerti, makna berlawanan, atau menjawab teka silang kata. Proses pembentukan kata menerangkan bagaimana sesuatu kata itu dibina dan dibentuk sehingga dapat menghasilkan ayat dan ujaran dalam sesuatu bahasa. Ada perkataan yang berbentuk tunggal, misalnya perkataan satu, baik, sekolah dan panjat. Terdapat perkataan yang terbentuk hasil daripada proses pengimbuhan, misalnya perkataan berkawan, terjunam dan disarankan. Ada juga perkataan yang terbentuk hasil daripada pemajmukkan dan penggandaan, misalnya buku tulis, gambar rajah, kertas kerja, bahan-bahan, bukit-bukau dan bantu membantu. Bahasa Melayu merupakan salah satu bahasa di dunia yang bersifat aglutinatif, iaitu sejenis bahasa dan kebanyakan perkataannya terbentuk melalui proses pengimbuhan ( kata terbitan ), iaitu penggabungan morfem kata dasar dengan morfem imbuhan. Proses pembentukan yang bersifat derivatif ini dapat menerbitkan banyak perkataan, iaitu melalui pencantuman kata dasar dengan pelbagai imbuhan yang terdapat dalam bahasa Melayu. Kaedah pembentukan kata seperti yang terdapat dalam bahasa Melayu ini tidak sama dengan pembentukan perkataan dalam bahasa yang bersifat fleksi seperti bahasa Arab. Cara membentuk dan mewujudkan perkataan dalam bahasa tersebut adalah melalui kejadian perubahan fonem atau bunyi kata dasar bahasa itu sendiri, iaitu berdasarkan golongan kata.
  82. 82. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 82 Proses perkembangan pembentukan kata ini telah berlaku berperingkat- peringkat. Bermula dari pembentukan kata tunggal hinggalah ke pembentukan kata ganda. Untuk memperkembangkan kosa kata bahasa Melayu khususnya, ia bermula dari kata tunggal yang tidak menerima sebarang imbuhan dan tidak mengalami proses penggandaan dan perangkaian. Kata tunggal bermula dengan satu suku kata hinggalah enam suku kata.dengan bermulanya suku kata ini akan menerbitkan perkataan, contohnya seperti kata tunggal satu suku kata KV iaitu yu yang merujuk kepada sejenis ikan. Walaupun perkataan tersebut terhasil dengan hanya melalui satu kata tunggal tetapi perkataan yang dihasilkan ada maknanya dan digunakan pakai dalam penulisan. Seperti yang dinyatakan kata tunggal ialah bentuk kata yang tidak menerima sebarang imbuhan contohnya seperti perkataan besar. Jika perkataan besar itu menerima imbuhan seperti besaran ( besar + an ), terbesar ( ter + besar ), membesar ( mem + besar ), membesarkan ( mem + besar + kan ), memperbesarkan ( mem + per + besar + kan ), dibesar ( di + besar ) dan kebesaran ( ke + besar + an ) di sebut sebagai kata terbitan. Sebagai contoh lain, perkataan “serap” apabila mengalami proses pembentukan kata dapat menerbitkan pelbagai perkataan baharu, iaitu ‘menyerap’, ‘menyerapkan’, ‘penyerapan’, ‘terserap’, ‘menyerapi’, ‘serapan’, ‘terserapkan’, ‘daya serap’, dan sebagainya. Kata terbitan terhasil apabila kata dasar menerima imbuhan sama ada di awal atau akhir ayat. Selain itu imbuhan juga boleh hadir secara sisipan atau apitan. Setiap kata dasar yang diimbuhankan mempunyai maksud yang berbeza. Contohnya seperti perkataan besaran dan dibesarkan. Kedua-dua ayat tersebut menggunakan kata dasar besar tetapi mempunyai maksud yang berbeza. Merujuk pernyataan diatas, walapun melalui satu suku kata, ia dapat diperluaskan menjadi satu perkataan yang bermakna yang digunakan dalam pembinaan ayat. Pembentukan kata telah membantu memperkembangkan kosa kata dalam bahasa melayu. Selain kata tunggal dan kata terbitan yang disebut diatas, perkataan dapat juga diterbitkan daripada proses penggandaan. Daripada kata dasar, sesuatu perkataan akan digandakan secara menyeluruh atau sebahagian kata dasar
  83. 83. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 83 tersebut. Perkataan yang digandakan itu masih mempunyai maksud yang sama cuma kata dasar tersebut diulang tanpa sebarang perubahan yang disebut penggandaan menyeluruh.contohnya seperti perkataan rumah, ia melambangkan sebuah rumah tetapi jika digandakan perkataan tersebut akan menjadi rumah-rumah yang bermaksud beberapa buah rumah. Penggandaan pada sebahagian kata dasar ialah seperti perkataan pohon akan menjadi pepohon. Ini kerana hanya sebahagian daripada kata dasar itu sahaja yang akan digandakan. Satu lagi jenis perkataan yang diperkembang dan diperkayakan lagi kosa katanya ialah bentuk yang diterbitkan melalui penggabungan dua kata dasar atau lebih, contohnya kanta tangan, jalan raya, segi tiga sama dan sebagainya yang dikenali sebagai kata majmuk. Bentuk kata ini dapat dikembangkan lagi apabila salah satu caranya dengan menggabungkan dua kata dasar melalui proses pinjam terjemah, contohnya bulan madu ( honey-moon), dan rujuk silang ( cross reference ). Pada arus globalisasi kini, terdapat banyak kosa kata atau perkataan-perkataan yang tidak pernah didengar oleh orang ramai tetapi perkataan sebegitu wujud di dalam kamus- kamus seperti kamus seerti, kamus dewan dan lain-lain lagi, sebagai contohnya, Skemata yang bermaksud pengalaman sedia ada. Antara contoh lain ialah Amsal iaitu seperti, Kelarai iaitu corak dan Sembayan iaitu madu. Jika diteliti dengan lebih mendalam, banyak lagi kosa kata yang terdapat di dalam kamus bahasa Melayu. Perkataan- perkataan seperti ini boleh digunakan pelajar di dalam penulisan ilmiah dan juga dapat memperkembangkan dan memperkayakan kosa kata bahasa Melayu. Lebih- lebih lagi Institut Pengajian Tinggi kini menggalakkan penyebaran kosa kata bahasa Melayu dengan lebih meluas daripada para siswazah university sendiri. Justeru, pembentukan kata secara amnya memperkembangkan lagi kosa kata bahasa Melayu dengan meluas dikalangan para pelajar. Jika kita imbas kembali bermula dengan suku kata dan di tambah pula dengan imbuhan serta perkataan tersebut dikembangkan lagi dengan digandakan dan dimajmukkan untuk menjadi perkataan yang berlainan maksud. Contohnya perkataan makan merupakan kata tunggal dua suku kata iaitu KV + KVK, apabila ditambah dengan imbuhan maka akan terbitlah perkatan seperti makanan, dimakan, termakan dan lain-lain serta apabila
  84. 84. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 84 digandakan melalui kata ganda maka akan menjadi makan-makan. Seterusnya apabila perkataan makan dan angin melalui proses pemajmukkan maka akan terbitlah perkataan makan angin yang bermaksud bercuti di tempat-tempat pelancongan. Melalui perkataan makan tersebut apabila di perkembangkan akan membawa pelbagai maksud tetapi kata dasarnya masih menggunakan perkataan yang sama iaitu makan. Tuntasnya, pada pandangan saya melalui proses perancangan dan pembinaan bahasa yang dilaksanakan oleh Dewan Bahasa dan Pustaka, proses pembentuka kata menjadi lebih tersusun dan terarah serta dapat diperkembangkan lagi dikalangan para pelajar. Justeru, dalam proses penggayaan bahasa Melayu seperti beberapa unsur tatabahasa asing, khususnya bentuk imbuhan, walaupun telah diserapkan tetapi tidak semuanya mempertahankan fungsinya sebagai imbuhan dalam bahasa Melayu. Keadaan yang demikian berlaku disebabkan aspek tatabahasa merupakan perkara yang paling sukar terserap ke dalam sesuatu bahasa. Namun, sebagai bahasa asli, bahasa Melayu seharusnya terus bersifat kreatif supaya dapat berkembang mengikut perkembangan ilmu dan tamadun masyarakat yang mendukung bahasa tersebut.
  85. 85. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 85 NUR AFIFAH BINTI AHMAD
  86. 86. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 86 1.0 AKTIVITI PENGAJARAN DAN PEMBELAJARAN AKTIVITI PENGAJARAN DAN PEMBELAJARAN BAHASA MELAYU TAHUN 4 Mata pelajaran : Bahasa Melayu Tahun : 4 Cerdik Tarikh : 12 Mac 2011 Tajuk : Penggolongan kata (kata kerja) Bilangan murid : 28 orang Aktiviti 1 ( rujuk lampiran 1) i) Guru membahagikan murid kepada empat kumpulan ii) Guru mengedarkan petikan “Arnab dan Kura-kura” kepada murid mengikut kumpulan iii) Guru meminta murid membaca petikan dan menggariskan kata kerja yang terdapat di dalam petikan tersebut iv) Guru membimbing murid v) Guru meminta murid membuat peta minda berdasarkan kata kerja yang terdapat di dalam petikan vi) Guru meminta wakil setiap kumpulan membentangkan hasil kerja mereka Aktiviti 2 ( rujuk lampiran 2) i) Guru meminta murid kembali ke tempat masing-masing ii) Guru mengedarkan kertas soalan yang telah disediakan kepada setiap murid iii) Guru meminta murid menjawab semua soalan yang telah diberi iv) Guru membimbing murid
  87. 87. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 87 AKTIVITI PENGAJARAN DAN PEMBELAJARAN BAHASA MELAYU TAHUN 4 Mata pelajaran : Bahasa Melayu Tahun : 4 Nilam Tarikh : 30 Januari 2011 Tajuk : Penggolongan kata (kata adjektif) Bilangan murid : 28 orang Aktiviti 1 ( rujuk lampiran 3 ) i) Guru mengedarkan lirik lagu “Jalur Gemilang” kepada murid ii) Guru memperdengarkan lagu “Jalur Gemilang” kepada murid iii) Guru meminta murid menyanyikan lagu tersebut mengikut muzik iv) Guru meminta murid mencari kata adjektif yang terdapat di dalam lirik lagu tersebut v) Guru membimbing murid Aktiviti 2 ( rujuk lampiran 4 ) i) Guru bertanya kepada murid mengenai kata adjektif yang mereka ketahui ii) Guru meminta murid membina ayat berdasarkan kata adjektif yang telah diberi iii) Guru membimbing murid iv) Guru meminta murid membaca ayat yang telah dibina v) Guru meminta murid menulis ayat yang telah dibina pada ruangan yang disediakan pada papan tulis. Aktiviti 3 ( rujuk lampiran 5 ) i) Guru membahagikan murid kepada tujuh kumpulan ii) Guru mengedarkan lembaran kerja “Mencari Kata” kepada setiap kumpulan iii) Guru meminta murid mencari kata adjektif yang tersembunyi iv) Guru membimbing murid v) Guru meminta wakil daripada setiap kumpulan membentangkan jawapan mereka
  88. 88. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 88 LAMPIRAN 1 : ARNAB DAN KURA-KURA Baca dan gariskan kata kerja yang terdapat di dalam petikan Pada zaman dahulu, dipercayai semua binatang boleh bercakap sesama mereka. Pada suatu hari Sang Arnab sedang berjalan-jalan di padang. Hatinya riang tidak terkira. Sedang Sang Arnab berlari-lari sambil menyanyi, tiba-tiba Sang Arnab melihat Sang Kura-Kura sedang berjalan. Sang Arnab terhenti berlari, matanya sedang memerhati Sang Kura-Kura yang sedang berjalan amat perlahan. Terdetik timbul di hatinya untuk bertanya kepada Sang Kura-kura Arnab : “Selamat pagi, Sang Kura-Kura!” Kura-Kura : “Selamat Pagi Sang Arnab”. Arnab : “Hai Sang Kura-Kura. Kenapa engkau berjalan amat perlahan. Cubalah engkau berjalan laju sedikit. Kasihan aku melihat engkau berjalan sedemikian rupa”. Kura-Kura : “Memanglah aku berjalan macam ini. Buat apa aku nak berjalan laju-laju pula.Lagipun aku sedang menikmati pemandangan yang indah dan sejuk di sini” Arnab : “Agaknya kalau aku berlumba dengan engkau tentu aku yang akan menang” Kata Arnab dengan angkuhnya sambil ia melihat muka Sang Kura-Kura yang acuh tidak acuh dengan soalannya. Kura-Kura : “Hmmm…tak semestinya Sang Arnab. Belum cuba belum tahu”. Kata Sang Kura-Kura yang tidak juga mahu mengalah Arnab : “Hai, berlagaknya engkau ini. Bagamana kalau kita berlumba lari”. Kura-Kura : “Tidak ada masalah Sang Arnab”. Arnab : “Lihat pokok besar di hujung jalan sana. Siapa yang sampai dahulu ke pokok besar di hujung jalan itu, dialah yang menang”. Kura-Kura : “Saya setuju”. Arnab : “O.k. Satu! Dua! Tiga!”.
  89. 89. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 89 Sang Arnab pun berlari sekuat hatinya. Sambil berlari dia ketawa sendirian kerana memikirkan kebodohan Sang Kura-Kura yang sanggup berlumba dengannya. Sambil berlari Sang Arnab pun memandang ke arah belakang. Kelihatan Sang Kura- Kura sedang berjalan dengan begitu perlahan. Sang Arnab pun berfikir sekiranya ia berehat sebenar tentu Sang Kura-Kura pun masih tidak dapat mengalahkannya. Maka Sang Arnab pun berhenti di sebatang pokok sambil berangan, jika ada hadiah tentu ramai kawan-kawannya memuji atas kehebatannya. Akhirnya Sang Arnab tertidur dengan nyenyaknya. Sang Kura-Kura pula terus berjalan dan berjalan, sehinggalah Sang Kura-Kura terlihat Sang Arnab sedang tertidur sambil menyandar di sebatang pokok. Sang Kura- Kura berjalan dengan perlahan agar Sang Arnab tidak mendengar sebarang bunyi. Sang Kura-Kura terus berjalan dan berjalan. Tiba-tiba Sang Arnab terjaga dari tidur. Beliau menyangka Sang Kura-Kura masih lagi tinggal di belakang. Sang Arnab pun berlari sekuat hatinya untuk sampai ke pokok besar di hujung jalan itu. Sampai sahaja di pokok besar itu, Sang Arnab melihat Sang Kura-Kura telah pun sampai sambil berehat sementara menunggunya. Sang Arnab berasa sangat malu di atas kekalahannya dan juga kerana keangkuhannya terhadap Sang Kura-Kura. Kura-Kura : “Hai Sang Arnab, kenapa engkau lambat sampai”. Arnab : “Hai Sang Kura-Kura, aku minta maaf kerana kesombongan aku tadi. Sebenarnya aku tertidur untuk melepaskan penat. Aku ingat engkau lambat lagi”. Kura-Kura : “Tidak apalah Sang Arnab. Aku harap kita masih berkawan. Lain kali jangan sangka kita yang terbaik kerana ada lagi tuhan jadikan yang terbaik”. Arnab : “Baiklah Sang Kura-Kura”. Sejak dari itu, Sang Arnab dan Sang Kura-Kura pun menjadi kawan karib.
  90. 90. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 90 LAMPIRAN 2 Pilih jawapan yang paling sesuai untuk mengisi tempat kosong dalam ayat-ayat di bawah. 1) Puan Salina____________ kurma ayam dan rendang daging untuk hidangan makan malam. A menggoreng C menjerang B memasak D memotong 2) Kapal terbang itu akan _________ dari Lapangan Terbang Sultan Abdul Aziz Shah pada pukul 10.45 malam. A berlepas C bertolak B berangkat D berjalan 3) Kami________terbahak-bahak apabila mendengar kisah Angan-angan Mat Jenin. A menangis C ketawa B menjerit D melompat 4) Encik Teh__________rumahnya dengan lampu berwarna-warni untuk menyambut Tahun Baru Cina. A membakar C menconteng B membersihkan D menghiasi 5) Mangsa-mangsa banjir itu telah_____ke tempat yang lebih selamat sehingga air surut. A berpindah C berlari B bermain D berdiri
  91. 91. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 91 6) Encik Fadli_________ sanak saudadaranya datang ke majilis perkahwinan anak bongsunya. A meminta C mengangkut B menjemput D menghantar 7) Kami sekeluarga ______di tepi kolam itu sambil melihat anak-anak ikan berenang A berpindah C berehat B beradu D berlatih 8) Pemandu bas mini itu_______ dengan laju tanpa menghiraukan keselamat para penumpang. A membawa C mengangkut B memandu Dmenunggang 9) Budak-budak itu__________ bertempiaran apabila ternampak lelaki gila itu menuju ke arah mereka. A duduk C tidur B turun D lari 10) Ular sawa yang _____ayam-ayam Pak Cik Harun berjaya ditangkap oleh penduduk kampung. A membunuh C mengulung B mematuk D memakan
  92. 92. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 92 LAMPIRAN 3 : LIRIK LAGU JALUR GEMILANG Merahmu bara semangat waja Putihmu bersih budi pekerti Kuning berdaulat payung negara Biru perpaduan kami semua Puncak dunia telah kau tawan Lautan luas telah kau redah Membawa semangat jiwa merdeka Semarak jaya kami warganya Empat belas melintang jalurnya Semua negeri dalam Malaysia Satu suara satu semangat Itu sumpah warga berdaulat Jalur gemilang... di bawah naunganmu Jalur gemilang... kami semua bersatu Perpaduan ketaatan Amalan murni rakyat Malaysia Jalur gemilang... megah kami terasa Jalur gemilang... kibarkanlah wawasan Merah putih biru kuning Jalur semangat kami semua Berkibarlah Berkibarlah Berkibarlah
  93. 93. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 93 LAMPIRAN 4 Bina ayat berdasarkan kata adjektif di bawah i) Manis ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ii) Cantik ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ iii) Marah ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ iv) Biru ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ v) Besar ______________________________________________________________ ______________________________________________________________
  94. 94. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 94 LAMPIRAN 5 Cari dan gariskan kata adjektif Kata adjektif yang telah ditemui
  95. 95. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 95 2.0 PANDANGAN TERHADAP PROSES PEMBENTUKAN KATA DALAM BAHASA MELAYU Dalam istilah linguistik, pembentukan kata ialah satu proses yang mana perkataan baru dibentuk. Menurut Siti Hajar Abdul Aziz di dalam bukunya Siri Pendidikan Guru, Bahasa Melayu 1, pada halaman 133, proses pembentukan kata menerangkan bagaimana sesuatu kata itu dibina dan dibentuk sehingga dapat menghasilkan ayat dan ujaran dalam sesuatu bahasa. Bahasa Melayu merupakan salah satu bahasa di dunia yang bersifat algunatif atau derivative, jenis bahasa yang sedemikian membentuk kebanyakan perkataannya melalui proses pengimbuhan atau penggabungan morfem kata dasar dengan morfem imbuhan secara rentetan mendatar iaitu imbuhan digabungkan serentak dengan kata dasar, sama ada imbuhan itu mendahului (awalan), menyisipi (sisipan) atau mengikuti (akhiran) kata dasar tersebut. Kaedah pembentukan kata seperti yang terdapat dalam bahasa Melayu ini tidak sama dengan pembentukan kata dalam bahasa yang bersifat fleksi seperti bahasa Arab. Hal ini demikian kerana, dalam bahasa Arab, cara membentuk dan mewujudkan perkataan adalah melalui kejadian perubahan fonem atau bunyi kata dasar bahasa itu sendiri, iaitu berdasarkan golongan kata atau kasusnya. Perkataan-perkataan dalam bahasa Melayu ada yang berbentuk tunggal, terbitan, majmuk dan gandaan. Setiap bentuk tersebut mempunyai cara pengejaannya yang tersendiri serta membawa makna yang khusus sebagai rujukan. Dalam struktur ayat, kesemua perkataan tidak boleh ditukar ganti kehadirannya dalam ayat kerana setiap bentuk perkataan itu berbeza dari segi makna dan mempunyai fungsi yang berbeza. Bahasa Melayu pada awalnya kekurangan kosa kata untuk meneroka bidang- bidang ilmu tersebut. Bahasa melayu dikatakan tidak mampu untuk menterjemahkan ilmu-ilmu dalam bidang-bidang yang asing atau ilmu-ilmu yang dipelopori oleh Barat. Untuk mengangkat bahasa Melayu sebagai ilmu moden dan bahasa yang setaraf dengan bahasa-bahasa moden yang lain, bahasa Melayu harus mampu menjadi wahana dalam proses penyebaran ilmu-ilmu dalam bidang-bidang tersebut.
  96. 96. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 96 Atas desakan tersebut, bahasa Melayu telah mengalami era baru iaitu kemasukan istilah-istilah baru daripada bahasa asing. Dengan perkataan lain, bahasa Melayu telah meminjam kosa kata daripada bahasa asing khususnya bahasa Inggeris bagi memenuhi tuntutan bahasa Melayu sebagai bahasa ilmu dan budaya tinggi. Peminjaman kosa kata daripada bahasa asing ini melalui proses-proses tertentu dan bukan dilakukan dengan sewenang-wenangnya. Perkataan yang berada dalam bentuk kata tunggal ialah perkataan-perkataan dalam bahasa Melayu yang tidak menerima sebarang imbuhan atau tidak mengalami proses penggandaan dan perangkaian. Terdapat sekurang-kurangnya dua jenis kata tunggal, iaitu kata tunggal yang mengandungi hanya satu suku kata dan kata tunggal yang mengandungi dua suku kata atau lebih. Di samping itu, terdapat juga kata tunggal yang tidak pernah menerima sebarangimbuhan seperti ini, itu, sini, dan sana. Namun begitu, kebanyakan kata tunggal bolehdiperluas untuk menjadi bentuk terbitan. Selain itu kata tunggal juga banyak meminjam kosa kata daripada bahasa Inggeris. Contohnya ialah universiti. Perkataan asalnya ialah university. Apabila diterjemahkan dalam bahasa Melayu, university menjadi universiti. Peminjaman kosa kata daripada bahasa asing ini dapat membantu dalam membentuk kosa kata baharu bahasa Melayu selain memperkembangkan kosa kata. Kata terbitan ialah bentuk perkataan yang dihasilkan melalui proses pengimbuhan, iaitu proses yang menggandingkan imbuhan pada kata dasar. Merujuk kepada kedudukannya dengan kata dasar, imbuhan terbahagi kepada empat jenis iaitu (i) awalan, yang hadir sebelum kata dasar, (ii) akhiran, yang hadir sesudah kata dasar, (iii) apitan yang hadir secara mengapit kata dasar, iaitu di awal dan akhir kata dasar, dan (iv) sisipan, yang hadir di celahan kata dasar.Imbuhan-imbuhan tersebut membentuk pelbagai jenis kata terbitan, iaitu kata nama terbitan dan kata adjektif terbitan.
  97. 97. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 97 Setiap jenis kata terbitan ini dibentuk oleh imbuhan-imbuhan tertentu. Awalan- awalan peN-, peR-, pe-, ke-, juru-, maha-, dan tata- contohnya, membentuk kata nama terbitan. Akhiran imbuhan yang membentuk kata nama, iaitu –an, -wan, -wati, dan sebagainya. Antara imbuhan yang membentuk kata kerja pula ialah awalan-awalan meN-, beR-, ter- dan di- serta akhiran –kan dan –i. Jumlah apitan juga banyak dalam bahasa Melayu, misalnya peN-…-an, ke-…-an, pe-…an, dan peR-…-an yang membentuk kata nama; dan meN-…-kan, beR-..-kan, meN-…-kan, meN-…-i, dan mempeR-…-kan yang membentuk kata kerja. Contoh yang dapat dilihat ialah pelajar. Kata dasar bagi pelajar ialah ajar, apabila imbuhan awalan pel- ditambah ia menjadi pelajar. Melalui penambahan imbuhan, maksud perkataan juga berbeza. Hal ini dapat menambahkan lagi kosa kata di dalam bahasa Melayu di samping memperkayakan kosa kata. Proses pemajmukan ialah proses yang merangkaikan dua kata dasar atau lebih dan bentuk yang terhasil membawa makna yang khusus. Kata majmuk dieja terpisah dan bertindak sebagai satu unit, iaitu tidak boleh menerima sebarang penyisipan unsur lain. Contohnya ialah, perkataan alat tulis. Perkataan ini menggabungkan dua kata dasar iaitu alat dan tulis serta mempunya makna yang berbeza bagi setiap kata dasar tersebut. Apabila digabungkan, alat tulis telah memberikan satu makna yang difahami selain dapat menambah kosa kata dalam bahasa Melayu. Selain itu juga Terdapat sebilangan kecil bentuk kata majmuk yang penggunaannya sudah diangap mantap sebagai satu perkataan yang utuh. Perkataan ini dieja satu perkataan. Kata tersebut adalah antarabangsa. Kata ini berasal daripada dua kata dasar juga iaitu antara dan bangsa tetapi apabila digabungkan ia menjadi satu perkataan. Melalui kata majmuk ini, kosa kata bahasa Melayu dapat diperluaskan lagi di samping membentuk kosa kata yang baharu. Bentuk kata yang terakhir ialah kata ganda. Kata ganda ialah perkataan yang mengalami pengulangan pada kata dasarnya, sama ada secara sepenuh, separa atau berentak. Penggandaan penuh bermaksud pengulangan sepenuh sesuatu kata dasar, contohnya cantik-cantik dan mata-mata. Penggandaan separa bermakna pengulangan sebahagian daripada kata dasar sahaja, yang boleh terdiri daripada kata
  98. 98. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 98 tunggal atau kata terbitan. Penggandaan separa yang berlaku pada kata dasar tunggal biasanya melibatkan pengulangan suku kata pertamanya, dan letak gandanya pada bahagian hadapan kata dasar. Vokal dalam bentuk gandaan itu mengalami proses pelemahan, menjadikannya vokal e pepet. Misalnya, laki→lalaki→lelaki. Penggandaan separa yang berlaku pada kata dasar yang berimbuhan hanya menggandakan kata dasar dan tidak melibatkan imbuhan, dan berlaku hanya pada kata kerja dan kata adjektif tertentu. Bentuk gandaan separa boleh terletak di bahagian belakang kata dasar, misalnya berturut-turut dan mencari-cari atau bahagian kata dasar, contohnya bantu-membantu dan cinta-mencintai. Penggadaan berentak pula ialah proses yang menggandakan kata dasar mengikut rentak bunyi yang tertentu dalam kata dasar. Dalam penggandaan berentak, seluruh kata dasar digandakan dan bunyi-bunyi tertentu diulang atau diubah. Penggandaan ini berlaku sama ada melalui pengulangan vokal, contohnya kuih-muih, tungkus-lumus; melalui pengulangan konsonan misalnya simpang-siur dan mandi- manda.
  99. 99. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 99 RUJUKAN Abdullah Hassan. Tatabahasa Pedagogi untuk Sekolah Menengah. (2008). Kuala Lumpur: PTS professional Publishing Sdn Bhd Bahasa Melayu Penyelidikan, diekses pada 7 Mac 2013 dari laman web : http://www.ipbl.edu.my/BM/penyelidikan/jurnalpapers/jurnal2011/wongsh.pdf Tuan Jah Tuan Yusof. (2011).Kaedah Pengajaran Bahasa Melayu Kurikulum Bersepadu Sekolah Rendah. Selangor: Multimedia Sdn Bhd Siti Hajar Abdul Aziz.(2008).Siri pendidikan Guru Bahasa Melayu I. Oxford Fajar Sdn.Bhd : Selangor Darul Ehsan Nik Safiah Karim, Farid M. Onn, Hashim Haji Musa, & Abdul Hamid Mahmood. (2010). Tatabahasa Dewan Edisi Ketiga Cetakan keenam. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka
  100. 100. BMM 3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU PISMP SEMESTER 5 | BAHASA MELAYU C 100 LAMPIRAN

×