599440-898525FAKULTETI EKONOMIK <br />Tema:    SISTEMI I ARSIMIMIT DHE FINANCIMIT NE DISA VENDE EUROPIANE   L...          ...
subjektet primare dhe sekundare, të cilat nga burimet e ndryshme sigurojnë mjete konsumuesve (institucioneve dhe organizat...
rrjedhat e mjeteve financiare deri te konsumuesit e fundit (llojet dhe struktura) . Është i mundur dhe përcaktimi i ngusht...
burimet e financimit ,
konsumimi i mjeteve te dedikuara.</li></ul>Sistemi i financimit te edukimit ne Danimark<br />Në shumicën e vendeve perëndi...
Në Litvani do të jenë shpërndajnë mjetet ngjajshëm si në shtetet skandinave sipas modelit të financimit »të procesit prodh...
Liechtenstein mëndon për ndarjen e bilancit në mes shetit dhe komunave (në 50%). Ndarja do të ndikojë në komunat dhe do te...
Në Çeki do të vëndosen të financojnë nxënsit posaçërisht tëintegruar. Shuma do të mvaret nga qëndrimet e eksperteve për PP...
Në Austri ka ndikuar dukshëm modeli i investimit është në bazë të përdoruesve në shtimin e padëshirueshëm të mjeteve për a...
Në Gjermani debatojnë për decentralizim dhe autonomi në shkolla. Decentralizimi do të ndikojë pozitivisht në inkluzion de ...
Në Irlandë, Ministria e arsimit dhe shkencës mbështet planin qeveritar strategjik sipas të cilit sa është e mundur do të i...
Në Belgjikë (bashkësia flamane) debaon mbi sistemin e financimit ashtu që në të ardhmen pritet të bëhen ndryshimet në poli...
Në Zvicër, vendoset për politikë të ndryshimeve të financimit të arsimimit posaçërisht për nxënës me forma dhe lloje të vë...
Ngrit nivelin e demokracisë lokale. Nëse një pjesë e madhe e përgjegjësisë për drejtimin eshkollave transferohet tek banor...
Ngrit motivimin e punonjësve. Përvoja e vendeve tjera ka treguar se kur punonjësit mund të marrin vendime vetë dhe të puno...
Inkurajon përdorimin më të mirë të burimeve. Kur Asambleja Komunale, Drejtori Komunal I Arsimit dhe drejtorët e shkollave ...
Sistemi i arsimimit dhe financimit ne disa vende europiane  dhe ne kosove  punim seminarik ne lenden menaxhimi i resurseve...
Sistemi i arsimimit dhe financimit ne disa vende europiane  dhe ne kosove  punim seminarik ne lenden menaxhimi i resurseve...
Sistemi i arsimimit dhe financimit ne disa vende europiane  dhe ne kosove  punim seminarik ne lenden menaxhimi i resurseve...
Sistemi i arsimimit dhe financimit ne disa vende europiane  dhe ne kosove  punim seminarik ne lenden menaxhimi i resurseve...
Sistemi i arsimimit dhe financimit ne disa vende europiane  dhe ne kosove  punim seminarik ne lenden menaxhimi i resurseve...
Sistemi i arsimimit dhe financimit ne disa vende europiane  dhe ne kosove  punim seminarik ne lenden menaxhimi i resurseve...
Sistemi i arsimimit dhe financimit ne disa vende europiane  dhe ne kosove  punim seminarik ne lenden menaxhimi i resurseve...
Sistemi i arsimimit dhe financimit ne disa vende europiane  dhe ne kosove  punim seminarik ne lenden menaxhimi i resurseve...
Sistemi i arsimimit dhe financimit ne disa vende europiane  dhe ne kosove  punim seminarik ne lenden menaxhimi i resurseve...
Sistemi i arsimimit dhe financimit ne disa vende europiane  dhe ne kosove  punim seminarik ne lenden menaxhimi i resurseve...
Sistemi i arsimimit dhe financimit ne disa vende europiane  dhe ne kosove  punim seminarik ne lenden menaxhimi i resurseve...
Sistemi i arsimimit dhe financimit ne disa vende europiane  dhe ne kosove  punim seminarik ne lenden menaxhimi i resurseve...
Sistemi i arsimimit dhe financimit ne disa vende europiane  dhe ne kosove  punim seminarik ne lenden menaxhimi i resurseve...
Sistemi i arsimimit dhe financimit ne disa vende europiane  dhe ne kosove  punim seminarik ne lenden menaxhimi i resurseve...
Sistemi i arsimimit dhe financimit ne disa vende europiane  dhe ne kosove  punim seminarik ne lenden menaxhimi i resurseve...
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Sistemi i arsimimit dhe financimit ne disa vende europiane dhe ne kosove punim seminarik ne lenden menaxhimi i resurseve njerzore

4,971 views
4,811 views

Published on

kkkkk

1 Comment
1 Like
Statistics
Notes
No Downloads
Views
Total views
4,971
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
82
Comments
1
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Sistemi i arsimimit dhe financimit ne disa vende europiane dhe ne kosove punim seminarik ne lenden menaxhimi i resurseve njerzore

  1. 1. 599440-898525FAKULTETI EKONOMIK <br />Tema: SISTEMI I ARSIMIMIT DHE FINANCIMIT NE DISA VENDE EUROPIANE L... DHE NE KOSOVE<br /> Emri dhe Mbiemri<br /> Driton Qiraxhiu<br /> Fatlum Hashani<br /> <br /> Studimet Master ne Menaxhent dhe Informatik<br /> Viti akademik 2010/2011<br /> Seminar ne Lenden: MENAXHIMI I RESURSEVE NJEREZORE<br /> Mentori: Prof. Dr. Sc. MUJE GJONBALAJ<br /> Qershor, 2011<br />PERMBAJTJA<br />Hyrja……………………………………………………………………………………………..…………….3<br />Sistemi i financimit te edukimit ne Danimark……………………………………………….4<br />Sistemi i financimit të edukimit dhe arsimimit në disa shtete evropiane………7<br />Sisitemi I Financimit dhe Edukimit ne Kosove……..………………………………………21<br />Ndarja e përgjegjësive për shkollat………………………………………….…………………22<br />Fondet tjera për shkolla……………………………………………………………………………..23<br />Buxhetet Komunale……………………………………………………………………………………24<br />Inspektimet dhe kontrolli financiar…………………………………………………………….26<br />Sistemi i edukimit………………………………………………………………………………………27<br />TREGU I PUNËS NË BE……………………………………………………………………………..29<br />BIBLIOGRAFIA…………………………………………………………………………………………..30<br />Hyrje<br />Në tekst së pari kemi prezentuar karakteristikat e sistemit të financimit të edukimit dhe arsimimit në disa shtete evropiane- anëtare European Agency for Development in Special Needs Education: Austri, Angli, Belgjikë (pjesa flamane), Danimarkë, Finlandë, Francë, Irlandë, Gjermani, Holandë, Norvegji dhe Suedi duke i numruar ndryshimet të cilat i planifikojnë për financim shtetet në veçanti.<br />Prezentimit i kemi shtuar dhe karakteristikat e sistemit të financimit të arsimimit të posaçëm në Slloveni. Kemi konstatuar se, për shkak të mënyrave të ndryshme të financimit të arsimimit UPP, të sistemeve të ndryshme të shpërndarjes PP, mënyrave të ndryshme të financimit të arsimimit për UPP (segregimi, integrimi.), përgjegjjeve të ndryshme të procedurave dhe zyreve për vëndosje etj. Nuk mund ti krahasojmë shtetet në veçanti në mes vehtës, ku edhe përkundër dallimeve theksojmë përparsit dhe dobësit e modeleve të financimit. Te përcaktimi i karakteristikave, përparsive dhe dobësive të modeleve të ndryshme kemi pas para syshë kombinimin e dy parametrave: qellimi (kujt janë dedikuar mjetet) dhe indikatoret investues (input, output dhe financimi i prodhimit). Konstatimet e përgjithëshme mbi ndarjen e mjeteve, planeve strategjike, kontrollit mbi mjete të evalvimit të efikasitetit të cilat i kemi përvetsuar në përmbledhje vlejnë për të gjitha shtetet dhe do të duheshin të ndikojnë dukshëm në zhvillimin e arsimimit UPP, efektivitetit të sistemit, praktikën inkluzive si dhe në sjelljen e përgjegjëshme në proceset e vëndosjes.<br />Me sistem të financimit të arsimimit dhe edukimit parasegjithash nënkuptojmë :<br /><ul><li>burimet e financimit (llojet dhe strukturen e tyre),
  2. 2. subjektet primare dhe sekundare, të cilat nga burimet e ndryshme sigurojnë mjete konsumuesve (institucioneve dhe organizatave që zhvillojnë edukim dhe arsimim),
  3. 3. rrjedhat e mjeteve financiare deri te konsumuesit e fundit (llojet dhe struktura) . Është i mundur dhe përcaktimi i ngusht i sistemit të financimit të arsimimit :
  4. 4. burimet e financimit ,
  5. 5. konsumimi i mjeteve te dedikuara.</li></ul>Sistemi i financimit te edukimit ne Danimark<br />Në shumicën e vendeve perëndimore, kornizat për hulumtime është sfiduar në vitet e fundit, si nga burimet e kufizuara publike për universitetet, dhe nga strukturat e reja per shpërndarjen e burimeve në bazë të konkursit për fondet e jashtme te kërkimeve shtetërore, fondacionet e ndryshme strategjike kërkimore dhe agjencitë e BE-financimit. Në sisteme të reja qeverisje në universitete dhe të sistemeve ardhshme të reja te përgjegjshmërisë kërkimore thekson produktivitetin studiues dhe së bashku me burime të kufizuara për universitetet kërkimore dhe presionet e edukimit masiv, kemi një situatë në fusha të shkencës më të madhe, ku strategjitë për formimin dhe organizimin e hulumtimit duhet të jetë rizbuluar. Rol në rritjen e financimit të jashtëm dhe kontrata afatshkurtra nënvizon nevojën për strategji të reja për krijimin e hapësirës për kërkime në universitete.<br />Në sistemin europian të arsimit të lartë vepron ENIC prej vitit 1994, (Europian Network of Information Centre), si organ i Këshillit të Europës, anëtarë të së cilës janë NARIC (National Academic Recognition Information Centre ) në çdo vend të veçantë.<br />Qendrat NARIC janë formuar prej ministrive të arsimit në çdo vend, por statusi dhe objekti i punës së tyre mund të jetë i ndryshëm nga një vend në tjetrin. Në vendet ku universitetet kanë një autonomi të fortë, vendimi për njohjen e kualifikimeve dhe periudhës së studimeve merret prej tyre për arsimimin e fituar jashtë shtetit. Në këto raste Naric nuk marrin vendim, por afrojnë informacion dhe këshilla për të gjithë të interesuarit.<br />Rrjeti NARIC është i lidhur me rrjetin informativ të arsimit të lartë në Europë (EURIDICE) i cili përkrahet nga programi SOCRATES dhe me drejtori të Bashkimit<br />Europian. Rrjeti NARIC kooperon edhe me Rrjetin Europian të Sigurimit të Cilësisë në Arsimin e Lartë (ENQA) i krijuar më 1999.<br /><ul><li>Në të gjitha vendet, Naric kryejnë këto funksione :</li></ul>- japin informacion për arsimin e lartë<br />- përfaqësojnë shtetin në bashkimin Europian, Këshillin e Europës dhe<br /> UNESCO<br />- japin vlerësime krahasuese për arsimin e lartë të huaj<br />- publikojnë informacione, broshura, shërbime në internet<br />- japin informacion për mundësitë e studimit dhe punësimit.<br />Mësimi në tregun e brendshëm në CBS (Copenhagen Business School) tani bëhet pjesë e përpjekjeve për të krijuar grupe kërkimore, dhe kërkime të financuara nga jashtë bëhet një bazë për formimin e grupeve të kërkuesve të rinj, të cilët mund të zhvillojnë programe të reja mësimore.<br />Në Salancik & Pfeffer`s (1977) ata diskutojnë se si financimi i jashtëm për departamentet e universiteteve duket të jetë një dimension shumë të rëndësishëm për pushtetin, por që të gjitha departamentet përdorin kriteret e tyre për qasje në burimet, dhe kështu të sfidojë kriteret e pushtetit, madje edhe nëse ato të bazuara në burimet e jashtme kanë legjitimitet më të mirë se ato të mbingarkuara me mësimin.<br />Ne Studimin tonë të udhëheqjes kërkimore në Shkollën e Biznesit të Kopenhagenit ka treguar nevojën për cilësi të veçanta për udhëheqje kërkime, të tilla si:<br />• cilësitë personale (kapitalit shkencor) në mënyrë që të krijohet respekti dhe te formulojnë programet e kërkimit<br />• Aftësia për një ndërmjetësim midis rrjeteve në mësimdhënie dhe kërkime, dhe jo më së paku në botën e jashtme për të krijuar aleanca për financim<br />• Të jetë në gjendje të përdorin kontaktet e jashtme dhe shpërndarjen e hulumtimit për qasje në hulumtime të mëtutjeshme<br />• Të jetë në gjendje të përdorin rregullat dhe të negociojë në burokracinë dhe zhvillimin e hapjes organizative në mënyrë krijuese<br />• Për të krijuar një ambient të menaxhimit të vetë në një grup hulumtimi kolektiv të organizuar për të mobilizuar hulumtuesit e rinj për të marrë iniciativat e tyre.Me fjalë të tjera, udhëheqjen sipërmarrëse në kërkime si një lloj i menaxhimit të njohurive dhe jo përshtatja në strukturat ekzistuese dhe burimeve është ajo që karakterizon mjedisin e ri të universitetit. Kjo është një krijim i mundësive në institucionet, ku hapësira për hulumtim është shtrydhur gjithnjë.<br />CBS-Copenhagen Business School (Shkolla e Biznesit e Kopenhages), eshte themeluar ne vitin 1917 se pari si nje institucion privat nga Shoqata Daneze per avancime ne edukimin e biznesit. Ne vitin 1965 CBS ishte integruar ne sitemin e edukimit te larte dhe arriti qe te jete institucion veteqeverises. CBS eshte njera nga shkollat biznesore me te medha dhe me te mira ne Europen veriore me theks te veqant ne hulumtime dhe edukim.<br />Lokacioni kryesor in CBS eshte ne Kopenhage, qytet me 1.8 milion banor, qendra kulturore, financiare administrative e Danimarkes. CBS eshte nje Universitet urban me komplekset te vendosura ne dy ndertesa modern ne Frederiksberg, afer zemres se Kopenhages. Thuajse te gjithe ne Danimark flasin Anglisht.<br /> <br />Sistemi i financimit të edukimit dhe arsimimit në disa shtete evropiane<br />Tabela 1: Egzaminimi i karakteristikave të sistemit të financimit, edukimit<br />dhe arsimimit UPP në disa shtete<br /><ul><li>Shteti Financimi i arsimimit UPPProcesetorganizuesevëndimtareEfektiviteti,suksesi, zhvillimistrategjikDanimarkaKomunat aporrethet (për UPP mepengesa të mëdha)fitojnë dotacionete momentit ngashteti varsisht nganumri i banorve tëmoshës së ndryshmedhe taksave lokale. pushtetet lokaleshkollorepërcaktojnëmadhësinë e mjetevepër të gjithë UPPsipas legjislaturesnacionale.Shpërndarja emjeteve për PPmvaret nga pushtetilokal shkollor.Vendimet përarsimim në UPP janëtë kyçura nësistemin earsimimit.pushtetet lokalepëracktojnëdotacionet përarsimim të posaçëmpër të gjithashkollat në rreth.Në bazë tëvendimit të zyres sekeshillitpedagogjikopsikologjik, marrindotacion për numrine orëve të caktuaratë arsimimit tëposaçëm.Pushteti lokalshpërndan mjetet përPP shkollavevarsisht nga numri inxënësve dhekërkesat e posaçmedhe nevojat gjatë orëve të arsimit tëposaçëm.Mjetet për PP janëtë kyçur në suaza tëtërsishme ekonomike;ndarja mvaret ngavendosja e drejtorittë shkollës (sistemi decentralizuar).Për nevojaparaprakisht tëcaktuara dhe tëdokumentuara sipasarsimimit të posaçëmndahen mjete tëposaçme të cilatshkollat sipasvendimit autonom ipërdorin përmateriale, metoda tëposaçme,specialiste, mesuesashtesë etj.Këto lëmi nëDanimarkë nuk janëtë evalvuara! Mënyra efinancimit tëarsimimit të UPPështë e ngjajshmesikurse lëmët tjerane sitemin politikZyra pedagogjikopsikologjike (Pedagogic -PsychologicalAdvice Office)përciell zhvillimine UPP dhe një herënë vit i notonkontinuitetin,ndryshimet apokryerjen eshkollimit.Nxënësit dheprindërit duhet tëpranojn një herë nëvit raportin ezhvillimit.Austria! Krahinat apokomunat isuportojnë shkollate rregullta apo tëposaçme .! Krahinatzëvëndësojnkonsumimet epunësimit me tëardhura tëpushtetit qëndrorme rastin eharmonizimit tëbuxhetit .! Komunatsuportojnëshkollat, social ipaguen edukatoretdhe terapeutet .! Madhësia emjeteve mvaret nganumri i nxënësvedhe lloji PP.! Mjetet u takojnënxënësve me PP tëparaprake (vertetimtë përfituar)pavarsisht nga ajoa vijojnë në mënyrëtë rregulltshkollën aposhkollën e posaçme(3,95 nxënës në njëmësues, 23 orëmësimi)! Mjetet u takojnënxënësve në arsimim të përgjithshëmvarsisht ngaveshtirësit epaverifikuara (213nxënës në shkollafillore në njëmësues dhe 23 orëmësimi në javë).! administrata errethit apokontrolloretshkollor vendosinpër shumën e qëmvaret nga numrikategoria dheshkalla e kerkesavetë posaçme.! Para se tefinancohen, lidhenme shkolla apo meqëndra për edukimspecial dhe ekspertindividual .! Pas marrveshjessë përbashkëtshpërndahen mjetetshkollave veç eveç.! Proceset endryshme në mesrretheve janëpasojë e vendimeveautonome.! Nuk egzistonverifikim i posaçëma janë financimidhe integrimi tëlidhur.! Pohohet se nukështë çdo mënyrë earsimimit nëshkolla tërregullta efektive;kjo dmth. seintegrimi nuk ështëneutral dhe semjetet për tërriten! Poqëse financimibazohet në lidhjetë kjart të mjetevetë dedikuara grupitqellimor paprocedura tëposaçmebyrokratiketë cilatkerkojnë mjete ngaburimet tjera.! Efekti negativ isistemit tëfinancimit ështërritja e numrit UPPpër shkak tëkonstatimit PP (ataqë nuk janë tëdallueshëm janë tëkyçur në bilancë tënjëjtë sikurse atatë cilët kandokument).! Drejtori ështëpërgjegjës përveprimin e shkollës. përgjigjetkrahinës, komunës,sherbimit socialdhe udhëheqjes sëshkollës.! Inspektoratiofron superviziondhe jep këshilleshkollës.! Mësuesit injoftojnë prindëritmbi progresin dhemundësit nëshkollë.! Shkollat nëpërgjithësipërgatisin raportetpër përdorimin emjeteve për PP.Anglia! Financimi itërsishëm iarsimimit UPPbazohet nefinancimin einputeve (numri inxënësve nërregjister) dhefinancimi prodhues.! Buxheti ishkollave tërregullta shtrohetnën pushtetin lokal(Local Management of Schools . LMS).! Të gjithashkollat erregullta kanbuxhetet bazike tëarsimimit UPP.! Parashifet që ngabuxhetet bazike tëfinancohen tëgjitha të nevojatkaluese të nxënësvetë cileve unevoiten ndihmat eposaçme dhe ndihmat e ndryshme dukei arsimuar mesuesitklasorë sipaskëshillave tëpedagogëve specialshkollor.! Në shumicën erasteve shkolatfitojnë mjeteshtesë për atanxënës të cilët kannevoja më të mëdhadhe të cilët psh. unevoitet ndihmashtesë e sherbimevetë jashtme. Për atoraste egzistojnëkriteriume tëndryshme sipas tëcilave vendosetshuma e mjeteve(sipas statusitsocioekonomik,sipas rezultateve të bisedimeve,sipas rregjistritshkollor, sipas»revizionit« të PPnga vitet ekaluara)! Buxhetet eshkollave tëposaçme i përcaktonLMSS (LocalManagement ofSpecial Schools) nëbazë të numrit tëvendeve që iofrojnë (ajo mavretnga shkalla epëngesave).! Në bazë të pjesësstandarde tëkonsumit, qeveriapërcakton për çdovjet buxhetinpushtetit lokal.Për arsimim janëstandardet tëshpërndara në pesë(5) nënelemente nëmes të cilëvearsimimi UPPbazohet në nëformula socioeknomike.! Pushteti lokal(LMS, LMSS)përcakton buxhetetshkollore në bazëtë kriteriumeve tëqeverisë dhe ështëe lirë përshpërndarjen emjeteve.! Në çast kurshkollat i fitojnëmjetet e duhuralirshëm vendosinpër çështje se kudo ti shpenzojnë(kuptohet konformme rregullore tëveçanta) .! Edhepse ështëvështirë tëpërcaktohet samjete përdoren përarsimim UPP është ekjart se rreth 12-15% të krejtbuxhetit përarsimim.! Prindërit duhettë jen të njoftuarme masa tëshkollave dhe tëinformohen përveshtirsit, sjelljedhe progresin efëmiut.! Në teori ështësistemi ifinancimit i mvarurnga kërkesataktuale dhe ngakjartesia e tyrepra, ai shkon deritë përgjegjësia eshkollave .! Kur mungojnëmjetet dhe ndikimii faktorve të tjerëegziston rreziku seUPP paraqet problem që mund të zgjidhetme mjete shtesë .! Poqese shkollatnjoftojnë se janëtë suksesëshme nëarsimim ajo gjëndikon nërregjistrim tëpasojave nëintegrim apoinkluzion UPP.! Në hulumtimetsistemore egzistoninteres i madh përkonstatim tëlidhëshmërisë nëmes modelitfinancues dheshkallës sëintegrimit apo nëmes efektivitetitdhe modeleve tëndryshme tëshpërndarjes sëmjeteve.! Shumë debate mbisukses tëfinancimit lidhenme përdorimin ekriteriumeve përshpërndarjen emjeteve egzistuesepër PP.! Shkollat,thjesht, nukpërgatisin raportembi sasinë e përdorimit tëmjeteve për PP dhembi rezultate tëpërdorimit (perpospoqese merrenparaprakisht veshshkollat në mesvehtes në lëmë tëcaktuar) mirepo,pavarsishtpërgjigjenpushtetit lokal dhezyres seinspekcionit përstandarde arsimore.Belgjika! Shteti i finaconshkollat erregullta dhe tëposaçme: investonnë kuadra dhe neafarizëm tëshkollave! madhësia emjeteve mvaret nganumri i nxënësve tërregjistruar nëshkollë në datë tëcaktuar.! Mjetetshpërndahen nëadminsitratëshkollore (ku nukegzistojnë dallimene mes rajonev) .! Financimi I arsimimit për UPPështë i shpërndar :për shkollafillore, të mesme ,arsimim tëintegruar dhe përPP në shkollat erregullta.! Shumë mjete janëdedikuar PP mbrendaarsimimit tësegreguar(kalkulimetpërcaktojnëstandardet eposaçme).! Egzistojnëkoeficintet epërcaktuar përllojet e PP dheformat e arsimimitsipas llogaritjesse shumës sëposaçme varsishtnga numri inxënësve.! Në vitin 1997/98ishin konsumimet nënxënës në shkollëne rregullt 98,140Franka belgjik dhenë shkollën eposaçme 315,482;në shkollën e mesme229,356 në nxënësnë arsimimin erregullt, në atë tëposaçëm 469,919 frank.! Varsisht nganumri i nxënësve tëkyçur në arsimimdhe natyrë dhe nëshkallën PPfinancohen orëtshtesë tëmësimitdhe mjetevemësimore .! Prindërit firojnëdokument në tëcilin është i cekurcili lloj arsimimitvarsisht nga PP unevojitet fëmijvetë rregjistrohen nëshkollën e posaçme.! Rregjistrimi nëshkollë të posaçmeautomatikishtdiktohen mjetet eduhura .! Procedurë enjëjtë nërregjistrim ështëgjatë rregjistrimitnë arsimim tëintegruar.! Mjetet shtesë për UPP në shkollën erregullt janë tëndara nga buxheti irregulltë .! Mejtet shtesëshpërndahen sipasprocedures sëposaçme: shkollatraportojnë qeverisëmbi grupin UPP dhejapin planin epunës. Grupi ianëtarve tëadministresshkollore,inspektorati ishkollës,bashkpunëtoret ejashtëm vlersojnënevojen e orëveshtesë varsisht ngagrupi i nxënësve,kualiteti i planitpunues, orët edhëna nga vitet ekaluara, mjetetegzistuese dhenumri i nxënësve nëshkollë.! Shkollat kanautonomi relativenë vëndosje përshpërndarjen apodhenjën e orëve.! Fakti sekonsumimet përnxënës në shkollimtë posaçëm janë 3 Xmë të mëdha ngakonsumimet nënxënës në arsimimine rregulltë dherritja e arsimimittë posaçëm sistimulim segreguesUPP (shkollimi uështë siguruar nësisteminsegregues)tregonrëndësin efinancimit.! Çështjet negativetë financimit janë:financimi I nxënësve të veçantshpjen ne luftë përtë; financimi më imadh në arsimim tëposaçëm në sistemtë ndarë pamundësonzgjedhjen dhelirinë e prindërvetë zgjedhin formëne shkollimit;mësuesit në shkollatë rregullta nukinicon të përpiqenposaçërisht përUPP.! Inspektorati ishkollës kontrollonkualitetin earsimimit në tëgjitha shkollat.!Përdorimi imjeteve financiarenë shkollat eposaçme është ikontrolluar nga anae inspektoratit tëshkollës.! Për çdo vitvlersohet përdorimii mjetev enëshkollat erregullta dheqellimet e arrituratë shtruara medetyra prioritare.Finlanda! Financimi iarsimit është ndarene mes shtetit dhekomunes .! Kriteriumet efinancimit janë perte gjithë te njejtepavarsisht nga teardhurat: shtetiben financiminsipas rangjeve testandardizuarambrenda te cileveçdo vit percakton mejtet ne bazë tenje nxënësit, orevemesimore dhenjesive tjera.! Shteti i mbulonsubvencat 57% ngakonsumimetrrjedhese (faktorikryesor perpercaktimin emjeteve ështënumri i nxënësve).! Financimi ikomunave bashkesivenderkomunalebashkesive privateapo fondacionevenuk është ipercaktuar meshpenzime tecaktuara mvarsishtnga nga numri ipopullates, tegjitha komunatpaguajn shumë tenjejte (dallimi nemes komunavembulohet me shumatestandarde nacionaleper koke tebanorit).! Pas marrjes sesubvencioneveshtetrore (shtetinuk dikton rregullase si te perdorinkomunat mjetet dhesi ti shperndajne ato) komunat vetvendosin pershperndarjen emjeteve (UPP ikushtohet kujdes ivecant ).! Per shpenzim eteposaçme shtetidedikon mjeteshtesë.! Pas vitit 1990mjetet per UPPneper shkolla janëzvogluar dukshem.! Shkollatduhet tevendosen se si do teperdorin mjetet eveta: per çdo vitmesuesit iprezentojne nevojatfinanciare per klasete ve; shperndarja emjeteve mvaret ngaprioriteti ivendosjes sekonferences si dheadminsitrates lokaleshkollore. ! Bnuk egzistonfinancim i ndare pershkollim te posaçëmm. financimi iedukimit te UPPështë pjese efinancimit pershkollim te posaçëmm. financimi iarsimimit UPP ështëpjese e financimitte arsimit terregullte.! Subvencionet endryshme per PP janërezultat iharmonizimitfleksibil pershkollate me nevojate posaçme.! Sistemi ifinancimit nukkufizon dhe nukzvoglon integrimin;anasjelltas:sistemi fleksibil enxite dhe elehteson realizimine tij! Adminstrataqendrore kontrollondhe evalvonshperndarjenmeritore te mjeteve.Franca! Financimi shterornga vitet e 80.(sipas ligjit mbidecentralizim) bjendukshem nga 69,1%l. 1980 ne 65,4% .ne vitin 1995;financimi rajonalrritet nga 14,3%l.1980 ne 20% nevitin .1995.! Dallimet qe ishinsi pasoje eqellimeveadministrative dhepolitike neperkujdesjensociale, sektoritte shendetsise,sektorit teedukimit mjeksoredhe sektorit te posaçëmm nacionaledukativ si dhembrojtja shoqeroreqe merret merrezikun sesa meinteres janë shkaqete zvoglimit teinteresit peranaliza nga lema efinancimit tearsimit UPP. ! Perarsimim fillore teposaçëmm jan etededikuaraperafersiht 6%te krejt buxhetit;kurse per shkollimte mesem dhe telarte 2,4%.! Personat me PP qeu nevojitet ndihmae perhereshme dhejan te mvarura ngandihmesat apo njeringa prinderit pershkak te kujdesitduhet te mbesi neshtepi, marrinndihme te posaçme .Ne vitin 1994 kesipersonash ishin memsohe deri 20vjecar 0,6%.! Nje pjese emjeteve shkon ngabuxheti social pernxensa te shkolesfillore te obliguar me PP (me setepermi perperkujdesje neinstitucione teposaçme) .! Ne France egzistonnje numër i madhe iinstitucioneveprivate te cilat kannenshkruarbashkpunimin meshtet (qe i financonte punesuarit) dheshumë oprganizatatjera qesubvencionojnearsimimin per atshkak janë procesetorganizative dhevendosja mekompkese.!dega e autorizuar esistemit nacionaledukativ (IADSDEN)percaktonnumrin e mesuesveper çdo vit.! Komuna (poqesebehet fjale pershkolla te mesme,dega IA-DSDEN) efinancon nderitmindghe veprimin eshkollave dhe ipaguen mesuesit.! Per nxenes tesemure dhe UPP qejanë te integruar,nga komuna janë tededikuara mjetet perndihmesa, mesuesashtesë dhe asistent.! Poqese nxënësve unevoitet terapia aporehabilitimi mevertetim mjeksor idrejtohen sherbimevete posaçme qe ifinancon sherbimisocial.!Nga kjo rrjedh sepergjegjesia eshperndare ne mes;shtetit pushtetitlokal - rajonal,oragnizataveshendetsore dhesociale si dhefamiljet qe marrinmjete shtesë! Per shkak tekufizimit tekonsumimit publikne lemen ekujdesjes socialeduhet te gjithaplanifikimet telidhen per buxhette kufizuar teperhereshem.! Vëllimi i punesne institucionemjeksoro-arsimoreështë zvogluar pershkak teintegrimeve.! Integrimi kashkaktuar ndryshimedhe veshtirsi tellojit te vet nepercaktimin eshperndarjes se mjeteve.! Mbështëtet ndihmae drejteperdrejtefinanciarepersonave me PP apoprinderve te tyre(m eteper sifinancim iprojektevezhvillimore dhepershtatjes neambient qe psh.pamundesojneintegrimet neshkolal terregullta apoambient normal).! Mirepo, ideja perpershtatje neambient është erendesishme, jovetem ndertesa sindertese por menyrae punes dhe metodate perdorura (Klasate posaçme neshkollat erregullta ishin tendara . vepronin siinstitucione teposaçme. Me miredo te ishte poqesedo te bashkpunoninne mes vehetes dhedo te ishin tefinancuar njejte).! Verejtja sendiham financiare familjeve dhe UPPshkaktonkeqtrajtime neukqendron sepseproceduratzgjedhese ishinshumë rigoroze. Pershkak te ambientitshoqerore janë çdohere e me teperfemije qe kan UPPper sjkak teeliminimit social.Irlanda! Ne shkollat erregullta janë tededikuara mejtetper PP: te ardhuratpersonale permesuaes vizitore,mesues shtesë dheasistent qe ofrojnedijen e vet neprocesin mesimor;per mjete mesimoredhe teknologjiinformatike etj.! Shkollat eposaçme marrinmjete nga pushtetiqendror: teardhurat personaleper oret mesimorete plota temesuesve,pedagogeve specialdhe asistenteve perPP; per transportete posaçme, mjete dhe ndihmesa teposaçme.! Ministria perarsim dh eshkenceharmonizophet perbuxhete per çdo vitme ministrin efinancave .! Sektoret eposaçëmm teministrise searsimit dheshkences kankompetenca teposaçme: Sektori ifinancave ipercakton rrogat dhenumrin e punetorveqe janë te punesuarrregullisht neshkollate posaçme;Sektori perplanifikim merret mendertimin eshkollave; Sektoriper PP percaktonpajisjet per shkolla te rregullta dhe teposcame, rrogat easistenteve,mesuesve tepunesuar me gjysekohe te punes,konsumimeteudhetimit,konsumimet perushqim per mesuestjere .! Financimi shtesëështë i mvarur ngakategoria dheshkalla eveshtirsicveshkollore apo PPështë i dedikuar pershkolla apo klase teposaçme.! Nga viti 1988 mevetrregjistrim neshkolla terregulllta inicohetkycja ne UPP.Mirepo, nuk ishinparapare ndryshimete tilla nesistemin efinancimit.! Deri voneshperndarjen dheperdorimin emjeteve vendoseshinsherbimet eadministrates e qefuqishem ndikonin neperdorimin e mjeteve.! Me ndryshimin esistemit tefinancimit janë bereshkollat me shumëfleksibile.! Marredhenia nemes sistemit tefinancimit dheinkulzimit apointegrimit nukështë velavuarende.! Pvarsisht nga kjoështë e kjarte sesistemni imeparshem ifinancimit(shkollat erregullta janë perUPP te kyçura dheautomatikisht kanmarr mjetet eduhura) e qenegativisht ndikojne integrim .! Mungesa e mjetevete PP ne shkollat erregullta shkaktoingarkimin e UPP ne shkolla te posaçme.! Sistemi egzistuesështë icentralizuar dhemjetet janë tedrejtuara ne cak teperbashket.! Mjetet perdiagnosticimin dheligjeratat nukperdoren ngabuxheti arsimornacional (atoprocedura paguhennga administratarajonaleshendestsore).!Shkollat nukraportojne perperdorimin emejteve perpos kurkan revizione dhekontrolle tellogarive. Teperdorimi i mjetevejanë autonome .! Inspekcionetshkollore nukraportoijn perperdorimin emjeteve per arsimimte UPP .! Evalvohet efektii shkollave apo iklasave te posaçmene shkollat erregullta: a janë klasat apo shkollatashtu sic duhet tekyçura ne UPP .! Prinderit neoergjithësi nukjanë te lajmeruarper lehtesimet endryshme perposperkrye shoqatavete ndryshme.Gjermania! Mbi financimin earsimimit vebndosetne tre nivele;qendrore, krahinoredhe lokal.! 90% e mjetevejanë te siguruaranga bashkesitlokale dhekrahinore (per teardhura personaledhe per shpenzimemateriale) si dheper rroga tepunetorve tjere.! Financimi iarsimit nukdallohet ne krahinate ndryshme.! Arsimimi i UPPfinancohet njejtesikurse financohenshkollat erregullta.! Disa shkolla teposaçme, shkollatper nxenes me pengesa mesimorejanë te financuaralokalisht; shkollattjera per nxenes meveshtiresi mesimorejanë te financuaranepermjet krahinbesdhe te tretatshgkollat per teverberit dhe teshurdherit janë tefinancuara ngashkalla endermjetme epsuhetit.! Pedagoget specialqe mesojne neshkolla te posaçmee qe i takojne asajshkollë duke punuarpo ne te njëjtenshkollë janë tepaguar njejte.! Ne mes rajonevejanë dallimet neproces tevendosjes..! Në proces tevendosjes duhet tesqarohen çështje tendryshme: Cilamenyre e ndihmesesht eper femi me emira? Cila shkollëdo te oforoje ateforme? Cila ështëshkalla e PP dhe aka femiu kerkesashtesë sikurse janë:ndihmesat teknike,nevoja per transportapo menjanimi ibarieravearkitektonike etj.?! Me procesin eintegrimit kadëshirë te bartetpergjegjesia nevendimmarrje ngakrahina ne rrethe dhe nga rrethet neshkolla.! Prinderit kan tedrejte tre vendosinmbrenda rregullavete ligjit shkollor.! Per shkak terregullavefinanciare shkollatnuk janë te lira perperdorimin e mjeteveper qellime tendryshme. Organet endryshme vertetojnekonsumimet endryshme tearsimimit.! Parashifet qe tejen perpjekjet perdecentralizim nerivendosjen evendimmarrjes , perinevestime nenivele te uleta, eqe do tekontribojne nezhvillimin e eintegrimit dheautonomise neshkolla.! Shkollat do teduheshin teraportojne percilesine dheefektivitetin.! Ne Gjermani,sistemi ipergjegjësisë ështësi vijon:parlamentikontrollon qeverin,qeveria eshtepergjegjese perarsimim, çdo shkollë e zgjedhperfaqsuesin eprinderve pernivelin e rrethit,niveli i rrethitperzgjedhperfaqsuesin eprinderve pernivelin shtetror.! Shkollatpergjigjenadministrateshskollore e qe janëpergjegjes perarsimiminkualitativ.HolandaFinancimi iarsimimit te UPPështë ne masë temadhe i mvarur ngapushteti qendror! Komunatperkujdesen per UPPdhe per pershtatjene ndertesave.! Numri i mesuesvese bashku medrejtor është imvarur nga numri icaktura i nxënësve ne dite te caktuar.! E njejta gje vlenper numrin emesuesve ne shkollate posaçme Nekalkulim janëpoashtu mosha dhelloji i PP.! Llojet e ndryshmete shkollave teposaçme marrinmjete te ndryshmefinanciare.! Mjete te posaçmejanë te dedikuaraper shkolla ne tecilat pakica qeperdor gjuhenholandeze si gjuhesejkundare si dhekategroit e posaçmete nxënësve qe janëte kyçur neshkollat erregullta.! Numri i UPP neshkolla te posaçmeështë i mvarur ngapolitika eshkollave terregullta si dhenga politika ekomisionit pranueste shkollave teposcame.! Financimiiarsimimit ne UPP ne shkollat erregullta është ikufizuar. Shkollatduhet per çdo vitte paraqesinkekresat dhe tiplanifikojne ato nebazë te mjeteve tedhena.! Shkollat erregullta per UPPqe u nevoitetmesuesi vizitor apomesuesi i posaçëmmper nxenes qe kanpengesa nezhvillimin senzormental apo fizik.! Shkollat per çdovit ne muejin tetorraportojne perdhena te nevojshme:numër te nxënësve,moshen, llojet e PPdhe karakteristikatjera qe u perkasinte dhenave pershkollim teprinderve tepakicave etnike.! Pushteti qendrorinformacionet e derguara perperdormimin ekalkulimit temjeteve financiarete nevojshme (rrogatdhe te ardhurattjera qe burojne ngapuna, konsumimet eqendrimit dhemirembajtja,sigurimi, mjetetmateriale..)! Shkollat duhet etkujdesen perpsikolog, logoped,psikoterapeut,kuader mjeksore, ete gjithë vijne ngainstitucionet tjerae qe duhet tepaguhenposaçëmrisht.! Egziston i ashq.buxhet LONDO ngai cili vjelenshumat paushale qemund ti perdorin perveprime te veta AFBfondi nga i cilifinancohen shkollate posaçme dhekërkesate e tyreshtesë.! Per pajisje teshkollave apo perpershtatjen endertesaveegzistojne mjete te posaçme ngaMinistria e arsimitdhe nga Ministria esociales dhe eorganizatave tesigurise.! Egzistojne poashtufinancimi iposaçëmm, per»nxenes trerregullt« te (kyçur)ne numrin eshkollave teposaçme.! Deri vonelegjislaturaholandeze kaperkrahurzhvillimin esegregimit.Mesuesit shtesë apondihma shtesë ishteper ata qe i kantakuar kategoriseUPP dhe ishin tekyçur ne arsim.Shkollat erregullta nuk kankufizuar rregjistrimin enxënësve tepasukseseshem neshkolla te posaçmesepse nuk kishinmarrur mjete perpunen shtesë meUPP. Keshtu qeshkollat e posaçmemerrnin me teperteholla per shkakte femijve tepasukseseshem.! Eksperiencaholandeze na tregonse integrimi nuk kasukses poqses ainuk është iperkrahur me sistemfinanciar te duhur.! Sistemi financiarështë ne faze tendryshimeve tetersishme dhe iafrohet poltikesinkluzive.! Inkurajuese ështëse dy te tretat eshkollave teposaçme janë tekyçura ne politikenWSNS, ku shkollat eposaçme dhe terregulltaplanifikojneintegrimin ne UPPdhe perpiqen tezvoglojne numrin e nxënësve tepasukseseshem neshkolla terregullta.! Inspektoratiperkohesishtkontrollon raportetvjetore teshkollave.! Derjtoret duhette parashofinplanin te cilin everteton qe duhetet vertetojnekeshilli i shkollës( qe perbehetmesuesve dheprinderit).Keshtu qe pushtetinqendror (qeverin)dhe kontabiliteti injehson te gjithafondet egzistuese.Norvegjia! Krejt arsiminpublik dhe deri nenje masë ate private financonQeverija.! Arsimi publik,qendrimi ne qëndraderi 12 jave dhelibrat janë papagese.! Nga viti 1986qysh se ka hyredecentralozimi ,komunat marrin nga Qeverija paushalinper arsim perkulture, shendetesi(40%). Burimettjera te ardhuravejanë: taksat (50%)konsumimet eshkollimit dhetaksat (10%) .! Komunat janëpergjegjese pernxenes ne leme teposaçme, per tashkak arsimimi UPPnuk është i ndarenga financimi. Nemes rajoneve nuk kadallime ne financim.! Baza pershperndarje temjeteve është numrii nxënësve dhe iklasave si dhenumri UPP qe janete rregjistruar merastin e hyrjes neshkollë. Perarsimimperafersisht 20%nga krejt buxhetikomunal shkollor.! Mjetet per UPPjanë te dedikuaramesimdhenjes seposaçme ne klasa teshperndara, ne klasme dy mesues, dhe per mesimdhenjenindividuale dhegrupore.! Disa komuna ushperndajneshkollave te gjithamjetet; tjeratvendosin hap pashapi per shpenzime.! Komunta vendosinper vëllimin earsimimit teposaçëm. Disa ngakomunat ato vendimei lejen shkollës dheudheheqsise se saj..! Shkollat janëpergjegjese persjellje sipas planitindividual perplanifikimin epermbajtjeve,vëllimit dhe organizimit te fitimit te arsimimitte posaçëmm, si dheper fitimin epajisjeve teknikedhe m,ateriale teposaçme per arsim .! Qëndrat edukativopsikologjikeraportojne mbinevojat individuale,per nevojat perpajisjet teknike.Mjetet e fituarasipas vendimeveindividuale duhet tejene te shpenzuaraper qellim te duhur.! Integrimi isukseseshem ështërezultat i shumëfaktorve- ashtuicili ne Norvegjibazohet ne barazidhe i mbulon tegjithë nxënësit mearsimim tepergjithshem.! Shkollave u duhetdy here ne vit teraportojne perpune e vete me UPP, per vëllimin ,permbajtjen dheorganizimin si dherealizimin eqellimeve teshtruara me planindividual. .!Poashtu shkollatduhet te raportojnembi konsumimin emjeteve financiarezyres nacionalestatistikore.Suedia! Parlamenti dheQeverija vendosinkornizen nacionalete arsimit;bashkesit lokale,organizatat dheinstitucionetzhvillojne ate,mirepo, janëkrejtesishtautonome (autonomialokale ne Suedi katradite te lashte eposaçëmrisht pasviti 1990)! Financimi iarsimimit ndahet nemes pushtetitqendror dhe atijlokal.! Dallimet ne meskomunave barazohenme faktor progresiv(popullata,dallimet shpenzueseetj.)Komunat meshumë problem sociale dh me meshumë emigrantmarrin mjete teposaçme. Pershperndarjen emjeteve vendosinkomunat .! Perpos fondeve tecekura egzistojnepoashtu edhesubvencionimeshtetrore perarsimim te mesuesvedhe per nxenes meveshtiresi.! Per shkak tedecentralizimitështë e pamundur tepercaktohen shumatqe perdoren perarsimim te UPP. .! Ne Suedi janë 21agjencione arsimore(SIH) dhe 5 qëndraper zhvillim dhepershtatje tematerialevemesimore qe ofrojnendihem komunave dheprinderve.! Udheheqesin eshkollës elusinorganet e pushtetitlokal per mjete tenevojshme dhevendosin pershperndarjen emejteve shkollave tendryshme. Teshperndarja e marrinpara syshe sa ështëe mundur UPP.! Mjetet e arsimitper UPP janëteshperndara sipasrrugeve te ndryshme:perkrye fondit teperbashket apo teposaçëmm te cilin epercaktonadministratee shkollës dhe vetdrejtori.! Decentralizimi,duke u nisur nga kyfakt, ofron mundesigrupeve te ndryshmee qe sistemifinanciar nukndikon ne nintegrim.! Mund te ndodhi qeorganizatat eveçanta iartikulojnineteresat e tyreperkrye anetarve tevet ku personeli ishperndan aty kuështë nevoja dhe kuështë UPP.! Shumë drejtor teshkollave verejnese humbin kohe temadhe ne vend qete bejn zhvillimene poziten enxënësve dhe nearsimim te tyre!Debatohet mbi sistem ne te cilensubvencionimi nukështë i caktuar,por prinderit dhemesuesit edheperkunder asaj ikundershotjn, sepsemendojne se komunatshpenzojn mjetetfinanciare perqellime tjera e nekete menyreshkollat fitojne mepak (e qe ështërrezik per UPP) .</li></ul>Paraqitem sistemin e financimit të edukates dhe arsimit në shtete të ndryshme. Në vazhdim do të numrojmë disa ndryshime që i planifikojnë disa shtete :<br /><ul><li>Në Holandë ndryshojnë financimin për llojet e lehta dhe të vështira të PP. Modelin e finacimit të inputeve në nivelin shkollor (shkollat e posaçme financohen pavarsisht nga numri I UPP) do të ndërrojnë me financimin e »procesit prodhues«(aktivitetet). Financimi do të rrjedh me ndihmën e rrtheve të formuara shkollore. Inputi i investimeve në bazë të përdoruesve do të përdoret për shpërndarjen e mjeteve në nivelin e nxënësve.
  6. 6. Në Litvani do të jenë shpërndajnë mjetet ngjajshëm si në shtetet skandinave sipas modelit të financimit »të procesit prodhues« (aktiviteteve) .
  7. 7. Liechtenstein mëndon për ndarjen e bilancit në mes shetit dhe komunave (në 50%). Ndarja do të ndikojë në komunat dhe do te inicojnë inkluzionin.
  8. 8. Në Çeki do të vëndosen të financojnë nxënsit posaçërisht tëintegruar. Shuma do të mvaret nga qëndrimet e eksperteve për PP nxënës. Gjithsesi do të dedikojnë për nxënës më pak sesa ishte I dedikuar për arsimim në shkollën e posçme.
  9. 9. Në Austri ka ndikuar dukshëm modeli i investimit është në bazë të përdoruesve në shtimin e padëshirueshëm të mjeteve për arsimim të UPP. Njëra tjetren e ka zvogluar dhe e ka minimizuar kujdesin për masa preventive.
  10. 10. Në Gjermani debatojnë për decentralizim dhe autonomi në shkolla. Decentralizimi do të ndikojë pozitivisht në inkluzion de do të zvoglojnë shkallën e arsimimit jashtë sistemit arsimor të përgjithshëm (të rregullt).
  11. 11. Në Irlandë, Ministria e arsimit dhe shkencës mbështet planin qeveritar strategjik sipas të cilit sa është e mundur do të inicojnë arsimimin UPP në sistemin shkollor të »rregullt«.
  12. 12. Në Belgjikë (bashkësia flamane) debaon mbi sistemin e financimit ashtu që në të ardhmen pritet të bëhen ndryshimet në politikën e sistemit të investimit.
  13. 13. Në Zvicër, vendoset për politikë të ndryshimeve të financimit të arsimimit posaçërisht për nxënës me forma dhe lloje të vështira të PP. Përgjegjësia për financim do të duhej të mbartet në lëmën e arsimimit (deri më tani ishte e ndarë në mes arsimimit dhe sociales) dhe me te kan ndikuar në decentralizimin e financimit. Mirëpo, këtu merakosen se, te ky lloj sistemi i ri a do të mbahet shkalla relativisht e madhe e financimit (Special Needs Education in Europe, 2003).</li></ul>Sisitemi i Financimit dhe Edukimit ne Kosove<br /> Prej fillimit të vitit fiskal 2002, përgjegjësia buxhetore për shumicën nga shpenzimet e arsimit<br />në sektorin fillor dhe të mesëm dhe parashkollat në Kosovë, është transferuar në komuna.<br />Fondet do të sigurohen nga qeveria e Kosovës për secilën komunë në formë të një granti për<br />të ndihmuar komunën në ushtrimin e përgjegjësive të tyre. Komuna gjithashtu mund ti përdorë<br />burimet e saj të të ardhurave për ti ndihmuar shkollat.<br />Aranzhimet për implementimin e transferimit të përgjegjësive financiare në komuna gjinden në<br />Memorandumin e Mirëkuptimit të nënshkruar nga Departamenti i Arsimit dhe Shkencës, i<br />UNMIK-ut, Departamentit të Administratës Lokale dhe Autoritetit Qëndror Fiskal në Tetor 2001.<br />Sipas aranzhimeve të reja, nga komunat pritet që ti transferojnë disa nga përgjegjësitë e tyre<br />financiare tek drejtorët e shkollave dhe bordet shkollore. Nga komunat gjithashtu pritet që ti<br />raportojnë komunitetit lokal mbi përdorimin e buxhetit arsimor për ti ndihmuar shkollat.<br />Sistemi i financimit shkollor në Kosovë<br />Përgjegjësia për shkollat në Kosovë është e ndarë ndërmjet Ministrisë së Arsimit, Shkencës dhe Teknologjisë, komunave, drejtorëve të shkollave dhe bordeve shkollore. Prej fillimit të vitit 2002 shumica e përgjegjësisë buxhetore është transferuar në komuna. <br />Decentralizimi i përgjegjësisë buxhetore ka disa dobi:<br /><ul><li>Decentralizimi i përgjegjësisë për financimin e shkollave në komuna, dhe nga komuna në shkolla, e bën më të lehtë për komunën dhe drejtorin e shkollës për ti përmbushur nevojat e shkollave, nxënësit dhe prindërit, dhe të marrin vendime për zhvillimin e shkollave në komunë.
  14. 14. Ngrit nivelin e demokracisë lokale. Nëse një pjesë e madhe e përgjegjësisë për drejtimin eshkollave transferohet tek banorët vendas, përmes asamblesë komunale dhe bordeve shkollore, prindërit do të kenë më shumë ndikim dhe interesat e tyre do të rriten.
  15. 15. Ngrit motivimin e punonjësve. Përvoja e vendeve tjera ka treguar se kur punonjësit mund të marrin vendime vetë dhe të punojnë të pavarur, kënaqësia në punë rritet dhe njëkohësisht rritet edhe kualiteti i punës së tyre.
  16. 16. Inkurajon përdorimin më të mirë të burimeve. Kur Asambleja Komunale, Drejtori Komunal I Arsimit dhe drejtorët e shkollave të kenë më shumë përgjegjësi, përgjegjësia e tyre ndaj financave ngritet. Shpenzimet të cilat më parë janë bërë shumë lehtë tani rishikohen shume hollësisht. Për shembull, shkollat mund të kuptojnë që shpenzimet për ngrohje mund të reduktohen apo koha e personelit mund të përdoret me më shumë efektshmëri. Në këtë mënyrë mjetet mund të ruhen dhe të shpenzohen për nevoja tjera. DKA dhe drejtorët e shkollave do të kenë stimulime për ti përdorur më mirë fondet në dispozicion për arsim dhe atyre do tu duhet ti raportojnë popullatës lokale mbi përdorimin e fondeve për arsim.</li></ul>Ndarja e përgjegjësive për shkollat<br />Rregullorja e propozuar “Rregullorja mbi arsimin fillor dhe të mesëm” cakton përgjegjësitë e Ministrisë, komunave, drejtorëve të shkollave dhe bordeve shkollore. Një doracak mbi qeverisjen e arsimit komunal siguron më shumë informata për mënyrën se si duhet të ushtrohen këto përgjegjësi.<br />Ne nivelin lokal, përgjegjësi specifike i janë dhënë Zyrtarëve të Lartë të Arsimit (ZLA), Drejtorit Komunal për Arsim (DKA), Zyrtarit Financiar për Arsim (ZFA), drejtorit të shkollës dhe bordit shkollor.<br />Zyrtari i Lartë i Arsimit (ZLA) përfaqëson Ministrinë e Arsimit, Shkencës dhe Teknologjisë në nivelin lokal dhe është përgjegjës për monitorimin e implementimit të rregulloreve të Ministrisë në nivlin para-shkollor, fillor dhe të mesëm të arsimit. Roli i ZLA është i përqëndruar në qështjet që kanë të bëjnë me kurikulumin dhe qështjet tjera që kanë të bëjnë me kualitetin e arsimit në Kosovë.<br />Drejtori Komunal i Arsimit dhe Zyrtari Financiar i Arsimit janë pjesë e administratës komunale . DKA i raporton asamblesë komunale përmes zyrtarit kryesor dhë është përgjegjës për mbështetjen materiale dhe logjistike të shkollave, si dhe për mirëmbajtjen e ambientit fizik të sistemit arsimor. Gjatë vitit 2002 DKA gjithashtu do të marrë përgjegjësinë për administrimin e buxhetit për personelin e shkollave. Menaxhimi i buxhetit arsimor komunal është njëra nga detyrat kryesore të DKA-së.<br />Drejtori i shkollës është përgjegjës ndaj Ministrisë për kualitetin e arsimit që u sigurohet<br />nxënësve , si dhe ndaj DKA-së për menaxhimin e ndërtesave shkollore, pajisjeve dhe<br />shërbimeve, si dhe për menaxhimin e personelit shkollor. Drejtori i shkollës gjithashtu do të jetë përgjegjës për menaxhimin e burimeve financiare që i sigurohen shkollës nga komuna apo nga donatorët.<br />Bordi shkollor përfaqëson prindërit e shkollës dhe krijon rregulloret e shkollës mbi zhvillimin e kurikulumit, personelit, mirëqenies së nxënësve, financimin e nxënësve.<br />Diagrami i aranzhimeve për financimin e shkollave<br />Fondet tjera për shkolla<br />Ka burime tjera potenciale të fondeve për të mbështetur arsimin shkollor në Kosovë<br />Grantet special<br />Ministria e Arsimit, Shkencës dhe Teknologjisë mundet kohë pas kohe tu japë grante shtesë<br />komunave për qëllime speciale të cilat nuk mbulohen nga grantet normale komunale. Kjo<br />përfshin, për shembull fondet për projekte të mëdha kapitale, programe speciale për vajza ,<br />minoritete apo grupe të pafavorizuara, si dhe fonde për tu ballafaquar me emergjenca apo<br />situata të papritura. Këto grante duhet të llogariten si burime në buxhetin komunal të arsimit.<br />Fondet e siguruara si grante speciale duhet të përdoren vetëm për qëllimin specifik për të cilin<br />janë siguruar.<br />Ministria duhet të jetë transparente gjatë administrimit të granteve speciale. Ministria duhet të<br />krijoj kriterien për akordimin e këtyre granteve publike, duhet tu japë të gjitha komunave<br />mundësi për të aplikuar për këto fonde, si dhe duhet ti raportojnë publikut mbi shumën e<br />siguruar dhe qëllimin për të cilin fondet jane dhënë. Në të ardhmën, ministritë tjera si<br />përshembull Ministria e Kulturës, Rinisë dhe Sporteve apo Ministria e Punës dhe Mirëqenies<br />Sociale, mund të marrin vendim për tu siguruar komunave grante për implementimin e<br />programeve të ndryshme në shkolla, siç mund të jenë aktivitetet kulturore, sportet apo<br />programet e mirëqënies për fëmijët e pafavorizuar.<br />Burimet komunale<br />Komuna pranon një grant thelbësor nga buxheti i Kosovës i cili mund të përdoret për çfarëdo<br />aktiviteti komunal. Komuna gjithashtu pranon fonde nga tarifat e ndryshme, dënimet si dhe<br />taksat mbi pronën. Asambleja komunale mund të vendosë që të përdorë disa nga këto fonde<br />për ti mbështetur shkollat në komunë.<br />Fondet nga donatorët<br />Donatorët janë një burim i mirë i fondeve. Donatorët kanë siguruar një shumë të<br />konsiderueshme për rindërtimin e ndërtesave shkollore. Donatorët mund të sigurojnë ndihmë<br />për komunat apo drejtpërdrejt në shkolla.<br />Burimet e shkollave<br />Disa shkolla, veqanërisht shkollat e mesme profesionale, janë në gjendje të gjenerojnë të holla<br />nga burimet siç mund të jenë shitja e mallrave të prodhuara nga shkollat (psh. prodhimet<br />bujqësore), koncertet (nga nxënësit e muzikës), galeritë e artit (nga shkollat e artit). Këto të<br />ardhura mund të përdoren për aktivitetin e shkollave, por duhet të përfshihet në llogaritjen<br />financiare të shkollës dhe të përdoren për mallra dhe shërbime në shkollë.<br /> Kontributet e prindërve<br />Prindërit mund të japin kontribute vullnetare në para të gatshme apo në mënyra tjera. Për<br />shembull, ata mund të ndihmojnë në përmirësimin e shkollës.<br />Buxhetet Komunale<br />Burimet e fondeve komunale<br />Komunat pranojnë fonde nga disa burime. Kryesoret janë:<br />- Të ardhurat dhe tarifat për shërbimet komunale dhe taksat mbi pronën lokale<br />- Një grant nga buxheti i përgjithshëm i Kosovës<br />- Grante specifike të fondeve nga buxheti i përgjithshëm i Kosovës për arsye siç mund të<br />jenë shëndetësia apo arsimi.<br />Fondet nga të ardhurat komunale dhe granti nga buxheti i përgjithshëm mund të përdoren për çfarëdo funkcioni komunal (siç është e përshkruar në rregulloren 2000/45). Fondet nga grantet specifike duhet vetëm të përdoren për qëllimin për të cilin janë siguruar dhe komuna duhet të njdekë direktivat nga Ministria përkatëse qeveritare. Prandaj, fondet nga granti i arsimit duhet të përdoren për shpenzime që kanë të bëjnë me përgjegjësitë komunale ndaj arsimit dhe duhet të shpenzohen sipas rregulloreve të caktuara nga Ministria e Arsimit. Nëse fondet nuk përdoren për shkolla, ato nuk mund të përdoren për asnjë aktivitet tjetër komunal. Komuna duhet të sigurojë që të mbahen shënime të sakta për atë se për çfarë janë përdorur fondet dhe duhet të raportohet vazhdimisht që të sigurohet se ky kusht është duke u përmbushur. Komuna mundet, sidoqoftë, të marrë vendime për mënyrën se si ti shpenzojë grantet për shkolla. Për shembull, komuna mundet të vendosë se sa të shpenzojë në pajisje, furnizime dhe riparime, si dhe si ti përdorë më se miri burimet njerëzore (personelin).<br />Komuna gjithashtu mund ti përdorë burimet e saj për qëllime arsimore. Për shembull, fondet nga burimet komunale apo nga donatorët mund të përdoren të rritet masa e buxhetit komunal të arsimit. Nëse bëhet kjo, sidoqoftë, komuna duhet të jetë e bindur se do të jetë në gjendje që të ndihmojë nivelin më të lartë të financimit ne kohë të gjatë.<br />Procesi i buxhetit komunal<br />Rregullorja e UNMIK 45 i cakton proceset që duhet të përdoren për buxhetin komunal.<br />Komisioni komunal për rregullore dhe financa është përgjegjës për propozimin e buxhetit dhe formulimin e direktivave strategjike të cilat duhet të ndiqen nga komuna.<br />Regullorja kërkon që buxheti komunal të jetë i balancuar, të jetë i përgatitur në një mënyrë transparente dhe të jetë i bazuar në një kriterie objektive. Buxheti duhet të përmbajë një paln mbi aktivitetet dhe menaxhimin ekonomik gjatë vitit fiskal, si dhe ti përfshijë të gjitha vlerësimet e burimeve të të ardhurave, shpenzimet kapitale dhe shpenzimet aktuale komunale. Duhet ti akordojë fondet që janë në dispozicion për ti përmbushur kërkesat e komunës.<br />Viti fiskal komunal fillon me 1 janar dhe komisioni për rregullore dhe financa duhet të ia<br />dorëzojë buxhetin Asamblesë Komunale për miratim sa më shpejt që është e mundëshme pasi që komuna të jetë njoftuar mbi shumën e transfereve financiare për vitin e ardhshëm.<br />Administratori komunal i UNMIKU-ut është përgjegjës për miratimin e buxhetit si dhe për tu siguruar se burimet e të ardhurave të shpenzohen në pajtueshmëri me buxhetin, si dhe që të gjitha vendimet financiare të bëhen me arësye dhe në një mënyrë transparente, si dhe që të gjitha transakcionet financiare të regjistrohen. Vendimet për miratimin apo zgjerimin e buxhetit nuk mund të hyjnë në fuqi pa bashkë-nënshkrimin e Administratorit Komunal.<br />Komuna duhet të publikojë një raport vjetor pas çdo viti fiskal komunal dhe duhet ti<br />presentohet Asamblesë Komunale jo më vone se më 30 maj të vitit vijues. Raporti do ti<br />përmbledh objktivate e komunës që kanë të bëjnë me secilën nga aktivitetet për të cilat<br />komuna është përgjegjëse, dhe ta vlerësojë efektshmërinë e saj në lidhje me ato qëllime në vitin e fiskal. Do të spjegojë se si secila nga aktivitetet është financuar dhe vendosur në pozicionin financiar të komunës në fund të vitit. Raporti gjithashtu do të përmbajë deklarata financiare.<br />Autoriteti Qëndror do të caktojë një kontrollues financiar të pavarur (auditor të pavarur) për ti kontrolluar deklaratat financiare të secilës komunë, kontrolluesi financiar duhet të ketë qasje ndaj të gjitha deklaratave financiare, librave apo dokumenteve tjera, dhe mund të kërkojë informata shtesë të cilat i duhen atij/asaj për të kryer kontrollin financiar. Kontrolluesi financiar do ti dorëzojë një raport Asamblese Komunale mbi secilin kontroll dhe Asambleja Komunale do të vendos për veprimet që duhen të ndërmirren mbi rekomandimet. Raporti i kontrolluesit financiar do të bëhet publik.<br />Inspektimet dhe kontrolli financiar<br />Inspektimet<br />DKA është përgjegjës për të siguruar që fondet e Buxhetit Komunal të Arsimit të cilat u janë<br />siguruar shkollave janë duke u përdorur me efektshmëri dhe saktësi, dhe që po përdoren për<br />qëllimin për të cilin janë siguruar. DKA prandaj duhet inpektojë kontabilitetin e shkollave, duke<br />përfshirë edhe deponimet dhe inventarët, për të siguruar që fondet dhe pajisjet jaën duke u<br />përdorur efektivisht. DKA duhet të mundohet që ta zgjidhë qështjen së bashku me drejtorin e<br />shkollës dhe të mundohet që të sqarojë situatën para se të marrë masa të mëtutjeshme.<br />Roli i Ministrisë së Arsimit<br />Ministria e Arsimit është përgjegjëse për të siguruar që fondet publike të cilat u janë dhënë<br />komunave për arsim janë duke u përdorur efektivisht dhe për qëllimin për të cilin janë siguruar.<br />ZLA përfaqëson komunën gjatë kryerjes së detyrave të tilla. Raportet dhe deklaratat financiare<br />që sigurohen nga DKA-të dhe ZLA-të janë një lloj sigurie e cila i jepet MASHT mbi atë që<br />fondet janë duke u shpenzuar me përgjegjësi. MASHT do ti rishikojë raportet dhe deklaratat<br />financiare për të shikuar nëse ka pasur ndryshime domethënëse në nivelet e pritura të<br />shpenzimit dhe llojet e shpenzimeve.<br />Roli i Ministrisë së Financave dhe Autoritetit Qëndror Fiskal<br />AQF momentalisht monitoron shpenzimet e të gjitha njësive publike në Kosovë në baza<br />mujore. Përgjegjësia për monitorimin e Institucioneve të Përkohëshme të Vetëqeverisjes mund<br />të kalojë tek Ministria e Financave dhe Ekonomisë. Procesi mujor i monitorimit siguron që<br />shpenzimet janë në pajtueshmëri me rrjedhjet e parave të gatshme. Nëse ka ndryshime të<br />mëdha ndërmjet planit dhe shpenzimit aktual, nga komuna mund të kërkohet një spjegim mbi<br />këtë dukuri.<br />Kontrolli financiar (Auditori)<br />Sipas rregullores Nr. 2000/45 seksioni 43 “Auditori i Pavarur”, Autoriteti Qëndror Fiskaldo të<br />caktojë një auditor të pavarur për të kontrolluar deklaratat financiare të çdo komune. Ky<br />funkcion fillimisht do të ushtrohet nga Zyra Kombëtare Holandeze e kontrollit financiar. Kur<br />zyra e Auditorit të përgjithshëm të Kosovës të vendoset atëherë ajo do ta marrë këtë<br />përgjegjësi. Rregulloreja 45 deklaron që auditori do të ketë qasje në të gjtha deklaratat<br />financiare, librat apo letrat dhe dokumentet tjera, dhe mund të kërkojë informatat shtesë të cilat i nevojiten atij apo asaj për qëllimin e kontrollit financiar.<br />Në këtë bazë fondet e Buxhetit Komunal të Arsimit do të kontrollohen financiarisht çdo vit.<br />Sipas përgjegjësive që ia janë dhënë auditorit të përgjithshëm në draft,auditori i përgjthshëm<br />gjithashtu mund të ndërmarrë kontrolle mbi efektshërinë që janë të përqëndruara në<br />përdorimin e saktë dhe efektiv të burimeve arsimore. Auditori i përgjithshëm do ti dorëzojë një<br />raport mbi këto kontrolle PSSP-së dhe një kopje tjetër Asamblesë së Kosovës.<br />Gjithashtu, parashikohet që Buxheti Komunal i Arsimit do të jetë edhe subjekt i kontrolleve të<br />brendshme financiare. Këto kontrolle do të ndërmirren nga personeli i Ministrisë së Arsimit,<br />Shkencës dhe Teknologjisë apo nga komuna. Nëse kontrollet financiare kryhen nga<br />departamenti atëherë raporti do ti dorëzohet sekratarit të departamentit. Nëse ato kryhen nga<br />komuna atëherë raporti do ti dorëzohet kryetarit të asamblesë komunale dhe një kopje do ti<br />dorëzohet Ministrisë.<br />Sistemi i edukimit<br />Ekzistojnë dallime të mëdha në nivelin e arsimimit në Kosovë. Në të gjitha grup-moshat femrat kanë nivel arsimimi më të ulët sesa meshkujt. Popullsia rurale është më pak e arsimuar. Për të mos u befasuar, dallimet më të mëdha në nivelin arsimor hasen në mes të femrave që jetojnë në fshatra dhe meshkujve që jetojnë në qytete (ESK 2002).<br />Fillimisht në Kosovë kishte 57.120 nxënës dhe 777 arsimtarë, me kalimin e viteve Kosova po fitonte të drejta në sistemin e arsimit , ashtu që në vitin 1970 fiton të drejtën e themelimit të Universitetit të parë të Kosovës. Në vitin 1980 sistemi i arsimit në Kosovë numëronte 358.521 nxënës dhe studentë dhe 17.751 arsimtarë dhe punëtorë tjerë të arsimit. Pushteti serb duke mos qenë i kënaqur me zhvillimin e shpejtë të shoqërisë kosovare, në vitin1989 vendosi regjimin ushtarak në Kosovë dhe ndaloi sistemin e arsimit.<br />Në vitin 1991, duke ju përgjigjur rrethanave shumë të rrezikshme të zhbërjes së sistemit të arsimit, u vendos të punohet në një sistem të pavarur të arsimit. Pas luftës nëpërmjet përfaqësuesve kosovarë dhe UNMIK-ut, arsimi u bë njëra prej shtyllave më të rëndësishme të shoqërisë civile dhe iu dha një hapësirë e veçantë, dhe u themelua Departamenti i Arsimit dhe Shkencës si institucion i përbashkët qeverisës nga ndërkombëtarët dhe vendasit. Në vitin shkollor 2000/2001 u vendos për krijimin e sistemit të ri të arsimit I klasifikuar sipas ISCED 971 (5+4+3-4), vendosjen e standardeve në arsim, zhvillimin e plan-programit të përgjithshëm të arsimit të nivelit 1, 2 dhe 3, nxjerrjen e Statusit të Përkohshëm për Universitetin e Prishtinës, me çka u vendos një strukturë e re e organizimit administrativ dhe profesional (fillimi I zbatimit të marrëveshjes së Bolonjës).<br />Procesi i ndërtimit të sistemit të arsimit, thellohet edhe më tej më 2 shtator 2002 me dorëzim-pranimin e përgjegjësive nga Ministria e Arsimit, Shkencës dhe Teknologjisë, me përjashtim të disa të drejtave të rezervuara nga KB në fushën e buxhetit dhe për minoritete.<br />Gjendja e tashme<br />Në vitin 2002 MASHT-i krijoi një strukturë të re për arsim (shih figurën më poshtë). Struktura e re ofron 5 vite të arsimit fillor, pasuar nga 4 vite të shkollimit të ulët të mesëm dhe 3 apo 4 vite të shkollimit të lartë të mesëm. Modeli 5+4+3 po zëvendëson strukturën e mëparshme 4+4+4. Me strukturën e re, arsimi i obligueshëm është zgjatur për një vit, pra në 9 vite (klasat nga 1 deri 9) dhe mosha shkollore e obligueshme tash është nga mosha 6 deri 15 vjeç. Kjo e bën sistemin e arsimit të Kosovës të përputhshëm me shtetet e BE-së dhe disa shtete të Evropës Lindore.<br />Të dhënat nga anketa e NVM-ve të Riinvest e 2002 tregojnë se 85% e punëtorëve në ndërmarrjet private kanë kryer një lloj trajnimi gjatë 2002. Megjithatë nuk është e qartë kohëzgjatja e kursit të ndjekur. Oferta në tregun e punës (punëtorët që kërkojnë punë) në Kosovë ende nuk ofron nivelin e dëshiruar të aftësive që punëdhënësit kërkojnë. Ky pohim mbështetet nga anketa me 600 NVM në Kosovë i kryer nga Riinvest gjatë dhjetorit të vitit 2002. Mes të tjerash arsyeja kryesore për këtë është mungesa e aftësive praktike. <br />Tabela 1.29: A i përmbush tregu i punës nevojat tuaja për staf të kualifikuar: <br />Plotësisht 40% <br />Pjesërisht 48% <br />Shumicën e rasteve 7% <br />Nuk e di 5% <br />Burimi: Anketa e Riinvest-it me NVM-ët 2002 <br />Për më tepër sistemi arsimor nuk po përgatit njerzit si duhet për tregun e punës. Shumica e firmave (nga anketa e NVM-ve, Riinvest 2002) u përgjigjën që ato i vlerësojnë aftësitë që kanë të diplomuarit e rinj si mesatare ose nën mesataren. Mes të tjerash ata sygjerojnë që trajnime shtesë për të sapo diplomuarit janë të nevojshme në këto fusha: marketing, financë, kontabilitet, sistemi informatik, etj. Ky trajnim duhet të koordinohet me qendrat e trajnimit profesional që veprojnë në Kosovë nën ombrellën e MPQS. <br />Tabela 1.30: Si i vlerësoni aftësit e atyre që kanë të kryer shkolën e mesme <br />Shumë të mirë 25% <br />Mesatare 47% <br />Jo të knaqur 6% <br />Pp 22% <br />Burimi: Anketa e Riinvest-it me NVM-ët 2002 <br />Nga ana tjetër duket se ka një përmisim në polikën e marrjes në punë, përsa kohë që si kritere për marrjen në punë merren parasysh aftësitë e aplikantit (kualifikimi dhe aftësitë e aplikantit janë kriteret që përdoren më së shumti me rastin e pranimit të punëtorëve në punë, rreth 47%). <br />Tabela 1.31: Kriteriumi sipas të cilit bizneset private punësojnë punëtorë <br />Kualifikimi 25% <br />Gjendja sociale 47% <br />Mardhëniet familjare 6% <br />Aftësit e kanditatit 22% <br />Burimi: Anketa e Riinvest-it me NVM-ët 2002<br />TREGU I PUNËS NË BE<br />Treguesit e tregut të punës <br />Bazuar në statistikat zyrtare të vendeve të BE-së dhe EUROSTAT-it, tregu i punës në BE po përmimrësohet filluar nga viti 1996. Rreth 2.5 milion vende të reja të punës janë krijuar që nga atëherë, duke sjellë normën e papunësisë nën 8%. Rreth 70% të vendeve të reja të punës iu takojnë femrave. Kjo ëshë e rëndësishme sa i përkët produktivitetit të popullsisë në moshë të punës duke marrë parasysh normën e vogël të pjesmarrjes. Shumica e vendeve të reja të punës po krijohet në sektorin e shërbimeve dhe kërkesa për punë manuale po bie vazhdimisht. Kjo tregon se de-industrialzimi i vendeve të BE-së është ende në proces. Papunësia afatgjatë është në normën prej 3.3%, ku 41% të të papunëve janë të papunë afatgjatë. Norma e përgjithshme e punësimit është 63.9%, duke qenë 55% për femra dhe 72% për meshkujt. <br />Tregu i punës në BE dhe nevoja për më shumë fleksibiltet <br />Edhepse papunësia në BE nuk është e lartë si në vendet në tranzicion, ajo është e shpërndarë në mënyrë të pabarbartë midis grupeve të ndryshme. Ende është e ultë norma nderegjionale dhe ndërkombëtare e emigrimit të fuqisë punëtore në vendet e BE-së. Kjo është e rëndësishme për të lehëtsuar papunësinë e lartë që ekziston në disa vende të BE-së. Kohëve të fundit gjithnjë e më shumë po dëgjohen zëra për një fleksibiltet më të madh për shkak të faktorëve në vijim: <br />(i) Globalizimi <br />(ii) Teknologjia/ekonomia e re dhe <br />(iii) UME <br />Tregu i punës në BE dhe sistemi arsimor <br />Kohëve të fundit, një theks i veçantë po vendoset në nevojen për më shumë koordinim midis trendeve të tregut të punës dhe sistemit arsimor. Në afat të gjatë, këto dyjat duken të jenë të bashkë-integruara, prandaj ekziston nevoja për një trajtim të përbashkët të tyre dhe pranimit të faktit se janë të varura dhe ndikojnë njëra tjetrën. <br />Shpenzimet mesatare publike për arsim në BE janë 5% të PPB-së. Por, ekzistenca e të arrituarve të vogla në kuadër të grupeve të paavancuara është e pranishme. Të dhënat statistikore tregojnë se 1 në 5 persona të moshës 18-24 vjeç janë vetëm me kualifikim të shkollës së mesme apo edhe më pak. Në anën tjetër, reth 30% të popullsisë së rritur marrin pjesë në disa forma të vazhdimit të shkollimit ose trajnimit. <br />Reformat në sistemin arsimor janë të bazuara në treg. Theksi është vënë në rritjen e të arriturave duke aplikuar: (i) regjistrimin e hapur; (ii) menaxhmentin e bazuar në shkollë; (iii) publikimin e tabelave të suksesit; dhe (iv) konkurrencën institucionale. Këto reforma mundësuna nivele më të larta të participimit në edukim, por gjithashtu kanë rritur shtresimin dhe pabarazitë si dhe kanë pasur efekte negative. Sa i përket arritjes së objektivave të Strategjisë së Lisbonit, ekziston nevoja për një reduktin prej 50% në moshen 18-24 vjeçare më shkollim të mestar të ultë.<br />BIBLIOGRAFIA<br />Ministria e Arsimit, Shkencës dhe Teknologjisë, Projekti i Bankës Botërore, Prishtinë, Maj 2002<br />IPVQ RAPORT SEKTORIAL – ARSIMI<br />Ministria e Arsimit, Shkencës dhe e Teknologjisë<br />Institute RIINVEST, Prishtine<br />Models for Research Leadership as Entrepreneurial Organising for Research (Finn Hansson & Mette Mønsted) Literature nga Profesor Muje Gjonbalaj<br />Center for International Business Studies, Mays Business School<br /> Texas A&M University CIBER<br />Copenhagen Business School (CBS) <br />Copenhagen, Denmark<br />

×