Ligjerata 7
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Ligjerata 7

on

  • 1,494 views

Ferdi Nuredini

Ferdi Nuredini

Statistics

Views

Total Views
1,494
Views on SlideShare
1,494
Embed Views
0

Actions

Likes
2
Downloads
53
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Microsoft PowerPoint

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

Ligjerata 7 Ligjerata 7 Presentation Transcript

  • Teknologji Informative 1
  • 7.1 Karakteristikat e Databazës(Bazës së të dhënave)  Të dhënat ruhen në tabela, të cilat kanë rreshta dhe kolona. Databaza mund të ketë shumë tabela, ku çdo tabelë ruan të dhëna për gjëra të ndryshme  Çdo rresht në tabelë përmban të dhëna për ndodhi ose instanca të gjërave në interes  Databaza përmban të dhëna dhe relacione 2
  • Të dhënat në tabela 3
  • Relacionet ndërmjet tabelave 4
  • Disa konventa  Emrat e Tabelave janë të shënuara me shkronja të mëdha:  STUDENT, CLASS, GRADE  Emrat e kolonave janë të shënuara me një shkrronjë të madhe në fillim, dhe emrat e përbëra shënohen me shkronja të mësha në fillim të çdo fjale:  Term, Section, ClassNumber, StudentName 5
  • Databaza krijon informacion Të dhëna = Fakte dhe ndodhi të regjistruara/verifikuara Informacioni = Njohuri të nxjerra nga të dhënat Databaza përmban të dhëna, por në atë mënyrë që mund të nxjerrim informata nga të dhënat Të dhënat në tabelat STUDENT, CLASS and GRADE mund të prodhojnë informacione për secilin student 6
  • Shembuj të databazave 7
  • Komponentat e Sistemit të Databazës:Microsoft Access 8
  • MS Access në detaje 9
  • Aplikacionet, DBMS dhe SQL  Aplikacionet janë programe kompjuterike me anë të cilave punojnë përdoruesit  Sistemi për Menaxhim të Databazës - Database Management System (DBMS) krijon, proceson dhe administron databazën  Structured Query Language (SQL) është një gjuhë standarde e databazave që përdoret nga të gjitha DMBS-et komerciale 10
  • Çfarë është MS Access?  MS Access është DBMS plus gjenerues aplikacionesh:  DBMS krijon, proceson dhe administron MS Access databazën  Gjeneruesi i aplikacionit përfshin komponentat pyetësore, të formave dhe raporteve  DBMS makina e MS Access DBMS quhet Jet, e cila nuk shitet si produkt i veçantë  MS Access 2000 dhe më vonë mund të përdoren si gjenerues aplikacionesh për MS SQL Server DBMS 11
  • Sistemet e Databazave të klasit Enterprise 12
  • DBMS Produkte më të njohura  Microsoft Access  Microsoft SQL Server  IBM DB2  Oracle Corporation ORACLE  Sybase  Informix  Ingress  Dhe mos e anashkaloni MySQL 13
  • Databaza  Databaza është koleksion vetë-përshkrues me tabela të integruara  Tabelat quhet të integruara sepse ato përmbajnë të dhëna për relacionet ndërmjet rreshtave me të dhëna  Databaza quhet vetë-përshkruese pasiqë përmban përshkrim të vetvehtes  Të dhënat vetë-përshkruese quhen metadata, që janë të dhëna për të dhënat 14
  • Metadata Tabelë tipike 15
  • Përmbajtja e Databazës • Tabela • Metadata • Indekse • Stored procedures • Triggers • Të dhëna sigurie • Të dhëna për Backup 16
  • Tre tipe të dizajnit të Databazës  1. Nga të dhënat ekzistuese  Analizimi i tabelave dhe tekst fajlleve të ndryshme  Nxjerrja e të dhënave nga databaza ekzistuese  Dizajni me anë të normalizimit 2. Zhvillimi i ri i Sistemeve - Krijohet modeli i të dhënave për nevojat e aplikacionit - Transformimi i modelit të të dhënave në dizajn të databazës 3. Ridizajnimi i Databazës - Migrimi i databazës në databazë të re - Integrimi i dy apo më shumë databazave 17
  • Dizajnimi i databazës nga të dhënat ekzistuese 18
  • Importimi i të dhënave: Një apo dy Tabela? Kjo është një vendim-marrje e rëndësishme, bazohet në rregullat e normalizimit 19
  • Dizajnimi i Databazës duke zhvilluar sistem/aplikacion 20
  • Dizajnimi i Databazës me anë të ridizajnimit tëdatabazës ekzistuese 21
  • Structured Query Language - SQL  Structured Query Language (SQL) u zhvillua nga IBM në fund të viteve 1970.  SQL është bërë standard nacionnal në SHBA nga American National Standards Institute (ANSI) në 1992 [SQL-92].  Verzioni më i ri [SQL3] ekziston dhe inkorporon disa koncepte të orientuara në objekte, por nuk përdoret gjërësisht nga DBMS produktet komerciale. 22
  • SQL si Nëngjuhë e të dhënave  SQL nuk është gjuhë e plotë programore si C, C#, edhe Java.  SQL ëshë nëngjuhë për të dhëna për krijimin dhe procesimin e të dhënave dhe meta të dhënave (metadata) të databazës.  SQL është i gjithëpranishëm në DBMS produktet komerciale të klasave - enterprise. 23
  • SQL DDL dhe DML  SQL formulimet/pyetësorët mund të ndahen në dy kategori:  Data definition language (DDL) formulime  Për krijimin e tabelave, relacioneve, dhe strukturave tjera.  Data manipulation language (DML) formulimet.  Për pyetësor dhe modifikim të të dhënave 24
  • Gjuhët e databazave  Gjuha për definimin e të dhënave - Data Definition Language (DDL)  I mundëson DBA ose përdoruesit të përshkruaj dhe emërojë entietete, atribute dhe relacione të nevojshme për aplikacionin.  CREATE, ALTER, DROP. 25
  • Gjuhët e databazave  Gjuha për Manipulimin e të dhënave- Data Manipulation Language (DML)  Ofrom operacione për manipulim bazik të të dhënave në databazë.  DML procedurale- iu mundëson përdoruesve saktësisht se si ti manipulojnë të dhënat.  DML jo procedurale- iu mundëson përdoruesve në çfarë gjendje nevojiten të dhënat dhe jo në çmënyrë duhet të nxirren nga baza.  INSERT, UPDETE, DELETE. 26
  • Funksionet e DBMS  Ruajtja, nxjerrja dhe përditësimi i të dhënave.  Duhet tju mundësoj përdoruesve të ruajnë nxjerrin dhe ti përditësojnë/ndryshojnë të dhënat në databazë.  Katalog për qasje nga përdoruesi.  Duhet të mundësoj katalogimin e të dhënave ku përshkrimet e elementëve të të dhënave do të ruhen dhe që janë të qasshme nga ana e përdoruesit. 27
  • Funksionet e DBMS  Mbështetje e transakcioneve  Duhet të shërbejë si mekanizëm që ose të gjitha përditësimet që korespondojnë me një transakcion të dhënë janë kryer ose asnjë prej tyre nuk është kryer.  Shërbime për kontrollin e konkurencës  Duhet të shërbejë si mekanizëm që mundëson që databaza është përditësuar korrektësisht atëherë kur përdorues të shumëfishtë e përditësojnë databazën në mënyrë konkurente. 28
  • Funksionet e DBMS Shërbimet e rigjenerimit (recovery services)  Duhet të shërbejë si mekanizëm për rigjenerimin e databazës në raste kur dëmtohet databaza në mënyra të shumta. Shërbimet e autorizimit  Duhet të shërbejë si mekanizëm që do të sigurojë se vetëm persona të autorizuar mund ti qasen databazës. 29
  • Funksionet e DBMS  Mbështetje për komunikimin e të dhënave  Duhet ë jetë në gjendje të integrohet me softverët për komunikim.  Shërbimet e integritetit  Duhet të shërbejë si mekanizëm që do të mundësojë se edhe të dhënat e databazës edhe ndryshimet ndaj të dhënave të pasojnë rregulla të caktuara. 30
  • Komponentat e DBMS  Procesuesi i pyetësorëve  Menaxhuesi i databazës (DM)  Menaxhuesi i fajllave  DML preprocesuesi  DDL kompajleri  Menaxhuesi i katalogut 31
  • Modeli Relacional-Terminologjia Kemi pranuar një apo më shumë tabela me të dhëna. Të dhënat duhet të ruhen në databazë të re. PYETJE: A duhet që të dhënat të ruhen ashtu si i kemi pranuar, ose duhet që të njëjtat të transformohen për tu ruajtur? 32
  • Sa tabela? A duhet ti ruajmë këto dy tabela kështu si janë, ose duhet ti kombinojmë ato në një tabelë në databazën tonë të re? 33
  • 7.2 Modeli Relacional Futet në përdorim në 1970 Krijuar nga E.F. Codd  Ai ishte një inzhiner i IBM  Modeli shfrytëzon fushën e matematikës e quajtur si “algjebra relacionale” Tani përdoret si model standard për DBMS produktet komerciale 34
  • Terminet e rëndësishme të ModelitRelacional Entity - Entiteti Relation - Relacioni Functional Dependency – Varshmëria funksionale Determinant - Përcaktues Candidate Key – Çelës kandidat Composite Key – Çelës i përbërë Primary Key – Çelës primar Surrogate Key – Çelës surogat Foreign Key – Çelës i jashtëm Referential integrity constraint – Rregulla e integritetit referencial Normal Form – Forma normale Multivalued Dependency – Varshmëria shumëvlerëshe 35
  • Entiteti - përsëritje  Entiteti është diçka që mund të identifikohet e që përdoruesit mund ta hetojnë/gjurmojnë:  Klientët  Kompjuterët 36
  • Relacioni  Produktet relacionale të DBMS i ruajnë të dhënat e entiteteve në relacione, të cilat janë tipe speciale të tabelave  Relacioni është tabelë dydimensionale që i posedon këto karakteristika:  Rreshtat përmbajnë të dhëna për entitetin  Kolonat ruajnë të dhëna për atributet e entitetit  Të gjithë entitetet në kolonë janë të të njëjtit tip  Secila kolonë ka emër unik  Qelitë e tabelës kanë vlera të veçantë  Rradhitja e kolonave është e parëndësishme  Rradhitja e rreshtave është e parëndësishme  Dy rreshta nuk mund të jenë identike 37
  • Një relacion 38
  • Relacion me vlera me gjatësi të ndryshme 39
  • Tabelat që nuk janë relacione:Të hyra të shumëfishta për një qeli 40
  • Tabelat që nuk janë relacione: :Tabelë me rradhitje të kërkuar të rreshtave 41
  • Terminologji Alternative  Edhe pse jo të gjitha tabelat janë relacione, terminet tabelë dhe relacion përdoret në mënyrë të këmbyeshme Këto termine janë ekuivalente: 42
  • Varshmëria funksionale  Varshmëria funksionale ndodh kur vlera e një atributit(teve) përcakton vlerat e atributit(teve) tjetër: StudentID  EmriStudentit StudentID  (NrKampusit, NrDhomes, Pagesa)  Atributi në anën e majtë të varshmërisë funksionale quhet përcaktues (determinant)  Varshmëritë funksionale mund të bazohen edhe në ekuacione: Totali = Sasia X Çmimi (Quantity, UnitPrice)  ExtendedPrice (Sasia, Çmimi)  Totali  Varshmëritë funksionale nuk janë ekuacione! 43
  • Varshmëritë funksionale nuk janë ekuacione! ObjectColor  Weight ObjectColor  Shape ObjectColor  (Weight, Shape) 44
  • Përcaktuesit e përbërë  Përcaktuesit e përbërë: Përcaktues i një varshmërie funksionale që përbëhet nga më shumë se një atribut (StudentName, ClassName)  (Grade) (EmriStudentit, Lënda)  (Nota) 45
  • Rregullat e varshmërisë funksionale  Nëse A  (B, C), atëherë  A  B edhe A C  Nëse (A,B)  C, atëherë as A edhe as B nuk përcakton C vetëvetiu 46
  • Varshmëritë funksionale në tabelënSKU_DATA 47
  • Varshmëritë funksionale në tabelënSKU_DATA SKU  (SKU_Description, Department, Buyer) SKU_Description  (SKU, Department, Buyer) Buyer  Department 48
  • Varshmëritë funksionale në tabelënORDER_ITEM 49
  • Varshmëritë funksionale në tabelënORDER_ITEM (OrderNumber, SKU)  (Quantity, Price, ExtendedPrice) (Quantity, Price)  (ExtendedPrice) 50
  • Çelsat  Një çelës është një kombinim i një apo më shumë kolonave që përdoret për identifikim të rreshtave në relacion  Çelësi i përbërë është çelës që përbëhet nga dy apo më shumë kolona 51
  • Çelësi kandidat dhe primar  Çelësi kandidat është çelës që përcakton të gjitha kolonat tjera të relacionit  Çelësi primar është çelës kandidat i zgjedhur si primar  Ka një dhe vetëm një çelës primar për një relacion  Çelësi primar mund të jetë çelës i përbërë  Çelësi primar ideal është i shkurtërm numerik dhe që nuk ndryshon kurrë 52
  • Çelësat surrogat  Çelësi surrogat është një kolonë artificiale e shtuar në relacion që të shërbejë si çelës primar:  E shton DBMS  I shkurtër, numerik dhe nuk ndryshon kurrë - çelës primar ideal!  Ka vlera artificial që nuk kanë kuptim për shfrytëzuesit  Normalisht fshihet në forma apo raporte 53
  • Çelësat surrogat SHËNIM: Çelësi primar është i nënvizuar:  RENTAL_PROPERTY pa çelës surrogat: RENTAL_PROPERTY (Street, City, State/Province, Zip/PostalCode, Country, Rental_Rate)  RENTAL_PROPERTY me çelës surrogat: RENTAL_PROPERTY (PropertyID, Street, City, State/Province, Zip/PostalCode, Country, Rental_Rate) 54
  • Çelësat e jashtëm  Çelës i jashtëm është çelës primar i një relacioni që vendoset në një relacion tjetër për të formuar link ndërmjet relacioneve:  Çelësi i jashtëm mund të jetë kolonë e vetme ose çelës i përbërë 55
  • Çelësat e jashtëmSHËNIM: Çelësat primar të relacioneve janë nënvizuar dhe çelësat e jashtëm janë në italics :DEPARTMENT (DepartmentName, BudgetCode, ManagerName)EMPLOYEE(EmployeeNumber, EmployeeName, DepartmentName) 56
  • Rregulla e integritetit regerencial Rregulla e integritetit referencial është fjali që kufizon vlerat e çelësit të jashtëm me vlerat për çelsin primar ekzistues në relacionin korespondues Çelësi i jashtëm me rregullën e integritetit referencialSHËNIM: Çelësi primar i relacionit është nënvizuar dhe çelësi i jashtëm është në italics:SKU_DATA (SKU, SKU_Description, Department, Buyer)ORDER_ITEM (OrderNumber, SKU, Quantity, Price, ExtendedPrice) Where ORDER_ITEM.SKU must exist in SKU_DATA.SKU 57
  • Thank You!  PYETJE??? 58