Teknologji Informative                         1
Hijerarkia e të dhënave Me qëllim të transformimit racional të të dhënave në  informacione ato së pari duhet të organizoh...
Baza e të       Fajlli i personelitdhënave         Fajlli i sasive në depo                Fajlli i partnerve afarist      ...
Baza e të dhënaveArsyeja apo detyra kryesore i bazave të të dhënave është qëstrukturave udhëheqëse t’iu sigurojë aso të dh...
Organizimi i të dhënave në formë të bazave të       dhënave i ka këto përparësi: zhvillimi i aplikacioneve në mënyrë më t...
 Teknologjia moderne e bazës së të dhënave ka mundësuar  mbajtjen e të dhënave në një vend, në vendë se të mbahen të  nda...
Baza e të dhënave dhe sistemi për menaxhim mebazat e të dhënave                                                           ...
Sistemi për menaxhim me bazat e tëdhënave(DBMS) Me bazat e të dhënave qeveris softver i posaqshëm i quajtur  softver për ...
Sistemi për qeverisjen me bazën e të dhënave (DBMS)në nivelet e arhitekturës së bazës së të dhënave.       Shfrytzuesi 1  ...
Modelimi i të dhënave Të dhënat si manifestim i ngjarjeve në botën reale paraqiten në  përputhshmëri me dinamikën dhe lig...
Modelimi i të dhënaveModeli i të dhënave paraqet pasqyrim logjik të mardhënjeve kohore-logjike dhehierarkike ndërmjet ndod...
Modelimi i të dhënaveMvarësisht nga nevojat që paraqiten nëpër fazat e ndryshme tëzhvillimit të Sistemit Informativ, model...
Modelimi i të dhënave Ndarja e të dhënave në më shumë nivele vjen nga nevoja ezgjidhjes së problemit të definimit/përcakti...
Niveli konceptiual i paraqitjes apo i modelimit të të dhënave reflekton mënyrën  në të cilën shfrytëzuesit e sistemit info...
Mënyrat e krijimit të modeleve konceptuale me kohë  ndryshojnë respektivisht përmirësohen, kështu që në ditët  e sotme në ...
E-R Modeli  Entity-Relationship model është një bashkësi konceptesh   dhe simbolesh grafike që mund të përdoren për të kr...
Entitetet  Diçka që mund të identifikohet dhe që përdoruesi   dëshiron ta gjurmoj/hulumtoj    Entity class — koleksion e...
CUSTOMER:Klasa e entitetit dhe dy instanca të entitetit                                                 18
Atributet  Atributet përshkruajnë karakteristikat e entiteteve.  Të gjitha instancat e entitetit të një klase të dhënë i...
EMPLOYEE:Atributet në Elipsa                      20
Relacionet  Entitetet mund të ndërlidhen me njëri tjetrin në  relacione:    Klasat e relacioneve: ndërlidhje ndërmjet kl...
Shkalla e relacioneve  Shkalla e relacionit paraqet numrin e klasave të  entitetit në relacion:    Dy entitete kanë rela...
Relacioni BinarRelacioni Ternar                   23
Niveli konceptual - Entity-Relationship Model (ERM)                                                ad resa                ...
I PunsuariEMRI   NAM     DAT E      ADRESA          GJINIA     PAGA        NAM_HALL            HALL_NR               LINDJ...
Modeli logjik i të dhënave  Modeli konceptual i të dhënave shërben si bazë për përpunim të mëtejshëm të  detajeve/hollësiv...
struktura kijerarhike e të dhënave   modeli relacional i të dhënave                                                       ...
   Gjeji të punsuarit:•   emri i të cilëve fillon me shkronjën A,•   që punojnë në prerjen e pulave,•   që janë të lindur...
Modeli rrjetor i të dhënave (CODASYL/DBTG)(standard i vendosur me qëllim të manipulimit me struktuara të ndërlikuara të ba...
Bazat e të dhënave të bazauara në Web Bazat e të dhënave të bazauara në Web paraqesin ato baza të të dhënave  të cilat ja...
Thank You!   PYETJE???                31
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Ligjerata 6

1,079

Published on

Ferdi Nuredini

0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total Views
1,079
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
34
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Ligjerata 6

  1. 1. Teknologji Informative 1
  2. 2. Hijerarkia e të dhënave Me qëllim të transformimit racional të të dhënave në informacione ato së pari duhet të organizohen në mënyrë adekuate dhe efikase. Organizimi i të dhënave implikon radhitje hijerarkike të të dhënave të cilët fillojnë nga elementet më të imta të të dhënave të cilat në procesin e përpunimit e të dhënave i shfrytzon njësia qëndrore e sistemit llogaritar-Central Procesing Unit (bit) dhe ndërlikohet me bajtet(karakteret), fushat, rekordet, fajllet dhe baza e të dhënave. 2
  3. 3. Baza e të Fajlli i personelitdhënave Fajlli i sasive në depo Fajlli i partnerve afarist 1256767 Bekim Hajdari 03 05 57Fajlli 1978325 Suat Ademi 15 12 64 2567356 Alba Dauti 25 08 71 1256767 Bekim Hajdari 03 05 57Vargu Bekim HajdariFusha 11010111Bajti 1,0Bitet Hierarkia e të dhënave 3
  4. 4. Baza e të dhënaveArsyeja apo detyra kryesore i bazave të të dhënave është qëstrukturave udhëheqëse t’iu sigurojë aso të dhënash me ndihmëne të cilave do të mundeshte të miren vendime të drejta nëmenaxhimin me ndërmarjen. Organizimi i të dhënave në baza të të dhënave bëhet me qëllim qëshfrytëzuesit t’i mundësohet manipulimi më i shpejt, më i lehtë dhemë efikas me të dhëna. Organizimi i të dhënave në fajlleOrganizimi i të dhënave në fajlla (datoteka) përcillet me problemetë caktuara shkaku i rritjes të sistemeve (kontabiliteti, finansat e tj. zhvillojn sistemet e tyre me të dhëna,sepse çdo aplikacion kërkon fajllin dhe programin e vet kompjuteristik për të funksionuar. 4
  5. 5. Organizimi i të dhënave në formë të bazave të dhënave i ka këto përparësi: zhvillimi i aplikacioneve në mënyrë më të lehtë, më të lirë dhe më fleksibile ndrrimet në bazën e të dhënave nuk kërkojn edhe ndrime në programe është më i lehtë dhe më i qartë mundsia për pyetje ad-hoc qasje e lehtë e të dhënave zvoglohet çmimi i shfrytzimit dhe azhurimit të tv dhënave sigurohet konzistenca e të dhënave sigurohet dispozicion më i madh i të dhënave 5
  6. 6.  Teknologjia moderne e bazës së të dhënave ka mundësuar mbajtjen e të dhënave në një vend, në vendë se të mbahen të ndara për çdo aplikacion Të dhënat e vendosura në bazën e të dhënave në këtë mënyrë paraqesin një kolekcion të të dhënave të organizuara ashtu që të ju shërbej në mënyrë efikase shfrytëzuesve, të bëhet lehtë administrimi i tyre dhe ti përdorin më shumë aplikacione përmes centralizimit të të dhënave dhe minimizimit të redundancës së të dhënave 6
  7. 7. Baza e të dhënave dhe sistemi për menaxhim mebazat e të dhënave Programet për shitje Raportet Programet për furnizim Raportet të dhënat e shitjes të dhënat e furniz të dhënat e pagave DBMS Prog për të dhënat për mjetet Raportet llogar e themelore pagave Prog e Raportet mjeteve themelo Sistemi për menaxhimin me bazat e të dhënave (DBMS) Fajlli 2 Fajlli 1 Fajlli 1 Fajlli 2 Centralizimi (eliminimi i njëkohshëm i redundancës) Fajlli 3 Fajlli 4 Fajlli 3 Fajlli 4 Formimi, hulumtimi, azhurimi, mirmbajtja 7
  8. 8. Sistemi për menaxhim me bazat e tëdhënave(DBMS) Me bazat e të dhënave qeveris softver i posaqshëm i quajtur softver për qeverisje me bazat e të dhënave/DBMS/. Bëhet fjalë për një grumbull të produkteve programore që kanë për detyrë realizimin, mirmbajtjen dhe shfrytëzimin e bazës së të dhënave, në fakt DBMS vepron si një lidhje midis programit aplikativ dhe fajllit me të dhëna fizike. Kur programi aplikativ e kërkon ndonji të dhënë të caktuar, Sistemi për menaxhim me bazat e të dhënave/DBMS/ e gjen atë në bazën e të dhënave dhe të njejtën ia ofron programit aplikativ. 8
  9. 9. Sistemi për qeverisjen me bazën e të dhënave (DBMS)në nivelet e arhitekturës së bazës së të dhënave. Shfrytzuesi 1 Shfrytzuesi2 Shfrytzuesi 3 Shfrytzuesit Programi 1 Programi 2 Programet3 Programi Programi 4 Fajlli logjik 1 Fajlli logjik 2 Fajlli logjik 3 Fajlli logjik 4 Sistemi për qeverisjen me baza të të dhënave (DBMS) Fajli fizik Fajli fizik Fajli fizik Fajli fizik Niveli Fajli fizik fizik fizik Fajli Fajli fizik Fajli fizik B.DH Niveli fizik Fajli fizik Fajli fizik Fajli fizik Fajli fizik Fajli fizik Fajli fizik Fajli fizik Fajli fizikSistemet e bazave të të dhënave (kombinimi i një DBMS me b.dh. konkrete) 9
  10. 10. Modelimi i të dhënave Të dhënat si manifestim i ngjarjeve në botën reale paraqiten në përputhshmëri me dinamikën dhe ligjshmëritë me të cilët paraqiten apo ndodhin edhe vetë ndodhitë. Mardhënjet mes ndodhive mundë të jenë të ndryshme dhe nga kjo arsye edhe mardhëniet apo relacionet mes të të dhënave janë poashtu të ndryshme. Bëhet fjalë për mardhënjet apo relacionet kohore-logjike në mes të ndodhive dhe të të dhënave, dhe mardhënjet e logjikës hierarkike mes të dhënave dhe ndodhive. 10
  11. 11. Modelimi i të dhënaveModeli i të dhënave paraqet pasqyrim logjik të mardhënjeve kohore-logjike dhehierarkike ndërmjet ndodhive në ndonjë sistem, të paraqitura nëpërmjet të tëdhënave si manifestim i atyre ndodhive.Modelimi i të dhënave paraqet aktin e ndërtimit të një modeli të sigurt të tëdhënave, dhe realizohet gjat procesit të zhvillimit të sistemit informativ.Procedura e gjetjes/përcaktimit të kategorive të të dhënave si dhe vendosjes sëmardhënjeve mes tyre quhet modelim i të dhënave respektivisht përshkrim i tyre. 11
  12. 12. Modelimi i të dhënaveMvarësisht nga nevojat që paraqiten nëpër fazat e ndryshme tëzhvillimit të Sistemit Informativ, modelimi (paraqitja) i të dhënavemundet të realizohet në tri nivele të ndryshme të apstrakcionit dhe atë:- nivelin konceptual- nivelin logjik dhe- nivelin fizik 12
  13. 13. Modelimi i të dhënave Ndarja e të dhënave në më shumë nivele vjen nga nevoja ezgjidhjes së problemit të definimit/përcaktimit të të dhënave (i ciliështë në kompetencë të shfrytëzuesit), nga vendosja fizike e tëdhënave, si dhe marja parasyshë e karakteristikave teknike tëmediumeve dhe njësive për memorim (i cili është në kompetencë/përgjegjësi të informaticientëve.)Për njohjen e pikpamjeve të shfrytëzuesit ndaj problemitshrytëzohet niveli konceptual dhe ai logjik , kurse për përshkrimine strukturës fizike të të dhënave në mediumet magnetike shërbejnëmodelet fizike. 13
  14. 14. Niveli konceptiual i paraqitjes apo i modelimit të të dhënave reflekton mënyrën në të cilën shfrytëzuesit e sistemit informativ që do të zhvillohet, i perceptojnë (i shohin) ndodhitë/ngjarjet në sistemin informativ në fjalë e në bazë të kësaj edhe të dhënat që burojnë nga këto ngjarje.Nivelin logjik – e krijojn apo e formojnë ekspertët e informatikës, si bazë për formimin respektivisht dizajnimin dhe zhvillimin e sistemit informatik.Nivelin fizik – mbështetët apo ka për bazë nivelin logjik dhe paraqet përshkrimin e vendosjes hapsinore të të dhënave në memorje të kompjutorit, respektivisht mënyrën se si kompjutori “i sheh” të dhënat e memoruara në memorje.Në princip shfrytëzuesit nuk duhet njohur mënyrën e organizimit fizik të të dhënave, kurse për realizimin e tyre janë përgjegjës disa programe sistemore (softueri sistemor) Ndarja e kuptimit nga mënyra e memorimit të të dhënave mundëson realizimin e pamvarsisë së të dhënave nga vendosja e tyre fizike.
  15. 15. Mënyrat e krijimit të modeleve konceptuale me kohë ndryshojnë respektivisht përmirësohen, kështu që në ditët e sotme në përdorim janë dy lloje themelore të modeleve konceptuale dhe atë: - Entity-Relationship Model (ERM) dhe- Object Model (OM) 15
  16. 16. E-R Modeli  Entity-Relationship model është një bashkësi konceptesh dhe simbolesh grafike që mund të përdoren për të krijuar skema konceptuale.  Verzionet  Original E-R model — Peter Chen (1976).  Extended E-R model — Shtojcë e Chen modelit.  Information Engineering (IE) — James Martin (1990); përdor notacionin “crow’s foot” (këmba e sorrës), është i lehtë për ta kuptuar.  IDEF1X — Standard nacional i zhvilluar nga National Institute of Standards and Technology  Unified Modeling Language (UML) — The Object Management Group; përkrah metodologjinë e orientuar në objekte 16
  17. 17. Entitetet  Diçka që mund të identifikohet dhe që përdoruesi dëshiron ta gjurmoj/hulumtoj  Entity class — koleksion entitetesh të një tipit të dhënë  Entity instance — shfaqja e një entiteti të caktuar  Zakonisht ka më shumë instanca të një entiteti në një klasë entiteti. 17
  18. 18. CUSTOMER:Klasa e entitetit dhe dy instanca të entitetit 18
  19. 19. Atributet  Atributet përshkruajnë karakteristikat e entiteteve.  Të gjitha instancat e entitetit të një klase të dhënë i kanë atrubutet e njëjta, por variojnë në vlerat e atyre atributeve.  Në modelimin e të dhënave, atributet shënohen me elipsa. 19
  20. 20. EMPLOYEE:Atributet në Elipsa 20
  21. 21. Relacionet  Entitetet mund të ndërlidhen me njëri tjetrin në relacione:  Klasat e relacioneve: ndërlidhje ndërmjet klasave të entitetit  Instancat e relacioneve: ndërlidhje ndërmjet instancave të entitetit  Në modelin orgigjinal E-R, relacionet mund të kenë atribute por sot kjo nuk bëhet përveç në UML.  Klasa e relacionit mund të përfshijë dy apo më shumë klasa entiteti. 21
  22. 22. Shkalla e relacioneve  Shkalla e relacionit paraqet numrin e klasave të entitetit në relacion:  Dy entitete kanë relacion binar të shkallës dy.  Tre entitete kanë relacion ternar të shkallës tre. 22
  23. 23. Relacioni BinarRelacioni Ternar 23
  24. 24. Niveli konceptual - Entity-Relationship Model (ERM) ad resa gjinia N um paga M 1 Em ri PU N O N L ok acioni P{ R em ri NA D ata e fillim it I PU N SU AR N U M .I H AL L A T{ PU N SU ARV ED ata e lind jes 1 1 1 U D H { H EQ M B IK Q YR{ SI K O N TRO L LON Em ri M B IK Q YR O r[ M 1 M N um PRO EK TI Punon T{ M B IK Q YRU N IT M n[ M L okacioni 1 PERS. Q { U SH Q E N U SH Q EN M L .fam iljare em ri gjinia D . L ind . Skema konceptuale e modelit relacional të bazës së të dhënave 24
  25. 25. I PunsuariEMRI NAM DAT E ADRESA GJINIA PAGA NAM_HALL HALL_NR LINDJ Reparti EMRI_RO REP_NR NAM_DIR DATA_ FILL E_UDHËHEQJES Lok_i_Repartit REP_NR HALLA_LOKACIONI Proekti EMRI_PR NR_PR LOKACIONI_PR NR_HALL Punon në NAM_PUN NR_PR ORË I ushqyeri NAM_PUN EMRI_I_TË USHQY. GJINIA DATA_LINDJES LIDHJA FAMILJARE 25
  26. 26. Modeli logjik i të dhënave Modeli konceptual i të dhënave shërben si bazë për përpunim të mëtejshëm të detajeve/hollësive që kanë të bëjnë me memorimin e të dhënave në memorjen e kompjutorit në mënyrë të organizuar. Hapi rrjedhës në këtë drejtim është zhvillimi i skemës së implementimit të të dhënave, që do të thotë gjetjen e mënyrës së organizimit logjik të tyre në memorje të sistemit kompjuterk, e që prap paraqet përgaditje për vendosjen fizike të të dhënave në memorjen e kompjutorit. Për këtë arsye zhvillohen modelet logjike përkatëse të të dhënave (Logical Data Models) gjer më tash në teorin informatike janë zhvilluar tre lloje të modeleve logjike të të dhënave dhe ate: Modeli hierarhik Modeli rrjetor Modeli relacional – (tabela - grup tabelash) 26
  27. 27. struktura kijerarhike e të dhënave modeli relacional i të dhënave 27
  28. 28.  Gjeji të punsuarit:• emri i të cilëve fillon me shkronjën A,• që punojnë në prerjen e pulave,• që janë të lindur pas 31.12.1972• Select * from R1, R2 where R1.A = R2 .A 28
  29. 29. Modeli rrjetor i të dhënave (CODASYL/DBTG)(standard i vendosur me qëllim të manipulimit me struktuara të ndërlikuara të bazave të tëdhënave) A(*) A(*) A(*) A(*) A(*) 29
  30. 30. Bazat e të dhënave të bazauara në Web Bazat e të dhënave të bazauara në Web paraqesin ato baza të të dhënave të cilat janë të lidhura me Web-Sajte të ndryshme (70% të të dhënave afariste në botë janë të vendosura në baza të të dhënave) 30
  31. 31. Thank You!  PYETJE??? 31
  1. ¿Le ha llamado la atención una diapositiva en particular?

    Recortar diapositivas es una manera útil de recopilar información importante para consultarla más tarde.

×